Bakterija – Wikipedija / Википедија

Bakterija – Wikipedija / Википедија
Prijeđi na sadržaj
Izvor: Wikipedija
Bakterije
Escherichia coli
snimljena
SEM
-om
Naučna klasifikacija
Domena:
Bacteria
Bakterije
(latinski
Bacterium
) su velika skupina živih organizama koji su uglavnom mikroskopske veličine i jednostanični, s relativno jednostavnom staničnom strukturom u kojoj nedostaje
stanična jezgra
organele
kao što su
mitohondriji
kloroplasti
Bakterije su najraširenije od svih organizama u prirodi.
Te su bakterije bile bitne u biološkoj
evoluciji
, a i danas su osnova svakog
hranidbenog lanca
u prirodi. Prisutni su u
tlu
vodi
Ostale su bakterije pripadnici
fiziološke
flore ljudi i životinja (obitavaju na
koži
, u usnoj i nosnoj sluznici,
crijevima
, donjem dijelu ženskog
spolnog sustava
), obavljaju poželjne kemijske procese te se primjenuju u raznim
gospodarskim
djelatnostima. Od 1500 opisanih vrsta bakterija, samo su stotinjak vrsta ljudski
patogeni
Morfološka
i uzgojna svojstva bakterija, njihov rast, metabolizam i genetiku proučava dio
mikrobiologije
koji se zove
bakteriologija
Medicinska
bakteriologija proučava
rikecije
klamidije
i patogene bakterije koje oštećuju organizam proizvodima svojeg metabolizma (
toksini
).
Povijesni slijed
uredi
uredi kod
Prve veće bakterije je promatrao
Antoni van Leeuwenhoek
1683. koristeći prvi mikroskop iz vlastite izrade. Dugo nakon njegova otkrića se istraživala samo morfologija tih
mikroorganizama
, ali ne i njihovo djelovanje u živoj prirodi. Naziv
bakterija
znatno kasnije (1828.) izvodi Christian Gottfried Ehrenberg,
od
grč.
bakterion
što znači "štapić, palica". Osnivači znanstvene i eksperimentalne bakteriologije su
Louis Pasteur
(1822-1895) i
Robert Koch
(1843-1910). Oni su u laboratorijskom radu počeli upotrebljavati neke postupke, poput bojenja i uzgajanja bakterija. Radili su na utvrđivanju etiologije mnogih zaraznih bolesti i opisali ulogu bakterija kao uzročnika i prijenosnika bolesti ili patogena. Francuski mikrobiolog i imunolog Emile Roux je znatno pridonio spoznajama o bakterijskim otrovima. Na osnovi novih pronalazaka i spoznaja, kojima su osnova bila prijašnja otrkića, može se tvrditi da su 19. i 20. stoljeće "zlatno doba" bakteriologije. Za taj se napredak mora naglasiti značenje dostupnosti i uporabe novih tehničkih pomagala i metoda bojenja bakterija. U novije se vrijeme istražuju vrlo sitne bakterijske strukture, njihove biokemijske aktivnosti i
genetika
Građa
uredi
uredi kod
Glavni članak:
Građa bakterija
Bičasta bakterija
Veličina stanica pojedinih bakterijskih vrsta je različita i nije stalna (ovisi o djelovanju različitih činitelja). Duljina im se kreće od 0,3 do 20 μm, a promjer od 0,5 do 2,0 μm.
Citoplazma
je polutekuća tvar koja čini najveći dio bakterijske stanice. U njoj se zbiva većina metaboličkih procesa jer sadrži organske i neorganske tvari te organele.
Nukleoid
ili
jezgrina tvar
je ekvivalent
jezgre
. Slobodno je rasprostranjena u središnjem dijelu citoplazme. Pretežno sadrži
DNK
te
RNK
, zbog čega kažemo da je nositelj nasljednih uputa.
Plazmidi
imaju funkciju nasljednog aparata koji je neovisan o jezgrinoj tvari. Kružnog su oblika i unjima se nalaze [gen]i. Najznačajniji plazmidi određuju rezistentnost bakterija na
antibiotike
R-činitelji
).
Ribosomi
su kuglastoga oblika, većim dijelom sastavljeni od RNA. To su mjesta gdje se zbiva sinteza
bjelančevina
. Mogu biti slobodni ili vezani za citoplazmatsku membranu.
Membrana
je debela 5 do 10 nm i vidljiva je elektronskim mikroskopom. Sastoji se od slojeva
fosfolipida
i bjelančevina. Obavlaj razne funkcije važne za život bakterijske stanice: regulira ulazak tvari, izlazak proizvoda razgradnje i osmotsku ravnotežu.
