Charles Darwin - Wikipedia, a enciclopedia libre

Charles Darwin - Wikipedia, a enciclopedia libre
Saltar ao contido
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Charles Darwin
(1881)
Biografía
Nacemento
(en)
Charles Robert Darwin
12 de febreiro de 1809
The Mount
Morte
19 de abril de 1882
(73 anos)
Down House
Lugar de sepultura
Abadía de Westminster
Residencia
The Mount
Relixión
Anglicanismo
agnosticismo
Educación
Universidade de Cambridge
teoloxía
(1828–)
Universidade de Edimburgo
medicina
(1825–)
Shrewsbury School
(1818–1825)
Escola de Medicina da Universidade de Edimburgo
Christ's College
Actividade
Campo de traballo
Bioloxía
historia natural
zooloxía
Ocupación
xeólogo
filósofo
escritor
botánico
coleccionista de plantas
naturalista
escritor de viaxes
etólogo
explorador
coleccionista científico
Empregador
Royal Geographical Society
Membro de
Accademia Nazionale dei Lincei
Q137396485
(1875–)
Academia das Artes e das Ciencias dos Estados Unidos
(1874–)
Accademia delle Scienze di Torino
(1873–)
Sociedade Filosófica Estadounidense
(1869–)
Academia de Ciencias de Rusia
(1867–)
Leopoldina
(1857–)
Royal Society
(1839–)
Zoological Society of London
(1839–)
Real Sociedade Entomológica de Londres
(pt)
membro fundador
(1833–)
Royal Geographical Society
Real Academia das Ciencias de Suecia
Academia de Ciencias de Baviera
Silesian Society for the Culture of the Fatherland
(en)
Academia Prusiana das Ciencias
Academia francesa das ciencias
Academia de Ciencias de Hungría
Sociedade Pliniana
Real Academia de Artes e Ciencias dos Países Baixos
Profesores
Adam Sedgwick
John Edmonstone
Influencias
Thomas Malthus
John Herschel
Herbert Spencer
Georges-Louis Leclerc, conde de Buffon
David Hume
Johann Wolfgang von Goethe
Alexander von Humboldt
Charles Lyell
Jean-Baptiste Lamarck
Participou en
27 de decembro de 1831
Segunda viaxe do Beagle
Obra
Obras destacables
The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms
(pt)
(1839)
The Voyage of the Beagle
(1858)
On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection
(1859)
A orixe das especies
(1871)
The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex
(1872)
The Expression of the Emotions in Man and Animals
(1875)
Insectivorous Plants
(pt)
(1880)
The Power of Movement in Plants
(pt)
Abreviación dun autor en botánica
Darwin
Abreviatura do autor en zooloxía
Darwin
Arquivos en
Arquivos da Escola Politécnica Federal de Zúric
[ CH-001807-7:Hs 656]
Familia
Cónxuxe
Emma Darwin
(1839–1882)
morte
Fillos
William Erasmus Darwin
Anne Darwin
Mary Eleanor Darwin
Henrietta Darwin
George Darwin
Elizabeth Darwin
Francis Darwin
Leonard Darwin
Horace Darwin
Charles Waring Darwin
Pais
Robert Darwin
Susannah Wedgwood
Irmáns
Erasmus Alvey Darwin
Caroline Darwin
Marianne Darwin
Emily Darwin
Susan Darwin
Parentes
Ursula Mommens
bisneta
Josiah Wedgwood II
tío
sogro
Emma Darwin
curmá entregue
Robin Darwin
bisneto
Sarah Darwin
descendente linear
Charles Darwin
tío paterno
Erasmus Darwin
avó
Premios
(1879)
Medalla Baly
(1875)
doutor honoris causa pola Universidade de Leiden
(1875)
Premio Bressa
(1868)
Orde do Mérito das Ciencias e as Artes
(1864)
Medalla Copley
(1859)
Medalla Wollaston
(1853)
Medalla Real
Membro da Sociedade Xeolóxica de Londres
Membro da Sociedade Linneana de Londres
membro de honra da Real Sociedade Te Apārangi
Membro da Real Sociedade Xeográfica
Membro da Royal Society
Medalla Darwin
Sinatura
Descrito pola fonte
Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron
Encyclopædia Britannica
New International Encyclopedia (1902–1905)
(en)
Charles Robert Darwin
tʃɑrlz ˈdɑrwɪn
], nado o
12 de febreiro
de
1809
e finado o
19 de abril
de
1882
, foi un
naturalista
biólogo
xeólogo
inglés
que destaca pola súa achega á
teoría evolutiva
. Observou e postulou que todas as
especies
de organismos vivos evolucionaron a partir dun único antecesor común.
Nunha publicación conxunta con
Alfred Russel Wallace
, introduciu a
teoría
de que ese fenómeno de
diversificación
é o resultado do que denominaron
selección natural
; un proceso no que a
competición
por persistir ten a mesma resultante que teñen os cruzamentos selectivos na
selección artificial
Darwin publicou a teoría evolutiva no libro do
1859
A orixe das especies
, apoiándose en múltiples probas e refutando as ideas da
transmutación das especies
A idea de
evolución
chegou a ser unha postura apoiada pola comunidade científica e pola sociedade ao final da súa vida, na
década de 1870
. Porén, a teoría da
selección natural
como proceso esencial que explica a evolución só se chegou a aceptar amplamente entre as
décadas de 1930
1950
. A
síntese moderna da teoría evolutiva
, co seu piar capital da selección natural, constitúe actualmente a teoría que unifica as
ciencias naturais
e a que explica a
diversidade de vida
existente hoxe.
Darwin deixou a un lado a súa formación profesional en
medicina
da
Universidade de Edimburgo
antes de se graduar para ir colaborar en estudos de
invertebrados
mariños, algo que si lle interesou desde novo.
Afianzou esa paixón polas ciencias naturais na
Universidade de Cambridge
A viaxe de cinco anos de Darwin na
segunda expedición do HMS
Beagle
consolidouno coma un eminente xeólogo, xa que achegou probas ás ideas
uniformistas
de
Charles Lyell
. Así mesmo, tornouse coñecido coas súas publicacións de memorias da expedición do
Beagle
Sorprendido pola
distribución xeográfica das especies salvaxes
e dos
fósiles
que atopou no decorrer da súa viaxe, adicouse ao estudo da transmutación das especies chegando a concibir a súa teoría da selección natural no ano
1838
Malia que debateu as súas ideas con varios naturalistas, o traballo de estudo xeolóxico das probas recollidas na viaxe tívoo ocupado e fixo que adiase a publicación da súa teoría.
10
De feito, cando comezou a escribilas no
1858
Alfred Russel Wallace
envioulle un artigo que describía a mesma idea de selección natural. Así, con esa carta de Wallace, comezaron axiña a escritura da obra conxunta
«Sobre da tendencia das especies a formar variedades, e na perpetuación das variedades e das especies por procesos naturais de selección»
, na que ambos ligaron as súas teorías.
11
Na súa obra estableceu que a descendencia con modificacións herdables é a principal explicación científica da evolución e diversificación da vida. No
1871
, primeiro analizou a
evolución humana
e a selección sexual en
«A orixe do home e
a selección en relación co sexo»
, e despois escribiu «
Sobre da expresión das emocións no home e nos animais»
. As súas investigacións de botánica publicáronse en varios volumes. O seu derradeiro libro escrito foi un estudo das
lombrigas
e o
seu efecto no solo
12
A magnitude da obra de Charles Darwin fixo que fose unha das cinco persoas do
século XIX
non pertencentes á casa real inglesa que foi soterrada con honras de funeral de Estado.
13
Xace enterrado na
Abadía de Westminster
, ao lado de
John Herschel
Isaac Newton
Vida de Darwin
editar
editar a fonte
Infancia e educación
editar
editar a fonte
Charles Darwin con sete anos, 1816.
Charles Robert Darwin naceu o
12 de xaneiro
de
1809
en
Shrewsbury
Inglaterra
, no domicilio familiar
the Mount
14
Foi o quinto dos seis fillos do adiñeirado
doutor
e financeiro Robert Darwin e Susannah Darwin (Susannah Wedgwood de solteira). Era neto de
Erasmus Darwin
, por vía paterna, e Josiah Wedgwood, por vía materna. Ambas as dúas familias eran
unitaristas
, aínda que os Wedgwood estaban a se pasar ao
anglicismo
. Robert Darwin, a pesar de ser un
librepensador
, bautizou ao seu fillo polo rito
anglicano
na igrexa de San Chad de Shrewsbury. Aínda así, os seus irmáns e mais el foron sempre aos oficios relixiosos das capelas unitarias, levados pola súa nai.
Aos oito anos de idade, en
1817
, Charles comezou a asistir á escola de día que impartía o seu
pastor
. Naquela hora, Charles xa mostraba o seu gusto pola
historia natural
e o
coleccionismo
. Ese mes de xullo a súa nai morreu, así que dende setembro do
1818
estivo interno no colexio anglicano máis próximo, en
Shrewsbury
, onde xa estaba o seu irmán máis vello Erasmus.
15
No
verán
do
1825
Charles fixo de aprendiz de doutor co seu pai, tratando aos pobres de Shropshire. Rematado ese verán, en
outubro
, seguiu tamén os pasos do seu irmán Erasmus e comezou os estudos de medicina na
Universidade de Edimburgo
; naquela hora a mellor universidade para a formación médica. As clases maxistrais facíanselle aburridas e a
cirurxía
arrepiante, así que se decidiu a abandonar o estudo da
medicina
. Aprendeu
taxidermia
da man de John Edmonstone, un
escravo
negro ao que se lle concedera a liberdade e que acompañara ao naturalista Charles Waterton nas súas viaxes polo sur da
América
selvática. De Edmonston, Charles ten dito que era un home "moi agradable e intelixente".
16
No seu segundo ano de carreira, Darwin unírase á
Plinian Society
, un grupo de estudantes de historia natural, dunha visión
democrática radical
materialista
, que rebatía os conceptos ortodoxos relixiosos dentro da ciencia. Colaborou con
Robert Edmond Grant
nas súas investigacións acerca da anatomía e ciclo de vida de invertebrados na ría de
Forth
e en marzo de
1827
presentou na Plinian Society as súas observacións de que as
esporas
negras das cunchas de
ostra
son os
ovos
dunha
samesuga
17
Nun momento determinado no que Grant gabara as ideas evolutivas de
Lamarck
, Darwin quedou sorprendido. Porén, había nada xa tiña lido ideas similares no xornal do seu avó, Erasmus Darwin.
18
Nesa época Charles aborrecía as clases de historia natural de Robert Jameson sobre a xeoloxía, e os debates do
neptunismo
plutonismo
. Tamén aprendeu a metodoloxía da
clasificación
das
plantas
e colaborou no traballo das coleccións do
Museo Nacional de Escocia
, que era dos máis grandes de Europa nese momento.
19
Cando rexeitou seguir os estudos en medicina, o seu pai anoxouse e decidiu envialo ao
Christ's College
de
Cambridge
. O obxectivo era que cursase o
Bacharelato de artes
, o paso previo necesario para convertelo en
pastor
anglicano. Como non dispoñía da cualificación para concorrer ao proceso selectivo
Tripos
, comezou o curso dende o inicio. Era xaneiro do
1828
, pero no canto do estudar preferiu adicarse a montar a
cabalo
e practicar o
tiro
. O seu curmán William Darwin Fox afeccionouno alí á popular cultura da recolección de
escaravellos
. Darwin, de alí en diante, afeccionouse con fervor ás recolectas. Algunha desas pezas das súas coleccións remataron nas
«Ilustracións da Entomoloxía Británica de Stevens»
(un tratado de
entomoloxía
das
Illas británicas
). Así mesmo, fíxose amigo intimo de John Stevens Henslow e coñeceu a outros naturalistas que entendían o traballo científico coma teoloxía natural. Para estes últimos, titores universitarios, el foi «o alumno que vai tras de Henslow». Mais cando tivo os exames cerca, Darwin preparouse, interesándose especialmente pola linguaxe e a lóxica de
«Evidencias do cristianismo»
de
William Pasley
, e conseguiu colocarse nos exames do
1831
coma o décimo de entre 178 persoas.
