Belġju - Wikipedija

Belġju - Wikipedija
Aqbeż għall-kontentut
Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Renju tal-Belġju
NL
Koninkrijk België
FR
Royaume de Belgique
DE
Königreich Belgien
Mottu:
DE
) "
Einigkeit macht stark
FR
) "
L'Union fait la force
NL
) "
Eendracht maakt macht
(traduzzjoni: "L'għaqda ssaħah")
Innu nazzjonali:
La Brabançonne
Lokazzjoni tal-Belġju (aħdar skur)
– fi ħdan l-
Unjoni Ewropea
(aħdar ċar) fil-
kontinent Ewropew
(griż skur)
Belt kapitali
(u l-ikbar belt)
Brussell
50°51′N
4°21′E
50.85°N 4.35°E
50.85; 4.35
Lingwi uffiċjali
Olandiż
(Fjamming)
Franċiż
Ġermaniż
Gruppi etniċi
ara
Demografija
Gvern
Monarkija parlamentari
Demokrazija parlamentari federali
Re
Filippu
Prim Ministru
Bart De Wever
Indipendenza
mill-
Pajjiżi l-Baxxi
4 ta' Ottobru, 1830
Sħubija fl-
UE
25 ta' Marzu 1957
Erja
Total
30,528
km
136
11,787
mil
kwadru
Ilma
6.4
Popolazzjoni
ċensiment
tal-2025
11,812,354
76
Densità
384/km
22
994.6/mili
kwadri
PGD
PSX
stima
tal-2012
Total
$420.307 biljun
30
Per capita
$37,883
20
PGD
(nominali)
stima
tal-2012
Total
$484.692
biljun
21
Per capita
$43,686
16
IŻU
(2013)
0.897
għoli ħafna
17
Valuta
Ewro
EUR
Żona tal-ħin
CET
UTC
+1)
Kodiċi telefoniku
32
TLD tal-internet
.be
Qabel l-1999:
Frank Belġjan
Membru fundatur.
Ukoll
.eu
, li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-
Unjoni Ewropea
Il-
Belġju
Olandiż
België
Franċiż
Belgique
Ġermaniż
Belgien
), uffiċjalment ir-
Renju tal-Belġju
, huwa pajjiż li jinsab fuq il-fruntiera bejn il-parti tal-Ewropa fejn hu mitkellem l-ilsien Ġermaniż u l-kultura rumanza, hu maqsum fi tliet reġjuni. Fit-tramuntana hemm il-
Fjandri
li l-popolazzjoni tagħhom titkellem bil-
lingwa Fjamminga
(varjanti tal-
Olandiż
) u tagħmel madwar 58% tal-popolazzjoni totali u fin-nofsinhar hemm il-
Wallonja
, kważi għal kollox
Frankofona
bl-eċċezzjoni ta' komunità żgħira li titkellem bil-Ġermaniż, li tagħmel 32% tal-popolazzjoni nazzjonali totali. Fin-nofs jinsab ir-reġjun tal-belt ta'
Brussell
Bruxelles-Capitale
, uffiċjalment bilingwi, għalkemm hu kważi għal kollox Frankofon, u fih tgħix 10% tal-popolazzjoni. Barra minn hekk fuq il-fruntiera mal-
Ġermanja
fil-
Wallonja
hemm il-komunità li titkellem bil-Ġermaniż li hi magħmula mill-komuni annessi mal-
Ġermanja Nażista
fl-1940-1945 u li kienet ċediet il-
Ġermanja
lill-Belġju fl-1919.
Il-Belġju kien fost il-membri fundaturi tal-
Unjoni Ewropea
u l-belt kapitali Brussell hi s-sedi ta' bosta istituzzjonijiet komunitarji.
Fronetars tal-Belġju totali: 1,297 km, pajjiżi tal-fruntiera (4): Franza 556 km; Ġermanja 133 km; Lussemburgu 130 km; Olanda 478 km.
Storja
immodifika
immodifika s-sors
Il-pajjiż juri traċċi ċari tal-preżenza umana li jmorru lura għaż-żminijiet preistoriċi, speċjalment fis-siti megalitiċi ta'
Oppagne
u ta'
Wéris
, fejn jinsabu
olmen
interessanti
L-ewwel nies li għexu fil-Belġju, imsejħin
Belġi
, kienu magħmula prinċipalment minn tribujiet
Ċelti
li kin jgħixu fil-
Gallja
tat-Tramuntana u kienu megħluba minn
Ġulju Ċesri
fl-
54 QK
, kif dan iddeskriva fil-ktieb tiegħu
De Bello Gallico
. Kien Ċesri stess li nnota l-qlubija kbira tal-Belġi fil-battalja, hekk li ikteb: "horum omnium fortissimi sunt belgae" jiġifieri "fost il-popli kollha tal-Gallja, l-iżjed qalbiena huma l-Belġi." L-isem tal-pajjiż ġej mit-terminu "Gallia Belgica" li kienu jużaw ir-Rumani.
F'
Tirlemont
Tienen
hemm xi oqbra Rumani msejħa "Trois tumuli" (Tumuli de Grimde) fil-forma ta' tliet għoljiet żgħar. Hemm siti funerari Rumani oħra f'Guèronne u f'
Billemont
(Trou de Billemont). Dawn hu magħmula minn tumuli b'kamra sepolkrali u oqbra li jixbħu ħafna lill-oqbra Etruski u qieshom setgħu kienu nbnew fuq siti ta' żminijiet iżjed antiki.
Wara l-waqa' tal-
Imperu Ruman
seklu V
), il-tribujiet Ġermaniċi invadew il-provinċja Rumana ta' Gallja. Waħda minn dawn ir-razez, il-
Franki
, fl-aħħar waqqfu renju ġdid taħt il-ħakma tad-dinastija
Merovinġja
Klodovew I
kien l-aktar famużi minn dawn ir-rejiet: huwa kkonverta għall-Kristjaneżmu u kien jiġġverna mit-tramuntana ta' Franza, iżda l-imperu tiegħu kien jinkludi wkoll il-Belġju. Studjużi Nsara, l-aktar il-patrijiet Irlandiżi, ippriedkaw il-
Kristjaneżmu
u bdew ix-xogħol tal-konverżjoni tal-invażuri pagani.
Il-
Merovinġi
ma kellhomx ħajja twila wisq, u warajhom ħadet il-poter f'idejha d-dinastija
Karolinġja
: wara li
Karlu Martell
waqqaf l-invażjoni ta'
Spanja
mill-
Għarab
(732 battalja ta'
Poitiers
), ir-re famuż tagħhom,
Karlumanju
, ġabar il-parti kbira tal-Ewropa taħt is-sovranità tiegħu u ġie nkurunat "Imperatur tal-
Imqaddes Imperu Ruman
" mill-
Papa
(Milied tat-800).
Il-
fewdaliżmu
Ewropew sar il-bażi tal-istabilità militari, politika u ekonomika. Il-Kristjaneżmu iffjorixxa permezz tal-protezzjoni ta' dawn il-mexxejja u permezz tat-twaqqif ta' komunitajiet reliġjużi u
monasteri
, ta'
knejjes
pellegrinaġġi
Il-manjifika
Grand Place/Grote Markt
ta' Brussell
Dħul tat-truppi Spanjoli taħt il-kmand ta' Alejandro Farnese f'Antwerp fi tmiem l-Assedju ta' Antwerp (17 ta' Awwissu 1585) waqt il-Gwerra tat-Tmenin Sena (23 ta' Mejju 1568-30 ta' Jannar 1648)
Ir-reġjun wara ingħaqad mal-
Pajjiżi l-Baxxi
, u hekk l-ewwel għadda taħt id-dominju tal-
Borgonja
imbagħad ta'
Spanja
, sakemm il-provinċji
Protestanti
iddikjaraw ruhhom indipendenti (ara
Pajjiżi l-Baxxi
). Wara ġiet il-ħakma Awstrijaka li bdiet mill-Paċi ta' Utrecht (1713), u xi għexieren ta' snin wara dik Franċiża taħt
Napuljun
Pittura tar-Rivoluzzjoni Belġjana tal-1830
Wara d-depożizzjoni ta' Napuljun, megħlub fil-
Battalja ta' Waterloo
fit-18 ta' Ġunju 1815, il-Belġju reġa' ngħaqad mal-provinċji tat-Tramuntana f'Renju tal-Pajjiżi Baxx sa meta, fl-1830, ir-
Rivoluzzjoni Belġjana
wasslet għat-twaqqif ta' stat indipendenti Belġjan (rikonoxxut fl-1839).
Episodju tar-Rivoluzzjoni Belġjana tal-1830, Gustaf Wappers
Ġlied bejn ir-ribelli Belġjani u l-ispedizzjoni militari Olandiża fi Brussell f'Settembru tal-1830
Ir-Re Belġjan,
Leopoldu I
ta' Sassonja-Koburgu, intgħażel bl-għajnuna tal-
Brittaniċi
. In-newtralità tal-pajjiż ġiet garantita kontra l-aggressjoni militari futura minn barra. Din in-newtralità ġiet miksura fl-1914, meta l-Ġermanja invadiet il-Belġju bħala parti mill-
Pjan Schlieffen
. Id-deċiżjoni Brittanika li tunura l-obbligi tagħha tat-trattat kif ukoll tal-
Entente cordiale
ma' Franza, spiċċat biex daħħlet ir-
Renju Unit
fl-
Ewwel Gwerra Dinjija
. Il-Belġju pprova jerġa' lura għan-newtralità fis-
snin 30
, iżda reġa' ġie invadut mill-Ġermanja fl-1940.
Wara it-
Tieni Gwerra Dinjija
il-politika ta' newtralità ġiet abbandunata, u l-Belġju ssieħeb fin-
NATO
u l-
Komunità Ekonomika Ewropea
L-aristokrazija fuq ix-xtajta Belġjana fis-seklu għoxrin
Il-Belġju kellu kolonja importanti fil-
Afrika
matul l-istorja tiegħu: Il-
Konferenza ta' Berlin
tal-1884/1885 tat il-
Kongo
lir-re
Leopoldu II
bħala proprjetà privata tiegħu u sejjaħlu l-
Istat Ħieles tal-Kongo
. Għalih l-
Stat Ħieles
kienet primarjament sors ta' dħul mill-
avorju
u l-
lastiku
u d-
djamanti
u il-popolazzjoni lokali kienet ittrattata bi ħruxija u salvaġġerija kbira. Minħabba l-importanza tal-kummerċ tad-djamanti, il-belt Belġjana ta'
Antwerpen
saret ċentru ta' fama dinjija f'dan is-settur. Fl-
1908
, il-pressjoni internazzjonali kontra l-ħruxija tar-Re Leopold tant saret qawwija li Leopoldu II kien imġiegħel jagħti l-proprjetà tiegħu lill-istat Belġjan bħala kolonja. Minn dakinhar l-Istat Ħieles tal-Kongo sar il-
Kongo Belġjan
sakemm kiseb l-indipendenza fl-1960.
L-involviment Belġjan barra l-pajjiż żdied wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, meta żewġ kolonji Ġermaniżi, l-
Irwanda
u l-
Burundi
, ġew fdati lill-Belġju mis-
Soċjetà tan-Nazzjonijiet
Mill-bidu tas-seklu XX l-istorja tal-Belġju kienet dejjem iżjed iddominata mill-awtonomija dejjem tikber taż-żewġ komunitajiet ewlenin tagħha, Fjamminga u Wallona. Biex jikkonferma dan, naraw li minn madwar 1970, ma baqgħux jeżistu partiti nazzjonali fil-Belġju, iżda biss partiti Fjammingi jew Walloni. It-tentattivi ripetuti biex jitwaqqfu partiti nazzjonali, ipproduċew r-riżultati, f'termini ta' voti, ta' inqas minn 1% tal-elettorat. Il-partiti ta' Brussell qatt ma qabdu (bħal fil-każ tal- "Blauwe Leeuwen" u tal-"Rode Leeuwen" tal-Fjammingi fi Brussell), jew ingħaqdu ma' wieħed mill-partiti liberali tal-komunità Frankofona (bħall-FDF). Għalhekk, ix-xena politika hi waħda ta' sistema tewmija li tirrifletti ż-żewġ komunitajiet dominanti li hemm. Wara l-elezzjonijiet parlamentari ta' Ġunju tal-2007 dawn il-firdiet politiċi marru għall-agħar, tant li kaxkru l-pajjiż fi kriżi kostituzzjonali partikolarment severa. F'Novembru 2007 kien hemm dimostrazzjoni popolari fi Brussell favur l-għaqda tal-pajjiż u kontra l-pjan biex jinbidel f'konfederazzjoni ta' stati awtonomi fuq bażi etno-lingwistika.