Stanična stijenka
je čvrsta i elastična tvorevina građena od peptidoglikana (
mureina
). Gotovo sve vrste bakterija posjeduju ovaj stanični dio koji okružuje i štiti unutrašnjost bakterijske stanice od mehaničkih oštećenja i promjene tlaka.
Kapsula
glikokalis
su sluzave tvorbe na površini stanica nekih vrsta bakterija (
kapsulogene
bakterije). Stvaraju ih
enzimi
na membrani stanice, a izlučuju se na površini stanične stijenke. Štite bakteriju od djelovanja
fagocita
, infekcije
bakteriofaga
i od nepovoljnih utjecaja okoliša.
Bičevi
ili
flagele
lat.
flagellum
– bič) – omogućavaju pokretanje nekim bakterijama (najčešće bacilima). Izbijaju iz bazalnih tjelešaca smještenih dijelom na unutarnjoj strani citoplazmatske membrane, a dijelom na staničnoj stijenci. Građeni su od bjelančevina
flagelina
, malih su dimenzija i vidljivi samo elektronskim mikroskopom.
Fimbrije
(lat.
fimbria
– vlakno) i
pili
(lat.
pilius
– dlaka) su uglavnom ravne i čvrste tvorbe koje se nalaze na površini stanica gram-negativnih bakterija (vidi niže). U odnosu na bičeve su brojnije i mnogo manje, građene od bjelančevine
fibrilina
odnosno
pilina
. Pilima bakterije prijanjaju na stanice makroorganizama te se
koloniziraju
. Fimbriji povezuju dvije bakterije omogućujući
konjugaciju
Metabolizam (mijena tvari)
uredi
uredi kod
Tvar
Količina (%)
ugljikohidrati
~50
nukleinske kiseline
~19
bjelančevine
10 - 15
masti
12 – 40
mineralne soli
12 – 14
Hemijski sastav
uredi
uredi kod
Bakterijska stanica sadržava veliki broj
neorganskih
organskih spojeva
. Njihov sadržaj ovisi o vrsti bakterije.
Voda
je količinski glavni sastavni dio živih stanica, pa i bakterijskih (75-98 %) jer sudjeluje u brojnim kemijskim reakcijama kao otapalo ili prijenosnik elektrolita. U bakterijskoj stanici su
kemijski elementi
približno zastupljeni kao u stanicama
viših organizama
. Oni su većinom sadržani unutar
makromolekula
(stanične
bjelančevine
nukleinske kiseline
, kompleksni
ugljikohidrati
, i
masti
u citoplazmi i staničnim ovojnicama).
Procesi
uredi
uredi kod
Procesi
metabolizma
bakterija su uvjetovani nasljednim činiteljima. Mijena tvari podrazumjeva sve kemijske procese koji se zbivaju kao sinteza tvari (
anabolizam
) i razgradnja tvari (
katabolizam
). Za nju su bakterijama potrebni
ugljik
dušik
, voda i anorganske
soli
, kao gradivni elementi
enzima
i uvjeti održanja koloidnoga stanja,
osmotskog tlaka
acido-bazične ravnoteže
u stanici. Ovisno o podrijetlu ugljika i izvoru energije, razlikuju se autotrofni i heterotrofni metabolizam.
Autotrofne bakterije ili
autotrofi
dobivaju ugljik iz
ugljikova dioksida
ili karbonata, a dušik iz anorganskih spojeva amonijaka, nitrita i nitrata. Energiju dobivaju
kemosintezom
(oksidacijom) ili
fotosintezom
Heterotrofne bakterije ili
heterotrofi
su organizmi za koje su organski spojevi (ugljikohidrati) izvor ugljika i energije, a anorganski i organski spojevi (bjelančevine) izvor dušika. Ovisno o tome odakle potječu organski spojevi heterotrofne su bakterije
paraziti
(sa živih) odnosno
saprofiti
(s uginulih organizama).
Autotrofne bakterije
uredi
uredi kod
U zavisnosti od toga koji izvor energije koriste, autotrofne bakterije mogu biti:
fotosintetičke (fototrofne),
hemosintetičke (hemotrofne) i
miksotrofne
Fotosintetičke
koriste
Sunčevu
energiju
kao izvor energije za proizvodnju hranljivih materija. Ta fotosinteza se razlikuje od one kod biljaka po tome što se pri njoj ne oslobađa
kiseonik
i bakteriohlorofil može da vrši fotosintezu i u mraku.
Hemosintetičke bakterije
kao izvor energije za proizvodnju hrane koriste
hemijsku
energiju koju dobijaju
oksidacijom
različitih
neorganskih jedinjenja
Miksotrofne bakterije mogu da koriste i autotrofni i heterotrofni način ishrane što zavisi od uslova sredine u kojoj se nalaze. Neke suporne i gožđebite bakterije u prisustvu veće količine organske materije hrane heterotrofno.
