1980. – Wikipedija / Википедија

1980. – Wikipedija / Википедија
Prijeđi na sadržaj
Izvor: Wikipedija
Ovo je članak o godini 1980.
Milenijum
2. milenijum
Vjekovi
19. vijek
20. vijek
21. vijek
Decenija
1950-e
1960-e
1970-e
1980-e
1990-e
2000-e
2010-e
Godine
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1980.
. po kalendarima
Gregorijanski
1980..
(MCMLXXX)
Ab urbe condita
2733.
Islamski
1400–1401.
Iranski
1358–1359.
Hebrejski
5740–5741.
Bizantski
7488–7489.
Koptski
1696–1697.
Hindu kalendari
Vikram Samvat
2035–2036.
Shaka Samvat
1902–1903.
Kali Yuga
5081–5082.
Kineski
Kontinualno
4616–4617.
60 godina
Yang Metal Majmun
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar
11980.
Podrobnije:
Kalendarska era
Godina
1980
MCMLXXX
) bila je
prijestupna godina koja počinje u utorak
po gregorijanskom kalendaru.
1980
10
11
12
Rođenja
Smrti
Događaji
uredi
uredi kod
Januar/Siječanj
uredi
uredi kod
1. 1.
- Promenom u
švedskom
Zakonu o nasleđivanju, princeza
Victoria
postaje naslednik prestola umesto mlađeg brata.
2. 1.
SR Hrvatska
uvodi obvezne mirovine za zemljoradnike.
Koliševski
3. 1.
- Predsednik
Josip Broz Tito
primljen u
Klinički centar u Ljubljani
zbog problema sa krvnim sudovima na nozi ("Titova poslednja bitka"). Potpredsednik Predsedništva
Lazar Koliševski
preuzima neke funkcije.
3. 1. - Socijaldemokrata
Francisco de Sá Carneiro
je novi premijer Portugala (do decembra).
4. 1.
SAD
uvode žitni embargo prema
SSSR
-u zbog
invazije u Afganistan
6. 1.
- U 00:00 sati
UTC
počela epoha
Globalnog pozicionog sistema
6. 1. - Ubijen Piersanti Mattarella, regionalni predsednik
Sicilije
- počinilac je
mafija
(njegov brat
Sergio
će 2015. postati predsednik Italije).
6. 1. - Prva epizoda "
Vrućeg vetra
" - 10 epizoda do marta.
9. 1.
- U osam gradova
Saudijske Arabije
javno pogubljeno 63 učesnika
Zauzeća Velike džamije
prošlog novembra.
13. 1.
- Zvaničan nastanak benda
Električni orgazam
13. 1. - Tanjug izveštava da predsednik Tito dobro reaguje na operaciju leve noge, ali konzilijum sutradan kaže da nije postignut "željeni efekt".
13. 1. - U Nemačkoj osnovana partija
Zeleni
14. 1.
Indira Gandhi
je ponovo premijer Indije (do
1984
), nakon što je
Indijski nacionalni kongres
pobedio na izborima.
januar
- Vojska i milicija u SFRJ u povišenoj gotovosti
, hapšenja političkih protivnika (u vezi sa sovjetskom invazijom na
Afganistan
i Titovom bolešću). Albanija za solidarnost s Jugoslavijom u slučaju sovjetske intervencije.
Rubikova kocka
17. 1.
New York Times
izveštava da je Titovo stanje "prilično loše" i da je "prekasno" za amputaciju noge.
20. 1.
- Titu amputirana noga, kako bi se sprečilo širenje gangrene, objavljuje konzilijum, nakon čega mu se stanje popravilo.
20. 1. -
Bojan Križaj
Wengenu
ostvario prvu pobedu u Svetskom kupu.
20. 1. - U rušenju arene u
Sincelejo
, Kolumbija, poginulo 200 ljudi.
21. 1.
- Londonska cena zlata,
Gold fixing
, dostigla 850 dolara za troj uncu, što je najviši realni iznos u istoriji (2.484 dolara iz 2016).
22. 1.
- Sovjetski disident
Andrej Saharov
uhapšen zbog protesta protiv invazije Afganistana i poslat u unutrašnji egzil u
Gorki
(do 1986).
26. 1.
Egipat
Izrael
uspostavili diplomatske odnose.
26/
27. 1.
- Grupa tuniskih pobunjenika obučenih u Libiji napala vojne i policijske položaje u gradu
Gafsa
, ali su do uveče savladani, preko 40 mrtvih
27. 1.
- Prijem
Nikole Ljubičića
je poslednja fotografija Josipa Broza u Fototeci Muzeja istorije Jugoslavije
27. 1. -
Iranska talačka kriza
Canadian Caper
: šestorica američkih diplomata izvučena iz Irana uz pomoć kanadske vlade i CIA (inspiracija za film
Argo
).
29. 1.
Rubikova kocka
predstavljena na sajmu igračaka u Londonu, zatim i drugde u zapadnim zemljama.
31. 1.
Građanski rat u Gvatemali
: u policijskom jurišu na špansku ambasadu u
Gvatemali
, koju su zauzeli seljaci, došlo do požara i pogibije 36 osoba.
Februar/Veljača
uredi
uredi kod
Hladnoratovski
svet 1980.
2. 2.
Ploče
se ponovo zovu Kardeljevo (do 1990).
2 -
3. 2.
- Neredi u Državnom zatvoru Novog Meksika, 33 mrtvih.
4. 2.
Abulhasan Banisadr
postaje prvi predsednik Islamske Republike
Iran
(do 1981); značajniji je imam
Homeini
kao Vrhovni vođa.
4. 2. - Gomila u Tripoliju zapalila francusku ambasadu, čija mornarica patrolira u blizini nakon incidenta u Gafsi.
4. 2. - SFRJ: u Međurepubličkom komitetu za tržište i cene Savezne skupštne postignut dogovor o kontroli cena.
9. 2.
- Simpozijum "SKJ i socijalistička revolucija" na Bledu, član predsedništva CK SKJ
Branko Mikulić
pominje ideje sa Šestog kongresa (
1952
) o "edukativnoj" umesto "komandnoj" ulozi partije.
10. 2.
- Konzilijum: Tito ima problema sa bubrezima i varenjem; sutradan izvešteno i o srčanoj slabosti.
13. 2.
- Povišena gotovost
JNA
usled daljeg pogoršanja Titovog stanja (kritično stanje u jednom trenutku tokom noći, "plitka koma" - Predsjedništvo SFRJ se sutradan sastalo radi pripreme pogreba
).
14
23. 2.
Zimske Olimpijske igre
Lake Placidu
21. 2.
- Titu nešto bolje, šalje poziv na detant Karteru i Brežnjevu. (?)
22. 2.
- Tito na
dijalizi
(ili već 18-tog), takođe ima zapaljenje pluća (na aparatu za vještačko disanje 26-tog, od kada je u umjetnoj komi).
22. 2. - "Čudo na ledu":
hokejaška
reprezentacija SAD pobedila favorizovani SSSR sa 4:3 (druga trećina završena 2:3).
22. 2. (3. hut 1358. po afganskom kalendaru) - "Ustanak 3. huta": u Kabulu proglašeno ratno stanje nakon što su se antisovjetske demonstracije pretvorile u nerede, protiv kojih se koriste tenkovi.
24. 2.
Izraelska funta
zamenjena šekelom po kursu 10:1 (ovaj stari šekel će biti zamenjen
novim šekelom
1985).
25. 2.
- U Briselu parafiran sporazum o trgovini i saradnji između
SFRJ
Evropske ekonomske zajednice
(ratifikovan
1983
).
25. 2. - Vojni udar u
Surinamu
, neformalnu vlast uzima
Dési Bouterse
(do 1987, kasnije izabran za predsednika 2010).
27. 2.
Papa
imenovao
Alojzija Šuštara
za ljubljanskog nadbiskupa.
27. 2. - Konzilijum: Tito ima unutrašnje krvarenje.
27. 2. - "Pokret 19. aprila" u Kolumbiji zauzeo dominikansku ambasadu, opsada traje do aprila.
februar -
Zdravko Čolić
izdao album
Zbog tebe
, prodato je 346.000 nosača zvuka.
Mart/Ožujak
uredi
uredi kod
1. 3.
- Prva vežba i zvanični nastanak benda
VIS Idoli
1. 3. - Front
Polisario
naneo poraz marokanskim snagama na severu
Zapadne Sahare
, ovi odgovaraju operacijom čišćenja u maju.
3. 3.
Pierre Trudeau
ponovo
kanadski
premijer (do 1984).
3. 3. -
Prem Tinsulanonda
novi
tajlandski
premijer (do 1988).
4. 3.
Robert Mugabe
izabran za premijera Južne Rodezije.
6. 3.
Marguerite Yourcenar
postala prva žena član
Francuske akademije
8. 3.
- Počinje
rok
festival u
Tbilisiju
, prvi u SSSR.
9. 3.