Ġeografija
immodifika
immodifika s-sors
Morfoloġija
immodifika
immodifika s-sors
Il-Belġu minn satellita
Il-Belġju jkopri erja ta' 30,510 km², u l-ikbar wisa' tiegħu (minn
Ostend
sa
Arlon
) hi ta' 318 km. Rigward il-fruntieri, il-fruntiera ma' Franza fiha 620 km, mal-Pajjiżi l-Baxxi fiha 450 km, dik mal-Ġermanja fiha 167 km, u fl-aħħar dik mal-Gran Dukat tal-Lussemburgu hi twila 148 km, b'tul totali ta' 1385 km. Il-pajjiż jinsab bejn 50º u 51º lat. Tramuntana u bejn 3º u 6 º lonġ. Lvant.
Il-Belġju jista' jinqasam fi tliet reġjuni fiżiċi ewlenin: il-pjanura tal-kosta, li tinsab fil-Majjistral, il-pjanuri ċentrali u r-reġjun bl-għoljiet tal-
Ardennes
, li jasal sax-Xlokk.
Reġjun tal-Lvant. Fuq il-fruntiera mal-Ġermanja l-art hi selvaġġi u mhux raba tajba
L-istrixxa tal-kosta, twila 66 km, hi baxxa u ramlija, ikkaratterizzata minn
duni
tar-
ramel
polderijiet
. Polder hu biċċa art qrib jew taħt il-livell tal-baħar, li ttieħdet mill-baħar u hi protetta minnu minn
digi
, jew, aktar il-ġewwa, għalqa li tnixxfet mill-ilma permezz ta' kanali artifiċjali.
Fl-intern insibu r-reġjun tal-pjanuri ċentrali. Din hi erja li titla bil-mod il-mod mingħajr qatt ma taqbeż l-għoli ta' 100m 'l fuq mil-livell tal-baħar, ikkaratterizzata minn widien fertili, irrigati minn xmajjar numerużi u minn kanali artifiċjali. 'L hemm u 'l hawn tista' niltaqgħu ma' żoni ftit eħrex, fejn hemm ukoll għerien u goli żgħar.
Ir-reġjun tal-Ardennes, li essenzjalment jinfirex man-nofsinhar tas-sistema tal-wied Sambre-Meuse, mhux maħdum wisq. F'din ix-xahra għolja bil-blat fil-wiċċ u mhux tajba għall-biedja fil-kobor, ikkaratterizzata minn foresti xi mdaqqiet folti ħafna, id-densità tal-popolazzjoni hija ħafna inqas minn fl-erji tat-Tramuntana, u għalhekk iż-żona ġiet ikkonservazzjoni aħjar. L-ogħla punt insibuh fuq l-għoljiet tal-Ardennes: is-Signal de Botrange, li hu 694 metru għoli biss.
Idrografija
immodifika
immodifika s-sors
Ix-xmara Sambre taqsam iċ-ċentru ta' Namur
Ix-xmara Dyle hekk kif tgħaddi minn Mechelen
Ix-xmara Rida fl-Vottem
Il-xita kontinwa u l-impermjabbilità tal-art jiżguraw li l-xmajjar Belġjani huma ġeneralment mimlijin ħafna bl-ilma, iżda kważi l-ebda waħda minnhom ma tibqa' fit-territorju tal-pajjiż għal kolox.
Il-partijiet tal-Belġju l-baxxi u ta' għoli medju jitfgħu l-ilmijiet tagħhom fl-
iScheldt
, xmara tipika tal-pjanura, ta' pendil baxx u passaġġ regolari. Għalkemm għandha l-bidu tagħha fi Franza u l-fomm fil-Pajjiżi l-Baxxi, l-iScheldt hi x-xmara Belġjana
per eccellenza
fis-sens li permezz tal-friegħi tagħha l-ilma ta' kważi nofs it-territorju jiskolja fiha. Fin-nofsinhar, il-Meuse l-ewwel tħaffer widien fondi fil-pjanura għolja tal-Ardennes, u mbagħad tidħol f'gandott kbir lonġitudinali li jiltaqa' fl-ewwel parti mas-Sambre, l-unika fergħa importanti fuq ix-xellug; fuq il-lemin, jinżlu fiha mill-Ardennes bosta friegħi ftit jew wisq qosra.
Ix-xmajjar Belġjani huma kważi kollha navigabbli u għalhekk jikkostitwixxu rotot ta' komunikazzjoni importanti; huma magħqudin flimkien permezz ta' sistema kumplessa ta' kanali li tinfirex fuq tul totali ta' madwar 1,600 km navigabbli.
Klima
immodifika
immodifika s-sors
Il-klima hi tat-tip Atlantiku, ikkaratterizzata fuq il-kosta minn umdità għolja u varjazzjoni żgħira fit-temperatura. Fl-intern it-temperatura tinbidel iżjed u x-xtiewi huma eħrex. Ix-xita hi abbondati u regolari.
Il-Belġju jgawdi klima li b'kollox nistgħu insejħulha Atlantika; iżda sija għaliex l-art tidħol 'il ġewwa fil-kontinent, u sija minħabba l-pjanura għolja tal-Ardennes, hemm differenzi li jinħassu u jiddependu mill-altitudni u d-distanza mill-baħar. It-temperaturi medji jiżdiedu meta nersqu lejn il-kosta. It-temperatura sajfija medja hi ta' 25
°C, l-ogħla tax-xitwa hi ta' 7.2
°C, il-minimu u l-massimu annwali rrekordjati fl-imgħoddi huma: -30.1
°C e +37.8
°C.
Il-preċipitazzjoni hi nferxa sewwa max-xhur tas-sena, iżda s-sistema hi Oċeanika (bix-xita fl-istaġuni kollha imma l-iżjed fil-ħarifa) biss fuq il-kosta, waqt li fl-intern tal-pajjiż diġà tinħass l-influwenza tal-Ewropa kontinentali, b'iżjed xita fis-sajf.
Is-sistema tar-riħ turi l-influwenza dominanti tal-Atlantiku: f'kull staġun il-mases ta' arja oċeaniċi jinġabru fuq il-Belġju u jġiebu ħafna umdità. Mhuwiex rari, madankollu, ir-riħ mill-lvant, speċjalment fir-rebbiegħa, li jista' jġib fuq l-art għolja ġranet ċari, b'kesħa qawwija.
Flora u fawna
immodifika
immodifika s-sors
L-oqsma bil-foresti tal-pjanuri u r-reġjuni bl-għoljiet huma komposti l-jżjed minn siġar latifolji bħal kwerċi (
quercus
), ulmi (
ulmus
), u fl-għoli iżjed siġar tal-fagu. Fil-qalba tal-Ardennes insibu minflok foresti ta' siġar koniferi u 'l hawn u 'l hemm xagħri u xagħri mistagħdra. Hemm għadd kbir ta' speċi ta' pjanti tal-fjuri bħal ġjaċinti, virgawreja, pervinka u diġitali.
Il-fawna selvaġġa li tgħix l-iżjed fl-oqsma forestali, tinkludi l-volpi, it-tassu (
meles meles
), l-iskojjattlu (
sciuridae
), il-ballottra u l-martra (
martes
). Fir-reġjuni muntanjużi jgħixu ċ-ċingjali u ċ-ċriev.
Pervinka
Ġjaċinta
Virgawreja
Żoni protetti
immodifika
immodifika s-sors
Sinjal fil-Park Nazzjonali
Billi għandu popolazzjoni densa, Il-pajjiż baqgħalu ftit oqsma li ma ntmessux mill-punto di vista naturalistiku. Il-protezzjoni titmexxa, b'mod frammentat, l-ewwelnett mill-istat, il-komunitajiet u r-reġjuni, imbagħad mill-provinċji u l-komuni, li jirrappreżentaw il-korpi amministrattivi responsabbli. Dawn jistgħu jagħmlu interventi b'mod awtonomu u indipendenti minn xulxin. Għalhekk l-organizzazzjonijiet privati għandhom sehem importanti ħafna fil-promozzjoni ta' azzjonijiet integrati għall-ħarsien tan-natura. Ftit minn dawn, fl-1952, ħolqu għaqda nazzjonali għall-ħarsien tan-natura, flimkien mal-Assoċjazzjoni tar-riservi naturali u ornitoloġiċi tal-Belġju u l-assoċjazzjoni Wielewaal.
Il-riżerva naturali privata ta' Zwin
B'kollox, iż-żona protetta hi żgħira ħafna, tlaħħaq biss madwar 2.8% tal-pajjiż, iżda fir-realtà ż-żoni attwalment protetti (dawk li jaqgħu taħt ir-riżervi naturali ta' proprjetà u tmexxija pubblika) jokkupaw ftit aktar minn 0.5%.
Bħalissa fil-Belġju hemm 97 riżervi naturali u 3 riżervi forestali statali, filwaqt li hemm 263 "riżervi naturali awtorizzati" ta' proprjetà u tmexxija privata, li jistgħu jieħdu vantaġġ mis-sussidji li joffri l-gvern. Ir-riżervi privati huma ġeneralment iktar limitati fid-daqs għalkem ir-riżervi Belġjani ġeneralment m'humiex kbar.
Il-Park Nazzjonali tal-Hautes-Fagnes Eifel biss, stabbilit fl-1984 fil-provinċja ta' Liège, fih erja vasta (67,850 ettaru) u varjetà akbar ta' terreni. L-ewwelnett, hemm il-foresta, li tkopri 50% tal-park, imbagħad xagħri mistagħdra, it-terren fluvjali tax-xmara Our u dak b'żewġ lagi artifiċjali ta' Robertville u Butgenbach. Fost ir-riżervi naturali dak ta' Zwin għandu importanza partikolari. Hemm żona niedja stabbilita fl-1952 b'inizjattiva privata (mill-Assoċjazzjoni tal-riżervi naturali u l-ornitoloġiċi), mifruxa fuq 150 ettaru, li 25 minnhom huma fil-territorju Olandiż. Dan huwa ambjent ta' interess kbir, magħmul l-iżjed minn pjanuri mtajnin, xagħri mistagħdra milħin u għadajjar, fejn jiskennu varjetà kbira ta' għasafar akwatiċi.
Il-popolazzjoni
immodifika
immodifika s-sors
L-ewwel insedjamenti
immodifika
immodifika s-sors
L-eqdem traċċi umani li nstabu fil-Belġju huma tal-bniedem Neanderthal. Il-fdalijiet tal-Paleoliku tat-tard u tan-Neolitiku li ġie warajh (sejbiet ta' Hesbaye u Hainaut) huma rari u żgħar. Bil-kuntrarju hemm sejbiet numerużi ta' abitazzjoni fuq l-arbli fil-Fjandri tal-punent u Brabant, li ppersistew sal-età tal-ħadid (kif juru s-siti arkeoloġiċi ta' Neckerspeel, Austruweel u Contich).
L-ivilupp demografiku u l-lingwi
immodifika
immodifika s-sors
Il-lingwi u djaletti tal-Benelux
Hu magħruf fiż-żgur minħabba x-xhieda ta'
Ġulju Ċesri
, li xi razez Ċeltiċi fl-età storika kienu diġà f'mewġa wara l-oħra ħadu post in-nies indiġeni. Imbagħad l-immigrazzjoni minħabba l-konkwista Rumana illatinizzat kompletament ir-reġjun, u wara, meta xi tribujiet Ġermaniċi bdew jinvadu l-pjanuri tat-tramuntana, l-element Ċeltiku-Ruman skenn fl-artijiet għolja tan-nofsinhar, fejn seta' jżomm l-ilsien tiegħu. Minn din il-firxa antika fuq it-territorju Belġjan ta' żewġ popolazzjonijiet ta' nisel differenti ġejja d-dupliċità lingwistika li għadha tikkaratterizza l-abitanti tal-Belġju: fil-
Fjandri
, ir-reġjun tat-tramuntana tal-pajjiż, jitkellmu bil-
Fjamming
, varjanti tal-
Olandiż
waqt li fil-
Wallonja
, fil-Belġju tan-nofsinhar, jitkellmu bil-
Franċiż
(fil-fatt id-djalett qadim
Wallun
m'għadhux użat iżjed mill-popolazzjoni). Fil-
Wallonja
hemm wkoll minoranza ta' lsien
Ġermaniż
, li tikkonsisti f'madwar 70,000 rappreżentant, ikkonċentrati f'disa' komuni madwar il-bliet ta' Eupen u Sainth-Vith, fil-provinċja ta' Liege/Luik. Ir-reġjun ta' Brussell huwa uffiċjalment bilingwi, għalkemm is-sehem Frankofonu hu wisq ikbar.
