Anglés — Wikipèdia

Anglés — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anglés
Parlat en
Austràlia
Canadà
Estats Units
Reialme Unit
e 69 autres païses
Region
Euròpa
America
Africa
Oceania
Locutors
380 milions (1èra), e 600 milions (segonda lenga)
Tipologia
SVO
Classificacion lingüistica
Indoeuropèu
Lengas germanicas
Lengas germanicas occidentalas
Anglés
Estatut oficial
Oficial
de
Austràlia
Canadà
e autres païses (
Estats Units
Reialme Unit
= lenga
de facto
). L'
ONU
e l'
Union Europèa
Còdis lingüistics
ISO 639-1
en
ISO 639-2
eng
ISO 639-3
eng
ISO 639-6
eng
Ethnologue
eng
Glottolog
stan1293
Linguasphere
52-ABA
ASCL
1201
IETF
en
Mòstra
Article primièr de la Declaracion dels Dreches de l'Òme
Article 1
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
Mapa
Lenga oficiala
Lenga alloctona a estatut oficial
anglés
aŋˈgles
; autonim:
[ˈɪŋɡlɪʃ]
) es una
lenga indoeuropèa
dau grop
germanic
qu'es principalament parlada en
America dau Nòrd
, dins leis
Illas Britanicas
e en
Oceania
. Lenga principala dei relacions internacionalas (
politica
economia
sciéncia
...) dempuei la premiera mitat dau sègle XX, aviá, au començament dau sègle XXI, aperaquí 400 milions de locutors primaris e, benlèu, un miliard de locutors segondaris.
Sa formacion comencèt au sègle VI apC ambé l'invasion de l'archipèla britanic per plusors tribüs germanicas pendent lei Grandeis Invasions. Durant l'
Edat Mejana
, l'anglés vielh foguèt fòrça influenciat per lo
noroèc
, per lo
normand
e per lo
francés
. Parlat inicialament per lei classas popularas, comencèt de venir la lenga de l'elèit d'
Anglatèrra
a partir dau sègle XV. Aprofichant l'expansion
coloniala
britanica
, se difusèt sus totei lei
continents
e formèt d'ensems lingüistics importants en fòra de l'archipèla britanic, ais
Estats Units
, en
Canadà
e en
Austràlia
Istòria
modificar
modificar lo còdi
L'anglosaxon
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Anglosaxon
La premiera forma d'anglés foguèt la
lenga
anglosaxona
(ò vièlh anglés), parlada dau sègle VI apC a
1066
. Se desvolopèt a partir dei lengatges d'un ensems de tribüs
germanicas
originàrias de
Frísia
, de
Saxònia
, de
Jutlàndia
e dau sud de
Suècia
Angles
Saxons
Jutes
). Aprofichant l'afondrament de l'
Empèri Roman
, desbarquèron dins leis
Illas Britanicas
e comencèron de repossar lei populacions
cèltas
, que parlavan
britonic
latin
, vèrs l'
oèst
Lo vièlh anglés èra devesit entre quatre grops de
dialèctes
que correspondián ai parlars de
Mercia
, de
Northumbria
, de
Kent
e dei principats saxons occidentaus. Après divèrsei conflictes, especialament còntra leis invasions
vikingas
, lo
Reiaume de Wessex
s'impausèt coma la principala poissança, durant lo rèine d'
Alfred lo Grand
871
899
), e lo
saxon occidentau
venguèt la basa de l'estandard
escrich
. Pasmens, lei diferents dialèctes subrevisquèron lòngtemps a l'orau, benlèu fins au sègle XIII.
En parallèl d'aquela evolucion, l'
anglosaxon
adoptèt l'
alfabet latin
en plaça d'un
alfabet runic
. Aqueu fenomèn aguèt luòc dins lo corrent dau sègle VI e sembla relativament rapid. D'efiech, leis inscripcions runicas son raras e fòrça ancianas. Dins aquò, en despiech d'aqueu cambiament, lo vièlh anglés èra relativament alunchat de l'anglés dau sègle XXI. Sa
gramatica
èra pròcha de l'
alemand
actuau e i aviá un sistèma de declinasons per lei noms ò un sistèma de conjugason pus complèx. L'òrdre dei
mots
èra pereu fòrça liure.
