Albert Einstein — Wikipèdia

Albert Einstein — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Albert Einstein
Albert Einstein en 1921
Biografia
Naissença
14 de març
de
1879
Ulm
Baden-Württemberg
Alemanha
Mòrt
18 d'abril
de
1955
Princeton
Nòva Jersei
Estats Units
Activitat
Distincions
Prèmi Nobel de fisica
(1921)
Medalha Copley
(1925)
Medalha Max-Planck
(1929)
Signatura
Albert Einstein
(14 de març de
1879
Ulm
- 18 d'abriu de
1955
Princeton
) es un
fisician
d'origina
alemanda
de la prumiera mitat del segle XX. Es una figura centrala de l'istòria de las
sciéncias
que sa renomaa passa larjament los limits de la comunautat scientifica. Son nom, son anar e sa persona son ansin venguts sinonims d'intelligéncia, de saber e de geni excepcionau.
Sa carriera scientifica es marcaa per de trabalhs fòrça importants. Lo pus famós es probable la
teoria de la relativitat
qu'es una teoria de la
gravitacion
corregissent las inexactituds de la
mecanica classica
desvolopaa per
Isaac Newton
. La relativitat es pereu a l'origina de l'eqüacion de l'equivaléncia massa-energia (
mc
²) qu'es la formula scientifica pus coneissua per lo public. Pasmens, Eistein se destinguèc egalament per son explicacion de l'
efiech fotoelectric
, sa descripcion del
movement brownian
, son ròtle dins l'edificacion de la
mecanica quantica
e sas descubertas o invencions dins de domenis aplicats (descripcion del principi del
laser
, refrigeracion, fabricacion d'instruments scientifics o d'aparelhs medicaus, etc.).
Biografia
modificar
modificar lo còdi
Jovença e formacion
modificar
modificar lo còdi
Naissut lo 14 de març de
1879
dins la
vila
alemanda
d'
Ulm
, Albert Einstein es lo fiu d'
Hermann Einstein
1847
1902
), un entrepreneire fabricant de
dinamòs
e de
telefòns
, e de
Pauline Koch
1858
1920
). Los Einstein èran de
judieus
asquenasitas
, mas èran pas practiquants. Albert Einstein reçaupèc un ensenhament
religiós
de basa de part d'un parent. Aguèc un periòde fòrça religiós a 11 ans, mas abandonèc la religion après la lectura de sos prumiers
libres
de
sciéncia
e aprenguèc pas l'
ebreu
. Mostrèc leu un interès per las
sciéncias
e questionèc frequentament son
paire
, son
oncle
Jakob
Max Talmey
, un estudiant en
medecina
que sopava regularament en cò dels Einstein, sus de problemas scientifics. De 12 ans a 16 ans, aprenguèc solet lo calcul
diferenciau
integrau
L'escolaritat d'Albert Einstein foguèc inegala. Aviá de resultats excellents en
matematicas
, mas èran sovent en conflicte amb los professors de las autras matèrias. A 9 ans, aviá ansin totjorn de dificultats d'expression
. A 15 ans, foguèc remandat d'una
escòla
de
Munic
car son professor de
grèc
jutjèc sa preséncia incompatibla amb la disciplina estricta de l'establiment
. En
1895
, seguissèc donc sa
familha
Pàdoa
en
Itàlia
. Per protestar còntra lo
militarisme
alemand
, renoncièc a sa
nacionalitat
e venguèc
apatrida
En
1896
, capitèc l'examen d'intraa de l'
Escòla Politecnica Federala de Zuric
. I trobèc un quadre pus liure qu'en
Alemanha
per estudiar
. I venguèc pereu
amic
amb lo
matematician
Marcel Grossmann
1878
1936
) e i rescontrèc sa prumiera
femna
Mileva Marić
1875
1948
). En autodidacte, aprifondissèc sas coneissenças gràcias a la lectura dels obratges de referéncia de
Gustav Kirchhoff
1824
1887
), d'
Heinrich Hertz
1857
1894
), d'
Hermann von Helmholtz
1821
1894
) e de
James Clerk Maxwell
1831
1879
). Amb un autre amic,
Michele Besso
1873
1955
), estudièc la mecanica d'
Ernst Mach
1838
1916
). Pasmens, aguèc de dificultats per seguir los cors e obtenguèc son diplòma de pauc en
1900
. Un an pus tard, obtenguèc la nacionalitat soïssa.
