Papers by Anagnostis P Agelarakis
Sacred Space and Identity: Insights from Archaeoanthropology, Archaeometry, and Archaeogenetics at the St. Isidore Cathedral of Chios Island, Greece, 2026
This article aims to present a comprehensive evaluation of two human burials unearthed during res... more This article aims to present a comprehensive evaluation of two human burials unearthed during rescue excavations conducted in 1981/82 beneath the mosaic floor of the central nave of the Basilica of Saint Isidore, in the Letsaina area of the capital of Chios Island. The archaeological site of this Byzantine monument, characterized by architecturally complex stratigraphic sequences spanning different periods and adorned with elaborate mosaics reflecting its former grandeur, provided a multidimensional framework for the investigation. Whereas archaeological investigations were conducted prior to the site's recent and important restoration project, the archaeological interpretation presented herein reflects the stratigraphic framework and understandings established during the 1980s excavations.
The specific construction and placement of the tomb, along with the absence of grave goods, posed significant challenges for its dating. Additionally, an intriguing aspect of their discovery was its evocation—according to tradition—with the burial of the martyrs Isidore and Merope in this sacred space, where the Byzantines erected monumental Christian structures in their honor.
![Research paper thumbnail of The Hippocratic Legacy in Cranial Trauma Surgery: from On Head Wounds to Rogerius Frugardi’s Chirurgia, and the Semantic Transformation of “Trepanation” in Scholarship, Eylimene, V:25 (2024), [Published Feb 24, 2025], pp.79-93.](https://attachments.academia-assets.com/121544686/thumbnails/1.jpg)
Eulimene, 2024
The Hippocratic treatise On Head Wounds (Περί Των Εν Κεφαλήι Τρωμάτων) stands as the earliest r... more The Hippocratic treatise On Head Wounds (Περί Των Εν Κεφαλήι Τρωμάτων) stands as the earliest recorded account of surgical techniques for cranial fractures resulting from trauma. Its descriptions of surgical procedures, tools, and methodologies have been widely referenced in modern medical and archaeological scholarship. Researchers frequently compare these Hippocratic practices with evidence of cranial surgery observed across various historical and cultural contexts, from prehistoric times through antiquity. Despite its historical importance, interpretations of the treatise are sometimes shaped by modern assumptions rather than a faithful reading of the original text. Certain retrospective analyses, written more than two millennia later, present incomplete or inaccurate assessments, often due to misinterpretations of the primary source. These studies occasionally attribute deficiencies in surgical methodology or empirical knowledge to Hippocrates himself. Additionally, the 19th-century introduction of the term trepanation –which has come to encompass all surgically induced cranial openings– has contributed to a generalized and often misleading classification of ancient surgical practices.
This article revisits the surgical concepts outlined in On Head Wounds, focusing on operative techniques, instrumentation, and textual evidence. It also examines the evolving interpretation of these procedures from antiquity to the Renaissance, emphasizing the need for greater precision in discussing Hippocratic contributions and the impact of terminological imprecision on archaeo-anthropological discourse.
Eulimene, 2024
This paper is written in response to modern commentator comments and characterizations on Iapyx I... more This paper is written in response to modern commentator comments and characterizations on Iapyx Iasides’ character, behavior, and abilities as a physician and surgeon to treat the wounded Aeneas by an arrowhead, recorded in book XII of the Aeneid, a context that also implicates the intermediary agencies of Apollo and Venus. In addition to intertextuality, this paper offers a missing interdisciplinary spectrum of explanatory conditions and arguments in support of the conduct and performance of the ancient physician in honor and pietas.
Αυτό το άρθρο ανταποκρίνεται στους επικριτικούς χαρακτηρισμούς σύγχρονων σχολιαστών για τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του Ιάπυξ Ιασίδη, αλλά και των ικανοτήτων του ως ιατρού κατά την χειρουργική αγωγή του τραυματισμένου με αιχμή βέλους Αινεία, όπως περιγράφεται στο 12ο βιβλίο της Αινειάδας. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο του έπους, αφενός εμπλέκεται στη δυναμική του ως παράμετρος ο θεός Απόλλωνας και αφετέρου ως ενδιάμεσος παράγοντας η θεά Αφροδίτη στην πιο κρίσιμη στιγμή της μάχης των προσφύγων Τρώων υπό την αρχηγία του Αινεία, για τον απώτερο σκοπό μιας νέας πατρίδας για τον λαό του και για να εδραιώσει τα θεμέλια για αυτό που τελικά θα γίνει η Ρώμη, εναντίον των Λατίνων και του ηγέτη τους Τούρνου. Εκτός από τη διακειμενικότητα, αυτή η εργασία προσφέρει μέσω μιας διαθεματικής προσέγγισης ένα φάσμα πληροφοριών και επεξηγηματικών στοιχείων που δεν είχαν ληφθεί υπόψη στην εξήγηση της συμπεριφοράς και του επαγγελματισμού του αρχαίου ιατρού. Διευκρινίζονται επίσης, εκτός των ζητημάτων σχετικών της ιατρικής κατάρτισης του Ιασίδη, της επάρκειας της επεμβατικής του επιδεξιότητας και της θεραπευτικής του ικανότητας, εξίσου σημαντικά δεδομένα που αφορούν τα εύσημα του ενάρετου και ευσεβή χαρακτήρα του.
Journal of Modern Hellenism, 2024
Rare in the annals of medical history and surgical practice, palaeopathological findings unearthe... more Rare in the annals of medical history and surgical practice, palaeopathological findings unearthed from the archaeological site of Paliokastro at Rachoni on Thasos Island, Greece, dating to the Eastern Roman-ProtoByzantine period, shed light on the integration of fundamental methodological procedures for the successful healing of long bone fractures as directed in the approximately one thousand years earlier treatise “On Fractures” of the Hippocratic Corpus. The subject of this article concerns the investigation of aetiological factors that contributed to the preservation and perpetuation of this specific orthopaedic procedure over the span of at least a millennium. Further, based on relatively recent advancements in laboratory medicine, it was possible to trace for the first time the earliest practical application of piezoelectricity in bone healing as elucidated through the Hippocratic methodology. Moreover, an excursus delves into the type of orthopaedic splints recommended in “On Fractures”, and on the surgical knots of Heraklas as described by Oreibasius, providing supplementary insights into ancient medico-surgical techniques in long bone fracture treatment.