U zavisnosti od toga koja jedinjenja oksidišu razlikuju se:
nitrifikacione,
gvožđevite (oksidišu
gvožđe
),
sumporne
metanske
vodonične
i dr.
Nitrifikacione bakterije
oksidišu
amonijak
nitrite
, a zatim nitrite u
nitrate
soli
azota
koje biljke mogu da koriste).
Heterotrofne bakterije
uredi
uredi kod
Ove bakterije uzimaju gotove organske materije iz spoljašnje sredine.
Mogu biti:
saprofitske (saprobne) i
parazitske
Saprofiti
koriste organske materije iz uginulih organizama i raznog organskog otpada. One luče enzime koji krupne organske
molekule
razlažu na male organske i neorganske molekule. Bakterije te male organske molekule upijaju kroz pore na ćelijskom zidu. Saprofitske bakterije zajedno sa
gljivama
predstavljaju najznačajnije organizme na našoj planeti iz kategorije razlagača (
mineralizatora
).
Ovi oblici organizama razlažu uginula bića na manje organske i neorganske (
mineralne
) molekule. Neke od njih imaju sposobnost da
ugljenik
iz uginulih organizama pretvaraju u
ugljen-dioksid
(koriste ga biljke u fotosintezi). Bez ovih bakterija ugljenik i mnogi drugi
elementi
bili bi nepovratno blokirani u telu uginulih organizama. Život na našoj planeti bi, u ovom sadašnjem obliku, tada prestao.
Saprofitske bakterije se javljaju i u humanim ćelijama kao na primer
meningokoke
(izazivaju meningitis-zapaljenje moždanih opni) i
gonokoke
(izazivaju
gonoreju
- kapavac).
Paraziti
organske materije uzimaju iz živih organizama. Oni žive na račun domaćina izazivajući
bolest
(patogene). Neke od njih izazivaju oboljenja samo u određenim uslovima sredine.
Načini ćelijskog disanja
uredi
uredi kod
Organske materije (dobijene nekim od već opisanih načina ishrane) se u bakterijama razlažu i oslobađena energija se koristi za životne procese. Proces razlaganja organskih materija do krajnjih proizvoda ugljen-dioksida,
vode
i oslobođene energije (u vidu
ATP
-a) naziva se
ćelijsko disanje
(respiracija).
Razlikuju se dva tipa ćelijskog disanja :
anaerobna respiracija i
aerobna respiracija.
Aerobna respiracija
uredi
uredi kod
Aerobnu respiraciju obavljaju
aerobne bakterije
koje žive u sredini sa kiseonikom. Pri ovom procesu se
glukoza
(preko nje i ostala organska jedinjenja) u prisustvu kiseonika razlaže na ugljen-dioksid i vodu uz oslobađanje energije (
ATP
). Proces vrše enzimi respiratornog lanca vezani za
mezozome
ćelijske membrane.
Anaerobna respiracija
uredi
uredi kod
Anaerobnu respiraciju (Fermentaciju ili
vrenje
) vrše
anaerobne bakterije
koje žive u sredini bez kiseonika. Pri vrenju se glukoza, u sredini bez kiseonika, razlaže do proizvoda koji mogu biti :
mlečna kiselina
(pri mlečno-kiselinskom vrenju) ili
etil-alkohol
(pri alkoholnom vrenju).
U odnosu prema kiseoniku postoji i treća grupa bakterija -
fakultativne anaerobne bakterije
koje mogu da žive i u prisustvu i u odsustvu kiseonika.
Oblici bakterija
uredi
uredi kod
Morfologija bakterija
bacil,
Bacillus subtilis
Bakterijske ćelije pokazuju tri osnovna morfološka tipa: bacili, koke i spiralne. Kod nekih bakterija prisutna je pojava da nakon ćelijske deobe ćelije ostanu zajedno, obrazujući tako kolonije u obliku lanca ili grozda.
Koke
(od latinske reči „coccus“ — zrno) su loptaste bakterije. Pojedinačne koke nazivaju se mikrokoke (monokoke), a udružene su diplokoke (dve spojene koke), streptokoke (u vidu lanca), stafilokoke (u obliku grozda) tetrade (po četiri u paketiću) i sarcine (po osam u paketiću). Koke su nepokretne bakterije.
Bacili
su štapićaste pokretne bakterije jer imaju bičeve, izduženog su oblika i imaju zaobljene, ravne ili zašiljene krajeve. Udruženi grade diplobacile (2 bacila jedan do drugog) i streptobacile (u vidu lanca) i palisade (u vidu tarabe/ograde).
