Colonizacion — Wikipèdia

Colonizacion — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La
colonizacion
es une expression utilizada dins diferents contèxtes, mas sempre dins lo sens de poblament e de l’ocupacion d'un espaci. a l'origina, s'agissiá de descriure de procediments istorics e de fachs que varièron pendnet l'istòria. Pasmens, la biogeografia del sègle XIX utilizèt lo tèrme per descriure aqueste tipe de relacion de tot èsser vivent dins son mitan natural, coma los animals, las plantas, e los microorganismes. Un autre sens es l'accion de metre jos tutèla d'un territòri mens desvelopat e pauc poblat pels abitants d'una metropòli. L'objectiu podent èsser de l'ocupar e de n'explaitar las riquesas. En practica, los procediments de colonizacion seriá de caractèr economic, politic, militar o cultural, o se manifestar d'autras menas; veire se desvelopar de biais violent o pacific.
La colonizacion es un procediment d'espandiment territorial e/o
demografic
que se caracteriza per de fluses migratòris, d'una ocupacion mai o mens rapida veire d'una invasion bruta d'un territòri. Dins sas formas mai extrèmas, la colonizacion pòt s'acompanhar d'una marginalizacion, d'una reduccion e - dins las escasenças mai fèras - de chaples o de
genocidi
de las populacions autoctònas.
La colonizacion pòt aver per objèctiu l'expleitacion d'avantatges reals o supausats (
matèria primièra
man d'òbra
posicion estrategica
espaci vital
, etc.) d'un territòri a benefici de sa
metropòli
per l'Estat qua taxa o sos
colons
, o las societats expleitant las font minièras o autras.
Los arguments avançats pels colonizador per motivar la colonizacion son sovent lo «
desvolopament de la civilizacion
» o la «
mission civilisatritz
». Aquò mena a la creacion d'infrastructuras, que demoran en plaça après la fin de la colonizacion, l'expleitacion d'un espaci geografic, la mesa jos tutèla e segon los cases la dominacion economica, politica, culturala, veire religiosa. La colonizacion servís primièr d'intereses, estatics o privés, mercantils e pauc portats sus las valors.
L'epòca romana menèt a l'establiment de colonias en Euròpa, qu'unes son venguts de grandas vilas coma
Colonha
Marselha
. Puèi fòrça territòris foguèron colonizats sus fòrça continents fins a que de procediment d'
independéncia
, de
decolonizacion
o d'assimilacion l'acaban. Cal destriar las colonias dels
protectorats
, per exemple atribuits per la
SDN
lo temps de menar una colonia d'un país vencut (
Cameron
, colonia alemanda,
Siria
Liban
, colonias
otomanas
) cap a l'autonomia.
La colonizacion pausa la question de las relacions entre los colonizadors e los colonizats, e l'evolucion de las valors moralas que mena uèi a aver un agach critic sus aquestes fachs passats, per exemple dins d'òbras culturalas:
la
Controvèsia de Valladolid
(1550-1551) dona una idea de la bona consciéncia dels colonizador espanhòls persuadits de l'inferioritat de la cultura dels poblats americans. Lo dominican
Bartolomé Casaus
deguèt ne far fòrça per convéncer aquestes que justifican l'emplec de la fórça «
que saupra pas i aver d'esclaus per natura, ni de gents sens libertat e poders, ni de pòbles sens sobeiranetat
».
lo film
La Victoire en chantant
mòòtra l'absurditat de la transposicion del conflicte europèu de 1914-18 dins una colonia africana francesa.
Lo procediment de colonizacion se destria
d’una simpla
ocupacion
militara d’un territòri que revendica mai o mens dubèrtament d'interesses o de projèctes de natura economica, politique, idéologique ou religieuse
d'una annexion pura e simpla que, se la colonizacion se caracteriza per l'envei massís (
colonia de poblament
) o non (establiment,
protectorat
…) de colons eissits del país colonizador per de gerir la colonia, ne resulta l'instauracion d'una diferenciacion entre lo ciutadan e lo colonizat (diferéncia de tractament, de drechs o d'estatut juridic autrejat al colonizat, en desfavor del darrièr);
de l'immigracion, que ve pas sistematicament d'un procediment politic, que s'acompanhe o non de zonas ont l'autoctòn es pas pus admés.