Darwin tivo que permanecer en
Cambridge
ata
xuño
. Nese momento estudou «
A teoloxía natural ou as evidencias da existencia e os atributos da deidade
» (1802) de Pasley. Nesa obra postúlase a intervención divina no deseño da natureza e explícase a adaptación como froito da forza de
Deus
actuando mediante as leis da
natureza
. Leu o
«Discurso preliminar sobre dos estudos da filosofía da natureza»
(1831) de
John Herschel
, no que se describe a intención da filosofía natural como o coñecemento adquirido do razoamento dedutivo baseado na observación, e a «
Narrativa persoal
» de
Alexander von Humboldt
, na que se narran as súas viaxes científicas de
1799
1804
. O "fervor por colaborar" de Charles fixo que nese momento se propuxese facer unha viaxe a
Tenerife
acompañado dalgúns compañeiros de estudos para estudar a historia natural dos
trópicos
. Como preparación da viaxe, apuntouse ás clases de xeoloxía de Adam Sedgwick, nas cales se
estratigrafaba
en
Gales
durante o verán enteiro
20
21
A viaxe no
Beagle
editar
editar a fonte
Artigo principal
Segunda viaxe do Beagle
A ruta marítima seguida polo
Beagle
Despois desa semana con compañeiros de estudos en
Barmouth
, o
29 de agosto
ao chegar á casa atopouse cunha carta de Henslow informándoo de que o propuxera como candidato naturalista idóneo, aínda que sen formación, para un posto no
HMS Beagle
. Propoñíalle embarcar na viaxe do capitán Robert FitzRoy, sen soldo pero non como un mero operario senón máis ben como o seu acompañante. O barco ía partir de porto en catro semanas a unha expedición pola costa de
Suramérica
22
O seu pai púxolle obxección á viaxe, de dous anos, pois considerábaa unha perda de tempo. Pero o cuñado de seu pai, Josiah Wedgwood, conseguiu convencelo de que o deixase participar na expedición e o financiase.
23
Naquel momento Darwin mirou de ter as súas coleccións ao seu coidado: o médico da navegación, Robert McCormick, partía como o naturalista oficial da expedición
24
Despois de atrasos na partida, a expedición saíu de porto o
27 de decembro
do
1831
e durou case cinco anos. Tal e como FritzRoy pensara en que fixese, Charles Darwin pasou a meirande parte do tempo en terra investigando a xeoloxía dos lugares visitados e recollendo material para coleccións de historia natural. Mentres, a frota do barco adicouse á exploración e cartografado das costas
25
26
. Darwin anotou coidadosamente as observacións que foi realizando e as súas especulacións teóricas. Periodicamente enviaba os
espécimes
recollidos a
Cambridge
, acompañados de cartas que incluían copias desas notas para a súa familia.
27
Darwin chegou a dominar a xeoloxía, adquiriu destreza na recolleita e tratamento entomolóxico de
escaravellos
e na disección de invertebrados mariños. Noutras áreas non deixou de ser un aprendiz, que intelixentemente recolleu espécimes para que outros expertos nesa materia os examinasen.
28
Aínda que sufría forte e frecuentemente os trastornos propios da navegación, escribiu unha ampla cantidade de notas a bordo. A meirande parte das súas notas de zooloxía eran sobre de invertebrados mariños, comezando xa por mostras de
plancto
recollidas en momentos de mar calmo.
29
Na primeira parada en
Santiago, Cabo Verde
, Darwin atopouse con que unha banda branca, a elevada altitude nos acantilados de
rochas volcánicas
, era un
estrato
formado por cunchas mariñas. FitzRoy déralle a Darwin o primeiro volume dos
Principios de Xeoloxía
de
Charles Lyell
. Nese libro establecíanse os principios do
uniformismo
e falábase de levantamentos e inmersións de terras ao longo de inmensos períodos de tempo. Así que Darwin comezou a captar esas características xeolóxicas e entendelas do mesmo xeito que Lyell o fixera. De aí que comezase a postular teorías e pensase en escribir un libro sobre xeoloxía.
30
Ao chegar ao
Brasil
Darwin fascinouse polos
bosques selváticos
e escandalizouse ao ver a
escravitude
31
Nese momento McCormick deixou a expedición e foi substituído por Darwin no seu posto de naturalista. A expedición seguiu navegando ata o sur da
Patagonia
. Fixeron un atraque na
Bahía Blanca
Arxentina
. En
cantís
Darwin fixo a importante descuberta de fósiles de grandes mamíferos extintos pero a carón de cunchas modernas. Iso constituíu un importante fito pois supoñía a descuberta dunha
extinción
recente sen que houbese signos de
cambios climáticos
ou catástrofes. Localizou o pouco coñecido
Megatherium
, identificándoo por un dente. De primeiras pensou que era unha coiraza ósea dunha versión xigante dos
armadillos
desa zona. Estas descubertas tiveron un enorme interese cando se fixeron públicas en
Inglaterra
32
Acompañado de
gauchos
, adicouse á exploración xeolóxica do interior e recolleu máis fósiles. Achegáronlle unha mellor perspectiva social, política e antropolóxica dos pobos
colonizadores
nativos
neses tempos de revolución. Nesas viaxes ao interior tamén observou que dous tipos de
ñandú
tiñan territorios separados pero solapados.
33
Máis ao sur, viu chairas levantadas en chanzos e formadas por
cantos
e cunchas mariñas. Identificounas como
praias
emerxidas en varias elevacións. Naquel entón, leu o segundo volume da obra de Lyell e chegou a aceptar a súa visión dos "centros de creación" das especies.
34
Porén, as súas descubertas e postulados teóricos fixeron que comezase a contrapoñerse á idea de Lyell de "suave continuidade" e extinción das especies.
35
Tres indíxenas de
Terra do Fogo
, que embarcaran na primeira viaxe do Beagle e pasaran un ano en Inglaterra, foron levados de novo ao arquipélago como misioneiros. Mentres que Darwin vía nesa xentes a persoas amigables e civilizadas, os seus compañeiros só os apreciaban como persoas "miserables e salvaxes degradados", tan diferentes deles como se fosen animais domésticos.
36
Para Darwin esas diferenzas non eran máis que as propias de diferentes avances culturais e non dunha inferioridade racial. É máis, en contra do que os seus amigos científicos opinaban, para el xa non existía ese insuperable salto entre humanos e animais. Tras un ano de misión eses nativos americanos decidiran abandonar a misión, fixeron vida na Terra do Fogo e alí casaron; sen lles quedar desexo ningún de volver a Inglaterra.
37
A Darwin colleuno un tremor de terra estando en
Chile
e viviu a sensación de ver a terra levantarse e as cunchas de
mexillóns
chegaren á cima das rochas dos cantís de praia. No cume dos
Andes
identificou cunchas mariñas e outros fósiles de árbores en estratos formados por area de praia. Isto fíxoo propoñer que segundo a terra se erguía, as illas oceánicas se afunden e os
arrecifes de corais
medran rodeándoas, formando
atois
38
39
40
Nas Illas
Galápagos
, de orixe xeolóxica recente, Darwin procurou probas que relacionasen a vida salvaxe co seu "centro de creación" ancestral. Atopouse con que os paxaros mímedes (
Mimidae
) semellaban estar emparentados cos que vira en
Chile
, mais que variaban de illa en illa. Tamén tiña escoitado alí que a forma das coirazas das
tartarugas
permitía saber de que illa viñan. Nunca o deu comprobado por non ser quen de facer unha recolección de coirazas, malia que eran un dos pratos habituais a bordo do barco.
41
Chegados a
Australia
, a rata-canguro (
Potoroidae
), e o
ornitorrinco
resultáronlle tan estraños que chegou a pensar que foran obra de dous Creadores diferentes.
42
Tamén en Australia percibiu o "bo humor e a amabilidade" dos
aborixes australianos
e como se estaba forzando a súa retirada de territorios, forzados polo asentamento dos europeos.
43
O Beagle investigou a formación dos atois das
Illas Cocos
revelando información importante para contrastar as hipóteses de Darwin ó respecto. FitzRoy comezou nese momento a escribir as "Narrativas" oficiais das viaxes do Beagle e, tras lelas, propuxo que o diario de Darwin fose incorporado nese rexistro. O diario de Darwin sería posteriormente reescrito coma un terceiro volume por separado adicado soamente á historia natural.
En
Cidade do Cabo
Darwin e FritzRoy coñecerían a
John Herschel
, que lle escribira recentemente a Lyell loando o seu uniformismo e abrindo amplas especulacións acerca do "misterio dos misterios, a substitución dunhas especies por outras" pois era "unha contradición natural ó proceso milagreiro" (en alusión á creación). Ó organizar as súas notas Darwin, cando xa o barco se dirixía cara ao seu país, escribiu que se as súas pescudas acerca dos Mimidae, as tartarugas e os raposos das
Illas Malvinas
eran correctas, daquela "eses feitos atentan contra a idea de que as
especies
son algo estable", aínda que rematou por moi sutilmente cambiar esa frase escribindo "poderían atentar". Posteriormente escribiría que tales feitos lle "parecían mostrar luz acerca da orixe das especies".
A concepción por Darwin da teoría evolutiva
editar
editar a fonte
Sendo aínda un home novo, Charles Darwin ingresa con honores na elite científica
Cando o Beagle volve a porto o
2 de outubro
de 1836 Darwin xa era unha celebridade nos círculos científicos pois un ano antes, en decembro de 1835 Henslow encargárase de gabar o seu pupilo entre o gremio repartindo folletos coas súas cartas xeolóxicas.
44
Ó retornar á súa Inglaterra natal Darwin visita primeiro a familiares na súa casa de Shrewsbury e logo apresúrase a ir a
Cambridge
para ver a Henslow, quen lle recomendara buscar naturalistas que aceptaran tratar os espécimes botánicos que fora recollendo durante a viaxe. Como o pai de Darwin xa lle tiña preparados fondos para que se puidese manter exclusivamente dedicado á misión científica, Darwin acode ás institucións de
Londres
para obter recoñecemento e na procura de expertos que describan as súas coleccións. Os zoólogos naquela hora tiñan morea de traballo no campo descritivo así que os espécimes da súa colección corrían un serio perigo de acabaren sendo gardados sen describir.
45
Charles Lyell
ansiosamente recibirá a Darwin e coñecerao por primeira vez o
29 de outubro
dese ano. Lyell preséntalle ó biólogo, anatomista e paleontólogo Richard Owen, quen dispuña de espazo no Real Colexio de Cirurxiáns británico onde había o material necesario para o estudo dos fósiles que Darwin recollera. Os resultados dos traballos de Owen inclúen un
preguiceiro
extinto xigante, un esqueleto case completo de
Scelidotherium
, o
Toxodon
que era similar a un roedor e do tamaño dun hipopótamo e similar a unha
capibara
. Os fragmentos de coiraza pertencían ó
Glyptodon
, un armadillo xigante, tal e como Darwin pensara inicialmente.
46
47
Estas especies extintas eran todas semellantes a especies vivas de
América do Sur
48
A mediados de decembro Darwin alóxase en Cambridge para organizar o traballo das súas coleccións e reescribir o seu
Xornal
49
Daquela escribe o seu primeiro informe científico no que explica a lenta elevación das masas suramericanas e leo ante a Sociedade Xeolóxica de Londres o
4 de xaneiro
de 1837 co entusiasta apoio de Lyell. Ese mesmo día presenta os seus espécimes de mamíferos e paxaros na Sociedade Zoolóxica. O
ornitólogo
John Gould
axiña anunciaría que os paxaros das
Illas Galápagos
que Darwin relacionara con outros xéneros, son en realidade doce especies de
frinxilifos
pimpíns
. O
17 de febreiro
Darwin foi elixido para o Consello da Sociedade Xeolóxica e nesa mesma data a presentación presidencial de Lyell informa das descubertas de Owen relativas ós fósiles de Darwin, facendo fincapé na continuidade xeográfica das especies, como proba das súas ideas
uniformistas
50
A primeiros de marzo Darwin trasládase a Londres para estar preto do seu traballo e únese ó círculo social de científicos e expertos de Lyell, como
Charles Babbage
51
quen chegou a describir a Deus coma un programador de leis. As cartas de
John Herschel
relativas ó "misterio dos misterios", a orixe das especies, foron amplamente discutidas buscando explicacións nas leis científicas e non en milagres. Darwin permaneceu co seu irmán librepensador
Erasmus
, quen pertencía ós círculos do
Partido Británico Whig
e amigo persoal de
Harriet Marineau
, defensora do
maltusianismo
que subxacía ás controvertidas reformas da
Lei dos Pobres
británica que pretendía parar que o benestar causara máis superpoboación e máis pobreza. Harriet Martineau, como unitaria aceptaba as implicacións radicais da transmutación das especies, promovía
Edmond Grant
e a escola de cirurxiáns influenciados por
Geoffroy
. A transmutación era repudiada polos anglicanos que defendían a orde social e a desbotaban,
52
pero que científicos de reputación debatían abertamente e era de interese. Unha carta de
John Herschel
louvou a aproximación de Lyell que era un xeito de atoparlle a orixe natural ás novas especies.
