Bakterya - Wikipedia
Jump to content
Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Bakterya
Temporal range:
Archean o bago
– Ngunyan
Had'n
Archean
Proterozoic
Pha.
Pinadakulang mikrograpong elektron nin
Escherichia coli
Sayantipiko na klasipikasyon
Missing taxonomy template
pakarhayon
):
Bakterya
Phyla
Gramong positibo/ mayong panluwas na membrano
Actinobacteria
(halangkaw na G+C)
Firmicutes
(hababa na G+C)
Tenericutes
(mayong selulang pader)
Gramong negatibo/ Igwa nin panluwas na membrano
Aquificae
Bacteroidetes
Chlorobi
Chlamydiae
Verrucomicrobia
Deinococcus-Thermus
Fusobacteria
Gemmatimonadetes
Nitrospirae
Proteobacteria
Spirochaetes
Synergistetes
Dae aram/ dae nakagrupo
Acidobacteria
Chloroflexi
Chrysiogenetes
Cyanobacteria
Deferribacteres
Dictyoglomi
Fibrobacteres
Planctomycetes
Thermodesulfobacteria
Thermotogae
An
bakterya
Ingles
bacteria
IPA
: /bækˈtɪəriə/) [
darakulan
] o
bacterium
saroan
) iyo saro sa mga pangenot na grupo nin mga nabubuhay na mga
organismo
. Sa manlainlain na paggamit, pigsasabi na an terminong bakterya iyo an gabos nin mga
prokaryote
o sa sarong pangenot na grupo ninda, o iyo man an inaapod na
eubakterya
eubacteria
), depende sa mga kaisipan dapit sa mga pagkasugpon kaini. Digdi, ginagamit an bakterya ngarig aramon an yubakterya. Saro pang pangenot na grupo nin bakterya (dae ginagamit sa mahiwas, bakong taksonomikong kaisipan) an
Archaea
. An
bakteriyolohiya
, sarong sangay nin
mikrobiyolohiya
, an apud sa pag-aadal nin mga bakterya. Mahihiling an mga bakterya sa gabos nin mga pig-iistaran sa
Kinaban
, arug nin sa kadagaan, asidikong mainit na tubig, basurang radyoaktibo,
tubig, asin sa kairaroman nin Kinaban, kabali na man an mga organikong bagay asin mga buhay na hawak nin mga tinanom asin mga hayop, na nagigin sarong halimbawa nin mutwalismo sa sistemang panunaw nin mga tao, anay, sagkod mga ipis. Igwang apatnapung milyong
selula
nin bakterya sa sarong gramo nin daga asin sarong milyong selula nin bakterya sa sarong milimetro nin malinig na tubig; sa pankagabsan, igwang estimadong limang nonilyong (5×10
30
) bakterya sa kinaban,
na minabilog nin sarong biyomas na mas dakul sa bilang nin gabos na mga tinanom asin hayop.
Igwang estimadong sampolong liwat na selulang bakteryal sa plora nin mga tawo kaysa sa mga selulang pantawo sa satuyang hawak, na kun sain igwang dakulang bilang nin mga bakterya sa palnit bilang sarong
gut flora
An kadaklan nin mga bakterya sa satuyang hawak iyo kinokonsiderang dae nakakaraot huli naman sa epekto nin sistemang immuno, sagkod an pira iyo nakakatabang. Alagad, an pirang klase nin bakterya iyo patoheniko asinpupuwedeng magkawsa nin mga helang, arug nin
kolera
syphilis
anthrax
leprosy
, asin
bubonic plague
. An mga
impeksiyong respiratoryo
an pinakadistroso sa mga helang, arug na sana an
tuberkulosis
na guminadan nin duwang milyong katawo sa laog nin sarong taon, kadaklan digdi iyo naka-istar sa
Aprika
Sa mga mauswag na nasyun, ginagamit an mga
antibiotic
sa pagbulong nin mga impeksiyong bakteryal asin sa agrikultura, nagigin bistado na an resistensiyang antibiyotik. Sa industriya, importante an mga bakterya sa paglinig nin mga estero asin sa pagpapababa nin naapong lana, sa produksiyon nin keso sagkod yogurt sa paagi nin
permentasyon
, an pagkua nin
bulawan
palladium
tanso
asin iba pang metal sa sektor nin pagmimina,
kabali naman sa
biyoteknolohiya
, asin an pagpapaluwas nin mga antibiotik sagkod iba pang kimikal.