Las annaas miraculosas (1901-1909)
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Annus mirabilis d'Albert Einstein
De
1900
1902
, la situacion d'Albert Einstein foguèc precària e son paire, inquiet, l'encoratjèc a intrar dins l'
administracion
. En junh de
1902
, trobèc un emplec a l'
Ofici dels Brevets
de
Bèrna
gràcias a
Marcel Grossmann
. Aquò li permetèc de se consacrar a sas recherchas en fisica teoria e de se
mariar
amb
Mileva Marić
. Lo pareu aguèc dos
enfants
viables
Hans Albert Einstein
1903
1974
) e
Eduard Einstein
1910
1965
). Aquelos enfants foguèron mai que mai educats per lor maire. Lo prumier venguèc un especialista reconeissut de l'
engeni
idraulic
. Lo segond, tochat per de
destorbis mentaus
, foguèc diagnosticat esquizofrèn a 21 ans. Los tractaments alterèron sas facultats
En
1905
, Einstein publiquèc plusors articles centraus dins l'istòria de las sciéncias
. Aquela annaa es ansin sovent dicha l’
annus mirabilis d'Albert Einstein
. En març, desmostrèc la natura corpusculària de la
lutz
a partir d'una explicacion de l'
efiech fotoelectric
. Aquò èra una revolucion que permetiá d'afirmar la natura corpusculària e ondulatòria de la lutz e de confirmar la teoria dels
quantas
de
Max Planck
1858
1947
). En mai, depintèc lo
movement brownian
e prepausèc una pròva experimentala de l'existéncia dels
atòms
e de las
moleculas
10
. Enfin, publiquèc dos articles sus la
relativitat especiala
e sus l'
equivaléncia massa-energia
que revolucionèron la
fisica
en rompent amb la
mecanica newtoniana
en vigor dempuei la fin del segle XVII
11
12
. Contunhèc en
1906
amb la publicacion de sa tesi de
doctorat
onte expliquèc coma determinar lo
nombre d'Avogadro
e la talha de las
moleculas
13
La reconeissença internacionala (1909-1921)
modificar
modificar lo còdi
Entre
1909
1921
, Einstein e sos trabalhs foguèron pauc a cha pauc reconeissut per la comunautat scientifica internacionala. Venguèc ansin professor dins d'universitats prestigiosas coma
Praga
en
1913
Berlin
en
1914
. En parallele, foguèc admes dins mai d'una institucion o acadèmias importantas e faguèc partia dels invitats del prumier
congrès Solvay
en
1911
. Pasmens, es pereu a aquela epòca que se separèc de
Mileva Marić
. Lo divòrci foguèc prononciat en
1919
e Einstein se maridèc amb sa cosina
Elsa Einstein
1876
1936
).
En
1916
, publiquèc un
libre
presentant la teoria de la
relativitat generala
, una teoria de la
gravitacion
pus precisa que la
teoria newtoniana
. Tres ans pus tard, una expedicion menaa permetèc de raportar la prumiera pròva experimentala de sa veracitat en mesurant la desviacion de la lutz d'una
estela
per lo
Soleu
durant un
eclipsi
. Aquò li permetèc de venir una celebritat mondiala e, a partir de
1920
, Einstein comencèc de viatjar dins lo monde. En novembre de
1922
, reçaupèc lo
Premi Nobel
de
Fisica
per sos trabalhs sus l'
efiech fotoelectric
. Foguèc egalament laureat d'autres premis prestigiós coma la
medalha Copley
Los engatjaments politics e l'exili (1921-1933)
modificar
modificar lo còdi
A partir dels
ans 1920
, Einstein foguèc pauc a cha pauc inquietat en causa de sas originas