53
Na súa primeira xuntanza para discutir as súas descubertas, Gould fálalle a Darwin de que os mímidae das diferentes illas eran especies separadas, non simples variedades, e que o grupo de pimpíns incluía ós carrizos.
54
Darwin, quen non recollera información dos pimpíns por illa, busca localizalos a partir de notas doutros no Beagle, incluíndo as de FitRoy. Efectivamente, os dous ñandús eran especies separadas e así, o
14 de marzo
, Darwin anuncia que a súa distribución cambiou avanzando cara ó sur.
55
A mediados de xullo do 1837 Darwin comeza o seu libro de notas "b" para falar da "transmutación das especies", no que aparece na páxina escrito un "Penso" enriba do que é o primeiro esbozo dunha árbore evolutiva
A mediados de marzo, Darwin especula no seu "libro de notas vermello" acerca da posibilidade de que "unha especie se transforme noutra" como posible explicación da distribución das especies vivas e das extintas. As súas divagacións sobre o tempo de vida e a
reprodución asexual
sexual
conforman un libro de notas "B" no que a mediados de xullo anota que as variacións na descendencia "para se adaptar e alterar a raza fronte a un mundo cambiante" explican os casos das
tartarugas das Galápagos
, os mímidae e os ñandús. Nese momento representa a descendencia coma unha árbore ramificada dunha única árbore evolutiva e escribe que "é absurdo falar de que un animal sexa superior a outro", clara referencia descartando as ideas
lamarquianas
de liñas independentes que mutan a formas superiores.
56
Exceso de traballo, enfermidade e o seu casamento
editar
editar a fonte
Mentres traballaba intensamente no estudo da transmutación, Darwin acabou acumulando aínda máis traballo. Cando estaba a reescribir o seu
xornal
, asumiu a edición e publicación do informe de expertos das súas coleccións, e coa axuda de Henslow obtivo unha subvención do Tesouro de 1,000
para a promoción da publicación de varios volumes da
Zooloxía da Expedición do H.M.S Beagle
. Ampliou ese financiamento para incluír os seus libros planificados de xeoloxía, aceptando datas de publicación co editor que non eran nada realistas.
57
Sendo o comezo da
época vitoriana
, Darwin esforzouse na escritura do seu
Xornal
e en agosto do
1837
comezou a facer as correccións dos preparativos para a impresión.
58
A saúde de Darwin sufriu desta presión de traballo. O
20 de setembro
tivo "unha incómoda palpitación do corazón", co que os seus doutores lle aconsellaron a obriga de "liquidar todo o traballo" e irse descansar ao rural por unhas semanas. Despois dunha visita a
Shrewsbury
xuntouse cos seus parentes de Wedgwood no casarío de Maer Hall, en
Maer
, mais tanta presión por que lles relatase contos das súas viaxes eses días de repouso non lle serviron para tal. A súa cariñosa e intelixente curmá
Emma Wedgewoo
, de nove meses máis ca Darwin, dedicábase a coidar a súa tía. O seu tío
Jos
mencionoulle naquela hora un espazo de terras onde as pedras de cinza desapareceran enterradas en lagumeiros e suxeriulle que iso era froito do traballo das lombrigas, o que lle inspirou "unha nova e importante teoría" na
formación do solo
que Darwin presentaría na Sociedade de Xeoloxía o
1 de novembro
59
William Whewell
promoveu que Darwin se fixese cargo da Secretaría Xeral da Sociedade de Xeoloxía. Aínda que inicialmente se negou, aceptou o posto en marzo do 1838.
60
Malia a rutina na escritura e edición dos informes do
Beagle
, Darwin fixo importantes avances na transmutación ao aproveitar cada oportunidade de lle preguntar non só a naturalistas senón tamén a xente con experiencia práctica como agricultores e granxeiros de porcos.
61
62
Co tempo nesta investigación foi obtendo información dos seus familiares e fillos, do mordomo da familia, da veciñanza, dos colonialistas e doutros compañeiros de expedicións oceanográficas.
63
Desde sempre tivo na conciencia a humanidade nas súas especulacións e anotou o 28 de marzo do 1838 os comportamentos infantís que lle viu aos
orangutáns
64
As infeccións pasáronlle factura e en xuño encamou por varios días con problemas estomacais, dores de cabeza e síntomas cardíacos. O resto da súa vida tivo repetidamente incapacidades con períodos de dores estomacais, vómitos, furúnculos, palpitacións, tremores e outros síntomas, que en particular se lle daban durante os momentos de estrés, como era en reunións e visitas no eido social. A causa da enfermidade de Darwin aínda se descoñece e os tratamentos que lle deron non obtiveron bo resultado.
65
O 23 de xuño tomou unhas vacacións e fixo unha ruta xeolóxica en
Escocia
. Visitou
Glen Roy
desfrutándoo con bo tempo e que lle deixou ver as "pistas" paralelas cortadas nas ladeiras a tres alturas. Máis tarde publicaría a súa visión de que esas eran praias mariñas elevadas, aínda que posteriormente tivo que aceptar que se trataba de liñas de costa de lagos pro-glaciais.
66
Xa unha vez totalmente recuperado, volveu de Shrewsbury en xullo. No papel usado para facer notas diarias sobre da alimentación dos animais, anotou ideas ou cuestións que ao chou lle viñan a cabeza sobre a súa carreira e perspectivas dúas columnas tituladas "
Casar
" e "
Non Casar
". As vantaxes incluían "un compañeiro constante e un amigo na vellez ... mellor ca un can de calquera xeito" e entre as desvantaxes "menos cartos para libros" e "terrible perda de tempo.".
67
Despois de decidirse a favor e telo debatido co seu pai, visitou a Emma o 29 de xullo. Non lle propuxo casamento máis, e en contra dos consellos do seu pai, mencionoulle as súas ideas sobre a transmutación.
68
Malthus e a selección natural
editar
editar a fonte
Continuando as súas investigacións en Londres, a ampla cantidade de lecturas feita incluía agora a sexta edición de
An Essay on the Principle of Population
Ensaio sobre o principio da poboación
) de
Malthus
e o 28 de setembro do 1838 fixo un apuntamento aseverando que "a poboación [humana], se non se controlaba, iría duplicándose cada vinte e cinco anos", ou aumentaría nunha
progresión xeométrica
que faría que as poboacións axiña excedesen as fontes de recursos de alimentos existentes, algo que hoxe se coñece como a
catástrofe malthusiana
. Darwin estaba formado abondo como para comparala coa "batalla das especies" de plantas e a súa loita pola súa existencia na natureza proposta por
de Cadolle
, e que explica como o número de individuos dunha especie se mantén estable. Xa que as especies sempre se reproducen por riba dos recursos existentes dispoñibles, as variacións favorables farían que eses organismos estivesen máis capacitados para sobreviviren e pasaren á súa prole esas variacións, namentres que as variacións desfavorables se perderían. Escribiu que "a causa final ten que ser a escolla da estrutura axeitada e adaptala aos cambios", co que "se pode dicir que hai unha forza coma cen mil cuñas intentando forzar a cada unha das estruturas adaptadas aos fallos da economía da natureza, ou máis ben formando cuñas ao empurrar os máis febles".
61
69
Isto produciría a formación de novas especies.
61
70
Como máis tarde escribía na súa autobiografía:
"En outubro do 1838, isto é, quince meses despois de comezar a miña pescuda sistemática, lin con ledicia o ensaio de Malthus sobre a Poboación, e estando ben preparado para apreciar como é a loita pola supervivencia que existe en todos os lados por ter observado de xeito continuo hábitats de animais e plantas, iso fixo que caese na conta de que baixo esas circunstancias as variacións favorables tenderían a se conservar, e as desfavorables a ser destruídas. O resultado disto sería a formación de novas especies. Así, con iso, cheguei ao fin a unha teoría coa que traballar..."
71
A mediados de decembro Darwin viu a semellanza entre os granxeiros escollendo as mellores razas por selección artificial e a natureza malthusiana seleccionando aleatoriamente variantes de xeito que "cada parte das novas estruturas adquiridas fose totalmente práctica e perfecta"
72
e pensou nesta comparanza como "unha fermosa parte da miña teoría".
73
Máis tarde chamaríalle a esta teoría a
selección natural
, unha analoxía co que denominara
selección artificial
da reprodución selectiva.
61
11 de novembro
volveu para Maer e propúxolle casamento a Emma, unha vez máis contándolle antes todas as súas ideas. Ela aceptouno e como máis tarde relatou en cartas de amor, valorábao pola súa mente aberta a compartir as diferenzas, recalcando a súa propia crenza no unitarismo e a súa preocupación de que esa diferenza os puidese separar máis adiante, noutra vida.
74
No momento en que el se encargara da busca de fogar en Londres, continuaron as súas caídas por enfermidade e Emma escribíalle incentivándoo a que repousase. Dicíalle frases como "Así que non esteas enfermo máis, meu prezado Charley, ata que eu te poida coidar". El atopou a que logo lle chamaron a "Cabana do Guacamaio", polos interiores de cores cálidas, situada na rúa Gower de Londres. Ese inverno moveron o seu "museo" para o novo fogar. O
24 de xaneiro
do
1839
Darwin foi escolleito como parte da
Royal Society
75
76
Ese
29 de xaneiro
, Darwin e Emma Wedgewood casaron en Maer nunha cerimonia anglicana organizada polos unitarios e ao saír da mesma mudáronse a Londres ao seu novo fogar.
77
Libros de xeoloxía, cirrípedes e investigación en evolución
editar
editar a fonte
Darwin nos seus trinta anos de idade, co seu fillo vestido cunha casaca no seu colo.
Nese momento Darwin tiña xa o marco conceptual da súa teoría da selección natural "coa que poder traballar" sendo esta "o principal entretemento".
78
A súa liña de investigación incluía unha extensa selección artificial de plantas e animais co fin de mostrar que as especies non estaban fixadas, así como investigar moitas máis ideas que detallasen e lle desen peso á súa teoría.
61
Durante quince anos este traballo estivo en segundo plano por detrás do principal de escribir sobre xeoloxía e realizar informes de especialista para as coleccións do
Beagle
79
Cando se publicou a
Narración
de FitzRoy en maio de 1839, o xornal de Darwin
Xornal e Anotacións
da viaxe do Beagle converteuse nun éxito no seu terceiro volume e acabou por se publicar independentemente máis tarde ese mesmo ano.
80
Antes, no ano 1842, Darwin escribira sobre das súas ideas a
Charles Lyell
, quen lle indicou que a súa achega era "negar que se vira o comezo da división de especies".
81
O libro
A Estrutura e a Distribución dos Arrecifes de Coral
de Darwin, acerca da teoría da formación de atois publicouse en maio do 1842, despois de máis de tres anos de traballo. A continuación desa publicación foi cando comezou o "esbozo a lapis" da súa teoría da selección natural.
82
Para escapar das presións que aturaban en Londres, a familia mudouse ao lugar de
Down House
ese setembro.
83
11 de xaneiro
do
1844
Darwin mencionou o postulado da súa teoría ao botánico
Joseph Dalton Hooker
escribíndolle con retranca melodramática que "é como confesar un asasinato".
84
85
Hooker respondeulle que na súa opinión "pode ter habido unha serie de producións en diferentes puntos, e así mesmo un cambio gradual nas especies. Estaría encantado de lle escoitar como pensa que se pode producir este cambio, xa que ningunha das opinións expostas ata o de agora para este tema me satisfai".
86
O carreiro ó que Darwin lle chamaba "o pé de area" e que era o seu "carreiro de pensamento"
En xullo Darwin xa tiña enchido o seu "esbozo" e conseguira un "Ensaio", que se ampliaría cos resultados das súas investigacións se morrese de xeito prematuro.
87
En novembro o libro best-séller sensacionalista, que se publicou de xeito anónimo,
Vestixios da Historia Natural da Creación
fixo que se puxese moita atención na transmutación. Darwin desprezou a súa xeoloxía e zooloxía de afeccionado, mais aínda así revisou con calma os seus argumentos. O debate vivo estourou e continuou vendendo ben, malia que moitos científicos o refutaban con desprezo.