Fl-1830, meta l-Belġju twaqqaf bħala stat indipendenti, il-popolazzjoni ammontat għal 3,785,000 abitant; fl-1914, lejliet il-gwerra, kien hemm 7,500,000 abitant: il-popolazzjoni tal-pajjiż irduppjat f'inqas minn seklu. Wara, minħabba l-gwerra, u fuq kollox minħabba li r-rata tat-twelid naqset bil-mod, iż-żieda kienet ferm iktar baxxa: fl-1947 l-abitanti laħqu t-8 miljuni u nofs u fl-1961 missu d-9 miljuni.
Anki l-mortalità naqset bil-mod matul l-aħħar seklu u dan ippermetta li r-rata tat-twelid tibqa' ogħla mir-rata tal-mewt, però b'ħafna inqas. Ta' min jinnota madankollu, li storikament l-element Fjamming dejjem kien ogħla mill-element Wallun.
Xejriet demografiċi reċenti
immodifika
immodifika s-sors
Tendenzi demografiċi (ikklikkja biex tkabbar)
Piramida tal-etajiet (f'eluf)
Mis-snin sittin ir-ritmu tat-tkabbir demografiku kien dejjem jonqos: fl-erbgħin sena ta' wara l-popolazzjoni Belġjana żdiedet ftit aktar minn miljun. Din iż-żieda seħħet l-iżjed fil-perjodu bejn l-1961 u l-1980, li matulha n-numru ta' reżidenti kważi laħaq l-10 miljuni, imbagħad żdiedu biss b'200,000 matul l-għoxrin sena ta' wara, bir-rati medji annwali qrib iż-żero. Din l-istażi demografika dehret l-iżjed fis-snin tmenin, li matulhom il-popolazzjoni żdiedet biss b'15,000: it-tnaqqis fir-rata tat-twelid fil-Belġju huwa fil-fatti marbut ma' tnaqqis sinifikanti fid-dħul ta' migranti minn barra, depressat mill-kriżi fis-settur tal-azzar, wieħed mill-opportunitajiet ta' impjieg ewlenin fil-pajjiż. Is-snin disgħin kienu, min-naħa l-oħra, karatterizzati minn żieda iktar sostnuta, li fil-bidu tas-seklu XXI wasslet għal popolazzjoni 'l fuq sewwa minn 10,200,000 ruħ (waqt li fl-aħħar tal-2007, il-popolazzjoni kienet ta' 10,585,000 abitant). Fil-bażi ta' din il-qalba ħafifa fit-tendenza hemm id-dħul tal-emigranti –
stimulat mit-titjib fis-sitwazzjoni ekonomika – u l-fatt li r-rata tat-twelid reġghet bdiet tiela'
: din tal-aħħar li kienet dejjem niżla minn wara l-gwerra, mit-tieni nofs tas-snin disgħin stabilizzat u mbagħad żdiedet ftit, u laħqet fl-2006, il-valur tal-11.5 ‰. Id-differenza dejjem tikber bejn mar-rata tal-mortalità ggarantit bilanċ naturali pożittiv u żieda żgħira.
Id-densità tal-popolazzjoni tal-Belġju, bi 345 abitant/km², hi t-tielet l-ogħla fl-Unjoni Ewropea (wara dik ta'
Malta
u l-
Pajjiżi l-Baxxi
). L-istruttura tal-età turi popolazzjoni li qed tixjieħ, mingħajr differenzi reġjonali kbar: il-grupp ta' età bejn il-15 u l-65 sena jirrappreżenta madwar 65.5% tat-total, filwaqt li dik taż-żgħażagħ taħt il-15-il sena jilħaq 17.5%, b'tendenza għal aktar tnaqqis. L-għomor mistenni ma juriex varjazzjonijiet reġjonali sinifikanti u kkalkulat li hu ta' 77 sena għall-irġiel u 82 għan-nisa.
Id-distribuzzjoni tal-popolazzjoni
immodifika
immodifika s-sors
Antwerpen. Blokk tipiku urban
Id-distribuzzjoni tal-popolazzjoni turi ċertu diżomoġenjità spazjali, wirt ta' ġrajjiet storiċi u ekonomiċi li wasslu għal konċentrazzjoni demografika fiċ-ċentri ewlenin urbani u d-distretti minerarji u industrijali. Għalhekk hemm differenzi sinifikanti reġjonali.
Ir-reġjun Fjamming hu dak l-aktar popolat, b'58% tal-popolazzjoni totali (6,120,000 abitant) u densità ta' 447 abitant/km²; l-erji ewlenin tal-popolazzjoni huma fuq il-kosta, fosthom il-bliet ta'
Antwerpen
Gent
Brugge
, l-erja emerġenti ta'
Kortrijk
u l-pol Limburgiż. Fir-reġjun tal-Wallonja joqgħodu madwar terz tal-popolazzjoni totali (3,435,000), b'densità ħafna inqas minn dik Fjamminga (202 abitant km/²). Affettwat b'mod ċar mill-avvenimenti storiċi tal-popolament hemm il-wied Haine-Sambre-
Meuse
, b'żewġ agglomorati kbar li jikkorrispondu maż-żoni urbani ta'
Liège
Charleroi
. L-ikbar konċentrazzjoni demografika hi fir-reġjun urban ta' Brussell, li jinsab fiċ-ċentru ta' żona b'densità għolja ta' popolazzjoni, delimitata minn
Antwerpen
Leuven
Nivelles
Gent
. L-agglomerazzjoni Brusselliża taqbeż il-miljun abitant (1,031,000), kważi wieħed minn għaxra tal-popolazzjoni totali u għandha densità tipika tal-konċentrazzjonijiet urbani kbar, ogħla minn 6,200 abitant /km².
Urbanizzazzjoni u deurbanizzazzjoni
immodifika
immodifika s-sors
Eżempju ta' dar rurali tradizzjonali
Ix-xibka urbana tal-Belġju hi folta ħafna, tmien bliet jaqbżu l-100 000 reżident u sittax għandhom popolazzjoni ta' bejn 50,000 u 100,000 abitant, waqt li hemm ħafna bliet żgħar b'popolazzjoni ta' anqas minn 5000 abitant. Wara l-kapitali Brussell (1,031,000 abitant), il-bliet prinċipali tal-pajjiż huma: Antwerpen (466,000 reżident), Gent (235,000) u Brugge (117,000) fir-reġjun Fjamming, Charleroi (201.000), Liège (189,000) u Namur (107,000 ) fil-Wallonja.
Il-grad ta' urbanizzazzjoni – bħala perċentwali tal-popolazzjoni li tgħix fl lokalitajiet urbani – fil-Belġju hu ta' intensità li m'għandu paragun fl-ebda pajjiż Ewropew ieħor, u hu hekk li jpoġġi r-Renju fl-ewwel postijiet fil-klassifika dinjija: il-perċentwal tela' sa ma laħaq, fin-nofs tas-snin disgħin, is-97%, fil-livelli ta' Singapor u ta' Ħong Kong.
Fost it-tendenzi riċenti fl-urbanizzazzjoni hemm tnaqqis demografiku fiċ-ċentri urbani b'popolazzjoni ta' aktar minn 100,000 ruħ. F'dan il-proċess ta' deurbanizzazzjani li kien diġà beda tard fis-snin sebgħin, in-nies ippreferew soluzzjonijiet reżidenzjali tat-tip periurbani u marru joqgħodu fil-limiti taż-żoni rurali.
Konsegwentement, mis-snin tmenin, il-bliet ta' daqs medju, b'popolazzjoni ta' bejn 10,000 u 50,000 ruħ kibru relattivament, iżda kienu l-bliet aktar żgħar, speċjalment dawk fir-reġjun Fjamming, li wrew vitalità demografika kbira.
Ġie osservat ukoll mis-snin disgħin li kien hemm irkupru demografiku – għalkemm modest f'termini assoluti – tal-insedjament tat-tip rurali, grazzi għax-xibka ta' trasport effiċjenti li għenet biex bosta ħaddiema li jaħdmu fil-bliet fl-industrija u fis-settur tas-servizzi jżommu jew jadottaw reżidenzi rurali. Speċifikament, hemm predominanza ta' djar rurali f'xi distretti tal-
Fjandri tal-Punent
Limburgu
Brabant
Hainaut
Liège
Karatteristiċi tal-migrazzjoni
immodifika
immodifika s-sors
L-iżvillup demografiku li sar fil-Belġju wara t-Tieni Gwerra Dinjija ġab dħul konsistenti ta' ħaddiema barranin. L-importanza tal-fenomenu tidher ċar meta wieħed iqies il-perċentaġġ ta' reżidenti ta' nisel barrani fil-popolazzjoni totali (9.8%). Dan il-perċentaġġ huwa t-tielet l-ogħla fl-Ewropa.
Matul is-seklu 19 kollu u fl-ewwel għexieren tas-seklu 20, il-movimenti tal-emigrazzjoni u immigrazzjoni kienu modesti, b'iżjed ħruġ minn dħul. Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, però, l-immigrazzjoni bdiet taqbeż l-emigrazzjoni. Infatti ħafna ħaddiema ġew mill-pajjiżi ġirien biex jaħdmu fl-industriji u fil-minjieri. Fl-aħħar tas-snin sebgħin, in-numru totali ta' barranin fil-Belġju qabeż b'kemm kemm id-900,000. Fis-snin tmenin il-kriżi tal-azzar ġabet tnaqqis fl-immigrazzjoni. Fis-snin disgħin, minħabba li s-sitwazzjoni ekonomika ttejbet, kien hemm xi rkupru fl-immigrazzjoni, għalkemm ma kinetx kostanti.
Skont l-aħħar stimi, ir-reżidenti ta' nisel barrani se jaqbżu l-miljun. L-akbar komunitajiet se jkunu l-Marokkini (b'356,000 ruħ), imbagħad it-Taljani (253,000), it-Torok (167,000), il-Franċiżi (88,600) u l-Olandiżi (42,000).
Ċittadin Belġjan fil-ħamsa għandu nisel mhux Belġjan, u żewġ miljun Belġjan għandhom immigranti fost l-antenati tagħhom
Gruppi etniċi
immodifika
immodifika s-sors
Fil-Belġju, l-argument
etniku
hu marbut profondament ma' dak lingwistiku u wassal għall-ħolqien ta' stat federali uniku fid-dinja tat-tip tiegħu. Fil-fatt, fil-pajjiż jitkellmu bi tliet lingwi li magħhom hi assoċjata l-eżistenza ta' tliet gruppi lingwistiċi: il-
Fjammingi
(ta'
lingwa Olandiża
fil-forma lokali tagħha msejħa
Fjamming
), il-
Walluni
(ta'
lingwa Franċiża
) u l-
Ġermaniżi
ta'
lingwa Ġermaniża
. Kull wieħed mit-tliet gruppi lingwistiċi ewlenin jissejjaħ
Komunità
, terminu li jikkorrispondi ma' suddiviżjoni kulturali amministrattiva fi ħdan l-istat federali, flimkien ma' suddiviżjoni ulterjuri tal-Federazzjoni fi tliet
reġjuni
, reġjuni li ma jaqblux eżatt mad-definizzjoni tal-komunitajiet deskritti. Fil-fatt, hu diffiċli ħafna li titħaddet fuq "grupp etniku" fil-każ tal-Belġju għax dan jista' jkun grupp lingwistiku permezz tal-pożizzjoni ġeografika u mhux grupp etniku.
Kull
Komunità
tieħu ħsieb l-edukazzjoni u l-kultural tan-nies li jitkellmu bil-lingwa tagħha li jgħixu f'żoni monolingwi u/jew bilingwi fit-territorju: il-
Komunità Frankofona
, il-
Komunità Fjamminga
u l-
Komunità Ġermanofona tal-Belġju
. Skond l-aħħar ċensiment lingwistiku – li sar fl-1990
– aktar minn nofs il-popolazzjoni Belġjana hi ta'
lingwa Olandiża
(58.2%), filwaqt li l-
Franċiż
hu t-tieni lingwa (34.1% ), segwita mill-
Ġermaniż
li jitkellmuh inqas minn 1% tal-popolazzjoni. Il-bqija tal-popolazzjoni titkellem b'lingwi oħra (pereż. l-
Għarbi
, it-
Taljan
, il-
Portugiż
...). Dawn huma immigranti li għadhom jitkellmu bl-ilsien nattiv tagħhom.