Agelarakis A.P, Agelarakis P.G, Agelarakis A., (2023),“Wasps for the Archaeologist at Orthi Petra Burial Ground in Eleutherna”, in (Eds.) M Stefanakis, M Giannopoulou, and M Achiola, Polytropos-Honorary Volume for Professor N. Ch. Stampolidis, Mediterranean Archaeological Society, Rethymno, p. 43-72 Polytropos, 2023
Περίληψη
Η διεπιστημονική έρευνα, προκειμένου να ανακτήσει, αποκρυπτογραφήσει, τεκμηριώσει, μελε... more Περίληψη
Η διεπιστημονική έρευνα, προκειμένου να ανακτήσει, αποκρυπτογραφήσει, τεκμηριώσει, μελετήσει και ανασυστήσει πτυχές της ανθρώπινης και μη δραστηριότητας στο παρελθόν, ακολουθεί αυστηρά πρωτόκολλα που βασίζονται σε
πολυπαραγοντικά πλαίσια καλά εδραιωμένων μεθοδολογικών και θεωρητικών διαδικασιών, που ανανεώνονται συνεχώς με την εφαρμογή καινοτόμων τεχνικών. Το οικολογικό περιβάλλον της αρχαιολογικής στρωματογραφίας κρύβει
μυστικά που μπορεί να συνεισφέρουν πολύτιμες πληροφορίες σε θέματα σχηματισμού και καταστροφής θέσεων στο διαχρονικό εύρος τους, καθώς και για την αλληλουχία και την τυπολογία των επάλληλων μόνιμων ή περιστασιακών
στρωμάτων κατοίκησης. Όπως στοχεύει να αναδείξει η παρούσα συμβολή, οι αρχαιολόγοι δεν είναι οι μόνοι επαγγελματίες που «ανασκάπτουν» σε αρχαιολογικούς χώρους. Υπάρχει και ένα μοναδικό σύνολο άλλων ασπόνδυλων «επαγγελματιών», με πολύ προγενέστερο αποτύπωμα στον πλανήτη γη, στην πραγματικότητα εκατομμύρια χρόνια πριν, που
παραβιάζουν εσκεμμένα τα καθορισμένα όρια αρχαιολογικών χώρων μέσω κληροδοτημένων προνομίων, που επιβλήθηκαν από την πρωτογενή οντότητα τους. Η νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας στην Ελεύθερνα παρουσίασε τα τελευταία 14 χρόνια ένα ενεργό εργαστήριο για τη μελέτη επιδράσεων που παρέχει η οικολογία των μελισσών και των σφηκών μέσα από τη μοναχική συμπεριφορά τους να τρυπώνουν στη γη για να κάνουν φωλιές για τους απογόνους τους.
Paleorint, 2023
English Français Résumé. Le chondroblastome est une tumeur osseuse primaire rare, décrite pour la... more English Français Résumé. Le chondroblastome est une tumeur osseuse primaire rare, décrite pour la première fois au début du XX e siècle (Codman 1931 ; Jaffe 1942), affectant les jeunes et représentant moins de 1 % des tumeurs osseuses primaires (Chen et Di Francesco 2017). La découverte récente du premier cimetière officiel du Néolithique ancien sur le site d'Aposelemis à Héraklion, en Crète (Grèce), a fourni une occasion unique de récupérer des données bioanthropologiques à partir des squelettes humains. Cet article rapporte la découverte d'une lésion osseuse d'apparence bénigne au niveau de l'extrémité distale de l'humérus chez un jeune individu provenant de ce site. Les résultats clinico-pathologiques de cet individu (environ 35-38 ans) présentant une petite lésion lytique épiphysaire entourée de sclérose suggèrent une évaluation diagnostique de chondroblastome. Ce rapport résume les résultats et discute des diagnostics différentiels de ce cas unique en se basant principalement sur les caractéristiques d'inspection et de radiographie, sans que les investigations histologiques cellulaires et moléculaires effectuées en laboratoire ne permettent de réduire le diagnostic différentiel de la tumeur osseuse. Dans une étude rétrospective, il examine la plausibilité de la détérioration des capacités arthrocinématiques du coude, du poignet et de la main compte tenu des effets inédits en médecine moderne de la pathologie persistante et non traitée chirurgicalement, y compris le potentiel de complications métastatiques qui auraient affecté cet individu. Nous considérons qu'il représente le premier cas documenté de chondroblastome dans les archives de paléopathologie de la région égéenne.
Journal of Modern Hellenism, 2023
This paper, the product of many years of participant observation among a cohort of older shepherd... more This paper, the product of many years of participant observation among a cohort of older shepherds at the uplands of Ida Mountain in Crete, delves into aspects of their existential concepts and sociocultural dynamics, norms, and unwritten laws; intangible facets of their abundantly endowed intergenerational heritage remarkably preserving diachronic roots reaching into the ancient world of Greece. Of particular interest addressed in this paper is the mythographic analysis of the Homeric Hymn to Hermes with a focus on its aetiological and chartering functions and their tracing and comparative evaluations of the causes and actions of the young shepherds' rite of passage in the Mylopotamos region of Ida Mountain along with references to the indelible impressions and symbolic meaning of ancient religious elements which in syncretism with Christianity illustrate the true dimensions of diachronic depth in the legacy of their traditional practices.
Nature Ecology & Evolution, 2023
Nature Ecology & Evolution , 2023
In our inferences for the Aegean individuals, we re-appraised all previously published contempora... more In our inferences for the Aegean individuals, we re-appraised all previously published contemporaneous individuals from this area 24-26,29 (Fig. 1). We also radiocarbon dated 43 of the skeletal remains that yielded genome-wide data (Supplementary Table 3; Methods).
"Ancient DNA from Mesopotamia suggests distinct Pre-Pottery and Pottery Neolithic migrations into Anatolia", Science, 2022
Science
"Ancient DNA from Mesopotamia suggests distinct Pre-Pottery and Pottery Neolithic migrations into... more "Ancient DNA from Mesopotamia suggests distinct Pre-Pottery and Pottery Neolithic migrations into Anatolia", Science, 2022-08-26, Vol 377, Issue 6609, pp. 982-987 DOI: 10.1126/science.abq0762 Contributors: Iosif Lazaridis; Songül Alpaslan-Roodenberg; Ayşe Acar; Ayşen Açıkkol; Anagnostis Agelarakis; Levon Aghikyan; Uğur Akyüz; Desislava Andreeva; Gojko Andrijašević; Dragana Antonović et al.
"The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe", Science, 2022
"The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe", Science, 2022-0... more "The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe", Science, 2022-08-26, | Journal article, Vol 377, Issue 6609 DOI: 10.1126/science.abm4247 Contributors: Iosif Lazaridis; Songül Alpaslan-Roodenberg; Ayşe Acar; Ayşen Açıkkol; Anagnostis Agelarakis; Levon Aghikyan; Uğur Akyüz; Desislava Andreeva; Gojko Andrijašević; Dragana Antonović et al.
"A genetic probe into the ancient and medieval history of Southern Europe and West Asia", Science, 2022
"A genetic probe into the ancient and medieval history
of Southern Europe and West Asia", Scienc... more "A genetic probe into the ancient and medieval history
of Southern Europe and West Asia", Science, 2022-08-26 DOI: 10.1126/science.abq0755 Contributors: Iosif Lazaridis; Songül Alpaslan-Roodenberg; Ayşe Acar; Ayşen Açıkkol; Anagnostis Agelarakis; Levon Aghikyan; Uğur Akyüz; Desislava Andreeva; Gojko Andrijašević; Dragana Antonović et al.