88
89
Darwin rematou o seu terceiro libro xeolóxico no
1846
. Nese momento aviváraselle a fascinación e a experiencia en invertebrados mariños, que comezara nos seus días de estudante con
Grant
, por terse adicado á disección e clasificación de
cirrípedes
que se recolleran na expedición, e cos que desfrutou observando belas estruturas e comparándoas con outras similares.
90
No
1847
Hooker leu o "Ensaio" e envioulle notas que a Darwin lle deron os comentarios críticos serenos que necesitaba. Hooker aínda así negouse a afirmalo e cuestionou a oposición de Darwin aos continuos actos da
creación
91
Intentando mellorar a súa mala saúde crónica, Darwin foi no
1849
ao spa do Doutor James Gully en Malvern e sorprendeuse de atopar beneficios coa hidroterapia.
92
Máis adiante no
1851
a súa prezada filla Annie enfermou e iso fíxoo volver a pensar en que a súa enfermidade se herdaba. Anne morreu despois dunha longa serie de crises.
93
Despois de oito anos de traballo cos cirrípedes (
percebes
), a súa teoría permitiulle atopar "
homoloxías
" mostrando que lixeiros cambios en partes do corpo serven para acadar diferentes funcións que cumpran as restricións de novas condicións, e nalgúns
xéneros
atopou que pequenos machos parasitan a
hermafroditas
mostrando un estadio
intermedio
na evolución dos
distintos sexos
94
No
1853
acadou a medalla real da
Royal Society
e gañou reputación como
biólogo
95
En
1854
converteuse en membro da
Sociedade Linneana de Londres
, co que tivo acceso á súa libraría.
96
Retomou o seu traballo nas especies en novembro e decatouse de que a diverxencia nos caracteres dos descendentes poderían ser explicada pola adaptación destes a "diversificados lugares na economía da natureza".
97
Publicación da teoría da selección natural
editar
editar a fonte
Foto de estudo que mostra a característica testa e ollos profundos de Darwin. Di de si mesmo nesta foto que "se eu realmente teño tan mala expresión na face como esa miña foto dá, como é logo que se sorprendan as miñas propias amizades dela?".
98
A comezos do
1856
Darwin estaba investigando se os ovos e as sementes poderían sobrevivir a viaxes a través dos fluxos de corrente de auga e conseguir que as especies puidesen colonizar ó longo dos océanos.
Hooker
dubidaba cada vez máis da visión tradicional de que as especies eran fixas, mais o seu novo amigo
Thomas Henry Huxley
xa era un firme detractor da transmutación das especies.
Lyell
estaba intrigado polas especulacións de Darwin aínda sen caer na dimensión real diso. Cando leu a publicación de
Alfred Russel Wallace
, "Sobre da lei que regula a introdución de novas especies", apreciou similitudes coas ideas de Darwin e fixo que se achegase a Darwin e motivalo a que publicase para establecer o seu precedente. Aínda que Darwin non apreciou risco ningún, comezou a traballar na súa pequena publicación. Atopar solucións a preguntas complexas levouno a incentivalo continuamente e ampliou o seu plan de traballo a escribir un gran libro sobre as especies titulado "Selección Natural". Continuou coas súas investigacións, obtendo máis información e espécimes de naturalistas de todo o mundo, entre os cales estaba Wallace, quen traballaba en
Borneo
. O botánico americano
Asa Gray
mostrou un interese parecido e o
5 de setembro
de
1857
Darwin envioulle a Gray unha lista detallada das súas ideas, onde ía un resumo da "Selección Natural". En decembro Darwin recibiu unha carta de Wallace preguntándolle se o libro ía explorar as
orixes do home
. Respondeulle que ía evitar ese punto, "tan rodeado de prexuízos", e animouno a que postulase a súa teoría e engadiu que "Eu irei máis aló ca ti".
99
O libro de Darwin só estaba en parte escrito cando o
18 de xuño
do
1858
recibiu un artigo de Wallace describindo a selección natural. Atónito por ter sido "anticipado", Darwin envioulle o artigo a Lyell, como lle pedía Wallace, e aínda que Wallace non preguntara por publicación ningunha, Darwin suxeriulle que o remitise a calquera xornal que el estimase.
100
101
A súa familia estaba en crise con rapaces da aldea a morrer de
escarlatina
co que lle deixou o tema nas mans de Lyell e Hooker. Despois de varios debates, decidíronse por realizar unha presentación conxunta na
Linnean Society
1 de xullo
sobre "A Tendencia das Especies a Formar Variedades e a Perpetuación de Variedades e Especies por Medios Naturais de Selección". Porén, o neno de Darwin morreu de escarlatina e estaba moi afectado como para asistir.
102
Nese momento houbo moi pouca atención no anuncio da teoría, mesmo chegando a darse a opinión do presidente da Linnean Society dicindo en maio do
1859
que fora un ano que non estivera marcado por ningunha descuberta revolucionaria.
103
Só houbo unha que merecese atención, que foi a do profesor de
Dublín
Samuel Haughton
que dixo que "todo o que é novo diso é falso e todo o verdadeiro xa é vello."
104
Darwin seguiu pelexando durante trece meses para escribir un resumo do seu "gran libro" por padecer enfermidades, aínda que moito máis que apoiado polos seus amigos científicos. Lyell conseguiu que fose publicado por
John Murray
105
A orixe das especies
conseguiu facerse inesperadamente popular, pasando de non chegar as subscricións para a primeira impresión a 1.250 copias ata chegar a ser o libro máis vendido o
22 de novembro
do 1859.
106
No libro Darwin debuxa "un longo argumento" de observacións detalladas, inferencias e consideracións sobre dos posibles argumentos para rexeitalas.
107
No seu argumento a favor do descendente común describiu as evidencias por
homoloxías
entre os humanos e outros mamíferos.
108
[III]
Despois de debullar a
selección natural
apuntou ás diferenzas posibles entre as
razas humanas
109
[IV]
Evitou facer referencia á
evolución humana
e só fixo a sutil afirmación de que se "lle dará luz á orixe do home e á súa historia".
110
[IV]
A súa teoría está afirmada directamente na introdución:
Segundo haxa máis individuos de cada especie que nazan e teñan posibilidades de sobrevivir, e segundo, consecuentemente, haxa cada vez máis competencia por sobrevivir, darase que calquera ser, se se cambia a si mesmo lixeiramente e de calquera xeito para o seu beneficio, terá unha maior probabilidade de sobrevivir, e polo tanto será "seleccionado de xeito natural". Dende o firme principio da herdanza, calquera variedade escolleita tenderá a propagar as súas novas e modificadas melloras.
111
Resaltou un claro caso para antepasado común, e ao final do libro concluíu que:
Hai unha grandeza nesta visión da vida que, coas súas diferentes forzas, se orixinou nunhas poucas formas ou nunha soa; e que, mentres este planeta estivo orbitando seguindo a constante lei da gravidade, a partir dun tan simple inicio as formas máis belas e máis marabillosas foron, e están, evolucionando
112
A última palabra era a única variante de "evolucionado" que saíu en calquera das primeiras cinco edicións do libro.
Evolucionismo
nese momento estaba ligado a outros conceptos, principalmente relacionados co
desenvolvemento embrionario
. Darwin cita por primeira vez a palabra
evolución
en
A orixe do home, e a selección en relación co sexo
, publicado no
1871
. Non chega a engadir o termo ata
1872
na sexta edición de
A orixe das Especies
113
As respostas á publicación
editar
editar a fonte
Durante as vacacións do 1869 da familia de Darwin na súa cabana da Illa de Whight, Julia Margaret Cameron fíxolle retratos mostrando a súa longa barba que deixara medrar entre o 1862 e o 1866.
Unha caricatura do 1871 trala publicación de
A orixe do home
que se fixo das típicas e na que se mostraba a Darwin con corpo de gorila, e co que realmente o estaban a popularizar como o autor principal da teoría evolutiva.
114
O libro acadou un amplo interese internacional, con menos controversia que a que xeraran os
Vestixios da Historia Natural da Creación
115
Aínda que a enfermidade de Darwin o mantivo fóra dos debates públicos, escudriñou con afán tódalas respostas dos científicos, desde as que saían nas edicións de prensa, nas revisións, en artigos, en sátiras e caricaturas, e comentounas con colegas de todo o mundo por correspondencia postal.
116
No libro no expuña explicitamente as orixes humanas,
110
[IV]
mais incluía unha serie de indicacións sobre a ascendencia animal dos humanos a partir da cal a dedución podería ser feita.
117
A primeira revisión fíxose a pregunta de "Se os monos se fixeron persoas - en que é que non se converterán as persoas?" e deixou dito que era competencia dos teólogos argumentar porque era demasiado perigoso para os lectores comúns.
118
Entre as primeiras respostas favorables deuse a de Huxley aproveitándoa e rebatendo contra Richard Owen, un asentado científico ao que Huxley intentaba desbancar.
119
En abril, a revisión de Owen atacou os amigos de Darwin e desprestixiou as ideas destes, enfurecendo a Darwin por tal,
120
mais Owen e outros máis comezaron a promover ideas de evolución guiada por forzas supernaturais.
Patrick Matthew
resaltou a idea do libro de 1831 no que había un apéndice suxerindo o concepto de selección natural orixinando novas especies, mais no que a idea aínda non estaba desenvolvida.
121
A resposta da Igrexa de Inglaterra foi unha mestura. Os antigos titores de Darwin en Cambrige, Adam Sedgwick e Jon Stevens Henslow desbotaron as súas ideas, mais os clérigos liberais interpretaron a selección natural como un instrumento froito do deseño de Deus, mesmo o clérigo Charles Kingsley mostrando que o vía "tan nobre como a concepción da Deidade".
122
No
1860
a publicación de
Ensaios e Revisións
por sete teólogos liberais anglicanos tratou de esvaecer a proposta de Darwin coas súas ideas que incluían a do alto cristianismo estar sendo atacado polas autoridades da igrexa nunha herexía. O matemático Baden Powel argumentou que os milagres rompían as leis de Deus co que e louvou "o volume maxistral de Darwin [que apoia] o gran principio dos poderes da natureza que evoluciona por si soa".
123
Asa Gray debateu sobre de teoloxía con Darwin e chegou a importar e distribuír os panfletos de Grey a favor da evolución teísta, a liña que é a favor de que as ensinanzas de Deus non serían contrarias á comprensión científica da evolución biolóxica, e que dicía que
A selección natural non é inconsistente coa Teoloxía Natural
122
124
A máis famosa das confrontacións foi en público no debate de evolución de
Oxford
no
1860
, durante o encontro da
Asociación Británica para os avances en ciencia
, e na que o bispo de Oxford Samuel Wilberforce, aínda que non se mostraba contrario á transmutación de especies, refutou a explicación de Darwin de que os homes proviñan de
primates
Joseph Hooker
argumentou moi a favor de Darwin e Thomas Huxley fixo a súa histórica afirmación, que prefería ben ter sido descendente dun primate máis ca dun humano que desaproveita os seus regalos, e que chegaría a ser un símbolo do triunfo da ciencia sobre da relixión.
122
125
Incluso os moi achegados amigos de Darwin, Gray, Hooker, Huxley e Lyell lle mostraban varios reparos aínda que lle daban un forte apoio, como outros tantos, moi especialmente os naturalistas máis mozos. Grey e Lyell buscaron a reconciliación entre a ciencia e a relixión, mais Huxley retrataba unha polarización entre a relixión a ciencia. Fixo campaña contra a autoridade dos cregos na educación,
122
co obxectivo de derrubar o dominio dos cregos e afeccionados aristocráticos e coa axuda de Owen en favor dunha nova xeración de científicos profesionais. As afirmacións de Owen de que a anatomía cerebral dos humanos era unha evidencia de que a orde biolóxica dos humanos estaba separada do resto dos primates foron desbotadas por Huxley nunha longa e forte disputa, que chegaría a ser parodiada como a
Gran cuestión do hipocampo
, e desacreditou a Owen.
126
darwinismo
chegou a ser un movemento que cubría un amplo rango de ideas evolutivas. No
1863
a teoría das
Evidencias Xeolóxicas da Antigüidade do Home
de
Lyell
fixo que a prehistoria acadase popularidade, aínda que as súas cautelas na evolución desanimaban a Darwin. Semanas despois o libro de
Evidencias do home como parte da natureza
de
Huxley
demostraba que anatomicamente os humanos son primates e pouco máis tarde
O naturalista no Río Amazonas
de
Henry Walter Bates
ofrecía datos empíricos da selección natural.
