Argentino - Vikipedio

Argentino - Vikipedio
Saltu al enhavo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Argentina Respubliko
República Argentina
Detaloj
Detaloj
Nacia himno
Himno Nacional Argentino
Nacia devizo
En unión y libertad
En unio kaj libereco
suverena ŝtato
nacio
federacia respubliko
lando
konfesia ŝtato
vd
Bazaj informoj
Ĉefurbo
Bonaero
Oficiala(j) lingvo(j)
hispana lingvo
Uzata(j) lingvo(j)
sud-bolivia keĉua lingvo,
jagana lingvo
, Vilela,
selknama lingvo
, Iyojwa'ja Chorote, Pilagá, Joseph Mfonyam, Abipón, Wichí Lhamtés Nocten, Toba Qom, Mbyá Guaraní, Mocoví,
argentina signolingvo
, Wichí Lhamtés Güisnay, Santiagueño Quechua,
hispana lingvo
, Wichí Lhamtés Vejoz, Puelche,
tehuelĉa lingvo
mapuĉa lingvo
, Tapieté
Plej ofta(j) religio(j)
katolikismo
(70%)
protestantismo
(9%)
Areo
2 780 400 km²
- % de akvo
1,1 %
Loĝantaro
40 677 348
2008
Loĝdenso
14,6 loĝ./km²
Vivolongo
77
Horzono
time in Argentina
Interreta domajno
.ar
Landokodo
AR
Telefona kodo
+54
Plej alta punkto
Akonkagvo
Plej malalta punkto
Laguna del Carbón
Politiko
Politika sistemo
Federala
prezidenta respubliko
Ŝtatestro
Javier Milei
Ĉefministro
Javier Milei
Nacia tago
25-a de majo
Sendependiĝo
disde
Hispanio
9-a de julio
1816
Ekonomio
Valuto
argentina peso
(ARS)
MEP
laŭ 2014
– suma
878,2 miliardo
– pokapa
$ 21.542
Membro de
Internacia Holokaŭsta Memora Alianco
(2002–)
Organizaĵo por la malpermeso de kemiaj armiloj
(1997–)
Monda Organizaĵo pri Komerco
(1995–)
Internacia Centro por Aranĝo de Investaj Disputoj
(1994–)
Aŭstralia Grupo
(1993–)
Misilo-Teknologia Regada Reĝimo
(1993–)
Multflanka Investo-Garantia Agentejo
(1992–)
Tutmonda Pridogana Organizo
(1968–)
Internacia Evoluiga Asocio
(1962–)
Internacia Financa Korporacio
(1959–)
Internacia Banko por Rekonstruo kaj Disvolvigo
(1956–)
Monda Organizaĵo pri Meteologio
(1951–)
Unesko
(1948–)
Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj
(1948–)
Interpol
(1947–)
Unuiĝintaj Nacioj
(1945–)
Internacia Telekomunika Unio
(1889–)
Universala Poŝta Unio
(1878–)
Monda Organizaĵo pri Sano
Traktato pri Atoma Nedisvastigo
Internacia Agentejo pri Renoviĝanta Energio
Merkosudo
Antarkta traktato
Komunumo Sudamerika de Nacioj
Grupo de la 20
Afrika Banko por Disvolviĝo
Grupo pri Teraj Observoj
Atomkerna Provizanta Grupo
Banko Centramerika por Integriĝo Ekonomia
Anda komunumo
Organizaĵo por la Malpermeso de Atomkernaj Armiloj en Latina Ameriko kaj la Karibaj Insuloj
Internacia Hidrografia Organizo
ABĈ-landoj
vd
Esperanto-movado
Landa E-asocio
Argentina Esperanto-Ligo
Argentino
, oficiale la
Argentina Respubliko
hispane
República Argentina
), estas ŝtato en
Sudameriko
, konstituciigita kiel
federacio
de 23 provincoj kaj
aŭtonoma urbo
Bonaero
. Ĝiaj najbaroj estas
Ĉilio
(sude kaj okcidente),
Bolivio
(norde),
Paragvajo
(norde kaj nordoriente),
Brazilo
(nordoriente) kaj
Urugvajo
(oriente). Ĝi ankaŭ havas longan marbordon de la Atlantiko.
Politike ĝi estas
federacia
respubliko, kiu havas 23 provincojn kaj unu federacian distrikton. Nuntempe, Argentino estas ŝtato, kiu havas fortan ekonomikan evoluon. Post la severa ekonomika krizo de la jaro
2001
, ĝia registaro kaj ekonomio renormaliĝis kaj nun la lando povas denove rigardi la estontecon kun espero. Laŭ sia
indekso de homa disvolviĝo
Argentino estas la dua plej avancinta lando de Sud-Ameriko.
Aĉetpovo de la loĝantaro estas taksata kiel 23-a inter la ŝtatoj de la mondo.
La areo de Argentino estas 2.766.890 km², kaj situas inter la
Andoj
Montaro (okcidente) kaj la
Atlantiko
(oriente). Ĝi estas la dua en la listo de plej grandaj landoj el
Suda Ameriko
, kaj la oka en la listo de plej grandaj landoj el la mondo. La ŝtato postulas posedon de la nune
britaj
Falkland Islands
(aŭ hispane
Islas Malvinas
nome
Malvinoj
) kaj la posedon de la insuloj
Georgia del Sur
kaj la insuloj
Sandviĉoj
. Ĝi ankaŭ volas posedi 969.464 km² de la
Antarkto
, sed kelkaj partoj de la antarkta teritorio postulita de Argentino estas ankaŭ proklamataj teritorio de
Britio
kaj
Ĉilio
respektive. Antarkto estas tamen gardata kiel internacia „nenies“ tero laŭ interkonsento de pluraj ŝtatoj.
Ĝi estas la
hispanparolanta
lando plej etenda de la planedo, la dua plej granda de Latinameriko, la kvara en la amerika kontinento kaj la oka en la mondo, se konsideri nur la kontinentan areon sub fakta suvereneco. Se konsideri la postulitan areon, ties totalo estus 3.761.274 km², kio igus ĝin la sepa plej etenda lando de la mondo.
Etimologio
redakti
redakti fonton
La tuta nomo de la lando estas,
hispane
República Argentina
(/re'publika aɾxen'tina/). Ankaŭ estas, por kelkaj celoj, uzata la nomo
Nación Argentina
(Argentina Nacio).
La nomo
Argentina
devenas el la
latina lingvo
argentum
) kio signifas „
arĝento
“. Kiam la unuaj hispanaj konkerantoj trovis la
Río de la Plata
(arĝentan riveron), oni nomis ĝin
Mar Dulce
(dolĉa maro). La indiĝenoj donis arĝentajn donacojn al la personoj, kiuj postvivis terurajn tagojn sub rego de la ŝipestro
Juan Díaz de Solís
. La kredo pri arĝenta monto alvenis al Hispanio ĉirkaŭ la jaro
1524
, kaj ĝia nomo
Sierra del Plata
estis unue registrita sur
venecia
mapo en
1536
. Sur ĉi tiu arĝentejo estis fondita la vilaĝo
Potosí
. Poste, iu arĝentoserĉanto sekvante la riverojn
Paraná
kaj
Pilkomajo
, trovis nur teritorion jam reklamitan de la serĉantoj kiuj alvenis el
Lima
, la ĉefurbo de la
Virreynato
La nomo de la lando estas aktive uzata ekde
1612
, kiam ĝi aperis en la libro
Historia del descubrimiento, población y conquista del Río de la Plata
(Historio pri la trovo, loĝiĝo kaj konkero de la
Río de la Plata
), verkita de
Ruy Díaz de Guzmán
. En tiu libro la teritorio estis nomita
Tierra Argentina
(arĝenta teritorio).
Geografio
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Geografio de Argentino
Areo
redakti
redakti fonton
Mapo de Argentino kiu inkludas teritoriajn postulojn pri la
Malvinoj
, la
Aŭroroj
, la
Sud-Georgioj
, la
Sud-Sandviĉinsuloj
kaj la
Argentina Antarkto
La teritorio de Argentino estas la dua plej granda en
Sudameriko
kaj la
oka
en la mondo. Ĝi estas formata de amerika sektoro kaj alia
antarkta
(kies suvereneco estas postulita).
La areo de la
amerika sektoro
de Argentino havas 2 795 677 km².
El tiuj, 2.780.400 km² korespondas al la landa teritorio sub fakta suvereneco, tio estas, la urbo
Bonaero
, la 22
kontinentaj argentinaj provincoj
kaj la departementoj
Ushuaia
kaj
Río Grande
de
Fajrolando
. La resto estas konstituata de la arkipelagoj sub konflikto kontraŭ
Unuiĝinta Reĝlando
, kiu kontrolas ilin
de facto
; tio inkludas 11.410 km² de
Malvinoj
(Falklandoj), 3560 km² de
Sud-Georgioj
, kaj 307 km² de
Sud-Sandviĉinsuloj
. Tiuj tri arkipelagoj formas parton de la
Insuloj de Suda Atlantiko
La areo de la
antarkta sektoro
— nome areo sub la principoj de la
Antarkta traktato
— estas 965 597 km²; tiuj korespondas al la
Argentina Antarkto
(postulita teritorio), inkludita kiel departamento de la provinco de Fajrolando aŭ Fuegio. Krome, tiu areo inkludas la areojn de la
Sudaj Ŝetlandaj Insuloj
kaj de la
Sudaj Orkadoj
La totala areo de Argentino, sumita ambaŭ sektorojn kaj amerika kaj antarkta, totalas 3 761 274 km² inklude la postulitajn teritoriojn. En tiu kvanto oni inkludas nek la oceanan argentinan strion de 200 marmejloj (
ekskluziva ekonomia zono
), nek la
kontinentbreton
(kiu korespondas grandkvante al la
Argentina Maro
), nek la argentinan sektoron de la
Plata-Rivero
Situo
redakti
redakti fonton
Argentino estas situanta en la sudo de la kontinento
Ameriko
, kaj formas parton de la
Suda Konuso
kun Ĉilio, Urugvajo, Paragvajo kaj suda Brazilo.
Limas norde kun Bolivio kaj Paragvajo. La limon kun Bolivio markas la montaro Koĉinoka, la riveroj Grande de San Juan,
Bermejo
Grande de Tarija
Itauo
kaj
Pilkomajo
kaj la paralelo 22; same kiel parto fiksita de la traktato de
1889
, per kiu Argentino rezignis pri postulo al provinco Tarija ŝanĝe de la
Punao
de
Atakamo
. La limon de Paragvajo markas la riveroj Pilkomajo,
Paragvajo
kaj
Paranao
laŭ du diversaj traktatoj (inter kiuj unu kun partopreno de la usona prezidento
Hayes
), ambaŭ de
1876
Limas oriente kun Brazilo, kun Urugvajo, la
Rivero Plata
kaj la
Argentina Maro
. La limo kun Brazilo estas markita ankaŭ laŭ traktato kun interveno de usona prezidento
Cleveland pri Misiones (1895)
, kaj estas farata de la riveroj
Iguazuo
San Antonio
Pepirio Guazuo
kaj
Urugvajo
. La limoj kun Urugvajo estas markataj de la samnoma rivero kaj tiu Plata, limoj interkonsentitaj de la Traktato de la
Plata-Rivero
Limas okcidente kun Ĉilio, kun kiu la limo estas konstituita plejparte de
Andoj
, laŭ la Traktatoj de
1881
1899
kaj
1995
, kaj britaj traktatoj de
1902
(Patagoniaj Andoj). La
Konflikto Beagle
pri la
Kanalo Beagle
estis solvita pere de papa perado akceptita de ambaŭ landoj.
La plej suda pinto el la teritorio amerika alvenas pere de jurisdikciaj akvoj ĝis la
Drake-pasejo
, kiu unuigas la oceanojn kaj Atlantikon kaj
Pacifikon
Laŭ la publikaĵo
Limits of ocean and seas
de 1953 de la
Internacia Hidrografia Organizo
Argentino posedas ankaŭ du malgrandajn sektorojn apartenantaj al Suda Pacifiko: nome malgranda kojno sude de la
provinco Santa Cruz
formita el
Terlango Dungeness
Kabo Vírgenes
kaj
Kabo Sankta Spirito
; kaj, pli etende inkludas nedirite, la akvojn, marbordojn kaj insulojn de la argentina patro de la Kanalo Beagle, sudokcidente de
Fajrolando
Tamen, la projekto de la 4a eldono de
Limits of ocean and seas
de 2001 pasas al la Terlango Dungeness la interoceanan limon, klarigante ke tio estis interkonsentita de Argentino kaj Ĉilio en 1984.
Pri la kanalo Beagle, Argentino ne konsideras ĝin inkludita en iu oceano.
La eksterakva teritorio sub efektiva suvereneco de Argentino etendiĝas tra pli ol 33° de latitudo inter ties norda kaj suda pintoj, kaj tra preskaŭ 20° de longitudo de oriento al okcidento. Laŭ la retejo de la
Nacia Geografia Instituto
ĝi havas 1423 km de oriento al okcidento kaj 3694 km de longo de nordo al sudo, klarigante ke la plej foraj pintoj estas la jenaj: oriente, pinto situanta ĉe la urbo
Bernardo de Irigoyen
, en la
provinco Misiones
, ĉe
26° 15′ 15″ S
53° 38′ 52″ O
 / 
26.25417 °S, 53.64778 °O
 /
-26.25417; 53.64778
(mapo)
; okcidente — pinto okcidente de la monto Bertrand aŭ Agassiz Norte en la
Nacia parko Los Glaciares
provinco Santa Cruz
50° 01′ 00″ S
73° 34′ 00″ O
 / 
50.01667 °S, 73.56667 °O
 /
-50.01667; 73.56667
(mapo)
; norde — la kunfluo de la riveroj Grande de San Juan kaj Mojinete, en la provinco
Jujuy
ĉe
21° 46′ 50″ S
66° 13′ 10″ O
 / 
21.78056 °S, 66.21944 °O
 /
-21.78056; 66.21944
(mapo)
; kaj sude — la
Kabo San Pío
, sude de la
Granda Insulo de Fajrolando
, ĉe
55° 03′ 00″ S
66° 31′ 00″ O
 / 
55.05000 °S, 66.51667 °O
 /
-55.05000; 66.51667
(mapo)
. Tamen, la retejo de la Subsekretario de Katastro de Fajrolando indikas, ke la kabo
Punta Falsa
55° 03′ 34″ S
66° 26′ 29″ O
 / 
55.05944 °S, 66.44139 °O
 /
-55.05944; 66.44139
(mapo)
kaj la Blanka Insuleto
55° 03′ 51″ S
66° 33′ 06″ O
 / 
55.06417 °S, 66.55167 °O
 /
-55.06417; 66.55167
(mapo)
troviĝas ankaŭ pli sude ol Kabo San Pío.
10
Enklavoj kaj eksklavoj
redakti
redakti fonton
Inter Argentino kaj Urugvajo
redakti
redakti fonton
La
Río de la Plata
, inter Argentino kaj Urugvajo, estas tradicie konsiderata la plej larĝa de la planedo;
Bonaero
videblas kiel hela areo sube dekstre de la foto kaj
Montevideo
kiel hela areo supre maldekstre de la elfluo en la maro de la bruneca rivero.
Pro la subskribo de la Statuto de la Rivero Urugvajo de 1961 kiu fiksis la limon ĉe tiu rivero inter Argentino kaj Urugvajo, oni difinis, ke sude de la zono de Ayuí [ajuI] ― kiu estas la loko kie poste oni konstruis la Akvobaraĵon de Salto Grande ―, la limo pasu tra la plej profunda kanalo, separante ankaŭ la insulojn. Spite tion, la insuloj Filomena Grande, Filomena Chica, Palma Chica, Bassi, Tres Cruces, kaj la insuletoj Albakaj Chingolo, laŭ interkonsento apartenas al Urugvajo ĉar ili havis loĝantaron el tiu origino, kvankam la ĉirkaŭa akvo apartenas al Argentino. Tiele, tiuj insuloj konstituas enklavojn de Urugvajo en argentinaj akvoj.
11
La
insulo Martín García
estas
eksklavo
argentina ĉe la kunfluo de la riveroj
Paranao
kaj
Urugvajo
, je unu kilometro ene de urugvaja akvo, je distanco proksimuma de 3,5 km de la urugvaja marbordo, ĉe Martín Chico. La
Traktato de la Rivero Plata
, subskribita de Argentino kaj
Urugvajo
en
1973
, rekonfirmis la argentinan jurisdikcion sur la insulo, finante jarcentan disputon inter la landoj.
11
Pro
rivera sedimentado
, formiĝis insulo antaŭ la norda bordo de Martín García kiu estis nomita de Argentino Punta Bauzá kaj de Urugvajo Timoteo Domínguez, kaj estis nova objekto de disputo inter ambaŭ landoj. Laŭ interkonsento ĉe la
Traktato de la Rivero Plata
, Argentina agnoskis la urugvajan suverenecon sur la insulo kiu, poste, unuiĝis al Martín García, konstituante sekan landlimon.
Inter Argentino kaj Paragvajo
redakti
redakti fonton
Laŭ la traktatoj subskribitaj kun
Paragvajo
, oni interkonsentis, ke la insuloj en la riveroj
Paranao
kaj
Paragvajo
(escepte de la insuloj Jaciretao kaj
Cerrito
) estu de la plej proksima lando, tiele ke la akvoj estu dividitaj per la ĉefa kanalo de la rivero.
12
Post la markigo de la insuloj en
1980
restis enklavoj ambaŭflanke, kaj en la rivero
Paranao
kaj en la rivero
Paragvajo
. Tiele apartenas al Argentino ene de la
provinco Corrientes
la insuloj:
Apipé Grande
Entre Ríos
, la grupoj Caa Verá, Verdes (Verdaj) kaj Costa Larga (Longa Marbordo); ĉiuj el ili situantaj en la rivero Paranao en paragvajaj akvoj.
Naturaj regionoj
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Regionoj de Argentino
Glaĉero Perito-Moreno
Nacia parko Los Glaciares
Santa Cruz
. Unu el la glaĉeroj plej vizitataj en la mondo, kaj unu el plej grandaj rezervejoj de nesala akvo en la mondo. Deklarita
Monda heredaĵo
de
Unesko
en 1981.
Laŭ la plej ĵusa informo de la
Monda Fonduso por Naturo
WWF
) Argentino estas la naŭa lando (inter pli ol 150) kun plej grandaj naturaj riĉo kaj
biodiverseco
13
Laŭ la informo de WWF, Argentino estas antaŭata laŭ naturaj riĉo kaj biodiverseco nur de la kontinentlandoj
Brazilo
Ĉinio
Usono
Rusio
Barato
Aŭstralio
kaj de la mezgranda sed tre insulara
Indonezio
En 2011, la akvofaloj de
Iguacuo
(en la
provinco Misiones
) estis proklamitaj kiel unu el la
Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo
14
La argentina kontinenta teritorio estas situanta inter la
Andoj
, la
Suda Atlantiko
kaj la
Antarkto
. En la lando eblas distingi tri grandajn geografiajn areojn klare diferencaj:
la centra kaj norda zonoj, de
ebenaĵoj
la suda zono, de
altebenaĵoj
la okcidenta zono, de
montaroj
15
En la nordo de la lando troviĝas regionoj de densa vegetaĵaro; en kelkaj sektoroj tiu estas
arbara
kaj en aliaj estas
ĝangala
, komponita de la
ĉaka regiono
kaj de la
marĉo Iberao
; tiuj zonoj de abunda vegetaĵaro miksiĝas kun aliaj etendaj zonoj de
palmaroj
kaj
herbejoj
. La
misiona regiono
estas diferencigita areo, kiel pludaŭro de la montaroj de Brazilo, kun malaltaj sed krutaj montaroj, de subtropika klimato, tre malsekaj kaj vegetaĵaro
ĝangala
. La nordokcidento de la lando estas okupata de la regiono de altebenaĵoj nome
Punao de Atakamo
aŭ
Altiplano
15
En la centro de la lando troviĝas la
pampa ebenaĵo
, kiu povas dividiĝi en du regionoj:
Malseka Pampo
kaj
Seka Pampo
. Tiu lasta havas
pli kontinentan klimaton
. En la Malseka Pampo la
Sierra de la Ventana
kaj
Tandilia
(kun maksimuma alto apenaŭ supera al 500 metroj super la marnivelo)
15
16
estas la unikaj geografiaj elementoj kiuj rompas la monotonecon de la pejzaĝo kaj estas restoj de tre antikva montaro.
15
En la centrokcidento de la lando troviĝas la regiono
Kujo
, kiu estas konstituita de la provincoj
San Juan
Mendoza
kaj
San Luis
, kie hegemonias montara reliefo, kun malabunda vegetaĵaro.