- Prvi put upotrebljen
imunosupresantni
lek
ciklosporin
- u SAD odobren 1983.
10. 3.
- Početak
Berberskog proleća
Alžiru
, borba za
jezik
i kulturu ugrožene
arabizacijom
14. 3.
- Titovim problemima se pridružuje i visoka temperatura.
14. 3. - Pad aviona kod Varšave, poginuo 14-člani američki
bokserski
tim i još 73 osobe.
14. 3.
18. 3.
- Plenumi CK-ova SK Srbije odn. SK Hrvatske - za kolektivno rukovodstvo, protiv "liderstva", zalaganje za ličnu inicijativu i odgovornost.
16. 3.
- Nasilno ugušeni studentski protesti protiv predsednika
Malija
Mousse Traoréa
, lider Abdoul Karim Camara mučen do smrti.
17. 3.
- Eksplodirala bomba ispred kancelarije jugoslovenske banke u Njujorku (hrvatski emigranti prete sa još dve bombe ako se ne objavi njihovo pismo).
18. 3.
- Eksplozija rakete Vostok na kosmodromu
Pleseck
, poginulo 50 osoba.
Óscar Romero
20. 3.
- U oluji potonuo brod
Mi Amigo
sa kojeg je emitovao piratski
Radio Caroline
(vraćaju se 1983).
21. 3.
A House Divided
, završna epizoda druge sezone TV-serije
Dallas
u kojoj je protagonist
J.R. Ewing
ustrijeljen, postaje najpoznatiji
cliffhanger
u historiji televizije.
21. 3. - Predsednik
Karter
objavio da će SAD bojkotovati
Olimpijske igre 1980
u Moskvi (ranije je Sovjetima dao rok do 20. februara da se povuku iz Afganistana).
23. 3.
- Miting u Novom Sadu, želje za Titov oporavak.
23. 3. - Konačno prekinuto izlivanje nafte iz bušotine Ixtoc I u Meksičkom zalivu, koje je trajalo od prošlog juna.
24. 3.
- Nadbiskup
Óscar Romero
ubijen tokom mise u
San Salvadoru
, na sahrani
30. 3.
u pucnjavi ubijeno 42 ljudi - razgoreva se
Salvadorski građanski rat
(Romero kanoniziran 2018).
26. 3.
- Kavez lifta u rudniku zlata Vaal Reef u Južnoj Africi propao 1,9 kilometara - 23 mrtvih.
26. 3. - Osnovana kompanija
Arianespace
, prvi komercijalna firma za lansiranje u svemir (prva raketa Ariane je lansirana prošlog decembra).
27. 3.
- Pad norveške naftne platforme "Alexander L. Kielland" u Severnom moru, 123 poginulih.
27. 3. - Srebrni četvrtak: nagli pad cene
srebra
dovodi do panike na tržištu.
28. 3.
- Počinje primanje akontacije za
Juga
(100.000 dinara).
28. 3. - U Jerusalimu otkriven
Talpiotski grob
28. 3. - Ekonomska kriza u
Argentini
: pad najveće privatne banke
Banco de Intercambio Regional
povlači za sobom još 37 finansijskih institucija, što utiče i na industriju.
30. 3.
- "Politika" izveštava da oko 50 kosovskih Albanaca u pritvoru očekuje suđenje zbog "antidržavne delatnosti"
mart-novembar - Otkriveni su
Saturnovi
sateliti: Janus, Helena, Kalipso, Telesto,
Prometej
, Pandora i
Atlas
April/Travanj
uredi
uredi kod
1. 4.
Islamistička pobuna u Siriji
: jedna divizija vojske dolazi u
Alep
nakon talasa štrajkova i opozicione aktivnosti, do polovine meseca ginu stotine civila - "opsada" grada traje do sledećeg februara.
1. 4. - U Bagdadu bačena bomba na zamenika premijera
Tariqa Aziza
, počinitelji su iz proiranske šiitske partije.
2. 4.
- Jugoslavija potpisala sporazum sa
Evropskom zajednicom
o uklanjanju ograničenja na jugoslovenski izvoz (naročito mesa i poljoprivrednih proizvoda); uključeni i krediti od 280 miliona dolara od
Evropske investicione banke
6. 4.
- Titova
pneumonija
se povlači.
7. 4.
SAD
prekinule diplomatske odnose sa
Iranom
i uvele ekonomske sankcije.
7. 4. - Američka delegacija u poseti Jugoslaviji, razgovara se o saradnji.
7. 4. -
Gossamer Penguin
je prva letelica na solarni pogon.
8. 4.
- Imam Homeini poziva na rušenje iračkog predsednika Huseina.
9. 4.
- U Bagdadu pogubljen šiitski klerik
Muhammad Baqir al-Sadr
(tast i rođak
Muktade al-Sadra
), na udaru su i drugi šiitski klerici i njihove porodice.
9 - 12. 4. - Prva sovjetska
Pandžširska operacija
u Afganistanu.
12. 4.
- Predsednik
Liberije
William R. Tolbert Jr.
ubijen u vojnom udaru -
Samuel Doe
, prvi domorodac na čelu zemlje, prekida 130 godina demokratske predsedničke sukcesije (i sam zbačen i ubijen 1990).
14. 4.
Iron Maiden
izdaje prvi album.
14. 4. -
52. dodjela Oscara
: najbolji film
Kramer vs. Kramer
, ukupno pet nagrada od devet nominacija, najbolji strani film "
Limeni doboš
".
15. 4.
Marielski egzodus
- oko 125.000
Kubanaca
napušta zemlju do kraja oktobra.
april - Osnovan bend
Šarlo Akrobata
april - Godišnja inflacija u SFRJ 26%
Robert Mugabe
18. 4.
Zimbabve
, ranija Južna Rodezija, stiče nezavisnost od
UK
, predsednik vlade je
Robert Mugabe
(od 1987. predsednik, sve do vojnog prevrata 2017).
18. 4. -
Iranska kulturna revolucija
: imam Homeini napada univerzitete sa zapadnim programom - već sledeće večeri napadnuta učiteljska škola, univerziteti će biti zatvoreni tri godine.
19. 4.
Pesma Evrovizije u Hagu
Johnny Logan
iz Irske pobedio prvi put, nije bilo Jugoslavije, kao ni Izraela (mada je pobedio prošle godine); prvi i jedini put nastupio Maroko.
19. 4. -
Violeta Chamorro
napušta
nikaragvansku
Huntu nacionalne rekonstrukcije, tri dana kasnije i Alfonso Robelo, jer
sandinisti
idu previše ulevo i prema Kubi i SSSR.
20. 4.
- Konzilijum: Tito sada ima problema i sa jetrom, stanje se pogoršava.
22. 4.
- Uveče Titovo stanje postaje
komatozno
i "u šoku" je, ali se par dana kasnije malo popravlja.
22. 4. - Filipinski putnički brod
Don Juan
se sudario sa tankerom, 176 mrtvih.
22 -
25. 4.
- U Beogradu održana Svetska sindikalna konferencija o razvoju.
23. 4.
Komunistička pobuna u Tajlandu
: premijer potpisao naređenje 66/2523 kojim se nudi amnestija i demokratski proces - počinje opadanje pobune koja je trajala 1965-83.
25. 4.
Operacija Eagle Clow
, bezuspješni pokušaj spašavanja američkih talaca u
Iranu
, u sudaru dva helikoptera poginulo 8 američkih vojnika.
25. 4. - Dan-Air Flight 1008: avion udario u brdo na
Tenerifi
, 145 mrtvih.
25. 4.
4. 5.
- U Beogradu se održava Evropski šampionat u
dizanju tegova
27. 4.
- Okončana opsada ambasade u Bogoti, taoci pušteni, gerilci odleteli na Kubu.
30. 4.
- Iransko-arapski teroristi zauzimaju iransku ambasadu u
Londonu
SAS
-ovci je povraćaju pet dana kasnije.
30. 4. -
Juliana, kraljica Holandije
abdicirala u korist kćerke
Beatrix
(i ona abdicira
2013
).
30. 4. - Konzilijum izveštava da je Titu bolje.
Maj/Svibanj
uredi
uredi kod
Kuća cveća
2. 5.
- Referendum u
Nepalu
sa 54,8% podržava postojeći nepartijski sistem
panchayat
umesto višestranačja (sistem će biti promenjen 1990).
3. 5.
- U nemačkom
Gorlebenu
proglašena
Republik Freies Wendland
, u znak protesta zbog planirane nuklearne deponije - policija rasturila kamp sledećeg meseca.
4. 5.
Josip Broz Tito
umro na
Kliničkom centru Ljubljana
u 15:05.
4. 5. -
Lazar Koliševski
novi predsednik Predsedništva. Centralni komitet SKJ i Predsedništvo SFRJ objavili proglas.
5. 5.
Plavi voz
sa Titovim telom stigao u Beograd.
7. 5.
Paul Geidel
pušten iz zatvora u državi New York posle odsluženih skoro 69 godina (umro 1987).