Sumer: Journal of Arcaeology of Mesopotamia, 2021
ABSTRACT
This paper offers an overview of the archaeo-anthropological records as they may reflect... more ABSTRACT
This paper offers an overview of the archaeo-anthropological records as they may reflect on the human perspectives during the Proto-Neolithic period in the highlands of the Zagros Mountains, in Shanidar of Iraqi Kurdistan, the encountered challenges and efforts for survivorship, the unprecedented changes in the perceived environments from hunting and gathering to sedentism, the innovations and technoeconomic advancements in resource acquisition and food security, the multitude of adaptations and symbolisms in all aspects of cultural development, unveiling a unique as early ensemble of conditions which bequeathed the very beginning of the Neolithic Revolution.
KEYWORDS: Proto-Neolithic, Zawi Chemi, Shanidar Cave, sedentism, sheep herding, stable isotopes, innovative technologies, trade, cranial modification, burial customs, territoriality, palaeopathology, Neolithization
ΠΑΓΓΑΙΟ ΙΙ- ΓΚΟΥΛΙΑΡΙΑ, 2021
Abstract: Guliaria II. Searching the Vestiges of a Forbidden Dionysian Ritual
This paper addr... more Abstract: Guliaria II. Searching the Vestiges of a Forbidden Dionysian Ritual
This paper addresses the custom of Guliaria, a celebratory observance, rooted in antiquity according to the oral tradition, which was performed annually during the Monday of Lent at Palaiochori Village of Pangaion Mountain at the prefecture of Kavala in Greece. Its ceremonial practice, preserved almost nowadays, endured in its diachronic tenor the pillory of cultural oppression persisting through the severity of sovereign domination by occupying conquerors.
While the cultural memory of the Palaiochorians ensured the elemental transference of the unwritten Guliarian tradition into their collective intellectual repertoire, which binding norms of the custom’s rubrics, beliefs, and ritualistic symbolisms could be reflected in order to allow with relative clarity evaluations between competing explanatory hypotheses ostensibly claiming a component or the holistic source of origin of the custom, as for example the Saturnalia (Kronia), Lupercalia (Lycaea), or Dionysia?
Preamble historical archive and ethnographic searches for identifying possible revivals of relevant cultural events in Greece accentuated the uniqueness of the custom in the Palaiochorian cultural heritage milieu. This was offering interesting challenges through interdisciplinary approaches of retrospective archaeo-anthropological research in putting forward an exposition of reasoning for deriving recommendations to explicate the custom, which overcame the complexity of diachronic parameters for the sake of the binding tradition and collective intergenerational behavior of the Palaiochorians, but also for investigating to the greatest extent possible the social aetiologies, correlations, and compensatory benefits of the custom that have put up resistance and strength of stamina, sustainably defiant to vexations and strains over the centuries.
Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 2021
This article addresses a rare palaeopathological case of fractura mandibulae involving a Byzantin... more This article addresses a rare palaeopathological case of fractura mandibulae involving a Byzantine warrior of the late 14 th century. The medical treatment and aspects of the healing regimen, providing glimpses of the human condition during the most tumultuous last 100 years of the Empire as experienced at the provincial fort of Polystylon (ancient Abdera) at the shores of the Aegean Sea in Western Thrace, also reflected on the continued implementation of an intervention approach that had been recommended ca. 1,800 years earlier by the Hippocratic corpus.
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΚΡΉΤΗΣ (Crete-Antiquities Congresses) , 2020
The Neolithic cemetery of Aposelemis
Anagnostis Agelarakis & Athanasia Kanta
The Neolithic ... more The Neolithic cemetery of Aposelemis
Anagnostis Agelarakis & Athanasia Kanta
The Neolithic burial ground of Aposelemis in Central Crete is the first
organized Neolithic cemetery discovered on the island. Sixty graves,
some of which involved more than one interment, as well as a number
of associated funerary features, have been identified and excavated. The
records of the palaeoenvironmental - ecofactual and taphonomic data,
the stratigraphical and spatial distribution of burial contexts, along with
the artefactual assemblages and anthropological remains recovered are
currently being studied through methodological processes that integrate
cross-disciplinary approaches. To date, analyses of the burial artefacts
and anthropological remains have generated important (as unique) findings
about this early Cretan community. Relevant data and preliminary
outcomes are presented in this paper.
Eleutherna and the Outside World, Eds. N. Ch. Stampolidis and M. Giannopoulou, University of Crete/MAE, Athens-Rethymnon, 2020, p. 247-253., 2020
Abstracts in Greek, and English (below)
Διερεύνηση της φύσης, της διαθεσιμότητας, και της ιατρικ... more Abstracts in Greek, and English (below)
Διερεύνηση της φύσης, της διαθεσιμότητας, και της ιατρικής αποτελεσματικότητας του Ιπποκρατικού καταπλάσματος που ενδεχομένως χρησιμοποιούνταν στη θεραπεία κεφαλικών τραυμάτων των πολεμιστών στην Ελεύθερνα και αλλού στην αρχαία Ελλάδα.
Αργυρώ Αγελαράκη, και Αναγνώστης Π. Αγελαράκης
Σε αυτή τη παρουσίαση αντικατοπτρίζονται αποτελέσματα μιας αρχαιο-ανθρωπολογικής έρευνας η οποία ενσωματώνοντας συνιστώσες των πεδίων της ιστορίας της ιατρικής, της παλαιοπαθολογίας και της εθνοβοτανολογίας στόχευε να διερευνήσει μέσω αρχαιομετρικών πειραματισμών πτυχές της ισχύος του καταπλάσματος που χρησιμοποιούνταν στην ιατρική θεραπεία των τραυμάτων του κεφαλιού, όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο "Περί των εν Κεφαλήι Τρωμάτων" του 3ου Βιβλίου Χειρουργικής της Ιπποκρατικής Συλλογής, αλλά και να εξετάσει περαιτέρω την πιθανότητα ιχνηλάτησης σχετικών ιατρικών εφαρμογών που θα μπορούσαν να είχαν διατηρήσει διαχρονικές ρίζες στην πρακτική των λαϊκών ιατρικών παραδόσεων στην Ελλάδα.
Η ώθηση για το ερευνητικό αυτό έργο είχε προκύψει από την ανακάλυψη ενός ικανού αριθμού παλαιοπαθολογικών περιπτώσεων καταγμάτων συμπίεσης των κρανιακών θόλων που καθώς διαφάνηκε ότι είχαν προκληθεί σε πολεμικές επιχειρήσεις, βάση ιατροδικαστικών ανθρωπολογικών εκτιμήσεων, είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση ακολουθώντας μια καθορισμένη διαδικασία ιατρικής επέμβασης και διαδοχικά είχαν θεραπευτεί πριν την επέλευση του θανάτου των συγκεκριμένων ατόμων. Αυτά τα παλαιοπαθολογικά τραύματα τεκμηριώθηκαν πρωταρχικά κατά τη διάρκεια των βιοαρχαιολογικών αναλύσεων των οστών καύσεων των πολεμιστών της Ελεύθερνας, του μνημειώδους τάφου Α1Κ1 της Ορθής Πέτρας (8ου-7ου αιώνα π.Χ.), και ακολούθως σε σχετικές έρευνες και παρά των πολεμιστών των Πολυανδρείων της Πάρου (8ου αι. π.Χ.) και των Αθηναϊκών Πολυανδρείων του Δημοσίου Σήματος (5ου αι. π.Χ.).