judievas
e de sas opinions
pacificistas
. En particular, sa seguretat foguèc menaçaa per de movements
nacionalistas
alemands
, comprés per las milícias del
partit nazi
. Durant aqueu periòde, de
1922
1932
, participèc als trabalhs del
Comitat Internacionau de Cooperacion Intellectuala
coma representent d'
Alemanha
14
. A partir de
1920
, Einstein comencèc de sostenir publicament lo projecte
sionista
de creacion d'un
estat
judieu
en
Palestina
. Pasmens, enn
1933
, après l'arribaa d'
Adolf Hitler
al poder, l'
ostau
d'estiu dels Einstein foguèc pilhaa e lo pareu decidèc de quitar
Alemanha
. A l'invitacion d'
Abraham Flexner
, lo fondator e director de l'
Institute for Advanced Study
de
Princeton
Lo periòde estatsunidenc
modificar
modificar lo còdi
Als
Estats Units
, las recherchas d'Einstein se concentrèron sus l'unificacion de las quatre
interaccions
elementàrias (
gravitacion
interaccion electromagnetica
interaccion febla
interaccion fòrta
). Seguissèc pereu lo desvolopament de la
mecanica quantica
. Opausat a l'idea de la
fisica
probabilista
eissia de las teorias de l'escòla danesa, Einstein assajèc sensa succès de crear una mecanica quantica determinista. Per aquò, entretenguèc plusors debats
scientifics
amb de personalitats majoras de las sciéncias del segle XX coma
Niels Bohr
1885
1962
) e
Werner Heisenberg
1901
1976
). I formulèc plusors oposicions famosas a las teorias probabilistas coma lo
paradòxe EPR
. Aquelas objeccions venguèron una importanta fònt de recherchas e d'experiéncias durant las decenias seguissentas. Foguèron sistematicament refutaas, mas permetèron de precisar lo modele probabilista.
En
1939
, a la demanda dels
fisicians
Eugene Wigner
1902
1995
) e
Leó Szilárd
1898
1964
), Einstein escrivèc au president
Roosevelt
per l'avertir de la menaça representaa per l'utilizacion militara de l'
energia nucleara
e per li demandar de sostenir la concepcion d'una
bomba atomica
15
. Aquela letra foguèc a l'origina del
Projecte Manhattan
que capitèc l'assemblatge de las prumieras armas nuclearas foncionalas en
1945
. Après la guerra, regretèc aquela decision e signèc en
1955
lo
manifeste Russell-Einstein
. Aqueu texte solinha los dangiers de l'
arma nucleara
e demanda als dirigents del monde entier de cherchar de reglaments pacifics als conflictes
16
17
Fin de vita
modificar
modificar lo còdi
Après la
Segonda Guerra Mondiala
, Einstein obtenguèc pauc de resultats dins sas recherchas. Opausat a la creacion d'
Israel
en
1948
, esperèc la mesa en plaça d'una coexisténcia pacifica entre Arabis e Judieus
18
. Pasmens, en despiech d'aquelas posicions,
David Ben-Gurion
li prepausèc de venir president d'Israel en
1952
– un pòste larjament onorific e ceremoniau. Einstein refusèc l'oferta
19
Morèc lo 18 d'abriu de
1955
en seguia d'una ruptura d'
aneurisma
de l'aòrta abdominala. Son còrs foguèc incinerat e sos restas foguèron dispersats dins un luec secret. Pasmens, en despiech de son
testament
, son
cerveu
e sos
uelhs
foguèron prelevats. D'estudis i cèrcan regularament los signes de l'intelligéncia extraordinària d'Einstein.