L'anglés mejan
modificar
modificar lo còdi
Division deis Illas Britanicas a la fin dau sègle IX avC.
Article detalhat:
Anglés mejan
Lo tèrme «
anglés mejan
» designa divèrsei formas de la lenga anglesa, parladas entre lo sègle VIII e lo sègle XVI. Durant aqueu periòde, l'anglés conoguèt mai d'una evolucion importanta en causa de contactes ambé de populacions
vikingas
francesas
(subretot
normandas
). L'apòrt dei Nordics aguèt principalament entre lei sègles VIII e IX quand lei
Vikings
conquistèron la mitat d'
Anglatèrra
e i fondèron un ensems territòriau dich
Danelaw
. Aqueleis envaïsseires parlavan lo
noroèc
e influencièron lei dialèctes anglosaxons pus septentrionaus. Aquò entraïnèt la difusion au sen de l'
anglosaxon
de trachs nordics coma lei
pronoms
començant per th- (they, them, their) que remplacèron seis equivalents anglosaxons (hie, him, hera).
L'autre apòrt major dau periòde foguèt entraïnat per la conquista
normanda
d'
Anglatèrra
en
1066
. Après de combats
saunós
, lo duc de
Normandia
Guilhem lo Conquistaire
venguèt rèi d'
Anglatèrra
e i importèt lo sistèma
feudau
francés
. La tèrra foguèt ansin donada a de senhors d'origina
francesa
e mai
occitana
ambé leis evolucions
dinasticas
ulterioras. Aquò impausèt de lengas d'oïl, principalament l'
anglonormand
e lo
francés
, coma lengatge deis elèits. Favorizèt tanben la difusion d'un gròs nombre d'emprunts, especialament dins lei domenis de la
politica
, de la
legislacion
e dau prestigi sociau.
L'invasion normanda aguèt un autre efiech major regardant l'evolucion de l'anglés car permetèt la simplificacion de sa
gramatica
. D'efiech, l'
anglosaxon
e lo
noroèc
demorèron d'aqueu temps la
lenga
dei classas popularas. Òr, aquelei
lengas
èran morfologicament pròchas. Lo besonh d'una comunicacion aisada entraïnèt donc l'abandon progressiu deis estructuras gramaticalas divergentas. En particular, i aguèt una disparicion dau destriament entre
nominatiu
acusatiu
. L'
instrumentau
dispareguèt tanben e l'utilizacion dau
genitiu
foguèt limitada a la descripcion de la possession. De mai, plusors formas irregularas foguèron suprimidas. En contrapartida de la disparicion dei declinasons, l'òrdre dei
mots
venguèt mens liure.
L'anglés premodèrne
modificar
modificar lo còdi
L'
anglés premodèrne
designa l'anglés parlat entre
1500
1700
. Sei caracteristicas principalas son l'evolucion dei vocalas lòngas de l'
anglés mejan
, que cambièron de prononciacion, e un esfòrç important d'estandardizacion.
L'evolucion de la prononciacion dei vocalas lòngas, dich
grand cambiament vocalic
, comencèt tre lo sègle XIV e durèt fins a la fin dau sègle XVI. En
anglés mejan
, lei vocalas lòngas avián la meteissa prononciacion que son equivalent dau bas
latin
, lei vocalas «
puras
». En plaça, en anglés premodèrne, aquelei vocalas lòngas venguèron de
diftongs
ò veguèron son autor aumentar. Per exemple, lo /aː/ evolucionèt pauc a pauc vèrs [eɪ] (coma dins
ke
) ò lo /eː/ venguèt [iː] (coma dins
ce
). Aquelei transformacions explican lei diferéncias actualas de prononciacion entre lei
vocalas
anglesas e lei meteissei letras dins d'autrei
lengas
Durant aqueu periòde, lo prestigi de l'anglés aumentèt fòrtament e, ambé lo declin de l'usatge de l'
anglonormand
e dau
francés
a la Cort, la lenga foguèt tornarmai parlada per leis elèits. Aquò permetèt l'emergéncia d'un estandard novèu que se desvolopèt a partir de divèrsei fònts
una origina administrativa, centrada sus lei dialèctes de
Londres
e deis East Midlands, utilizada tre leis ans 1430 per la
cancelariá
de
Westminster
. En
1476
, aquela nòrma foguèt adoptada per
William Caxton
, qu'introduguèt l'estampariá en
Anglatèrra
, çò que ne favorizèt la difusion
una origina literària ambé d'autors fòrça influents coma
William Shakespeare
1564
1616
),
Ben Jonson
1572
1637
),
Thomas Dekker
1572
1632
),
John Fletcher
1579
1625
),
Francis Beaumont
1584
1616
) e
John Webster
(vèrs
1580
- vèrs
1634
).