Lo
colonialisme
coma doctrina o
ideologia
defend lo procediment de colonizacion, s'esforçant de legitimar d'elements malbiaisuts
: Occupacion de territòris o d'un Estat, dominacion politica, expleitacion economica dels colons per lor Estat d'origina o dels interesses estrangeièrs. Crea las condicions favorablas a de politicas
expansionistas
d'occupacion, amb l’establiment d’una o mai colonias e la mesa jos influéncia estrangièra d'autres territòris que seràn constrenchs d'acceptar de ligams de dependéncia.
Est qualificable d'
imperialisme
lo fach qu'una volontat politica exercís o projècta d'exercir  — al nom dels sieus interesses — una dominacion politica sus un territòri estrangièr e de ne far subjèctes los abitants .
Aspèctes istorics
modificar
modificar lo còdi
Quines que sián los temps e los luòcs, los pòbles foguron menats a mandar (o daissar partir) de partidas importantas de lor grop s'establir luènh de lor
patria
, sens pasmens trencar totalament los ligams d'origina nimai se fondre dins una autra civilizacion (la problematica essent alara aquesta de l'immigracion). Los motius pòdon èsser
conflicte intèrne (motius politics e juridics)
: un grop es fòrabendit, o preferís fugir sa patria, après un conflicte civil o un crime (exemple
: fondacion de
Cartage
per
Didon
e los sieus; d'un biais, colonizacion de l’
America du Nord
per de
britanics
e colonizacion
francesa
en
Argeria
);
contraròtle d'una plaça estrategica sul plan militar e economic (exemples
: colonizacion romana, colonizacion portuguesa);
problèma economic veire alimentari, quand la contrada ne noirís pas pus la populacion (a causa de la creissença demografica o al contrari d'una reduccion de la produccion).
Aquestes motius se pòdon combinar.
Antiquitat mediterranèa
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion grèga
modificar
modificar lo còdi
De pòbles de navigators coma los
Grècs
, practican una mena de colonizacion sovent motivada per de dissensions intèrnas o lo risc de
famina
stenochoria
: estrechor de las tèras) tant pel desir de crear un relais comercial o un empèri (Veire
colonizacion grèga
). De grops, qu'an poduts s'integrar  de ciutats ja existenntas, daissèron pas de traças; mas, de novèlas ciutats importantas foguèron atal fondada
Tarent
Marselha
Siracusa
, etc.; aquestas colonias prospèras an podut a lor torn fondar de novèlas colonias. Quand  s'agís pas tampauc d'escasenças o de fracaç dins lor navigacion a vegada esitanta, los navigators se veson costrenchs avent perdut lor veïcul a s'installar; al mens, es çò que la trama narrativa de las
Nauprestidas
nos remembra dins los diferents mites grecoromans.
La colonizacion feniciana
modificar
modificar lo còdi
Los
Fenicians
fondan
Cartage
e d'autres establiment sus las còstas mediterranèas. Segon l'abat
Brasseur de Bourbourg
, Cartage envièt a son torn de colons de l'autre costat de l'
ocean Atlantic
ont una colonia auriá estat fondada que se seriá lèu mestissada amb las populacions indianas localas. Mas pas cap de descobèrta arqueologica venguèt piejar aquesta teoria subretot fondada sus de legendas e testimoniatges istorics de las populacions indianas de la còsta del Mexic e tanben per l'estudi comparada de mites fenicians e
quichè
per
Brasseur de Bourbourg
La colonizacion romana
modificar
modificar lo còdi
La
Roma antica
practica tanben la colonizacion, mas amb un metòde significativament diferenta: fòrça vilas europèas (coma
Colonha
) s'avièron a partir d'un camp militar erigit en «
colonia romana
», après l'establiment definitiu dels legionris dins la vila. Pasmens aquestes darrièr gardavan lor estatut de «
Romans
». Aquestas vilas jamai aqueriguèron lo mèsme tipe d'independéncia politica al respècte de Roma que las colonias grègas o fenicianas
: lo biais que Roma prengava los estatuts de las personas e subretot la ciutadanetat romana que presentava tant d'avantatges, la preséncia militara romana, e los flus economics, n'incitavan pauc a l'indetendéncia.
L'
Empèri roman
espandiguèt pauc a pauc la
citadanetat
romana a unas de sas províncias, fins a que l'
edicte de Caracalla
aja atribuit, en
212
, aqueste citadanetat a totes los òmes liures de l'Empèri. Aqueste procediment d'assimilacion permetèt a un
Cartaginés
de
Sirta Magna
Septimi Sever
, de venir emperaire a
Roma
(Veire
colonia (Roma)
per la
Roma antica
).