Òbra scientifica
modificar
modificar lo còdi
La desmostracion de la natura corpusculària de la lutz
modificar
modificar lo còdi
Articles detalhats:
Dualitat onda-corpuscule
Efiech fotoelectric
La natura ondulatòria o corpusculària de la
lutz
èra un debat ancian eissit de las controvèrsias entre
Isaac Newton
1643
1727
) e
Christiaan Huygens
1629
1695
). Pauc a cha pauc, s'impausèc la teoria ondulatòria que foguèc confirmaa per los trabalhs de
James Clerk Maxwell
1831
1879
). Pasmens, a la fin del segle XIX, l'explicacion del raionament del còrs negre per
Max Planck
1858
1947
) laissèc tornarmai una plaça a d'entitats discretas – los quantas – per explicar certans fenomenes
electromagnetics
Descurbit durant lo segle XIX
20
, l'
efiech fotoelectric
designa l'emission d'
electrons
per un materiau sos l'accion de la
lutz
. Pasmens, Planck èra estat desconcertat per son explicacion e, per eu, los quantas èran d'artefactes de modelizacion sensa existéncia reala
21
. Einstein reinvestissèc aquelos resultats per estudiar l'
efiech fotoelectric
. Concluguèc en enonciant que la lutz se comportava a l'encòp coma una onda e coma un flux de particulas
22
. Aquò èra un resultat revolucionari que permetiá d'explicar tots los fenomenes
optics
coneissuts e de confirmar la teoria dels quantas (dichs «
fotons
» dins l'article d'Einstein). Aquò foguèc pereu a l'origina del principi de la
dualitat onda-corpuscula
, formulat per
Louis de Broglie
1892
1987
) en
1924
, qu'es vengut una basa fondamentala de la fisica moderna
23
La desmostracion quantitativa del movement brownian
modificar
modificar lo còdi
Articles detalhats:
Movement brownian
Nombre d'Avogadro
Lo
movement brownian
foguèc descrich per lo prumier còp en
1828
per lo
botanista
Robert Brown
1773
1858
). Aviá observat de particulas minusculas dins de grans de
pollen
animaas per un movement d'agitacion desordenat. L'origina d'aqueu movement foguèc l'objecte d'ipotesis variaas durant lo segle XIX. Pasmens, èra pas possible de mesurar la velocitat dels grans en movement e las teorias principalas èran de còps incompatiblas amb lo
segond principi de la termodinamica
24
L'article d'Einstein de
1905
sus lo movement brownian foguèc una revolucion. En combinant los trabalhs de
George Stokes
1819
1903
) sus lo movement d'una esfera dins un
liquide
e aquelos de
Jacobus Henricus Van't Hoff
1852
1911
) sus la
pression osmotica
, expliquèc lo movement brownian per los tusts successius de las
moleculas
sus los grans. A partir d'aqueu modele, prepausèc pereu una experiéncia per calcular lo
nombre d'Avogadro
e demostrar l'existéncia dels
atòms
e de las
moleculas
24
. Lo
Francés
Jean Perrin
1870
1942
) foguèc capable de la metre en òbra en
1913
e publicar una pròva definitiva de la teoria atomica
25
La teoria de la relativitat
modificar
modificar lo còdi
Articles detalhats:
Relativitat especiala
Relativitat generala
Espacitemps
La
teoria de la relativitat
es probablament l'òbra pus coneissua d'Albert Einstein. Es lo resultat de plusors trabalhs menats durant la segonda mitat del segle XIX. La prumiera foguèc la formulacion de las
eqüacions de Maxwell
en
1864
. La
velocitat de la lutz
i èra independenta del movement de sa fònt. Aquò èra susprenent, mai èra explicable amb l'existéncia d'un «
etèr
», una substància ipotetica emplissent l'
Univèrs
, que serviá de supòrt e de
referenciau
a la propagacion de la
lutz
26
En teoria, aquel etèr permetiá envisatjar una mesura precisa de la velocitat de la
lutz
dins una referenciau donat. En
1881
e en
1887
27
28
Albert Abraham Michelson
1852
1931
) e
Edward Williams Morley
1838
1923
) utilizèron un
interferometre
fòrça precís per la mesurar. Pasmens, trobèron un resultat constant que que siái lo referenciau. L'
experiéncia de Michelson–Morley
foguèc inicialament consideraa coma una reviraa. Pasmens, en
1895
Hendrik Antoon Lorentz
1853
1928
) desvolopèc un sistema de transformacion de coordenaas que laissava invarianta la
velocitat de la lutz
. En plaça de las tres variablas
tradicionalas