una origina religiosa ambé divèrsei traduccions de la
Bíblia
ordonadas per leis autoritats, especialament aquela demandada per lo rèi
Jaume Stuart
1604
1625
).
L'anglés modèrne
modificar
modificar lo còdi
L'anglés modèrne apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII. A respèct de la forma premodèrna de la lenga, l'usatge de l'
auxiliar
do
se generalizèt, aqueu dei cas se limitèt a solament quauquei
pronoms
she
he
her'
...) e l'òrdre SVO foguèt adoptat. Regardant la conjugason, lei formas progressivas en
-ing
foguèron a l'origina de construccions novèlas e la demenicion dau nombre de
vèrbes
irregulars contunièt de demenir.
En parallèl d'aqueleis evolucions, l'anglés modèrne foguèt clarament codificat e son estandard foguèt largament ensenhat gràcias a la formacion de sistèmas educatius destinadas a tota la populacion. Entre lei trabalhs pus importants, pòdon èsser citats lei
diccionaris
A Dictionary of the English Language
, escrich en
1755
per
Samuel Johnson
1709
1784
), que permetèt de fixar la nòrma dins leis
Illas Britanicas
, e l’
American Dictionary of the English language
, publicat en
1828
per
Noah Webster
1758
1843
), qu'aguèt un ròtle similar per l'
anglés american
. D'autra part, l'usatge de dialèctes non estandards foguèt fòrça estigmatizat, especialament au
Reiaume Unit
. Aquò menèt a la disparicion progressiva dei parlars pus populars.
A partir dau sègle XVII, l'anglés comencèt de se difusar sus totei lei
continents
gràcias a l'expansion
coloniala
britanica
. En particular, la lenga s'implantèt en
America dau Nòrd
, en
Oceania
, en
Índia
, dins lo Sud-Èst Asiatic e dins divèrsei territòris
africans
. Au sègle XX, lei periòdes sucessius de dominacion de l'
Empèri Britanic
e deis
Estats Units d'America
entraïnèron lo remplaçament dau
francés
per l'anglés coma lenga dominanta dei relacions internacionalas. Pasmens, dempuei
1945
, lo primat
politic
economic
culturau
estatsunidenc
a entraïnat un desplaçament dau centre de gravitat de la lenga vèrs leis
Estats Units
Alfabet runic utilizat avans l'adopcion de l'alfabet latin per escriure l'
anglosaxon
Extrach dau poèma
Beowulf
escrich en
anglosaxon
entre lei sègles VII e X.
Poèma
The Wife of Bath's Tale
, escrich en
anglés mejan
Premiera pagina de
The Tragedie of Gorboduc
, pèça de teatre escrich en anglés premodèrne (
1565
).
Extrach de la
Bíblia
dau rèi
Jaume VI e I
(vèrs
1611
).
Pagina dau
Dictionary of the English Language
de
Samuel Johnson
1755
).
Pagina de l’
American Dictionary of the English language
de
Noah Webster
1828
).
Classificacion
modificar
modificar lo còdi
L'anglés es una
lenga
indoeuropèa
que fa partida dau grop occidentau dei
lengas germanicas
. Au sen d'aquel ensems, es enclusa dins lo sosgrop
anglofrison
que se devesís entre lei lengas anglosaxonas (anglés,
scòts
anglosaxon
) e lo
frison
Difusion geografica e usatges de la lenga
modificar
modificar lo còdi
Difusion geografica
modificar
modificar lo còdi
Percentatges de locutors primaris de l'anglés.
Percentatges de locutors de l'anglés au sen dei diferents país.
