Teaching Documents by Ali Emusoit

Research paper thumbnail of Asapan nu Iteso

Asapan nu Iteso

Asapan Nuka Iteso, 2022

Asapan Nuka Iteso Asapan ibore yen epolok nuke kotoma Einos Iteso Kopiten. Kangin sapat ebeit ai... more Asapan Nuka Iteso

Asapan ibore yen epolok nuke kotoma Einos Iteso Kopiten. Kangin sapat ebeit aitor adoketait na tape konye eraun ekilokit. Etunganan lo mam edaunit asapan mam cut ecamakinitai arai epedori aimor kede ngun lu edaunitos asapan kotoma asuban kwape nat ngun nuka apunya. Asapan kes akiro nu iswamao kanu esapat alomar toma atur na ikiliok, etunganan elopet lo epol.

Kanu asapan, ejai ngon lo ekot asapan aitemonokin jokan, adumun emong lo eyario ka amuna ajon. Edau ngesi nu, ikwenyakini do ipapero, ipajan ka lu ateker ke kosodi asekun arai ainer lu epote abwoikin ngesi kotoma asapan; ekilokit kede aberu. Lo abwoikinan da ekot orai lo esapanit sek. Ecamutu lu aibwoikin ngesi, ejai bobo lo ebeit asapan amoun ecie etunganan lo esapanit ido lo nges do inyamari lo ebeit asapan ore kec abwoikinak ke. Ekot ijo amisiikin ebe aparan na inyamarere lo ido erai ebong, ngesi ngipe ngin emunaere ajok ore ke.

Lo ebwoikini lo esapani ngesi do kwana emaikinio kwape papa ke kalo esapani ido kesi kere iyarei ejai atorokin toma angabes abongut arai ainap ipalei lu iriokok ido oputosi kanu arapit amujalal kec bon.

Edautu adolore ore ke abwoikinan arai papa ke, esalakinete kesi ngina toni ne iwalara akwap. Tupuruc, arasakinete lu iyarei aswam aswamisinei kere nu isomai duc ekilokit aimoriarit akoru, aicir, acok, aiduk ka aiswap itogoi ka acie da. Ejaasi kesi acok osomai, epol awoere ikososinei lu asapan ojaasi do itunga icurosi ka ailel. Edauni eteran arai lo esapani aparasia auni eperenenei ore ke apake (lo abwoikinan ngesi) kosodi do aberu abwoikinan anyaraun itunga abunere ainyamar iterak ore kec. Etukokinos do itunga lu ipu noi ore ngon, okapakina ainyamakin eteran ore ke.

Iwala akwap, nepetai osawan iyarei, oduo akerit - edumuni ebe mam lu ipu ejenete lo esapani ido ejai kesi aicat akerit kanu ajenun. Erai akerit na itodoli itunga ore kec kalo esapani ido edumunete itunga ke idaritos ido opol ekarie. Nape icaki je alaro, ogeun Aida awate kede aparisia toni ne ikarieikinotor lucie. Ikarieikin, kogeun do edonga lo epol aiyalama obala tu apua tut. Eibwong, ekarie ka edonga lo ka aimat ajon edauni aparasia auni arai aongon da kotupitete eipone lo emiitor ere ngon.

Isiboikinio eteran owai ke ido abwoikinitok da owai kec ka ageun aikor inyamat atukono nu itunga toni ne ilosikinotor. Eutai do ainyam, elimununio ikirorai lu egelegela tetere do eteran isimaari idiopet kakesi. Aanyunet ikirorai kalu kesi Papa Lemukol, Papa Angiriki, Papa Agiroki, Papa Omoruleng ka Papa Abwoiki. Icie kesi Papa Okolimong, Papa Omerikol  ka Papa Elimilimak. Eraasi lu ikirorai lu asapan. Epak ngin euta lo esapani adongun atap ka aodun edia ngesi esekunia ekiror ke opol do itunga aiyalama kede aibap akanin. Edau ngesi elopet asimaar ka asekun ediopet kotoma okirorai kalu aanyunet Angiriki, eraun do lo ekiror lo iyatakinio okiror ke. Arai lem erai eteran Okullo Emusoit, eraun do kwana ekiror ke Okullo Emusoit Angiriki. Lokaibuses Papa Emorimor Osuban Lemukol lo pac atwani erai Omuk 5, 2022, eke ekiror lo asapan ngesi Lemukol. Ake apolou ebe, akaulo na asapan araun do kwana esapat lo ekilokit.

Kwangin iyatakinete itunga aicur ka ainumunum. Ejai do aiyatakin aimat ajon onyamete itunga akiring, atap ka inyamat lu Iteso. Edila duc itunga lu okale ka ateker ke eteran ailem iboro lu kwape nat agwei, ajon akinei ka imongin da kanu aitubusikin asuban nuka asapan. Arai lem ejai enguingui lo ajai da, ebwaikinio ber ngun osiep kosodete itunga ainumunum.