, aqueu sistema aviá quatre dimensions (tres variablas d'espaci e una variabla temporala)
26
En
1905
, Einstein enoncièc dos postulats fondamentaus de la
fisica
moderna. Lo prumier ditz que las leis de la fisica an la meteissa forma quand son exprimias
matematicament
dins tots los
referenciaus galileans
. Lo segond ditz que la velocitat de la lutz es egala a
, valor independenta del referenciau. Aquelos principis son una ruptura completa amb la fisica classica basaas sus las teorias d'Isaac Newton. Son a l'origina de la fisica relativista e foguèron generalizats en
1915
amb la publicacion de la teoria de la
relativitat generala
. Aquelos trabalhs foguèron contestats
29
, desfisança que contunha a l'ora d'ara car la relativitat maucontenta una partia de la comunautat scientifica. Pasmens, totas las experiéncias menaas an confirmat la validitat dels trabalhs d'Einstein e la relativitat demòra la teoria de referéncia per explicar los movements
gravitacionaus
e descriure la geometria de l'
Univèrs
30
. Permetèc pereu de preveire l'existéncia d'objectes coma los
traucs negres
o las
ondas gravitacionalas
31
32
L'equivaléncia massa-energia
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Equivaléncia massa-energia
L'
equivaléncia massa-energia
mc
², es l'autre resultat fòrça coneissut dels trabalhs d'Einstein. Aquela formula es una consequéncia de la relativitat, mas prenguèc una importància particulara amb lo desvolopament de l'
industria nucleara
Lo ròtle d'Einstein dins l'edificacion de la mecanica quantica
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mecanica quantica
La
mecanica quantica
es la teoria actuala que permet de descriure los fenomenes fisics observats a l'eschala
atomica
. Sa formacion comencèc amb los trabalhs de
Planck
e d'Einstein sus los quantas e los
fotons
. Sa madurason foguèc lenta, mas accelerèc dins los
ans 1920
après la demostracion de l'existéncia dels
atòms
e l'enonciacion clara del principi de la
dualitat onda-corpuscule
. Einstein tenguèc un ròtle important dins aquelas transformacions. D'efiech, adversari de la vision
probabilista
desvolopaa per
Niels Bohr
1885
1962
) e l'escòla de Copenaga, formulèc plusors objeccions e criticas per defendre una vision determinista de l'
Univèrs
La pus importanta es lo
paradòxe EPR
, enonciat amb
Boris Podolsky
1896
1966
) e
Nathan Rosen
1909
1995
) en
1935
. Aqueu paradòxe es una experiéncia de pensaa que laissa imaginar l'existéncia de «
variablas esconduas
» dins los calculs quantics. Foguèc a l'origina de recherchas importantas car, per i respondre, los tenents de la mecanica quantica probabilista desvolopèron lo principi de l'
intricacion quantica
. Aqueu principi èra basat sus l'abandon del
principi de localitat
, es a dire que la teoria probabilista acceptèc l'existéncia d'una interaccion entre dos objectes quantics separats per de distàncias considerablas. Los debats contunhèron dinque a l'experiéncia d'
Alain Aspect
(nascut en
1947
) que demostrèc l'existéncia de l'intricacion quantica al començament dels
ans 1980
33
Eiretatge
modificar
modificar lo còdi
L'actualitat de son òbra scientifica
modificar
modificar lo còdi
L'òbra d'Albert Einstein es encara fòrça actuala. D'efiech, la teoria de la
relativitat
es totjorn una de las doas basas del modele estandard de la
fisica
moderna. Amb la
mecanica quantica
, es donc un element important de la «
teoria del tot
». Las prediccions de la relativitat son donc encara regularament esprovaas per d'
experiéncias
o d'observacions de fenomenes
astrofisicis
. Entre los
ans 1950
1970
, aquò foguèc per demostrar e estudiar de cas particulars de la teoria. Pasmens, despuei los
ans 1980
, es mai que mai per assajar de trobar una falha que permetriá de crear una teoria quantica de la
gravitacion
. Los
traucs negres
e las
ondas gravitacionalas
son donc los objectes pus estudiats car las teorias quanticas en cors de desvolopament e la relativitat pòion descriure aquelos objectes d'un biais diferents. Pasmens, a l'ora d'ara, las prediccions relativistas demòran verificaas.