10
An bakterya an pinakadakol sa gabos nin mga organismo, ini iyo huli sa saindang marikas na reproduksiyon o pagpadakol. Mahiwasan sindang mahihiling sa daga,
tubig
asin bilang mga
symbiont
nin ibang organismo. Dakol na mga
pathogen
, mga organismong minatao nin helang, iyo bakterya. Saditon an kadaklan sa sainda, harus yaon sa
0.5-5.0 μm
an saindang pinakahalabang dimensyon, pero puwede man magdakula an higanteng bakterya arug nin
Thiomargarita namibiensis
asin
Epulopiscium fishelsoni
sa 0.5
mm an dakula. Igwa sindang mga selulang pader (
cell wall
), arug nin mga
selula
cell
) kan tinanom sagkod
amag
, pero pigbibilog nin
peptidoglycan
an mga selulang pader nin bakterya.
Hilingon man
baguhon
baguhon an source
Birus
Mikroorganismo
Selula
Espesye
Mga panluwas na takod
baguhon
baguhon an source
An Wikimedia Commons igwa nin medya dapit sa
Bakterya
MicrobeWiki
Archived
2015-02-06 at the
Wayback Machine
, an extensive
wiki
about
bacteria
Archived
2015-02-08 at the
Wayback Machine
and
viruses
Archived
2015-02-14 at the
Wayback Machine
Bacteria which affect crops and other plants
Bacterial Nomenclature Up-To-Date from DSMZ
Archived
2007-09-29 at the
Wayback Machine
Genera of the domain Bacteria
- list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
The largest bacteria
Archived
2012-12-11 at the
Wayback Machine
Toltolan
baguhon
baguhon an source
"Bacteria (eubacteria)"
Taxonomy Browser
. NCBI
. Retrieved
2008-09-10
"Bakterya." Estrada, Horacio R.
Bakterya, Bayrus, at Bulate
, nagsisilbing sanggunian para sa pag-unawa sa agham ng mikrobiyolohiya, bakterya, birus, at iba pang mga mikroorganismo,
NRCP Medical Series 4
Archived
2008-10-04 at the
Wayback Machine
, STII.dost.gov.ph
Bacteria
[plural],
bacterium
[singular],
Some Medical Terms
Diseases
".
The New Book of Knowledge (Ang Bagong Aklat ng Kaalaman), Grolier Incorporated
. 1977., pahina 206.
Fredrickson JK; Zachara JM; Balkwill DL; Kennedy, D.; Li, S.-m. W.; Kostandarithes, H. M.; Daly, M. J.; Romine, M. F.;
et al
(2004).
Geomicrobiology of high-level nuclear waste-contaminated vadose sediments at the Hanford site, Washington state
".
Applied and Environmental Microbiology
70
(7): 4230–41.
doi
10.1128/AEM.70.7.4230-4241.2004
PMID 15240306
Whitman WB, Coleman DC, Wiebe WJ
(1998).
Prokaryotes: the unseen majority
".
Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America
95
(12): 6578–83.
doi
10.1073/pnas.95.12.6578
PMID 9618454
C.Michael Hogan. 2010.
Bacteria
. Encyclopedia of Earth. eds. Sidney Draggan and C.J.Cleveland, National Council for Science and the Environment, Washington DC
Sears CL
(2005).
"A dynamic partnership: celebrating our gut flora".
Anaerobe
11
(5): 247–51.
doi
10.1016/j.anaerobe.2005.05.001
PMID 16701579
"2002 WHO mortality data"
. Retrieved
2007-01-20
Ishige T, Honda K, Shimizu S
(2005).
"Whole organism biocatalysis".
Current Opinion in Chemical Biology
(2): 174–80.
doi
10.1016/j.cbpa.2005.02.001
PMID 15811802
Pinopoonan
an artikulong ini sa
Siyensya
. Makakatabang ka sa Bikol Wikipedia sa
pagparambong
kaining pahina.
Kinua sa "
Mga kategorya
Paglinig kan awtomatikong taxobox
Mga artikulo na igwa nin mga microformat nin 'species'
Mga taxobox na mayong kolor
Mga artikulong may taxobox na warang taxonbar
Mga awtomatikong taxobox na nagsususog sa titulo kan pahina
Pages using automatic taxobox with unknown parameters
Mga pahina na naggagamit nin PMID magic links
Mga poon na artikulo
Biyolohiya
Nakatagong kategorya:
Webarchive template wayback links
Bakterya
Magdagdag nin pag-uulayan