8. 5.
- Tito sahranjen u
Kući cvijeća
, uz dotada rekordno okupljanje svjetskih čelnika - 208 delegacija iz 126 zemalja svijeta (tek će sahrana pape Jovana Pavla II
2005
. biti veća).
10. 5.
Kuća cveća
otvorena za posetioce.
Cvijetin Mijatović
15. 5.
Cvijetin Mijatović
SR BiH
) novi predsednik
Predsedništva SFRJ
nakon
Lazara Koliševskog
16. 5.
- Izvešteno o osnivanju Saveta za
Teritorijalnu odbranu
u sklopu Saveznog sekretarijata za narodnu odbranu (na čelu Saveta gen-puk.
Stane Potočar
16. 5. - U NR Kini određene prve
specijalne ekonomske zone
Shenzhen
Zhuhai
Shantou
u prov.
Guangdong
te
Xiamen
Fujianu
10
17. 5.
- "Puč 17. maja" u Južnoj Koreji: vojni udar generala
Chun Doo-hwana
, neformalnog lidera zemlje i direktora obaveštajne službe KCIA - ratno stanje prošireno na celu zemlju, masovna hapšenja.
Erupcija Saint Helens
18. 5.
- Eksplozivna erupcija vulkana
Mount Saint Helens
SAD
-u - 57 mrtvih i 3 mlrd. dolara štete; četiri i po sata kasnije jak zemljotres na
Kopaoniku
5.9, int. VIII), stradala sela opštine
Raška
Brus
, osetio se i u Beogradu i dalje.
18. 5. - Ustanak u Gwangju protiv vojne vlasti u
Južnoj Koreji
- ugušen posle nekoliko dana i stotina mrtvih.
18. 5. - Posle 11 godina vojne vlasti u
Peruu
se održavaju izbori na kojima
Fernando Belaúnde Terry
postaje predsednik po drugi put (do 1985). Ali
Sendero Luminoso
prethodnog dana pali glasačke kutije u jednom mestu, čime počinje
Oružani konflikt u Peruu
19. 5.
- Susret
Leonida Brežnjeva
Valéry Giscard d'Estainga
u Varšavi.
20. 5.
- Prvi referendum o nezavisnosti
Kvebeka
: 60% je za ostanak u
Kanadi
21. 5.
- Premijera filma
Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back
22. 5.
- U Japanu objavljena igra
Pac-Man
23. 5.
- U SAD prikazan film
The Shining
25. 5.
- U
Beogradu
održana priredba povodom
Dana mladosti
, prva posle smrti
Josipa Broza Tita
maj - Manje demonstracije na Kosovu, odmah ugušene
11
Jun/Juni/Lipanj
uredi
uredi kod
Kula Genex -
Zapadna kapija Beograda
jun - Narodna skupština Srbije usvojila zakon kojim se sa platnog spiska Beogradskog univerziteta skidaju profesori koji nisu radili dve godine, ako ne nađu novu poziciju u roku od šest meseci (u decembru će biti upotrebljeno protiv "Praxisovaca").
1. 6.
- U
Trbovlju
osnovana grupa
Laibach
1. 6. - Pokrenut informativni kanal
CNN
2. 6.
- Eksplozija bombe pred kućom Vladimira Sinđelića, otpravnika poslova u jugoslovenskoj ambasadi u Vašingtonu; nema povređenih, odgovornost preuzeli "hrvatski borci za slobodu", predsednik Karter osudio napad.
3. 6.
- Eksplozija u muzeju
Kipa slobode
, "hrvatski borci za slobodu" preuzimaju odgovornost.
6. 6.
MMF
stavio Jugoslaviji na raspolaganje 445 miliona dolara za pomoć ekonomiji u problemima. Dinar devalviran sa 21 na 27,3 za dolar, radi podsticanja izvoza i smanjenja uvoza (Tito je tu meru odbio prošlog decembra).
6. 6.
- 9. 6. - Peticija 36 beogradskih intelektualaca Predsedništvu SFRJ za amnestiju političkih zatvorenika u Jugoslaviji ("verbalni delikt"), prvi takav potez posle rata
12
7. 6.
- Osnovana Zadužbina Miloša Crnjanskog.
7. 6. - Operacija Smokeshell: južnoafričke snage ušle u Angolu, tuku se sa
SWAPO
-om do početka jula.
9. 6.
- Komičar
Richard Pryor
se zapalio dok je pušio
kokain
11. 6.
- Peticija 54 slovenačka intelektualca republičkom Socijalističkom savezu protiv "restaljinizacije" kulturnog života u Sloveniji.
12. 6.
- 11. plenum CK SKJ - Predsedništvo CK SKJ preuzima funkcije Predsednika SKJ do sledećeg kongresa; uvedena funkcija predsednika Predsedništva CK SKJ sa jednogodišnjim mandatom, koji učestvuje u radu Predsedništva SFRJ - prvi je
Stevan Doronjski
, raniji
predsedavajući
Predsedništva CK (do oktobra, jer mu je uračunat minuli staž).
12. 6. - Umro japanski premijer
Masayoshi Ōhira
, u julu ga nasleđuje
Zenkō Suzuki
(do 1982).
jun? - Prvak Jugoslavije u fudbalu Crvena zvezda; Sarajevo, Radnički Niš i Napredak Kruševac idu u Kup UEFA; Dinamo (Zg) u Kup pobednika kupova.
20. 6.
- Prikazan film
The Blues Brothers
23. 6.
- Predsedništvo CK SK Slovenije odlučilo da
Anton Vratuša
ustupi mesto predsednika RIV-a
Janezu Zemljariču
23. 6. -
Sanjay Gandhi
, Indirin sin i odnedavno generalni sekretar Kongresne partije, poginuo u avionskom udesu - njegov brat
Rajiv Gandhi
će ući u politiku sledeće godine (premijer 1984-89).
23. 6. - Prvi
vijetnamski upad iz Kampučije u Tajland
, koji je dao utočište Crvenim Kmerima.
24. 6.
- Američki predsednik
Jimmy Carter
u poseti Jugoslaviji (na Titovoj sahrani bio potpredsednik
Walter Mondale
).
25. 6.
- Muslimansko bratstvo pokušalo ubistvo sirijskog predsednika
Hafeza al-Asada
26. 6.
- Skupština SFRJ usvojila Zakon o vojnoj obavezi: vojni rok 15 meseci, odmah posle srednje škole (moguće 12 + 3 meseca po završetku studija), dovoljna opšta radna sposobnost
13
27. 6.
Let Aerolinee Itavia 870
oboren tajanstvenom eksplozijom iznad Tirenskog mora.
29. 6.
- Još jedan potres na Kopaoniku.
29. 6. -
Vigdis Finnbogadottir
izabrana za predsednicu
Islanda
(do 1996) - prva žena demokratski izabrana za šefa države.
29. 6. - Predsednički izbori u Boliviji donose relativnu većinu
Hernánu Silesu Zuazu
, predviđeno je da Nacionalni kongres 6. avgusta donese odluku o predsedniku (Zuazo će usled vojne intervencije biti predsednik tek 1982-85).
jun - avgust - Velika vrućina i suša u SAD, stradalo 1.700 ljudi.
Jul/Juli/Srpanj
uredi
uredi kod
Krčki most
2. 7.
- Prikazana komedija
Airplane!
("Ima li pilota u avionu?").
ca. 6. 7. - Savezna vlada, SIV, priznaje u izvještaju Saveznoj skupštini da se zemlja nalazi u ozbiljnim "ekonomskim teškoćama" koje prijete da oslabe stabilnost zemlje (ohrabrivanje uvoza umesto izvoza, nerealne razvojne ambicije su povlačile inozemne kredite). Poziva na radikalne mjere, ali republičke vođe to ignoriraju.
14
7. 7.
Libanski građanski rat
Masakr u Safri
("Noć dugih noževa"): falangističke snage
Bachira Gemayela
uništile miliciju Tigrovi
Camilla Chamouna
kako bi se konsolidovale hrišćanske snage.
8. 7.
- U Poljskoj počinju
Lublinski štrajkovi
9 - 10. 7. - "Zavera iz Nožeha": u Iranu sprečen pokušaj prevrata od strane oružanih snaga, u čemu je iz emigracije učestvovao bivši premijer
Šapur Bahtijar
10. 7.
- Potpisan petogodišnji trgovački ugovor između SFRJ i Albanije vredan 720 miliona dolara.
jul
Sovjetska
delegacija, na čelu sa potpredsednikom Vrhovnog Sovjeta Vasilijem Kuznjecovim, u poseti Jugoslaviji.
jul - Napadi u štampi na
Milovana Đilasa
17. 7.
Ronald Reagan
nominovan za
republikanskog
kandidata na predsedničkim izborima, sa 97,4% glasova na konvenciji.
17. 7. - Predsednica
Bolivije
Lidia Gueiler Tejada
zbačena u vojnom udaru svog rođaka generala
Tejade
(predsednik do 1981).