Epòca medievala
modificar
modificar lo còdi
Las colonias viking
modificar
modificar lo còdi
Al Nòrd, los
Vikings
establissián de colonias en
Islanda
, al
Groenlàndia
, amb de pujadas fins en America (veire per exemple le
Vinland
).
Al Sud e l'Èst, la colonizacion dels Vikings venguts d'
Escandinàvia
se desvolopan a d'escalas e nivèls variables pertot en Euròpa
: en Anglatèrra, en
Normandia
, e fins en
Sicília
, puèi en
Tèrra santa
, pendent las
Crosadas
. Mas establiguèron pas un verai sistèma colonial, que las novèlas colonias rendon pas de comptes a una citutat, un reialme o una nacion-maire. Vèrs l'an 800, comencèron e saquejar, lors principalas ciblas èran las glèisas, que siá en Gàllia o dins la futura Russia. Avançan amb lors
naus
prigondament a l'interior de las tèrras pels grands flumes e terrorizan los païses cretians. Al punt que la Glèisa instituís una preguièra especiala. Lors expeditions son nombrosas. Mentretant, en familha fan d'agricultura dins lors país de partença. Puèi començan a establir diferents establiments comercials suls luòcs de lors «
comèrcis
», coma
Nòvgorod
a nòrd del
lac Ilmen
dins la futura Russia, o sur l'
illa de Man
entre l'Anglatèrra e l'Irlanda.
La colonia viking de Normandia
Un de lors caps,
Rollon
, obten la cession en ducat d'un territòri al bòrd de la
Marga
incluissent la boca de la Sèna, s'engatjant a reconeisser lo rei de França per
suzeran
, e tanben a blocar, de là, d’eventualas incursions d'autres Vikings cap al còr de la Gàllia. I installa sos òmes e alliats, e lo territòri prend lo nom de Normandia, o país dels òmes del Nòrd. Los immigrants normands i adòptan lo parlar dels Francs, la polícia i es plan estricta, e la separacion entre cultivators e cavalièrs, i es plan mendre. L'adopcion rapida del cristianisme pels Vikings foguèt un dels factors facilitant l'integracion.
La colonia de l'Islanda
L'
Islanda
es l'un dels rares cas de colonizacion que, dins lo periòde istoric, se realizèt sus una tèrra sens poblament inicial, coma tesmònian las nombrosas sagas islandesas, veria raconte de la conquite e del partatge d'aquesta novèla tèrra islandesa.
Las colonias viking al
Groenlàndia
e al
Vinland
Se la situacion foguèt semblabla per lor installacion al
Groenlàndia
, alara gaireben inabitat, es diferent en
America de Nòrd
(Vinland) ont los conquerants vikings foguèron confrontats a la preséncia dels indians. Mas, lo fracaç de la colonizacion foguèt subretot degut a las condicions dificilas d'establiment dins aquestas regions de condicions climaticas extrèmas. Segon
Jared Diamond
, l'error principala dels colons foguèt de desboscar. L'Islàndia, alara cobèrta a son quart de boscs, mas desboscat gaireben entièrament per de besonhs diferents es un exemple frapant de l'expleitacion forestièra dels colons escandinaus.
La colonia viking de Russia
La futura Russie a l'epòca de las invasions nordicas es un país de païsans eslaus a vegada dominats per de pòbless seminomads coma los
Khazars
, venguts de las estèpas de
Siberia
amb los
Uns
, e installats al nòrd del
Caucàs
e de la
mar Negra
, entre l'Euròpa centrala e l'
Oral
. Segon un procediment classc de dominacion, protegisson los pòbles que lor èran someses, exigissent en contrapartida lo pagament periodic d'un tribut. Lor proteccion se realiza contra los
Varègs
, nom donat als Vikings de la region, que portavan tanben lo nom de "Russ", e al sud contre los Arabs qu'ensejavan de contornar la
Caspiana
, per prene Bizanci a revèrs.
Los "Russ" èran ja plan presents dins la region quand un d"eles,
Rurik
, pren
Nòvgorod
puèu de
Kiev,
fins alara tributari dels Khazars, e i establiguèt la
Principat de Kiev
, poténcia dominanta en Russia d'Euròpa fins a las invasions mongòlas al sègle XII.