127
Os movementos persoais de xente de alto rango fixo que a Darwin se lle outorgase o maior rango honorífico científico en
Gran Bretaña
: a
Copley Medal
da
Royal Society
que lle foi asignada o
3 de novembro
do
1864
128
Ese mesmo día Huxley celebrou a primeira reunión do que se converteu no influente
X Club
, dedicado á "ciencia, pura e libre, libre de dogmas relixiosos".
129
Ao final desa década a meirande parte dos científicos mostrábanse convencidos de que a evolución ocorría, mais só unha minoría apoiaba a postura de Darwin de que acontecía polo mecanismo de
selección natural
130
A orixe das especies
foi traducida a multitude de linguas, chegando a se converter nun libro básico da ciencia que atraeu con atención a multitude de xente de diferentes eidos, mesmo
homes traballadores
que desfrutaban das lecturas de Huxley.
131
A teoría de Darwin tamén resoou grazas a varios movementos desa época
[V]
chegando a se converter nunha figura da cultura popular.
[VI]
As parodias de caricaturistas seguían, como era tradición, a se mofar debuxando xente con corpos de animais, algo que na Gran Bretaña lle permitiu á teoría de Darwin marcarse como a raíña da popularidade. Estando enfermo Darwin deixou medrar a barba e cando no
1866
apareceu de novo en público as caricaturas fixéronse eco del e caricaturizárono como un primate, algo que fixo sucumbir todos os conceptos de evolucionismo e que desde aquela este se entendera como a posición do darwinismo.
114
A orixe do home
, a selección sexual e a botánica
editar
editar a fonte
No 1878, un cada día máis famoso Darwin e con anos de enfermidade sobre das súas costas
Malia os repetidos andazos de enfermidades dos seus anteriores vinte anos de vida, o traballo de Darwin seguiu en pé. Xa tendo publicado
A orixe das especies
como un resumo da súa teoría, enfocouse na experimentación, a investigación e na edición do seu "gran libro". Fixo unha exploración da
ascendencia humana
desde os animais predecesores incluíndo a evolución da sociedade e das capacidades mentais e ademais fixo estudos para explicar a beleza decorativa na vida salvaxe e na diversificación en plantas innovadoras.
As súas pescudas sobre da
polinización
de insectos deu froito en que no
1861
publicase estudos novidosos sobre
orquídeas
salvaxes, que mostrarían a
atracción de avelaíñas concretas
e o mantemento da
fertilización cruzada
. No
1862
en
A fertilización das orquídeas
publicou a súa primeira demostración detallada da capacidade de selección natural que explicaría as relacións ecolóxicas complexas, facendo afirmacións comprobables. Cando a súa saúde empeorou, coidábase descansando na cama nun dormitorio cheo de experimentos innovadores destinados á busca dos movementos das
planta rubideiras
132
Entre os visitantes que máis apreciaban o encontro atopábase
Ernst Haeckel
, un fervoroso propoñente do
Darwinismo
incorporando o
lamarckismo
e o idealismo de
Goethe
133
Wallace seguiu apoiándoo, malia que aumentaba a súa orientación ao espiritualismo.
134
A variación dos animais e as plantas pola domesticación
do
1868
foi a súa primeira parte do planificado "gran libro" de Darwin. Nese ía detallada a súa infrutífera hipótese da
panxénese
intentando explicar a
herdanza
. Vendeuse nun chiscar de ollos, malia ao seu amplo volume, e foi traducido tamén a unha chea de linguas. Escribiu case o total dunha segunda parte, sobre da selección natural, mais non chegou a ser publicada en vida.
135
Almanaque Punch do
1882
, que saíu pouco antes da morte de Darwin e que o esboza entre unha lea xurdida do caos da burguesía vitoriana cunha lenda que di
Un home non é máis ca un verme
Lyell
xa fixera coñecida a prehistoria humana e
Huxley
revelara que os humanos son anatomicamente primates.
127
Coa publicación de
A orixe do home, a selección en relación ao sexo
no
1871
, Darwin expuxo multitude de probas que mostran que os humanos son animais, cunha continuidade de atributos físicos e mentais, mostrou que a
selección sexual
explica as características anatómicas nada prácticas como o é a plumaxe nos pavos reais, como nos humanos evoluciona a cultura, as diferenzas entre sexos, e as características raciais; mais sempre suliñando que os humanos son só unha única especie.
136
A súa investigación ampliouse usando imaxes no
1872
co seu libro
A expresión das emocións nos humanos e nos animais
converténdose nun dos primeiros libros con fotografías impresas. Nese libro discute a evolución da psicoloxía humana e a súa continuidade co
comportamento animal
. Ambos os dous libros fixéronse populares e fixeron que Darwin quedase impresionado por como as súas percepcións se acolleran por parte da sociedade, mesmo facendo fincapé en que "todos están a falar sobre iso sen quedar pasmados".
137
A súa conclusión foi "que a xente con todas as súas nobres cualidades, coa simpatía que sente polos máis depravados, coa benevolencia que vai máis aló da xente e chega as máis entrañables criaturas viventes, co seu intelecto propio de deuses que lles permite entrar nos movementos e na constitución do sistema solar - con semellante soñado poder - o Home aínda leva na armazón do seu corpo a indeleble estampa da súa humilde orixe".
138
Os seus experimentos relacionados coa evolución e as investigacións levaron á publicaciónsdos libros de
Plantas insectívoras
Os efectos da fertilización cruzada e autofertilización no Reino Vexetal
, sobre diferentes formas nas flores en plantas das mesmas especies, e
O poder do movemento nas plantas
. No seu derradeiro libro retornou a
A formación de mofo de vexetais pola acción das lombrigas
Morte
editar
editar a fonte
Down House
, o fogar de Darwin e onde traballou nas teorías da evolución e a selección natural.
A publicación en
The Graphics
6 de maio
de
1882
mostrando o funeral de Charles Darwin na
Abadía de Westminster
No
1882
foi diagnosticado co que se chamaba anxina pectoral, e que naquel momento era como se coñecía unha trombose coronaria e infección cardíaca. No momento da súa morte os facultativos diagnosticáronlle "ataque anxínicos" e "fallo cardíaco".
139
Morreu en
Down House
19 de abril
de
1882
. As súas últimas palabras para a súa familia foron dicíndolle a Emma "Non lle teño o máis mínimo temor á morte - Lembra o boa muller que fuches para min - Dille a todos os meus fillos o bos que eles foron para min", logo, mentres repousaba, repetiulle a Henrietta e Francis "Case vale a pena estar enfermo para que me atendades vós".
140
Esperaba ser enterrado no adro da igrexa de Santa María en
Downe
, mais por petición de colegas de Darwin despois de peticións ante o parlamento, William Spottiswoode, presidente da
Royal Society
foi quen de que se levara a cabo o enterro de Darwin na
Abadía de Westminster
, ao lado de
John Herschel
Isaac Newton
. O funeral celebrouse o mércores
26 de abril
e a el acudiron miles de persoas: familiares, amigos, científicos, filósofos e representantes do estado.
141
142
Legado
editar
editar a fonte
En 1881 Darwin convertérase nunha figura eminente, aínda traballando nas súas contribucións ao pensamento evolucionista que tivo un amplo impacto en moitos campos científicos. Retrato de John Collier.
Darwin deixou convencidos a moitos científicos de que a evolución como descendencia con modificacións era verdadeira e fóronlle dados os méritos de gran científico de ideas revolucionarias. Aínda que moi poucos concordaban con el na súa visión de que "a selección natural foi o principal pero non o único medio de modificación", foi honrado en xuño do
1909
por máis de 400 oficiais e científicos de todo o mundo, reunidos en
Cambridge
para a conmemoración do seu centenario e o décimo quinto aniversario da publicación
A orixe das especies
143
Nese período de comezo do
século XX
, ao que se lle chamou
a eclipse do Darwinismo
, propuxéronse varias alternativas de mecanismos evolutivos mais nunca chegaron a se asentar con probas.
Ronald Fisher
, un
estadista
británico, foi quen deu ligado a xenética
mendeliana
coa selección natural no período entre
1918
1930
, cando publica o libro de
A teoría xenética da selección natural
144
Estableceu un marco matemático teórico sobre do que se deu un amplo
consenso científico
de que a selección natural era o mecanismo esencial para +a evolución. Con iso, asentou as bases para a
xenética de poboacións
e a
síntese evolutiva moderna
J.B.S. Haldane
Sewall Wright
foron os que puliron ese marco para os actuais debates da teoría evolutiva.
145
Fillos
editar
editar a fonte
Fillos de Charles Darwin
William Erasmus Darwin
(27 de decembro de 1839 – 1914)
Anne Elizabeth Darwin
(2 de marzo de 1841 – 23 de abril de 1851)
Mary Eleanor Darwin
(23 de setembro de 1842 – 16 de outubro de 1842)
Henrietta Emma Darwin,
Etty
(25 de setembro de 1843 – 1929)
George Howard Darwin
(9 de xullo de 1845 – 7 de decembro de 1912)
Elizabeth Darwin,
Bessy
(8 de xullo de 1847 – 1926)
Francis Darwin
(16 de agosto de 1848 – 19 de setembro de 1925)
Leonard Darwin
(15 de xaneiro de 1850 – 26 de marzo de 1943)
Horace Darwin
(13 de maio de 1851 – 29 de setemebro 1928)
Charles Waring Darwin
(6 de decembro de 1856 – 28 de xuño de 1858)
A parella dos Darwin tivo dez fillos. Dous morreron na súa infancia e
Annie
á idade de só dez anos, o que lle causou unha moi notable angustia aos seus pais. Charles fíxose un devoto pai e máis que atento cos seus fillos. Sempre que os vía enfermos preocupábase por ter casado cunha curmá e que iso sucedese por
endogamia
. Mesmo chegou a avaliar nos seus escritos as vantaxes de cruzamento entre moitos organismos. E aínda que o tivese preocupado, a meirande parte dos seus fillos que viviron chegaron a ter carreiras destacables.
146
De entre os fillos que lle viviron,
George
Francis
Horace
chegaron a académicos da
Royal Society
147
distinguidos astrónomos, botánicos e enxeñeiros civís, respectivamente. Os tres foron nomeados
cabaleiros
148
O outro fillo,
Leonard,
chegou a soldado, político, economista e
euxenista
; e foi mentor do estadista e biólogo evolutivo
Ronald Fisher
149
Obra bibliográfica
editar
editar a fonte
Darwin foi un prolífico escritor. Incluso sen ter publicado o seu traballo acerca da evolución xa se tería convertido nun científico con alta reputación como autor de
A viaxe do Beagle
, como xeólogo que publicou un extenso traballo de
Suramérica
e descifrou a formación dos
atois
de
corais
e como biólogo que redactou a máis extensa obra sobre
cirrípedes
. Porén, a obra sobranceira na súa bibliografía é
A orixe das especies
. A esta séguelle
A orixe do home
, que na práctica é a continuación da anterior. Tamén destacan os seus libros de botánica. Así,
O poder do movemento nas plantas
foi un estudo que fixo achegas innovadoras nesa disciplina. Rematou a súa obra coa publicación da
A formación de terra vexetal pola acción das miñocas.
Cinco anos trala morte de seu pai
o seu fillo France editou e publicou a
Autobiografía de Charles Darwin,
unha obra best-séller baseada nas
Recompilacións do desenvolvemento da mente e o carácter
que Charles escribira no
1876
para a súa familia
150
A referencia bibliográfica que se fará aquí é só unha listaxe parcial dos escritos de Charles Darwin, mais na que se citan os seus traballos fundamentais. Os textos da súa bibliografía están dispoñibles baixo
dominio público
no
Proxecto Gutenberg
e na páxina web Darwin-Online.
Libros
editar
editar a fonte
1829-1832. (Rexistro de captura de insectos en)
Stephens, J. F.
Ilustracións da entomoloxía británica
1835:
Extractos das cartas ao Profesor Henslow
1836:
UNHA CARTA, Contén o estado moral do estado de Tahití, Nova Zelandia, &c. Por Capitán R. Fitzroy e C. Darwin, ESQ. do H.M.S.
1838-43:
Zooloxía da expedición do H.M.S Beagle
: publicado entre o 1839 e o 1843 en cinco partes, e dezanove números, por diferentes autores; editado e organizado por Charles Darwin, e que fixo seccións en dúas das partes.