18. 7.
- Pokušaj ubistva bivšeg iranskog premijera Bahtijara u
Neuilly-sur-Seine
, Francuska, stradali sused i policajac.
19. 7.
- Otvoren
Krčki most
(prvobitno "Titov most").
19. 7.
3. 8.
Olimpijske igre u Moskvi
. Zbog invazije na Afganistan,
SAD
i još neke zemlje su bojkotovali igre, ili su sportisti nastupali pod
olimpijskom zastavom
Jugoslovenski sportisti
su uzeli 2 zlatne (košarkaši i bokser
Slobodan Kačar
), 3 srebrne i 4 bronzane medalje.
22. 7.
- U SAD ubijen iranski emigrant Ali Akbar Tabatabaei.
24. 7.
Vladimir Bakarić
, član predsedništava SFRJ i CK SKJ, primljen u vojnu bolnicu u Zagrebu, usled pogoršanja zdravstvenog stanja.
25. 7.
AC/DC
izdali sedmi album,
Back in Black
, prvi sa
Brianom Johnsonom
- sa procenjenih 50 miliona primeraka, jedan od najprodavanijih u istoriji.
26. 7.
2. 8.
- 27.
Pulski filmski festival
Velika zlatna arena
za film "
Petrijin venac
15
27. 7.
- Bivši iranski šah
Mohammed Reza Pahlavi
umro u Kairu.
28. 7.
Vladimir Visocki
sahranjen u Moskvi, ispraćen od velikog broja ljudi.
29. 7.
- Usvojena nova
zastava Irana
30. 7.
- Nezavisnost
Vanuatua
, ranijeg britansko-francuskog kondominijuma
Novi Hebridi
; ranije tokom godine
Tafea
pokušavala da se otcepi, a na ostrvu
Espiritu Santo
se vodi kratak
Kokosov rat
30. 7. - Izraelski
Kneset
doneo Zakon o
Jeruzalemu
, "cjelovitom i ujedinjenom", kao glavnom gradu Izraela - međunarodna zajednica protestira zbog anektiranja Istočnog Jeruzalema.
Avgust/August/Kolovoz
uredi
uredi kod
Bolonjski masakr
2. 8.
Bolonjski masakr
: teroristička bomba na železničkoj stanici u
Bolonji
ubija 85 ljudi.
5. 8.
- U
Belgiji
donesen zakon o devoluciji: flamanska i valonska zajednica će imati skupštinu i vladu za kulturna, jezička i obrazovna pitanja, takođe i regionalna tela za ekonomska pitanja.
5. 8. - Uragan Allen je jedan od najjačih zabeleženih, u Karibima narednih dana stradalo 269 ljudi, ali makar se okončava dugi talas vrućine u Teksasu.
12. 8.
- U Montevideu potpisan ugovor kojim je osnovano
Latinoameričko udruženje za integraciju
14. 8.
Lech Wałęsa
vodi prvi štrajk u brodogralištima
Gdanjska
, nakon što je vlada odobrila poskupljenje hrane.
Lech Wałęsa
u Gdanjsku
14. 8. - Predsednik
Jimmy Carter
izabran za kandidata
demokrata
na izborima;
Edward Kennedy
bio protivkandidat (64 prema 35% glasova).
14. 8. - Ubijena
Dorothy Stratten
Playboy Playmate of the Year
17. 8.
- U Poljskoj osnovan sindikat
Solidarnost
19. 8.
- Saudia Flight 163: avion izgoreo nakon prinudnog sletanja u Rijad, poginula 301 osoba.
20. 8.
Reinhold Messner
se popeo sam i bez kiseonika na
Mont Everest
31. 8.
- Potpisan
Sporazum iz Gdanjska
- dozvoljeno osnivanje sindikata nezavisnog od vlasti itd. (→
21 postulat MKS
).
Septembar/Rujan
uredi
uredi kod
1. 9.
Chun Doo-hwan
i formalno postaje predsednik Južne Koreje (do 1988).
1. 9. - U Nemačkoj uhapšen krajnji desničar Manfred Roeder, čija je organizacija Nemačke akcione grupe napadala strance ranije tokom godine.
5. 9.
- U
Švicarskoj
je pušten u promet 16,3 kilometara dugačak cestovni tunel kroz
alpski
masiv
St. Gotthard
5. 9. - Smenjen Prvi sekretar Poljske ujedinjene radničke partije
Edward Gierek
, nasleđuje ga
Stanisław Kania
(do 1981).
10. 9.
- Kineski premijer
Hua Guofeng
zamenjen
Zhao Ziyangom
(do 1987).
10. 9.
- Sirija i Libija (Asad i Gadafi) objavili ujedinjenje.
11. 9.
- Na referendumu upitne regularnosti odobren novi ustav
Čilea
i ostanak
Pinocheta
na vlasti još osam godina.
12. 9.
- Treći vojni udar u istoriji Republike
Turske
: okončano nasilje političkih bandi po cenu državnog nasilja - na vlast dolazi gen.
Kenan Evren
(do 1989).
Iračko-iranski rat
septembar -
Iranska talačka kriza
: počinju tajni pregovori za puštanje talaca.
17. 9.
- U
Poljskoj
osnovan sindikat
Solidarnost
17. 9. - Irak jednostrano ukida
Alžirski sporazum
sa Iranom o
Šat al-Arabu
17. 9. - Bivši nikaragvanski diktator
Anastasio Somoza Debayle
ubijen u Paragvaju.
17. 9. - Južnokorejski političar
Kim Dae-jung
osuđen na smrt (biće predsednik 1998-2003 i dobitnik Nobelove nagrade za mir 2000).
22. 9.
- Iračkim napadom počinje
Iračko-iranski rat
: napadi na aerodrome i invazija
Kuzestana
, počinje
Bitka za Horamšar
. Zatvaranjem Šat el-Araba je onemogućen izvoz iračke nafte, što dovodi do porasta cene ("treći naftni šok").
23. 9.
Bob Marley
drži poslednji koncert.
23. 9.
28. 10.
- U Beogradu se održava XXI generalna konferencija
UNESCO
-a, usvojena rezolucija o informisanju za koju Zapad kaže da će ograničiti slobodu štampe (→
MacBrideov izveštaj
).
24. 9.
Margaret Thatcher
je prvi britanski premijer u poseti Jugoslaviji (izuzimajući Titovu sahranu).
24. 9. - Potpisan Sovjetsko-jugoslovenski 10-godišnji trgovinski, ekonomski i tehnički sporazum.
24. 9. - Glumica
Merima Isaković
doživljava u Beogradu tešku saobraćajnu nesreću
16
26. 9.
- Eksplodirala bomba na
Oktoberfestu
u Minhenu, poginulo 13 osoba (počinilac ekstremni desničar, neki dovode u vezu sa
Operacijom Gladio
).
29. 9.
- 13. plenum CK SKJ o ekonomskim problemima.
30. 9.
- Objavljena je prva verzija standarda
etherneta
, tehnologije žičnog umrežavanja kompjutera - standard IEEE 802.3 je objavljen 1983, krajem '80-tih postaje dominantna tehnologija umrežavanja.
Oktobar/Listopad
uredi
uredi kod
Jugo
1. 10.
KP Kine
je odlučila da okonča pokret rustikacije, slanja na selo, omladine, "Gore u planine, dole u sela" - od '60-tih je poslato najmanje 16 miliona mladih ljudi.
1. 10. - Na američkom PBS-u je prikazana prva od 13 epizoda
Saganove
serije "
Kozmos: osobno putovanje
" (u SFRJ prikazana na TV Beograd od 3. januara 1982).
2. 10.
? - Počela serijska proizvodnja
Juga
(zvanično puštanje 28. novembra; proizvodnja traje do 2008).
2. 10. -
Larry Holmes
pobedio
Muhammada Alija
tehničkim nokautom.
3. 10.
- Bačena bomba na parisku sinagogu, 4 mrtvih.
5. 10.
- Izbori u Nemačkoj: pojačana socijaldemokratsko-liberalna koalicija kancelara
Schmidta
8. 10.
- Lakši zemljotres u
mostarskom
kraju, osetio se i na obali.
10. 10.
Margaret Thatcher
održala govor na partijskoj konferenciji:
The lady's not for turning
, tj. neće se odustati od liberalizacije ekonomije (→
tačerizam
).
10. 10. - El Asnamski zemljotres u Alžiru, najmanje 2.600 mrtvih.
10. 10. - Spajanjem pet levičarskih gerilskih grupa u
El Salvadoru
nastaje
Front Farabundo Martí za nacionalno oslobođenje
10. 10. - U Ženevi usvojena
Konvencija o određenom konvencionalnom oružju
(nagazne i potezne mine, zapaljivo oružje, zaslepljujući laseri).
13. 10.