Η σύνθεση παλαιοπαθολογικών, ιατρικών ανθρωπολογικών και πειραματικών αρχαιομετρικών ερευνών επιβεβαίωσε με σαφήνεια την ισχυρή ικανότητα του Ιπποκρατικού καταπλάσματος να αποτρέπει και να προστατεύει από δευτερογενείς μολυσματικές επιπλοκές που θα μπορούσαν να προκληθούν λόγω μολύνσεων από εξωγενείς παθογόνους παράγοντες κατά το χρονικό του τραυματισμού αλλά και κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής φάσης της ιατρικής παρέμβασης. Περαιτέρω, η εθνογραφική έρευνα που διεξήχθη επεσήμανε τη συνεχιζόμενη χρήση του φαρμάκου μέσα στις υπάρχουσες λαϊκές ιατρικές πρακτικές, πριν και μετά τη διάθεση των σύγχρονων αντιβιοτικών, δεδομένης της υπο-αλλεργικής του φύσης και έλλειψης παρενεργειών, της διαθεσιμότητας των στοιχειωδών συστατικών και της ευκολίας παρασκευής και διαχείρισης της πηκτότητάς του για εξωτερικές, αναπνευστικές ή εσωτερικές εφαρμογές καθώς επίσης και για τη σημαντική διαβάθμιση της θεραπευτικής του αποτελεσματικότητάς.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω προτείνεται ότι το Ιπποκρατικό κατάπλασμα θα ήταν γνωστό και ότι θα χρησιμοποιήθηκε ευχερώς στην ιατροχειρουργική επέμβαση και θεραπευτική αγωγή των τραυμάτων της κεφαλής των συγκεκριμένων πολεμιστών της Ελεύθερνας όπως αλλού στον αρχαίο Ελληνικό κόσμο.
Investigation on the nature, availability, and medical effectiveness of Hippocratic cataplasms potentially used in the treatment of head trauma of Eleuthernian warriors and elsewhere in ancient Greece.
Agelarakis Argiro, and Anagnostis P. Agelarakis
This presentation reflects on an archaeo-anthropological undertaking which integrating domain components of the history of medicine, palaeopathology, and ethnobotany aimed to investigate through archaeometry aspects of the cataplasm potency in the medical treatment of head trauma as instructed in the chapter “On Head Wounds” of the 3rd Book on Surgery of the Hippocratic corpus, and further to examine the likelihood that traces of such medical applications could have been retained through time, ingrained in the fabric of ethnomedical traditions in Greece.
The impetus for this research project had been provided by the discovery of an adequate number of paleopathological cases of compressed cranial vault trauma which apparently sustained in polemic engagements, based on forensic anthropological assessments, had been treated surgically following a consistent pattern of medical intervention, and successively healed ante mortem. Those manifestations had been primarily documented during the bioarchaeological analyses of cremains among the warrior order of Eleutherna interred in the monumental tomb A1K1 of Orthi Petra (8th-7th c. BC), and in subsequent projects among warriors interred in both the Parian Polyandreia (8th c. BC) and the Athenian Polyandreia of Demosion Sema (5th c. BC).
A synthesis of palaeopathological, medical anthropological and experimental archaeometric investigations clearly confirmed the potent ability of the Hippocratic cataplasm to deter and protect from secondary infectious complications which could have been caused through contaminations by exogenous pathogens at the juncture on trauma impact and throughout the operative and healing regimen stages of medical intervention. Further, ethnographic research conducted elucidated a continued use of the remedy within extant ethnomedical practices, pre- and postdating the availability of modern antibiotics, given its hypoallergenic nature and lack of side effects, the availability of its elemental constituents and ease of preparation and malleability of its viscosity for external, respiratory, or internal applications, and last but not least for its significant score of healing effectiveness.
It is in light of the above that it is suggested the Hippocratic cataplasm would have been known and readily used in the medico-surgical treatment and healing regimen of head wounds of the Eleuthernian warriors involved as elsewhere in the ancient Hellenic world.
Eleutherna and the Outside World, 2020
Abstracts in English and Greek – Περιλήψεις στα Αγγλικά και Ελληνικά
Bioarchaeological evidence r... more Abstracts in English and Greek – Περιλήψεις στα Αγγλικά και Ελληνικά
Bioarchaeological evidence reflective of the use of the kick-wheel by a female ceramicist in Archaic Eleutherna is juxtaposed to a projected counterpart from the Late Classical period in Thasos Island
Anagnostis P. Agelarakis
Resting in the protective embrace of Orthi Petra’s earth she had been carefully laid in a prepared inhumation bed at a semiflexed position facing East, contiguously to funerary pyres and monumental tombs which were to piously safeguard the memory and the honorable passing of Eleuthernians to the domain of the hospitable lord. In the centuries since her passing, the ever gift-giving Gaia had gradually superimposed the burial ground giving opportunity to the nurture of rich olive groves, allotted in recent historic times over small terrace walls, their reparative shoring having unsuspectingly impacted elements of her cranio-dental and R. upper thoracico-appendicular region. Yet, her preserved skeletal remains provided an intriguing record of bioarchaeological data. Physically active until the occurrence of death, between her 45th and 50th year of age, she presented a register of skeletal changes, unique manifestations among the rest of the individuals comprising the Eleuthernian female cohort ranging from the Late Geometric to the Early Classical periods. Forensic morphoanatomic assessments focusing on ante mortem kinetic tasks, body positioning and posturing which had been performed over long time periods of her adult life along with the nature and