Las colonias eissidas dels reialmes europèus
modificar
modificar lo còdi
Las
crosadas
Se las pòt tornar interpretar uèi coma colonizacion. Pasmesn, la Tèrra santa dels josieus e dels Crestians aviá primièr estat encasida pels musulmans. Mai, la crosada foguèt presicada en Occident en consequéncia de la presa de Nicèu pels Turcs. Las croisadas apareisson donc als crestians d'Occident coma de guèrras defensivas e de liberacion, quitament se los Crosats de Pèire l'Ermita e de Ricard Còr de Leon an sovent discalificat lors entrepresas se comportant amb crudeltat, que siá contra los Turcs, los Arabs musulmans, e tanben lo Josieu desarmats que foguèron chaplats, en Alemanha coma Jerusalèm.
Las
Canàrias
En 1402, la colonizacion de las Canàrias pel compte dels Castelhans comença amb Jean de Béthencourt. Enseguida, los Castelhans e los Portugueses se disputan las Canàrias que son atribuidas à l'Espanha en 1479.
Los
Açòres
Los Açòres començan a èsser colonizats pel compte dels Portugueses per de familhas flamandas a partir de la mitat del sègle XV.
La pujada alemande cap a l'Èst
Lo
Drang nach Osten
èra un vam colonial germanic que se traduch per un movement de colons alemands crestians cap a las tèrra eslavas e sovent paganas. Los cavalièrs de l'
Òrdre Teutonic
, creta pendnet de
Croisadas
, un estat teutonic dins los
Païses baltics
, evangelizant aquestas regions
paganas
amb une extrèma brutalitat. Aquestes monges-soldats permetèron l'installacion de colons alemands dins çò que deuriá mai tard la
Prússia
. Un poblament germanic s'espandiguèt mai pacificament dins de regions de l'
Euròpa centrala
, amb l'installacion esporadica de païsans, de mercands e d'artisans fins al sègle XVIII, per exemple dins l'encastre de l'
Empèri austriac
La colonizacion chinesa
modificar
modificar lo còdi
La conquista del Yunnan
Après la conquista del reialme de Dian pels mongòls, las dinasties chinesas de cultura Han se lançan a lor torn la conquista d'aquesta region constituidas subretot de populacions Bai e Yi.
La flota de
Zheng He
Al sègle XV, l'Emperaire Yongle, le tresen de la dinastia Ming desira espandre las limitas de l'empèri. L'amiral eunuc
Zheng He
es encargat de menar une flota de 70 naus e d'unes 30 000 òmes cap a las mars del sud, per entreprene de novèlas relacions comercialas amb de reiames alunhats. La poténcia de la flota avià de segur per tòca d'impressionar aquestes reialmes alunhats en vista d'un expansionisme comercial. Mas l'emperaire novèl Hongxi sostent pas aquestas expedicions e l'experiéncia aboca.
L’Epòca contemporanèa
modificar
modificar lo còdi
Évolution des empires coloniaux depuis 1492
Empires coloniaux en 1492
Empires coloniaux en 1660
Empires coloniaux en 1754
Empires coloniaux en 1800
Empires coloniaux en 1822
Empires coloniaux en 1885
Empires coloniaux en 1914
Empires coloniaux en 1938
Empires coloniaux en 1945
Empires coloniaux en 1959
Empires coloniaux en 1974
Empires coloniaux[pertinence contestée] en 2007
A la seguida del procediment de
decolonizacion
, a l'establiment d'un drech internacional à l'autodeterminacion dels pòbles e al fenomèn de globalizacion, los procediment de colonizacions deguèron prene de novèlas formas ideologicas son sovent recampat jol la nom de
neocolonialisme
. Unes païses o pòbles foguèron obligats d'acceptar des cooperacions o de dintrar dins d'organismes economics o politics que reduson lor autonomia e lor autodeterminacion al benefici d'unes ancianas poténcias colonialas o de novèlas poténcias economicas.
En America
modificar
modificar lo còdi
Colonizacion de l'America del Sud
Colonizacion de l'America centrala
Colonizacion de l'America del Nòrd
Las causas de la colonizacion
modificar
modificar lo còdi
Lo fais de l'òme blanc — retrach satiric
La colonizacion faguèt l'objècte d'un examèn critic pendent los ègle XIX e XX, subretot a partir de la fasa de
decolonizacion
mondiala.
Dempuèi l'epòca de
Cristòl Colomb
, dels dires e dins l'esperit dels colonizators europèus, la colonizacion se pravaliá d'una volontat d'extension
umanista
, d'en primièr del
cristianisme
, puèi d'una volontat civilisatritz. Aquesta concepcion, tot se reclamant de sentiments generoses, malconeguèt la cultura dels colonizats e los
drech de l'Òme
dins aqueste país
veire
fais de l'Òme blanc
(de
Rudyard Kipling
).