Erich Honecker
, lider NDR, izlaže "Zahteve iz Gere" upućene SRN: prihvatanje granice na sredini Elbe, istočnonemačkog državljanstva, stalna predstavništva uzdignuta u ambasade i ukidanje centralnog registra kršenja ljudskih prava - SRN odbija.
oktobar - Pijanista
Ivo Pogorelić
zbog kontroverzne izvedbe nije prošao u finale
Šopenovog
takmičenja u Varšavi, ali dobio nagradu poljskog Saveza studenata.
Ko to tamo peva
" (nije originalni poster)
16. 10.
- Muharem Kurbegović, prozvan
Alphabet Bomber
, nađen krivim za eksploziju na losanđeleskom aerodromu 1974. i ukupno 25 tačaka za ubistvo, paljevine itd
17
18. 10.
Arnaldo Forlani
italijanski premijer nakon
Cossige
(do 1981).
20. 10.
Lazar Mojsov
novi predsednik Predsedništva CK
SKJ
20. 10. -
Grčka
se posle šest godina vratila u vojno krilo
NATO
-a.
21. 10.
Mihail Gorbačov
ušao u Politbiro CK KPSS.
22 - 24. 10. -
Nikolae Čaušesku
, predsednik Rumunije, u poseti SFRJ.
23. 10.
- Premijera filma "
Ko to tamo peva
" u "Kozari".
23. 10. -
Nikolaj Tihonov
je novi sovjetski premijer (do 1985) nakon ostavke obolelog
Kosigina
24. 10.
- Iračani zauzimaju
Horamšar
nakon krvave opsade.
25. 10.
- Šef delegacije
Afganistana
na konferenciji UNESCO-a u Beogradu osudio
sovjetsku invaziju
i svoju vladu, zatim odlazi na zapad.
29. 10.
- Amandmani na
Ustav SFRJ
stavljeni na javnu diskusiju (trajanje mandata funkcionera)
18
30. 10.
Honduras
El Salvador
potpisali mirovni sporazum (→
Fudbalski rat
iz
1969
.) i složili se da granični spor izlože pred
Međunarodni sud pravde
oktobar - novembar -
Dobrica Ćosić
Ljubomir Tadić
pokušavaju da pokrenu časopis "Javnost" ("slobodni i demokratski časopis").
Novembar/Studeni
uredi
uredi kod
Ronald Reagan
1. 11.
SIV
liberalizovao cene oko jedne trećine industrijskih proizvoda (zamrznute avgusta 1979), ograničene cene mesa.
2. 11.
- Komitet Pokreta nesvrstanih u Beogradu razgovara o
Iransko-iračkom ratu
3. 11.
- Peticija 102 intelektualca u Beogradu (potpisana u oktobru) za ukidanje člana 133 Krivičnog zakona SFRJ ("neprijateljska propaganda" i "lažno predstavljanje situacije u zemlji").
4. 11.
Ronald Reagan
izabran za predsjednika
SAD
pobedivši predsjednika Kartera - pobedio u 44 države, 50,7 prema 41% u narodnim glasovima; potpredsjednik je
George H. W. Bush
5 - 7. 11. - Grčki predsednik Konstantin Karamanlis u poseti SFRJ.
6. 11.
- Jugoslovenski premijer
Veselin Đuranović
stigao u posetu Kini.
6. 11. -
Najdan Pašić
, predsednik Ustavnog suda SR Srbije, šalje otvoreno pismo CK SKJ sa pozivom na otvaranje rasprave o političkom sistemu: prvi, indirektni, zahtjev srpske političke elite da se sa interpretacije ustava pređe na njegovu izmjenu - ignorisano (do kosovskih događanja sledećeg proleća).
19
6. 11. - Iračani započinju desetomesečnu neuspešnu
Opsadu Abadana
10. 11.
- U
Poljskoj
zvanično registrovan sindikat
Solidarnost
10. 11. -
Michael Foot
je novi lider britanskih
laburista
(do 1983), pripada levom krilu stranke.
11. 11.
- U
Madridu
počinje drugi prateći sastanak
Konferencije o bezbednosti i saradnji u Evropi
(do 1983).
12. 11.
- Najbliži prilaz
Voyagera 1
Saturnu
(oko mesec dana kasnije počinje njegova međuzvezdana misija).
14. 11.
- U vojnom udaru zbačen prvi predsednik
Gvineje Bisau
Luís Cabral
, sledi
João Bernardo Vieira
(1980-1999 i 2005-2009).
14. 11. - Premijera filma
Raging Bull
novembar - U SFRJ proglašen novi društveni plan, za 1981-85 ("kardeljisti" ne obraćaju pažnju na krizu).
20
17. 11.
- U
Sacramentu
uhapšeni Gerald i Charlene Gallego koji su silovali i ubili 10 žrtava, uglavnom tinejdžera.
20. 11.
- U Pekingu počinje suđenje "
Bandi četvorke
" za zločine tokom
Kulturne revolucije
21. 11.
John Lennon
Yoko Ono
izazvali skandal pozirajući nagi fotografu Alenu Tannenbaumu.
21. 11. - Epizoda serije "
Dalas
" u kojoj se očekivalo da će se videti ko je upucao
J. R. Ewing
-a, postaje najgledanija do tada (druga najgledanija ikad) u Americi.
21. 11. - Požar u hotelu
MGM Grand
Las Vegasu
, 84-oro poginulih.
23. 11.
- Katastrofalni Irpinijski potres u južnoj
Italiji
, stradalo 4.800 ljudi.
24. 11.
- Sedmorica profesora "
Praxisovaca
" (
Marković
Tadić
Životić
Golubović
Mićunović
Stojanović
Popov
) obavešteni da od 2. 12. neće primati platu na Beogradskom univerzitetu (nisu predavali, dobijali su 60% plate od 1975.).
25. 11.
SSRNJ
ne daje dozvolu za časopis "Javnost" (Ćosić, Tadić), slede napadi u štampi.
25. 11. - Četrdeset tri hrvatska intelektualca (
Ivan Supek
Franjo Tuđman
Vlado Gotovac
...) poslala memorandum Predsedništvu SFRJ za oslobađanje političkih zatvorenika.
25. 11. - Vojni udar u
Gornjoj Volti
, zbačen
Sangoulé Lamizana
, dolazi pukovnik
Saye Zerbo
(do 1982).
27. 11.
- SFRJ dobija zajam od 250 miliona dolara od devet zapadnih i jedne moskovske banke (od početka godine 1,6 milijardi dolara, traži se još 400 miliona)
21
Decembar/Prosinac
uredi
uredi kod
2. 12.
- Sudar dva autobusa u
Šopiću
kod Lazarevca - 15 žrtava.
2. 12. - Odred smrti u El Salvadoru silovao i ubio američku misionarku Jean Donovan i tri časne sestre.
2. 12. - Nemački Savezni administrativni sud potvrdio januarsku zabranu neonacističke grupe
Wehrsportgruppe Hoffmann
2. 12. - Preds. Carter potpisao Zakon o očuvanju zemalja od nacionalnog interesa na Aljasci (ANILCA), kojim je površina od 640.000 kv. km stavljena pod različite stepene zaštite.
4. 12.
- 15. plenum CK SKJ - ekonomska situacija opet glavna tema, uključujući njene "ideološko-političke aspekte".
4. 12. -
Slučaj Camarate
: u avionskoj nesreći ginu
portugalski
premijer
Francisco de Sá Carneiro
i ministar odbrane
Adelino Amaro da Costa
- kasnije se ispostavilo da se radilo o atentatu (vidi i
Oktobarsko iznenađenje (teorija zavere)
).
4. 12. -
Led Zeppelin
objavljuje da se razilaze, nakon smrti bubnjara
Johna Bonhama
prošlog septembra.
7. 12.
- Prva epizoda "
Velog mista
" - 14 epizoda do 1. ožujka.
John Lennon
8. 12.
- Ubijen
John Lennon
8. 12. - Nestanak struje u većem delu Jugoslavije: raspad sistema usled velike potrošnje; jak sneg i vetar remete saobraćaj u zemlji; zemljotres na Kopaoniku.
22
10. 12.
Mitja Ribičič
, lider slovenačkog Socijalističkog saveza, u "liberalnom" intervjuu "
Startu
": ne bi trebalo zabranjivati emigrantsku štampu, deo problema potiče od toga što savezna vlada nije dovoljno jaka
23
; kasnije se ograđuje da je to njegovo "lično mišljenje" i kontrira.
11. 12.
- U
Ugandi
održani prvi izbori od 1962, još od pre nezavisnosti - pobeđuje partija
Miltona Obotea
(predsednik 1966-71. i 1980-85); opozicija tvrdi da su izbori lažirani,
Yoweri Museveni
pokreće
građanski rat
sledećeg februara.
12. 12.
Bijelo dugme
izdalo album "
Doživjeti stotu
" u stilu
Novog talasa
13. 12.
- Železnička nesreća kod
Bosanske Krupe
, teretnjak udario putnički voz, 23 mrtvih.
16. 12.