Inħolqu tliet reġjuni fl-istat Belġjan għall-organizzazzjoni tal-ħajja ekonomika tal-komunitajiet u tal-belt kapitali,
Brussell
, li hi bilingwi (Franċiż-Olandiż). L-ewwel reġjun hu l-
Fjandri
, fejn il-
lingwa uffiċjali
hi l-Olandiż (fil-verżjoni Fjamminga). Dan ir-reġjun għaqqad l-organi amministrattivi tiegħu ma' dawk tal-
Komunità Fjamminga
b'sede governattiv wieħed fi
Brussell
. It-tieni hi reġjun hu l-
Wallonja
, fejn il-lingwa uffiċjali hi l-
Franċiż
. Fil-
Wallonja
tinsab ukoll il-
Komunità ta' lingwa Ġermaniża
konċentrata fiz-zoni tax-Xlokk u b'sede f'
Eupen
. Ir-reġjun tal-
Wallonja
għandu s-sede f'
Namur
, filwaqt li l-
Komunità ta' lingwa Franċiża
għandha sede fi
Brussell
It-tielet reġjun tal-Belġju hu r-
reġjun ta' Bruxelles-Capital
, fir-realtà
enklavi
bilingwi (Franċiż-Olandiż), li tinsab ġeografikament fir-reġjun tal-
Fjandri
. Madankollu,
Brussell
hi prinċipalment Frankofona (70% tal-popolazzjoni), u 10% mill-abitanti biss jitkellmu bl-Olandiż u mill-inqas 20% jitkellmu b'lingwa oħra; dawn huma immigranti li għadhom jitkellmu bil-lingwa nattiva tagħhom
. Dawn iċ-ċifri huma sorsi ta' kunflitt bejn il-Komunitajiet. Allura
Brussell
hi uffiċjalment bilingwi. Ir-reġjun ta' Brussell fih 19-il muniċipalità:
Anderlecht
Auderghem
Berchem-Sainte-Agathe
Bruxelles
Etterbeek
Evere
Forest
Ganshoren
Ixelles
Jette
Koekelberg
Molenbeek-Saint-Jean
Saint-Gilles
Saint-Josse-ten-Noode
Schaerbeek
Uccle
Watermael-Boitsfort
Woluwe-Saint-Lambert
Woluwe-Saint-Pierre
. Dak li s-soltu hu magħruf bħala Brussell fir-realtà hu wieħed mid-19-il muniċipalità (u l-kapitali) tal-reġjun amministrattiv imsejjaħ
reġjun ta' Bruxelles-Capital
. Biex nikkumplikaw l-affarijiet,
Brussell
hi wkoll il-belt kapitali tal-Belġju, il-kapitali reġjonali tal-
Fjandri
, il-kapitali tal-
Komunità Frankofona tal-Belġju
u l-kapitali tal-
Unjoni Ewropea
Reliġjon
immodifika
immodifika s-sors
Abbatija ta' Cambron-Casteau
Il-
Kattoliċeżmu
huwa r-reliġjon ewlenija, iżda l-pajjiż għaddej minn proċess qawwi ta'
sekularizzazzjoni
. Fl-2010, 60% tal-popolazzjoni kienu jqisu ruħhom Kattoliċi, filwaqt li 87% tal-popolazzjoni kienu twieldu ġo familji Kattoliċi
. Fl-1980 kienu jqisu ruħhom Kattoliċi 72% tal-Belġjani, u dan il-perċentaġġ naqas għal 68% fl-1990 u għal 65% fl-2005. Hemm minoranzi ta'
Misilmin
Protestanti
Lhud
Ir-reliġjon kienet waħda mid-differenzi bejn in-nofsinhar Kattoliku u t-tramuntana Protestanta tar-
Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi
, li wasslet għall-firda tan-nofsinhar, fl-1830, u għat-twelid tal-Belġju tal-lum. Dan jispjega wkoll in-numri prevalenti ta' Kattoliċi.
Mill-1830, il-Kattoliċeżmu kellu wkoll rwol importanti fil-politika Belġjana, pereżempju fl-hekk imsejħa "gwerer skolastiċi" ("
guerres scolaires
" bil-Franċiż) bejn il-liberali u l-Kattoliċi li kien hemm l-ewwel bejn l-1879 u l-1884 u mbagħad bejn l-1954 u l-1958.
Is-sistema politika
immodifika
immodifika s-sors
Il-Belġju huwa monarkija kostituzzjonali federali fejn ir-Re huwa l-kap tal-istat u l-prim ministru huwa l-kap tal-gvern f’sistema multipartitarja. Is-setgħat tat-teħid tad-deċiżjonijiet mhumiex ċentralizzati, iżda maqsumin bejn 3 livelli ta’ gvern: il-gvern federali, 3 komunitajiet ibbażati fuq il-lingwa (Fjamminga, Franċiża u Ġermaniża) u 3 reġjuni (il-Fjandri, il-Kapitali ta’ Brussell u l-Vallonja). Legalment kollha huma ugwali, iżda għandhom setgħat u responsabbiltajiet għal oqsma differenti. Brussell, flimkien mal-belt tal-Lussemburgu u Strasburgu, hija waħda mit-tliet sedi uffiċjali tal-istituzzjonijiet Ewropej.
Organizzazzjoni tal-istat
immodifika
immodifika s-sors
Suddiviżjonijiet storiċi u amministrattivi
immodifika
immodifika s-sors
It-tliet komunitajiet lingwistiċi u t-tliet reġjuni
Komunità fjamminga
Komunità frankofona
Komunità ġermanofona
Fjandri
Wallonja
Reġjun ta' Bruxelles-Capitale
Fl-14 ta' Lulju 1993 saret reviżjoni tal-
Kostituzzjoni
bil-ħolqien ta'
Stat Federali
bbażat fuq tliet livelli:
Il-gvern federali bis-sedi tiegħu fi Brussell
It-tliet komunitajiet lingwistiċi:
Il-komunità Frankofona
Il-komunità Fjamminga
Il-komunità Ġermanofona
Il-tliet reġjuni:
Ir-Reġjun ta' Bruxelles-Capitale (li għandu popolazzjoni li jitkellmu bil-Franċiż u l-Olandiż ta' madwar 960,000 ruħ)
Il-
Fjandri
(li għandhom popolazzjoni ta' madwar 6 miljuni prinċipalment jitkellmu bl-Olandiż
Il-
Wallonja
(li għandha popolazzjoni ta' 3.3 miljuni prinċipalment jitkellmu bil-Franċiż)
Kull wieħed mill-aħħar żewġ reġjuni hu maqsumin f'5 provinċji.
Mappa tal-Belġju bir-reġjuni u l-provinċji
Il-
Fjandri
(ta' lingwa Olandiża;
Vlaanderen
bl-Olandiż,
Flandre
jew
Flandres
bil-Franċiż,
Flandern
bil-Ġermaniż):
Antwerpen
Limburgu
Oost-Vlaanderen
West-Vlaanderen
Vlaams-Brabant
Il-
Wallonja
(ta' lingwa Franċiża, barra disa' muniċipalitajiet fil-parti tal-Lvant tal-provinċja ta' Liège li jagħmlu l-Komunità Ġermanofona;
Wallonie
bil-Franċiż,
Wallonie
bil-Fjamming,
die Wallonie
bil-Ġermaniż):
Brabant Wallon
Namur
Liège
Hainaut
Luxembourg
Ir-Reġjun ta' Bruxelles-Capitale (
Région de Bruxelles-Capitale
bil-Franċiż,
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
bl-Olandiż,
die Region Brüssel-Hauptstadt
bil-Ġermaniż).
Kull provinċja hi fl-aħħar maqsuma f'distretti amministrattivi u mbagħad f'muniċipalitajiet imsejħin
communes
bil-Franċiż u
gemeenten
bil-Fjamming. Ir-Reġjun ta' Bruxelles-Capitale hu magħmul minn distrett wieħed.
Bliet prinċipali
immodifika
immodifika s-sors
Ghent
Ghent
Ghent
Ghent
Iċ-Ċittadella ta' Namur, bil-Meuse u l-Parlament tal-Vallonja fuq quddiem
Belt (bil-Franċiż)
Belt (bl-Olandiż)
Provinċja
Popolazzjoni
Bruxelles
Brussel
Bruxelles-Capitale
1.031.215 (1)
Anvers
Antwerpen
Antwerpen
445.570
Gand
Ġent
Oost-Vlaanderen
224.685
Charleroi
Charleroi
Hainaut
200.233
Liège
Luik
Liège
184.550
Bruges
Brugge
West-Vlaanderen
117.321
Namur
Namen
Namur
106.557
Mons
Bergen
Hainaut
90.992
Louvain
Leuven
Vlaams-Brabant
89.185
(1) Rigward il-belt kapital, ngħatu l-popolazzjoni taż-żona urbana tagħha kollha, identifikabbli mar-reġjun Bruxelles-Capitale sħieħ. Fil-fatt, il-popolazzjoni tal-muniċipalità ta' Brussell-Belt waħida, (imsejħa
Bruxelles-Ville
Brussel-Stad
) tammonta għal 143,056 abitant. Fil-figura għall-popolazzjoni ta' Brussell fit-tabella huma magħdudin ukoll il-komuni ta' Anderlecht, Schaerbeek / Schaarbeek, Ixelles / Elsene eċċ., li jiffurmaw mal-belt kapital xibka urbana u għalhekk jistgħu jiġu assimilati.
Brussell
Antwerpen
Ghent
Charleroi
Liège
Liège
Liège
Liège
Liège
Bruges
Bruges
Namur
Mons
Mons
Louvain
Courtrai
Courtrai
Hasselt
Malinas
Wavre
Westerlo
Turnhout
Turnhout
Turnhout
Turnhout
Turnhout
Arlon
Stabroek
Ottignies-Louvain-la-Neuve
Chokier
Chokier
Istituzzjonijiet
immodifika
immodifika s-sors
Is-sedi tal-Parlament Federali Belġjan fi Brussell
Il-Belġju huwa
monarkija kostituzzjonali
stat federali
, li l-kap tal-istat tiegħu hu r-
Re Albert II
. Is-sistema politika tal-pajjiż hi bbażata fuq struttura konfederali kumplessa, imsaħħa bl-emendi kostituzzjonali tal-1993, proposti bl-għan li tiġi evitata l-firda finali bejn il-komunita Fjamminga u dik Walluna. Madankollu fadal residwu sostanzjali ta' tensjonijiet ta' natura politiko-ekonomika bejn iż-żewġ gruppi etniċi. Il-federaliżmu Belġjan hu bbażat fuq il-kunċett tal-"ekwipollenza tan-normi", fi kliem ieħor, il-gvern federali m'għandu l-ebda dritt li jmur kontra jew jinjora d-digrieti maħruġin mir-reġjuni konfederati.
Hemm
Parlament Federali
, maqsum f'żewġ kmamar: il-Kamra tar-Rappreżentanti u s-Senat.
Politika
immodifika
immodifika s-sors
Il-membri tal-Benelux
Il-Belġju hu monarkija popolari u demokrazija parlamentari kostituzzjonali. Il-parlament federali bikamerali huwa magħmul minn Senat u Kamra tar-Rappreżentanti. L-ewwel waħda hi magħmula minn 40 politiku eletti direttament u 21 rappreżentant maħturin mit-tliet parlamenti tal-Komunità, 10 senaturi li huma co-opted u wlied ir-re, bħala senaturi bi dritt li fil-prattika ma jivvutawx.
Il-150 rappreżentant tal-kamra jiġu eletti taħt sistema ta' vot proporzjonali minn 11-il distrett elettorali. Fil-Belġju hu obbligatorju li wieħed jivvota u għalhekk il-pajjiz għandu waħda mid-ogħla rati ta' parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet fid-dinja.
10
Ir-Re (bħalissa
Albertu II
) huwa l-kap tal-istat, għalkemm bi prerogattivi limitati. Huwa jaħtar il-ministri, inkluż il-Prim Ministru, li jkollhom il-fiduċja tal-Kamra tar-Rappreżentanti biex jiffurmaw il-gvern federali.