L'anglés fa partida dei lengas pus difusadas dins lo mond amb, en
2006
, 400 milions de locutors primaris e 1,1 miliards de locutors segondaris
10
. Pasmens, aqueleis estimacions varian fòrça segon lo biais d'estimar lo nivèu requist per èsser considerat coma locutor.
L'anglés èra, en
2017
, la lenga mairala de la màger part de la populacion deis
Estats Units
(257 milions
11
), dau
Reiaume Unit
(60 milions), de
Canadà
(20,9 milions
12
), d'
Austràlia
(17,8 milions
13
), d'
Irlanda
(4,2 milions) e de
Nòva Zelanda
(4,0 milions
14
). Una gròssa comunautat anglofòna existís tanben en
Africa dau Sud
(5,2 milions
15
). Enfin, i a plusors país pichons, generalament eissits de l'
Empèri Britanic
, que son considerats coma de país anglofòns coma
Jamaica
Guyana
Belize
, divèrseis illas
antilhesas
16
Pasmens, l'anglés es
lenga oficiala
dins plusors autrei país ont es mestrejat solament per una pichona partida de la populacion. Dins aqueu cas, pòu tanben tenir lo ròtle de
lenga veïculara
, de lenga d'ensenhament ò de lenga marchanda. Es sovent lo cas de territòris que faguèron partida de l'
Empèri Britanic
sensa conóisser un poblament
europèu
important e que gardèron una partida de seis institucions pròprias
17
. D'exemples caracteristics son
Índia
Nigèria
18
Enfin, en causa de l'influéncia internacionala actuala deis
Estats Units
dins lei domenis
scientifics
economics
, l'anglés es parlat per la màger part deis elèits mondiaus. En mai d'un país, coma
França
, son ensenhament es vengut obligatòri e certanei populacions, coma aquelei dei regions
escandinavas
, an desenant l'anglés coma lenga segonda de la vida vidanta.
Dialèctes
modificar
modificar lo còdi
En causa de la difusion mondiala, l'anglés es una lenga que presenta un gròs nombre de
dialèctes
. Segon seis originas e seis influéncias, es possible de lei classar dins cinc ensems principaus que son lei dialèctes deis
Illas Britanicas
, dialèctes d'
America dau Nòrd
, lei dialèctes d'
Oceania
, l'ensems dei dialèctes
caribs
africans
e sud-asiatics e lei dialèctes
filipins
Lei dialèctes deis Illas Britanicas
modificar
modificar lo còdi
Leis
Illas Britanicas
presentan de variacions basadas sus la region e sus la classa sociala dau locutaire. Lo pus prestigiós es lo dialècte dich
Received prononciation
(RP) qu'es utilizat per l'elèit dau sud-èst d'
Anglatèrra
e, normalament, per lei mèdias nacionaus coma la
BBC
19
. Dins aquò, son usatge vertadier es limitat a 3% de la populacion.
Per lo rèsta, i a quatre dialèctes principaus en
Anglatèrra
(nòrd, centrau, sud-oèst e sud-èst), dos en
Irlanda
(anglés d'Ulster e anglés irlandés), un au
País de Galas
e un en
Escòcia
. Totei an mai d'un sosdialècte. Lei parlars pus septentrionaus presentan de trachs eissits dau
noroèc
(per lei dialèctes nòrd, escocés e d'Ulster) e dau
scòts
(en
Escòcia
e en
Ulster
). Au
País de Galas
, lei parlars utilizan plusors
mots
cèltas coma «
cwm
» en plaça de «
coombe
» («
vau
» en
occitan
). Enfin, lei dialèctes irlandés an gardat de formas gramaticalas disparegudas dins leis autrei dialèctes e presentan plusors variacions de prononciacions.
Lei dialèctes d'America dau Nòrd
modificar
modificar lo còdi
A respèct de l'archipèla britanic, l'America dau Nòrd presenta una certana omogeneïtat dialectala. D'efiech, lei transicions entre dialèctes son continuas, lei diferéncias relativament feblas e lei trachs principaus identics. Lo parlar nòrd-american estandard es dich «
General American
» (GA). Un aspèct major dei dialèctes
americaas
es la prononciacion dau son /r/ qu'es generalament realizada, au contrari dei dialèctes britanics que l'an abandonada. L'anglés american, especialament ais
Estats Units
, a tanben un ensems de
mots
que li son pròpri. Certanei son passats dins l'anglés internacionau coma «
O.K.