15
Sude de la lando troviĝas la
Patagonio
, etenda zono de altebenaĵoj kaj montetaroj formiĝintaj dum
Antaŭkambrio
. Ĝi enhavas la provincojn
Río Negro
Neŭkeno
Ĉubutio
Santa Cruz
kaj
Fajrolando
15
En nordoriento kaj centroriento de la lando estas la ĉefaj riveroj, kiuj korespondas al la
Plata Baseno
, la tria laŭetende baseno de la Okcidenta Hemisfero. La ĉefaj riveroj tiuregione estas la jenaj:
Paragvajo
Bermejo
Colorado
Urugvajo
kaj la plej longa, la
Paranao
. La du lastaj iras kune ĝis renkontiĝos ĉe la
estuaro
de la
rivero Plata
. Tiu estuaro estas la plej granda de la planedo kaj alfluas en la areon de la
Atlantiko
koresponda al la
Argentina Maro
. La tero kiu troviĝas inter ambaŭ riveroj estas nomata
Mezopotamio
kaj estas kunhavata de la provincoj
Misiones
Corrientes
kaj
Entre Ríos
15
Argentino havas 4665 km de oceanaj
marbordoj
en sia amerika sektoro. La zono de la Atlantiko sur la kontinenta platformo estas malkutime larĝa kaj nomiĝas
Argentina Maro
, kiu enhavas gravajn fiŝajn kaj naftajn resursojn. La marbordoj varias de dunaj zonoj al klifoj. La alternado de malvarmaj marfluoj el Antarkto kun varmaj el Brazilo permesas, ke la temperaturo de la marbordoj ne malsupreniras uniforme laŭ la descendo en la latitudo, sed male montras variojn. La suda marbordo de
Fajrolando
formas la nordan marbordon de la
Drake-pasejo
15
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Naturaj areoj protektitaj en Argentino
kaj
Naciaj parkoj de Argentino
Vido de la marbordoj de la urbo
Junín
apudaj al la
laguno de Gómez
en la kerno de la
Pampo
argentina.
Sepkolora Monteto
, ĉe
Purmamarca
provinco Jujuy
, en
Argentina Nordokcidento
Strando de la
Argentina Atlantika Marbordo
bonaera
, en la
Argentina Maro
, ĉe
Necochea
Nacia Parko Talampaja
provinco La Rioja
La akvofaloj de
Iguacuo
troviĝas je 80 % en teritorio
argentina
kaj estis elektitaj kiel unu el la
Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo
Orografio
redakti
redakti fonton
Mapo de Argentino.
La ĝeneralaj karakteroj de la
orografio
de Argentino estas montaroj okcidente kaj ebenaĵoj oriente, kio formas planimetrion kiu malaltiĝas el okcidento al oriento.
17
La okcidenta areo estas formata de la ĉefa zono de la
Andoj
. Norde troviĝas la plej altaj sektoroj de la montaro, kiuj estas ankaŭ la plej altaj de la kontinento. Tie troviĝas la monto
Aconcagua
, kiu kun alto de 6960,8 metroj super
marnivelo
18
estas la plej alta punkto de la mondo ekster
Himalajo
. La patagonia ero de Andoj, tamen, posedas pintojn multe pli malaltajn ol tiuj de la nordo.
Norde, oriente de Andoj kaj ankaŭ en direkto nordo-suden etendas la
Ĉeandaj Montaroj
, nome serio de
sierras
laŭŝtupare kiuj kunformas valojn tre loĝatajn. Sude de tiuj troviĝas la
Pampecaj Montaroj
, pli disaj kaj separitaj per ebenaĵoj.
17
La
patagonia altebenaĵo
estas aro de
altiplanos
kaj altaj ebenaĵoj aridaj, inter Andoj patagoniaj kaj la Atlantiko, kie ĝi falas krute el altaj klifoj kiuj rigardas al la Argentina Maro. Tie troviĝas ankaŭ la plej profunda depresio el tuta Ameriko: la
Laguna del Carbón (Santa Cruz)
je 105 metroj
sub
la
marnivelo
17
En orienta Mezopotamio, ĉe deklivaro de la
Brazila Masivo
, la reliefo prezentiĝas kiel malaltaj montetaroj en la provinco Misiones. Sude, en la provincoj Corrientes kaj Entre Ríos, ili transformiĝas en
cuchillas
(tranĉiletoj) aŭ montetoj de sedimenta deveno eĉ pli malaltaj, kio konstituas undecan topografion.
17
La granda ebenaĵo
Ĉako
Pampo
estas ebenaĵo kun malmultaj ondecoj, subtropika norde (
Granda Ĉako
) kaj moderklimata sude (
pampa ebenaĵo
). Akvokolektas tie grandparte la
rivero Paranao
, kun milda deklivo, de direkto nordokcidento-sudorienten kaj kun ondecaj riveroj, marĉoj kaj humidejoj en Ĉako kaj granda kvanto de lagetoj en Pampo. La monotonio de la pejzaĝo rompiĝas nur pro apero de kelkaj montaraj sistemoj.
17
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Geologio de Argentino
La monto
Aconcagua
, en la
provinco Mendoza
, kun 6960,8
metroj
super la
marnivelo
la plej alta pinto de la mondo ekster
Himalajo
, krom esti la plej alta montopinto de la hemisferoj
suda
kaj
okcidenta
La
Monte Pissis
estas la tria plej alta montopinto de la hemisferoj
suda
kaj
okcidenta
, kun
alto
de 6795
msm
Cerro Chaltén
en la
Argentina Patagonio
Ojos del Salado
estas la
vulkano
plej alta de la mondo, kaj la dua plej alta montopinto de la kontinento.
La
Quebrada de Humahuaca
, profunda sulko de origino tekton-rivera, konsiderita
Monda heredaĵo de Unesko
Hidrografio
redakti
redakti fonton
Ĉefaj riveroj de Argentino
Nomo
Longo (
km
Salado del Norte
2355
Paranao
1630
Urugvajo
1170
Colorado
1140
Bermejo
Teŭko
1000
Pilkomajo
850
Ĉubut
810
Salado
640
Negro
635
Deseado
615
Chico de Santa Cruz
600
San Juan
500
Mendoza
400
Notu: ĉiuj longoj nur por teritorio argentina.
La argentinaj riveroj klasigeblas en 3
akvokolektaj areoj
: tiu de la deklivaro al la
Atlantiko
, tiuj de la deklivaro al la
Pacifiko
kaj, laste, tiuj apartenantaj al la diversaj
senelfluaj basenoj
de la interno de la lando.
19
La deklivaro al la Atlantiko estas la plej etenda kaj estas komponita de la
Plata Baseno
, la Patagonia Sistemo kaj serio de malgrandaj riveroj en la provinco Bonaero. La Plata Baseno estas la plej grava, finas en la estuaro de la
Rivero Plata
kaj estas elakvigita de la riveroj
Paranao
(la plej akvenhava kaj etenda de la lando),
Urugvajo
kaj la diversaj alfluantoj de tiuj, elstare la
Paragvajo
, la
Pilkomajo
, la
Bermejo
, la
Salado
kaj la
Iguazú
. La patagonia sistemo estas formata de eleksteraj riveroj, nutritaj de la malglaciigo el Andoj. Elstaras pro sia akvenhavo la rivero
Colorado
, la
Negro
, la
Ĉubut
kaj la
Santa Cruz
19
La deklivaro al la Pacifiko estas de malplej etendo. Ĝi estas formita de mallongaj riveroj, nutritaj de malglaciigo kaj pluvoj de la Patagoniaj Andoj kiaj la
Manso
en Río Negro kaj la
Futaleufú
en Ĉubutio.
19
En la centro kaj okcidento de la teritorio estas diversaj senelfluaj basenoj, komponitaj de riveroj de varia akvenhavo kiuj perdiĝas engrunde pro
vaporiĝo
aŭ
enfiltrado
aŭ elkviĝas en internaj lagetoj aŭ
salejoj
. Elstaras la baseno de la
Desaguadero
, kiu grupigas la kujajn riverojn, kaj tiu de la lago
Mar Chiquita
, kie elfluas la riveroj
Dulce
Unua
kaj
Dua
19
La argentinaj lagaj basenoj troviĝas ĉefe en Patagonio, kiel konsekvenco de la
glaciepoka agado
kiu formis ĝin. Elstaras la lagoj
Nahuel Huapi
Viedma
kaj
Argentino
. En la Ĉako-pampa Ebenaĵo estas granda kvanto de
lagetoj
de akvoj kaj nesala kaj sala, kaj ĉe la marbordo estas
marĉoj
kiaj tiuj de la
Marĉo Iberao
19
La argentina laguno plej etenda estas
Mar Chiquita
, en la provinco de Kordobo.
La akvaj rimedoj de la lando inkludas ankaŭ la etendajn
glaĉerojn
de Andoj kaj de la teritorioj ĉeantarktaj kaj antarktaj postulitaj de Argentino, kiaj tiu de la
Perito Moreno
kaj la subteran akvon de
grundakvejoj
, kiaj tiuj de la
Puelĉe
kaj la
Guarania
. La profito
hidroelektra
de la riveroj okazigis la formadon de diversaj
baraĵlagoj
, kiaj tiuj de
Yacyretá
ĉe la rivero Paranao, tiu de
Salto Grande
ĉe la rivero Urugvajo kaj tiu de
El Chocón
ĉe la
Limajo
19
Pri la menciitaj glaĉeroj la
Instituto Argentino de Nivología, Glaciología y Ciencias Ambientales
(IANAGLA]) del
CONICET
kalkulis,
sen enkalkuli tiujn de la antarkta sektoro
kaj nur tiujn de la amerika sektoro, pli ol 4000 glaĉerojn kiuj enhavas pli ol 3700
km²
; tiu kvanto de glaĉeroj konstituas grandan aron de naturaj "akvorezervejoj" de
nesala akvo
glaciita dum la tuta jaro, el kiuj granda parto nutras diversajn hidrajn basenojn eĉ ĉe sektoroj kiuj alimaniere estus tute dezertaj.
20
Satelita vido de la
Marĉo Iberao
, en
Corrientes
, enhavas el
15 000
al
25 000
km² kaj estas la dua plej granda malsekejo de la mondo.
Lago Dezerto
ĉe la monto
Cerro Chaltén
Santa Cruz
Akvorezervejo General Belgrano aŭ
Cabra Corral
de la
Kalĉakiaj Valoj
, en la centro de
Salta
Glaĉero Upsala
vidita el la
Internacia Kosmostacio
Santa Cruz
Montoj
Katedralo
López
kaj Capilla, kaj la lagoj
Moreno
kaj
Nahuel Huapi
, viditaj ekde la monto Cerro Campanario, ĉe
San Carlos de Bariloche
Klimato
redakti
redakti fonton
Argentino estas lando de ĝenerale modera klimato, kiu ŝanĝiĝas de subarktika en la sudo ĝis subtropika en la nordo. La nordon karakterizas tre varma, humida somero kaj mildaj sekaj vintroj. En la centra parto de la lando havas varmajn somerojn kun oftaj fulmopluvegoj, malvarmetajn vintrojn. En la sudo, speciale en la montaro, la vintroj estas malvarmaj, kun abunda neĝofalo.
La rekorde alta kaj malalta temperaturoj de Sud-Ameriko ambaŭ estis registritaj en Argentino: estas -32 kaj plus 49,1 gradoj.
Historio
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Historio de Argentino
Homoj loĝis en la teritorio de Argentino jam en la 12-a miljaro antaŭ Kristo (laŭ trovaĵoj en Santa María, Huarpes, Diaguitas kaj Sanavirones). La
Inka imperio
invadis tion, kio nun estas nord-orienta Argentino, en
1480
, alproprigante ĝin ene de regiono
Kolasujo
gvaranioj
disvolviĝis ĉi tie kiel agrikultura ekonomio, produktanta dolĉan terpomon kaj mateon. La centrajn kaj la sudajn regionojn enloĝis nomadaj triboj.
Hispana konkero
redakti
redakti fonton
Eŭropaj esplorantoj venis al Argentino en
1516
Unua konata bildo de
Bonaero
, pentrita ĉirkaŭ 1628 de nederlandano.
La fortikaĵo
Sancti Spiritu
estis la unua hispana setlejo, instalita en 1527 borde de la rivero Paranao, je 40 km norde de la loko kie estas la nuna urbo
Rosario
21
Hispanio establis en
1542
vic-reĝlandon de Peruo
, kies teritorio estis proklamita la tuta
Sud-Ameriko
. La unua esplorado de la nordokcidento kaj centro de la nuna lando estis la
eniro de Diego de Rojas
en 1543. La urboj
Santiago del Estero
(1553),
Kordobo
(1573) kaj
Bonaero
(1536/1580) estis la bazoj de la kolonia setlado kiu stariĝis en la norda duono de la nuna teritorio argentina. Konstanta kolonio en Bonaero aperis nur en
1580
. La tuta teritorio estis sub kontrolo de la aŭtoritato de la
hispana monarkio
(nome
Gobernación del Río de la Plata
). El progresa miksogenezo (
rasmiksiĝo
) kaj havante kiel unu el ĉefaj ekonomiaj bazoj la bovĉasadon, jam aperis klare el la
17-a jarcento
loĝantaro kiu iĝos paradigma kaj poste decidiga en la sendependisma epoko: tiu de
gaŭĉoj
En la 17-a jarcento setlis la
misioj
de
jezuitoj
ĉe
guaranioj
. Temis pri misiaj vilaĝoj fonditaj de la
Kompanio de Jesuo
inter gvaranioj kaj najbaraj popoloj, kiuj celis kristanigi indiĝenojn en la teritorioj de la aktualaj provincoj Misiones, Corrientes, kaj parto de Paragvajo. Ili plenumis sukcese tiun taskon, ĝis la jaro 1768, kiam la hispana reĝo
Karlo la 3-a
ordonis la forpelon de la jezuitoj el la hispanaj teritorioj.
Dum plejparto de la kolonia periodo, la argentina teritorio estis parto de la Vicreĝlando de Peruo, ĝis 1776, kiam dum la regado de
Karlo la 3-a de Hispanio
, oni dividis ĝin; kaj oni kreis la novan instancon
Vicreĝlando de Río de la Plata
. La urbo Bonaero estis proklamita ties ĉefurbo pro sia kreskinta graveco kiel komerca centro, kaj cele rezisti pli eventualan portugalan atakon, krom por havi pli facilan aliron al Hispanio pere de la atlantika navigado.
22
En 1780 okazis granda indiĝena insurekcio kun centro en
Kuzko
, estrita de la
inkao
Tupak-Amaru la 2-a
, kiu etendiĝis ekde la aktuala teritorio argentina ĝis la aktuala teritorio kolombia.
Ĝis mezo de la
19-a jarcento
, granda parto de
Patagonio
kaj de la
Pampo
restis sub kontrolo de diversaj indiĝenaj popoloj: ĉefe, ĉonkoj kaj poste
mapuĉoj
(ankaŭ nomitaj ĝis nun "araŭkanoj") en Patagonio kaj
rankeloj
ĉe la pampaj ebenaĵoj ĝis la lasta kvarono de la 19-a jarcento. Krome la teritorioj de la
ĉaka regiono
ne estis koloniigitaj de eŭropanoj, sed restis loĝataj de indiĝenaj popoloj kiaj los
komoj
mokovioj
pilagaoj
kaj
viĉioj
ĝis komenco de la
20-a jarcento
Sendependo
redakti
redakti fonton
Milito de Sendependigo de Argentino
, kiu finos ekkomence de la tria jardeko de la 19a jarcento.
La liberigisto
José de San Martín
Manuel Belgrano
intelektulo
ekonomikisto
politikisto
militisto
kaj kreinto de la
argentina flago
La politikisto kaj militisto
Martín Miguel de Güemes
venkis kontraŭ la reĝistoj en la nordo.
Ĉirkaŭ 1806 kaj 1807 okazis la
Anglaj Invadoj en Plato
dum kiuj
Santiago de Liniers
estris la trupojn kiuj forpelis la britajn trupojn. En tiu bataloj partoprenis profesiaj militistoj, rotoj de milicanoj formitaj de nombraj krioloj, kaj
platanoj
kaj devenaj el la Interno (ĉefe, de Asuncio de Paragvajo kaj de Kordobo), indiĝenoj kaj eĉ negraj sklavoj.
La popola deziro akcelis la elpostenigon de la vicreĝo
Rafael de Sobremonte
por, sekve, elekti kiel novan vicreĝon
Santiago de Liniers
, konvertita en heroo de la atako, defendo kaj rekonkero de Bonaero.
23
La ĉefaj estroj de tiuj milicoj iĝis tuje nova elito en la urbo Bonaero, kaj eniris kiel membroj de la Municipa Konsilantaro, ĝis tiam formita nur de hispanoj.
Kvankam Liniers regis ankoraŭ nome de Hispanio, la elpostenigo de vicreĝo per popola premo estis nevidita fakto en la historio de Ameriko. Tio kaj la malvenko de la brita armeo, havigis prestiĝon al Bonaero, kiu akiris karakteron de «granda frato» antaŭ la aliaj provincoj.
24
En 1810 la loĝantaro de Bonaero komencis la disvolvigon de la
Revolucio de Majo
, kiu elpostenigis la
Vicreĝon Cisneros
, kaj elektis anstataŭe
regojunton
integrita majoritate de
krioloj
kio komencigis la longan procezon de la
Milito por Sendependiĝo
de la
Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata
kontraŭ Hispanio (1810-1824).
La
9-a de julio
de
1816
, en la urbo
San Miguel de Tucumán
, kongreso de deputitoj de la provincoj de la nordokcidento kaj centr-okcidento de la lando kaj de tiu de Bonaero, kun kelkaj deputitoj ekzilitaj de
Alto Perú
(posta Bolivio), proklamis la sendependecon de la
Unuiĝintaj Provincoj de Sudameriko
, for de la kontrolo fare de la reĝo Fernando la 7-a, liaj sukcedantoj aŭ metropolo.
25
Temis pri la
Kongreso de Tukumano
, kiu krome aprobos la tekston de la
Argentina Konstitucio de 1819
Kiam oni ĵuris la sendependigan tekston la
21-a de julio
de 1816 kaj por nuligi onidirojn pri intenco submetiĝi al Portugalio, dum sekreta sesio oni aldonis al la protokolo aludon al alia eventuala eksterlanda dominado.
26
La provincoj de la argentina marbordo kaj la Orienta Provinco (posta Urugvajo) (unuiĝintaj en la
Liga Federal
sub estrado de
José Gervasio Artigas
), kiuj estis jam deklarintaj la sendependecon disde Hispanio en 1815 en
Concepción del Uruguay
Paragvajo
(jam sendependa) kaj plej parto de
Alto Perú
, nuna
Bolivio
(ankoraŭ sub teoria hispana regado), kiuj estis parto de la vicreĝlando, ne estis reprezentataj.
En diversaj lokoj de Sudameriko la novaj registaroj devis fronti la reziston kontraŭrevolucian de la monarkiaj armeoj, kiuj klopodis restarigi la aŭtoritaton de la hispana monarkio en la regiono. Startis militoj por sendependeco. Kelkaj el ĉefaj komandantoj estis
Manuel Belgrano
(estre de la Norda Armeo),
José de San Martín
(kreinto de la Armeo de Andoj) kaj
Martín Miguel de Güemes
. La nuna argentina ŝtato konsideras San Martín kiel ĉefa milita heroo de ties sendependeco kaj omaĝis lin per la titolo de «Padre de la Patria», patro de la patrio. Li estis, kun
Simón Bolívar
, respondeco pri la liberigaj agadoj kiuj finigis la hispanan hegemonion en la amerika kontinento.
La formado de la federacia ŝtato
redakti
redakti fonton
José Gervasio Artigas
ŝtatestro de la
Orienta Provinco
, Protektanto de la
Unión de los Pueblos Libres
, fondinto de la
federismo
argentina kaj rioplata.
Juan Manuel de Rosas
estis guberniestro de la
Provinco Bonaero
dum dudek jaroj el 1830 al 1852.
La unuaj jardekoj de Argentino kiel sendependa lando estis konfliktaj, kvankam ankoraŭ ne estis finintaj la militoj por la sendependeco aperos fortaj kontraŭstaroj pro la hegemonio de la
unueciguloj
al kiuj kontraŭstaris la
federismo
defendita de la
orienta
José Gervasio Artigas
― same heroo de la argentina sendependeco ― kiu konstituis
ligon de provincoj argentinaj federitaj
. La lukto inter la
unueciguloj
kaj la
federaloj
kondukis Argentinon al longa serio de sangelverŝaj
enlandaj militoj
inter partioj, ŝtatestroj kaj provincoj (1820-1861); krome, la okupo fare de brazil-portugaloj de la
Orienta Provinco
okazigis
militon kontraŭ la Brazila Imperio
(1825-1828).
Pri la teritorio, en 1826 la provinco
Tarija estis aligita al Bolivio
kaj ― kiel rezulto de la pacinterkonsento
Convención Preliminar de Paz
(1828), kiu klopodis finigi la militon kontraŭ Brazilo ― en 1828 la Orienta Provinco estis deklarita sendependa, adoptante la nomon
Estado Oriental del Uruguay
27
El 1820 al 1852, escepte malgranda intertempo inter 1825 kaj 1827, la lando malhavis ŝtatan registaron, prenis sur sin la provincoj la plenecon de la regado en la etoso de siaj respektivaj teritorioj. Tamen en 1829 Juan Manuel de Rosas, platano de liberala tendenco, prenis sur sin la regadon de la
provinco Bonaero
kun «facultades extraordinarias» (eksterordinaraj agadebloj), konservanre la eksterlandan reprezentadon de la restoj de provincoj.