specificity of acquired palaeopathological changes were reflecting on a roster of most repetitive, exacting, and physically demanding labor intensive activities, affording stressors which were to be ingrained as localized modifications of her skeletal body due to occupational specialization, namely in working with clay on the turntable for ceramic production by the use of the kick-wheel. Differential diagnosis processes carried out in order to carefully evaluate the plausibility of competing explanatory hypotheses on the nature of the occupational specialization did not lend support to alternative in vivo pursuits. Further, research of ethnographic nature and particularly experimentations at the side of a female master ceramicist, in the historic village of Margarites in Rethymnon, provided valuable participant observation opportunities and guided practicums in favor of sensing and conceptualizing corporeally aspects of the assessments made, while also allowing a fine tuning of tangible data collection in substantiating further the Eleuthernian female’s chores in working with the kick-wheel. In the lengthy experience of the author in working with human skeletal collections of the ancient Hellenic world, the rare case of a female individual from Thasos island, dating to the 4th c. BC, is compared to the Eleuthernian ceramicist given the stark similarities documented in the morpho-anatomic and skeletomuscular systems’ changes as a result of occupational stress.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Βιοαρχαιολογικά στοιχεία που κατοπτρίζουν τη χρήση ποδοκίνητου κεραμικού τροχού από μια κεραμοποιό στην Αρχαϊκή Ελεύθερνα συγκρίνονται με αυτά που προβάλλονται ως μίας ομόλογου της από την Ύστερη Κλασική περίοδο στη Θάσο
Αναγνώστης Π. Αγελαράκης
Αναπαυόμενη στην προστατευτική αγκαλιά της γης της Ορθής Πέτρας είχε τοποθετηθεί προσεκτικά σε έναν καλά προετοιμασμένο λακκοειδή τάφο, σε συνεσταλμένη στάση αντικρίζοντας την Ανατολή, ανάμεσα σε ταφικές πυρές και μνημειώδεις τάφους που με σεβασμό διατηρούσαν τη μνήμη και την τιμητική διέλευση των Ελευθερνέων στον κόσμο του Πολυδέγμωνος. Στο πέρασμα των αιώνων από τον ενταφιασμό της, η πολύδωρη Γή είχε σταδιακά επικαλύψει το νεκροταφείο δίνοντάς τη δυνατότητα για τη πλουσιοπάροχη καλλιέργεια ελαιώνων διαχωρισμένων σε πεζούλες οι επισκευές των οποίων στα πρόσφατα ιστορικά χρόνια είχαν ανυποψίαστα επηρεάσει τη διατήρηση των κρανιακο-οδοντικών της στοιχείων και της δεξιάς πλευράς της ωμοπλάτης και θωρακικής χώρας. Ωστόσο, τα διατηρημένα σκελετικά υπολείμματά της παρείχαν ένα πλέον ενδιαφέρον αρχείο βιοαρχαιολογικών δεδομένων. Δραστήρια κινησιολογικά μέχρι και τα πρόθυρα του θανάτου, μεταξύ του 45ου και 50ου έτους της ηλικίας της, παρουσίαζε μια σειρά σκελετικών αλλαγών, εκδηλώνοντας μια μοναδικότητα ανάμεσα στα υπόλοιπα άτομα που απαρτίζουν το δείγμα του γυναικείου πληθυσμού της Ελεύθερνας μεταξύ της Ύστερης Γεωμετρικής έως και τα πρώιμα χρόνια της Κλασικής περιόδου. Οι ιατροδικαστικο-ανθρωπολογικής φύσεως μορφο-ανατομικές αξιολογήσεις και έρευνα του σκελετο-μυϊκού συστήματος της που επικεντρώθηκαν στον τομέα της κινησιολογίας σε σχέση με την στάση του σώματος που είχαν λάβει χώρα κατά την μέγιστη διάρκεια του ενήλικου βίου της, σε συνδυασμό με τη φύση και την ιδιαιτερότητα των αποκτημένων εκφυλιστικών παλαιοπαθολογικών αλλαγών, αποκάλυψαν ικανά στοιχεία τα οποία καθορίζουν ένα πλαίσιο επαναλαμβανόμενης, σωματικά απαιτητικής και εντατικής εργασίας με έντονους στρεσογόνους παράγοντες η εμπότιση των οποίων προξένησε εν καιρώ εντοπισμένες τροποποιήσεις του σκελετικού σώματος λόγω επαγγελματικής εξειδίκευσης, και συγκεκριμένα της εργασίας με πηλό στον ποδοκίνητο κεραμικό τροχό. Οι διαδικασίες διαφορετικής διάγνωσης που διεξήχθησαν προκειμένου να εκτιμηθεί προσεκτικά η αξιοπιστία ανταγωνιστικών επεξηγηματικών υποθέσεων σχετικά με τη φύση της επαγγελματικής ειδίκευσης δεν παρείχαν στήριξη σε εναλλακτικές εργασιακές εξειδικεύσεις. Περαιτέρω, μια έρευνα εθνογραφικού τύπου και ειδικά πειραματισμοί στο πλευρό μιας κεραμοποιού στο ιστορικό χωριό Μαργαρίτες του Ρεθύμνου, προσέφεραν πολύτιμες ευκαιρίες παρατήρησης αλλά και καθοδηγούμενης πρακτικής υπέρ της βιωματικής ανίχνευσης και εννοιολογικής τεκμηρίωσης των εκτιμήσεων της ανθρωπολογικής ιατροδικαστικής, ενώ παράλληλα επέτρεψαν την καλύτερη συλλογή και επεξεργασία απτών στοιχείων σχετικά με την εξακρίβωση του τύπου εργασίας της Ελευθερνέας σχετικά με τον ποδοκίνητο κεραμικό τροχό. Κατά την μακρόχρονη εμπειρία του συγγραφέα στην εργασία με ανθρώπινες σκελετικές συλλογές του αρχαίου Ελληνικού κόσμου, η σπάνια περίπτωση μίας γυναίκας από τον Θάσο, του 4ου αι. π.Χ. συγκρίνεται με την κεραμέα της Ελεύθερνας δεδομένης της έντονης εγγύτητας που τεκμηριώνεται στις επίκτητες μεταβολές των μορφο-ανατομικών και σκελετο-μυϊκών της χαρακτηριστικών λόγω στρεσογόνων εργασιακών παραγόντων.
Uploads
Papers by Anagnostis P Agelarakis
The specific construction and placement of the tomb, along with the absence of grave goods, posed significant challenges for its dating. Additionally, an intriguing aspect of their discovery was its evocation—according to tradition—with the burial of the martyrs Isidore and Merope in this sacred space, where the Byzantines erected monumental Christian structures in their honor.
This article revisits the surgical concepts outlined in On Head Wounds, focusing on operative techniques, instrumentation, and textual evidence. It also examines the evolving interpretation of these procedures from antiquity to the Renaissance, emphasizing the need for greater precision in discussing Hippocratic contributions and the impact of terminological imprecision on archaeo-anthropological discourse.