», «
human resources
» ò «
blizzard
».
D'un biais generau, es possible de destriar sièis ensems dialectaus en
America dau Nòrd
que son lei cinc parlars estatsunidencs principaus (nòrd, interior, sud e oèst), l'anglés african vernacular (parlat per lei populacions d'origina africana) e l'anglés canadenc. Lei pus marcats son lo dialècte estatsunidenc meridionau, l'anglés african vernacular e l'anglés canadenc. A respèct dau GA, presentan sustot de diferéncias dins la prononciacion dei
vocalas
Lei dialèctes d'Oceania
modificar
modificar lo còdi
Oceania
foguèt
colonizada
per lei
Britanics
a partir de
1788
. Inicialament, i mandèron de presoniers, de foncionaris e de militars. Pasmens, pauc a pauc, i aguèt tanben un movement d'imigracion, especialament après la descubèrta de jaciments de
metaus
preciós dins lo corrent dau sègle XIX. Ansin, lei dos dialèctes anglés principaus de la region, aquelei d'
Austràlia
e de
Nòva Zelanda
, son relativament pròches e son demorats similars a l'anglés sud-african – egalament un anglés d'origina coloniala – e a l'anglés dau sud-èst d'
Anglatèrra
(pròche dau GA). Son marcats per un contrast marcat entre vocalas lòngas e cortas. Au nivèu
gramaticau
, l'anglés australian imita l'anglés estatsunidenc en conjugant lei subjèctes pluraus collectius a la tresena persona dau singular.
Lei dialèctes caribs, africans e sud-asiatics
modificar
modificar lo còdi
Lei dialèctes caribs, africans e sud-asiatics de l'anglés fòrman ges d'ensems omogenèu. Lei dialèctes estandards
sud-african
indian
son basats sus la
gramatica
dau RP
britanic
. Pasmens, lo premier a tendància de prononciar certanei sons sensa aspiracion (/p, t, t͡ʃ, k/) e lei r son sovent prononciats [ɾ] en plaça dau r fricatiu present dins lo RP. Lo segond presenta de diferéncias dins la prononciacion dei consonantas /t/, /d/, /θ/ e /ð/. De còps, lei locutors de l'anglés indian utilizan de prononciacions que marcan la preséncia d'un h mut (per exemple, dins «
ghost
»).
Dins leis autrei regions anglofònas africanas e sud-asiaticas e dins lei
Caribas
, l'anglés tèn generalament un estandard locau, basat sus lo RP, qu'es concurrenciat per un creòl, generalament parlat per la màger part deis abitants. Lo cas pus caracteristic es
Jamaica
onte la populacion utiliza tant l'anglés jamaïcan que lo creòl jamaïcan. L'usatge d'aquelei parlars despend dau contèxte
: lo creòl es sovent adoptat per la vida vidanta e l'anglés locau per leis eveniments pus formaus.
Lei dialèctes filipins
modificar
modificar lo còdi
Ai
Filipinas
, lo dialècte principau es l'anglés filipin qu'es basat sus l'anglés
estatsunidenc
generau en causa de la
colonizacion
de l'archipèla per
Washington
. En causa d'aquela influéncia, totei lei /r/ son prononciats e l'accent dei Filipins educats presenta de similaritats amb aqueu de
Califòrnia
. Pasmens, l'anglés filipin presenta de diferéncias importantas de prononciacion de plusors autrei sons. Son liadas ai lengas mairalas (
tagalòg
cebuano
...) deis abitants dau país. Regardant la
gramatica
, l'anglés filipin seguís aquela de l'anglés estatsunidenc mai a adoptat de manieras pròprias de notar lei datas e leis enumeracions.
Usatges de la lenga
modificar
modificar lo còdi
En
2018
, l'anglés èra la
lenga oficiala
de jure
de facto
de 54
estats
sobeirans
e de 27 entitats non sobeiranas. Es tanben
lenga oficiala
lenga de trabalh
de la màger part deis institucions internacionalas coma l'
Organizacion dei Nacions Unidas
(ONU), de l'
Organizacion dau Tractat de l'Atlantic Nòrd
(OTAN) ò l'
Organizacion Mondiala dau Comèrci
De facto
, es pereu la lenga premiera de la màger deis institucions de l'
Union Europèa
(UE).