28
En tiu epoko, Rosas regis diktatore la tiam nomatan
Argentina Konfederacio
, kaj kontraŭstaris la insurekciojn fare de la
unitarios
(unueciguloj). Li same kontraŭstaris sukcese ŝipan blokadon fare de francoj, kaj poste, en 1845
ŝipan blokadon fare de franc-angla alianco
. Li entreprenis militan konflikton ankaŭ kontraŭ la
Perua-Bolivia Konfederacio
, kaj kontraŭ la nomita
Defendoregistaro
de Montevideo (
colorado
, ruĝa) kiam apogis la Argentina Konfederacio la naciismajn urugvajanojn de la
Partido Nacional (Urugvajo)
La konstitucia organizado
redakti
redakti fonton
En 1852, Rosas estis venkita en la
batalo de Caseros
fare de la
Ejército Grande
(Granda Armeo), nome alianco inter la provincoj
Entre Ríos
kaj
Corrientes
, la trupoj de la
colorados
de Urugvajo kaj aliaj de
Brazilo
. La alianco estis estrita de la federalo kontraŭrosista
Justo José de Urquiza
, guberniestro de Entre Ríos, kiu prenis la provizoran prezidantecon.
29
Tiu periodo daŭris ĝis la adopto de
konstitucio
en 1853, la unua antaŭaĵo de la konstitucio argentina aktuala, kiu adoptis federalan reĝimon; sed tiu estis malakceptita de parto de la provinco Bonaero, kiu separiĝis disde la Argentina Konfederacio, pro kio tiu devis setligi sian ĉefurbon en la urbo
Paranao
. En 1859, la Argentina Konfederacio klopodis aligi ĝin permilite, kaj venkis en la
Batalo de Cepeda
, sed sen atingi la reunuigo de la lando. En la
batalo de Pavón
(1861), la provincaj konfederaciaj kapitulacis antaŭ la trupoj rioplataj estritaj de
Bartolomé Mitre
, post kio oni finigis la ekziston de du separitaj ŝtatoj kaj Mitre prenis la prezidentecon de la unuigita ŝtato.
En 1865, Argentino eniris en la
Milito de la Trilanda Alianco
kontraŭ
Paragvajo
, post kiam tiu okupis la urbon
Corrientes
, post kiam Mitre malpermesis la pason de paragvajaj trupoj tra teritorio argentina en direkto al Brazilo kaj Urugvajo. Kiel konsekvenco de tiu agado, oni subskribis la Traktaton de la Trilanda Alianco inter Argentino, Urugvajo kaj la
Brazila Imperio
30
Temis pri konflikto malpopulara en Argentino kaj la senditaj trupoj estis malabundaj. Paragvajo rezultis fine venkita en
1870
, kaj la lando estis detruita dum mortiĝis granda parto de la maskla loĝantaro.
31
Por Argentino, la fino de la milito rezultis teritorie en la konsolidigo de la nordorientaj limoj, ĉar oni fiksis landlimon ĉe la riveroj
Pilkomajo
Paragvajo
kaj
Paranao
, kaj oni akceptis meti al arbitracio la areon norde de la rivero Pilkomajo ĝis la rivero Verde.
31
Mitre luktis ege arde kontraŭ la insurekcioj de la provincestroj interne de la lando.
Konservativaj registaroj kaj instalo de voĉdonado
redakti
redakti fonton
Domingo Faustino Sarmiento
, prezidento kaj elstara pro sia dediĉo al la publika eduksistemo de Argentino.
Dum tiu periodo hegemoniis la
Partido Autonomista Nacional
(PAN) kiu monopoligis la povon pere de fraŭdaj elektadoj, permesita pro la sistemo de la
voĉvoĉdonado
kaj dum 25 jaroj, la nedisputebla figuro estis la generalo
Julio Argentino Roca
Inter
1878
kaj
1884
okazis la nomita
Konkero de la Dezerto
pelita de Julio A. Roca, kio konsistis je serio de militaj ekspedicioj al teritorioj de
Pampo
kaj
Patagonio
ĝis tiam dominitaj de la originaj popoloj, cele finigi ties konstantajn atakojn al bienoj kaj vilaĝoj sed, ĉefe samtempe aligi al la produktivaj planoj la konkeritajn teritoriojn, disdonante ilin al la membroj de la
Rura Societo
, elstaraj financistoj de tiuj ekspedicioj.
32
33
Ne surprizu ke, en epoko kiam ankoraŭ ekzistis
sklaveco
en
Sudameriko
34
kaj kie eraraj reinterpretoj de la teorioj de
Darwin
ebligis la enmodigon de ia
socia darvinismo
35
la
indianoj
estis traktitaj kiel malsupraj estaĵoj, sen la samaj rajtoj kiel la
krioloj
aŭ la
eŭropanoj
, kiel okazis en preskaŭ ĉiu angulo de la tiama mondo ĉe aliaj originaj popoloj.
36
37
La sukceso akirita sude instigis al milita simila agado norde, en la regiono
Granda Ĉako
, kampanjo kiu okazis en 1884, dediĉita al submetado de la indiĝenoj sammaniere, kaj tute okupi la teritorion.
38
La nomita
Konservativa Respubliko
organizis sukcesan kaj modernan rur-eksportan modelon baze sur la nomita
internacia labordivido
, orientita al la produktado de
viando
kaj
greno
por la eŭropa merkato; tiu ekonomia modelo generis fortan koncentriĝon de la riĉo en malmultaj manoj kaj la ekskludon, malkomforton kaj diskriminacion de la
laborista klaso
. La ekonomio atingis altajn nivelojn de kresko kiu allogis
grandan tajdon de enmigrado
ĉefe konstituita de milionoj da italoj kaj hispanoj sekvitaj de
orienteŭropanoj
kaj mediteraneanoj ĉefe de
Proksima Oriento
. La argentina loĝantaro, kiu reprezentis la 0,13 % de la monda loĝantaro en
1869
, pasis al reprezentado de la 0,55 % en
1930
, proporcio kiu pli malpli stabiliĝis ekde tiam.
39
La lando estis konata tiuepoke kiel la
monda grenejo
40
La prospero de la ekonomio pelis la kreskon de la komenca
mezklaso
. La enmigrado el Eŭropo ankaŭ alportis novajn politikajn ideojn kiaj
socialismo
kaj
anarkiismo
, kaj la kreadon de la
sindikatoj
41
Aperis modernaj politikaj partioj kiaj la
Unión Cívica Radical
(UCR) kaj la
Socialista Partio
(PS).
Inter la plej influaj prezidentoj de tiu periodo menciindas
Domingo Faustino Sarmiento
(1868-1874) kaj
Julio Argentino Roca
(1880-1886 kaj 1898-1904).
Post pli ol du jardekoj de politikaj kaj sociaj konfliktoj, balotaj fraŭdoj kaj terura subpremado, oni aprobis la
Leĝon Sáenz Peña
kiu starigis la rajton al la
sekreta voĉdonado
, kaj
deviga
kaj
universala nur por viroj
en
1912
. En la unua prezidenta balotado per sekreta voĉdonado, la konservativuloj estis elpovigitaj fare de la
radikaloj
, kaj
Hipólito Yrigoyen
(1916-1922 kaj 1928-1930) iĝis la prezidento de la registaro. Dum sia unua regotempo komencis la studenta movado konata kiel
universitata reformo
, kiu etendiĝis tra tuta Latinameriko. Inter ambaŭ regotempoj de Yrigoyen estis elektita prezidento la same radikala
Marcelo T. de Alvear
(1922-1928).
Puĉoj kaj demokratiaj reĝimoj
redakti
redakti fonton
Hipólito Yrigoyen
, la unua prezidento demokratie elektita (1916-1922 kaj 1928-1930).
La
6-a de septembro
de
1930
okazis la unua de serio de
puĉoj
kiu enpovigis militistojn kiuj starigis
registaro
de facto
, post elpostenigi Hipólito Yrigoyen. Tiu puĉo komencigis la
Fifama Jardeko
42
La modelo rureksporta argentina enkriziĝis pro la fermo de la internaciaj merkatoj. La lando lanĉis sin al ŝanĝo de importado kiu disvolvigis ampleksan sektoron de diversaj
industrioj
. La
Década Infame
(Fifama Jardeko) finis per la
Revolucio de 1943
, nome dua puĉo. Spite la internacia premo, Argentino restis neŭtrala dum la plej parto de la
Dua Mondmilito
, kaj unuiĝis al la
Aliancanoj
la
27-a de marto
de
1945
, dum la regado de la generalo
Edelmiro Farrell
, tuj antaŭ la fino de la Milito.
La trifoje
prezidento
Juan Perón
kun sia edzino
Evita
, fondintoj de la movado konata kiel
peronismo
En
1946
estis elektita prezidento
Juan Domingo Perón
kun apogo de la sindikatoj organizitaj en la
Laborista Partio
. Perón, akompane de sia edzino
Evita
, estris novan movadon kiu fokusiĝis al la
Socia justeco
, la politika suvereneco kaj la ekonomia sendependeco. Dum ties regado stariĝis la
virina balotrajto
en
1947
, la egaleco de viroj kaj virinoj en la familia juro, la egaleco de gefiloj naskitaj ene aŭ ekster la edzeco, la senpageco de la universitata instruado, oni forigis la
malarion
, ktp.
43
Pere de la
Fondaĵo Eva Perón
, Evita disvolvigis socialan helpon neantaŭviditan en la lando, havigante ekonomiajn apogon al plej malrigĉaj sektoroj. Ankaŭ oni ŝtatanigis la
fervojojn
kaj la eksteran komercon, kaj oni generis fortan procezon de industriigo, ĉefe ĉe pez-industrio.
En
1951
Perón estis reeleektita por nova prezidenteca regotempo danke al 62,5 % el voĉdonoj. En 1952 mortiĝis Evita pro malsano. La
peronismo
ĝuis ampleksan akcepton de la loĝantaro, sed ankaŭ suferis fortan malakcepton fare de la opoziciantaj sektoroj, kio dividis la argentinan socion en peronistoj kaj partianoj de
kontraŭperonismo
. Lia politiko malprofitis la britajn interesojn, kiuj estis hegemoniaj ĝis tiam en la ekonomio, kaj ekde tiam Britio apogis la opoziciantojn.
44
La komenco de konflikto kontraŭ la
katolika eklezio
malfortigis la apogon fare de kelkaj sektoroj kaj unuigis la opozicion.
45
Dum supozata klopodo murdi Perón por posta
puĉo
, la 16-an de junio
1955
tagmeze, ĉirkaŭ tridek aviadiloj de la ŝiparmeo kaj de la arearmeo
bombardadis kaj mitralis la loĝantaron
de Bonaero ĉe la
Placo Majo
kaj aliaj lokoj.
46
Tiu atako okazigis ĉirkaŭ 355 mortojn kaj 600 vunditojn kaj antaŭanoncis la postan aperon de la
ŝtata terorismo
, kiu poste absolute malatentos la popolan suferon por la politikaj celoj. Perón ne estis atingita, ĉar li forestis el la diversaj atakitaj lokoj.
Septembre, Perón estis elpostenigita de nova puĉo nomita
Revolución Libertadora
(Liberiga Revolucio)
, kiu malpermesis
peronismon
, multaj el kies partianoj estis arestitaj aŭ eĉ mortpafitaj, kio havigis al la puĉo la nomon de «revolución fusiladora» (Mortpafiga Revolucio). Perón ekziliĝis ĝis la rekupero de la demokratio en 1973.
44
Spite la malpermeson, la peronismo pluinfluos sur la argentina politiko.
Arturo Frondizi
UCRI
) sukcesis iĝis prezidento pro malpermesado de la peronismo.
En
1958
, enposteniĝis kiel prezidento
Arturo Frondizi
UCRI
), kiu siavice estis elpostenigita de nova militista
puĉo
en
1962
. La puĉo tiam montris partikularecon ke la povo estis plenumita de civilulo
José María Guido
, nomumita prezidento fare de la Suprema Justictribunalo de Argentino samtage post la elpostenigo kaj aresto de Frondizi, svingante tialon de
povovakuo
. Spite la fakton ke formale Guido posedis la prezidentecon, la vera povo rezidis en la militistaro. Dum lia regado akriĝis la kontraŭstaroj inter du flankoj de la
Argentina Armeo
, konataj kiel
Azules kaj Colorados
(bluuloj kaj ruĝuloj), kio foje rezultis en armitaj luktoj. La venko de la sektoro "blua" permesis al generalo
Juan Carlos Onganía
reunuigi la Armeon.
Dum ankoraŭ estis la peronismo malpermesita kaj la eksprezidento Frondizi arestita,
47
en 1963 estis elektita kiel registo
Arturo Umberto Illia
UCRP
), kiu same estos elpostenigita de militista puĉo en
1966
, kio kondukos al regado de Onganía.
Lia diktaturo, la unua el tri kiuj formis la memnomitan
Argentina Revolucio
(1966-1973), okazigis la kreskon de la politika perforto, el kiu la
Kordobaĵo
estis unu el la plej elstaraj eventoj,
48
kaj ankaŭ la
Rosariaĵo
. Atakita de popola insurekcio, la diktaturo organizis balotan eliron kun partopreno eĉ de la peronismo (sed malpermesante ankoraŭ la kandidatiĝon de Perón).
En
1973
la peronismo estis legalizita kaj venkis en la prezidenta balotado. Post la rezigno de la prezidento
Héctor José Cámpora
Juan Domingo Perón
estis elektita prezidento la trian fojon, sed li mortiĝis post malpli ol unu jaro. Sukcedis lin sia vicprezidentino kaj tria edzino, nome
María Estela Martínez de Perón
, kies regado karakteriziĝis pro akcela deterioro de la interna situacio, produkto de la
naftokrizo de 1973
kaj la ĝenerala politika perforto.
49
La argentina diktatoro Jorge Rafael Videla en la inaŭguro de la Rura Ekspozicio en Palermo, Bonaero, en 1976.
Argentino suferis militistan diktaturon dum la
1970-aj jaroj
, kiu kaŭzis ĉirkaŭ 30,000 mortojn (ĉu mortigitaj ĉu malaperintaj) kaj necertan militon kontraŭ
Britio
pro la regado sur la insuloj
Malvinoj
La
24-a de marto
de
1976
okazis nova militista
puĉo
, memnomita
Proceso de Reorganización Nacional
, kiu daŭros preskaŭ ok jaroj. Dum tiu epoko oni starigis reĝimon de
ŝtata terorismo
kiu plenumis sisteman planon de rabado kaj torturo de personoj, okazigante grandan kvanton de
malaperigitoj
. Ties preciza kvanto ankoraŭ pristudatas: la
CONADEP
registris 8961 kazojn, dum aliaj organismoj pri
homaj rajtoj
altigas la nombron al 30 000. La nombro de monkompensoj fare de la ŝtato al familianoj de
malaperigitoj
atingas ĝis 13 000.
50
Kiel reago oni kreis organizojn pri
homaj rajtoj
, kiaj tiuj de la
Patrinoj de Placo Majo
kaj la
Avinoj de Placo Majo
, kiu ludos gravan rolon en la "juĝado kaj punado al kulpuloj" kaj en la rekuperado de la rabitaj beboj, kies identeco estis nuligita.
Dum tiu epoko, okazis grava plialtigo de la nacia
ekstera ŝuldo
, kio kondiĉos la venontajn registarojn, kaj oni donis spekuladan karakteron al la sistemo de
financoj
En
1978
, okazis
grava krizo
kun
Ĉilio
pro la limoj en la zono de la
Kanalo Beagle
, kiu kondukis ambaŭ landojn borde de la milito.
En
1982
okazis la
Malvina Milito
kontraŭ la
Unuiĝinta Reĝlando
; la argentina malvenko estis unu el la faktoroj kiuj kondukis al la falo de la militista reĝimo kaj al kunvoko de ĝenerala balotado por la venonta jaro.
Rekuperado de la demokratio
redakti
redakti fonton
Post la baloto de la
30a de oktobro
la demokratia sistemo estis restaŭrita la
10an de decembro
de
1983
. Tiam ekprezidentis
Raúl Alfonsín
, de la
Unión Cívica Radical
, kiu devis enmeti denove la landon en
demokration
. En 1984, post popola konsulto, oni finigis la prilandliman disputon sudan kun Ĉilio pere de traktato per kiu la insuloj de la norda duono de la
Kanalo Beagle
restis de Argentino, dum ĉiuj de la suda duono ĝis la kabo Hornos restis de Ĉilio, kaj ambaŭ landoj ricevis navigadajn rajtojn en preskaŭ la tuta zono; Argentino ricevis la plej parton de la mara teritorio disputita.
Alfonsín komencis jurprocezi la
kulpintojn
pro la diktaturo en
1985
kaj kelkaj estis kondamnitoj,
51
sed, post premoj de diversaj sektoroj ĉefe militistoj, leĝoj de 1986 kaj 1987
jurpardonis
tiujn kulpintojn. Krome okazis kvar
ŝtatpuĉoj
Post la prezidenta balotado de 1989 kaj tuŝita la regeblo de la lando pro procezo de
inflaciego
, Alfonsín devis rezigni ses monatojn antaŭ la fino de la regotempo.
52
Carlos Menem
, prezidento dum du regotempoj, el 1989 al 1999.
La venonta prezidanto estis
Carlos Menem
(de la
Partido Justicialista
) (1987-1999), kies epoko estis akuzata de koruptado.
53
Dum lia regado oni aprobis la Leĝon pri Konverteblo de la Aŭstralo (tiama monunuo) en
1991
kiu haltigis la
inflacion
kaj oni adoptis ekonomian politikon
novliberala
, baze sur tajdo de privatigoj de publikaj havaĵoj, malaltigo de dogantarifoj por la importitaj produktoj kaj malreguligo de la merkatoj. Tiu politiko kontribuis al plialtigo de investado, de eksportado kaj al kresko kun stabilaj prezoj.
54
Sed tiuj decidoj ankaŭ malfermis procezon de senindustriigo pro malkapablo konkurenci fare de la malfortigita industrio argentina, de malfortigo de la argentina ekonomio nun pli vundebla antaŭ internaciaj krizoj, kaj pligrandiĝis la sendungeco, la malriĉo kaj la malbonigo de laborkondiĉoj.
55
La financa krizo en Azio de
1997
kaj en Brazilo de
1998
akcelis la eliron de kapitaloj, kio malfermis vojon al la plej alta recesio de la historio argentina kiu daŭros kvar jarojn.
56
La venonta prezidanto
Fernando de la Rúa
regis el 1999 al decembro de 2001 kaj en tiu epoko okazis la plej gravaj krizoj de la nuntempa Argentino: la mezklaso estis forrabita el siaj enspezoj (krizo de la
corralito
(korteto), kie oni enfermis la ĉies sparaĵojn.
57
Ekonomia, politika kaj socia krizoj de fino de 2001
redakti
redakti fonton
Kvar prezidantoj sekvis dum nur du semajnoj ĝis la komenco de la prezidanteco de
Néstor Kirchner
, kiu iomete serenigis la landon, forigis la malpermeson juĝprocezi la kulpulojn de la amasmortigado de la diktaturo kaj lasis la prezidantecon al sia edzino
Cristina Fernández de Kirchner
en
2007
En decembro de
1999
iĝis la prezidento
Fernando de la Rúa
de la
Unión Cívica Radical
, kiu tiam formis parton de
La Alianza
. Lia politiko por malpliigi la deficiton kaj la ŝuldon, baziĝis sur la malpliigo de la publika elspezo, laŭ indikoj de la
IMF
. En 2001, pro la amasa fuĝo de
kapitalo
, la registaro nomumis la eksministron de la prezidento Menem, nome
Domingo Cavallo
por Ekonomio, kiu decidis la frostigon de la bankaj fondusoj (konita kiel
bebokorteto
), kio rezultis en
ĝenerala socia krizo
kio kondukis al la rezigno de la Prezidento la
20-a de decembro
de 2001.
58
59
Dm du semajnoj de necerteco sukcediĝis diversaj prezidentoj, inter kiuj la mallonga regado de
Adolfo Rodríguez Saá
, dum kiu la lando eniris en
pagĉesigo
kiam oni deklaris la haltigon de pagoj pro
ekstera ŝuldo
60
Néstor Kirchner
, prezidento de Argentino inter 2003 kaj 2007, kaj ĝenerala sekretario de
Unasur
ĝis sia morto en 2010.
La
2-a de januaro
de
2002
la
Asamblea Legislativa
(parlamento) elektis
Eduardo Duhalde
, de la
Partido Justicialista
, kiel provizora prezidento.
61
Lia regado devalutis la peson 200 % kio finigis la konverteblecon.
62
La lando ekpraktikis novan politikon de industriigo por anstataŭo de importado, pligrandigo de eksportado kaj imposta pluso. Ĉirkaŭ finoj de 2002, la ekonomio ekstabiliĝis.
63
En tiu periodo la malriĉo atingis la 56 % de la loĝantaro kaj la sendungeco la 26 %, pro kio oni establis subvenciojn nome
Plan de Jefes y Jefas de Hogar Desocupados
(plano por sendungitaj hejmgeestroj), kiu atingis pinton de 2 milionoj de planoj en majo de 2003.
64
En 2003 estis elektita prezidento
Néstor Kirchner
de la
Fronto por la Venko
(kun radikoj en la
Partido Justicialista
). Dum ties prezidenteco oni helpis la integradon de sendependa Suprema Justictribunalo de Argentino kaj la nuligon de la leĝoj pri senpuneco pro kio oni permesis la remalfermon de la juĝoj pro
krimoj kontraŭ la homeco
okazintaj dum la diktaturo. En internacia politiko oni akcelis la malartikuladon de la
Areo de Liberkomerco de Ameriko
(ALKA). En ekonomio oni decidis la malŝuldigon disde la IMF kaj restrukturigon de la ekstera ŝuldo kun forta monpardono, la ŝtatigon de kelkaj entreprenoj kaj oni registris konsiderindan plialtigon de la
MEP
, krom malgrandigon de la sendungeco, bazita parte sur la kreado de laborpostenoj ekzemple pro la reaktivigo de la sektoro agrikultur-brutobreda, la rurindustria, metala, naftokemia kaj la konstruado; samtempe ke ekplialtiĝas la
inflacio
, en kadro de negocadoj kolektivaj prisalajraj jaraj kun
sindikatoj
bone organizitaj kun forta distribua pelado.