In-numri tal-Ministri li jitkellmu bl-Olandiż u bil-Franċiż huma ndaqs kif inhu preskritt fil-kostituzzjoni (il-Prim Ministru ma jgħoddx).
11
Is-sistema ġudizzjarja hi bbażata fuq il-liġi ċivili u ġejja mill-
kodiċi Napoleonika
. L-ogħla qorti hu l-Qorti tal-Kassazzjoni u l-Qorti tal-Appell hu livell taħtu.
L-istituzzjonijiet politiċi tal-Belġju huma kumplessi; il-parti l-kbira tal-poter politiku huwa organizzat bil-ħsieb li l-komunitajiet kulturali ewlenin jkunu rappeżentati
12
Minn madwar l-1970, il-partiti politiċi Belġjani importanti inqasmu f'komponenti distinti li jirrappreżentaw prinċipalment l-interessi politiċi u lingwistiċi ta' dawn il-komunitajiet
13
Il-partiti ewlenin ta' kull Komunità, għalkemm qrib lejn iċ-ċentru politiku, jappartienu għal tliet gruppi ewlenin: Il-Liberali fil-lemin, il-Demokristjani fiċ-ċentru u s-Soċjalisti fix-xellug
14
Xi partiti importanti oħra inħolqu tard fis-seklu li għadda, l-aktar madwar temi lingistiċi, nazzjonalisti, jew ambjentali u reċentement inħolqu oħrajn b 'xi għan liberali speċifiku
15
Is-sensiela ta' gvernijiet Demokratiċi Kristjani ta' koalizzjoni mill-1958 inqatgħet fl-1999 waral-kriżi tad-dijossina, skandlu enormi tat-tniġġiż tal-ikel.
16
17
18
"Koalizzjoni qawsalla" inħolqot minn sitt partijiet: il-Liberali, id-Demokratiċi Soċjali u l-Ħodor Fjammingi u Frankofoni
19
Wara, ġiet iffurmata "koalizzjoni vjola" magħmula mil-Liberali u d-Demokratiċi Soċjali billi l-Ħodor kienu tilfu l-parti l-kbira tar-rappreżentanti fl-elezzjoni tal-2003
20
Il-gvern immexxi mill-Prim Ministru
Guy Verhofstadt
mill-1999 sal-2007 rnexxielu jagħmel baġit bilanċjat, xi riformi tat-taxxa, riforma fis-suq tax-xogħol, għamel skeda għat-tneħħija gradwali tal-enerġija nukleari u ppropona leġiżlazzjoni għal prosekuzzjoni iżjed ħarxa fil-każ tad-delitti tal-gwerra u iżjed ħanina fil-każ tad-drogi ħfief. Naqqas ir-restrizzjonijiet kontra l-
ewtanażja
u l-legalizza ż-żwieġ bejn persuni tal-istess sess. Il-gvern kien favur diplomazija aktar attiva fl-Afrika
21
u kontra l-invażjoni tal-Iraq
22
Il-koalizzjoni ta' Verhofstadt marret ħażin fl-elezzjoni ta' Ġunju 2007. Għal aktar minn sena, il-pajjiż kien fi kriżi politika
23
. Din il-kriżi kienet hekk serja li ħafna osservaturi ħasbu li l-Belġju se jinqasam fi tnejn
24
25
26
. Mill-21 ta' Diċembru 2007 sal-20 ta' Marzu 2008 it-tielet gvern temporanju ta' Verhofstadt kien fil-poter. Din il-koalizzjoni kienet magħmula mid-Demokristjani Fjammingi u Frankofoni, il-Liberali Fjammingi u Frankofoni flimkien mal-Partit Soċjalista Frankofona. Fl-20 ta' Marzu 2008, il-gvern il-ġdid immexxi mid-Demokristjan Fjamming
Yves Leterme
, ir-rebbieħ veru tal-elezzjonijiet federali ta' Ġunju tal-2007, ħa l-ġurament quddiem ir-re . Fil-15 ta' Lulju 2008 Leterme 2008 ħabbar ir-riżenja tal-kabinett lir-re, billi ma kien sar l-ebda progress fir-riformi kostituzzjonali
27
. F'Diċembru tal-2008 reġa' offra r-riżenja tiegħu lir-re wara l-kriżi finanzjarja marbuta mal-bejgħ tal-bank Fortis lil BNP Paribas
28
. Din id-darba r-riżenja tiegħu ġiet aċċettata u d-demokristjan Fjamming
Herman Van Rompuy
ħa l-ġurament bħala Prim Ministru fit-30 ta' Diċembru 2008
29
Wara li Herman Van Rompuy ġie nnominat l-ewwel
President tal-Kunsill Ewropew
permanenti fid-19 ta' Novembru 2009, fil-25 ta' Novembru offra r-riżenja tal-gvern tiegħu lir-Re Albertu II. Ftit sigħat wara, gvern il-ġdid taħt il-Prim Ministru Yves Leterme ħa l-ġurament. Fit-22 ta' April 2010, Leterme reġa’ offra r-riżenja tal-kabinett tiegħu lir-re
30
wara li wieħed mill-partiti imseħbin fil-koalizzjoni, l-
OpenVLD
, irtira mill-gvern, u fis-26 ta' April 2010 ir-Re Albertu uffiċjalment aċċetta r-riżenja
31
Fl-elezzjonijiet parlamentari fil-Belġju fit-13 ta' Ġunju 2010 in-nazzjonalisti Fjammingi, N-VA saru l-akbar partit fil-Fjandri, u l-Partit Soċjalista PS l-akbar partit fil-Wallonja
32
. Minn dakinhar il-Belġju kien immexxi mill-gvern proviżorju taħt Leterme waqt li qegħdin isiru negozjati għall-formazzjoni ta' gvern ġdid li bħalissa huma wieqfa. Sat-30 ta' Marzu 2011 il-Belġju waqqaf rekord dinji ġdid għaż-żmien li għadda mingħajr gvern uffiċjali (dan ir-rekord qabel kien waqqfu l-
Iraq
matul il-gwerra). Peress li dan iż-żmien qabeż sena sħiħa, qiegħed ikun hemm ħafna dubji dwar jekk il-gvern fil-post jistax jibqa' jeżisti u jwettaq biss ix-xogħol urġenti
33
Il-Belġju fl-UE
immodifika
immodifika s-sors
Hemm 21 membru tal-
Parlament Ewropew
mill-Belġju.
Fil-
Kunsill tal-UE
, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentanti mill-gvern Belġjan, skont il-qasam ta' politika li jkun qed jiġi indirizzat.
Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.
Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta’ dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f’kull qasam ta’ politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħra tal-UE.
Dati tal-Presidenzi Belġjani:
Jan-Ġun 1958 | Jan-Ġun 1961 | Jan-Ġun 1964 | Jan-Ġun 1967 | Jan-Ġun 1970 | Jan-Ġun 1973 | Lul-Diċ 1977 | Jan-Ġun 1982 | Jan-Ġun 1987 | Lul-Diċ 1993 | Lul-Diċ 2001 | Lul-Diċ 2010
Il-Kummissarju nominat mill-Belġju għall-Kummissjoni Ewropea hu
Didier Reynders
, li hu responsabbli għall-Ġustizzja.
Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f’kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ “rappreżentanza”.
Il-Belġju għandu 12-il rappreżentant fil-
Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew
. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.
Il-Belġju għandu 10-il rappreżentant fil-
Kumitat Ewropew tar-Reġjuni
, l-assemblea tal-UE ta' rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.
Il-Belġju jikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tiegħu fi Brussell. Bħala l-“ambaxxata għall-UE” tal-Belġju, il-kompitu ewlieni tagħha huwa li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b’mod effettiv kemm jista’ jkun fl-UE.
L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b’mod ġust, skont il-mezzi. Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa.
L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b’mod ġenerali.
Ċifri tal-2018 għall-Belġju
Nefqa totali tal-UE fil-Belġju – € 8.514-il biljun (ekwivalenti għal 1.86% tal-ekonomija Belġjana)
Kontribuzzjoni totali għall-baġit tal-UE – € 3.840 biljun (ekwivalenti għal 0.84% tal-ekonomija Belġjana)
Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mill-Belġju jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE - bħall-bini ta’ toroq, is-sussidjar ta’ riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.
Ekonomija
immodifika
immodifika s-sors
L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tal-Belġju fl-2018 kienu l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta’ xogħol soċjali (22.1%), il-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u servizzi tal-ikel (19.4%) u l-industrija (16.7%).
Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 73% tal-esportazzjonijiet tal-Belġju (il-Ġermanja 18%, Franza 14% u n-Netherlands 12%), filwaqt li barra mill-UE 5% jmorru fl-Istati Uniti u 2% fl-Indja u fiċ-Ċina.
F’termini ta’ importazzjonijiet, 64% jiġu minn Stati Membri tal-UE (in-Netherlands 18%, il-Ġermanja 13% u Franza 9%), filwaqt li barra mill-UE 7% jiġu mill-Istati Uniti u 4% miċ-Ċina.
Struttura ekonomika
immodifika
immodifika s-sors
Marcinelle, kumpless tal-minjieri, fejn fl-1956 mietu 262 minatur
L-ekonomija Belġjana, minkejja xi nuqqasijiet strutturali, hija waħda mill-aktar avvanzati fl-Ewropa. L-iżvilupp tagħha huwa dovut għal varjetà ta' fatturi ġeografiċi u storiċi:
il-pożizzjoni ġeografika strateġika fiż-żona l-aktar ekonomikament dinamika tal-kontinent Ewropew;
ix-xibka komprensiva u effiċjenti ta' konnessjoniijiet bil-baħar, bix-xmajjar u bl-art, li għamlet possibbli l-livell għoli ta' integrazzjoni ekonomika mal-pajjiżi ġirien;
l-esperjenza kummerċjali tradizzjonali u stabbilita, li dejjem saqet l-ekonomija Belġjana lejn is-swieq internazzjonali, mgħejuna minn sistema ta' portijiet mill-aktar żviluppati fl-Ewropa;
it-tradizzjoni antika tas-snajja u industrijali ġejja mill-Medjuevu (it-tessuti tal-Fjandri, l-armeriji ta' Liege, il-neffieħa tal-ħġieġ ta' Charleroi).
L-industrija Belġjana, billi gawdit mill-preżenza ta' oqsma ta' faħam vasti, daħlet kmieni fl-industrijalizzazzjoni. Fil-fatt, fis-seklu 19, il-Belġju kienet fost l-ewwel pajjiżi li intlaħqu mir-Rivoluzzjoni Industrijali, billi sfruttaw il-faħam tal-Haine-Sambre-Meuse, il-faċilità ta' komunikazzjonijiet u d-disponibbiltà ta' ħaddiema abbundanti u kwalifikati.
Il-Belġju qiegħed fit-18-il post fl-Indiċi ta' Żvilupp Uman (2010) waqt li
Malta
qiegħda fit-33 post
34
Trasport u rotot ta' komunikazzjoni
immodifika
immodifika s-sors
Kanal navigabbli u bil-pont jitla'
Fis-seklu 19, il-Belġju kien fost il-pijunieri fl-iżvilupp tal-ferroviji u l-kumpanniji Belġjani pparteċipaw fin-nofs tal-Ewropa fil-kostruzzjoni u fit-tmexxija ta' linji ġodda. Kienet Belġjana wkoll il-kumpannija li mexxiet is-sevizz ta' ristoranti u sodod fuq it-treni fl-Ewropa, il-
Compagnie Internationale des Wagons-Lits
, mwaqqfa mill-
Georges Nagelmackers
Antwerp, li tinsab fuq l-iScheldt, 84 km mill-baħar, hija wieħed mill-portijiet l-iżjed traffikużi fid-dinja (it-tieni fl-Ewropa wara l-port ta' Rotterdam fil-qrib).
Il-xmajjar tal-Belġju huma konnessi permezz ta' sistema kumplessa ta' kanali li għandha tul totali ta' madwar 1,600 km navigabbli. Meta nżidu ma' dawn 152,250 km ta' toroq u 3,542 km ta' lini ferrovjarji insibu xibka tant estensiva li tagħmel il-Belġju l-pajjiż bl-ogħla densità ta' linji ta' komunikazzjoni fid-dinja.