Dins sa letra anonciant la descobèrta de l'America escricha lo 14 de febrièr de 1493, Cristòl Colomb evocava ja la question de l'
evangelizacion
dels
Indios
per la reina d'Espanha. Mai tard, dins las
leis de Burgos
de
1512
, la corona de Castelha decrèta, dins l'article 17, que los
Indios
d'Amecica devon èsser dominats dins lo sistèma de l'
encomienda
per èsser evangelizats.
Las motivacions ideologicas o religiosas
modificar
modificar lo còdi
D'ideologias o corpus de cresenças diferentas participèron a l'emergéncia del
colonialisme
o foguèron utilizats per lo justificar.
Las religions monoteïstas
: cristianisme, islam, judaïsme, per lors aspèctes proselits, volguèron far coneisser lo Dieu verai a aquesta que practicavan pas lo bon culte.
L'umanisme podèt pretendre veire partejar d'avançadas amb los païses colonizats, lo racisme foguèt utilizat dins unes cases per pretendre a la superioritat d'un grop sus l'autre.
De nocions de colonizacion emancipatritz e de
racisme
filantropic son utilizats per justificar la colonizacion ont los colonizadors se presentan coma los portaires d'una filosofia.
L'estudi visant a la deconstruccion de l'
orientalisme
, realizat dins l'encastre dels Estudis postcolonials, per exemple dins l'òbra d'
Edward W. Saïd
,faguèt l'ipotèsi que l'Occident s'èra concebut culturalament un vejaire dominant sus un Orient mai conceptual que real, que d'esperse aviá bastit. Aquestas idèas aplicadas al real encontrat dins las colonias justifiquèt l'establiment dels foncionaris de l'administracion coloniala suls indigèns assujetits. La teoria del
tust de las civilizacions
de
Samuel Huntington
apregondís aqueste destriament entre las «
civilizacions
» de l'Occident crestian, del
mond islamic
e de l'Orient extrèma, mas considèra pas pus que l'Occident deu ensejar d'impausar sas valors, sas institucions e sa cultura a las autras civilizacions.
Jules Ferry (1896),
Saint-Dié-des-Vosges
Las motivacions economicas
modificar
modificar lo còdi
L'expansion coloniala primièr foguèt motivada per la recerca de matèrias primièras dins los territòris colonizats, donat que la rota de las Índias en Asia dubèrta per Marco Polo al sègle XIII se barrèt. Atal, l'Egipte jos dominacion romana es «
lo granièr de Roma
», l'Espanha impòrta l'aur e los metals preciosos d'America latina per financiar sas guèrras en Euròpa.
Las poténcias colonialas èran a vegada motivadas per la recerca de mercat per lors produchs manufacturats. L'Anglatèrra del sègle XIX e començament del XX expòrta sos produchs de l’industria textila en
Índia
après i aver destrugut las estructuras de produccion locala al mèsme temps qu'establís un sistèma administratiu, necessari al pilhatge de las fonts localas al benefici de la metropòli.
Las motivacions geopoliticas
modificar
modificar lo còdi
Los diferents tipes de colonizacion
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion podèt estructuralament prene diferentas formas segon le contèxte colonial.
Las diferentas formes de colonizacion
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion de position
modificar
modificar lo còdi
La
colonizacion de posicion
consistís
O a dubrir d'establiment comercials, destinats a l'escambi, a la venda dels produchs metropolitans o (e) a la crompa de las produccions localas (establiments fenicians de
Tir
a l'entorn de la
Mediterranèa
, coma Icosim, o, mai tard,
Argièr
). Los establiments son mai sovent costièrs, establits per d'objectius
commercials
, de provesir un relais als comerçants de la metropòli, e un ponch d'escambis amb lo rèire país. Lors installacions pòt se far a títol privat e precedar las initiativas colonialas d'un Estat mas tanben a l'initiativa d'un Estat per de
Companhiás comercialas de Carta
Companhiá de las Índias Occidentalas
Companhiá de las Índias orientalas
, creadas per las Províncias Unidas (actuals
Païses Basses
), lo
Portugal
, la
Grand Bretanha
e la
França
).
O a dubrir de basas navalas o militaras servissent d'escalas per de colonizacions mai alunhada (
Adèn
Jiboti
), o al contraròtle del trafec maritim internacional (
Gibartar
Malta
Singapor
).