65
66
67
Aktualo
redakti
redakti fonton
Javier Milei, prezidento ekde 2023
La
28-a de oktobro
de
2007
venkis per 45 % en la prezidenta balotado de 2007
Cristina Fernández de Kirchner
, nome la unua virino elektita per popola voĉdonado por tiu posteno en la lando. Ŝia kunulo de regado estis la radikala
Julio Cobos
. Kelkaj de la decidoj de ŝia unua regado estis la konstitucio de
UNASUR
, kies unua prezidento estis Néstor Kirchner, la kreado de la Ministerio pri Scienco, Teknologio kaj Produktiva Renovigo, la reŝtatigo de la porhelpaj fondusoj privatigitaj dum la regado de Menem, laŭ la formo de AFJPoj, la kreado de pago por filo, la ŝtatigo de
Aerolíneas Argentinas
, la nuligo de la leĝo de amaskomunikiloj fare de la
diktaturo de Videla
kaj la aprobo de nova leĝo de aŭdovidaj amaskomunikiloj, kaj la aprobo de la leĝo por
samseksa edzeco
Dum tiu periodo okazis etenda
insurekcio de ruraj entreprenistoj
, apogita de amasaj manifestacioj kaj interrompoj de ŝoseoj, kiel protesto kontraŭ la decido pligrandigi la impostadon al la eksportado de
sojo
kaj
sunfloro
68
En tiu periodo la registaro kontraŭstaris kontraŭ la
amaskomunikilaro Clarín
kiu celis deklari la nekonstituciecon de la nova leĝo kontraŭmonopola.
En la prezidenta balotado de 2011 Cristina Fernández de Kirchner estis reelektita por dua regotempo de kvar jaroj, superante la 54 % de la voĉdonantaro. Lia kunulo de formulo estis
Amado Boudou
69
En tiu dua regotempo oni reŝtatigis la 51 % de la
akcioj
de la privatigita nafto-entrepreno
YPF
70
71
72
oni helpis la aprobon de la leĝo pri seksa identeco kaj oni konfirmis la konstituciecon de la Leĝo de Aŭdovidaj Servoj.
Dum tiu periodo okazis ankaŭ grandaj surstrataj manifestacioj opoziciantaj kunvokitaj per sociaj elektronikaj retoj, kiaj la nomita
8N
Laŭ informo de la
Monda Banko
, Latinameriko kaj ene de ĝi Argentino estis transforminta sian socian strukturon en la unua jardeko de la 21a jarcento, produktante malpliigon de la
malriĉeco
kaj pliigon de la
mezklasoj
. Por Argentino, la Monda Banko konfirmis, ke inter 2003 kaj 2009, la mezklasoj duobliĝis pasante de 9,3 milionoj al 18,6 milionoj (nome la 45 % de la loĝantaro).
73
La 22-an de novembro 2015 ĝenerala balotado donis venkon al
Mauricio Macri
, post 85 jaroj de registaroj (escepte diktatoroj) ĉu
radikalaj
ĉu
peronismaj
74
kaj ekde la 10-a de decembro 2015 li fariĝis la prezidento de la lando.
Teritoria organizado
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Provincoj de Argentino
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Duarangaj teritoriaj dividoj de Argentino
kaj
Departementoj de Argentino
Provinco Salta
La Respubliko Argentino estas organizata en 23 provincoj krom la Aŭtonoma Urbo
Bonaero
, kie troviĝas la sidejo de la federala registaro. Laŭ la leĝo 23512 de 1987, la Ĉefurbo de la Respubliko devas esti translokigita al nova Federala Distrikto, kreota en la municipoj de
Viedma
kaj
Guardia Mitre
(Río Negro) kaj parto de la
Partio Patagones
(Bonaero). La translokigo estis akceptita de la provincoj Río Negro (Leĝo 2086) kaj Bonaero (Leĝo 10454), sed tio senvalidiĝis ambaŭkaze en 1992 pro manko de efektivigo. Por oktobro de 2013 la nacia leĝo ankoraŭ validas, sed la translokigo estis haltigita kaj Bonaero pluestas la ĉefurbo de la respubliko plenrajte.
La provincoj dividas sian teritorion en
departementoj
kaj tiuj siavice komponiĝas el
municipoj
, kun la escepto de la
provinco Bonaero
kiu dividiĝas en municipoj nome
partidos
75
La departementoj ĝenerale ne disponas el administraj funkcioj, kvankam ĉe la provincoj
Mendoza
San Juan
kaj
La Rioja
ĉiu departemento estas unu municipo. En kelkaj provincoj la departementoj estas uzataj kiel balotdistriktoj por determini reprezentantojn al la provincaj instancoj kaj utilas kiel unuoj por sencentrigo de diversaj provincaj organoj kiaj la
polico
kaj la
juĝa povo
La
Konstitucio de 1994
agnoskas la municipan aŭtonomecon, sed rajtigas la provincojn por reguligi sian atingon kaj enhavon, pro kio estas kaj municipoj aŭtonomoj kun rajto por fari siajn municipajn regularojn kaj aliaj kiuj ne rajtas fari tion. Estas ankaŭ provincoj kiuj ne ĝisdatigis siajn konstituciojn por agnoskigi la aŭtonomecon de iliaj municipoj. Ĝis decembro de 2010, 144
municipoj
, estis ĝuintaj siajn aŭtonomecon institucian, kaj estis redaktintaj siajn regularojn.
La provincoj havas lokajn registarojn kaj ene de ĉiu reĝimo troviĝas diversaj tipoj de municipoj, kun kazoj de administraj unuoj similaj al municipoj ― ĝenerale, malmulte loĝataj ―, sed sen aŭtonomeco kaj ties registoj estas delegitoj de la guberniestro.
Laŭ la informo el la
Instituto Geográfico Nacional
76
kaj el INDEC,
77
la provincoj, ties areoj (tiu informo povas varii se liveritaj de la propraj provincoj, pro disputoj pri interprovincaj limoj) kaj urboj, estas la jenaj:
Provinco
Ĉefurbo
Loĝantaro
(censo 2010)
78
definitivaj rezultoj de la censo 2010, pri la jaroj 2001-2010, institucio INDEC, listo en formato XLS, vidita la 10-an de junio 2014
Arkivigite je
2011-09-02 per la retarkivo
Wayback Machine
Areo
(en km²)
MGP
por persono
79
(US$, 2008, ĉ.)
Mapo
Bonaero
80
2 890 151
200
23 309
Bonaero
Bonaera
Provinco
Ĉako
Ĉubutio
Kordobo
Corrientes
Entre
Ríos
Formosa
Ĥuĥujo
Pampo
La Rioja
Catamarca
Mendoza
Misiones
Neŭkeno
Río Negro
Salta
San
Juan
San Luis
Sankta Kruco
Santa
Fe
Santiago
del
Estero
Fajrolando
Tukumano
Provinco
Bonaero
La Plata
15 625 084
307 571
7310
Katamarko
San Fernando del
Valle de Catamarca
367 828
102 602
6009
Ĉako
Resistencia
1 055 259
99 633
2015
Ĉubutio
Rawson
509 108
224 686
15 422
Kordobo
Kordobo
3 308 876
165 321
6477
Corrientes
Corrientes
992 595
88 199
4001
Entre Ríos
Paranao
1 235 994
78 781
5682
Formosa
Formosa
530 162
72 066
2879
Jujuy
San Salvador
de Jujuy
673 307
53 219
3755
La Pampa
Santa Rosa
318 951
143 440
5987
La Rioja
La Rioja
333 642
89 680
4162
Mendoza
Mendoza
1 738 929
148 827
9079
Misiones
Posadas
1 101 593
29 801
3751
Neŭkeno
Neŭkeno
551 266
94 078
26 273
Río Negro
Viedma
638 645
203 013
8247
Salta
Salta
1 214 441
155 488
4220
San Juan
San Juan
681 055
89 651
5642
San Luis
San Luis
432 310
76 748
5580
Santa Cruz
Río Gallegos
273 964
243 943
81
30 496
Santa Fe
Santa Fe de la Vera Cruz
3 194 537
133 007
8423
Santiago del Estero
Santiago del Estero
874 006
136 351
3003
Fajrolando
Ushuaia
127 205
21 571
82
20 682
Tukumano
San Miguel
de Tucumán
1 448 188
22 524
3937
ARGENTINO
40 117 096
2 780 400
83
8269
Argentino etendas sian suverenecon al maro apuda al siaj marbordoj kaj insuloj, same kiel al grundo kaj subgrundo de la maraj areoj, ties vivaj kaj mineralaj resursoj, kaj al la aera mara spaco.
La argentina ŝtato plenumas sian maran suverenecon laŭ distingaj gradoj:
teritoria maro
(12 marmejloj ekde la baza marbordo), la
apuda marzono
(24 marmejloj ), la
ekskluziva ekonomia zono
(200 marmejloj ) kaj la
argentina kontinentbreto
(limigota).
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Argentinaj Provincoj laŭ loĝantaro
Regionoj
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Integritaj Regionoj (Argentino)
La kvar regionoj en kiuj grupiĝas la provincoj argentinaj. La provinco Bonaero kaj la Aŭtonoma Urbo Bonaero, flave, ne integriĝas en regiono
Kun escepto de la provinco Bonaero kaj la Aŭtonoma Urbo Bonaero, la aliaj provincoj subskribis interprovinciajn interkonsentojn por integriĝo
84
kunformante kvar
regionojn
por diversaj celoj:
Regiono de la Granda Argentina Nordo
, formita de la jenaj provincoj: Katamarko, Corrientes, Ĉako, Formosa, Jujuy, Misiones, Tukumano, Salta kaj Santiago del Estero. (759 883 km²).
Regiono Nova Kujo
, formita de la jenaj provincoj: La Rioja, Mendoza, San Juan kaj San Luis. (404 906 km²).
Argentina Patagonio
, formita de la jenaj provincoj: Ĉubutio, La Pampa, Neŭkeno, Río Negro, Santa Cruz kaj Fajrolando kaj kromaĵoj. (930 638 km²).
Centra Regiono
, formita de la jenaj provincoj: Kordobo, Entre Ríos kaj Santa Fe. (377 109 km²).
Loĝantaro
redakti
redakti fonton
Demografio de Argentino
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Demografio de Argentino
La loĝantaro de Argentino (laŭ la ĉirkaŭkalkulo de la
INDEC
) je 1a de julio de
2014
estas de 42.669.500 loĝantoj.
85
Projekcio kaj ĉirkaŭkalkulo de loĝantaro inter
1950
kaj
2015
Fonto:
INDEC
Laŭ definitiva informo, la loĝantaro de la Respubliko Argentino laŭ la
censo de 27a de oktobro de 2010
realigita de la
INDEC
estas de 40 117 096  loĝantoj,
78
kun averaĝa denso de 14,4 loĝ/km²
86
(sen konsideri la postulitan areon de la
Argentina Antarkto
kaj de la
Insuloj de Suda Atlantiko
).
Ĉar la revizio de 2001 sciigis pri totalo de 36 260 130 loĝantoj, la pliigo de loĝantaro estis de 3 856 966 loĝantoj kun indico de intercensa varieco 2001-2010 de 10,6 %, malpli ol la registrita inter la censoj de
1991
kaj 2001 de 11,2 %.
87
La lando registris en la komenco de la
20a jarcento
altajn indicojn de loĝanta kresko, pro enmigrado kaj alta
natura kresko
kiu dum tiu jarcento stabiliĝis kaj eĉ konstante malaltiĝis (escepte dum la
1970-aj jaroj
1980-aj jaroj
). Ekde la
1960-aj jaroj
, la totala kresko estis proksimume la rezulton de la diferenco inter la
naskindico
kaj la
mortindico
. En la periodo intercensa
1980
1991
, la
averaĝa jara kreskindico
estis de 14,7 por milo (1,47%), en la jardekoj
1991
2001
de 10,1 por milo (1,01%) kaj inter
2001
2010
de 11,4 por milo (1,14%).
88
Piramido de loĝantaro de Argentino. 2010 Fonto: INDEC.
Pro la evoluo de la mortindico kaj la internacia migrofluo, la
seksa proporcio
montras konstantan malpliigon por viroj ekde mezo de la 20a jarcento: nome de 105 viroj por 100 virinoj al 94,8 por 100 por 2010. De la totalo de la loĝantaro laŭ la censo de 2010 estis 51,3 % de virinoj kaj 48,7 % de viroj.
Laŭ informo de la censo de 2010, la loĝantaro de «65 jaroj aŭ plie» korespondus al 10,2 % de la totalo kaj tiu de «60 jaroj aŭ plie», al 14,3 %, kio faras, ke Argentino estas la tria plej maljunigita lando de
Latinameriko
post
Urugvajo
kaj
Kubo
. Siavice laŭ la tempopaŝo notindas iompostioma malpliigo de la loĝantaro el «0 al 14 jaroj», reprezente la 25,5 % en 2010, malsupre al la 28,3 % de 2001.
89
La lando ricevis gravajn tajdojn
enmigradajn
kiuj pluas aktuale, atinginte
pinton en la periodo 1880-1930
, kaj enhavas gravajn eksterlandanajn komunumojn, ĉefe de
paragvajanoj
bolivianoj
ĉilianoj
peruanoj
italianoj
kaj
hispanoj
El mezo de la
1960-aj jaroj
ekregistriĝis konsiderindaj elmigrofluoj, kiuj obeas al la procezo de «
cerbofuĝo
», al la politikaj persekutadoj kiuj okazis ĝis 1983 kaj al la ripetaj ekonomiaj krizoj, por kio ĉefaj celoj estis
Hispanio
Italio
Usono
kaj
Meksiko
90
La
censo de 2001
registris
migran rezulton
negativan por la jarkvino
1995
-2000, procezo kiu estis ĉirkaŭkalkulita de la
INDEC
kiel pluiĝanta dum la jarkvino 2000-2005, ŝanĝante tiele la historian pozitivan rezulton de la lando.
91
Laŭ la Informo pri Homa Disvolvigo de la
Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado
, Argentino havas
indicon de homa disvolviĝo (IHD)
de 0,811. Je monda nivelo, ĝi situantas en la rango 45 ene de la 187 ŝtatoj kiuj partoprenas en la klasigo, nome kiel lando de
tre alta IHD
kiu kun
Ĉilio
estas la unikaj landoj de
Latinameriko
kiuj troviĝas en tiu loko.
92
Elmigrado
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Argentina elmigrado
Laŭ la
Internacia Organizo por Migradoj
en sia lasta informo
Migra konturo de Argentino de 2012
, la loĝantaro argentina kiu troviĝis for de ties geografia landlimo ascendis al 971 698, kio reprezentas 2,4 % de la totala loĝantaro, kaj ties ĉefaj celoj estas
Hispanio
(30,2 %),
Usono
(23,2 %),
Ĉilio
(8,4 %) kaj
Paragvajo
(6,0 %)
93
Argentinaj Ambasadejoj en la Mondo.
Rango
Loĝlando
Loĝantaro
Procentaĵo
1.º
Hispanio
291 740
30,2 %
2.º
Usono
224 952
23,2 %
3.º
Ĉilio
82 539
8,4 %
4.º
Paragvajo
59 115
6,0 %
5.º
Israelo
48 312
5,0 %
6.º
Bolivio
45 424
4,7 %
7.º
Brazilo
27 700
2,9 %
8.º
Urugvajo
22 743
2,3 %
9.º
Kanado
19 210
2,0 %
10.º
Aŭstralio
14 190
1,5 %
11.º
Meksiko
13 696
1,4 %
12.º
Francio
11 899
1,2 %
13.º
Italio
11 239
1,2 %
14.º
Unuiĝinta Reĝlando
9002
0,9 %
15.º
Venezuelo
8533
0,9 %
16.º
Ekvadoro
7394
0,8 %
17.º
Germanio
7391
0,8 %
18.º
Svisio
5706
0,6 %
19.º
Domingo
3940
0,4 %
20.º
Japanio
3893
0,4 %
Etna konsisto
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Etnografio de Argentino
Oni taksas ke 25 milionoj el argentinanoj havas almenaŭ unu
italian
praulon; estas, en konsekvenco, la etna origino grandnombre.
La nuna loĝantaro de Argentino estas la rezulto de granda ondo de enmigradaj laboristoj kiuj eniris inter 1850-1950, plejmulte italoj kaj due hispanoj. Ankaŭ de la antaŭa miksaĵo inter hispanoj kaj indiĝenoj (devene de la kolonia periodo). La loĝantaro havas gravajn komunumojn de judoj, araboj, armenoj , ciganoj, britoj, francoj, germanoj, poloj, rusoj, kroatoj, ukrainoj, japanoj, ĉinoj, koreoj, paragvajanoj, urugvajanoj, brazilanoj, ĉilianoj, peruanoj, kaj tiel plu. Dume la etna konsisto devena el iamaj indiĝenoj apenaŭ estas grava en la centro kaj en la sudo de la lando, kvankam ja gravas en la nordo.
Samkiel
Aŭstralio
Brazilo
Kanado
Usono
aŭ
Urugvajo
, Argentino estas konsiderata kiel enmigra lando, tio estas socio kiu estis influita de unu aŭ pluraj enmigraj periodoj.
94
Alilande naskiĝintaj loĝantoj de Argentino venis el la landoj, markitaj en tiu ĉi mapo. La flava koloro signifas malpli ol dek mil loĝantoj el tiu lando, la densa oranĝkolora — pli ol 200 mil (Paragvajo, Bolivio, Ĉilio, Italio)
Lingvoj
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Lingvoj de Argentino
La
hispana lingvo
estas komprenata kaj parolata kiel unua aŭ dua lingvo de preskaŭ la totalo de la argentina loĝantaro.
95
Krome la
itala
kaj la
keĉua
havas po ĉirkaŭ unu miliono da parolantoj. El ĉiuj landoj de Hispanlingvio, Argentino estas tiu de plej granda etendo teritoria.
La hispana estas la ununura lingvo uzata en la publika administracio ŝtatnivele, kvankam neniu leĝa regulo estis deklarinta ĝin oficiala. Tamen, la provinco Corrientes deklaris en 2004 la kunoficialecon de la
gvarania
ĉe instruado kaj regagado, kvankam tio ne troviĝas regulita. Siaflanke la
Provinco Ĉako
deklaris per leĝo 6.604 de 2010 (reglamentita per Dekreto 257/2010) la kunoficialecon de la lingvoj toba, mataka kaj mogoita.
Imperativa formo propra de
voseo
anstataŭ
¡Ven!
por "tú".
La amplekseco de la lando, la ekzisto de diversaj lingvaj subtavoloj produktitaj kaj de la varieco de amerindiaj lingvoj kaj de la diversaj alportoj de la gepatraj lingvoj de la enmigrantoj ĉefe eŭropanoj, sed ne nur, fine de la 19a jarcento kaj komence de la 20a, formis la variajn dialektajn formojn.
La plej populara kaj prestiĝa
dialekto
en la tuta argentina teritorio estas
Rioplatense
, tio estas
rioplata
aŭ
riverplata
. Ĝi estas ankaŭ la plej rekonata kiel varianto argentina ekster la lando, ekzemple en Hispanio aŭ aliaj hispanparolantaj landoj; ĝi estas ege forte influita de la
itala
, kaj prezentas la partikularecon esti
vosea
eĉ en la plej formalaj tavoloj de la lingvo. Argentino estas la plej granda hispanlingva nacio en la mondo, kiu uzas
voseon
voseo
estas la uzo de pronomo „vos“ anstataŭ „tú“ aŭ foje „usted“, tio estas tria formo por la dua persono, kio estas vere revolucia ŝanĝo de la hispanlingva gramatiko). Aliaj landoj, kie
voseo
estas amase aŭ almenaŭ multe uzata, estas
Nikaragvo
en
Centrameriko
(ege for) kaj
Kolombio
ĉe
Kariba Maro
Ankaŭ la
patagonia regiono
― loĝata ĉefe de enmigrintoj devenaj el la centra regiono de la lando ― adoptis la uzadon la rioplata varianto, kun malgrandaj variantoj fonologie, probable pro influo de ĉilia enmigrado en la 20a jarcento. En la
nordokcidento
de la lando, unuflanke, kaj en la
Argentina Nordoriento
, aliflanke, la influo de la
keĉua
kaj de la
gvarania
, respektive, naskis dialektojn iom diferencajn, kiuj siavice prezentas subdialektajn regionajn variantojn.
La argentina Ernesto Guevara estis kromnomita
el Che
pro la ofta uzado de la argentina kejl-vorto
che
96
En la provincoj
San Juan
Mendoza
, kaj malpli proporcie en la provincoj
San Luis
kaj
La Rioja
, koincidas erojn de la
ĉilia hispana
kaj de la rioplata, montrante vortojn kaj prononcmanieron similajn al la ĉilia, en kiu oni prononcas «ll» kaj «y» kiel [ʝ] kaj oni sibligas la fortajn literojn rojn, en /rr /> [řř] (voĉe), kaj komencan /r/ > [ř], kaj en kultaj aŭ duonkultaj okazoj, al [rr] malfortigitaj aŭ normalaj.