Spiralne bakterije
mogu imati oblik spirale i onda se nazivaju spirili (ako imaju manji broj blagih zavoja), spirohete (ako imaju veći broj oštrih zavoja) ili, ako su u obliku zareza, vibrioni. Izmešđu ćelijske membrane i bakterijskog zida nalazi se bič, čijom se kontrakcijom bakterija kreće. Spiralne bakterije mogu živeti i u aerobnim i
anaerobnim uslovima
Rast i razmnožavanje
uredi
uredi kod
Binarna dioba
Rast i deoba bakterija
1. centralni rast (npr. kod
Escherichia coli
Bacillus subtilis
2. apikalni rast (npr. kod
Corynebacterium diphtheriae
Rast bakterija podrazumjeva povećanje veličine njihovih stanica, ali i povećanje njihova broja nakon
razmnožavanja
, što rezultira stvaranjem
kolonija
. Postoje vrsne i metaboličke razlike vezane za rast i razmnožavanje bakterija. Na te procese utječu nasljedni činitelji. Bakterije se počinju razmnožavati kada njihove stanice narastu do veličine svojstvene određenoj vrsti. To se zbiva povoljnim hranidbenim, energijskim, atmosferskim i temperaturnim
uvjetima
. Najveći broj bakterijskih vrsta razmnožava se jednostavnom,
binarnom diobom
, pri kojoj od jedne bakterijske stanice
nespolnim
načinom nastaju dvije nove stanice.
Plazimidi
se najčešće prenose
konjugacijom
koja nastaje doticanjem dviju bakterija preko spolne pili. Ostali oblici genskoga prijenosa kod bakterija uključuju
transformaciju
transdukciju
transpoziciju
koji se najčešće vrše umjetnim postupcima u
genetičkom inženjerstvu
Bakterije se razmnožavaju na više načina:
prostom deobom,
pupljenjem,
egzosporama (spoljašnje spore),
fragmentacijom (podelom na više delova) i
posebnim načinima polnog razmnožavanja.
Prosta deoba
(binarna deoba ili amitoza) je tip razmnožavanja pri kome se jedna ćelija podeli na dve nove ćelije - bakterije. Brzina i intezitet razmnožavanja su ogromni o čemu govori podatak da se u povoljnim uslovima neke bakterije dele na svakih 20 do 30 minuta. Pre deobe
DNK
se pričvrsti za ćelijsku membranu, a zatim se izvrši njena
replikacija
. Bakterije sadrže 1 molekul DNK u obliku prstena (
prstenasta DNK
). Novonastali molekul se pričvrsti za ćelijsku membranu pored starog molekula. Nakon toga se bakterija podeli na dva jednaka ili nejednaka dela sa po jednim molekulom DNK u svakom delu.
Bakterije ponekad vrše neku vrstu
polnog procesa
jer tada dolazi do razmene
genetičkog materijala
između bakterija. Pri tome jedna bakterija dobija, na različite načine, deo DNK druge bakterije.
Razmena genetičkog materijala se može obaviti na tri načina:
konjugacija
transformacija
transdukcija
Pri konjugaciji se dve bakterije spajaju
proteinskim
mostom kroz koji deo ili cela DNK jedne bakterije (naziva se davalac) prelazi u drugu bakteriju (primalac). Daljim razmnožavanjem bakterije primaoca potomstvo će sadržati genetički materijal oba „roditelja“ (i primaoca i davaoca).
Transformacija je proces kojim se DNK, koja se oslobodi razlaganjem ili raspadanjem jedne bakterije, uzima (guta) od strane druge bakterije.
Transdukcija je proces kojim se DNK prenosi iz jedne u drugu bakteriju pomoću određenog
bakteriofaga
. Prilikom izvlačenja
profaga
iz hromozoma bakterije greškom on može da ponese i susedni deo DNK bakterije i da ga prenese u drugu bakteriju.
Konjugacija i transformacija se dešavaju u
laboratorijskim
uslovima i to kod svega desetak vrsta bakterija. Transdukcija se dešava kod svih proučavanih vrsta bakterija i izgleda da je najrasprostranjeniji proces razmene genetičkog materijala u prirodnim uslovima.
Prilagodba
uredi
uredi kod
Gram-pozitivna bakterija (vidi niže) u nepovoljnim životnim uvjetima tvori
endosporu
. U takvom obliku
sporogena
bakterija može preživjeti deseteljećima jer je spora otporna na povišenu i sniženu
temperaturu
, zračenje i
dezificijense
. Spora nije metabolički aktivna tvorba niti sudjeluje u razmnožavanju bakterija. Nakon ponovnog uspostavljanja povoljnih uvjeta, bakterijska stanica se vraća u vegetativni oblik zadržavajući prijašnja patogena svojstva.