La colonizacion de poblament
modificar
modificar lo còdi
La
colonia de poblament
a per objectiu d'establir una populacion originària de la metropòli sus un territòri qu'es pas eissida. Aquesta fa soca sus plaça. Aqueste tipe de colonizacion depen o non pas de la metropòli e es l'importança de la populacion que la fa possiblament autonòma. Atal, unas colonizacions fenicianas o grègas foguèron menadas per respondre a un demai de populacion de la metropòli, coma
Cartage
Siracusa
; las colonias britanicas del Mond Novèl, d'
Austràlia
, de
Nòva Zelanda
, la
Nòva França
, l'
Argeria
èran de territòris pauc poblats d'indigèns e coneguèron un apòrt significatiu de colons exogèns. Aquesta colonizacion pòt èsser subida pels colons (prisonièrs de drech comun (convicts), enviats en Austràlia o en Nòva Zelanda; prisonièrs desportas après la
Comuna de París
) o respondre a una causida migratòria (
Pieds-noirs
en Argeria).
La colonizacion d’expleitacion
modificar
modificar lo còdi
La
colonizacion d'expleitacion
implica la conquista militara d'un territòri en vista de n'expleitar las riquesas naturalas, dins l'interés de la metropòli. Dins aqueste tipe de colonizacion, los colonizators provesisson los encastres — qu'i fan rarament soca — e los indigèns i son los executants (colonias espanhòlas d'Amrica del Sud, o francesas d'Africa negra e d'Indochina). aqueste tipe de colonizacion pòt introduire de tecnicas d'industrializacion, e tanben l'establiment d'una
arquitectura
especific dins las vilas colonialas.
La
colonia mixta
es una colonia d'expleitacion, ont la partida metropolitana de la populacion fa soca (
Rhodèsia
).
La colonizacion de plantacion
modificar
modificar lo còdi
La
colonizacion de plantacion
es una colonia que la populacion metropolitana, encargada de l'enquadrament fa soca, mas que los executants son subretot d'esclaus (
Antilhas
Brasil
, unas colonias anglesas/britanicas d'
America del Nòrd
).
Fòrça colonias se plaçan al mèsme temps dins dos o mai categorias mencionadas. Gaireben totes los tipes de colonias foguèron al mens parcialament militaras (levat las colonias de posicion que se limitèran a una finalitat purament comerciala). Lo factor militar gaireben sempre joguèt dins l'expansion coloniala, o dins la fasa d'installacion, o mai tard, per la proteccion o lo manten de l'òrdre
: quitament unas colonias aguèron una finalitat subretot militara, qu'aviá per objectiu al contraròtle d'un territòri, d'un luòc de passatge estrategic, d'una populacion enemiga; contenguèron alara una populacion sufisenta per ajudar o constituir d'esperela una garnison (veire
colonia romana
per la
Roma antica
). Tanben an podut èsser un relais, un ponch de pièja en territòri enemic per d'operacions militaras.
De colonias prenon enseguida diferentas formas
: sujecion totala a la metropòli, assimilacion,
dominion
protectorat
Cas particulars
modificar
modificar lo còdi
Dependéncias e territòris de sobeiranetat especiala
modificar
modificar lo còdi
Per l'
ONU
, existís de territòris autonòmas que lo Comitat especial de la decolonizacion redigís regularament de rapòrts. I a
Anguilha
, las
Bermudas
, las
illas Caiman
Gibartar
Guam
, las
Malvinas
Montserrat
, la
Nòva Caledònia
, las
illas Pitcairn
, la
Polinesia francesa
, l'illa
Santa Elena
, lo
Sahara occidental
, las
Samoa americanas
, las
Tokelau
, las
illas Turcas e Caïcas
, las
illas Verges americanas
e las
illas Verges britanicas
Territòris jos juridiccion australiana
Illas Ashmore e Cartier
Christmas
Illas Cocos
illas Hearde MacDonald
Illas de la mar de Coralh
Illa de Norfolk
Territòris jos jurisdiccion danesa
illas Feròe
Groenlàndia
Territòris jos jurisdicion dels
Estats Units d'America
Guam
illas Verges americanas
illa de las Marianas del Nòrd
Puerto Rico
Samoa americanas
, illa Baker, illa Howland, illa Jarvis, Atòl Johnston, Banc Kingman, illas Midway, Atòl Palmyra, Atòl de Wake, illa de la Navasse,
Mar Caraiba
Territòri jos jurisdiccion francesa
Sant Bartomieu
Sant Martin
Sant Pèire e Miquelon
Wallis e Futuna
Polinesia francesa
Nòva Caledònia
(país constitutiu de la Republica francesa),
Tèrras australas e antarcticas francesas
illa de Clipperton
(proprietat de l'Estat).