1838:
Parte 1 Nº 1 dos Fósiles de Mammalia
, sobre fósiles de mamíferos, por Richar Owen (
Prefacio
Introdución xeolóxica
a cargo de Darwin)
1838:
Parte 2 Nº 2 Mammalia
, sobre mamíferos, por George R. Waterhouse (
Introdución xeográfica
Unha nota sobre dos seus hábitos e rangos
por Darwin)
1839:
Xornal e observacións
(A viaxe do Beagle)
1842:
A estrutura e distribución dos arrecifes de corais
1844:
Observacións nas illas volcánicas visitadas durante a viaxe do H.M.S Beagle
1846:
Observacións xeolóxicas de América do Sur
1849:
Xeoloxía
en
Un manual de pescudas científicas: preparadas para o uso do navío da Súa Gran Maxestade: e adaptado para calquera viaxeiro" de John Hersche
1851:
Unha monografía da Sub-clase Cirripeda, con Figuras de Todas as Especies. Os Lepadidae; ou Cirrípedes Pedunculados."
1851:
Unha monografía dos fósiles Lepadidae, ou, Cirrípedes pedunculados da Gran Bretaña
1854:
Unha monografía da Sub-clase Cirripeda, con figuras de todas as especies. A Balanidae (ou Cirrípedes sésiles), os Verrucidae etc.
1854:
Unha monografía sobre dos fósiles Balanidae e Verrucidae da Gran Bretaña
1858:
Sobre da tendencia das especies a formar variedades, e da perpetuación das variedades e das especies por procesos naturais de selección
(Extracto dun traballo sen publicar sobre especies)
1859:
Sobre da orixe das especies por medio de selección natural, ou a preservación de razas favorecidas na loita pola vida
1862:
Sobre dos diversos artificios polos que as orquídeas británicas son fertilizadas por insectos
1865:
O Movemento e os hábitats das plantas rubideiras,
publicación no artigo da Linnean Society, publicación como libro en 1875)
1868:
A variación dos animais e as plantas baixo domesticación
1871:
A orixe do home e a selección en relación co sexo
1872:
A expresión das emocións en humanos e animais
1875:
Plantas insectívoras
1876:
Os efectos da fertilización cruzada e autofertilización no reino vexetal
1877:
As diferentes formas de flores nas plantas da mesma especie
1879:
Prefacio
e unha
Nota preliminar
no libro de Ernst Krause titulado
Erasmus Darwin
1880:
O poder de movemento nas plantas
1881:
A formación de mofo de vexetais pola acción das lombrigas
Autobiografía
editar
editar a fonte
1887:
Autobiografía de Charles Darwin
(Editada por Francis Darwin)
1958:
Autobiografía de Charles Darwin
(Barlow, edición completa sen frases omitidas ou eliminadas)
Francis Darwin.
Cartas
editar
editar a fonte
1887:
Vida e cartas de Charles Darwin
, (ed. Francis Darwin)
1903:
Máis cartas de Charles Darwin
, (ed. Francis Darwin e A.C. Seward)
Recoñecementos
editar
editar a fonte
A comunidade científica, e no seu nome a Sociedade Linneana de Londres, premia as achegas científicas de importancia todos os anos dende 1908 coa Medalla Darwin-Wallace.
O "día de Darwin" celébrase cada ano, e con ocasión do bicentenario do seu nacemento e o 150 aniversario da publicación da súa obra máis importante, anunciáronse actos e publicacións por todo o mundo.
151
A exposición sobre Darwin coa que se inaugurou o Museo Americano de Historia Natural en 2006, exhibiuse no Museo da Ciencia de Boston, o Museo do Campo de Chicago e o Museo Real de Ontario en
Toronto
152
antes da súa exposición no
Museo de Historia Natural de Londres
(14 de novembro de 2008-19 de abril de 2009), como parte do programa conmemorativo "Darwin200"
153
. A
universidade de Cambridge
preparou un festival especial en xullo de 2009
154
, Na súa cidade natal celébrase o "Festival de Shrewsbury de 2009" con importantes actores durante todo o ano
155
No Reino Unido, unha edición especial da moeda de
dúas libras
mostra o retrato de Darwin en fronte dun simio, rodeados pola inscrición "DARWIN 2009", cun texto no canto que reza "A orixe das especies 1859".
156
En setembro de 2008, a igrexa anglicana publicou un artigo que aproveitaba a ocasión do seu 200 aniversario para desculparse ante Darwin "por interpretalo mal" e "por decatarnos desa primeira reacción equivocada, animar a outros que seguen sen entendelo"
157
Notas
editar
editar a fonte
Coyne, Jerry A.
(2009).
Why Evolution is True
. Viking.
ISBN
978-0-670-02053-9
Larson, Edward J. (2004).
Evolution: The Remarkable History of a Scientific Theory.
Modern Library.
ISBN
0-679-64288-9
Coyne, Jerry A (2009).
Why Evolution is True
. Oxford.
ISBN
0-19-923084-6
Glass, Benteley (1959).
Forerunners of Darwin, p.iv
. Jonhs Hopkins University Press.
ISBN
0-8018-0222-9
darwin-online.org.uk.
"The Complete Work of Darwin Online - Bibliography"
. Consultado o 18 de outubro de 2015
Universidade de Edinburgh.
"Notable alumni: Charles Darwin"
. Consultado o 19 de outubro de 2015
Leff.
"Who was Darwin (2000)"
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de outubro de 2015
. Consultado o 18 de outubro de 2015
Desmond & Moore (1991).
pp. 210, 284–285
Desmond
Moore 1991
, pp.
263–274
van Wyhe 2007
, pp.
184, 187
Beddall, B. G. (1968).
"Wallace, Darwin, and the Theory of Natural Selection"
(PDF)
Journal of the History of Biology
(2): 261–323.
ISSN
0022-5010
doi
10.1007/BF00351923
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 30 de outubro de 2012
. Consultado o 19 de outubro de 2015
Darwin Online.
"Publications"
. Consultado o 19 de outubro de 2015
"Special feature: Darwin 200"
New Scientist
John H. Wahlert.
"Darwin and Darwinism: Scientific Theory and Social Construction"
. Arquivado dende
o orixinal
o 20 de outubro de 2015
. Consultado o 19 de outubro de 2015
Desmond
Moore 1991
, pp.
12–15
Darwin 1958
, pp.
21–25
Darwin 1958
, pp.
47–51
worldhistoryproject.org.
"Mar 27 1827: Charles Darwin First Scientific Speech"
. Arquivado dende
o orixinal
o 17 de outubro de 2015
. Consultado o 20 de outubro de 2015
Browne, E. Janet (1995).
Charles Darwin: vol. 1 Voyaging
. London: Jonathan Cape.
ISBN
1-84413-314-1
Desmond, Adrian; Moore, James (1991).
Darwin
. Penguin Group.
ISBN
0-7181-3430-3
Darwin 1958
, pp.
67–68
Browne 1995
, pp.
128–129, 133–141
Darwin Online.
"Proxecto de Correspondencia de Darwin - Carta 105. Henslow, J.S. a Darwin, C.R. 24 de Agosto de 1831."
. Consultado o 25 de outubro de 2015
Desmond, Adrian; Moore, James (1991).
Darwin
. Michael Joseph, Penguin Group. London.
ISBN
0-7181-3430-3
Browne, E. Janet (1995).
Charles Darwin: vol 1 Voyaging
. Jonathan Cape. London.
ISBN
1-84413-314-1
van Wyhe, John.
"Charles Darwin: gentlemen naturalist. A biographical sketch."
. Consultado o 3 de xaneiro de 2020
Keynes, Richard.
"Charles Darwin's zoology notes & specimen lists from H.M.S Bealge. Cambridge University Press. ISBN 0-521-46569-9. 2000."
. Consultado o 25 de outubro de 2015
van Wyhe, John (2008).
Darwin: The Story of the Man and His Theories of Evolution
. Andre Deutsch Ltd.London.
ISBN
0-233-00251-0
Chancellor, Gordon (2006).
Darwin's field notes on the Galapagos: 'A little world within itself'
. Darwin Online.
Keynes, Richard.
"Charles Darwin's Beagle Diary. Cambridge University Press. ISBN 0-521-23503-0."
. Consultado o 25 de outubro de 2015
Browne, E. Janet (1995).
Charles Darwin: vol 1 Voyaging
. Jonathan Cape. London.
ISBN
1-84413-314-1
Darwin, Chales (1958).
The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. With the original omissions restored. Editado e con apéndice da súa neta Nora Barlow.
Collins. London.
Darwin, Charles (1835).
Extracts from letters to Professor Henslow.
Cambridge.
Eldredge, Niles (2006).
Confessions of a Darwinist
. The Virginia Quartely Review (Verán do 2006): 32-53.
Browne, E. Janet (1995).
Charles Darwin: vol. 1 Voyaging. páx 244-250
. Jonathan Cape.
ISBN
1-84413-314-1
Darwin Online.
Hurrah Chiloe': an introduction to the Port Desire Notebook"
. Consultado o 25 de outubro de 2015
Darwin, Charles (1845).
Journal of researches into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world, under the Command of Capt. Fitz Roy, R.N.
John Murray.
Keynes, Richard (2001).
Charles Darwin's Beagle Diary. páx 226-227
. Cambridge University Press.
ISBN
0-521-23503-0
Desmond & Moore (1991).
Darwin páx 160-168, 182
. London.
ISBN
0-7181-3430-3
Darwin, Charles (1887).
The life and letters of Charles Darwin, including an autobiographical chapter. Edición de Francis Darwin. páx 260
. John Murray.
ISBN
0-404-08417-6
Darwin, Charles (1958).
The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. With the original omissions restored. Editado e con apéndices escritos pola súa neta, Nora Barlow
. Collins. London.
Sulloway, Frank J. (1982).
Darwin and His Finches: The Evolution of a Legend, Journal of the History of Biology 15 (1): 1–53
doi
10.1007/BF00132004
Darwin Online.
"Coccatoos & Crows: An introduction to the Sydney Notebook"
. Consultado o 26 de outubro de 2015
Keynes, Richard (2001).
Charles Darwin's Beagle Diary. páx 398-399
. Cambridge University Press.
ISBN
0-521-23503-0
Darwin 1835
editorial introduction
Desmond
Moore 1991
, pp.
195–198
Owen 1840
, pp.
16
73
106
Eldredge 2006
Keynes 2001
, pp.
206–209
Desmond
Moore 1991
, pp.
201–205
Browne 1995
, pp.
349–350
Browne 1995
, pp.
345–347
Desmond
Moore 1991
, pp.
207–210
Sulloway 1982
, pp.
20–23
"Darwin Correspondence Project
– Letter 346
– Darwin, C. R. to Darwin, C. S., 27 Feb 1837"
proposes a move on Friday 3 March 1837,
Darwin's Journal (
Darwin 2006
, pp.
12 verso
) backdated from August 1838 gives a date of 6 March 1837
Desmond
Moore 1991
, pp.
201, 212–221
van Wyhe 2007
, p.
197
Sulloway 1982
, pp.
9, 20–23
Browne 1995
, p.
360
"Darwin, C. R. (Read 14 March 1837) Notes on Rhea americana and Rhea darwinii,
Proceedings of the Zoological Society of London
Herbert 1980
, pp.
7–10
van Wyhe 2008b
, p.
44
Darwin 1837
, pp.
1–13, 26, 36, 74
Desmond
Moore 1991
, pp.
229–232
Browne 1995
, pp.
367–369
Keynes 2001
, p.
xix
Desmond
Moore 1991
, pp.
233–234
"Darwin Correspondence Project
– Letter 404
– Buckland, William to Geological Society of London, 9 Mar 1838"
. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de xuño de 2009
. Consultado o 19 de novembro de 2017
Desmond
Moore 1991
, pp.
233–236
van Wyhe 2008
Desmond
Moore 1991
, pp.
241–244, 426
Browne 1995
, p.
xii
Desmond
Moore 1991
, pp.
241–244
Desmond
Moore 1991
, pp.
252, 476, 531
Darwin 1958
, p.
115
Desmond
Moore 1991
, p.
254
Browne 1995
, pp.
377–378
Darwin 1958
, p.
84
Darwin 1958
, pp.
232–233
Desmond
Moore 1991
, pp.
256–259
"Darwin transmutation notebook D pp. 134e–135e"
Desmond
Moore 1991
, pp.
264–265
Browne 1995
, pp.
385–388
Darwin 1842
, p.
Darwin 1958
, p.