Identifikacija
uredi
uredi kod
Identifikacija
(prepoznavanje) bakterija se obavlja na osnovi
morfoloških svojstava (podjela prema obliku stanice)
Kuglaste bakterije
ili
koki
grč.
kókkos
– zrno) imaju oblik kugle. Kada nakon diobe stanice ostanu zajedno, tada nastaju diplokoki (dvije jedinke), streptokoki (lanac), stafilokoki (grozd), tetrakoki (dva para) ili sarcine (osam jedinki).
Štapićaste bakterije
ili
bacili
lat.
bacillus
– štapić) mogu biti različite duljine i promjera. Ako se nakon diobe štapići ne razdvajaju, zovu se diplobacili (u paru), streptobacili (lanac) ili palisade (poredani usporedno).
Zavojite bakterije
ili
spirili
su u osnovi štapićaste bakterije jedanput ili više puta zavijene oko svoje zamišljene osi. Mogu biti vibrioni (u obliku zareza) ili spirohete (više zavoja).
Bakterije
Bacillus subtilis
obojane po Gramu
L-oblici bakterija
(otkrivene na Listerovu institutu) nemaju stanične stijenke, pa se pojavljuju u različitim oblicima (
polimorfizam
).
bojenja po Gramu (metoda
danskog
biologa
Christina Grama
koja uključuje plavoljubičasti kristal-violet i crveni karbol-fuksin)
gram-pozitivne
se oboje plavoljubičasto i nakon čišćenja
alkoholom
. Imaju deblju staničnu stijenku s teikoičnom kiselinom i više mureina.
gram-negativne
ne zadržavaju boju, nego se oboje crveno. Stijenka im sadrži lipoproteine i lipopolisaharide; posjeduju dodatnu vanjsku membranu.
Značaj i uloge bakterija
uredi
uredi kod
Značaj i uloge bakterija su mnogostruke i obuhvataju skoro sve sfere života na našoj planeti. Pobrojaćemo neke od njih:
bakterije
azotofiksatori
imaju sposobnost da
azot
iz atmosfere prevode u
amonijak
koji biljke mogu da koriste za sintezu
proteina
. Najveći deo neorganskog azota nalazi se u
atmosferi
u obliku
gasa
i kao takav je za biljke neupotrebljiv; ove bakterije žive u
simbiozi
sa
korenima
biljaka mahunarki (
pasulj
detelina
i dr.); bakterije koriste šećere koje biljke stvaraju fotosintezom, a za uzvrat ih snabdevaju solima azota.
bakterije mineralizatori
o čijem značaju je već bilo reči;
mnoge vrste
simbiontnih bakterija
predstavljaju deo normalne flore u organizmima
životinja
, odnosno čoveka (pod simbiozom se podrazumeva zajednički život dva ili više organizama;kada svi članovi imaju koristi onda se takav zajednički život naziva mutualizam); takva je na primer bakterija Escherichia coli (ešerihija) koja živi u crevima čoveka i pomaže u varenju hrane; članovi normalne flore sprečavaju širenje patogenih bakterija ;ako se članovi normalne flore uklone delovanjem antibiotika, onda dolazi do bujanja patogenih bakterija. Bakterije normalne flore mogu izazvati oboljenje kod svog domaćina ako se nađu u tkivima i organima u kojima normalno ne žive; tako na primer ešerihija može izazvati upalu mokraćne bešike; primer simbioze su i bakterije u
crevima
nekih životinja (goveda i neki
majmuni
) koji mogu da vare
celulozu
bakterije su nezamenljivi organizmi za eksperimente na polju
genetičkog inženjeringa
. U bakterije se može ubaciti ljudski gen za neki protein i bakterije će sintetisati taj protein; tako se danas bakterije koriste za proizvodnju
insulina
, hormona rasta i dr.
neke bakterije proizvode
antibiotike
bakterije se koriste, zbog svoje sposobnosti vršenja fermentacije, u proizvodnji hrane (
jogurt
sir
, turšija,
sirće
i dr.);
Patogene bakterije
izazivaju oboljenja biljaka,
životinja
i ljudi; izazivači su
epidemija
(pojava brojnih slučajeva oboljenja ljudi u određenom području).
Patogene bakterije
uredi
uredi kod
Za organizam kažemo da je patogen ako je sposoban da izaziva određeno oboljenje. Patogeni organizmi su specifični za posebnu vrstu domaćina i posebnu vrstu tkiva. Neke vrste bakterija uništavaju ćelije svog domaćina. Međutim, najveći broj vrsta bakterija proizvodi toksine (
otrovi
) koji nanose štetu metabolizmu ćelije domaćina.