L'eiretatge umanista e politic
modificar
modificar lo còdi
En causa de son aura, Einstein foguèc una figura intellectuala de la prumiera mitat del segle XX. Laissèc donc un important eiretatge dins los domenis politics e
filosofics
. D'un biais generau, sa vision dins aquelos domenis èra marcaa per una inclinacion per lo
socialisme
34
, per una defensa acarnaa de la
tolerància
e per una opausicion a la
guerra
e l'utilizacion
militara
de l'
energia nucleara
. Per aquelas rasons, Einstein foguèc fòrça susvelhat per lo
FBI
Einstein s'interessèc pereu a la
religion
e a la
filosofia
. Se definissiá coma
agnostic
, mai aviá una simpatia personala per lo
panteïsme
de
Spinoza
35
. Practicava pas lo
judaïsme
, mas sostenguèc lo
sionisme
e la creacion d
'Israel
. Pasmens, son engatjament foguèc nuançat per son
pacifisme
e, en junh de 1948, condamnèc publicament lo
chaple de Deir Yassin
Una icòna de la cultura populara
modificar
modificar lo còdi
Einstein foguèc una celebritat internacionala après la confirmacion de la teoria de la
relativitat generala
en
1919
36
37
. D'efiech, si pauc de gents èran capable de comprendre sos trabalhs, èra una figura reconeissua per la populacion
estatsunidenca
. Sovent acostat per d'inconeiguts li demandant d'explicacions sus sa teoria, Eistein prenguèc ansin l'abituda de respondre dins un
anglés
aproximatiu
Perdonatz me, desolat. Totjorn, siáu confondut amb lo professor Einstein
38
Venguèc pereu una icòna de la cultura populara apareissent dins fòrça òbras (
romans
films
chançon
, etc.). Son anar caracteristic permet una identificacion rapida e mai d'un personatge de
scientific
fòl o geniau es representat amb de trachs similars. De mai, plusors
fotografias
famosas d'Einstein existisson. Enfin, d'un biais mens positiu, son imatge es de còps utilizat per de grops
pseudoscientifics
o de movements
politics
per donar de credibilitat a sos discors. Dins aqueu cas, per sostenir aqueu destornament, l'usatge de citacions faussas atribuas a Einstein es frequent.
Annexas
modificar
modificar lo còdi
Ligams internes
modificar
modificar lo còdi
Annus mirabilis d'Albert Einstein
Arma nucleara
Atòm
Dualitat onda-corpuscule
Efiech fotoelectric
Equivaléncia massa-energia
Espacitemps
Fisica
Foton
Gravitacion
Lutz
Mecanica quantica
Movement brownian
Nombre d'Avogadro
Ondas gravitacionalas
Pacifisme
Projecte Manhattan
Relativitat especiala
Relativitat generala
Temps
Velocitat de la lutz
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
(en)
Ronald W. Clark,
Einstein: The Life and Times
, Nòva York, Avon Books, 1971.
(fr)
Abraham Pais (trad. Christian Jeanmougin e Hélène Seyrès),
Albert Einstein
: la vie et l'œuvre
, París, Dunod, 2005.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, pp. 212-217.
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
(fr)
Roman Jackobson, «
Einstein et la science du langage
», dins
Le Débat
, mai de 1982, pp. 131-142.
(fr)
Jean-Claude Boudenot (pref. Claude Cohen-Tannoudji),
Comment Einstein a changé le monde
, Les Ulis, EDP sciences, 2005, p. 14.
(fr)
Vicenzo Barone,
Einstein
: les vies d'Albert
, De Boeck Superieur, 2017, p. 9.
(fr)
Jean-Claude Boudenot (pref. Claude Cohen-Tannoudji),
Comment Einstein a changé le monde
, Les Ulis, EDP sciences, 2005, p. 14.
(en)
H. A. Einstein e Hsieh Wen Shen,
Sedimentation: Symposium to honor H. A. Einstein
, University of California, 1972.
(en)
R. Ettema e C. F. Mutel, «
Hans Albert Einstein: Innovation and Compromise in Formulating Sediment Transport by Rivers
»,
Journal of Hydraulic Engineering ASCE
, junh de 2004, pp. 447-486.
(fr)
Barry Parker,
Einstein
: Les passions d'un scientifique
, Nòva York, Livres de Prométhée, 2003, p. 236.
(fr)
Marc Séguin,
Physique
: Ondes et physique moderne
, ERPI, 2010, 572 p.
(de)
Albert Einstein, «
Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt
»,
Annalen der Physik
, vol. 17, n° 6,‎ 1905, pp. 132–148.
(de)
Albert Einstein, «
Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen
»,
Annalen der Physik
, vol. 17, n° 8,‎ 1905, pp. 549–560.