- Solidarnost u
Gdanjsku
, pred hiljadama prisutnih, otkrila Spomenik palim radnicima brodogradilišta iz
1970
16. 12. - Sastanak
OPEC
-a na Baliju, odlučeno da
nafta
poskupi 10%.
16. 12. - Završen projekat produbljivanja Sueckog kanala i gradnje paralelnog kanala na delu trase, u vrednosti od 1,3 milijarde dolara.
16. 12. - Čadski građanski rat: trupe predsednika
Goukouni Oueddeija
osvajaju uz libijsku pomoć prestonicu
N'Djamenu
, dok
Hissène Habré
beži u Sudan (vraća se 1982).
17
18. 12.
- Predsednik predsedništva
Cvijetin Mijatović
i savezni sekretar za inostrane poslove
Josip Vrhovec
u poseti Italiji i Vatikanu.
18. 12.
- Petorica Hrvata uhapšena u Njujorku pod optužbom za planiranje podmetanja bombi i ubistvo političkog protivnika.
22. 12.
José Napoleón Duarte
dolazi na čelo vladajuće civilno-vojne hunte u
El Salvador
(do 1982, predsednik 1984-89).
24. 12.
- Miodrag Vuković (Crna Gora) na čelu Saveza socijalističke omladine Jugoslavije nakon
Vasila Tupurkovskog
27. 12.
- Savezna Skupština SFRJ donosi ekonomski plan koji želi rast BNP od 3-3,5%.
28. 12.
- Teretnjak "
M/B Dunav
" riječke Jugolinije nestao u nevremenu kod Japana sa 32 člana posade.
31. 12.
- Predsednik
Senegala
Léopold Sédar Senghor
je prvi afrički predsednik koji se dobrovoljno povukao s položaja, nasleđuje ga štićenik
Abdou Diouf
(do 2000).
Kroz godinu
uredi
uredi kod
Stanovništvo svijeta
iznosi 4.434.682.000 ljudi.
1979-80 Pušteni u rad agregati C i D
HE Zakučac
kod
Omiša
[1]
Arhivirano
2012-08-29 na
Wayback Machine-u
Ekonomija SFRJ:
samoupravni socijalizam
po
Zakonu o udruženom radu
: u SFRJ ima 94.415 osnovnih organizacija udruženog rada, OOUR-a, po republikama: BiH 16.207; Crna Gora 1.813; Hrvatska 20.038; Makedonija 6.002; Slovenija 10.835; Srbija 35.519 (Vojvodina 12.846, Kosovo 3.356).
24
fragmentacija tržišta: 70% proizvedenih roba i usluga ostaje u republici (prema 59,6% 1970), 21,7% se razmenjuje između republika, 9,3% se izvozi; često republike uvoze iz inostranstva dobra koja druge republike izvoze.
25
prosečna radnička plata u SFRJ 235 dolara
26
(916 dolara iz 2025. prema
Inflation Calculator
).
zbog podsticanja izvoza i suzbijanja uvoza javljaju se nestašice (kafa, meso, ulje, šećer).
restrikcije električne energije zbog velike suše. (?)
U periodu 1946-1980, 34 zemlje su dobile više od 1 milijarde dolara pomoći od SAD, među kojima i Jugoslavija
27
od 1977. do 1980. uzeto je kratkoročnih kredita za 11 milijardi dolara - dolaze na naplatu 1982-85, kada je kamatna stopa u SAD mnogo viša.
28
U službu vojske SAD ulazi tenk
M1 Abrams
(verzija M1A1 Abrams od 1986, prvi put upotrebljen u Zalivskom ratu 1991).
Nauka:
Klaus von Klitzing
otkrio u Grenoblu
Kvantni Holov efekat
Otkrivena
K-T granica
na osnovu čega nastaje Alvarezova hipoteza koja
K-T izumiranje
pre oko 66 miliona godina objašnjava udarom asteroida.
U toku/tijeku
uredi
uredi kod
Iransko-irački rat
(prekinuti izvoz nafte dosta pogađa Jugoslaviju).
Afgansko-sovjetski rat
Iranska talačka kriza
1980. u temama
uredi
uredi kod
Televizija
: TV serije: "
Velo Misto
" 1980-81 (TV Zagreb), "
Vruć vetar
" (snim. 1979), "Bilo, pa prošlo", "Naše priče", "
Pozorište u kući
4" (1980-81)", "Stočiću postavi se", "Tren", "Pripovedanja Radoja Domanovića" (snim. 1979?) (TV Beograd).
Neki
domaći filmovi
: "
Ko to tamo peva
", "
Došlo doba da se ljubav proba
", "
Petrijin venac
", "
Poseban tretman
", "
Majstori, majstori
", "
Rad na određeno vreme
", "
Avanture Borivoja Šurdilovića
", "
Splav Meduze
", "
Izgubljeni zavičaj
" (→
Kategorija:Filmovi 1980.
).
Neki domaći muzički/glazbeni albumi
29
Azra
Azra
";
Bijelo dugme
Doživjeti stotu
",
Atomsko sklonište
Atomska trilogija
",
Prljavo kazalište
Crno-bijeli svijet
",
Parni valjak
Vruće igre
",
Buldožer
"Izlog jeftinih slatkiša";
Pankrti
Dolgcajt
",
Pekinška patka
Plitka poezija
",
Kompilacija:
Svi marš na ples!
";
Novi fosili
Nedovršene priče
";
Rani mraz
Odlazi cirkus
";
Kemal Monteno
Za svoju dušu
";
Zdravko Čolić
Zbog tebe
";
Laboratorija zvuka
"Telo";
Smak
Rok cirkus
";
Vajta
"Vajta 2 (Ponoćni Valcer)";
Miroslav Ilić
U svet odoh majko
". Debitantske albume su imali: Azra, Pankrti,
Generacija 5
, Pekinška patka, Laboratorija zvuka,
Ljuba Aličić
Milan Babić
Milena Plavšić
(→
Kategorija:Albumi 1980.
Neka vozila uvedena 1980.
Ford Escort
(3. gen., Evropski auto godine '81)
Audi Quattro
Fiat Panda
Jugo
Rođenja
uredi
uredi kod
Glavni članak:
:Kategorija:Rođeni 1980.
Januar/Siječanj – Februar/Veljača
uredi
uredi kod
5. 1.
Davor Bernardić
, hrvatski političar
17. 1.
Zooey Deschanel
, glumica
19. 1.
Jenson Button
, vozač F1
20. 1.
Philippe Cousteau, Jr.
, okeanograf
25. 1.
Xavi
, španski fudbaler
27. 1.
Marat Safin
, ruski tenisač
27. 1. -
Đorđe Pantić
, golman
29. 1.
Ivan Klasnić
, hrvatski nogometaš
30. 1.
Jurica Vranješ
, hrvatski nogometaš
30. 1. -
Wilmer Valderrama
, glumac
5. 2.
Petar Karađorđević (sin Aleksandra II)
7. 2.
Dalibor Bagarić
, hrvatski košarkaš
10. 2.
Bruno Šundov
, hrvatski košarkaš
12. 2.
Damir Burić
, hrvatski vaterpolist
12. 2. -
Juan Carlos Ferrero
, španjolski tenisač
12. 2. -
Christina Ricci
, glumica
12. 2. -
Tijana Čurović
, glumica, TV voditeljka
21. 2.
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
, kralj Butana
27. 2.
Chelsea Clinton
, kćerka Billa i Hillary
Mart/Ožujak – April/Travanj
uredi
uredi kod
7. 3.
Laura Prepon
, glumica
14. 3.
Janko Popović Volarić
, glumac
21. 3.
Ronaldinho
, brazilski nogometaš
23. 3.
Mladen Obradović
, srpski političar
5. 4.
Mario Kasun
, hrvatski košarkaš
9. 4.
Jerko Leko
, hrvatski nogometaš
13. 4.
Jana Cova
, erotski model, glumica
25. 4.
Alejandro Valverde
, biciklista
28. 4.
Karolina Gočeva
, pevačica
Maj/Svibanj – Jun/Lipanj
uredi
uredi kod
1. 5.
Zaz
, francuska pevačica
4. 5.
Sonja Kolačarić
, glumica
12. 5.
Rishi Sunak
, britanski premijer
18. 5.
Michaël Llodra
, francuski teniser
21. 5.
Gotye
, muzičar, kantautor
30. 5.
Steven Gerrard
, engleski nogometaš
1. 6.
Ivana Jovanović
, glumica
6. 6.
Pete Hegseth
, američki TV voditelj i političar
3. 6.
Tamim bin Hamad Al Thani
, emir Katara
17. 6.
Venus Williams
, američka tenisačica
23. 6.
Francesca Schiavone
, teniserka
Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz
uredi
uredi kod
1. 7.
Ilija Marinković
, srpski violinista
4. 7.
Selma Bajrami
, bh. pjevačica
6. 7.
Pau Gasol
, španski košarkaš
7. 7.
Michelle Kwan
, američka klizačica
8. 7.
Robbie Keane
, irski fudbaler
10. 7.
