jannewarie
fibberwarie
maart
- In
Amsterdam
braeke groate relle oet es de
politie
krakers
wilt weghaole oet ein pandj aan de
Vondelsjtraot
. De sjtraotgevechte hawwe ènnige daag aan.
- In opdrach van de börgemeister van de
gemeinte Amsterdam
wirt de Vondelsjtraot in de sjtad Amsterdam heroverd op de kraakbewaeging. Tanks van de landjmach rume de barricades op.
- De mèt 26.000 tón
hoesbrandjaolie
gelaje tanker 'Tanio' bruk in tweëje in
Het Kanaal
mèt es gevolg dat de kus van
Bretagne
euver ein lengde van 70 kilomaeter mèt aolie wirt vervoeld.
- In de
Voersjtreek
bótsje
Vlaamse
betoagers en
Luuksgezinde
; drie Vlaminge waere gewóndj door gewaerkogele. De ónrös hilt gerume tied aan. President
Mobutu
van
Zaïre
reageert op Beldje vraoge euver de menserechte in zien landj door ein internationale commissie van óngerzeuk te eise veur de Voersjtreek.
11
- In
Zimbabwe
geit de euverwinning in de eësjte vrieje verkezinge (wobiej waal 20 van de 100 zetels veur ein blanke minderheid is gereserveerd) nao
Robert Mugabe
. Hae beneump ein kabinet van 20 zjwarte (ónger wae ziene groate rivaal
Joshua Nkomo
) en drie blanke ministers. Daomit wilt hae probere, nao de koloniale tied en de tied van discriminatie ónger ein racistisch blank bewèndj, de waeg nao nationale verzoening op te gaon.
17
- De
Mobiele Eenheid
maak ein eindj aan ein blokkade van de kerncentrale van Borsele.
24
- In
San Salvador
wirt
aartsbisjhop
Óscar Romero
vermoord door
extreemrechse
commando's. Hae waas ein van de wènnige die in
El Salvador
baove de partieje wis te sjtaon en puur 't
gewete
vertaengewoordigde.
24 - In de
Golf van Mexico
sjlaag me d'r in de
aoliebr
ón
Ixtoc I
, wo-oet al saer
3 juni
1979
aolie lek, te dichte. Gigantische aoliemassa's drieve in de Golf.
31
Jesse Owens
sjturf op 66-jaorige laeftied. Mèt veer gouwe medailles waas de zjwarte Amerikaan de groate held van de
Olympische Sjpele
van
1936
in
Berlien
april
- De
NOS
begint mèt de officiële oetzending van
Teleteks
- In
Lekkerkerk
wirt officieel bekènd gemaak dat de nuujboewwiek
Lekkerkerk-Wes
op ein sjtortplaatsj van chemisch aafval is geboewd. De 270 hiej woonechtige gezinne waere geëvacueerd en tiedelik urges angesj gehoesves, wonao de gróndj ónger de hoeze wirt aafgegrave en gesaneerd.
- Meë es 10.000
Cubane
vlöchte in
Havana
't ónbewaakde terrein van de
ambassade
van
Peru
op, óm langs dae waeg 't landj te kènne verlaote. Op
16 april
1980 maoge ze allemaol Cuba verlaote.
Jan Raas
wint veur de veerde opeinvolgende keër Nederlands ènnige
wielerklassieker
, de
Amstel Gold Race
7 april
- In
Iran
zaet
ayatollah
Khomeini
dat de 70 gijzelaers in de
Amerikaanse
ambassade in
Teheran
, die dao al saer
4 november
1979
zitte, neet eërder zulle vriejkómme es went 't Iraanse
parlement
dat besjlis. De
Amerikaanse president
Jimmy Carter
verbruk dao-op de diplomatieke betrèkkinge en kondigt ein nuuj
hanjelsembargo
aaf. Iran wilt mèt de gijzelaers de
VS
dwènge óm de
sjah
oet te levere.