Kujo, pro sia antikva dependo kaj geografia proksimeco al
Ĉilio
, posedas limigitan nombron de vortoj kiu markas tiujn kontaktojn; oni aligis ankaŭ mapuĉajn vortojn en la vortotrezoro de la ĉiliismoj. Estas zonoj de
Kujo
kiu montras pli grandan proksimecon al
Ĉilio
(nome Malargüe, Calingasta), dum aliaj estas pli influitaj ekde la
Rivero Plata
, ĉu en la modulado aŭ en kelkaj prononcoj. Tiu influo rilatas al la bonaera
lunfardo
, kiu meze de la kultura rioplata fluo, setligis en la kuja socio klarajn montrojn, eĉ en la altaj klasoj (pro studentoj kaj la
tango
), kio sekvas ĝis nuntempe pro la amaskomunikiloj. Temas pri lingvaj eroj de regiona
dialektaro
, sed absolute ne de la
gramatiko
97
En la argentina nordokcidento, la
anda hispana
kuniĝas kun la dialekto rioplata. La
provinco Córdoba
kaj ĉefe ĉe ĝia
provinca ĉefurbo
, posedas specifan singularan moduladon, distingan jam je unua aŭskulto. Aliaj gravaj trajtoj de la hispana parolata en Argentino, krom tiuj vortotrezoraj (en kiuj abundas
italismoj
keĉuismoj
, gvaranismoj, kaj
mapuĉismoj
), estas la
ipsilonismo
kun
retremeco
kaj la uzado de vortoj el la gvarania kiel en la esprimo
che
. La ipsilonismo kun retremeco, prononco de la
ll
kaj de la
kiel postalveola
frikativo
, troviĝas tre etenda en la kulta parolmaniero, kun la plej elstara escepto de la argentina Nordoriento.
Dialektoj de la hispana parolataj en Argentino laŭ Berta Elena Vidal de Battini.
98
La
gvarania
(avañe'ë) havas parolantojn en la tuta Nordoriento kaj, ĉefe, en la interno de la
provinco Corrientes
, kie ĝi kunhavas oficialecon kun la hispana.
La
keĉua
havas rimarkindan nombron de parolantoj en la
provinco Santiago del Estero
, kie oni parolas dialekton tre diferencigitan nome kiĉŭa, kaj ankaŭ en zonoj de la
provinco Jujuy
kie oni uzas variaĵon de tiu lingvo pli similan al tiu kiun oni parolas en la sudokcidento de
Bolivio
La
mapuĉa lingvo
, nome la lingvo de la
mapuĉoj
, havas parolantojn en la provincoj de la
Patagonio
, montrante la fortan influon de la
mapuĉoj
, aŭ
araŭkanigo
, super la indiĝenoj de Argentino de la areoj kaj patagoniaj kaj pampebenaj.
En la periferio de la grandaj urbaj aglomeraĵoj, produkto de konstantaj migradoj de la argentina nordoriento, el
Paragvajo
Bolivio
kaj
Peruo
, estas parolantoj de la
gvarania
keĉua
kaj
ajmara
. En kelkaj zonoj limaj kun
Brazilo
, estas ofta la uzado de la
portuñol
, tie hibridaĵo de la hispana de Argentino kun la
portugala
de
Brazilo
, ĉefe en la
provinco Misiones
, kaj malplie en
Corrientes
kaj
Entre Ríos
Diversaj komunumoj de enmigrantoj kaj filoj de enmigrantoj ankoraŭ tenas la lingvojn de ties devenregiono, kvankam tiu uzo perdiĝas laŭmezure ke antaŭeniras la generacioj. Plej elstara pro la kvanto de parolantoj estas la
itala
, dum aliaj notindaj estas la
germana
, la
japana
, la
portugala
, la
jida
en la argentinaj
judaj komunumoj
, la
kimra
en
Ĉubut
, la
pola
kaj plej ĵuse la
mandarena lingvo
Kelkaj
ĵargonoj
etendiĝis tiom ke ili meritis specifajn traktadojn, kiel la lunfardo kaj la
rosarigasino
. La unua estas tre disvastigita pro ties uzado en la vortumado de la tango, sed ĝi perdis grandan parton de sia influo en la ĉiutaga parolmaniero, pro la generacia ŝanĝo.
Ekonomio
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Ekonomio de Argentino
Agrikulturo en Argentino
Ekstera komerco de Argentino
kaj
Turismo en Argentino
Eksportado al
99
Importado el
99
Lando
Procentaĵo
Lando
Procentaĵo
Brazilo
18,78 %
Brazilo
31,12 %
Ĉinio
9,26 %
Usono
13,69 %
Ĉilio
7,11 %
Ĉinio
10,26 %
Usono
6,38 %
Germanio
4,69 %
Puerto Madero
, kvartalo de
Bonaero
, la urbo plej granda, loĝata kaj grava de la Suda Konuso, dua urbo plej etenda kaj loĝata de Sudameriko, urbo de «alfa klaso», kun São Paulo kaj Meksikurbo,
100
kaj urbo plej vizitata de Sudameriko.
101
Posedas krome la porpersonan enspezon plej altan de Latinameriko,
102
kaj troviĝas inter la urboj kun plej alta vivkvalito de la mondoregiono, superita nur de Montevideo en la Suda Konuso.
103
Ĝi aperas kiel plej kompetenteca urbo de la tuta Latinameriko.
104
Argentina eksportado, 2007. La komplekso nafto-kemio-petrokemio-plastoj kunigas 21,9 % de la totala ekŝportado,
105
dum la ekonomia ĉeno de
sojoproduktado
kunigas 16 %, inter diversaj produktoj (semoj kaj fruktoj, oleo, faruno ktp.).
106
Komercborso de Rosario
provinco Santa Fe
Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Argentino, 2019
Argentino estas la dua plej granda ekonomio de Sudameriko, post Brazilo. Kun tiu, ili estas la unikaj sudamerikaj landoj kiuj integras la
G-20
, kiu kunigas la plej grandajn, riĉajn kaj industriigitajn industriojn de la planedo.
Argentino estas unu el ĉefaj produktantoj de sojo de la mondo, post Usono kaj Brazilo, kun 48 milionoj da tunoj en 2011.
107
Kaj ĝi estas en kvara loko en produktado de petrolo (post Brazilo, Venezuelo kaj Kolombio).
108
Argentino estas unu el ĉefaj eksportantoj de
viando
en la mondo, kaj ties produktado estis ofte agnoskita kiel tiu plej bonkvalita. Estas la unua monda produktanto de
sunfloro
matea herbo
citronoj
, kaj sojoleo, dua de
mielo
kaj
pomoj
, la plej granda produktanto de
tritiko
kaj
lano
109
en Latinameriko,
110
inter aliaj produktaĵoj. Estas la plej granda produktanto de
vino
en Latinameriko, la kvina en la mondo, kaj la ĉefa produktanto de
biodizeloleo
tutmonde.
111
Ankaŭ la produktado de
tergaso
kaj nafto gravas. La kuŝejo Aguilar, en la
provinco Jujuy
, estas la plej granda koncentro de mineraloj de
plumbo
kaj
zinko
de Sudameriko, kaj tiu de Bajo de la Alumbrera en la
provinco Katamarko
, estas unu el la plej grandaj kuŝejoj por elfosado de
oro
kaj
kupro
en Latinameriko, tiele ke Argentino estas la dektria plej granda produktanto de oro de la mondo.
112
Posedas la trian plej grandan gasrezervejon de la planedo.
113
Argentino estas la plej granda produktanto de
programaro
de la regiono kaj okupas la duan rangon en Sudameriko pri fabrikado de aŭteroj, post Brazilo.
La argentina ekonomio profitas el granda riĉo kaj vario de
krudmaterialoj
, el loĝantaro kun bona nivelo de
edukiteco
, el gravaj sistemo de agrikulturo kaj bazo de
industrio
, kiu eĉ iĝis la plej disvolvigita de
Latinameriko
kaj unu el la dek plej grandaj de la mondo, sed kiu montris ian bremsadon relative, el la lasta kvarono de la 20a jarcento.
Laŭ la lastaj informoj de la
Internacia Monfonduso
, la
MEP
en 2012 estis de 474 812 milionoj de
dolaroj
je normala prezo, nome en la rango 24a laŭ ties MEP konvertita al dolaroj, dum la MEP je pareco de la akira povo estis de 756 226 milionoj de
dolaroj
, okupante la 21-an lokon. La porpersona MEP en PAP (pareco de la akira povo) estis de  18 319
dolaroj
. La sendungeco en la unua jarkvarono de 2012 estis de 7,1 %.
114
Laŭ la informoj de la
IMF
por 2012, la
MEP
konsiderita laŭ terminoj de pareco de la akira povo atingis 756 226 milionojn de dolaroj, rezulte, ke Argentino estas la tria potenco ekonomia de
Latinameriko
, superita nur de
Brazilo
kaj
Meksiko
. Dume la porpersona MEP mezurita laŭ pareco de la akira povo de  18 319
usonaj dolaroj
, estas la plej alta de
Latinameriko
115
Laŭ la registro de 2008, la
eksportado
pasis de 70 589 al 56 060 milionoj de dolaroj en 2009. Dum la
importado
descendis el 57 413 al 35 214 milionoj de dolaroj en la sama periodo.
116
Mercosur
pluestas la ĉefa komerca partnero, al kiu oni sendis 23 % de la enŝipigaĵoj kaj ekde oni akiris 16 % de la importado.
117
La lando plutenas
eksteran ŝuldon
de proksimume 120 000 milionoj de dolaroj (2009), ekvivalente al 38,7 % de la MEP. La kvanto de tiu ŝuldo rilatas ĉefe al agado realigita dum la
lasta militista diktaturo
(1976-1983),
118
periodo kiam la ŝuldo kreskis 364 %, kaj al amasaj eksteraj pruntaĵoj faritaj dum la du sinsekvaj regadoj fare de
Carlos Menem
, pro la politiko de
malmultekosta dolaro
fare de la Leĝo pri Konverteblo de la
aŭstralo
119
120
En tiu lasta periodo la kresko de la ŝuldo estis de 123 %. La rilato inter la MEP kaj la ekstera ŝuldo atingis krizan punkton en januaro de 2002 kiam ĝi estis la 190 % de la MEP. Ekde tiam kombino de reduktado de la ŝuldo, moderado en pruntopreno kaj konsiderinda pliigo de la MEP, reduktis la eksteran ŝuldon al malmulte malpli ol 41,5 % de la MEP (2012).
121
122
La
imposta premo
situiĝis en 2012 en la 36,9 %
123
super tiu de
Brazilo
(32,4 %) a
124
kaj proksima al niveloj de
Eŭropo
(38 %), kaj tiu pliiĝis konsiderinde el 16,7 % kiu registriĝis en la periodo
1997
-2002. La imposta strukturo baziĝas ĉefe sur la
aldonvalora imposto
(AVI aŭ IVA) kiu kontribuas per 31 % al la totalo, kvankam ties relativa gravo malpliiĝis rilate al la averaĝo de 1997-2002, kiam estis de 39 %, pro pliigo de la kontribuo de la
enspezimposto
, kiu pasis de 19 % al 21 % kaj ĉefe pro elprenoj al eksportado kiu pasis de 1 % al 10 %.
125
La
INDEC
kalkulis la
inflacion
akumulitan dum 2012 en Argentino en la 9,9 %, kvankam por privataj konsultentreprenoj kaj la provinciaj registaroj estis de 24,4 %. Tiuj malregulaĵoj ĉe la statistikoj permesis, ke la Internacia Monfonduso, per senantaŭaĵa decido, rekomendis nuligi al la lando la voĉdonrajton kaj aliajn rajtojn rilatajn ene de la organismo.
126
127
Fine, en februaro de 2014, la argentina registaro disvastigis la valorojn de la indico de prezoj al konsumanto laŭ nova kalkulmetodo, indico kiun la ekonomikaj sendependaj analizistoj konsideras ĝenerale vereca.
128
Fine de 2011, la argentina ŝtato estis akumulinta rezervojn en eksterlanda monunuo por 46 376 miloonoj de dolaroj.
La
Canasta Básica de Alimentos
(Baza Nutraĉetaĵo aŭ varkorbo) kalkulita baze sur la
KPI
(kiun disvastigas la INDEC), utilas por starigi la indicojn de malriĝo kaj indigenteco, kiu en la unua jarduono de 2012 situiĝis ĉe 6,5 %,
129
dum laŭ la Cepal la malriĉo en Argentino en 2011 estis de 5,7 %, nome la plej malalta de Latinameriko, sub eĉ de Urugvajo (6,7 %).
130
La sociaj indikiloj sukcesis malaltiĝi konsiderinde ekde 2002 kun valoroj de malriĉo proksimaj al 54 % kaj de sendungeco de 21,5 % en la plej kriza momento.
Argentino formas parton de la regiona bloko konata kiel
Mercosur
, integrita de Argentino,
Brazilo
Paragvajo
Urugvajo
kaj
Venezuelo
. Tiu bloko konstituas la plej grandan produktanton de nutraĵoj de la mondo, ĝi havas MEP de 3 300 000 milionojn de dolaroj, kio reprezentas la 82,3 % de la totala MEP de la tuta Sudameriko kaj ĝuas el pli ol 270 milionoj da loĝantoj (preskaŭ la 70 % de Sudameriko), kio igas ĝin la plej granda, plej loĝata, ekonomie plej pova kaj plej integrita bloko de
Latinameriko
131
132
Kiel konsekvenco de la grando de la ekonomia bloko Mercosur, la komercaj rilatoj inter Argentino kaj Brazilo pliiĝis ĝis iĝis de unua gravo por ambaŭ landoj. Argentino kaj Brazilo estas la du plej grandaj, influaj kaj ekonomie plej povaj partneroj de la bloko,
133
kaj ekde la kreado de Mercosur okazis nombraj konfliktoj inter ambaŭ sudamerikaj potencoj:
134
135
la
komerca bilanco
inter ambaŭ landoj ekdeficitiĝis por Argentino ekde junio de 2003, kio iĝis tialo por priokupado por entreprenistoj kaj funkciuloj tiulande.
136
Tiu deficito estis mallonge ŝanĝita en majo de 2009, kaj denove ŝanĝita en 2012 kiam ĝi atingis favora saldo rilate al Brazilo.
137
En 2006, la registaroj de Argentino kaj Brazilo subskribis serion de duflankaj interkonsentoj, inter kiuj troviĝas klaŭzo de konkurenca adaptado kaj la interkonsentoj rilataj al komercaj interŝanĝoj de la sektoro de aŭtomotoroj. La celo de ambaŭ interkonsentoj estas malpliigi la malsimetriojn en la bloko.
138
Tiuj malsimetrioj estis tialo de plendo de la plej malgrandaj landoj kiaj Urugvajo kaj Paragvajo, kiuj suferas malavantaĝon antaŭ la ekonomie plej grandaj partneroj, nome Argentino kaj Brazilo, kaj ili kritikis la faktan aŭtoritaton kiun ili faras lastatempe super la bloko.
139
La oficiala monunuo de Argentino ekde
1992
estas la
Peso
($).
Ekonomio de Argentino laŭ la
IMF
(1980-2011)
140
; helblue la MEP, viole la MEP laŭ PAP (pareco de la akira povo).
Agrikulturo kaj brutobredado
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Vino de Argentino
Kultivoj de
sojo
en la
provinco Bonaero
. Argentino estas la tria plej granda produktanto de sojo de la mondo. La ĉeno de la sojo estas unu el la tri plej gravaj de la lando, kun la naftokemia kaj la metal-mekanika.
Ekzemplero de laktoprodukta raso de bovino
Holando-Argentino
La
Censo Nacional Agropecuario
realigita de la
Instituto Nacional de Estadística y Censos
, en 2002, ĉirkaŭkalkulis, ke en la agrikulturaj ekspluatejoj loĝas 1 233 589 personoj, kaj estas la provincoj Bonaero, Kordobo, Mendoza, Misiones kaj Santa Fe kiuj koncentras la plej grandan kvanton de agrikulturaj produktejoj.
141
La produktado de
nutraĵoj
devenaj el la
agrikulturo
kaj la
bova butobredado
en la
pampa regiono
, estas tradicie, unu de la aksoj de la argentina ekonomio. Totale la rura produktado inklude la forstan sektoron, reprezentis en 2007 la 5,61 % de la totala
MEP
142
La ĉefa produkto de la sektoro estas la
sojo
, nome oleoprodukta planto kiu okupas la duonon de la kultivitaj teroj kaj kiu originas la
sojoĉenon
, unu el ĉefaj produktaj ĉenaĵoj de la lando.
143
La ĉefaj agrikulturaj produktoj de la lando estas la jenaj:
La grenoj, kiuj dividiĝas siavice en du grandaj sektoroj:
Oleoproduktaj plantoj: ĉefe,
sojo
kaj duarange
sunfloro
Cerealoj
: ĉefe,
maizo
kaj
tritiko
La
bova grego
: ĉefe de la rasoj
Aberdeen angus
Hereford
kaj
Shorthorn
, por la produktado de
viando
, baza kompono de la dieto de la argentina loĝantaro;
La
bovaro Holando-Argentino
: por la produktado de
lakto
Grava parto de la agrikultura produktado eksportas sin sed aparta fabrikado en formo de greno (sojo, maizo, tritiko kaj sunfloro), reprezentante la 15 % de la totala eksportado.
144
La resto estas uzata kiel
kruda materialo
, ĉefe por la
nutraĵa industrio
. La sojo diferenciĝas substance el resto de la agrikulturaj produktoj pro la fakto ke ĝi ne konsumiĝas en la interna merkato, kaj pro tio praktike la totalo eksportiĝas. Male, la cerealoj, laktaj produktoj kaj la bova viando konstituas la bazon de la nutra dieto de la loĝantaro, pro kio granda parto venas al la interna konsumo.
For de la agrikultura ekonomio de la regiono pampa, la argentina ekonomio ĝuas de la nomitaj
regionaj ekonomioj
, sistemoj produktaj lokaj ĝenerale apogitaj en la produktado specializita de grupo limigita de kultivoj. Inter ili troviĝas la ekonomio
kuja
apogita sur la
vitoj
kaj la derivita industrio de
vino
; la valoj
patagonaj
dediĉitaj al
pomoj
kaj al
piroj
; la
nordokcidenta regiono
, dediĉita al
sukero
citrusoj
kaj
tabako
; la provinco Misiones kaj nordoriento de Corrientes orientitaj al la
matea herbo
teo
kaj
ligno
kotono
en la
ĉaka regiono
rizo
, ĉefe en Corrientes; la
olivo
en la aridaj zonoj de montaro; kaj la brutobredado de
ŝafoj
en Patagonio.
Nafto, minado, arbaroj kaj fiŝkaptado
redakti
redakti fonton
Minado ĉe
Andoj
, projekto
Veladero
en
San Juan
Turo YPF
, ĉefa sidejo de
YPF
, la ĉefa entrepreno de Argentino kaj la tria naftentrepreno plej granda de Sudameriko.
Argentino posedas konsiderindan riĉon kaj petrolan kaj gasan, kiu permesas ĝin organizi ĉeno de produktado por
petrokemio
kiu, kun la ĉeno de la sojo kaj la industrio metal-mekanika, konstituas la bazon de la landa ekonomio. Kune la petrokemia ĉeno estas responsa de 20 % de las totalaj eksportoj, el kiuj nur 4,6 % eksportiĝas malnete, sen industriigo.
La ĉefaj
kuŝejoj
troviĝas en la provinco Neuckeno, la
Golfo Sankta Georgo
kaj la provinco Salta; la
provinco Neŭkeno
koncentras ĉirkaŭ la duonon de la tuta produktado de hidrokarbidoj. Reto de
naftoduktoj
kaj
gasoduktoj
transportas la produktojn al
Bahía Blanca
, kie troviĝas la ĉefa petrokemia zono kaj al la industria urbaro kiu etendiĝas inter
Rosario
kaj
La Plata
kaj kiu havas kiel ĉefa kerno la
Grandan Bonaeron
Historie, la argentina minprodukto malabundis, sed tiu aktiviĝis en la lasta jardeko, ĉefe ĉe mineraloj metalenhavaj:
kupro
(3 % de la eksportoj),
oro
arĝento
zinko
mangano
uranio
kaj
sulfuro
. Posedas la trian mondan rezervejon de
litio
kaj situantas en la kvara loko pri produktado de tiu mineralo,
145
ĉar en parto de ties teritorio troviĝas zono nome
Triangulo de la Litio
, kiu koncentras la 85 % de la mondaj rezervoj.
146
La minejaj resursoj koncentriĝas en la provincoj
andaj
laŭlonge de 4500 km. La argentinaj eksportoj de mineraloj pasis el 253 milionoj de dolaroj en 1996 al 2650 milionoj en 2006, iom pli ol 3 % de la totalo.
147
La
Argentina Maro
estas sur etenda
submara platformo
, ege riĉa en fiŝkaptadaj resursoj, kiu atingas larĝon de 550 km je 52° de latitudo suda kaj 1 890 000 km². Tamen la
fiŝkaptado
estis marĝena produktado, kaj pro la populacia krizo de la
merluĉo
(ĉefa fiŝkaptada produkto argentina) provokita de la troa fiŝkaptado farita dum la
1990-aj jaroj
, la partopreno de la sektoro en la totalaj eksportoj malpliiĝos el 3 % al 2 %.