Tipes de dependéncia
modificar
modificar lo còdi
L’Estat client es economicament, politicament o militarament subordonat. Los tipes d’Estats clients comprenon
: l’Estat associat, l’Estat mariòta, la
nòva colonizacion
, lo
protectorat
, l’Estat satellit, l’Estat vassal e l’Estat tributari.
Lo
protectorat
es un regim juridic constituissent una de las formas de sujession coloniala.
Es diferent de la colonizacion pura e simpla que las institucions existentas, coma la nacionalitat, son mantengudas sus un plan formal, la poténcia protectritz assumissent la
diplomacia
, lo comèrci exterior e eventualament de l'
armada
de l'Estat protegit.
Colonia israeliana
modificar
modificar lo còdi
Aquesta colonias josievas israelianas son nomenadas
Israeli settlement
Jewish settlement
pels mèdias anglofòns, per gardar un resson neutre. Lo mot
settlement
pòt se traduire per «
colonia
» o «
establiment
».
La preséncia josieva en Palestina es continua dempuèi l'Antiquitat e de populacions josievas exilidas son regularament vengudas s'installar sus çò que considèran tradicionalament coma la
Tèrra d'Israèl
, o per fugir las menaças en Euròpa o per crear de centres novèls d'estudis del
talmud
e de la
kabbale
. Pasmens, a partir de las annadas 1880, d'
èrsas de populacion josieva s'installant sus aquestes territòrisa
e an un desvelopament demografic important. S'acompanhan de crompa de terrens que son eissartats puèi cultivats en comunautats.
Las «
colonias
» o «
establiments
» en Israèl son de comunautats de poblament, compausadas d'Israelians que s'establiguèron volontàriament suls territòris conquerits pendent la
guèrra dels Sièls Jorns
en
Cisjordania
Gaza
e a
Jerusalèm Èst
. En setembre de 1967, alara que la primièra colonia,
Kfar Etzion
, apareis en Cisjordania, Jerusalem es reunificada e lo Primièr ministre
Levi Eshkol
autoriza los Israelians à s'installar dins los quartièrs arabs de Jerusalèm. Alara que la resolucion 242 del
Conselh de seguritat de l'ONU
crida en novembre de 1967 la retirada de las fòrça militaras israelianas dels territòris qu'ocupavan pendent la guèrra
Las colonias penalas
modificar
modificar lo còdi
Colonizacion ipotetica
modificar
modificar lo còdi
L'Antartida
modificar
modificar lo còdi
L'
Antartida
es lo sol
continent
de la
Tèrra
a èsser pas poblat de biais permanent. Set
Estats
(Reialme Unit, Chile, Argentina, l’Austràlia, França, Norvègia, Nòva Zelanda) faguèron, al començament del sègle XX unas revendicacions territorialas sul continent de glaç. Lo
tractat sur l'Antartida
(1961) gèla totas las revendicacions sus l'Antartida per tota la durada del tractat.
L'espaci
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion de l'espaci, o colonizacion espaciala, es — al elà d'un subjècte classic de la sciéncia-ficcion — un projècte d'abitacion umana permanenta e en granda partida en
autarcia
fòra de la
Tèrra
. Es ligada a la
conquista de l'espaci
Los metòdes de la colonizacion
modificar
modificar lo còdi
Unes exemples
La venda d'òpi importat de las Índias britanicas dins los establiments de las còstas de China avent per ojectiu de forçar la dubertura de la China a las poténcias europèas.
Los mejans de la colonizacion
modificar
modificar lo còdi
Unas poténcias colonialas se dotèron d'aisina economicas politicas o militaras per establir lor sistèma colonial e organizar o justificar l'apropriacion de las fonts de las colonias assubjectidas.
Los mejans economics
modificar
modificar lo còdi
Es raportat que dins lo segond empèri colonial francés, e coma en AOF/AEF, l'impòst deuriá èsser pagat en moneda. Lis indigèns avián pas de moneda, de segur pas de moneda francesa que lor economia èra fondada sul tròc. Deguèron se sometre a un trabalh salariat en manufactura per poder reglar l'impòst per subir pas de misèrias, vexacions e umiliacions quina que siá. Foguèt un mejan eficaç d'encastrar e de recampar las populacions.