Bakterijski toksini se dele u dve grupe:
endotoksine
egzotoksine
Endotoksini
se nalaze u ćelijskom zidu, dok se egzotoksine izlučuju iz bakterije u okolnu sredinu.
Egzotoksini
prouzrokuju sledeće bolesti:
difteriju
tetanus
koleru
dijareju
botulizam
...
Najveći broj trovanja hranom uzrokuju toksini bakterija koje žive u hrani. Jedno od najtežih i najsmrtonosnijih trovanja je
botulizam
, prouzrokovan bakterijom
Clostridium botulinum
(latinski : botulus – kobasica). Toksin ove bakterije,
botulin
, uzrokuje paralizu i u krajnjem ishodu, ako se ne leči,
smrt
. Kako se bakterija razvija samo u anaerobnim uslovima (bez kiseonika), sveža i smrznuta hrana je sigurna od botulina, ali je konzervisana hrana u limenkama pogodna, zbog anaerobnih uslova, za razvoj
spora
koje proizvode otrov. Ako se hrana nepravilno konzervira, pogotovo pri kućnom konzerviranju, može doći do pojave botulizma. Najsigurnija kućno konzervirana hrana je kisela (turšija) jer ova bakterija ne opstaje u kiseloj sredini.
Hrana zagađena bakterijama roda
Salmonella
takođe može dovesti do trovanja. Svinjetina, živinsko meso i
jaja
su česti izvori zaraze. Uzročnici oboljenja su žive bakterije, koje se u crevima prenamnože, a ne njihovi toksini. Glavni simptom oboljenja je dijareja (tečna stolica).
Bolesti kao što su difterija,
šarlah
veliki kašalj
tuberkuloza
su izazvane bakterijama koje se šire kroz
vazduh
i prenose se kapljicama koje se izbacuju
kašljanjem
kijanjem
. Bakterije se u vazduhu ne mogu da hrane i razmnožavaju, ali vazduh ipak sadrži ogroman broj bakterija.
Bakterijska oboljenja se mogu sprečiti:
vakcinacijom
ispravnom higijenom,
pasterizacijom
(zagrevanje od 63 °C do 100 °C),
sterilizacijom
(zagrevanje iznad tačke ključanja) i
lečiti
antibioticima
Antibioza i antibiotici
uredi
uredi kod
Antibioza
(latinski anti = protiv; bios = život) je pojava da neki mikroorganizmi stvaraju jedinjenja – antibiotike, koji sprečavaju razmnožavanje ili uništavaju druge mikroorganizme.
Prvi otkriveni
antibiotik
je
penicilin
, koga proizvodi plesan
penicilijum
. Otkrio ga je
Aleksandar Fleming
1928
. godine. Jedna grupa bakterija,
aktinomicete
, proizvode mnoge antibiotike koji su danas u širokoj upotrebi: streptomicin, tetraciklin i dr. Antibiotici se proizvode gajenjem bakterija ili hemijskim putem.
Bakterije su sposobne da mutiraju (menjaju se) i postaju otporne (
rezistentne
) na dejstvo antibiotika. Kada se jedna grupa bakterija izloži dejstvu antibiotika najveći broj njih ugine, ali jedan mali broj otpornih preživljava. Od tog momenta njihov broj se naglo povećava (razmnožavaju se na svakih 20 – 30 minuta) tako da uskoro bakterije otporne na neki antibiotik postaju veoma raširene. Bakterije mogu da postanu otporne na neki antibiotik i putem razmene gena koji se nalaze na plazmidima.
Plazmidi
se dupliraju nezavisno od bakterijskog hromozoma, čime se vrlo brzo stvori ogroman broj kopija
gena
kojima bakterija postaje rezistentna. Plazmidi se mogu prenositi ne samo između bakterija iste vrste već i između različitih vrsta. Nepravilna i nekontrolisana upotreba antibiotika od strane čoveka doprinosi povećanoj rezistentnosti bakterija na te
lekove
Klasifikacija bakterija
uredi
uredi kod
Jako je teško izvršiti njihovu klasifikaciju jer su različite vrste bakterija veoma slične po izgledu, načinu razmnožavanja, a istovremeno slične vrste imaju veoma različite metabolizme.
Na osnovu građe ćelije mogu se podeliti u dve osnovne grupe:
tipične prokariote (imaju sve one osobine i delove prokariota, o kojima je već rečeno); pripada im najveći broj vrsta bakterija;
atipične prokariote u koje se ubrajaju: rikecije, hlamidije, mikoplazme i aktinomicete.