De mai, dempuei la segonda mitat dau sègle, l'anglés s'es impausat coma la lenga principala dei
sciéncias
e dei
tecnicas
. Ansin, uei, totei lei publicacions pus prestigiosas, coma
Nature
, son anglofònas e la quasi totalitat deis articles scientifics importants son traduchs en anglés. Dins lo camp tecnic, l'usatge de l'anglés es preponderant dins la quasi totalitat dei domenis novèus coma l'
informatica
ò l'
aviacion
20
Enfin, la lenga a una influéncia
culturala
majora, especialament dins lo
cinèma
, en causa de l'importància culturala deis
Estats Units d'America
dins lo mond actuau. Aquò contribuís fòrtament a la difusion de la lenga, generalament dins sa forma nòrd-americana.
Escritura e prononciacion
modificar
modificar lo còdi
Alfabet
modificar
modificar lo còdi
L'anglés utiliza l'
alfabet
latin
de 26
letras
. Utiliza de còps de
diacritics
per escriure de
mots
d'origina estrangiera, especialament per leis emprunts dau
francés
fiancé
à la carte
soupçon
...).
Vocalas
modificar
modificar lo còdi
Lo tablèu aicí dessota representa la prononciacion estandarda dei
vocalas
anglesas
Prononciacion estandarda
Anteriora
Centrala
Posteriora
corta
lònga
corta
lònga
corta
lònga
Sarrada
/ɪ/
fteen
(quinze)
/iː/
(mar)
/ʊ/
oo
ds
(bens)
/uː/
oo
(luna)
Mejana
/ɛ/
(òmes)
/ə/
sist
(sòrre)
/ɜː/
rst
(premier)
/ɔː/
ll
(muralha)
Duberta
/æ/
(òme)
/ʌ/
(soleu)
/ɒ/
(caud)
/ɑː/
(veitura)
Diftongs
/eɪ/
sn
ke
(sèrp)
/aɪ/
ve
(cinc)
/ɔɪ/
oi
(òli)
/aʊ/
ow
(vaca)
/əʊ/ ò /oʊ/
oa
(rota)
/ɪə/
ee
(bièrra)
/ɛə/
ai
(peu)
/ʊə/
oo
(paure)
Triftongs
/eɪə/
ay
er
(jaç)
/aɪə/
re
(fuòc)
/aʊə/
fl
ou
(farina)
Consonantas
modificar
modificar lo còdi
Lo tablèu aicí dessota representa la prononciacion estandarda dei
consonantas
anglesas
bilabiala
labiodentala
dentala
alveolara
postalveolara
palatala
velara
glotala
oclusiva
/p/
ie
(tarta)
/b/
to
ring
(portar)
/t/
ear
(lagrema)
/d/
har
(dur)
/k/
at
(cat)
/ɡ/
lass
(veire)
nasala
/m/
other
(maire)
/n/
(non)
/ŋ/
so
ng
(cançon)
batuda
[ɾ] (/r/) be
tt
er (melhor)
fricativa
/f/
ly
(voler)
/v/
li
ing
(vivent)
/θ/
ba
th
(banh)
/ð/
th
en
(puei)
/s/
to
leep
(dormir)
/z/
no
(nas)
/ʃ/
sh
oe
(cauçadura)
/ʒ/
ual
(abituau)
/h/
ouse (ostau)
africada
/tʃ/
ch
urch
(glèisa)
/dʒ/
bri
dge
(pont)
espiranta
/ɹ/
un
(córrer)
/j/
ear
(annada)
laterala espiranta
/l/
abour
(trabalh)
labiovelara
spiranta
/w/
to
ash
(lavar)
[ʍ]
wh
ine
(gingolar)
Gramatica
modificar
modificar lo còdi
L'anglés es una lenga SVO que sa
gramatica
despend de l'òrdre dei
mot
e de l'utilizacion d'
auxiliars
Noms
modificar
modificar lo còdi
L'anglés destria pas lo genre de sei substantius franc d'aqueu deis individús, dei país e dei
naviris
(considerats coma femenins) e, dins certanei cas, deis
animaus
. Lo plurau es generalament marcat per l'apondon d'un -s a la fin dau
mot
. Dins certanei cas, aquò entraïna una transformacion limitada de la fin dau substantiu coma, per exemple,
process
que vèn
processes
church
que vèn
churches
story
que vèn
stories
. I a tanben quauqueis excepcions, sustot de tèrmes eissits dau
latin
, qu'an un plurau pròpri coma
fungus
que vèn
fungi
Se, dins lo corrent de son evolucion, l'anglés a abandonat la quasi totalitat de son sistèma de cas, n'a gardat una traça per marcar la possession. D'efiech, lo
genitiu
es totjorn utilizat dins aqueu cas. Se fòrma ambé l'apondon de l'ensems «
's
» ò d'un
apostròf
après l'objècte tengut. Per exemple,
the cat's ball
(«
la bala dau cat
») ò
James' ball
(«
la bala de James
»).