Aicak Akapet Kotoma Asapan.
Erai na apak ejukere ka aitanap jokan lo esapani. Iboro lu edila aitapap ngesi kes ajulo nu ekulu, eula lo itingio akan ka asuwa ojukitete akuan kede ikijit ibarasit. Aminai aarakin emong arai imongin aiboisit na elwanikina kede ere, aticepak amairon auni kwangin Ido alosikinet arai tetere itunga lu ipu ejenete. Kedaun aijuk iterak jokan kede ikijit ibarasit kangin, ecamakinio do iterak aicak akapet na erai emukule lo ibarasit lo epesikinitai kwap. Iboyeete do kesi owoete ikosiosinei lu asapan.

Mam cut ekisil lo ateker ecamakinit lu esapanete ka lu esapanitos aisab. Aso toma apak na, eraasi iterak (lu esapanete) lu apol abutarit arai aliling tetere mam elimunete nu aisab. Yen eburucuuni nu aisab ejai adumun aitegelio.

Asipokinio eupa lo epeere akiring kojena kwape 'etem' ido aminai aisiboikin iterak owai kec bon ido ayangaar kes akiring kangina. Edautu itunga ainyam akiring ngin aiboisit na elwanikina kede ere, ebongunete do itunga ore kosodete aicop ka aimat ajon, icuros do toni aiwalakin. Iwala akwap, elacario do ka aingadakin asuwat na anapakinitai lo esapani naarai eraasi nu asuwa nu ecicing ijo aanyun konye idaritai anyoun ko asonya.

Arai etwana etunganan lo esapanitotor lu esapanitos, ajai duc kesi atukokin aiboisit na idaikinitai ngesi, ainyam imongin. Mam cut ecamakinitai idio itunganan yen mam esapanit adolore ne epeere akiring arai ne iboyootor lu esapanitos. Yen ebili nu edila aitegel ibarasit arai mam airetakin ka aitim, arai itimoto lu esapanitos lu ipu. Mam lo erai ebit konye erai ediope eipone lo esinyikoikinitere lu mam esapanitos alosit asapan. Bobo da eraasi lu itunga lu edwarak akitukes noi ido nu elimunete kesi duc epote aiswamaun. Epedori itunganan adekakin toni atwanare arai egatutu lu esapanitos, aticepak itunga lu ekale ediopet arai ateker da adaun etwakete. Kanu ayuun itunga lu tetere mam etwakete, eraun kesi alemun imongin lu ejukere kesi tetere engaleunete inyekis atwanare.

Modern African Nationalism Made Easy, 2013

This piece of work is basically a guide to learners at the Advanced Level pursuing Uganda Advance... more This piece of work is basically a guide to learners at the Advanced Level pursuing Uganda Advanced Certificate of Education in Uganda. It covers selected questions, answer approaches and provides a dynamic way of handling the various questions in P210/1 Nationalism and the New States in Africa.

I hope it will be helpful to learners and teachers and also those interested in learning about Africa's History from 1935 to date.

Thanks to all who rendered any form of assistance to produce this work. This is the first of my publications and therefore there may be some few typing errors and mistakes. Positive criticism and corrections are highly welcome – at [email protected] or
+256788968310/+256703643706

Drafts by Ali Emusoit

Modern African Nationalism Made Easy by Ali Emusoit, 2013

Modern African Nationalism Made Easy (2013) contains selected questions, approaches and answers t... more Modern African Nationalism Made Easy (2013) contains selected questions, approaches and answers to Advanced Level History; National Movements and the New States in Africa, 1935-to date (taught in Uganda, E.Africa). This history is largely a history of the struggle for independence, its attainment and how African countries have been managing their affairs. This guide is to enable the learners master the various approaches and jargons and will be helpful to the teachers as well. Ali Emusoit, 2021 Ngora City, Uganda

History of Modern Europe Made Easy by Ali Emusoit, 2017

History of Modern Europe Made Easy (2017) contains selected questions, approaches and answers to ... more History of Modern Europe Made Easy (2017) contains selected questions, approaches and answers to Advanced Level History; History of Modern Europe 1789 - 1970 (taught in Uganda, E.Africa). This history is largely a history of the continent of Europe from the time the French Revolution of 1789 broke out, the struggles between despots and the new doctrines of republicanism and democracy, attempts at restoration and the power relations between the great powers of Europe. This includes the World Wars, Communist, Nazi and the fascist ideologies and the Cold War. This guide is to enable the learners master the various approaches and jargons and will be helpful to the teachers as well.