L-ajruport prinċipali fil-pajjiż hu l-ajruport internazzjonali ta'
Brussell
Diskrepanzi reġjonali
immodifika
immodifika s-sors
F'xenarju ekonomiku li fit-total hu pożittiv, jidhru diverġenzi reġjonali sinifikanti. Il-Wallonja, ir-reġjun tal-minjieri li kien industrijalizzat kmieni u kien il-mutur prinċipali tal-ekonomija Belġjana sas-snin sebgħin, sofriet kriżi profonda fis-settur tal-azzar u ffaċċat s-seklu 21 bil-ħtieġa li tirristruttura l-industrija, b'livell ta' żvilupp iktar baxx minn dak tal-pajjiżi ġirien u b'rata ta' qgħad għolja.
Ir-reġjun effiċjenti ta' Brussell hu metropoli kbira u moderna, kożmopolitana ħafna u mitfugħa b'mod qawwi fuq l-industrija tas-servizzi, li tibbenefika mill-Unjoni Ewropea u mill-globalizzazzjoni ekonomika, iżda li tidher imfixkla mid-daqs żgħir tat-territorju (inqas minn 1% tat-territorju Belġjan).
Bla dubju il-Fjandri bħalissa huma l-aqwa reġjun tal-pajjiż mill-
punto di vista
ekonomiku. Dawn igawdu mill-pożizzjoni ġeografika tagħhom, mill-infrastruttura ta' komunikazzjoni (is-sistema ta' portijiet Antwerp-Ghent-Zeebrugge, xibka tat-toroq integrata sewwa fid-direzzjonijiet prinċipali Ewropej tramuntana-nofsinhar u punent-lvant, xibka ferrovjarja żviluppata sew, l-Ajruport Internazzjonali ta' Brussell), minn ekonomija orjentata ħafna lejn l-esportazzjoni (madwar żewġ terzi tal-produzzjoni industrijali tal-Fjandri huma għall-esportazzjoni), minn ambjent soċjo-ekonomiku li jattira l-kapital barrani u minn struttura produttiva flessibli u teknoloġikament avvanzata.
Enerġija u riżorsi naturali
immodifika
immodifika s-sors
Iċ-ċentrali termonukleari ta' Doel
Thorntonbank wind farm fuq il-kosta Belġjana, il-Baħar tat-Tramuntana. Il-fattur tal-pjanti tal-wind farms ivarja bejn 20 u 40%.
Storikament, il-faħam kien ir-riżors minerali prinċipali tal-Belġju. Dan jinsab fiż-żewġ widien prinċipali: il-minjieri ta' Haine-Sambre-Meuse, li m'għadhomx jintużaw mis-snin sittin billi inħlew ir-riżervi li jistgħu jiġu estratti faċilment, u dawk ta' Kempen, fejn baqa' xi attività żgħira ta' estrazzjoni. Matul is-seklu dsatax id-depożiti tal-ħadid u ż-żingu li jinsabu fil-wied ta' Sambre-Meuse kienu sfruttati intensivament, imma issa inħlew. Għall-kuntrarju il-minjieri tal-ġibs u tal-franka qrib Tournai, Mons u Liège, għadhom importanti. Dawn jipprovdu l-materjal lil industrija sinifikanti tas-siment. Hemm ukoll barrieri tal-irħam u depożiti ta' ramel użat fil-manufattura tal-
ħġieġ
, u tafal użat fil-produzzjoni tal-brikek u oġġetti taċ-ċeramika.
Ir-riżorsi tal-ilma huma kkonċentrati fin-nofsinhar tal-pajjiż. Il-parti l-kbira tax-xmajjar oriġinaw fl-Ardennes u jmorru lejn it-tramuntana. Is-sistema kumplessa ta' akwadotti, kanali u lagi artifiċjali tiżgura li d-distribuzzjoni ġeografika tar-riżorsi tal-ilma hija bilanċjata.
Iċ-ċentrali nukleari ta' Doel fil-
provinċja ta' Antwerpen
, is-sors ewlieni tal-elettriku, tipprovdi żewġ terzi mid-domanda nazzjonali. Il-bqija tad-domanda għall-enerġija jipprovduha iċ-ċentrali termoelettriċi u, parti minima iċ-ċentrali ġeotermiċi u idroelettriċi.
Settur tal-agrikoltura
immodifika
immodifika s-sors
Għalqa bil-kittien fir-rebbiegħa
Bħal dik tal-Pajjiżi l-Baxxi, l-agrikoltura Belġjana hi fil-parti l-kbira "artifiċjali" u tinħadem fuq raba' li oriġinarjament ma kinitx adatta għall-biedja, ħlief xi art tajba li tinsab fin-nofs tal-Belġju, u li saret siewja għall-agrikoltura biex xogħol tal-bniedem matul mijiet ta' snin, permezz tat-tinxif tal-polders, tat-tisħin artifiċjali tal-art u tal-isforzar tax-xtieli fis-serer.
Għalkemm hi pprattikata b'mod intensiv u bl-għajnuna tat-teknoloġija moderna, l-agrikoltura għandha sehem dejjem aktar jonqos fl-istruttura ekonomika Belġjana u tirrappreżenta biss 1% tal-PGD u timpjega biss 2% tal-ħaddiema. Anki l-erja agrikola qiegħda tonqos kuljum, u niżlet minn aktar minn 50% fis-snin sittin għal ftit aktar minn kwart tal-erja tal-pajjiż. Qiegħed jinbidel ukoll id-daqs medju tal-irziezet u ftit ftit l-irziezet żgħar qegħdin jgħibu u minflok qegħdin jiżviluppaw strutturi korporattivi li jistgħu jattiraw l-investimenti fil-makkinarju u t-teknoloġiji ġodda meħtieġa sabiex tiżdied il-produttività tal-art.
Il-Fjandri, li tradizjonalment huma agrikoli, għadhom l-aktar reġjun li għandu attività agrikola. Din l-attività tagħmel aktar minn żewġ terzi tal-valur miżjud totali tas-settur. Inqas minn terz jista' jiġi attribwit lill-Wallonja, filwaqt li l-kontribuzzjoni tal-reġjun ta' Brussell, m'għandniex xi ngħidu kważi ma teżistix.
L-ortikultura għandha post ta' importanza partikolari. Din hi pprattikat prinċipalment fil-Fjandri u tirrappreżenta kważi kwart tal-produzzjoni agrikola kollha. Fil-qasam tal-fjuri l-ażalji u l-begonji tal-Fjandri tal-Lvant huma famużi mad-dinja kollha. Il-prodotti l-importanti l-oħra huma l-pitravi, iċ-ċikwejra, il-kittien, iċ-ċereali u l-patata.
Madankollu t-trobbija tal-bhejjem (majjali, l-iżjed fil-Fjandri, u l-baqar għal-laħam u l-ħalib), hi l-qasam prinċipali fl-agrikoltura u tagħmel kważi żewġ terzi tal-valur totali.
Is-sajd li jsir l-iżjed fl-iskolji tal-Baħar tat-Tramuntana mhuwiex importani wisq.
Fl-aħħar għandha nsemmi l-forestrija li ssir prinċipalment fl-Ardennes u Kempen.
Settur tal-manifattura
immodifika
immodifika s-sors
Raffinerija tax-Shell f'Hemmingstedt
Minkejja l-effetti negattivi tal-kriżi tal-azzar u d-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom fis-snin tmenin xi oqsma tradizzjonali (b'mod partikolari it-tessuti), il-Belġju bedu s-seklu 21 bħala pajjiż li għandu bażi industrijali b'saħħitha, li tokkupa iktar minn kwart tal-popolazzjoni attiva u tikkontribwixxi 25% tal-PGD u għandu indiċi tal-produttività li tiela' minkejja l-kriżi fil-bidu tal-aħħar għaxar snin.
Il-port ta' Zeebrügge
L-oqsma prinċipali tas-settur tal-manifattura, kemm f'termini ta' prodotti u kemm ta' mpjieg, huma l-ipproċessar tal-ikel, il-kimika u metallurġija. Huma importanti wkoll il-mekkanika (speċjalment il-kostruzzjoni tal-vaguni tal-ferrovija u l-assemblaġġ ta' karozzi barranin), il-petrokimika, l-elettronika u elettroteknika, it-tessuti u l-produzzjoni tal-karta. Ix-xogħol fl-injam u fil-ħġieġ (il-fabrika tal-kristall ta' Val Saint-Lambert hi magħrufa sewwa) għandu ċerta importanza u tradizzjoni antika.
X'uħud miċ-ċentri tal-manifattura ewlenin jinsabu f'żoni urbani kbar. L-aktar importanti hi l-agglomerazzjoni ta' Antwerp, li għandha struttura industrijali orjentata lejn setturi li jeħtieġu kapital intensiv kbir u huma marbutin mill-qrib mal-faċilitajiet tal-port (kimika elettronika, ikel). Ix-xogħol tal-ħaġar prezzjuż, tipiku għal din iż-żona hu żviluppat ħafna. It-tieni ċentru industrijali tal-Belġju hu r-reġjun metropolitan ta' Brussell, ibbażat prinċipalment fuq prodotti ta' konsum fil-wisa' u kontenut teknoloġiku għoli. L-istruttura tal-manifattura fl-inħawi ta' Ghent hi magħmula minn qalba antika ta' industrijalizzazzjoni ħafifa (fuq kollox tessuti) u iżjed reċenti ċentru kimiku u l-metallurġiku madwar il-faċilitajiet tal-port tagħha. Ir-reġjuni industrijali l-oħra tal-Belġju, li jinsabu barra ċ-ċentri urbani ewlenin, qegħdin fl-intern tal-Fjandri, b'mod partikolari fl-inħawi ta' Kortrijk li huma karatterizzati b'xibka densa integrata u flessibbli ta' intrapriżi żgħar u ta' daqs medju (tat-tessuti, għamara, prodotti tal-metall), u fil-Grigal, li għall-kuntrarju dejjem kellu industrija tqila u kapital li fil-parti l-kbira ġej minn barra (assemblaġġ tal-karozzi, kimika).
Settur tas-servizzi
immodifika
immodifika s-sors
Is-sede tal-Bank Nazzjonali tal-Belġju
Bħal fil-pajjiżi żviluppati kollha, is-settur ekonomiku ewlieni tal-Belġju hu s-settur tas-servizzi, li jikkontribwixxi kważi tliet kwarti tal-impjiegi u tal-PGD. Is-servizzi privati (kummerċ, trasport u komunikazzjoni, servizzi finanzjarji u assigurazzjoni, kiri, attivitajiet professjonali) jaqbżu sewwa l-attivitajiet tal-amministrazzjoni pubblika, sintomu ta' struttura soċjo-ekonomika avvanzata.
Il-fergħa l-aktar importanti tas-settur tas-servizzi huwa l-kummerċ, li fl-aħħar tas-snin disgħin aktar milli rdoppja meta nqabbluh mal-bidu tas-snin tmenin u jagħti ftit inqas impjieg mill-qasam kollu tal-manifattura. Ta' min jinnota b'mod partikolari li l-kummerċ, speċjalment ma' barra, fl-ekonomija Belġjana, dejjem kien marbut mal-pożizzjoni ċentrali li jokkupa l-pajjiż fir-reġjun l-aktar għani tal-Ewropa u mal-iżvilupp eċċezzjonali tal-infrastruttura tat-trasport. Dawn il-kondizzjonijiet partikolari għamlu l-Belġju pajjiż b'ekonomija estremament miftuħa, li fl-bidu tas-seklu 21 sar l-għaxar qawwa kummerċjali tad-dinja, u kellu sehem ta' 3.2% mill-kummerċ dinji kollu.
L-oġġetti prinċipali ta' esportazzjoni huma l-makkinarju u t-tagħmir tat-trasport, il-prodotti kimiċi u l-farmaċewtiċi, il-ħaġar prezzjuż, it-tessuti u l-prodotti tal-ikel. Min-naħa l-oħra, it-tagħmir tat-trasport, il-karburanti, il-prodotti kimiċi, l-ikel u t-tessuti jagħmlu l-parti l-kbira tal-importazzjoni.
Is-sħab kummerċjali ewlenin tal-Belġju huma pajjiżi tal-Unjoni Ewropea (l-iżjed il-Ġermanja, Franza, il-Pajjiżi l-Baxxi u r-Renju Unit), li jirrappreżentaw madwar żewġ terzi tal-esportazzjoni u aktar minn 70% tal-importazzjoni.