Jessica Simpson
, američka pjevačica
16. 7.
Jesse Jane
, glumica (†
2024
18. 7.
Kristen Bell
, glumica
20. 7.
Gisele Bündchen
, supermodel
25. 7.
Rebeka Dremelj
, pjevačica
26. 7.
Jacinda Ardern
, premijerka Novog Zelanda
7. 8.
Anomie Belle
, američka muzičarka
8. 8.
Michael Urie
, američki glumac
13. 8.
Anica Tomić
, hrvatska kazališna redateljica i glumica
14. 8.
Bojana Ordinačev
, glumica
18. 8.
Aljoša Kunac
, hrvatski vaterpolist
26. 8.
Macaulay Culkin
, američki glumac
26. 8. -
Chris Pine
, glumac
29. 8.
Marija Kilibarda
, TV novinarka
Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad
uredi
uredi kod
8. 9.
Nenad Okanović
, glumac
12. 9.
Yao Ming
, kineski košarkaš
24. 9.
Victoria Pendleton
, biciklistkinja
24. 9. -
Mia Krajcar
, glumica
25. 9.
Nikola Žigić
, srpski fudbaler
25. 9. -
Nataša Bekvalac
, pevačica
30. 9.
Martina Hingis
, švicarska tenisačica
2. 10.
Goran Bogdan
, glumac
3. 10.
Ivan Turina
, nogometni vratar (†
2013
15. 10.
Olja Karleuša
, pevačica
21. 10.
Kim Kardashian
, reality TV osoba
26. 10.
Cristian Chivu
, rumunski fudbaler
29. 10.
Ben Foster
, glumac
Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac
uredi
uredi kod
8. 11.
Ana Vidović
, gitaristkinja
12. 11.
Ryan Gosling
, glumac
13. 11.
Miloš Vujanić
, srpski košarkaš
19. 11.
Vladimir Radmanović
, košarkaš
3. 12.
Anna Chlumsky
, glumica
7. 12.
Anita Lazić
, glumica, novinarka
10. 12.
Skaj Vikler
, srpski muzičar
18. 12.
Christina Aguilera
, američka pjevačica
18. 12. -
Marija Vicković
, glumica
19. 12.
Jake Gyllenhaal
, američki glumac
20. 12.
Ashley Cole
, fudbaler
24. 12.
Stephen Appiah
, fudbaler
25. 12.
Blaženko Lacković
, rukometaš
31. 12.
Ivan Ljuba
, pijanista, prvi pobednik srpskog Velikog brata
Kroz godinu
uredi
uredi kod
Darko Kostić
, modni kreator
Smrti
uredi
uredi kod
Glavni članak:
:Kategorija:Umrli 1980.
Januar/Siječanj – Februar/Veljača
uredi
uredi kod
4. 1.
Hrvoje Macanović
, sportski novinar (*
1904
8. 1.
John Mauchly
, pionir računarstva (*
1907
9. 1.
Svetislav Stefanović Ćeća
, političar i narodni heroj (*
1910
17. 1.
Đorđije Pajković
, učesnik NOB, društv.-pol. radnik SAP Kosovo, SR Crne Gore, narodni heroj i junak socijalističkog rada (*
1917
18. 1.
Cecil Beaton
, fotograf (*
1904
23. 1.
Dušan Žanko
, hrvatski pisac u emigraciji (*
1904
27. 1.
Eli Finci
, pozorišni i književni kritičar (*
1911
29. 1.
Jimmy Durante
, glumac, komičar (*
1893
4. 2.
Stojan Aralica
, srpski slikar (*
1883
.)
8. 2.
Ivan Gošnjak
, učesnik Španskog rata i NOB, general armije JNA, narodni heroj i nosilac Ordena slobode (*
1909
12. 2.
Aleksandar Krstić
, inženjer hortikulture (* 1902)
13. 2.
Stjepan Mohorovičić
, fizičar, meteorolog (*
1890
13. 2. -
David Janssen
, glumac (*
1931
19. 2.
Bon Scott
, pevač
AC/DC
(*
1946
22. 2.
Oskar Kokoschka
, slikar, književnik (*
1886
29. 2.
Gil Elvgren
, pin-up crtač (*
1914
Mart/Ožujak – April/Travanj
uredi
uredi kod
1. 3.
Wilhelmina Cooper
, model (*
1939
15. 3.
Marta Ehrlich
, slikarica (*
1910
18. 3.
Erich Fromm
, njemački filozof, psiholog (*
1900
18. 3. -
Tamara de Lempicka
, slikarica (*
1898
23. 3.
Anita Mezetova
, operska pevačica, sopran (*
1913
24. 3.
Óscar Romero
, nadbiskup San Salvadora (*
1917
28. 3.
Milan Ajvaz
, srpski glumac (*
1897
31. 3.
Jesse Owens
, američki atletičar, (*
1913
.)
3. 4.
Slobodan Dobrosavljević
, mašinski inženjer, akademik (*
1903
15. 4.
Jean-Paul Sartre
, francuski filozof i književnik (*
1905
21. 4.
Aleksandar Oparin
, ruski biokemičar (*
1894
.)
28. 4.
Andrija Anković
, hrvatski
nogometaš
zlatni olimpijac
(*
1937
.)
29. 4.
Alfred Hitchcock
, američko-britanski filmski režiser (*
1899
Maj/Svibanj – Jun/Lipanj
uredi
uredi kod
4. 5.
Josip Broz Tito
, maršal, predsednik SFRJ, trostruki narodni heroj (*
1892
8. 5.
Ernest Tomašević
, slikar (*
1897
12. 5.
Lillian Roth
, pevačica, glumica (*
1910
14. 5.
Hugh Griffith
, glumac (*
1912
16. 5.
Božo Težak
, hrvatski kemičar (*
1907
.)
16. 5. -
Marin Preda
, rumunski književnik (*
1922
18. 5.
David A. Johnston
, vulkanolog (*
1949
18. 5. -
Ian Curtis
, frontmen
Joy Division
(*
1956
23. 5.
Dušan Ćorković
, general-pukovnik JNA, narodni heroj (*
1921
23. 5. -
Mile Počuča
, društv.-pol. radnik SRH i SFRJ, narodni heroj i junak socijalističkog rada (*
1899
1. 6.
Viktor Starčić
, srpski glumac (*
1901
3. 6.
Vasja Pirc
, šahovski velemajstor (*
1907
7. 6.
Henry Miller
, američki književnik (*
1891
7. 6. -
Philip Guston
, američki slikar (*
1913
12. 6.
Masayoshi Ōhira
, premijer Japana (*
1910
17. 6.
Mate Jerković
, admiral JNA, narodni heroj (*
1915
23. 6.
John Laurie
, glumac (*
1897
23. 6. -
Sanjay Gandhi
, Indirin sin (*
1946
24. 6.
Boris Kaufman
, direktor fotografije (*
1897
28. 6.
Dušan Dekleva
, hirurg (*
1896
Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz
uredi
uredi kod
4. 7.
Gregory Bateson
, antropolog, kibernetičar (*
1904
17. 7.
Boris Delaunay
, ruski matematičar, planinar (*
1890
24. 7.
Peter Sellers
, britanski filmski komičar i glumac (*
1925
25. 7.
Vladimir Visocki
, sovjetski kantautor, glumac (*
1938
28. 7.
Muhamed-Reza Pahlavi
, poslednji šah Irana (*
1919
28. 7. -
Milan Ajvaz
, srpski glumac (*
1897
28. 7. -
Vjekoslav Afrić
, glumac, reditelj, profesor (*
1906
1. 8.
Patrick Depailler
, vozač F1 (*
1944
9. 8.
Jacqueline Cochran
, avijatičarka (*
1906
10. 8.
Yahya Khan
, bivši predsednik Pakistana (*
1917
12. 8.
Vojo Dimitrijević
, slikar (*
1910
14. 8.
Dorothy Stratten
, model (*
1960
26. 8.
Tex Avery
, animator (*
1908
Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad
uredi
uredi kod
2. 9.
- Borivoje Mirković, novinar (*
1937
3. 9.
Barbara O'Neil
, glumica (*
1910
3. 9. -
Radoslav Vesnić
, pozorišni glumac i reditelj (*
1891
8. 9.
Willard Libby
, fiziko-hemičar, nobelovac (*
1908
12. 9.
Dušan Matić
, srpski pesnik i mislilac (*
1898
16. 9.
Jean Piaget
, psiholog i filozof (*
1896
17. 9.
Anastasio Somoza Debayle
, bivši predsednik Nikaragve (*
1925
23. 9.
Vinko Grdan
, slikar (*
1900
25. 9.
John Bonham
, bubnjar
Led Zeppelin
(*
1948
25. 9. -
Lewis Milestone
, filmski režiser (*
1895
30. 9.
Milan Čanak
, botaničar, političar u SAP Vojvodina (*
1932
6. 10.
Ernest Radetić
, hrvatski književnik (*
1899
.)