Savremena klasifikacija
uredi
uredi kod
Prema najnovijim podacima, klasifikaciji Higher-Level-a, koji se baziraju na genetskoj srodnosti (16S rRNK)
domen
Bacteria
(prave bakterije ili Eubacteria) obuhvata sledeća carstva:
Proteobacteria
Spirochaetae
Oxyphotobacteriae
Saprospirae
Chloroflexae
Chlorosulfatae
Pirellae
Firmicutae
Thermotogae
Pored navedenih carstava, ovom domenu pripadaju i tipovi kojima još nije određeno tačno mesto u klasifikaciji.
Povezano
uredi
uredi kod
Staphylococcus aureus
Reference
uredi
uredi kod
„Bacteria (eubacteria)”
Taxonomy Browser, US National Institute of Health
. Pristupljeno 10 September 2008
Whitman WB, Coleman DC, Wiebe WJ (1998).
„Prokaryotes: the unseen majority”
Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America
95
(12): 6578–83.
Bibcode
1998PNAS...95.6578W
DOI
10.1073/pnas.95.12.6578
ISSN
0027-8424
PMC
33863
PMID
9618454
Choi, Charles Q. (17 March 2013).
„Microbes Thrive in Deepest Spot on Earth”
. LiveScience
. Pristupljeno 17 March 2013
Glud R, Wenzhöfer F, Middelboe M, Oguri K, Turnewitsch R, Canfield DE, Kitazato H (2013).
„High rates of microbial carbon turnover in sediments in the deepest oceanic trench on Earth”
Nature Geoscience
(4): 284–288.
Bibcode
2013NatGe...6..284G
DOI
10.1038/ngeo1773
Oskin, Becky (14 March 2013).
„Intraterrestrials: Life Thrives in Ocean Floor”
. LiveScience
. Pristupljeno 17 March 2013
Fredrickson JK, Zachara JM, Balkwill DL, Kennedy D, Li SM, Kostandarithes HM, Daly MJ, Romine MF, Brockman FJ (2004).
„Geomicrobiology of high-level nuclear waste-contaminated vadose sediments at the Hanford site, Washington state”
Applied and Environmental Microbiology
70
(7): 4230–41.
DOI
10.1128/AEM.70.7.4230-4241.2004
PMC
444790
PMID
15240306
Literatura
uredi
uredi kod
Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998
Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
Holt, Jack R, Carlos A. Iudica (2009):
Taxa of Life
Arhivirano
2008-07-03 na
Wayback Machine-u
Govedarica Mitar, Mirjana Jarak: Opšta mikrobiologija, Univerzitet u Novom Sadu, Poljoprivredni fakulet, Odsek za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 1995.
Alcamo IE (2001).
Fundamentals of microbiology
. Boston: Jones and Bartlett.
ISBN
0-7637-1067-9
Atlas RM (1995).
Principles of microbiology
. St. Louis: Mosby.
ISBN
0-8016-7790-4
Martinko JM, Madigan MT (2005).
Brock Biology of Microorganisms
(11th izd.). Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall.
ISBN
0-13-144329-1
Holt JC, Bergey DH (1994).
Bergey's manual of determinative bacteriology
(9th izd.). Baltimore: Williams & Wilkins.
ISBN
0-683-00603-7
Hugenholtz P, Goebel BM, Pace NR (15 September 1998).
„Impact of culture-independent studies on the emerging phylogenetic view of bacterial diversity”
J Bacteriol
180
(18): 4765–74.
PMC
107498
PMID
9733676
. Arhivirano iz
originala
na datum 2008-09-14
. Pristupljeno 2015-04-19
Funke BR, Tortora GJ, Case CL (2004).
Microbiology: an introduction
(8th izd.). San Francisco: Benjamin Cummings.
ISBN
0-8053-7614-3
Shively, Jessup M. (2006).
Complex Intracellular Structures in Prokaryotes (Microbiology Monographs)
. Berlin: Springer.
ISBN
3-540-32524-7
Martin Dworkin, Stanley Falkow, Eugene Rosenberg, Karl-Heinz Schleifer, Erko Stackebrandt (Hrsg.):
The Prokaryotes, A Handbook of the Biology of Bacteria
. 7 Bände, 3. Auflage, Springer-Verlag, New York u. a. O., 2006,
ISBN
0-387-30740-0
. Umfasst auch Archaea.
Joseph W. Lengeler, Gerhart Drews, Hans G. Schlegel (Hrsg.):
Biology of the Prokaryotes
. Georg Thieme Verlag, Stuttgart 1999,
ISBN
3-13-108411-1
. Umfasst auch Archaea.