15
- De
Franse
filosoof
toneelsjriever
en begenadigd vertèller
Jean-Paul Sartre
, de gróndjlègker van 't
existentialisme
, euverliejt op 74-jaorige laeftied.
15
- De film
Kramer vs. Kramer
van
Robert Benton
krit biej de
Oscar
-oetreikinge in
Hollywood
de meiste prieze. Tot bèste boetelandjse film wirt
Der Blechtrommel
van
Volker Schöndorf
gekaoze.
25
- Biej
Operatie Eagle Claw
, ein poging van de
United States Armed Forces
óm de gijzelaers mèt eine verrasjingsaanval te bevrieje kómme ach soldaote óm 't laeve es ein vleegtuug en eine helikopter opein bótsje. De Iraniërs verdeile de gijzelaers noe euver 't ganse landj. De Amerikaanse minister van boetelandjse zake
Cyrus Vance
treujt aaf oet protes taenge de actie, wo-euver hae neet waas ingelich.
26
Gerard Nijboer
wint de
Marathon van Amsterdam
in de waereldtied van 2:09.01.
29
- 'Master of suspense', de Amerikaanse
filmregisseur
Alfred Hitchcock
euverliejt op 80-jaorige laeftied.
30
Abdicatie
van
keuningin Juliana
ten gunste van häör awtste dochter
Beatrix
. De inauguratie van Beatrix es keuningin der Nederlanden geit gepaerd mèt groate
krakersrelle
mei
- Op 87-jaorige laeftied, nao ein lang krengde, sjturf 't
Joegoslavische
sjtaatshoof
Josip Broz Tito
. Aan häöm waas 't te danke dat d'r ein
natie
woort gemaak oet ein landj van 24 bevolkingsgroepe, mèt twelf tale en drie groate
religies
- In t
sjtads- en sjtreekverveur
wirt de
sjtrippekaart
ingeveurd es óngerdeil van 't
nationaal tariefsysteem
10
- In 't door
aorloge
börgeraorloge
dictatuur
en misdadigersbendes oetgemergelde
Uganda
griepe de militaire de mach en sjtèlle ein waek later ein börgerregering aan. In dit besjtuur is d'r ein meërderheid veur de aanhangers van
Milton Obote
, dae in
1971
door
Idi Amin
ten val waas gebrach. Obote keërt op
27 mei
1980 trök oet zien
ballingsjap
in
Tanzania
en wirt op
10 december
1980, biej de eësjte vrieje verkezinge saer de
ónaafhankelikheid
in
1962
, tot president gekaoze.
17
- Naodat in
Miami
veer politiemen die eine zwarte miensj hèjje doadgesjlage, woorte vriejgesjpraoke van sjtraofvervolging, braeke in dees Amerikaanse sjtad rasseónlöste oet.
juni
- Oprichting van de Amerikaanse nuujszender
CNN
door
Ted Turner
- Voor de derde keër zieëjt 't Amerikaanse
radar
-waarsjuwingssysteem paniek door eine raketaanval te melje. Oarzaak is opnuuj ein computersjteuëring.
20
- Veur 't eësj in 20 jaor vènje in
Irak
vrieje verkezinge plaatsj. Winnaer wirt de regerende
Baath
-partiej van
Saddam Hoessein
, dae 175 van de 250 zetels verwurf.
22
Wes-Duutsjlandj
wint in
Roame
't
EK voetbal
door
Belsj
in de finale mèt 2-1 te versjlaon.
25
- De
Baskische
aafsjeijingsbewaeging
ETA
terroriseert ein aantal daag lank de toeristecentra in Zuid-
Sjpanje
mèt
bómaansjlage
. Op dees meneer wilt de ETA 19 medesjtanders vriej kriege en ein reeks politieke eise krach biejzètte.
28
Jack Middelburg
wint de
500 cc
-klasse van de
TT Assen
juli
augustus
- De
Italiaanse
sjtad
Bologna
wirt opgesjrik door eine aansjlaag wobiej 85 doaje valle.