Pronoms
modificar
modificar lo còdi
Lo tablèu aicí dessota presenta lei diferents
pronoms
anglés. Aquelei escrichs en italics son arcaïcs ò informaus.
pronom personau
pronom
possessiu
adjectiu
possessiu
subjècte
complement
reflexiu
premiera persona
singular
me
myself
mine
my
plurau
we
us
ourselves
ourself (c.f. reiau we)
ours
our
segonda persona
singular
estandard
you
you
yourself
yours
your
informau arcaïc
thou
thee
thyself
thine
thy
thine
(avans vocala)
plurau
estandard
you
you all
you
you all
yourselves
yours
your
arcaïsme
ye
you
yourselves
yours
your
non estandard ò informau
y'all
youse
etc...
y'all
youse
y'all's selves
y'all's
y'all's
tresena persona
singular
masculin
he
him
himself
his
his
femenin
she
her
herself
hers
her
neutre
it
it
itself
its
comun/epicèn (formau)
one
one
oneself
one's
comun/epicèn (non estandard)
they
them
themself
themselves
theirs
their
plurau
they
them
themselves
theirs
their
Adjectius
modificar
modificar lo còdi
Leis adjectius anglés son invariables. L'adjectiu epitèt se plaça sistematicament avans lo substantiu que qualifique.
Conjugason
modificar
modificar lo còdi
La conjugason anglesa se caracteriza per un nombre limitat de formas
verbalas
que son usatge despend principalament de l'aspèct de l'accion. Conoís tres personas au
singular
e au
plurau
, cinc mòdes (
indicatiu
participi
infinitiu
condicionau
subjonctiu
) e doas votz (activa e passiva). Lo
genre
es portat per lo
pronom
ò per lo contèxte. Es jamai marcat dins la forma verbala.
L'anglés utiliza diferenteis auxiliars coma
be
(èsser),
have
(aver),
do
shall
will
(marca d'una accion futura),
should
would
(marca dau conditionau)... etc. Son mestritge precís deis auxiliars es important que permèton d'exprimir tota la subtilitat de la conjugason anglesa. En aparéncia, la conjugason anglesa es relativament simpla car lei
vèrbes
regulars i an solament quatre formas. Pasmens, i a plusors
vèrbes
irregulars, especialament au sen dau vocabulari de la vida vidanta.
Vocabulari
modificar
modificar lo còdi
L'anglés a ges d'institucion que recensa oficialament lo lexic e i a ansin ges de lista complèta dau vocabulari anglés. L'ensems dei diccionaris pus importants, coma l’
Oxford English Dictionary
600 000
intradas) ò lo
Webster's Third New International
450 000
intrada), permet d'agantar un totau d'au mens
750 000
mots
mai de tèrmes novèus son creats cada jorn, especialament dins lo domeni
scientific
21
. Aquò constituís lo lexic pus important entre lei
lenga
actualas.
Aquela basa lexicala fòrça larga a tres originas principalas que son la
lenga d'oïl
(28,3%), lo
latin
(28,2%) e l'ensems
anglosaxon
noroèc
(25%). La premiera es liada ais apòrts entraïnats per la conquista
normanda
d'
Anglatèrra
. La segonda regarda subretot de
mots
scientifics
tecnics
d'aparicion recenta. Enfin, la tresena representa lei parlars ancians deis envaïsseires
germanics
vikings
En fòra d'aquelei basas majoras, se tròban doas fònts menoras que lo
grèc
(5,3%) e lei mots derivats de
noms pròpris
(3,3%). Aperaquí 4% dau lexic a una origina
etimologica
desconeguda ò pas clara e 1% es format d'emprunts divèrs.