Αυτό το άρθρο ανταποκρίνεται στους επικριτικούς χαρακτηρισμούς σύγχρονων σχολιαστών για τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του Ιάπυξ Ιασίδη, αλλά και των ικανοτήτων του ως ιατρού κατά την χειρουργική αγωγή του τραυματισμένου με αιχμή βέλους Αινεία, όπως περιγράφεται στο 12ο βιβλίο της Αινειάδας. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο του έπους, αφενός εμπλέκεται στη δυναμική του ως παράμετρος ο θεός Απόλλωνας και αφετέρου ως ενδιάμεσος παράγοντας η θεά Αφροδίτη στην πιο κρίσιμη στιγμή της μάχης των προσφύγων Τρώων υπό την αρχηγία του Αινεία, για τον απώτερο σκοπό μιας νέας πατρίδας για τον λαό του και για να εδραιώσει τα θεμέλια για αυτό που τελικά θα γίνει η Ρώμη, εναντίον των Λατίνων και του ηγέτη τους Τούρνου. Εκτός από τη διακειμενικότητα, αυτή η εργασία προσφέρει μέσω μιας διαθεματικής προσέγγισης ένα φάσμα πληροφοριών και επεξηγηματικών στοιχείων που δεν είχαν ληφθεί υπόψη στην εξήγηση της συμπεριφοράς και του επαγγελματισμού του αρχαίου ιατρού. Διευκρινίζονται επίσης, εκτός των ζητημάτων σχετικών της ιατρικής κατάρτισης του Ιασίδη, της επάρκειας της επεμβατικής του επιδεξιότητας και της θεραπευτικής του ικανότητας, εξίσου σημαντικά δεδομένα που αφορούν τα εύσημα του ενάρετου και ευσεβή χαρακτήρα του.
Η διεπιστημονική έρευνα, προκειμένου να ανακτήσει, αποκρυπτογραφήσει, τεκμηριώσει, μελετήσει και ανασυστήσει πτυχές της ανθρώπινης και μη δραστηριότητας στο παρελθόν, ακολουθεί αυστηρά πρωτόκολλα που βασίζονται σε
πολυπαραγοντικά πλαίσια καλά εδραιωμένων μεθοδολογικών και θεωρητικών διαδικασιών, που ανανεώνονται συνεχώς με την εφαρμογή καινοτόμων τεχνικών. Το οικολογικό περιβάλλον της αρχαιολογικής στρωματογραφίας κρύβει
μυστικά που μπορεί να συνεισφέρουν πολύτιμες πληροφορίες σε θέματα σχηματισμού και καταστροφής θέσεων στο διαχρονικό εύρος τους, καθώς και για την αλληλουχία και την τυπολογία των επάλληλων μόνιμων ή περιστασιακών
στρωμάτων κατοίκησης. Όπως στοχεύει να αναδείξει η παρούσα συμβολή, οι αρχαιολόγοι δεν είναι οι μόνοι επαγγελματίες που «ανασκάπτουν» σε αρχαιολογικούς χώρους. Υπάρχει και ένα μοναδικό σύνολο άλλων ασπόνδυλων «επαγγελματιών», με πολύ προγενέστερο αποτύπωμα στον πλανήτη γη, στην πραγματικότητα εκατομμύρια χρόνια πριν, που
παραβιάζουν εσκεμμένα τα καθορισμένα όρια αρχαιολογικών χώρων μέσω κληροδοτημένων προνομίων, που επιβλήθηκαν από την πρωτογενή οντότητα τους. Η νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας στην Ελεύθερνα παρουσίασε τα τελευταία 14 χρόνια ένα ενεργό εργαστήριο για τη μελέτη επιδράσεων που παρέχει η οικολογία των μελισσών και των σφηκών μέσα από τη μοναχική συμπεριφορά τους να τρυπώνουν στη γη για να κάνουν φωλιές για τους απογόνους τους.
of Southern Europe and West Asia", Science, 2022-08-26 DOI: 10.1126/science.abq0755 Contributors: Iosif Lazaridis; Songül Alpaslan-Roodenberg; Ayşe Acar; Ayşen Açıkkol; Anagnostis Agelarakis; Levon Aghikyan; Uğur Akyüz; Desislava Andreeva; Gojko Andrijašević; Dragana Antonović et al.
This paper offers an overview of the archaeo-anthropological records as they may reflect on the human perspectives during the Proto-Neolithic period in the highlands of the Zagros Mountains, in Shanidar of Iraqi Kurdistan, the encountered challenges and efforts for survivorship, the unprecedented changes in the perceived environments from hunting and gathering to sedentism, the innovations and technoeconomic advancements in resource acquisition and food security, the multitude of adaptations and symbolisms in all aspects of cultural development, unveiling a unique as early ensemble of conditions which bequeathed the very beginning of the Neolithic Revolution.
KEYWORDS: Proto-Neolithic, Zawi Chemi, Shanidar Cave, sedentism, sheep herding, stable isotopes, innovative technologies, trade, cranial modification, burial customs, territoriality, palaeopathology, Neolithization
This paper addresses the custom of Guliaria, a celebratory observance, rooted in antiquity according to the oral tradition, which was performed annually during the Monday of Lent at Palaiochori Village of Pangaion Mountain at the prefecture of Kavala in Greece. Its ceremonial practice, preserved almost nowadays, endured in its diachronic tenor the pillory of cultural oppression persisting through the severity of sovereign domination by occupying conquerors.
While the cultural memory of the Palaiochorians ensured the elemental transference of the unwritten Guliarian tradition into their collective intellectual repertoire, which binding norms of the custom’s rubrics, beliefs, and ritualistic symbolisms could be reflected in order to allow with relative clarity evaluations between competing explanatory hypotheses ostensibly claiming a component or the holistic source of origin of the custom, as for example the Saturnalia (Kronia), Lupercalia (Lycaea), or Dionysia?
Preamble historical archive and ethnographic searches for identifying possible revivals of relevant cultural events in Greece accentuated the uniqueness of the custom in the Palaiochorian cultural heritage milieu. This was offering interesting challenges through interdisciplinary approaches of retrospective archaeo-anthropological research in putting forward an exposition of reasoning for deriving recommendations to explicate the custom, which overcame the complexity of diachronic parameters for the sake of the binding tradition and collective intergenerational behavior of the Palaiochorians, but also for investigating to the greatest extent possible the social aetiologies, correlations, and compensatory benefits of the custom that have put up resistance and strength of stamina, sustainably defiant to vexations and strains over the centuries.
Anagnostis Agelarakis & Athanasia Kanta
The Neolithic burial ground of Aposelemis in Central Crete is the first
organized Neolithic cemetery discovered on the island. Sixty graves,
some of which involved more than one interment, as well as a number
of associated funerary features, have been identified and excavated. The
records of the palaeoenvironmental - ecofactual and taphonomic data,
the stratigraphical and spatial distribution of burial contexts, along with
the artefactual assemblages and anthropological remains recovered are
currently being studied through methodological processes that integrate
cross-disciplinary approaches. To date, analyses of the burial artefacts
and anthropological remains have generated important (as unique) findings
about this early Cretan community. Relevant data and preliminary
outcomes are presented in this paper.
Διερεύνηση της φύσης, της διαθεσιμότητας, και της ιατρικής αποτελεσματικότητας του Ιπποκρατικού καταπλάσματος που ενδεχομένως χρησιμοποιούνταν στη θεραπεία κεφαλικών τραυμάτων των πολεμιστών στην Ελεύθερνα και αλλού στην αρχαία Ελλάδα.