120
"Darwin transmutation notebook E p. 75"
"Darwin transmutation notebook E p. 71"
"Darwin Correspondence Project
– Belief: historical essay"
. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de febreiro de 2009.
"Fellows of the Royal Society"
. Londres: Royal Society. Arquivado dende
o orixinal
o 16 de marzo de 2015.
Desmond
Moore 1991
, pp.
272–279
Desmond
Moore 1991
, p.
279
"Darwin Correspondence Project
– Letter 419
– Darwin, C. R. to Fox, W. D., (15 June 1838)"
van Wyhe 2007
, pp.
186–192
Darwin 1887
p. 32.
Desmond
Moore 1991
, p.
292
Desmond
Moore 1991
, pp.
292–293
Darwin 1842
, pp.
xvi–xvii
Darwin 1958
, p.
114
van Wyhe 2007
, pp.
183–184
"Darwin Correspondence Project
– Letter 729
– Darwin, C. R. to Hooker, J. D., (11 January 1844)"
"Darwin Correspondence Project
– Letter 734
– Hooker, J. D. to Darwin, C. R., 29 January 1844"
van Wyhe 2007
, p.
188
Browne 1995
, pp.
461–465
"Darwin Correspondence Project
– Letter 814
– Darwin, C. R. to Hooker, J. D., (7 Jan 1845)"
. Arquivado dende
o orixinal
o 05 de decembro de 2008
. Consultado o 19 de novembro de 2017
van Wyhe 2007
, pp.
190–191
Desmond
Moore 1991
, pp.
320–323, 339–348
"Darwin Correspondence Project
– Letter 1236
– Darwin, C. R. to Hooker, J. D., 28 Mar 1849"
Browne 1995
, pp.
498–501
Darwin 1958
, pp.
117–118
Desmond
Moore 1991
, pp.
383–387
Freeman 2007
, pp.
107, 109
Desmond
Moore 1991
, pp.
419–420
Darwin Online: Fotografía de Charles Darwin de Maull e Polyblank para o Club de retratos literarios e científicos (1855)
, John van Wyhe, decembro de 2006
Desmond
Moore 1991
, pp.
412–441, 457–458, 462–463
Desmond
Moore 2009
, pp.
283–284, 290–292, 295
Ball, P. (2011). Shipping timetables debunk Darwin plagiarism accusations: Evidence challenges claims that Charles Darwin stole ideas from Alfred Russel Wallace. Nature.
online
J. van Wyhe and K. Rookmaaker. (2012). A new theory to explain the receipt of Wallace's Ternate Essay by Darwin in 1858.
Biological Journal of the Linnean Society
10.1111/j.1095-8312.2011.01808.x
Desmond
Moore 1991
, pp.
466–470
Browne 2002
, pp.
40–42, 48–49
Darwin 1958
, p.
122
Desmond
Moore 1991
, pp.
374–474
Desmond
Moore 1991
, p.
477
Darwin 1859
p 459
van Wyhe 2008
Darwin 1859
, p.
199
Darwin
Costa 2009
, p.
199
Desmond
Moore 2009
, p.
310
Darwin 1859
, p.
488
Darwin
Costa 2009
, pp.
199, 488
van Wyhe 2008
Darwin 1859
p 5
Darwin 1859
p 492
Browne 2002
, p.
59
Freeman 1977
, pp.
79–80
Browne 2002
, pp.
373–379
van Wyhe 2008b
, p.
48
Browne 2002
, pp.
103–104, 379
Radick 2013
, pp.
174–175
Huxley
Kettlewell 1965
, p.
88
Browne 2002
, p.
87
Leifchild 1859
Desmond
Moore 1991
, pp.
477–491
Browne 2002
, pp.
110–112
Bowler 2003
, pp.
158, 186
"Darwin and design: historical essay"
. Darwin Correspondence Project. 2007. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xuño de 2009.
Desmond
Moore 1991
, pp.
487–488, 500
Miles 2001
Bowler 2003
, p.
185
Browne 2002
, pp.
156–159
Browne 2002
, pp.
217–226
"Darwin Correspondence Project
– Letter 4652
– Falconer, Hugh to Darwin, C. R., 3 Nov (1864)"
"Darwin Correspondence Project
– Letter 4807
– Hooker, J. D. to Darwin, C. R., (7–8 Apr 1865)"
. Arquivado dende
o orixinal
o 05 de decembro de 2008
. Consultado o 19 de novembro de 2017
Bowler 2003
, p.
196
Desmond
Moore 1991
, pp.
507–508
Browne 2002
, pp.
128–129, 138
van Wyhe 2008b
, pp.
50–55
"The correspondence of Charles Darwin, volume 14: 1866"
. Arquivado dende
o orixinal
o 5 de xuño de 2010.
Smith 1999
Freeman 1977
, p.
122
Darwin 1871
, pp.
385–405
Browne 2002
, pp.
339–343
Browne 2002
, pp.
359–369
Darwin 1887
, p.
133
Darwin 1871
, p.
405
Colp, Ralph.
"Darwin's Illness"
Darwin, Emma (1882).
Reminiscences of Charles Darwin's last years.
CUL-DAR210.9"
Desmond
Moore 1991
, pp.
664–677
"Westminster Abbey
» Charles Darwin"
Westminster Abbey
» Home
. 2 de xaneiro de 2016. Arquivado dende
o orixinal
o 04 de marzo de 2016
. Consultado o 19 de novembro de 2017
Leff 2000
O enterramento de Darwin
(en
inglés
Bowler 2003
, pp.
222–225
van Wyhe 2008
Darwin 1872
, p.
421
A. W. F. Edwards.
The Genetical Theory of Natural Selection - An introduction to the book by A. W. F. Edwards
Bowler 2003
, pp.
178–179, 338, 347
Leff 2000
Os fillos de Darwin
"List of Fellows of the Royal Society / 1660–2006 / A-J"
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 3 de febreiro de 2017.
Berra, Tim M.
Darwin and His Children: His Other Legacy,
(Oxford: 2013, Oxford UP), 101, 129, 168. George foi nomeado cabaleiro da orde de Bath en 1905 e Francis foino en 1912. Horace foi nomeado comandante cabaleiro da
Orde do Imperio Británico
en 1918.
Edwards, A. W. F. 2004. Darwin, Leonard (1850–1943). En:
Oxford Dictionary of National Biography
, Oxford University Press.
Darwin Online.
"Life and Letters and Autobiography"
. Consultado o 25 de outubro de 2015
"Darwin Online: Darwin 2009 commemorations around the world"
. Darwin Online.
(en
inglés
"Darwin
American Museum of Natural History"
Meet the curator
. Arquivado dende
o orixinal
o 01 de decembro de 2008
. Consultado o 14 de marzo de 2015
(en
inglés
"Darwin 200: Celebrating Charles Darwin's bicentenary"
Museo de Historia Natural de Londres
. Arquivado dende
o orixinal
o 08 de setembro de 2015
. Consultado o 14 de marzo de 2015
(en
inglés
"Darwin 2009 - The Festival"
Universidade de Cambridge
. Arquivado dende
o orixinal
o 20 de febreiro de 2012
. Consultado o 14 de marzo de 2015
(en
inglés
"Darwin's Shrewsbury 2009 Festival, Birthplace, History and Information"
. Arquivado dende
o orixinal
o 14 de xuño de 2015
. Consultado o 14 de marzo de 2015
(en
inglés
2 Pounds - Elizabeth II Charles Darwin; Gold Proof
".
Numista.com
Reverendo Dr. Malcolm Brown, Director de Pastoral e Asuntos Públicos, Igrexa anglicana.
"Good religion needs good science"
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de febreiro de 2010
. Consultado o 14 de marzo de 2015
Véxase tamén
editar
editar a fonte
Commons
ten máis contidos multimedia sobre:
Charles Darwin
Galicitas
posúe citas sobre:
Charles Darwin
Wikispecies
posúe unha páxina sobre:
Charles Darwin
Bibliografía
editar
editar a fonte
Redacción (1882).
The New York Times
, ed.
Obituary: Death Of Chas. Darwin
(en inglés)
. Consultado o 31-11-2013
Balfour, J. B. (11 de maio de 1882). wikisource, ed.
Transactions & Proceedings of the Botanical Society of Edinburgh
(en inglés)
. Consultado o 31-11-2013
Bannister, Robert C. (1989). Temple University Press, ed.
Social Darwinism: Science and Myth in Anglo-American Social Thought.
(en inglés)
. Filadelfia.
ISBN
0-87722-566-4
Bowler, Peter J.
(1989). Johns Hopkins University Press, ed.
The Mendelian Revolution: The Emergence of Hereditarian Concepts in Modern Science and Society
(en inglés)
. Baltimore.
ISBN
0-485-11375-9
Bowler, Peter J. (1995). Alianza Editorial, ed.
Charles Darwin: El hombre y su influencia
(en inglés)
. Baltimore.
ISBN
978-84-206-2832-5
Browne, E. Janet (1995). Jonathan Cape, ed.
Charles Darwin: vol. 1 Voyaging
(en inglés)
. Londres.
ISBN
1-84413-314-1
Browne, E. Janet (2002). Jonathan Cape, ed.
Charles Darwin: vol. 2 The Power of Place
(en inglés)
. Londres.
ISBN
0-7126-6837-3
Darwin, Charles (1835). Publicación privada, ed.
Extracts from letters to Professor Henslow
(en inglés)
. Cambridge
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1837). Darwin Online, ed.
Notebook B:
Transmutation of species
(en inglés)
. CUL-DAR121
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1839). Henry Colburn, ed.
Narrative of the surveying voyages of His Majesty's Ships Adventure and Beagle between the years 1826 and 1836, describing their examination of the southern shores of South America, and the Beagle's circumnavigation of the globe. The Voyage of the Beagle (Journal and remarks). 1832-1836.
(en inglés)
III
. Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1842).
"Esbozo a lápiz de 1842"
. En Darwin, Francis.
The foundations of The origin of species: Two essays written in 1842 and 1844.
(en inglés)
. Cambridge University Press (publicado o 1909).
Darwin, Charles (1845). John Murray, ed.
The Voyage of the Beagle (Journal of researches) into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world, under the Command of Capt. Fitz Roy, R.N. 2ª edición
(en inglés)
. Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles;
Wallace, Alfred Russel
(1858). Journal of the Proceedings of the
Linnean Society of London
, ed.
On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection
. Zoology 3
(en inglés)
. pp.
46–50
. Consultado o 06-05-2015
Darwin, Charles (1859). John Murray, ed.
On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life
(en inglés)
(1st ed.). Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1868). John Murray, ed.
The variation of animals and plants under domestication
(en inglés)
. Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1871). John Murray, ed.
The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex
(en inglés)
(1st ed.). Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1872). John Murray, ed.
The Expression of the Emotions in Man and Animals
(en inglés)
. Londres
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1887). Darwin, Francis, ed.
The life and letters of Charles Darwin, including an autobiographical chapter
(en inglés)
. London: John Murray
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (1958). Barlow, Nora, ed.
The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. Con las omisiones originales recuperadas. Editado con apéndice y notas por su tia abuela Nora Barlow.
(en inglés)
. Londres: Collins
. Consultado o 31-11-2013
Darwin, Charles (2006).
"Journal"
. En van Wyhe, John.
Darwin's personal 'Journal' (1809-1881)
(en inglés)
. Darwin Online. CUL-DAR158.1-76
. Consultado o 31-11-2013
Desmond, Adrian; Moore, James (1991).
Darwin
(en
inglés
. Londres: Penguin Group.
ISBN
0-7181-3430-3
Dobzhansky, Theodosius
(Marzo de 1973).
Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution
. The American Biology Teacher
(en
inglés
35
. pp.
125–129
. Consultado o 31-11-2013
Edwards, A. W. F. 2004. Darwin, Leonard (1850–1943). In:
Oxford Dictionary of National Biography
, Oxford University Press
Eldredge, Niles
(2006).
Confessions of a Darwinist
. The Virginia Quarterly Review
(en inglés)
. pp.
32–53. Arquivado dende
o orixinal
o 24-12-2013
. Consultado o 31-11-2013
FitzRoy, Robert
(1839). Henry Colburn, ed.
Voyages of the Adventure and Beagle, Volume II
(en inglés)
. Londres
. Consultado o 31-11-2013
Freeman, R. B. (1977).
The Works of Charles Darwin: An Annotated Bibliographical Handlist
(en inglés)
. Folkestone: Wm Dawson & Sons Ltd
. Consultado o 31-11-2013
Hart, Michael
(2000). Citadel, ed.