148
Male, la produktado
forsta kaj lignoprodukta
, ĉefe el
pinoj
kaj
eŭkaliptoj
, etendiĝis, kun centro en la provincoj
mezopotamiaj
, superante la 2 % de la totalo eksportita.
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Historio de petrolo en Argentino
kaj
Minado en Argentino
Manufaktura industrio kaj konstruado
redakti
redakti fonton
Industria faktorio de
peza akvo
de la entrepreno
ENSI
situanta en la
provinco Neŭkeno
Metalurgia faktorio en
Granda Bonaero
La argentina manufaktura
industrio
estas la sektoro kiu pli da valoro kontribuigas al la
MEP
, per 17,5 % de la totalo (2007).
149
La manufaktura industria sektoro estas ankaŭ unu el ĉefaj generantoj de dungado (kun komerco kaj la publika sektoro), kun 13 % en 2007,
150
Aliflanke la industrio de la
konstruado
kontribuas per la 6,7 % de la MEP (2007) kaj estis la ĉefa pelanto de la rekuperado de la dungeco post 2002, okupante 9,5 % de la totalo de la laborforto en 2007.
149
150
En la argentina industrio distingiĝas du grandaj sektoroj, similgrandaj, kiuj kontribuas respektive proksimume per po triono de la totalaj eksportoj:
151
la agrikultura industrio, nome
manufakturo de agrikultura deveno
(MAD);
la industrio de nerura deveno, nome
manufakturo de industria deveno
(MID).
Inter la industrioj de
manufakturo de agrikultura deveno
menciindas la olea industrio, integranta de la ĉeno de la sojo, plej kreska en la lastaj du jardekoj, koncentrante la 31,8 % de la totalo de la nutra sektoro kaj la 20 % de la totalaj eksportoj de la lando. Poste sekvas tiu de
viando
(11,1 %), de
lakto
(7,7 %), de
kafo
kaj
ĉokolado
(7,5 %), de
vino
kaj aliaj alkoholaj trinkaĵoj (5,7 %), de
pano
, kukoj kaj biskvitoj (4,5 %), de la
faruno
el
tritiko
(4,5 %), de
biero
(4,1 %), ktp.
152
La ĉefaj branĉoj de la
manufakturo de industria deveno
, estas la fabrikado de
aŭtomobiloj
kiu kontribuas per la 8,7 % al la eksportado, la
kemio
(5,6 %) kaj
siderurgio
(5,3 %), maŝinaro (3,4 %) kaj plasto (2,6 %) (procentaĵoj korespondaj al 2006).
153
Gravas ankaŭ la industrioj de
papero
, juveloj, kaŭĉuko kaj tekstiloj.
El 2003 la industrio havis procezon de konkurenca revivigo, move ĉefe per la ekonomia politiko de alta dolaro. La
Granda Bonaero
estas ankoraŭ la industria areo plej grava de la lando, kie koncentriĝas la plej parto de la fabrika agado de Argentino. Aliaj gravaj industriaj centroj estas en
Kordobo
Rosario
Tukumano
kaj
Mendoza
San Luis
kaj
Fajrolando
, multaj el ili helpitaj por discentrigi la industrion.
Historie, la lando havis gravajn industriajn sektorojn kiaj la ŝipindustrio rilata kun la
Komerca Ŝiparo de Argentino
154
kiuj malpliiĝis konsiderinde el la
1990-aj jaroj
pro la procezo de
privatigoj
155
kaj kiu en la aktualo rekuperiĝas.
155
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Historio de industrio en Argentino
Turismo
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Turismo en Argentino
Vido de la
Lago Nahuel Huapi
, en la provincoj
Neŭkeno
kaj
Río Negro
La
Valo de la Luno
aŭ
Ischigualasto
, en
San Juan
, posedas nekalkuleblan valoron
paleontologian
. Deklarita
Monda heredaĵo
de
UNESCO
en 2000.
La akvofalo
Iguacuo
en la
provinco Misiones
Cerro Catedral
en
Bariloche
Río Negro
, la plej granda skiejo de
Latinameriko
La
Preĝejo Sankta Francisko
en
Salta
, posedas la plej altan sonorilturon de
Sudameriko
156
La kvartalo
San Telmo
, en
Bonaero
, loko de akademioj de
tango
kaj merkato de antikvaĵoj.
Argentino estas la plej vizitata lando de
Sudameriko
kaj la kvara plej vizitata de la tuta
amerika kontinento
. Laŭ oficiala informo de la
Monda Organizaĵo pri Turismo
, en 2010 la lando ricevis pli ol 5 300 000 turistoj el eksterlande, kio signifis ĉirkaŭ 4930 milionojn de dolaroj de enspezo de
valutoj
157
La eksterlandaj turistoj devenas ĉefe el
Brazilo
Ĉilio
Peruo
Kolombio
Meksiko
Bolivio
Ekvadoro
Puerto Rico
Urugvajo
Kostariko
Venezuelo
kaj
Paragvajo
de inter latinamerikaj landoj; kaj el eŭropaj landoj
Hispanio
Italio
Francio
Nederlando
Germanio
Irlando
Portugalio
Unuiĝinta Reĝlando
Belgio
kaj
Svisio
; kaj de
Usono
Kanado
kaj
Ĉinio
158
de la landoj de la resto de la mondo.
La etenda teritorio de Argentino havas grandajn
turismajn allogaĵojn
. La valorigo de la loka monunuo post la devaluto de 2002 favoris la alvenon de grandaj kvantoj de eksterlandaj turistoj,
159
kio faris la landon komerce pli alirebla ol en la 1990-aj jaroj.
159
Krome ĉar multekostiĝis la veturado al ekŝtero, ankaŭ multaj argentinanoj dediĉis sin al la enlanda turismo.
159
La rekuperado de la sektoro estas tre elstara: la enspezoj pro akcepta turismo okupas la trian lokon en la rangaro de valutenirado kiel ekvivalento de
eksportado
. En 2006, la sektoro reprezentis la 7,41 % de la
MEP
160
kvankam menciindas, ke la eliro de argentinanoj cele turismi superas la enirejojn kaj ekvivalentas al 12 % de la MEP.
161
Eksterlandanoj konsideras Argentinon kiel zono sen armitaj konfliktoj,
terorismo
aŭ sankrizoj.
162
Bonaero
elstaras kiel preferata centro por kaj eksterlandaj kaj landaj turistoj (5 250 000 en 2007).
163
Ili estas allogitaj de aktiva urbo, kosmopoliteca kaj kun ampleksa infrastrukturo. Inter multaj aliaj faktoroj,
tango
estas unu el ĉefaj tialoj por la vizito al la argentina ĉefurbo.
164
La populara
noche porteña
(bonaera nokto) estas unu el grandaj allogaĵoj pro siaj variaj kulturaj, kuirataj kaj distraj proponoj.
Alia menciinda centro de allogo estas la akvofaloj
Iguacuo
, en la
provinco Misiones
, deklaritaj en 1984
Natura Monda Heredaĵo
fare de la
Unesko
. La falo de la akvenhava
rivero Iguazú
komplementiĝas per la ĉirkaŭa
ĝangalo
Argentino posedas gravan varion de lokoj de
montaro
, en kelkaj el ili oni praktikas
montogrimpadon
kaj aliaj bazigas sian turisman allogecon sur lo kontakto kun la
neĝo
aŭ en siaj karakteraj pejzaĝoj. La ĉefaj troviĝas en la okcidento de la lando, en la
Andoj
, kvankam estas ankaŭ formaĵoj montaraj en la
Sierras de Córdoba
. Inter la lokoj plej uzataj por montogrimpado troviĝas la monto
Akonkagvo
, nome la plej alta monto de Ameriko. La turismaj lokoj plej gravaj pro sia neĝo estas
Bariloche
kaj
Las Leñas
. Formaĵo internacie konata estas la
Quebrada de Humahuaca
. La
Nubtrajno
estas unu el tri plej altaj fervojoj el la mondo. Ĝi eliras el la
provinco Salta
, kaj trapasas la
Quebrada del Toro
preterpasante tra
Tastil
― konsiderita unu el ĉefaj urbaj antaŭhispanaj centroj de Sudameriko ― kie estas ruinoj
arkeologiaj
La Provinca Parko
Ischigualasto
, konata ankaŭ kile
"Valle de la Luna"
(Lunvalo), estas situanta ĉe la norda pinto de la
provinco San Juan
, je 330 km de la urbo
San Juan
. Estas protektita areo kie videblas tute malkaŝe kaj klare diferenca la tuta periodo
Triaso
komplete kaj ordigite, pro kio la 29-an de novembro 2000 estis deklarita
Monda Heredaĵo
fare de la
Unesko
La
glaĉeroj
estas unu el ĉefaj allogaĵoj de la
Argentina Patagonio
. La plej konata estas la
Glaĉero Perito Moreno
, kies alireblo kaj karaktera regula rompo havigas singularan allogecon. Ĝi etendas super la akvoj de la suda branĉo de la
lago Argentino
, kun larĝo de 5 km kaj alto super la nivelo de la lago, de el 70 al 60 metroj. Tiu glacimuro kovras etendon de 230
km²
. La areo de la patagoniaj glacikampoj kaj glaĉeroj estas natura trezoro, estis deklarita
Monda Heredaĵo
fare de la
Unesko
en
1981
En la lastaj jaroj gravis la modigo kaj modernigo de la
vina turismo
, nome turismo tema bazita sur la
vinproduktado
kun la iniciatoj de la nomitaj
"Vinvojoj"
en la provincoj
San Juan
kaj
Mendoza
same kiel ĉe la saltprovincaj
Kalĉakiaj Valoj
, turismo kiu allogas nombrajn eksterlandajn turistojn kiuj venas por surloki gusti la
argentinajn vinojn
165
Ushuaia
, la plej suda urbo de la mondo.
La vintra turismo okazas ĉefe en la regiono de la Lagoj, ĉe la deklivaro de la
Andoj
en las provincoj Neŭkeno, Río Negro kaj Ĉubutio; krom la praktiko de montosportoj, la zono havas allogaĵojn de lagoj de glaĉera deveno kaj Naciaj Parkoj ĉirkaŭitaj de densa vegetaĵaro. En ties centro la urbo
Bariloche
borde de la
lago Nahuel Huapi
kaj je malmultaj kilometroj de la
monto Katedralo
, iĝas la ĉefa vintra centro de Sudameriko, allogante plej parton de la turismo kaj enlanda kaj eksterlanda.
166
Dum somero granda parto de la turismo interna argentina direktas sin al diversaj urboj de la
Atlantika Marbordo
de la
provinco Bonaero
, kie
Mar del Plata
estas la ĉefa el tiuj. La plej parto de tiuj urboj koncentras sian ekonomian aktivecon en la somera sezono. La dua celo pri kaptado de la interna turismo estas konstituita de la
Sierras de Córdoba
, kies ĉefa turisma centro estas
Villa Carlos Paz
en la
Valo Punija
. La
regiono Litoral
kun siaj riveraj strandoj, la termaj kompleksoj kaj la karnavaloj en la
provinco Corrientes
kaj en la provinco
Entre Ríos
, inter aliaj, konstituas la trian celon de la enlanda turismo.
167
Tradicie, la monato januaro estas tiu kiu generas plej peton de luado.
Aliflanke, la zono de la duoninsulo
Valdés
(en la
provinco Ĉubutio
) estas areo deklarita
Monda Heredaĵo
fare de la
Unesko
en kiu kuniĝas la atlantika marbordo kaj la argentina Patagonio; alia granda celo internacia kun tiaj karakteroj estas en la
Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko
Ushuaia
, la provinca ĉefurbo, funkcias kiel elirpunkto al ekskursoj kaj krozo-ŝipoj al la
Antarkto
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Protektitaj naturaj areoj de Argentino
Transporto
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Transporto en Argentino
La
Avenuo General Paz
estas grava
aŭtovojo
inter la urbo kaj la
provinco Bonaero
La
Internacia Flughaveno Ministro Pistarini
estas la ununura en Latinameriko kiu funkciigas flugojn al la kvin kontinentoj, kaj estis kvalifikita kiel plej bona
flughaveno
de la mondoregiono fare de Skytrax.
168
Ĝi situiĝas ĉe
Ezeiza
, for de la urbaj limoj, sed servas majoritate al la Federala Ĉefurbo kaj al la
metropola areo
Internacia Flughaveno de Ezeiza.
Bonaero
, ĉiuj la provincaj ĉefurboj escepte
Ushuaia
kaj mezgrandaj municipoj troviĝas interkonektitaj de la 37 740 km de
asfaltitaj
vojoj. Argentino havas ankaŭ 600 000 km de municipaj stratoj.
Al la historiaj
Aŭtovojo Bonaero - La Plata
kaj
Aŭtovojo 2
aliĝis la
Aŭtovojoj Kordobo - Carlos Paz
Rosario - Kordobo
Villa Mercedes - Mendoza
Mezopotamia Aŭtovojo
, inter aliaj. Krome kelkaj urboj havas ĉirkaŭajn ŝoseojn kvarrelajn.
Oni ĉirkaŭkalkulas, ke estas 8 527 256  aŭtoj en Argentino, distribuitaj en 5 325 231 aŭtomobiloj, 1 370 312 pli malpezaj veturiloj, 417 042 de ŝarĝo kaj 62 785 por transporto de pejzaĝoj, sen enkalkuli 517 449 unuojn nedefinitaj.
169
La argentina
fervoja sistemo
estis privatigita komence de la 1990-aj jaroj, enhave kaj la transporton de ŝarĝo kaj la translokigon urban de pasaĝeroj. Je 2006 Argentino havas ĉirkaŭ 31 902 funkciigeblajn kilometrojn de fervojoj.
99
Totale ekzistas ĉirkaŭ 40 245 km de fervojoj, sed multaj eroj restis abandonitaj en la epokoj de 1963, 1977, kaj de la 1990-aj jaroj.
Argentino havas ĉirkaŭ 11 000 km da navigeblaj riveroj.
170
La reto de rivervojoj estas komponita de la riveroj
La Plata
Paranao
Paragvajo
kaj
Urugvajo
. La ĉefaj riveraj
havenoj
estas tiuj de
Zárate
kaj
Kampana
La majoritato de la produktoj importitaj de Argentino alvenas al la lando tramare. La ĉefaj havenoj estas la jenaj:
Bonaero
La Plata
Ensenada
Bahía Blanca
, la havenoj de
Up-River
Mar del Plata
Quequén
Necochea
Comodoro Rivadavia
Puerto Deseado
Puerto Madryn
kaj
Ushuaia
. La haveno de Bonaero estas historie la unua laŭ unuopa gravo, sed la zono konata kiel
Up-River
, kiu etendiĝas laŭlonge de 67 km de la areo de la
provinco santafea
de la
rivero Paranao
, kunigas 17 havenojn kiuj koncentras la 50 % de la totalo de la eksportado de la lando.
171
172
La
Internacia Flughaveno de Ezeiza
, je ĉirkaŭ 35 km de la centro de Bonaero, estas la plej granda de la lando kaj disponas de instalaĵoj por movigado kaj stokado de ŝarĝo. La entrepreno
Aerolíneas Argentinas
, kiu estis privatigita en
1990
kaj poste reŝtatigita, faras enlandajn kaj internaciajn flugojn. Ekzistas krome diversaj aerlinioj enlandaj. La ĉefaj internaciaj aerentreprenoj uzas Bonaeron kiel celo aŭ haltejo por siaj aervojoj
173
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Argentinaj Fervojoj
kaj
Ŝoseoj de Argentino
Kulturo
redakti
redakti fonton
Adolfo Bioy Casares
Victoria Ocampo
kaj
Jorge Luis Borges
La argentina kulturo estas markita de la multetna kaj
multkultura
karaktero de ties loĝantaro, la forta
sinkretismo
de ties esprimivo, kaj pozitiva valorigo de
progreso
kaj
moderneco
, en kiu kunfluas, ne senkonflikte, sento de aparteno al kulturoj
eŭropaj
kaj
latinamerikaj
, kun fortaj ingrediencoj
aziaj
kaj
afrikaj
Ŝerca esprimo de
Jorge Luis Borges
nomas argentinanoj
"italoj, kiuj parolas hispane kaj ŝatus esti angloj, kiuj kredas vivi en Parizo"
. Tio bone montras la miksaĵon de la popolo el enmigrantoj de diversaj eŭropaj landoj, kiu bone videblas en la kulturo.
Tamen tiuj multkultureco kontrastas kun la forta sento de aparteno al internaj provincoj de ruraj tradicioj (
gaŭĉoj
). Simile la urba kulturo de tre granda parto de la loĝantaro de la areoj de urbo
Bonaero
kaj de la ĉirkaŭa areo de
Granda Bonaero
, kaj ankaŭ de aliaj grandurboj kontrastas kun la pli provinceca etoso de malgrandaj apartaj setlejoj. Pri ebla kontrasto inter la eŭropa, ĉefe hispana kaj itala kulturoj, konsisto kaj la indiĝena prakulturo, apenaŭ gravas pro la forto historia procezo de senkulturigo kaj eĉ mapuĉigo de la indiĝenaj nacij kaj triboj, plej ofte per milito sed ankaŭ per asimilado.
Vidu ankaŭ
Vino de Argentino
kaj
Kuirarto de Argentino
Muziko
redakti
redakti fonton
Gustavo Cerati
(1959-2014), unu el la plej influaj artistoj en la latina roko.
Tango
en la stratoj de
Bonaero
Atahualpa Yupanqui
, simbolo de la Festivalo de Cosquín. En 1967 li atingis la unuan premion de la festivalo kaj en 1972 oni donis lian nomon al la scenejo.
Argentina muziko famiĝis ĉefe pro
tango
kaj rilataj muzikformoj, kiel
milonga
kaj
vals
. Tamen Tango havas ne nur muzikan dimension, ĝi estas tutkultura fenomeno kun aldonaj aspektoj de poezio kaj danca interpretado.
La tango estas muzika stilo kaj
danco
naskita en la bonaeraj malriĉaj kvartaloj kiu atingis internacian disvastigon, ligita forte kun Argentino kaj kun Urugvajo, sed ĉefe kun Bonaero. En tiu muzika ĝenro elstaris
Carlos Gardel
, konsiderita la
Reĝo de Tango
, kaj la marplatano tutmunde rekonita
Ástor Piazzolla
, dum en danco elstaris la tutmonda sukceso de la grupo
Tango Argentino
, kreita en 1983 de Claudio Segovia kaj Héctor Orezzoli, kun gedancistoj kiaj Juan Carlos Copes, María Nieves kaj Virulazo. Ĉiujare okazas en Bonaero la
Festival y Campeonato Mundial de Baile de Tango
(Festivalo kaj Tutmonda Ĉampioneco de Tangodanco).
En Argentino estas tre disvastigita la tiel nomata
folklora muziko
aŭ simple
folkloro
, inspirita en la tradiciaj kamparaj ĝenroj. La argentina folklora muziko havas tre diferencigitajn karakterajn regione: en la marborda muziko hegemonias ĝenroj kiaj la
ĉamameo
kaj la ĉamarita; en la sud-patagonia folkloro, hegemonias ĝenroj kiaj la
milonga
, la
triunfo
kaj la
malambo
; en la folkloro de
Kujo
hegemonias la
cueca
kaj la
tonada
; en la norda folkloro hegemonias la
ĉakarera
kaj la
zamba
; dum en la folkloro de la anda nordokcidento hegemonias la
karnavalito
saja
kaj
takirari
. Folkloraj grupoj kiaj
Los Chalchaleros
kaj soloistaj kantantoj kiaj
Jorge Cafrune
Atahualpa Yupanqui
Mercedes Sosa
, Oscar Palavecino kaj Soledad Pastorutti troviĝas inter la plej gravaj reprezentantoj de tiuj ĝenroj. Inter la variaj festivaloj de folklora muziko elstaras la Festivalo de Cosquín en Córdoba kaj la karnavalo de
Provinco Jujuy
La
argentina
roko
havis ampleksan disvolvigon ekde fino de la 1960-aj jaroj kaj fortan influon en la iberamerika hispanlingva roko amplekse konata en la tuta kontinento. Elstaraj reprezentantoj estas grupoj kiaj
Los Gatos
Almendra
Manal
kaj
Sui Generis
, krom
Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota
Soda Stereo
aŭ muzikistoj kiaj
Litto Nebbia
kaj
Luis Alberto Spinetta
, krom
Charly García
Fito Páez
Andrés Calamaro
kaj
Indio Solari
. La homamasaj festivaloj plej ofte okazas en stadionoj, el kiuj la plej granda estas la
Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti
. La plej sukcesaj festivaloj estas aktuale
Cosquín Rock
kaj
Quilmes Rock
, kiuj okazas ĉiujare.
Literaturo
redakti
redakti fonton
Gaŭĉoj
, foto publikigita inter
1890
kaj
1923
En la
19-a jarcento
pro la sendependeco de la lando ankaŭ la argentina literaturo disigas de la hispana - sen malkonfesi tiun heredaĵon. Pro la temo de la vivo de
gaŭĉoj
la literaturo ricevas apartan nacian eron. Ekzemploj estas
Fausto
1866
) de
Estanislao del Campo
El gaucho Martín Fierro
1872
, tradukita al pli ol 70 lingvoj) de
José Hernández
, ofte nomita la argentina
nacia eposo
, kaj
Domingo Faustino Sarmiento
1845
).