Αργυρώ Αγελαράκη, και Αναγνώστης Π. Αγελαράκης
Σε αυτή τη παρουσίαση αντικατοπτρίζονται αποτελέσματα μιας αρχαιο-ανθρωπολογικής έρευνας η οποία ενσωματώνοντας συνιστώσες των πεδίων της ιστορίας της ιατρικής, της παλαιοπαθολογίας και της εθνοβοτανολογίας στόχευε να διερευνήσει μέσω αρχαιομετρικών πειραματισμών πτυχές της ισχύος του καταπλάσματος που χρησιμοποιούνταν στην ιατρική θεραπεία των τραυμάτων του κεφαλιού, όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο "Περί των εν Κεφαλήι Τρωμάτων" του 3ου Βιβλίου Χειρουργικής της Ιπποκρατικής Συλλογής, αλλά και να εξετάσει περαιτέρω την πιθανότητα ιχνηλάτησης σχετικών ιατρικών εφαρμογών που θα μπορούσαν να είχαν διατηρήσει διαχρονικές ρίζες στην πρακτική των λαϊκών ιατρικών παραδόσεων στην Ελλάδα.
Η ώθηση για το ερευνητικό αυτό έργο είχε προκύψει από την ανακάλυψη ενός ικανού αριθμού παλαιοπαθολογικών περιπτώσεων καταγμάτων συμπίεσης των κρανιακών θόλων που καθώς διαφάνηκε ότι είχαν προκληθεί σε πολεμικές επιχειρήσεις, βάση ιατροδικαστικών ανθρωπολογικών εκτιμήσεων, είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση ακολουθώντας μια καθορισμένη διαδικασία ιατρικής επέμβασης και διαδοχικά είχαν θεραπευτεί πριν την επέλευση του θανάτου των συγκεκριμένων ατόμων. Αυτά τα παλαιοπαθολογικά τραύματα τεκμηριώθηκαν πρωταρχικά κατά τη διάρκεια των βιοαρχαιολογικών αναλύσεων των οστών καύσεων των πολεμιστών της Ελεύθερνας, του μνημειώδους τάφου Α1Κ1 της Ορθής Πέτρας (8ου-7ου αιώνα π.Χ.), και ακολούθως σε σχετικές έρευνες και παρά των πολεμιστών των Πολυανδρείων της Πάρου (8ου αι. π.Χ.) και των Αθηναϊκών Πολυανδρείων του Δημοσίου Σήματος (5ου αι. π.Χ.).
Η σύνθεση παλαιοπαθολογικών, ιατρικών ανθρωπολογικών και πειραματικών αρχαιομετρικών ερευνών επιβεβαίωσε με σαφήνεια την ισχυρή ικανότητα του Ιπποκρατικού καταπλάσματος να αποτρέπει και να προστατεύει από δευτερογενείς μολυσματικές επιπλοκές που θα μπορούσαν να προκληθούν λόγω μολύνσεων από εξωγενείς παθογόνους παράγοντες κατά το χρονικό του τραυματισμού αλλά και κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής φάσης της ιατρικής παρέμβασης. Περαιτέρω, η εθνογραφική έρευνα που διεξήχθη επεσήμανε τη συνεχιζόμενη χρήση του φαρμάκου μέσα στις υπάρχουσες λαϊκές ιατρικές πρακτικές, πριν και μετά τη διάθεση των σύγχρονων αντιβιοτικών, δεδομένης της υπο-αλλεργικής του φύσης και έλλειψης παρενεργειών, της διαθεσιμότητας των στοιχειωδών συστατικών και της ευκολίας παρασκευής και διαχείρισης της πηκτότητάς του για εξωτερικές, αναπνευστικές ή εσωτερικές εφαρμογές καθώς επίσης και για τη σημαντική διαβάθμιση της θεραπευτικής του αποτελεσματικότητάς.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω προτείνεται ότι το Ιπποκρατικό κατάπλασμα θα ήταν γνωστό και ότι θα χρησιμοποιήθηκε ευχερώς στην ιατροχειρουργική επέμβαση και θεραπευτική αγωγή των τραυμάτων της κεφαλής των συγκεκριμένων πολεμιστών της Ελεύθερνας όπως αλλού στον αρχαίο Ελληνικό κόσμο.
Investigation on the nature, availability, and medical effectiveness of Hippocratic cataplasms potentially used in the treatment of head trauma of Eleuthernian warriors and elsewhere in ancient Greece.
Agelarakis Argiro, and Anagnostis P. Agelarakis
This presentation reflects on an archaeo-anthropological undertaking which integrating domain components of the history of medicine, palaeopathology, and ethnobotany aimed to investigate through archaeometry aspects of the cataplasm potency in the medical treatment of head trauma as instructed in the chapter “On Head Wounds” of the 3rd Book on Surgery of the Hippocratic corpus, and further to examine the likelihood that traces of such medical applications could have been retained through time, ingrained in the fabric of ethnomedical traditions in Greece.
The impetus for this research project had been provided by the discovery of an adequate number of paleopathological cases of compressed cranial vault trauma which apparently sustained in polemic engagements, based on forensic anthropological assessments, had been treated surgically following a consistent pattern of medical intervention, and successively healed ante mortem. Those manifestations had been primarily documented during the bioarchaeological analyses of cremains among the warrior order of Eleutherna interred in the monumental tomb A1K1 of Orthi Petra (8th-7th c. BC), and in subsequent projects among warriors interred in both the Parian Polyandreia (8th c. BC) and the Athenian Polyandreia of Demosion Sema (5th c. BC).
A synthesis of palaeopathological, medical anthropological and experimental archaeometric investigations clearly confirmed the potent ability of the Hippocratic cataplasm to deter and protect from secondary infectious complications which could have been caused through contaminations by exogenous pathogens at the juncture on trauma impact and throughout the operative and healing regimen stages of medical intervention. Further, ethnographic research conducted elucidated a continued use of the remedy within extant ethnomedical practices, pre- and postdating the availability of modern antibiotics, given its hypoallergenic nature and lack of side effects, the availability of its elemental constituents and ease of preparation and malleability of its viscosity for external, respiratory, or internal applications, and last but not least for its significant score of healing effectiveness.
It is in light of the above that it is suggested the Hippocratic cataplasm would have been known and readily used in the medico-surgical treatment and healing regimen of head wounds of the Eleuthernian warriors involved as elsewhere in the ancient Hellenic world.