Il-żona ta' Brussell fiha l-akbar konċentrazzjoni ta' servizzi avvanzati minħabba s-sehem tagħha bħala l-belt kapitali nazzjonali u l-pożizzjoni tagħha f'salib it-toroq tar-relazzjonijiet internazzjonali. Hemm għandhom l-uffiċċji prinċipali tagħhom il-banek, il-kumpaniji ta' assigurazzjoni, l-istituzzjonijiet finanzjarji u l-organizzazzjonijiet supranazzjonali, il-laboratorji tar-riċerka u l-istituzzjonijiet akkademiċi. Fl-inħawi ta' Antwerpen insibu predominanza ta' servizzi li għandhom x'jaqsmu mal-attivitajiet tal-porti u l-importazzjoni-esportazzjoni. Fir-reġjun tal-Wallonja, id-dgħjufija tas-sistema industrijali u d-dipendenza storika fuq iċ-ċentri finanzjarji u politiċi fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet li jinsabu fil-belt kapitali, xekklu l-iżvilupp ta' settur tas-servizzi modern, li hawn hu magħmul prinċipalment mill-amministrazzjoni pubblika.
It-turiżmu mhux ta' min iħallih barra. Dan hu kkonċentrat essenzjalment fil-bliet tal-arti, iċ-ċentri tal-għum mal-kosta u fir-reġjuni bl-għoljiet tal-Ardennes.
Tradizzjonijiet
immodifika
immodifika s-sors
Gastronomija
immodifika
immodifika s-sors
Ristorant tipiku fil-Gran-Place/Grote Markt
Min-numru ta' stilel li kisbu r-ristoranti Belġjani matul is-snin mill-
Gwida Michelin
(għalkemm inqas fis-snin reċenti
35
) naraw li l-kċina Belġjana hi fost l-aqwa fl-Ewropa. Din kisbet dan is-suċċess billi interpretat mill-ġdid il-kċina tradizzjonali tal-ġirien Franċiżi b'mod oriġinali għal kollox, billi adattatha għall-prodotti tipiċi li joffri t-territorju tal-pajjiż. Il-kċina Belġjana fil-fatt għandha ħafna karatteristiċi reġjonali li joffru varjetà wiesgħa ta' riċetti u ingredjenti.
Fost l-aqwa tal-arti kulinarja Belġjana insibu ċ-
ċikkulata
, il-
birra
, il-
patata moqlija
, il-famużi
kbejjeċ ta' Brussell
(kaboċċi taz-zokk) u l-
wafels
(bil-Fjamming) jew
Gaufres
(bil-Franċiż).
Ċikkulata
immodifika
immodifika s-sors
Mal-
Iżvizzera
, il-Belġju hu l-pajjiż bl-aqwa t-tradizzjoni għall-produzzjoni taċ-ċikkulata fid-dinja. Dan għandu bħala xhieda l-fatt li l-marki Belġjani bħal
Neuhaus
Cote d'Or
Leonidas
Godiva
huma magħrufa u apprezzati kullimkien. Il-Belġjani għandhom wkoll l-unur li vvintaw il-
pralines
, ċikkulatini minn barra jqarmċu u minn ġewwa rotob. Fil-pajjiż hemm aktar minn 2000 ħanut li jispeċjalizza fil-bejgħ dan il-prodott, minn praline mimlija bil-
pistaċċi
ġellewż
jew
frott
, saċ-ċangaturi klassiċi kummerċjali.
Birra
immodifika
immodifika s-sors
Fil-Belgu jipproduċu aktar minn 601 tipi differenti ta'
birra
. Ħafna mill-birra kkunsmata fil-pajjiż tikkonsisti f'
lager
kummerċjali bħal Jupiler, Maes jew Stella Artois, imma huma wkoll popolari l-
ales
ukoll kummercali, imma eqreb lejn il-tradizzjoni Belġjana, bħal Leffe, Grimbergen, Hoegaarden u Affligem, li jappartienu kollha għal gruppi industrijali kbar.
L-aktar prestiġjużi huma l-prodotti artiġjanali tal-birreriji żgħar (hemm madwar 120 minnhom mal-pajjiż). Fosthom hemm it-
Trappist
magħmula mill-patrijiet, il-
Lambic
, speċjalità unika tal-Belġju bil-fermentazzjoni spontanja prodotta biss fiż-żona fil-Lbiċ ta' Brussell imsejħa
Pajottenland
Deus, Brut des Flanders
li hi prodotta mill-birrerija Brouwerij Bosteels ta' Buggenhout (belt żgħir ħdejn Mechelen, fit-tramuntana ta' Brussell) magħmula bl-istess teknika bħax-xampanja: fermentazzjoni fit-tank u “remuage” u “dégorgement”. Dawn il-prodotti eċċellenti jattiraw dilettanti madwar id-dinja.
Il-birra tintuża ħafna fil-preparazzjoni ta' riċetti bbażati fuq il-laħam u l-ħut (pereżempju l- maskli jissajru fil-birra) bħal ma jintuża l-
inbid
f'ħafna pajjiżi oħra.
Patata moqlija
immodifika
immodifika s-sors
Il-Belġjani kburin ħafna bil-patata moqlija tipika li jsajru ("frieten" jew "frites"). Għaliha hemm xorta ta' venerazzjuni. Komuni ħafna il-kjoskijiet fit-toroq, fl-istazzjonijiet eċċ. Imsejħa "frituur" fil-Fjandri u "friterie" fil-Wallonja.
Platti
immodifika
immodifika s-sors
Bħala l-ewwel kors, il-Belġjani spiss jieklu l-minestra u soppa sħuna (passata tal-ħaxix). Partikolarment popolari huma pereżempju s-soppa tal-kaboċċi, krema u perżut nej u l-krema tal-
piżelli
, tal-
kurrat
u tar-rabarbru. Jieklu wkoll torti tipiċi mmelħa, li l-ingredjent bażiku tagħhom jista' jkun il-
kbejjeċ ta' Brussell
jew ħaxix ieħor.
Ħlewwiet
immodifika
immodifika s-sors
Gaufre Liègeois -
Gaufre
ta' Liège
Għal dak li jirrigwarda d-deżerti, il-Belġjani spiss joffru l-ġobon (hemm ħafna kwalitajiet prodotti lokalment), wara l-ikla u qabel il-ħelu tradizzjonali, fil-manjiera tal-Franċiżi. Imma fost id-deżerti l-aktar famużi, għandhom il-
wafels
(bil-Fjamming) jew
gaufres
(bil-Franċiż), ċaldi rotob u sħan servuti pereżempju biċ-ċikkulata mdewba jew bil-krema u frawli. Fost it-torti l-aktar famużi għandhom waħda bil-lanġas u t-tuffieħ u zokkor tal-kannamieli, imma għaliha għandhom bosta riċetti skont it-tradizzjoni u l-festi. Iservu tipi differenti ta' deżerta fil-kolazzjon jew bħala ikla ħafifa, u mhux biss wara l-ikel. Il-Belġju għandu tradizzjoni importanti fil-produzzjoni tal-galettini u jispikka speċjalment f'dawk bil-butir u ħwawar
Arti
36
immodifika
immodifika s-sors
Pittura u skultura
immodifika
immodifika s-sors
Nistgħu nitkellmu dwar l-arti Belġjana mill-1830 'l hawn, is-sena tar-rivoluzzjoni u l-indipendenza mill-
Pajjiżi l-Baxxi
. L-artisti nattivi tal-Belġju tas-sekli ta' qabel jaqgħu taħt l-arti Fjamminga
Fil-Belġju, fl-ewwel nofs tas-seklu 19 kien mifrux in-
neoklassiċiżmu
tat-tip Franċiż, u warajh fi ftit għexieren ta' snin, ġie r-
Romantiċiżmu
Pariġin. L-
iSkola pajsaġġistika ta' Tervuren
fetħet it-triq għall-"
Impressjoniżmu
" u l-"Fauviżmu Brabantin". Fil-bidu tas-seklu 20 stabbilew ruħhom l-
espressjoniżmu
, is-
simboliżu
u il-
Modern Style
Il-Belġju jista' jiftaħar b'ħafna artisti magħrufa mad-dinja kollha, fosthom
Peter Paul Rubens
René Magritte
Jan van Eyck
Pieter Bruegel il-kbir
Hans Memling
James Ensor
Paul Delvaux
Folon Jean-Michel
René Magritte huwa x'aktarx l-artista Belġjan l-aktar famuż. Flimkien ma' Paul Delvaux, huwa r-rappreżentant ewlieni ta' l-istil
surrealista
. Fl-arti kontemporanja, ta' min ifakkar is-sehem li ħadu ż-żewġ artisti Belġjani
Dotremont
Guillaume Corneille
fil-formazzjoni tal-grupp espressjonista COBRA (mill-inizjali ta' Kopenħagen (Copenhague bil-Franċiż), Brussell, Amsterdam)
37
Arkitettura
immodifika
immodifika s-sors
Knisja fil-Forest (Franċiż) jew Vorst (Olandiż), stil
Art Nouveau
Art Nouveau
Fl-arkitettura hu magħruf sew l-isem ta'
Victor Horta
, wieħed mill-ideaturi tal-arkitettura
Art Nouveau
, stil li kellu influwenza qawwija fuq l-istili arkitettoniċi tas-20.
Fil-Belġju hemm varjetà kbira ta' mużewijiet u wirjiet. Fost il-mużewijiet ewlenin hemm il-"Mużew Irjali tal-Belle Arti" f'Antwerpen, li għandu ġabra ta' min jammiraha ta' xogħlijiet ta' Peter Paul Rubens, u l-"Mużew Irjali tal-Belle Arti tal-Belġju" fi Brussell, li fih ċinema, sala tal-kunċerti, u xogħlijiet minn perjodi differenti.
Abbazija ta' Forest (Franċiż) jew Vorst (Olandiż) twaqqfet fl-1150
Il-faċċata neoklassika tal-Abbazija ta' Forest (Franċiż) jew Vorst (Olandiż), (seklu 18)
Bini tal-Abbazija ta' Forest (Franċiż) jew Vorst (Olandiż)
Letteratura
immodifika
immodifika s-sors
Il-letteratura Belġjana Fjamminga bdiet mar-rebħa tal-indipendenza, li iffavoriet il-firxa ta' romantiċizmu magħmul minn taħlita ta' nazzjonaliżmu u provinċjaliżmu li mit-temi tagħhom il-kittieba ħadu elementi soċjali u psikoloġiċi biex jistudjawhom u jifluhom. Lejn l-aħħar tas-seklu dsatax, il-letteratura Belġjana kienet influwenzata mil-letteratura Ġermaniża u l-letteratura Olandiża. Iċ-ċentru tagħha kien ir-rivista ambizzjuża u innovattiva,
van Nu en Straks
("Illum u Għada") li twaqqfet fl-1893.
Fl-istess snin bdiet tikber il-letteratura bl-ilsien Franċiż, li ċ-ċentru tagħha kien ir-rivista
Jeune Belgique
("Belġju Żagħżugħ"), imwaqqfa minn Max Waller fl-1881. Minn dak il-mument il-letteratura bil-lingwa Franċiża bdiet tassorbi l-innovazzjonijiet kollha introdotti fi Franza, ibda minn
naturaliżmu
, bit-temi soċjali u psikoloġiċi tiegħu.
Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u bejn iż-żewġ gwerer il-poeżija Belġjana saret aktarx
Dadaista
u espressjonista, waqt li l-letteratura Fjamminga resqet dejjem iżjed qrib lejn dik Olandiża.
Fost il-kittieba l-iżjed magħrufa insibu il-Frankofoni
Nathalie Gassel
Maurice Maeterlinck
Amélie Nothomb
Georges Simenon
, flimkien ma'
Henri Michaux
, li kien kittieb u pittur. Il-kittieba kbira Franċiża
Marguerite Yourcenar
kellha ommha Belġjana. Fost il-kittieba bl-Olandiż hemm
Willem Elsschot
Hugo Claus
Jef Geeraerts
Tom Lanoye
Herman Brusselmans
Kristien Hemmerechts
Teatru
immodifika
immodifika s-sors
Opera Rjali (Opéra Royel), Liège
F'dak li jirrigwarda t-teatru bl-ilsien Franċiż, waqt li fir-Rinaxximent kienet moda t-
traġedja
, fis-seklu 17 l-iżjed li kien hemm kienu rappreżentazzjonijiet imtellgħin mill-Ġiżwiti bbażati fuq temi reliġjużi, u kien is-seklu 19 li ra l-ewwel tentattivi biex jinħoloq teatru nazzjonali bbażat fuq id-drammmi storiċi. Kienu x-xogħlijiet ta' Maurice Maeterlinck biss fit-teatru Belġjan li laħqu dimensjoni internazzjonali.