The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History
(en inglés)
. New York.
Herbert, Sandra (1980).
The red notebook of Charles Darwin
. Bulletin of the British Museum (Natural History) - Historical Series
(en inglés)
. 7 (24 de abril). pp.
1–164
. Consultado o 31-11-2013
Herbert, Sandra (1991).
Charles Darwin as a prospective geological author
. British Journal for the History of Science
(en inglés)
24
. pp.
159–192
. Consultado o 31-11-2013
Jenkin, F. (1867).
Review of The Origin of Species
. The North British Review
(en inglés)
46
. pp.
277–318.
Keynes, Richard (2000). Cambridge University Press, ed.
Charles Darwin’s zoology notes & specimen lists from H.M.S. Beagle.
(en inglés)
. Consultado o 31-11-2013
Keynes, Richard (2001). Cambridge University Press, ed.
Charles Darwin's Beagle Diary
(en inglés)
. Consultado o 31-11-2013
Kotzin, Daniel (2004). Columbia American History Online, ed.
Point-Counterpoint: Social Darwinism
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 19-07-2011
. Consultado o 31-11-2013
Leifchild (1859).
Review of `Origin'
. Athenaeum (magazine)
(en inglés)
. No. 1673, 19 de noviembre de 1859
. Consultado o 31-11-2013
Lucas, J. R. (1979).
Wilberforce and Huxley: A Legendary Encounter
. The Historical Journal
(en inglés)
22
. pp.
313–330. Arquivado dende
o orixinal
o 10-04-2011
. Consultado o 31-11-2013
Mayr, Ernst
(1992). Crítica, ed.
Una larga controversia: Darwin y el darwinismo
(en inglés)
. Santos Casado de Otaola (trad.). pp.
48–49.
ISBN
978-84-8432-254-2
Miles, Sara Joan (2001).
Charles Darwin and Asa Gray Discuss Teleology and Design
. Perspectives on Science and Christian Faith
(en inglés)
53
. pp.
196–201
. Consultado o 31-11-2013
Moore, James (2005).
Darwin — A 'Devil’s Chaplain'?
(PDF)
(en inglés)
. American Public Media. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 27-02-2008
. Consultado o 31-11-2013
Moore, James (2006).
Evolution and Wonder - Understanding Charles Darwin
. Speaking of Faith (Radio Program)
(en inglés)
. American Public Media. Arquivado dende
o orixinal
o 22-12-2008
. Consultado o 31-11-2013
Owen, Richard
(1840). Darwin, C. R., ed.
Fossil Mammalia Part 1
. The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle
(en inglés)
. London: Smith Elder and Co.
Paul, Diane B. (2003). "Darwin, social Darwinism and eugenics". En Hodge, Jonathan; Radick, Gregory.
The Cambridge Companion to Darwin
(en inglés)
. Cambridge University Press. pp.
214
–239.
ISBN
0-521-77730-5
Ruse, Michael (1983). C. Castrodeza (trad.), ed.
The Darwinian revolution
(en castelá)
. Alianza.
ISBN
0-226-73164-2
Russell, E. S. (1916).
Form and Function. A Contribution to the History of Animal Morphology
(en
inglés
. Londres.
Smith, Charles H. (1999).
Alfred Russel Wallace on Spiritualism, Man, and Evolution: An Analytical Essay
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 05-12-2008
. Consultado o 31-11-2013
Sulloway, Frank J. (1982).
Darwin and His Finches: The Evolution of a Legend
(pdf)
. Journal of the History of Biology
(en
inglés
15
. pp.
1–53.
doi
10.1007/BF00132004
. Consultado o 31-11-2013
Sweet, William (2004). Internet Encyclopedia of Philosophy, ed.
Herbert Spencer
(en inglés)
. Consultado o 06-05-2015
Wilkins, John S. (1997). TalkOrigins Archive, ed.
Evolution and Philosophy: Does evolution make might right?
(en inglés)
. Consultado o 31-11-2013
Wilkins, John S. (2008). "Darwin". En Tucker, Aviezer.
A Companion to the Philosophy of History and Historiography
. Blackwell Companions to Philosophy
(en inglés)
. Chichester: Wiley-Blackwell. pp.
405–415.
ISBN
1-4051-4908-6
van Wyhe, John (27 de marzo de 2007).
Mind the gap: Did Darwin avoid publishing his theory for many years?
. Notes and Records of the Royal Society
(en inglés)
61
. pp.
177–205.
doi
10.1098/rsnr.2006.0171
. Consultado o 31-11-2013
van Wyhe, John (2008).
Charles Darwin: gentleman naturalist: A biographical sketch
(en inglés)
. Darwin Online
. Consultado o 31-11-2013
van Wyhe, John (1 de setembro de 2008).
Darwin: The Story of the Man and His Theories of Evolution
(en inglés)
. Londres: Andre Deutsch Ltd.
ISBN
0-233-00251-0
von Sydow, Momme (2005).
"Darwin – A Christian Undermining Christianity? On Self-Undermining Dynamics of Ideas Between Belief and Science"
(PDF)
. En Knight, David M.; Eddy, Matthew D.
Science and Beliefs: From Natural Philosophy to Natural Science, 1700–1900
(en inglés)
. Burlington: Ashgate. pp.
141–156.
ISBN
0-7546-3996-7
. Consultado o 31-11-2013
Yates, Simon (2003).
The Lady Hope Story: A Widespread Falsehood
(en inglés)
. TalkOrigins Archive. Arquivado dende
o orixinal
o 14-08-2017
. Consultado o 31-11-2013
Outros artigos
editar
editar a fonte
HMS Beagle
Ligazóns externas
editar
editar a fonte
"AboutDarwin.com"
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 28-08-2013
. Consultado o 31-11-2013
Obras completas de Charles Darwin Online
(en
inglés
Obras no Dominio Público
(en
portugués
Obras no Proxecto Gutenberg
Obras en son en
LibreVox
Obras en Cervantes Virtual
(en
castelán
The Darwin Correspondence Online Database
(en
inglés
Charles Darwin
Obras de Charles Darwin
Arquivado
20 de maio de 2011 en
Wayback Machine
(en
inglés
Historia natural
Pioneiros
naturalistas
Antigüidade clásica
Aristóteles
Historia dos animais
Teofrasto
De Historia Plantarum
Eliano
Plinio o Vello
Naturalis Historia
Dioscórides
De Materia Medica
Renacemento
Caspar Bauhin
Pinax theatri botanici
Otto Brunfels
Hieronymus Bock
Andrea Cesalpino
Valerius Cordus
Leonhart Fuchs
Conrad Gessner
Historia animalium
Frederik Ruysch
William Turner
Avium Praecipuarum
New Herball
Ilustración
Robert Hooke
Micrographia
Antoni van Leeuwenhoek
William Derham
Hans Sloane
Carl Linnaeus
Systema Naturae
Georg Steller
Joseph Banks
Johan Christian Fabricius
James Hutton
John Ray
Historia Plantarum
Conde de Buffon
Histoire Naturelle
Bernard-Germain de Lacépède
Gilbert White
The Natural History of Selborne
Thomas Bewick
A History of British Birds
Jean-Baptiste Lamarck
Philosophie Zoologique
século XIX
Georges Cuvier
Le Règne Animal
William Smith
Charles Darwin
A orixe das especies
Alfred Russel Wallace
The Malay Archipelago
Henry Walter Bates
The Naturalist on the River Amazons
Alexander von Humboldt
John James Audubon
The Birds of America
William Buckland
Charles Lyell
Mary Anning
Jean-Henri Fabre
Louis Agassiz
Asa Gray
William Jackson Hooker
Joseph Dalton Hooker
William Jardine
The Naturalist's Library
Ernst Haeckel
Kunstformen der Natur
Richard Lydekker
The Royal Natural History
século XX
Abbott Thayer
Concealing-Coloration in the Animal Kingdom
Hugh B. Cott
Adaptive Coloration in Animals
Niko Tinbergen
The Study of Instinct
Konrad Lorenz
On Aggression
Karl von Frisch
The Dancing Bees
Ronald Lockley
Shearwaters
Bioloxía evolutiva
Evolución
A evolución como feito e teoría
Abioxénese
Adaptación biolóxica
Evolución das células
Evolución humana
Evolución molecular
Extinción
Microevolución
Macroevolución
Panspermia
Último antepasado común universal
Probas da evolución
Xenética de poboacións
Fluxo xénico
Deriva xenética
Mutación
Selección natural
Desenvolvemento
Canalización
Bioloxía evolutiva do desenvolvemento
Inversión
Modularidade
Plasticidade fenotípica
Tempo e modos
Equilibrio Interrompido
Gradualismo
Saltacionismo
Uniformismo
Catastrofismo
Especiación
Anaxénese
Cataxénese
Cladoxénese
Especiación ecolóxica
Especiación híbrida
Especiación parapátrica
Especiación peripátrica
Especiación simpátrica
Especiación alopátrica
Experimentos de laboratorio de especiación
Historia
Taxonomía biolóxica
Charles Darwin
A orixe das especies
Richard Dawkins
Visión da evolución centrada nos xenes
Historia do pensamento evolucionista
Neodarwinismo
Obxeccións á evolución
Historia evolutiva da vida
Categoría
Commons
Zooloxía
Ramas
Antropoloxía
Antrozooloxía
Apioloxía
Aracnoloxía
Artropodoloxía
Batracnoloxía
Cetoloxía
Coleopteroloxía
Conquilioloxía
Entomoloxía
Etoloxía
Helmintoloxía
Herpetoloxía
Ictioloxía
Lepidopteroloxía
Malacoloxía
Teutoloxía
Mirmecoloxía
Nematoloxía
Neurotoloxía
Ornitoloxía
Paleozooloxía
Planctoloxía
Primatoloxía
Terioloxía
Zooarqueoloxía
Zoosemiótica
Zoólogos
Karl Ernst von Baer
Richard C. Banks
Georges Cuvier
Charles Darwin
Jean-Henri Fabre
William Kirby
Carl von Linné
Konrad Lorenz
Thomas Say
Jakob von Uexküll
Alfred Russel Wallace
máis...
Historia da zooloxía
Control de autoridades
Q1035
WorldCat
VIAF
27063124
BAV
ADV10005768
BIBSYS
90066479
BiTraGa
1152
BLBNB
000172112
BMT
122654
BNA
000045149
BNB:
ID
BNCHL
000037909
BNE
XX990809
BNF
11898689q
Botanist
Darwin
BNR:
000060744
BRE
1940973
Bridgeman:
40503
BVMC
1867
CANTIC
a10453854
CERL
cnp01430658
CiNii
DA00263429
DeutscheBio:
118523813
Discogs
465460
Dodis
P47022
EBID
ID
EGAXA
vtls000990847
EGU
109699
FAST
29136
GEC
0021535
Genius
Charles-darwin
GiantBomb
3005-33262
GND
118523813
Gutenberg
485
ICCU
CFIV003045
IMDb
nm6143881
ISNI
0000000121251077
KulturNav
ID
LAC
0040E3992
LCCN
n78095637
Leopoldina
2377
LibraryThing
darwincharles
LibriVox
166
MusicBrainz
ID
MyAnimeList:
23785
NDL
00437248
NKC
jn19990001631
NLA
36115292
NLG
158536
NNDB
000024497
NPG
mp01196
NTA
068364229
Nupill
18465
OBP:
ID
ODNB
7176
OL
OL35839A
openMLOL:
901
Orthodox Encyclopedia:
171374
Persée
603525
PTBNP
26370
RKD
298412
RSL
000027436
Scholar
D847cGsAAAAJ
Scopus
24768459300
SELIBR
231727
SNAC:
w6q63cm5
SUDOC
026812304
TePapa
38730
Treccani
charles-robert-darwin
ULAN
500228559
UNZ
DarwinCharles
WikiTree
Darwin-15
WomenWriters:
ID
Obtido de «
Categorías
Biólogos do Reino Unido
Exploradores
Científicos do Reino Unido
Nados en Shrewsbury
Nados en 1809
Finados en 1882
Alumnos da Universidade de Edimburgo
Membros da Royal Society
Biólogos evolutivos
Categorías agochadas:
Artigos que toda Wikipedia debería ter (máis de 30 kB)
Wikiproxecto 1000 artigos de calidade para alumnado de 12 a 16 anos/Bioloxía e Xeoloxía
Artigos que toda Wikipedia debería ter (Biografías)
Charles Darwin
Nova sección