Bioarchaeological evidence reflective of the use of the kick-wheel by a female ceramicist in Archaic Eleutherna is juxtaposed to a projected counterpart from the Late Classical period in Thasos Island
Anagnostis P. Agelarakis
Resting in the protective embrace of Orthi Petra’s earth she had been carefully laid in a prepared inhumation bed at a semiflexed position facing East, contiguously to funerary pyres and monumental tombs which were to piously safeguard the memory and the honorable passing of Eleuthernians to the domain of the hospitable lord. In the centuries since her passing, the ever gift-giving Gaia had gradually superimposed the burial ground giving opportunity to the nurture of rich olive groves, allotted in recent historic times over small terrace walls, their reparative shoring having unsuspectingly impacted elements of her cranio-dental and R. upper thoracico-appendicular region. Yet, her preserved skeletal remains provided an intriguing record of bioarchaeological data. Physically active until the occurrence of death, between her 45th and 50th year of age, she presented a register of skeletal changes, unique manifestations among the rest of the individuals comprising the Eleuthernian female cohort ranging from the Late Geometric to the Early Classical periods. Forensic morphoanatomic assessments focusing on ante mortem kinetic tasks, body positioning and posturing which had been performed over long time periods of her adult life along with the nature and specificity of acquired palaeopathological changes were reflecting on a roster of most repetitive, exacting, and physically demanding labor intensive activities, affording stressors which were to be ingrained as localized modifications of her skeletal body due to occupational specialization, namely in working with clay on the turntable for ceramic production by the use of the kick-wheel. Differential diagnosis processes carried out in order to carefully evaluate the plausibility of competing explanatory hypotheses on the nature of the occupational specialization did not lend support to alternative in vivo pursuits. Further, research of ethnographic nature and particularly experimentations at the side of a female master ceramicist, in the historic village of Margarites in Rethymnon, provided valuable participant observation opportunities and guided practicums in favor of sensing and conceptualizing corporeally aspects of the assessments made, while also allowing a fine tuning of tangible data collection in substantiating further the Eleuthernian female’s chores in working with the kick-wheel. In the lengthy experience of the author in working with human skeletal collections of the ancient Hellenic world, the rare case of a female individual from Thasos island, dating to the 4th c. BC, is compared to the Eleuthernian ceramicist given the stark similarities documented in the morpho-anatomic and skeletomuscular systems’ changes as a result of occupational stress.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Βιοαρχαιολογικά στοιχεία που κατοπτρίζουν τη χρήση ποδοκίνητου κεραμικού τροχού από μια κεραμοποιό στην Αρχαϊκή Ελεύθερνα συγκρίνονται με αυτά που προβάλλονται ως μίας ομόλογου της από την Ύστερη Κλασική περίοδο στη Θάσο
Αναγνώστης Π. Αγελαράκης
Αναπαυόμενη στην προστατευτική αγκαλιά της γης της Ορθής Πέτρας είχε τοποθετηθεί προσεκτικά σε έναν καλά προετοιμασμένο λακκοειδή τάφο, σε συνεσταλμένη στάση αντικρίζοντας την Ανατολή, ανάμεσα σε ταφικές πυρές και μνημειώδεις τάφους που με σεβασμό διατηρούσαν τη μνήμη και την τιμητική διέλευση των Ελευθερνέων στον κόσμο του Πολυδέγμωνος. Στο πέρασμα των αιώνων από τον ενταφιασμό της, η πολύδωρη Γή είχε σταδιακά επικαλύψει το νεκροταφείο δίνοντάς τη δυνατότητα για τη πλουσιοπάροχη καλλιέργεια ελαιώνων διαχωρισμένων σε πεζούλες οι επισκευές των οποίων στα πρόσφατα ιστορικά χρόνια είχαν ανυποψίαστα επηρεάσει τη διατήρηση των κρανιακο-οδοντικών της στοιχείων και της δεξιάς πλευράς της ωμοπλάτης και θωρακικής χώρας. Ωστόσο, τα διατηρημένα σκελετικά υπολείμματά της παρείχαν ένα πλέον ενδιαφέρον αρχείο βιοαρχαιολογικών δεδομένων. Δραστήρια κινησιολογικά μέχρι και τα πρόθυρα του θανάτου, μεταξύ του 45ου και 50ου έτους της ηλικίας της, παρουσίαζε μια σειρά σκελετικών αλλαγών, εκδηλώνοντας μια μοναδικότητα ανάμεσα στα υπόλοιπα άτομα που απαρτίζουν το δείγμα του γυναικείου πληθυσμού της Ελεύθερνας μεταξύ της Ύστερης Γεωμετρικής έως και τα πρώιμα χρόνια της Κλασικής περιόδου. Οι ιατροδικαστικο-ανθρωπολογικής φύσεως μορφο-ανατομικές αξιολογήσεις και έρευνα του σκελετο-μυϊκού συστήματος της που επικεντρώθηκαν στον τομέα της κινησιολογίας σε σχέση με την στάση του σώματος που είχαν λάβει χώρα κατά την μέγιστη διάρκεια του ενήλικου βίου της, σε συνδυασμό με τη φύση και την ιδιαιτερότητα των αποκτημένων εκφυλιστικών παλαιοπαθολογικών αλλαγών, αποκάλυψαν ικανά στοιχεία τα οποία καθορίζουν ένα πλαίσιο επαναλαμβανόμενης, σωματικά απαιτητικής και εντατικής εργασίας με έντονους στρεσογόνους παράγοντες η εμπότιση των οποίων προξένησε εν καιρώ εντοπισμένες τροποποιήσεις του σκελετικού σώματος λόγω επαγγελματικής εξειδίκευσης, και συγκεκριμένα της εργασίας με πηλό στον ποδοκίνητο κεραμικό τροχό. Οι διαδικασίες διαφορετικής διάγνωσης που διεξήχθησαν προκειμένου να εκτιμηθεί προσεκτικά η αξιοπιστία ανταγωνιστικών επεξηγηματικών υποθέσεων σχετικά με τη φύση της επαγγελματικής ειδίκευσης δεν παρείχαν στήριξη σε εναλλακτικές εργασιακές εξειδικεύσεις. Περαιτέρω, μια έρευνα εθνογραφικού τύπου και ειδικά πειραματισμοί στο πλευρό μιας κεραμοποιού στο ιστορικό χωριό Μαργαρίτες του Ρεθύμνου, προσέφεραν πολύτιμες ευκαιρίες παρατήρησης αλλά και καθοδηγούμενης πρακτικής υπέρ της βιωματικής ανίχνευσης και εννοιολογικής τεκμηρίωσης των εκτιμήσεων της ανθρωπολογικής ιατροδικαστικής, ενώ παράλληλα επέτρεψαν την καλύτερη συλλογή και επεξεργασία απτών στοιχείων σχετικά με την εξακρίβωση του τύπου εργασίας της Ελευθερνέας σχετικά με τον ποδοκίνητο κεραμικό τροχό. Κατά την μακρόχρονη εμπειρία του συγγραφέα στην εργασία με ανθρώπινες σκελετικές συλλογές του αρχαίου Ελληνικού κόσμου, η σπάνια περίπτωση μίας γυναίκας από τον Θάσο, του 4ου αι. π.Χ. συγκρίνεται με την κεραμέα της Ελεύθερνας δεδομένης της έντονης εγγύτητας που τεκμηριώνεται στις επίκτητες μεταβολές των μορφο-ανατομικών και σκελετο-μυϊκών της χαρακτηριστικών λόγω στρεσογόνων εργασιακών παραγόντων.