- De Amerikaanse president
Jimmy Carter
bekrachtig ein directief dat de intercontinentale
raket
op nuuj doele rich: veurtaan zint neet langer de groate sjtaej in de
Sovjet-Unie
, mèr in de eësjte plaatsj de militaire en politieke commandocentra 't doelwit van de vernetiging.
14
- Op de
Poolse
Lenin-sjeepswerf begint de sjtaking die door väöl luuj es 't begin van de val van 't
communisme
in 't
Oosblok
gezeen wirt en die leijt tot de oprichting van
Solidarność
20
- De
Veiligheidsraod
veroardeilt de
Israëlische
annexatiewèt, womit 't gedeiltelik bezatte
Jeruzalem
tot 'eëuwige hoofsjtad van
Israël
' wirt oetgerope.
31
- De regering van
Pole
geit akkoord mèt alle eise van de sjtakende arbeiders op de
sjeepswerf
van
Gdansk
. D'r waere groatsjeepse toezègkinge in de sociale sfeer gedaon en baovendeen maog eine ónaafhankelike
vakbóndj
waere gevörmp en kump d'r officieel
sjtakingsrech
. Veer daag later kriege ouch de sjtakende
mienwirkers
dees rechte.
september
- De
Gotthardtunnel
wirt veur auto's geäöpend en is 17 km lank.
- Amerikaanse weitesjappers óntdèkke biej 't besjtudere van de foto's van de
ruumdesondes
Voyager 1
en
Voyager 2
de 16de
maon
van
Jupiter
. Dit
hemellichaam
is neet groater es 40 km.
- In
Duutsjlandj
waere de
terroriste
Christof Wackernagel
en
Gert Schneider
vanwaege poging tot
moord
op drie
Nederlandse
politiemen en vanwaege lidmaatsjap van ein terroristische organisatie veroardeild tot 15 jaor
gevangenissjtraof
- De Poolse partiejchef
Edward Gierek
wirt vervange door
Stanislaw Kania
- Oprichting van de
Nederlandse Taalunie
10
- In
China
verlus de opvolger van
Mao Zedong
Hua Guofeng
, biej 't
Volkscongres
väöl sjteun. Hae mót aaftraeje es premier, mèr blif nog partiejleijer; nuje premier wirt de economisch hervormer
Zhao Ziyang
. Vanwaege hunne laeftied traeje zeve vice-premiers aaf, ónger wae de sjterke man
Deng Xiaoping
, mèr allemaol blieve ze väöl mach hawwe in de partiej.
11
- Volges opgaaf van de militaire
junta
van
Chili
höbbe tweë derde van de kezers in ein
referendum
veur de nuuj
gróndjwèt
gesjtömp. Generaal
Pinochet
kènt daomit nog pès 't eindj van de jaore 80 in functie blieve.
12
- In
Turkije
griep 't leger de mach, nao eine
coup
dae zich zónger bloodvergete voltrek. D'r kump eine 'Nationale Veiligheidsraod', ónger leiding van
generaal
Kenan Evren
, dae 't
parlement
óntbundj en alle vakbóndje of politieke organisaties verbeejd. Euver 't heële landj wirt de
sjtaot van beleg
oetgerope.
17
Irak
zaet 't grensakkoord oet
1975
mèt
Iran
op.
17
- De man dae väöl jaore
dictator
van
Nicaragua
waas, mèr door 't
Sandinistisch Nationaal Bevrijdingsfront
woort verjaag,
Anastasio Somoza
, wirt vermoord in zien ballingsaord
Asunción
, de hoofsjtad van
Paraguay
22
- Irak vilt Iran aan. Begin van de
aorlog Iran-Irak
26
- Biej eine bómaansjlaag op 't
Oktoberfest
in
München
kómme 13 luuj óm en rake 219 luuj gewóndj. De dader, eine 21-jaorige rechse extremis, kump zelf ouch óm 't laeve. De politie nump aan dat 't ein einmansactie betróf.