It-teatru bl-ilsien Fjamming, kellu evoluzzjoni ftit differenti. Fil-
Medju Evu
kieu mferrxin ħafna id-drammi fuq ir-rumanzi u rappreżentazzjonijiet sagri ta' mirakli. Matul ir-Rinaxximent l-awturi klassiċi kienu jippredominaw u fis-seklu 19 il-moviment teatrali kollu rċieva spinta qawwija kemm fl-organizzazzjoni u kemm fir-realizzazzjoni.
Mużika
immodifika
immodifika s-sors
Antwerpen u Brussell fis-Seklu XV kienu diġà saru ċentri mużikali importanti u ffjorixxew fl-iżvilupp tal-mużika polifonika u l-kontropuntistika, mgħallma mill-Akkademja tal-Mużika. Matul dan il-perijodu, dehru bosta artisti, fosthom
Joaquim Déspres
Fis-sekli li jmiss fuq l-art Belġjana ġew ipperfezzjonati l-kompożizzjoni sagra u l-
motett
għall-kor doppju maħluq minn
Henri Dumont
fis-Seklu XVII.
Adolphe Sax
hu magħruf għall-invenzjoni tas-
sassofonu
fl-1841.
Fis-seklu XX il-kompożituri Belġjana żviluppaw il-mużika
dodekafonika
elettronika
u l-
mużika ħafifa
Jacques Brel
huwa l-kantawtur Belġjan l-aktar magħrufa.
Django Reinhardt
Toots Thielemans
huma fost dawk li kkontribwew għall-fama tal-ġazz fil-Belġju.
Fil-mużika kummerċjali/alternattiva insibu xi artisti importanti, l-iżjed il-
Hooverphonic
mill-provinċja ta' Antwerpen, awturi ta' xi albums ta' fama internazzjonali. Il-leader tagħhom,
Alex Callier
, huwa wkoll kompożitur u produttur importanti ta' livell dinji.
Id-
dEUS
, l-
Ancient Rites
, l-
Ocean of Sadness
, is-
SoulWax
u l-
K's Choice
huma gruppi Belġjani oħra li laħqu ċerta fama internazzjonali.
Sport
immodifika
immodifika s-sors
Il-Belġju hu rappreżentat tajjeb fid-dinja tal-isport. L-isport nazzjonali huwa ċ-
ċikliżmu
, li fih il-pajjiż għandu r-rekord għall-kampjonati tad-dinja fit-triq (xi 25 midalja tad-deheb).
Fil-Belġju jiġu organizzati xi wħud mit-tlielaq klassiċi l-iżjed impotranti taċ-ċikliżmu bħar-
Ronde van Vlaanderen
, il-
Flèche Wallonne
u l-
Liège-Bastogne-Liège
Eddy Merckx
, wieħed mill-aqwa ċiklisti li qatt kien hemm, hu Belġjan. Dan rebaħ it-
Tour de France
ħames darbiet, il-
Giro d'Italia
ħames darbiet, il-
Vuelta a España
darba, tliet Kampjonati tad-Dinja, żewġ tours tal-Belġju u t-Tour tal-Isvizzera.
Tom Boonen
, ċiklista kbir ieħor Belġjan, rebaħ it-titlu tad-dinja fl-2005, u
Philippe Gilbert
, fl-2011 rebaħ it-trittiku tal-Ardennes: Amstel Gold Race, Flèche Wallonne, Liège -Bastogne-Liège.
Il-
futbol
hu popolari ħafna. It-tim nazzjonali tal-futbol li għandu l-laqam ta' "Rode Duivels" (jiġifieri x-xjaten ħomor) kien it-tielet fil-
Kampjonati Ewropej
tal-1972, it-tieni f'dawk tal-1980 u r-raba' fit-
Tazza tad-Dinja
tal-1986. Bħalissa jokkupa l-it-62 pożizzjoni fil-klasifika tal-
FIFA
ta' April tal-2011 (
mis-sit tal-FIFA
). Din il-pożizzjoni tirrappreżenta waqa' vertikali mill-2002, meta kien għadu jokkupa s-16 il-post fil-klassifika. It-tim beda jmur lura fl-2004, u dan deher ċar fl-2006, meta għall-ewwel darba f'28 sena, il-Belġju ma daħalx fit-Tazza tad-Dinja. It-tim nazzjonali tal-futbol Belġjan ma kkwalifikax għall-Euro 2008 u lanqas għat-Tazza tad-Dinja fl-2010.
Il-Belġju kellu wkoll żewġ champions nisa tat-tennis, il-Fjamminga
Kim Clijsters
u l-Wallona
Justine Henin
, Fl-atletika il-Belġjani kellhom bosta nies importanti, fosthom
Kim Gevaert
u t-tewmin
Kevin Borlée
Jonathan Borlée
fil-ġiri, u
Tia Hellebaut
fil-high jump. Kellhom wkoll ċampjins tad-dinja fil-
Motocross
, (
Roger De Coster
Robert Joel
Everts Stefen
Georges Jobe
). Fl-
awtomobiliżmu
Jacky Ickx
, meqjus minn ħafna bħala l-aqwa sewwieq Belġjan li qatt kien hemm, għal naqra ma rebaħx il-Kampjonat Dinji tal-Formula 1 fl-1969 u fl-1970. Kellhom ukoll lil
Thierry Boutsen
Bertrand Gachot
. Fit-
table tennis
kellhom lil
Jean-Michel Saiveu
David Waefelaer
u fil-
Ġudo
Ingrid Berghmans
, li ħadet midalja tad-deheb, fil-Kampjonat tad-Dinja fl-1984.
Referenzi
immodifika
immodifika s-sors
CIA (ed.).
"Government type: Belgium"
The World Factbook
. Arkivjat minn
l-oriġinal
fl-2012-02-07
. Miġbur
2013-08-18
Parametru mhux magħruf
aċċessdata=
injorat (
għajnuna
International Monetary Fund (ed.).
"Belġju"
Parametru mhux magħruf
aċċessdata=
injorat (
għajnuna
Ġnus Magħquda (ed.).
"Human Development Report 2011"
(PDF)
Parametru mhux magħruf
aċċessdata=
injorat (
għajnuna
Bladi.net, "Record historique d'immigrés en Belgique"
"Archive copy"
. Arkivjat minn
l-oriġinal
fl-2007-12-14
. Miġbur
2011-08-28
Manutenzjoni CS1: kopja arkivjata bħala titlu (
link
Trésor de la langue française, Università di Laval, Québec
Le Soir, "Un catholique sur trois a renoncé à sa foi" (Kattoliku fi tlieta jirrinunzja l-fidi tiegħu)
10
11
12
13
14
15
16
europa.eu
, Belġju
Rafael López Pintor, Maria Gratschew,
Voter Turnout Rates from a Comparative Perspective
, 2002, International Institute for Democracy and Electoral Assistance,
Il-Kostituzzjoni Belgjana – Artiklu 99, Jannar 2009
Il-Belġju, stat federali
Il-Belġju – Il-partiti politiċi
Background Note: Belgium, U.S. Department of States, 29 ta' April 2010
Tyler, Richard,
Dioxin contamination scandal hits Belgium: Effects spread through European Union and beyond
, World Socialist Web Site (WSWS),
8 ta' Ġunju 1999
ElAmin, Ahmed,
Belgium, Netherlands meat sectors face dioxin crisis
, 31 ta' Jannar 2006
Il-Kummissjoni Ewropea,
Food Law News—EU
: CONTAMINANTS—Commission Press Release (IP/99/399) Preliminary results of EU-inspection to Belgium
16 ta' Ġunju 1999
Belgium's "rainbow" coalition sworn in
, Aħbarijiet tal-BBC, 12 ta' Lulju 1999
La Chambre des représentants—Composition
, 9 ta' Marzu 2006
Rwanda
Belgian demand halts NATO progress
, CNN News, 16 ta' Frar 2003,
Il-Belġju mingħajr gvern għal mitt jum
, Aħbarijiet tal-BBC, Settembru 2007
Divisions could lead to a partition in Belgium
, Bryant, Elizabeth,
San Francisco Chronicle
, 12 ta' Ottubru, 2007
Where now for Belgium?
, Dominic Hughes,
BBC News Online
, 18 ta' Lulju 15, 2008
Fears over 'break up' of Belgium
, Banks, Martin, Daily Telegraph, 6 ta' Settembru 2010
Il-PM Belġjan joffri r-riżenja tiegħu
, Aħbarijiet tal-BBC, 15 ta' Lulju 2008
"Il-Prim Ministru Belġjan joffri r-riżenja tiegħu fuq bejgħ bankarju".
CNN.com
Ir-Re Belġjan jitlob lill Van Rompuy biex jifforma l-gvern
Reuters
Il-Prim Ministru Leterme jirriżenja wara li l-liberali jħallu l-gvern
, 22 ta' April, 2010, France24
Ir-Re Albertu II jaċċetta r-riżenja tal-Prim Ministru Yves Leterme
, France24
Elezzjonijiet Federali fil-Belġju – Riżultati tal-Kamra tar-Rappreżentanti
Il-Belġju jaqbeż sena mill-elezzjonijiet mingħajr gvern
Aħbarijiet tal-BBC, 6 ta' Ġunju, 2011
Le Soir, "Un Michelin sans surprise"
Ħafna mill-informazzjoni f'din it-taqsima hi meħuda minnn dan is-sit
Encyclopaedia Britannica
Ħoloq esterni
immodifika
immodifika s-sors
Sit uffiċjali tal-Monarkija Belġjana
Sit uffiċjali tal-Gvern Federali Belġjan
Profili tal-Pajjiżi mill-FAO: Il-Belġju
Sit uffiċjali tal-Uffiċju tat-Turiżmu Belġjan
Stati membri tal-
Unjoni Ewropea
Awstrija
Belġju
Bulgarija
Ċekja
Ċipru
Danimarka
Estonja
Finlandja
Franza
Ġermanja
Greċja
Irlanda
Italja
Kroazja
Latvja
Litwanja
Lussemburgu
Malta
Pajjiżi l-Baxxi
Polonja
Portugall
Rumanija
Slovakkja
Slovenja
Spanja
Ungerija
Żvezja
Pajjiżi
fl-
Ewropa
Stati sovrani
Albanija
Andorra
Armenja
Awstrija
Ażerbajġan
Belġju
Belarussja
Bożnija-Ħerzegovina
Bulgarija
Ċekja
Ċipru
Danimarka
Estonja
Finlandja
Franza
Georgia
Ġermanja
Greċja
Irlanda
Italja
Iżlanda
Każakistan
Kroazja
Latvja
Liechtenstein
Litwanja
Lussemburgu
Maċedonja ta' Fuq
Malta
Moldova
Monaco
Montenegro
Norveġja
Pajjiżi l-Baxxi
Polonja
Portugall
Renju Unit
Rumanija
Russja
San Marino
Serbja
Slovakkja
Slovenja
Spanja
Turkija
Ukrajna
Ungerija
Vatikan
Żvezja
Żvizzera
Stati b'rikonoxximent limitat
Abkażja
Kosovo
Nagorno-Karabakh
Ossezja t'Isfel
Repubblika Torka tat-Tramuntana ta' Ċipru
Transnistrija
Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana (NATO)
Albanija
Belġju
Bulgarija
Ċekja
Danimarka
Estonja
Franza
Ġermanja
Greċja
Italja
Iżlanda
Kanada
Kroazja
Latvja
Litwanja
Lussemburgu
Maċedonja ta' Fuq
Montenegro
Norveġja
Pajjiżi l-Baxxi
Polonja
Portugall
Renju Unit
Rumanija
Slovakkja
Slovenja
Spanja
Stati Uniti
Turkija
Ungerija
Miksub minn "
Kategoriji
Belġju
Ewropa tat-Tramuntana
Ewropa tal-Punent
Pajjiżi stabbiliti fl-1830
Monarkiji kostituzzjonali
Kategoriji moħbija:
Pages with non-numeric formatnum arguments
Paġni b'ċitazzjonijiet li jużaw parametri mhux magħrufa
Manutenzjoni CS1: kopja arkivjata bħala titlu
Belġju
Żid diskussjoni