Michael T. Madigan, John M. Martinko, Paul V. Dunlop, David P. Clark:
Brock – Biology of microorganisms
, 12. Ed. (Pearson International Edition), Pearson, Benjamin Cummings, Pearson Education, Inc., San Francisco u. a. O. 2009,
ISBN
978-0-321-53615-0
. Umfangreiches Lehrbuch, behandelt auch andere Mikroorganismen.
Michael T. Madigan, John M. Martinko:
Brock – Mikrobiologie
, 11. überarbeitete Auflage, Pearson Studium, München 2006,
ISBN
3-8273-7187-2
. Übersetzung von
Brock – Biology of microorganisms
11. ed. ins Deutsche, behandelt auch andere Mikroorganismen.
Betsey Dexter Dyer:
A field guide to bacteria
. Cornell University Press, Ithaca NY, U.S.A. 2003,
ISBN
0-8014-8854-0
(Karton),
ISBN
0-8014-3902-7
(Leinen). Beobachtungen im Gelände, behandelt auch Archaea.
Karl Bernhard Lehmann & Rudolf Otto Neumann:
Atlas und Grundriss der Bakteriologie und Lehrbuch der speciellen bakteriologischen Diagnostik
. Lehmann, München 1896. Klassisches (veraltetes) Lehrbuch mit Schwerpunkt medizinische Bakteriologie.
Herbert Zuber:
Thermophile Bakterien
. In:
Chemie in unserer Zeit
. Bd. 13, Nr. 6, 1979, S. 165–175,
ISSN
0009-2851
Birgit Sattler, Hans Puxbaum, Roland Psenner:
Bakterien der Lüfte: Vom Winde verweht
. In:
Biologie in unserer Zeit
. Bd. 32, Nr. 1, 2002, S. 42–49,
ISSN
0045-205X
Silke Wendler:
Das Cytoskelett der Bakterien
. In:
Biologie in unserer Zeit
. Bd. 32, Nr. 1, 2002, S. 6,
ISSN
0045-205X
Hans-Curt Fleming, Jost Wingender:
Biofilme – die bevorzugte Lebensform der Bakterien: Flocken, Filme und Schlämme
. In:
Biologie in unserer Zeit
. Bd. 31, Nr. 3, 2001, S. 169–180,
ISSN
0045-205X
Library resources
about
Bacteria
Online books
Resources in your library
Resources in other libraries
Vanjske veze
uredi
uredi kod
Wikivrste
imaju više informacija na temu:
Bacteria
Mirkobiološka galerija
Arhivirano
2006-01-26 na
Wayback Machine-u
MicrobeWiki
Arhivirano
2015-02-06 na
Wayback Machine-u
, an extensive
wiki
about
bacteria
Arhivirano
2015-02-08 na
Wayback Machine-u
and
viruses
Arhivirano
2015-02-14 na
Wayback Machine-u
Bacteria that affect crops and other plants
Bacterial Nomenclature Up-To-Date from DSMZ
Arhivirano
2007-09-29 na
Wayback Machine-u
Genera of the domain Bacteria
– list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
The largest bacteria
Arhivirano
2012-12-11 na
Wayback Machine-u
Tree of Life: Eubacteria
Arhivirano
2014-10-21 na
Wayback Machine-u
Videos
Arhivirano
2015-11-05 na
Wayback Machine-u
of bacteria swimming and tumbling, use of optical tweezers and other videos.
Planet of the Bacteria
by
Stephen Jay Gould
On-line text book on bacteriology
Arhivirano
2008-09-13 na
Wayback Machine-u
Animated guide to bacterial cell structure.
Bacteria Make Major Evolutionary Shift in the Lab
Online collaboration for bacterial taxonomy.
Arhivirano
2014-04-15 na
Wayback Machine-u
PATRIC
, a Bioinformatics Resource Center for bacterial pathogens, funded by
NIAID
Bacterial Chemotaxis Interactive Simulator
– A web-app that uses several simple algorithms to simulate bacterial chemotaxis.
Cell-Cell Communication in Bacteria
Arhivirano
2009-01-30 na
Wayback Machine-u
on-line lecture by Bonnie Bassler, and
TED: Discovering bacteria's amazing communication system
Arhivirano
2011-12-05 na
Wayback Machine-u
Sulfur-cycling fossil bacteria from the 1.8-Ga Duck Creek Formation provide promising evidence of evolution's null hypothesis
Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America
Summarized in:
Scientists discover bacteria that haven't evolved in more than 2 billion years
LiveScience
and
Businessinsider
Izvor:
Kategorije
Bakterije
Mikrobiologija
Sakrivena kategorija:
Webarchive template wayback links
Bakterija
Započni temu