oktober
november
december
zónger datum
14 jannewarie
Taeke Taekema
, Nederlandse hockeyer
19 jannewarie
Jenson Button
, Britse autocoureur
11 fibberwarie
Karin Ruckstuhl
, Nederlandse atlete
12 fibberwarie
Bram Som
, Nederlandse atleet
2 miert
Zuhal Demir
, Belsj-Limbörgse politica
12 miert
Jens Mouris
, Nederlandse fitserenner
21 miert
Ronaldinho
, Braziliaanse voetballer
14 april
Nynke Laverman
, Friese fadozengeres en actries
15 april
Fränk Schleck
, Luxemburgse fitserenner
17 april
Kiril Petkov
Bölgaorse
premier
28 april
Bradley Wiggins
, Britse fitserenner
14 mei
Eugène Martineau
, Limbörgse atleet
15 mei
Yvonne Hijgenaar
, Nederlandse fitserenster
31 mei
Edith Bosch
, Nederlandse judoka
16 juni
Thijs Al
, Nederlandse mountainbiker
17 juni
Venus Williams
, Amerikaanse tennisster
18 juli
Kristen Bell
, 'n
actrice
oet
Michigan
26 augustus
Chris Pine
, Amerikaansen acteur
30 september
Martina Hingis
, Zjwitserse tennisster
3 oktober
Boris Titulaer
, Nederlandse zenger
15 oktober
Tom Boonen
, Belsje fitserenner
11 november
Lobke Berkhout
, Nederlandse zeilster
13 november
Laurens ten Dam
, Nederlandse fitserenner
9 december
Nathália Rodrigues
, Braziliaanse actries
19 december
Victoria Koblenko
, Oekraïens-Nederlandse actrice, presentatrice en columniste
3 jannewarie
Lucien Buysse
(87), Belsje fitserenner
1 fibberwarie
Gastone Nencini
(49), Italiaanse fitserenner
19 fibberwarie
Bon Scott
(33), Sjotse zenger (
AC/DC
25 miert
Roland Barthes
(64), Franse literatuurtheoreticus en filosoof
29 miert
Annunzio Paolo Mantovani
(74), Britse orkesleijer
31 miert
Jesse Owens
(66), Amerikaanse atleet en Olympisch kampioen (1936)
15 april
Jean-Paul Sartre
(74), Franse filosoof en sjriever
29 april
Alfred Hitchcock
(80), Britse regisseur
4 mei
Josip Broz Tito
(87), Joegoslavische politicus
18 mei
Ian Curtis
(23), Èngelsje singer-songwriter (
Joy Division
7 juni
Henry Miller
(88), Amerikaanse sjriever
21 juni
Bert Kaempfert
(56), Duutsje componis, arrangeur en orkesleijer
20 juli
Gerard Croiset
(71), Nederlandse paragnost
22 juli
Fred Kaps
(54), Nederlandse goochelaer
27 juli
Gerard van Walsum
(80), Nederlandse politicus (o.a. börgemeister van Rotterdam)
17 augustus
Tex Avery
(72), Amerikaanse teikenaer veur
Warner Bros
(o.a.
Bugs Bunny
en
Daffy Duck
20 augustus
Otto Frank
(91), vader van
Anne Frank
16 oktober
Carl Romme
(83), Nederlandse politicus
7 november
Steve McQueen
(50), Amerikaanse filmacteur
12 november
Haya van Someren
(54), Nederlandse politica
19 november
Jan Broeksz
(74), Nederlandse journalis, ómrooppionier en -veurzitter (
VARA
), politicus en radiopresentator
22 november
Mae West
(87), Amerikaanse actrice
8 december
John Lennon
(40), Britse popmuzikant van
The Beatles
24 december
Karl Dönitz
(89), Duutsje opperbevèlhöbber ter zeë en riekspresident
25 december
Louis Neefs
(43), Vlaamse zenger