(de)
Albert Einstein, «
Zur Elektrodynamik bewegter Körper
»,
Annalen der Physik
, vol. 17, n° 10,‎ 1905, pp. 891–921.
(de)
Albert Einstein, «
Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?
»,
Annalen der Physik
, vol. 18, n° 13,‎ 1905, pp. 639–641.
(en)
Albert Einstein e John Stachel (pref. Roger Penrose),
Einstein's Miraculous Year
: Five Papers That Changed the Face of Physics
, Princeton, Princeton University Press, 2005, 248 p.
(it)
Martin Grandjean, «
Analisi e visualizzazioni delle reti in storia. L'esempio della cooperazione intellettuale della Società delle Nazioni
»,
Memoria e Ricerca
, n° 2, 2017, pp. 371-393.
(fr)
Michel Rival,
Robert Oppenheimer
, París, Flammarion, coll. «
Grandes Biographies
», juin 1995, pp. 97-99.
(en)
Ronald W. Clark,
Einstein: The Life and Times
, Nòva York, Avon Books, 1971, p. 792.
(en)
Albert Einstein e Bertrand Russell,
The Russell-Einstein Manifesto
, Londres, Pugwash Conferences, 1955.
(en)
David E. Rowe e Robert Schulmann,
Einstein on Politics: His Private Thoughts and Public Stands on Nationalism, Zionism, War, Peace, and the Bomb
, Princeton University Press, 2007, p. 33.
Segon plusors testimònis, en particular aqueu de
Yitzhak Navon
, aquela prepausicion foguèc impausaa a Ben-Gurion per la popularitat d'Einstein dins l'opinion publica israeliana, mas i èra pas favorabla.
La paternitat de la descuberta es contestaa entre
Edmond Becquerel
1820
1891
) e
Heinrich Hertz
1857
1894
).
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 212.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 217.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, pp. 220-222.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 213.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 214.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 216.
(en)
A. A. Michelson, «
The relative motion of the Earth and of the luminiferous ether
»,
American Journal of Science
, vol. s3-22, n° 128,‎ 1881, pp. 120–129.
(en)
A. A. Michelson e E. W. Morley, «
On the relative motion of the Earth and the luminiferous ether
»,
American Journal of Science
, vol. s3-34, n° 203,‎ 1887, pp. 333–345.
Aquò es en partia la consequéncia de la preséncia d'errors dins la prumiera forma de la relativitat. D'efiech, en 1905, l'Univèrs èra considerat coma constant. A partir dels ans 1920, foguèc necessari d'adaptar las eqüacions d'Einstein a la realitat d'un Univèrs en expansion.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 217.
(fr)
Michel Crozon e Maurice Mashaal (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, p. 242.
(fr)
Denis Savoie, Jean-Louis Heudier e Philippe de la Cotardière (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, pp. 347-348.
(fr)
Denis Savoie, Jean-Louis Heudier e Philippe de la Cotardière (act.), «
La Physique
», dins Philippe de la Cotardière,
Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours
, París, Tallandier, 2022, pp. 222-223.
(en)
Albert Einstein, Paul Sweezy e Leo Huberman, «
Why Socialism?
»,
Monthly Review
, vol. 1, n° 1, mai de 1949, pp. 9-15.
(en)
Walter Isaacson,
Einstein: His Life and Universe
, Nòva York, Simon & Schuster Paperbacks, 2007, p. 325.
(en)
Paul Halpern, «
Albert Einstein, celebrity scientist
»,
Physics Today
, vol. 72, n° 4, 2019, pp. 38-45.
(en)
Marshall Missner, «
Why Einstein Became Famous in America
»,
Social Studies of Science
, vol. 15, n° 2, mai de 1985, pp. 267-291.
(en)
E. Libman e Russell Maloney, «
Disguise
»,
The New Yorker
, 14 de genier de 1939.