Konataj modernaj
aŭtoroj
de la 20a jarcento estas
Eduardo Mallea
Ernesto Sabato
Humberto Costantini
Julio Cortázar
Manuel Puig
kaj ĉefe
Jorge Luis Borges
, kiu estas konsiderata unu el la 26 centraj aŭtoroj de la kanono de la okcidenta literaturo ĉiutempa fare de la literatura kritikisto nome
Harold Bloom
174
. Borges,
Adolfo Bioy Casares
Ernesto Sabato
kaj
Juan Gelman
ricevis la premion
Miguel de Cervantes
La plej konata
bildstrio
de Argentino estas verŝajne
Mafalda
de la desegnisto
Quino
Politiko
redakti
redakti fonton
La
Konstitucio
de
1853
establis sistemon de reprezenta,
respublika
kaj
federacia
regado, kiu estis retenita per ĉiuj konstituciaj reformoj ekde tiam. Argentino formiĝis per la federacia unuigo de la provincoj kiuj aperis post la dissolvo de la
Vicreĝlando de Río de la Plata
kaj per la aligo de tiuj kiuj konstituiĝis el la nomitaj
Territorios Nacionales
(Naciaj Teritorioj). La provincoj estas aŭtonomaj, kiel deklarite en la artikolo 121 de la Nacia Konstitucio.
175
La Konstitucio valida aktuale rezultas el teksto establita de la
Reformo de la Argentina Konstitucio en 1994
. La aŭtoritatoj de la federala registaro havas sidejon en la
Aŭtonoma Urbo Bonaero
, kiu estas aktuale la ĉefurbo kun oficialaj titoloj
Capital de la República
aŭ
Capital de Nación
, ambaŭ nomigoj uzataj en la Nacia Konstitucio kaj en la leĝoj, sed neformale
Capital Federal
(federacia ĉefurbo).
La
Registaro de Respubliko Argentino
estas la
plenuma povo
en Argentino. La registaro funkcias ene de
federacia
reprezenta demokrata
kaj
prezidenta
sistemo. La
Prezidanto de Argentino
estas kaj la
ŝtatestro
kaj la ĉefministro kaj ĉefkomandanto de la armetrupoj. La
Leĝdona povo
estas La
Nacia Kongreso
. La
Justica povo
ne dependas de ĉi tiuj aŭtoritatoj.
Spite la teorian konstituon
demokratian
de la ŝtato, tro ofte la registaroj funkciis historie kiel realaj
diktaturoj
, foje fare de
militistoj
Vidu ankaŭ:
Konstitucio de la Argentina Nacio
Plenuma povo
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo
Prezidanto de Argentino
Casa Rosada
, sidejo de la plenuma povo.
La
plenuma povo
estas plenumita de civitano enhavanta la titolon
Presidente de la Nación Argentina
, kiu estas elektita per duobla
rekta baloto
kun la kandidato al vicprezidanto. La dua baloto okazas inter la du kandidatecoj plej voĉdonitaj en la unua baloto se en tiu neniu atingas pli ol 45 % de la validaj voĉdonoj aŭ, se akirinte plej voĉdonitan lokon inter 40 % kaj 45 %, ekzistas diferenco kun la dua kandidateco pli malgranda ol 10 %.
176
En 2015, estis elektita el la koalicio
Cambiemos
, regis Mauricio Macri (el partio
Propuesta Republicana PRO
) kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ĝis la 10a de decembro de 2019. Li estis la 53a prezidanto de la lando, kaj la 8a el la reveno de la konstitucia ordo en 1983.
177
En la aktualo, elektita el la koalicio
La Libertad Avanza
, regas Javier Milei kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ekde 2023 ĝis la 10a de decembro 2027. La vicprezidanto estas
Victoria Villarruel
La prezidanto kaj la vicprezidanto daŭre restas kvar jarojn en siaj postenoj kaj ili povas esti reelektitaj tuje por nova mandato plia.
178
La ministraro de la prezidanto de la lando estas direktita de la Ministrarestro, kiu troviĝas zorge de la administracio de la lando kaj estas respondeca antaŭ la Kongreso.
179
Leĝofara povo
redakti
redakti fonton
Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj
Senato de Argentino
kaj
Ĉambro de Deputitoj de Argentino
Palaco de la Kongreso
, sidejo de la
Nacia Leĝofara Povo
La
leĝdona povo
estas plenumita de la
Kongreso de la Argentina Nacio
, kiu estas formita de du ĉambroj.
La
Ĉambro de Deputitoj
kunigas la rektajn reprezentantojn de la loĝantaro. Ili estas elektitoj pere de la sistemo de proporcia reprezentado (
sistemo D'Hondt
), daŭre restas kvar jarojn en sia posteno kaj la tuto plinoviĝas duone ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine. Ili estas elektataj el unika distrikto en ĉiu provinco kaj en la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kie oni voĉdonas por listo de ĉiuj kandidatoj de ĉiu politika partio aŭ balota alianco, al postenoj kiujn ĉiu distrikto metas en disputo en tiu elekto.
180
En 2006 ĝi havis totalon de 257 membroj.
La
Senato
kunigas la reprezentantojn de la 23 provincoj kaj de la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kaj korespondas al ĉiu po du senatanoj el la majoritato kaj po unu el la minoritato, sumtotale 72 membroj. Ili estas elektita per rekta baloto, daŭras ses jarojn en sia regotempo kaj plinoviĝas trione ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine.
181
Laŭ la Leĝo 24 012 de
1991
oni establis leĝon por minimuma proporcio de inoj en la elekteblaj postenoj, devigante la politikajn partiojn inkludi minimumon de triono de virinoj inter la kandidatoj.
182
Ekde tiam, la partopreno de inoj en politiko pliiĝis elstare, kaj tiele Argentino estas la sudamerika lando kun plia kvanto de virinoj en la leĝofara povo kaj unu el la unuaj dek je tutmonda nivelo.
183
La Kongreso de la Argentina Nacio zorgas pri la formado kaj aprobo de la federaciaj leĝoj; krome, ĝi respondecas pri la aprobo de la juraj kodoj nome civila, puna, komerca, labora, aviada kaj primin, inter aliaj.
184
Ĝi enhavas konstitucian organismon aŭtonoman de teknika helpo: nome la Ĝenerala Revizorejo de la Nacio, kiu zorgas pri la kontrolo de laŭleĝeco, administrado kaj revizorado de la tuta agado de la publika administracio.
185
Same, en la medio de la Kongreso funkcias ankaŭ la
ombudsmano
Defensor del Pueblo de la República Argentina
(Defendanto de la Popolo de la Argentina Respubliko) kiel sendependa organismo, sen ricevi instrukciojn de ajna aŭtoritato. Ties celo estas defendi la homajn rajtojn kaj la konstituciajn kaj jurajn rajtojn kiuj povus esti mistraktitaj de la Administracio.
186
Justica povo
redakti
redakti fonton
Palaco de Justico, kie kunsidas la Supera Kortumo de Justico de Argentino.
La justica povo estas regata de Supera Kortumo de Justico de la Argentina Nacio formita de kvin jurismaj juĝistoj nomumitaj de la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, kiu postulas por tio majoritatan de du trionoj.
187
La malsupraj tribunaloj zorgas pri la solvo de konfliktoj regulataj de la federacia juro en la tuta lando (
tribunales federales
) kaj, ankaŭ, de la leĝaro komuna en la Aŭtonoma Urbo Bonaero (
tribunales nacionales
). La nomumon de juĝistoj faras la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, sur bazo de triopo formita de kandidatoj selektitaj per publika konkurenco fare de la
Consejo de la Magistratura
(Juĝista Konsilantaro), nome organismo de multfaka kompono, al kiu korespondas la rekta kontrolo de la
juĝistoj
kaj de la administrado de la Justica Povo.
188
La juĝistoj restas en siaj postenoj «dum pluas ties bona konduto» kaj povas esti elpostenigitaj nur okaze de gravaj miskondutoj, fare de
Jurado de Enjuiciamiento
(Ĵurio de Juĝado), formita de leĝofaristoj, magistratoj kaj advokatoj.
Servoj
redakti
redakti fonton
La
Argentina Federala Polico
- AFP (Hispane: Policía Federal Argentina - PFA) estas la ĉefa korpo de interna sekureco de la Argentina Respubliko. Ĝi estis kreita la
24an de decembro
1943
, per la Dekreto 17.750 sur la bazoj de la malnova "Polico de la Ĉefurbo", kiu operaciis en la Urbo de Bonaero de 1880 ĝis tiu jaro, kaj eniris en funkciojn la 1an de januaro 1945. AFP dependas de la Ministerio de Sekureco, ĝi havas taĉmentojn en ĉiuj provincoj de la lando nomitaj "Delegacioj" kaj en la Urbo de Bonaero, kie ĝi praktikas ankaŭ la funkciojn de loka polico, entute kun la
Metropola Polico de la Urbo de Bonaero
, pro la 7a artikolo de la Nacia Leĝo 24.588, ankaŭ nomita Leĝo Cafiero. La provincoj havas proprajn policojn, kiu laboras en multaj kazoj artikitaj kun la Federala Polico.
Sporto en Argentino
redakti
redakti fonton
En lando de tiom da loĝantoj, kompreneble troveblas kluboj de ĉiaj sportaj disciplinoj. Aparte populara en Argentino - samkiel en la najbaraj landoj Brazilo kaj Urugvajo - estas
futbalo
. Kiam konkuras la vira
argentina nacia teamo de futbalo
, milionoj da subtenantoj sekvas ĉiujn movojn. En 1978 kaj 1986 la teamo gajnis la
Futbalan Mondpokalon
, sed en la matĉoj de la
Futbala Mondpokalo 2010
ili nur eniris la grupon de plej bonaj ok teamoj, tie malvenkante kontraŭ la germana teamo. Enlande grandis la atendoj ke en la matĉoj de la
Futbala Mondpokalo 2014
de la 12-a de junio ĝis la 13-a de julio ĝi denove pli sukcesu, sed tamen la argentina teamo ne sukcesis venki en la finalo malvenkante denove kontraŭ la germana teamo.
Inter plej popularaj kluboj menciindas la
Club Atlético Boca Juniors
Club Atlético Newell's Old Boys
San Lorenzo de Almagro
Quilmes AC
Club Atletico Colón
Club Atlético Lanús
Club Atlético Vélez Sarsfield
Estudiantes de La Plata
ktp.
Esperanto en Argentino
redakti
redakti fonton
En
1941
fondiĝis
Argentina Esperanto-Ligo
, kiu en
1946
ricevis la statuson de
Landa Asocio
de
UEA
en Argentino. Aldone en
1966
fondiĝis
Juna Esperantistaro Argentina
, kiu ricevis la statuson de junulara sekcio de Argentina Esperanto-Ligo kaj de landa sekcio de
Tutmonda Esperantista Junulara Organizo
(TEJO) samjare.
De la 26-a de julio ĝis la 2-a de aŭgusto
2014
okazis en
Bonaero
la
99-a Universala Kongreso
de
Esperanto
tuj post la 47-a Konferenco de
Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj
(ILEI) en
Montevideo
Urugvajo
Referencoj
redakti
redakti fonton
PÉREZ, Gustavo.
Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001-2015
hispane
) (pdf),
p. 16
INDEC
. Arkivita el
la originalo
je 2005-11-09. Alirita 24-a de junio 2008 .
Argentina
. International Monetary Fund. Alirita 1-a de oktobro 2009 .
Argentino
en
PIV
ĉe Vortaro.net
Human Development Report
angle
) (PDF). United Nations Development Programme (2007). Alirita 19-a de junio 2008 .
International GDP ranking
angle
). Arkivita el
la originalo
je 2009-02-27. Alirita 2009-11-08 .
6,0
6,1
6,2
6,3
6,4
Laŭ
«Datos geográficos sobresalientes de la República Argentina»
Arkivigite je
2008-07-26 per la retarkivo
Wayback Machine
, artikolo en la retejo de la
Nacia Geografia Instituto
Arkivigite je
2011-10-08 per la retarkivo
Wayback Machine
Limits of Oceans and Seas Alirita la 12-an de oktobro 2010,
[1]
International Hydrographic Organization
Arkivigite je
2011-05-04 per la retarkivo
Wayback Machine
3-a eldono, 1953, Imp. Monégasque, Monte Carlo, Monako, angla
Circular C55 de 2001 de la OHI
. Arkivita el
la originalo
je 2015-09-24. Alirita 2014-03-01 .
Datos Republica Argentina
Subsekretario de Katastro de Fajrolando
. Arkivita el
la originalo
je 2014-07-04. Alirita 2014-03-01 .
11,0
11,1
Arkivigite je
2008-04-18 per la retarkivo
Wayback Machine
Tratado del Río de la Plata y su Frente Marítimo Alirita la 24-an de julio 2008, Ministerio de Gobierno de la Provincia de Buenos Aires
Las relaciones con Paraguay, Alirita la 25-an de julio 2008, Historia General de las Relaciones Exteriores de la Argentina, Iberoamérica y el Mundo
rompita ligilo
La deforestación agrava inundaciones, Alirita la
30an de januaro
de 2011, Clarín
«Oficialización de las Cataratas del Iguazú como una de las Nuevas Siete Maravillas del Mundo»
Arkivigite je
2014-07-04 per la retarkivo
Wayback Machine
, artikolo en la retejo Noticias Terra.
15,0
15,1
15,2
15,3
15,4
15,5
15,6
15,7
Vidu
oni.escuelas.edu.ar
Arkivigite je
2013-08-03 per la retarkivo
Wayback Machine
redargentina.com
Arkivigite je
2008-07-27 per la retarkivo
Wayback Machine
Sistema de Tandilia, alirita la 25-an de julio 2008, Mejor pasto
17,0
17,1
17,2
17,3
17,4
Informo de
INDEC
Arkivigite je
2008-09-11 per la retarkivo
Wayback Machine
Se dio a conocer la nueva altura oficial del Cerro Aconcagua: 6960,8 metros, hispana,
Instituto Geográfico Nacional (Argentino)
, alirita la 3-an de septembro 2012.
19,0
19,1
19,2
19,3
19,4
19,5
Hidrografio
Arkivigite je
2013-07-08 per la retarkivo
Wayback Machine
de Argentino.
Mapo
de riveroj.
Arkivigite je
2013-10-09 per la retarkivo
Wayback Machine
rompita ligilo
Puerto Gaboto, el lugar donde comenzó la historia, 23-a de oktobro de 2004, alirita la 28-an de junio 2008, Pablo Arrizabalaga, La Nación
Luna, Félix, La etapa colonial, Breve historia de los argentinos, 1994, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6
Arkivigite je
2013-05-27 per la retarkivo
Wayback Machine
Las Invasiones inglesas - la defensa Alirita la 5-an de julio 2008, eldonejo Historia del país
Félix Luna,
La etapa colonial - Las invasiones inglesas
, Breve historia de los argentinos, 1994, Buenos Aires, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.
Arkivigite je
2014-03-14 per la retarkivo
Wayback Machine
El acta de la independencia Alirita la 5a de julio de 2008, Ministerio de educación.
Arkivigite je
2014-02-01 per la retarkivo
Wayback Machine
19 de julio: El acta se modifica Alirita la 27a de junio de 2008, Ministerio de educación.
Konstitucio de Urugvajo de 1830
. Arkivita el
la originalo
je 2015-09-24. Alirita 2014-03-16 .
Félix Luna, ĉapitro
Hacia la organización nacional - Rosas
en Breve historia de los argentinos, 1994, Buenos Aires, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.
Gálvez, Manuel, Claridad,
Vida de Juan Manuel de Rosas
, majo 2007, id=
ISBN 978-950-620-208-8
, paĝo 575.
Arkivigite je
2014-06-05 per la retarkivo
Wayback Machine
La guerra de la Triple Alianza, Alirita la 6-an de julio 2008, Felipe Pigna, El Historiador
31,0
31,1
«Guerra de la Triple Alianza»
, artikolo en la
Enciclopedia Microsoft® Encarta® Online
, 2008. Microsoft Corporation. Rezervitaj rajtoj.
Osvaldo Bayer:
«Pulgas y garrapatas»
Página/12
, 4a de decembro de 2004. Konsultita la 4-an de decembro 2013.
«Ahora atacan los Grondona»
Página/12
15a de oktobro
de 2011. Konsultita la 4-an de decembro 2013.
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2014-05-17. Alirita 2014-03-25 .
Tilman, Rick (2001):
«Darwin’s impact: social evolution in America, 1880-1920»
Arkivigite je
2010-11-08 per la retarkivo
Wayback Machine
«From terror to genocide: Britain’s tasmanian penal colony and Australia’s history wars»
rompita ligilo
, ĉe la retejo
Journals
, de la Universitato de Ĉikago.
Thornton,
American Indian Holocaust
, paĝoj 48-49.
Maeder, Ernesto J. A., Editorial Plus Ultra,
Historia del Chaco
, julio, 1997,
ISBN 950-21-1256-3
, paĝo 105, ĉapitro VIII.
Fontoj: La argentina loĝantaro venas el censoj de 1869 (1 877 490) kaj 2001 (36 260 130) kaj tiu de 1930 el Ortiz, Ricardo M. (1974),
Historia económica de la Argentina
. Buenos Aires: Plus Ultra, paĝo 508. La monda loĝantaro estas prenita el jenaj fontoj: tiu de 1870 de Meadows, Donella H. et. al (1975).
Los límites del crecimiento
. México: Fondo de Cultura Económica, paĝo 51. (1400 milonoj); tiu de 1930 el
"Historical Estimates of World Population"
la Censoficejo de Usono (2 070 000 000); tiu de 2001 el
Total Midyear Population for the World: 1950-2050
, la Censoficejo de Usono (6 146 294 339).
Arkivigite je
2010-03-18 per la retarkivo
Wayback Machine
"Rico como un argentino", el surgimiento de una nación moderna, alirita la 6-an de julio 2008, Facultad de Agronomía (UBA).
Félix Luna, ĉapitro
La modelación de la Argentina moderna
, en "Breve historia de los argentinos", 1994, Bonaero: eldonejo Planeta / Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.
En 1945, José Luis Torres verkis libron titolita
La Década Infame
, en kiu analizas kritike tiun periodon. La termino estis ekde tiam uzita ĝeneralige por nomigi la tutan periodon.
44,0
44,1
Arkivigite je
2012-05-03 per la retarkivo
Wayback Machine
Revolución Libertadora: La cuarta invasión inglesa
, Revista Primera Plana N.º 507,
13a de septembro
de 1973
Frigerio, José Oscar, oktobro de 1984,
Perón y la Iglesia. Historia de un conflicto inútil
Todo es Historia
, numero 210, paĝo 35, Bonaero, issn=0040-8611, konsultita en 2009
Arkivigite je
2012-10-15 per la retarkivo
Wayback Machine
Hay que matar a Perón, Pedro Bevilacqua, 16a de februaro de 2012
Arkivigite je
2009-10-14 per la retarkivo
Wayback Machine
Arturo Frondizi, El Historiador, alirita la 29.an de oktobro 2013, Pigna, Felipe.
url=
Capítulo 66: La revolución argentina (1966-1973), alirita la 6-an de julio 2008, Universidad del CEMA
“Una débil mujer”, alirita la 6-an de julio 2008, Susana Viau, 13-a de januaro 2007,
Página/12
Arkivigite je
2009-10-24 per la retarkivo
Wayback Machine
Una duda histórica: no se sabe cuántos son los desaparecidos, alirita la 21-an de junio 2008, Pablo Calvo, 6-a de oktobro 2003, ĵurnalo
Clarín
Juicio a las Juntas Militares Alirita la 6-an de julio 2008, Nunca Más,
Comisión Nacional sobre la Desaparición de Personas
Arkivigite je
2011-07-23 per la retarkivo
Wayback Machine
Vecinos ilustres: Raúl Alfonsín, Chascomus.net
Menem
hispane
).
Todo Argentina
. Alirita 6-a de novembro 2009 .
Arkivigite je
2009-02-25 per la retarkivo
Wayback Machine
La convertibilidad marcó el ritmo político de una década, Carlos Eichelbaum, Clarín, 15-a de aprilo 2001, alirita la 7-an de julio 2008.
rompita ligilo
Los daños irremisibles, Daniel Larriqueta, La Nación, 16-a de junio 2008, alirita la 7-an de julio 2008
Arkivigite je
2015-09-24 per la retarkivo
Wayback Machine
El Impacto de la crisis argentina sobre la economía española, alirita la 21-an de junio 2008, Blázquez, Jorge y Sebastián, Miguel, 2003, Real Instituto Elcano.
de la Rúa
hispane
).
Todo Argentina
. Alirita 6-a de novembro 2009 .
González, Fernando.
«De la Rúa renunció, cercado por la crisis y sin respaldo político»
Arkivigite je
2008-03-06 per la retarkivo
Wayback Machine
Clarín
, 21a de decembro de 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.
«Renunció De la Rúa: el peronista Puerta está a cargo del Poder Ejecutivo»
rompita ligilo
La Nación
, 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.
Galarce, Martín.
«Juró Rodríguez Saá, anunció el default y otras medidas»
Arkivigite je
2012-05-20 per la retarkivo
Wayback Machine
Terra
, 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.
rompita ligilo
Duhalde fue designado por una abrumadora mayoría legislativa. Alirita la 7-7-2008. Publikigita la 2-an de januaro 2002, La Nación
rompita ligilo
Aprobó Diputados la pesificación de deudas hasta 100 000 dólares La Nación, publikigita la 6-an de januaro 2002, alirita la 7-an de julio 2008
rompita ligilo
Creció el pedido de personal en las empresas, La Nación, Marilina Esquivel, 31-a de decembro de 2002, alirita la 7-an de julio 2008
Arkivigite je
2009-12-29 per la retarkivo
Wayback Machine
Neffa, Julio César El Plan de Jefes y Jefas de hogar desocupados (PJyJhd), CLACSO, 2007, alirita la 16-an de novembro 2013
rompita ligilo
Se cierra el círculo de una administración personalista Carlos Pagni, La Nación, 28-an de oktobro 2007, alirita la 7-an de julio 2008.