Annèxs
modificar
modificar lo còdi
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
Combley
, Roz
(2011).
Cambridge Business English Dictionary.
Cambridge University Press,
p.
943.
ISBN 9780521122504
A partir de
406
, l'
Empèri Roman d'Occident
foguèt envaït per plusors pòbles barbars germans e, per faciar aquela crisi, retirèt totei sei fòrças deis Illas Britanicas en
410
Lo
britonic
èra la lenga dei populacions urbanas durant lo periòde roman, dau sègle I au sègle V apC. A partir dau sègle VI, comencèt d'evolucionar per formar lei
lengas cèltas
actualas e dispareguèt probable dins lo corrent dau sègle VII.
Lo
Reiaume de Mercia
, fondat au començament dau sègle VI, ocupava lo centre de l'
Anglatèrra
actuala. Agantèt son apogèu durant lo sègle VIII mai declinèt après la
batalha d'Ellendun
perduda en
825
còntra
Wessex
. Dispareguèt finalament en
919
Lo
Reiaume de Northumbria
foguèt fondat au començament dau sègle VII dins lo nòrd de l'
Anglatèrra
actuala. Foguèt ocupat per de
Vikings
dins lo corrent dau sègle IX e dispareguèt en
951
H. Gneuss,
"Chapter 2: The Old English Language"
, in
The Cambridge companion to Old English literature (Second ed.)
, Cambridge University Press, p. 29.
L'anglonormand es lo dialècte dau vièlh normand parlat par l'
aristocracia
de la Cort d'
Anglatèrra
T. Nevalainen e I. Tieken-Boon,
"Chapter 5: Standardization"
, in
A History of the English language
, Cambridge University Press, 2006, pp. 274-279.
David Crystal,
English worldwide
, dins David Denison e Richard M. A Hog,
History of the English language
, Cambridge University Press, 2006, pp. 420–439.
En 2016, en fòra dau
mandarin
e de l'
espanhòu
, i a ges de lenga qu'aviá mai de locutors.
The World Factbook
, article «
United States
», consultat lo 7 de mai de
2018
The World Factbook
, article «
Canada
», consultat lo 7 de mai de
2018
The World Factbook
, article «
Australia
», consultat lo 7 de mai de
2018
The World Factbook
, article «
New Zealand
», consultat lo 7 de mai de
2018
The World Factbook
, article «
South Africa
», consultat lo 7 de mai de
2018
Dins lei fachs, dins aquelei país, la lenga pus parlada es sovent un
creòl
de l'anglés.
Dins aquò, lo
colonialisme
estatsunidenc
es egalament a l'origina de quauquei territòris d'aqueu tipe, especialament lei
Filipinas
The World Factbook
, article «
India
», consultat lo 7 de mai de
2018
Lo dialècte RP es de còps dich «
anglés BBC
».
Per exemple, en
1951
, l'
Organizacion de l'aviacion civila internacionala
adoptèt oficialament l'anglés coma lenga de comunicacion.
En comparason, l'
occitan
usuau tèn probable
50 000
60 000
mots
e un nombre totau de mots qu'aganta benlèu
450 000
Portal de las lengas
Recuperada de «
Categorias de la pagina
Article redigit en provençau
Lenga SVO
Pàgines que utilitzen l'extensió Phonos
Inventari de lengas
Lenga germanica
Anglés
Lenga d'Austràlia
Lenga de Canadà
Lenga dels Estats Units d'America
Lenga d'Irlanda
Lenga de Nòva Zelanda
Lenga del Reialme Unit
Lenga oficiala de l'Union Europèa
Lenga veïculara
Categorias amagadas :
Bon article en alsacian
Bon article en anglés
Article de qualitat en swahili
Bon article en finés
Article de qualitat dins una autra lenga
Bon article dins una autra lenga
Article de qualitat en macedonian
Portal:Lengas/Articles ligats
Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
Anglés
Apondre un subjècte