Laureats del
Prèmi Nobel
de
Fisica
1901:
Röntgen
02:
Lorentz
Zeeman
03:
Becquerel
P.Curie
M.Curie
04:
Rayleigh
05:
P. Lenard
06:
Thomson
07:
Michelson
08:
Lippmann
09:
Marconi
Braun
10:
van
der
Waals
11:
Wien
12:
Dalén
13:
Kamerlingh
Onnes
14:
von
Laue
15:
W.L.Bragg
W.H.Bragg
17:
Barkla
18:
Planck
19:
Stark
20:
Guillaume
21:
Einstein
22:
N.Bohr
23:
Millikan
24:
Siegbahn
25:
Franck
Hertz
26:
Perrin
27:
Compton
Wilson
28:
Richardson
29:
de
Broglie
30:
Raman
32:
Heisenberg
33:
Schrödinger
Dirac
35:
Chadwick
36:
Hess
Anderson
37:
Davisson
Thomson
38:
Fermi
39:
Lawrence
43:
Stern
44:
Rabi
45:
Pauli
46:
Bridgman
47:
Appleton
48:
Blackett
49:
Yukawa
50:
Powell
51:
Cockcroft
Walton
52:
Bloch
Purcell
53:
Zernike
54:
Born
Bothe
55:
Lamb
Kusch
56:
Shockley
Bardeen
Brattain
57:
Yang
T.D.Lee
58:
Cherenkov
Frank
Tamm
59:
Segrè
Chamberlain
60:
Glaser
61:
Hofstadter
Mössbauer
62:
Landau
63:
Wigner
Goeppert
Mayer
Jensen
64:
Townes
Basov
Prokhorov
65:
Tomonaga
Schwinger
Feynman
66:
Kastler
67:
Bethe
68:
Álvarez
69:
Gell-Mann
70:
Alfvén
Néel
71:
Gabor
72:
Bardeen
Cooper
Schrieffer
73:
Esaki
Giaever
Josephson
74:
Ryle
Hewish
75:
A.Bohr
Mottelson
Rainwater
76:
Richter
Ting
77:
Anderson
N. Mott
van
Vleck
78:
Kapitsa
Penzias
Wilson
79:
Glashow
Salam
Weinberg
80:
Cronin
Fitch
81:
Bloembergen
Schawlow
Siegbahn
82:
Wilson
83:
Chandrasekhar
Fowler
84:
Carlo Rubbia
van
der
Meer
85:
von
Klitzing
86:
Ruska
Binnig
Rohrer
87:
Bednorz
Müller
88:
Lederman
Schwartz
Steinberger
89:
Ramsey
Dehmelt
Paul
90:
J.Friedman
Kendall
Taylor
91:
de
Gennes
92:
Charpak
93:
Hulse
Taylor
94:
Brockhouse
Shull
95:
Perl
Reines
96:
D.Lee
Osheroff
Richardson
97:
Chu
Cohen
Tannoudji
Phillips
98:
Laughlin
Störmer
Tsui
99:
't
Hooft
Veltman
2000:
Alferov
Kroemer
Kilby
2001:
Cornell
Ketterle
Wieman
2002:
Davis
Koshiba
Giacconi
2003:
Abrikosov
Ginzburg
Leggett
2004:
Gross
Politzer
Wilczek
2005:
Glauber
Hall
Hänsch
2006:
Mather
Smoot
2007:
Grünberg
Fert
2008:
Nambu
Kobayashi
Maskawa
2009:
Kao
Boyle
Smith
2010:
Geim
Novoselov
2011:
Perlmutter
Schmidt
Riess
2012:
Haroche
Wineland
2013:
Englert
Higgs
2014:
Akasaki
Amano
Nakamura
2015:
Kajita
McDonald
2016:
Thouless
Haldane
Kosterlitz
2017:
Weiss
Barish
Thorne
2018:
Ashkin
Mourou
Strickland
2019:
Peebles
Mayor
Queloz
2020:
Penrose
Genzel
Ghez
Recuperada de «
Categorias de la pagina
Article redigit en vivaroaupenc
Fisician alemand
Naissença en 1879
Decès en 1955
Albert Einstein
Fisician american
Fisician soís
Cosmologista
Laureat del Prèmi Nobel de Fisica
Escrivan scientific
Personalitat de la Republica de Weimar
Istòria del nuclear
Sionisme
Personalitat pacifista
Vegetarian
Recipiendari de la Medalha Copley
Naissença en Alemanha
Albert Einstein
Apondre un subjècte