Arkivigite je
2013-12-02 per la retarkivo
Wayback Machine
La Nación, La visión de los economistas, 2007, alirita la 16-an de novembro 2013.
Infobae
, Para las autoridades de la UBA no hay crisis: "Los números hablan de otra cosa", 26-a de aprilo 2008, alirita la 16-an de novembro 2013.
Vidu
Rezolucion 125/08
Rezulto de la ŝtata elektado de la
23a de oktobro
de 2011, artikolo en la retejo de la Ministerio de Internaj Aferoj de la Respubliko Argentino.
«Votación histórica: Diputados convirtió en ley el regreso de YPF al Estado»
Arkivigite je
2014-07-04 per la retarkivo
Wayback Machine
, artikolo en la retejo Rosario3.com, de la 3a de majo de 2012.
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2016-03-04. Alirita 2014-04-10 .
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2012-10-25. Alirita 2014-04-10 .
«Según el Banco Mundial, Argentina duplicó su clase media entre 2003 y 2009»
Arkivigite je
2014-07-01 per la retarkivo
Wayback Machine
La Nación
«Macri gana en Argentina y pone fin al kirchnerismo tras 12 años»
, artikolo de Carlos E. Cué en
El País
- 23-a de novembro 2015
hispane
Indec - Superficie y cantidad de departamentos, por provincia, alirita la 24-an de julio 2008, xls,
Territorio/geografía
Arkivigite je
2016-02-21 per la retarkivo
Wayback Machine
Instituto Nacional de Estadística y Censos
IGN División Política, Superficie y Población de la República Argentina
INDEC Geografio.
. Arkivita el
la originalo
je 2008-09-11. Alirita 2014-03-01 .
78,0
78,1
Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y gráficos. Total del país. Población por sexo, tasa de variación intercensal, según provincia. Años 2001 - 2010
Arkivigite je
2010-12-20 per la retarkivo
Wayback Machine
(oficiala retejo)
Ĉirkaŭkalkulo fare de la konsultentrepreno Abeceb, septembre de 2008, baze sur indikiloj pri enspezoj, produktoj kaj impostoj (kaj ŝtataj kaj provincaj), je normalaj prezoj.
Kompleta informo
La urbo Bonaero estas duaranga ento konstitucie, sed neorganizita kiel provinco sed laŭ speciala reĝimo (Aŭtonoma Urbo), simila kaj egalebla al propra de provinco.
La informo inkludas la parton de la frostejo Suda Patagonio kiun Argentino disputas kun Ĉilio.
Inklude la Argentinan Antarkton kaj la Insulojn de la Suda Atlantiko ĝi altiĝas al 1 002 445
Ne inkludas 980 874 km² de la Argentina Antarkto kaj de la Insuloj de la Suda Atlantiko, kiuj estas sub administrado de la Unuiĝinta Reĝlando, por kio Argentina postulas suverenecon, totale de areo de 3 761 274 km².
La glocalización en acción: Regionalismo y paradiplomacia en Argentina y el Cono Sur latinoamericano, alirita la 21a de junio de 2008, Mariano Ferrero, 2006, pdf, Revista Electrónica de Estudios Internacionales, paĝoj 9.
Instituto Nacional de Estadística y Censos. Estimaciones y proyecciones de población 2010-2040. : total del país. Paĝo 28.
. Arkivita el
la originalo
je 2014-09-12. Alirita 2014-04-20 .
Censo 2010: en el país viven 40 091 359 personas (38,9 % en la provincia de Buenos Aires)
Arkivigite je
2014-07-08 per la retarkivo
Wayback Machine
Ámbito Financiero
Cuadro total del país según provincia.
censita loĝantaro en 1991 kaj 2001 kaj absoluta kaj relativa intercensa varieco 1991-2001; arkivo Excel en la retejo de INDEC.
Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010 Censo del Bicentenario Resultados definitivos, Serie B Nº 2 Paĝo 62. (retejo)
. Arkivita el
la originalo
je 2015-09-23. Alirita 2014-04-20 .
Indicadores demográficos seleccionados en los períodos censales
Arkivigite je
2006-06-21 per la retarkivo
Wayback Machine
(procentaĵo kaj de maljunauloj kaj de junuloj, vivatingo, fekundeco, procentaĵo de eksterlandanoj). Totalo de la lando, en jaroj 1869 al 2001. Arkivo Excel en la retejo de la INDEC.
Arkivigite je
2008-03-23 per la retarkivo
Wayback Machine
La emigración de argentinos, alirita la 24a de junio de 2008, Mónica Markwald, 2003, marto, Markwald, La Madrid & Asociados.
Estimaciones y proyecciones de población. Total del país. 1950-2015, alirita la 24a de junio de 2008
Instituto Nacional de Estadística y Censos
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2013-03-26. Alirita 2014-04-20 .
Perfil Migratorio Argentina 2012
About Argentina
. Government of Argentina. Arkivita el
la originalo
je 2009-09-19. Alirita 1-a de septembro 2009 .
El País,
[2]
Konsultita la 16an de Aŭgusto 2016.
[3]
Encuentro digital con Pacho O'Donell, alirita la 25an de aprilo de 2009, 2003, Diario
El Mundo
[4]
Arkivigite je
2016-04-27 per la retarkivo
Wayback Machine
III CILE. Paneles y ponencias. César Eduardo Quiroga Salcedo.
Vidal de Battini, Berta (1964):
El español de la Argentina: estudio destinado a los maestros de las escuelas primarias
, maparo de María Teresa Grondona. Buenos Aires: Consejo Nacional de Educación.
99,0
99,1
99,2
Arkivigite je
2007-06-12 per la retarkivo
Wayback Machine
Argentino, alirita la 22-an de junio 2008, 19-a de junio 2008,
Monda faktolibro de CIA
, angla.
Arkivigite je
2015-05-25 per la retarkivo
Wayback Machine
Información económica, alirita la 22-an de junio 2008, marto 2008, xls, Información económica, Ministerio de Economía y Finanzas Públicas (Argentino).
Arkivigite je
2008-07-12 per la retarkivo
Wayback Machine
Estadísticas alirita la 22-an de junio 2008, 2008, xls, SENASA.
World Soybean Production 2011
Arkivigite je
2013-06-05 per la retarkivo
Wayback Machine
International Energy Statistics
, U.S. Energy Information Administration.
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2012-05-05. Alirita 2014-04-21 .
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2012-10-25. Alirita 2014-04-21 .
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2013-05-15. Alirita 2014-04-21 .
rompita ligilo
«Desempleo cae a 7,1 % en Argentina en primer trimestre de 2012 (oficiala)»
Arkivigite je
2014-07-04 per la retarkivo
Wayback Machine
Noticias Terra
, 18a de majo de 2012.
«Exportaciones 2009»
Arkivigite je
2009-11-14 per la retarkivo
Wayback Machine
, arkivo Excel en la retejo de la INDEC.
«Importaciones 2009»
Arkivigite je
2009-11-14 per la retarkivo
Wayback Machine
, arkivo Excel en la retejo de la INDEC.
«El Mercosur continúa siendo el principal socio comercial
Arkivigite je
2009-03-16 per la retarkivo
Wayback Machine
, hacia donde se envió el 23 % de los embarques y desde donde se adquirieron el 16 % de las importaciones»,
Clarín
, 28a de januaro de 2009. Konsultita la 27-an de aŭgusto 2009.
Sentencia del Juez Jorge Ballesteros en el juicio "Olmos, Alejandro c/ Martinez de Hoz y otros s/ Defraudación", de la 13a de junio de 2000]
Federico Martín Maglio (2002),
Evolución de la deuda externa argentina. Período 1966 a 2001
Retejo de la profesoro Federico Martín Maglio
Kulfas, Matías; Schorr, Martín (2003).
La deuda externa argentina. Diagnóstico y lineamientos propositivos para su reestructuración
, Buenos Aires: Fundación OSDE-CIEPP
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2013-01-25. Alirita 2014-04-21 .
Ministerio de Economía. Serie histórica correspondiente al PBI y la deuda externa.
Arkivigite je
2013-12-04 per la retarkivo
Wayback Machine
Ministerio de Economía. Informe Trimestral Nº 67, "Finanzas Públicas", 2008.
El FMI presenta una 'moción de censura' a Argentina por fallos en sus estadísticas, alirita la 2-an de februaro 2013.
Argentina acusa al FMI de 'trato desigual' y anuncia un nuevo índice para la inflación, alirita la 2-an de februaro 2013.
Argentina admite su inflación real, alirita la 14-an de februaro 2014.
El Comercio
Lantos, Nicolás.
«El nacimiento de “la quinta potencia mundial”»
Página/12
, 1a de aŭgusto de 2012.
Armendariz, Alberto.
«Venezuela ingresó en el Mercosur para aportar un pilar energético»
Arkivigite je
2017-01-30 per la retarkivo
Wayback Machine
La Nación
, 1 de agosto de 2012.
«Mercosur decide sin Paraguay»
Arkivigite je
2013-12-03 per la retarkivo
Wayback Machine
RNW
«Brasil-Argentina complicó Mercosur»
Arkivigite je
2016-03-15 per la retarkivo
Wayback Machine
Clarín
«Integración latinoamericana»
Arkivigite je
2016-04-09 per la retarkivo
Wayback Machine
, dokumentoj IADB.
«Crece el déficit comercial con Brasil»
Arkivigite je
2007-02-13 per la retarkivo
Wayback Machine
Clarín
, 8a de majo de 2006;
"Gestiones para equilibrar la balanza comercial entre la Argentina y Brasil"
Arkivigite je
2019-10-16 per la retarkivo
Wayback Machine
La Nación
, 26a de marto de 2008.
Arkivita kopio
. Arkivita el
la originalo
je 2014-07-06. Alirita 2014-04-21 .
Arkivigite je
2007-09-27 per la retarkivo
Wayback Machine
El Acuerdo entre Argentina y Brasil, alirita la 22-an de junio 2008, Graciela Baquero, 3-a de februaro 2006, Mercosur ABC.
Valuation of country GDP, alirita la 29-an de julio 2011,
IMF
, aprilo 2011, angla, PIB PPA y Nominal, trayectoria 1980-2016.
Arkivigite je
2013-12-02 per la retarkivo
Wayback Machine
75 974 personas trabajan en el campo chaqueño, alirita la 27-an de septembro 2013.
INDEC. Cuentas nacionales. Producto Interno Bruto (PIB). Informes de prensa. Informe de Avance del Nivel de Actividad. Cuadro 4.1. Datos para el año 2007
INDEC.
Arkivigite je
2016-02-21 per la retarkivo
Wayback Machine
Secretaría de Agricultura, Ganadería, Pesca y Alimentación (SAGPyA), Argentina. Base de datos Cultivos: Soja, campaña 2006/2007.
Ministerio de Economía de la Nación. Sector externo. Cuadro 5.2. Datos para los años 1991-2007, Información Económica.
Arkivigite je
2014-01-13 per la retarkivo
Wayback Machine
Dicen que Argentina, Bolivia y Chile podrían crear una "OPEP del litio", alirita la 13-an de novembro 2013.
La guerra del litio en Chile, alirita la 13-an de novembro 2013.
rompita ligilo
Riqueza de recursos naturales, alirita la 10an de aŭgusto de 2008, postulas
Microsoft PowerPoint
, Prosperar, paĝo 11.
La Crisis de la Merluza, alirita la 11-an de aŭgusto 2008, Daniela Olivares, 16-a de septembro 2007, El Ciudadano.
149,0
149,1
INDEC, Cuentas nacionales, Producto Interno Bruto (PIB), Informaro gazetara, marto de 2008, rilate al la kvara jarkvarono 2007. Cuadro 4.1. En milionoj de pesoj de 1993.
150,0
150,1
Ministerio de Trabajo, Empleo y Seguridad Social,
Población ocupada según características socio-económicas
, 2007.
Ministerio de Economía de la Nación. Sector externo. Cuadro 5.2. Datos para el año 2007.
INDEC. Datos de 2002, Encuesta Industrial Anual (EIA). Cuadro 3.2.
rubros, alirita la 12-an de aŭgusto 2008,
Sector externo/Comercio Exterior
Instituto Nacional de Estadística y Censos
Arkivigite je
2013-04-27 per la retarkivo
Wayback Machine
Primera etapa: La herencia colonial, alirita la 22-an de junio 2008, El Proceso de construcción del territorio argentino, Olimpíadas nacionales de contenido educativo en internet.
155,0
155,1
Arkivigite je
2008-04-04 per la retarkivo
Wayback Machine
Día de la industria naval: Astilleros, en la ruta de Pedro Ferré, alirita la 22-an de junio 2008, M. Alceo Jacquemin, 11-a de septembro 2005,| Ĵurnalo
El Litoral
Iglesia y Convento San Francisco
, José de Guardia de Ponte, Portal de Salta. Konsultita la 24-an de februaro 2014.
UNWTO World Tourism Barometer June 2008, UNWTO, 2008, Monda Organizaĵo pri Turismo, angle, alirita la 5-an de aŭgusto 2008, volumen 6, n.º 2, paĝo 30.
Arkivigite je
2013-10-20 per la retarkivo
Wayback Machine
Crece el turismo chino en Argentina, Argentina en noticias, 18-a de aprilo 2013, alirita la 19-an de oktobro 2013, hispane.
159,0
159,1
159,2
Agostina Maroni, Laura Mastroscello kaj Florencia Montefiore, Eumed
Efectos de cambios en el Tipo de Cambio Real Bilateral en las Exportaciones de Turismo
, 2007, isbn=13: 978-84-690-4230-4
PBI y el turismo, alirita la 13-an de aŭgusto 2008, 9-a de decembro 2007 Página/12.
INDEC. Datos para 2004.
"Turismo internacional. Mercosur y países seleccionados. Año 2004"
, INDEC.
Arkivigite je
2007-05-13 per la retarkivo
Wayback Machine
Perspectivas del Sector Hotelero en Argentina - Inmejorables, alirita la 23-an de junio 2008, 2002, Grupo Fën.
Arkivigite je
2008-08-06 per la retarkivo
Wayback Machine
Turismo en Buenos Aires. Alirita la 7-an de aŭgusto 2008 bue.gov.ar
Más de 120 000 brasileños eligieron la Ciudad de Buenos Aires como destino turístico, alirita la 23-an de junio 2008, 27-a de oktobro 2006, Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires
Arkivigite je
2009-02-08 per la retarkivo
Wayback Machine
Mendoza, 8va capital vitivinícola del mundo. Alirita la 10an de aŭgusto de 2008, Vinos&Co.
Bariloche y Cataratas son los dos centros turísticos favoritos
rompita ligilo
Alirita la 13-an de septembro 2008
Cordoba, el litoral y buenos aires los destinos mas elegidos.
Arkivigite je
2014-07-04 per la retarkivo
Wayback Machine
Alirita la 2-an de junio 2012
Ezeiza chosen as best airport in the region; Santiago second
. MercoPress, 6a de septembro de 2007.
Arkivigite je
2008-09-08 per la retarkivo
Wayback Machine
Parque automotor en Argentina, alirita la 13-an de aŭgusto 2008, Anuario 2006, Asociación de fábricas de automotores.
Arkivigite je
2007-06-12 per la retarkivo
Wayback Machine
Transportation in Argentina, alirita la 23-an de junio 2008, 19-a de junio 2008, Monda faktolibro de
CIA
rompita ligilo
Jornada sobre la hidrovía Paraguay-Paraná, alirita la 31-an de majo 2008, Barrilli, 29-a de majo 2008, Barrilli.
Arkivigite je
2008-06-14 per la retarkivo
Wayback Machine
Listado de puertos habilitados, alirita la 23-an de junio 2008, Secretaría de transporte de la Nación Argentina.
Infraestructura de Argentina, alirita la 23-an de junio 2008, Mi Buenos Aires Querido
Harold Bloom,
The Western Canon: The Books and School of the Ages
, alirita la 20an de marto de 2011, angle, 1994, Harcourt Brace, Novjorko, paĝo 2, kie li citas Shakespeare, Dante, Chaucer, Cervantes, Michel de Montaigne, Molière, Milton, Samuel Johnson, Goethe, Wordsworth, Jane Austen, Walt Whitman, Emily Dickinson, Charles Dickens, George Eliot, Tolstoy, Ibsen, Freud, Proust, James Joyce, Virginia Woolf, Franz Kafka, Borges, Neruda, Fernando Pessoa, Samuel Beckett
«Gobiernos de provincia», Constitución Nacional, vidu Artículo 121.
[5]
Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.
Constitución nacional - De la forma y tiempo de la elección del presidente y vicepresidente de la Nación
[6]
Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.
«Mauricio Macri es el nuevo presidente de la República Argentina».
[7]
Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.
«Constitución Nacional Capítulo I: De su naturaleza y duración».
[8]
Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.
«Segunda Parte: Autoridades de la Nación».
[9]
Arkivigite je
2014-05-18 per la retarkivo
Wayback Machine
Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.
[10]
Constitución nacional - De la cámara de diputados senado.gov.ar Alirita la
29an de majo
de 2014.
Constitución Nacional - Del Senado
. Arkivita el
la originalo
je 2013-07-30. Alirita 2016-08-17 .
Ley 24 012 kaj Decreto Reglamentario 379/93
. Arkivita el
la originalo
je 2008-11-09. Alirita 2016-08-17 .
GMMP - Mujeres en la política
. Arkivita el
la originalo
je 2018-12-20. Alirita 2016-08-17 .
Constitución Nacional - Atribuciones del Congreso
. Arkivita el
la originalo
je 2013-07-30. Alirita 2016-08-17 .
Constitución Nacional - De la Auditoría General de la Nación
. Arkivita el
la originalo
je 2013-07-30. Alirita 2016-08-17 .
Constitución Nacional - Del defensor del pueblo
. Arkivita el
la originalo
je 2013-07-30. Alirita 2016-08-17 .
Atribuciones del Poder Ejecutivo
(laŭ la Konstitucio).
Constitución nacional - Del poder judicial: de su naturaleza y duración
. Arkivita el
la originalo
je 2013-07-30. Alirita 2016-08-17 .
Vidu ankaŭ
redakti
redakti fonton
Argentina ekstera politiko
Argentina Esperanto-Ligo
Latin-Ameriko
Listo de urboj de Argentino
Provincoj de Argentino
Argentine (pariza metrostacio)
República Argentina (metroo de Madrido)
Eksteraj ligiloj
redakti
redakti fonton
Argentino en la
Vikimedia Komunejo
(Multrimedaj datumoj)
Kategorio Argentino en la
Vikimedia Komunejo
(Multrimedaj datumoj)
Argentino en la
Vikivortaro
(Universala vortaro)
Argentino en la
Vikicitaro
(Kolekto de citaĵoj)
Argentino en
Vikinovaĵoj
(Liberaj novaĵoj)
Argentino en
Vikivojaĝo
(Turisma gvidilo)
Argentino en
ReVo
Oficiala retejo
hispane
Bazaj informoj pri
Argentino
en
la vikio de UEA
esperante
Retejo de la Prezidanto de Argentino
hispane
angle
Vojaĝraportoj pri Argentino
esperante
Argentino
en
Monda faktolibro de CIA
G20-Ŝtatoj
Argentino
Aŭstralio
Barato
Brazilo
Britio
Ĉinio
Francio
Germanio
Indonezio
Italio
Japanio
Kanado
Meksiko
Rusio
Sauda Arabio
Sud-Afriko
Sud-Koreio
Turkio
Usono
Afrika Unio
Eŭropa Unio
Merkosudo
Membro-ŝtatoj
Argentino
Brazilo
Paragvajo
Urugvajo
Asociiĝintaj ŝtatoj
Bolivio
Ĉilio
Peruo
Observantoj
Meksiko
Ŝtatoj
en
Sudameriko
Argentino
Bolivio
Brazilo
Ĉilio
Ekvadoro
Gujano
Kolombio
Paragvajo
Peruo
Surinamo
Trinidado kaj Tobago
Urugvajo
Venezuelo
Dependaj teritorioj:
Falklandoj
brita
Franca Gujano
franca
Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj
brita
Elstara artikolo
Ĉi tiu artikolo estis je la
nekonata dato
akceptita en la liston de
elstaraj artikoloj
Tiu ĉi artikolo estis
artikolo de la semajno
en la
28-a semajno
de la jaro
2014
Bibliotekoj
PeEnEo
92
GND
4002890-2
LCCN
n79070134
VIAF
146499420
ISNI
0000000123093391
SUDOC
026359537
BNF
11862283g
NDL
00560367
NKC
ge128676
BNE
XX451102 XX5308160, XX451102
Elŝutita el "
Kategorioj
53° E
26° S
73° E
50° S
66° E
21° S
55° S
Argentino
Administraj unuoj fonditaj en 1816
Kaŝitaj kategorioj:
Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo
Artikoloj kun rompitaj ligiloj
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Havendaj artikoloj pli grandaj ol 30 kB
Elstaraj artikoloj de nekonata dato
Elstaraj artikoloj
Artikoloj de la semajno en 2014
Paĝoj kun mapoj
Argentino
Aldoni temon