16. 10.
Luigi Longo
, talijanski političar iz CPI (*
1900
21. 10.
Hans Asperger
, pedijatar (*
1906
21. 10. -
Vlko Červenkov
, bivši premijer Bugarske (*
1900
25. 10.
Virgil Fox
, američki orguljaš (*
1912
26. 10.
Marcelo Caetano
, bivši premijer Portugala (*
1906
27. 10.
Steve Peregrin Took
, bivši član
T. Rex
(*
1949
Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac
uredi
uredi kod
7. 11.
Steve McQueen
, američki filmski glumac (*
1930
9. 11.
Gloria Guinness
, modna ikona (*
1912
22. 11.
Mae West
, američka filmska glumica (*
1893
.)
24. 11.
George Raft
, glumac (*
1901
3. 12.
Oswald Mosley
, britanski fašista (*
1896
4. 12.
Francisco de Sá Carneiro
, premijer Portugala (*
1934
7. 12.
Darby Crash
, panker iz
The Germs
(*
1958
8. 12.
John Lennon
, osnivač, gitarist i vokalist grupe
The Beatles
(*
1940
.)
8. 12. -
Petar Trifunović
, šahovski velemajstor, (*
1910
10. 12.
Milan Bajšanski
, kompozitor i dirigent (*
1903
16. 12.
Colonel Sanders
, osnivač
Kentucky Fried Chicken
(*
1890
16. 12. -
Hellmuth Walter
, pionir raketnih motora i gasnih turbina (*
1900
18. 12.
Aleksej Kosigin
, bivši premijer SSSR (*
1904
18. 12.
Dobriša Cesarić
, hrvatski pesnik. (r.
1902
.)
22. 12.
Bogdan Babić
, srpski dirigent (*
1921
24. 12.
Karl Dönitz
, veliki admiral Nemačke, nakratko predsednik (*
1891
26. 12.
Stjepan Planić
, arhitekt (*
1900
28. 12.
Božo Milanović
, svećenik, politički radnik (*
1890
31. 12.
Marshall McLuhan
, filozof teorije komunikacije (*
1911
31. 12. -
Raoul Walsh
, filmski režiser, glumac (*
1887
Kroz godinu
uredi
uredi kod
Agata Truhelka
, hrvatska književnica (*
1890
.)
Nika Milićević
, književnik, novinar, kritičar (*
1897
Jakša Kušan
, književnik (* 1900)
Svetomir Nastasijević
, kompozitor (* 1902)
Radoslav Đurić
, major JVuO, pukovnik JNA (* 1906)
Tonko Šoljan
, ihtiolog, akademik (*
1907
Nobelove nagrade
uredi
uredi kod
Fizika
James Cronin
Val Fitch
(otkriće
kršenja fundamentalnih principa
simetrije u raspadu neutralnih
K-mezona
Kemija
Paul Berg
(fundamentalne studije biohemije
nukleinskih kiselina
, naročito u vezi
rekombinantne DNK
),
Walter Gilbert
Frederick Sanger
(doprinos u vezi određivanja osnovnih
sekvenci u nukleinskim kiselinama
Fiziologija i medicina
Baruj Benacerraf
Jean Dausset
George D. Snell
(otkrića u vezi genetski određenih
struktura na površini ćelije
koje regulišu imunološke reakcije)
Književnost
Czesław Miłosz
(beskompromisnom jasnovidošću izražava čovekovo izloženo stanje u svetu oštrih konflikata)
Mir
Adolfo Pérez Esquivel
(aktivista za ljudska prava u Argentini i Latinskoj Americi)
Ekonomija
Lawrence Klein
(stvaranje ekonometrijskih modela i primena na analizu ekonomskih fluktuacija i ekonomske politike)
Literatura/Reference
uredi
uredi kod
Yugoslavia Reinforces Security Measures
mrtav link
, Zdenko Antić OSA-RFE Research
Michael Brecher; Jonathan Wilkenfeld (1997).
A Study of Crisis
. University of Michigan Press. str. 455–.
ISBN
0-472-10806-9
Prijem Nikole Ljubičića
Arhivirano
2019-03-26 na
Wayback Machine-u
. foto.mij.rs
4,0
4,1
Goldstein & Goldstein, 795
New Yugoslav-EEC Trade Agreement Signed
mrtav link
, Z. Antić OSA-RFE Research
Balaševićevska nekonvencionalnost u bregovićevskom aranžmanu
. yugopapir.com
Top 10 najprodavanijih domaćih albuma u 1980: Jedna licenca, dva-tri narodnjaka, puno zabavnjaka
. yugopapir.com
New Ferment Among Albanians in Yugoslavia
mrtav link
, Z. Antić OSA-RFE Research
More Power for the Yugoslav Army
mrtav link
, S. Stanković OSA-RFE Research
Henry He (22 July 2016).
Dictionary of the Political Thought of the People's Republic of China
. Routledge. str. 216–.
ISBN
978-1-315-50044-7
Why New Unrest In Kosovo?
Arhivirano
2016-03-07 na
Wayback Machine-u
, page 2, Louis Zanga, OSA-RFE, 1981
Yugoslav Intellectuals Request Amnesty for Political Prisoners
mrtav link
, Zdenko Antić, OSA-RFE Research
Bajec, Dolničar, 1981, str. 378
Jović 2003, 229-31
27. Pulski filmski festival
Arhivirano
2021-05-12 na
Wayback Machine-u
. arhiv.pulafilmfestival.hr
Medijske ličnosti...
Arhivirano
2016-07-23 na
Wayback Machine-u
. astrologyinserbia.com
Alphabet Bomber guilty of murder
. articles.latimes.com. October 16, 2006
Bajec, Dolničar, 1981, str. 316-7
Jović 2003, 265-6, 311
Jović 2003, 231
Yugoslavia Gets Loan
New York Times
, November 28, 1980
"Borba", 9. dec. 1980
, str. 1 i 14
"Dogmatic" Slovene Leader Gives a "Liberal" Interview
mrtav link
, Slobodan Stankovic, Radio Free Europe Research, Open Society Archives
Jović 2003, 212
Jović 2003, 217
Economic Development Of Kosovo Under Discussion
Arhivirano
2016-03-09 na
Wayback Machine-u
, page 2, Zdenko Antić, OSA-RFE
U.S. foreign aid bill -- $2 trillion
. upi.com Archives May 19, 1982
Jović 2003, 223
Explore Yugoslavia LP Album from 1980 on Discogs
. discogs.com (28. 5. 2016.)
Literatura
Collier's Year Book
za 1980 (Microsoft Encarta 2004)
Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.
Jović, Dejan.
Jugoslavija Država koja je odumrla
. Prometej Zagreb 2003
Vanjske veze
uredi
uredi kod
The Tito ERA in Yugoslavia
Arhivirano
2016-03-10 na
Wayback Machine-u
, OSA-RFE Research
Yugoslavia's Five Most Important Leaders After Tito
Arhivirano
2010-06-18 na
Wayback Machine-u
, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe (napisano u januaru).
How Should "Collective Leadership" in Yugoslavia Function After Tito?
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Mijatovic: President of Yugoslavia's Collective State Leadership
Arhivirano
2012-03-26 na
Wayback Machine-u
, S.Stanković, OSA-RFE
Yugoslav-Soviet Polemics Over Afghanistan
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Belgrade's Reaction to Afghanistan: "Stalinist Methods"
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Yugoslav Party Leader Emphasizes Anti-Stalinism
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Yugoslav Pianist: the Man "Who Killed Chopin"
Arhivirano
2015-04-02 na
Wayback Machine-u
, Zdenko Antić, OSA-RFE
Yugoslav Foreign Minister Vrhovec Visits Cuba
mrtav link
, Z.Antić, OSA-RFE
Yugoslav Riposte to Hungarian Article Over Tito's Resistance to Stalin
mrtav link
, Z.Antić, OSA-RFE
International Awards for Yugoslav Authors
mrtav link
, Z.Antić, OSA-RFE
Vladimir Bakaric's Illness Causes Concern in Yugoslavia
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Yugoslav Author Calls for Democracy, Change of the System
mrtav link
, Z.Antić, OSA-RFE
Yugoslav Leader Promises More Democratization
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Top Yugoslav Official Warns Opponents of "Collective Leadership"
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Ivan Gosnjak -- Tito's General -- Dies
Arhivirano
2016-03-09 na
Wayback Machine-u
, S.Stanković, OSA-RFE
Renewed Attacks on Djilas: No Hint of an Impending Arrest
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Yugoslavia's Mijatovic Visits the Vatican
mrtav link
, Z.Antić, OSA-RFE
Tito Expelled from the Cominform 32 Years Ago
mrtav link
, S.Stanković, OSA-RFE
Wikimedijina ostava
sadrži medije na temu:
1980.
Izvor:
Kategorija
1980.
Sakrivene kategorije:
Svi članci s mrtvim eksternim linkovima
Webarchive template wayback links
1980.
Započni temu