La compahiá de las Índias orientalas anglesas
La
Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas
(en
neerlandés
Vereenigde Oost-Indische Compagnie
u VOC) et la
Compahiá neerlandesa de las Índias occidentalas
(en néerlandais
West-Indische Compagnie o WIC
).
Las confederacions de mercands aztècs.
L'Empèri aztèca utilisa sas castas de mercands per preparar sas fasas d'expansion coloniala. Los mercands formavan d'expedicions dins de contradas alunhadas per i espandre lor comèrci. Al cas ont las populacions localas refusavan d'establir de ligams comercials amb lis novèls arribants, l'empèri decidava alara d'enviar sas armadas venjar l'afront fach a sos mercands e s'establissiá.
A aquesta epòca, tot coma dins l'Angletèrra del sègle XIX, la casta dels mercands comença a ocupar una plaça mai granda dins l'òrdre social de l'Empèri aztèca, e los membres d'aquesta podèron pretendre a de títols e avantatges qu'èran autrescòp reservats als guerrièrs.
Los mejans politics
modificar
modificar lo còdi
L'administracion pòt èsser dirècta (cas mai frequent pels Franceses) o indirècta (frequent pels Angleses).
Los mejans militars
modificar
modificar lo còdi
Los Estats o poténcias colonialas se dotan de còrs d'armadas epecificas destinadas a mantenir la sujeccion dels colonizats o a n'assegurar la proteccion contra d'eventualas poténcias colonialas rivalas.
Los mejans juridics
modificar
modificar lo còdi
La nocion de
terra nullius
permet de donar una sisa juridica a la colonizacion.
De tractats o acòrdis permetèron als colonizators de se partejar las tèrras ocupadas, coma lo
tractat de Tordesillas
Las consequéncia de la colonizacion
modificar
modificar lo còdi
Las consequéncias umanas
modificar
modificar lo còdi
Present pertot dins l'Antiquitat, l'esclavatge èra en via de disparicion en
Euròpa
a la fin de l'
Edat Mejana
, alara qu'èra remplaçat pel servatge, que, al mens las victimas èran pas mai consideradas coma de simples merças.
Mas èra autorizat dins las colonias europèas d'America a partir de la primièra expansion coloniala. Alara, intimament ligat a la colonizacion de l'America mas pas sonque alà, l'esclavatge podèt se desvelopar dins o a partir de las colonias jol vam dels intereses privats ne beneficiant.
Los istorians estiman qu'entre onze e quatorze milions d'Africans foguèron amassats dins de naus europèus cap a l'America (entre los sègles XV e XVIII) etque près de 14
% d'entre eles morriguèron pendent la traversada òrra de l'Atlantic, chifre comparable a aqueste de la mortalitat dels marins fasent la traversada.
Progressivament, de voces portadas en partida per la Glèisa catolica, per d'amics pendent la revolucion francesa, e subretot pel movement Quaker en Anglatèrra, se faguèron entendre per restrénher l'esclavatge. Mas se confontèron ls interesses dels plantors que beneficián de l'esclavatge, e las metropòlis crentavan de perdre la fidelitat de lors colons s'abolissián l'esclavatge.
Pendent la segonda expansion coloniala, amb la colonizacion de l'Africa e de l'Asia, las poténcias colonialas occidentalas, levat Portugal, menavan des politicas per objectiu d'abolir l'esclavatge e lo comèrci. Atal, la colonizacion europèa interdiguèt la venda a partir del sègle XIX. En Argeria, elle tanben interdiguèt de practicas tradicionalas qu'assimilava a d'esclavatge.
Genocids, deportacions e torturas
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion pertot installèt las condicions d'un aflaquiment de pòbles conquerits o rebèls e de la disparicion de lor cultura.
Los colons son confrontats a la dificultat d'impausar lor preséncia sus las tèrras novèlas que las riquesas son covejadas. Atal, lors bonas intencions, dichas civilisatriças, fan fracaç e los colons son lèu menats a afrontar los pòbles autoctòns.
Dins una pujada de violéncia e l'òdi se realiza, l'expleitacion dels autoctòns, lor deportacion, lor chaple.
Dins las Americas
Los conquerents catolics, subretot espanhòls, deguèron se ligar a de tribús autoctònas, far la guèrra e sovent de chaples dins las regions que covejan las fonts, abans d'arribar a sometre las populacions indigènas, las evangelizar e las expleitar. L'empèri aztèca e l'
empèri inca
, doas grandas poténcias del continent american, foguèron rapidament vencut. En Bolivia, de centenas de milièrs d'Indians son mòrts dins las solas minas de
Potosí
. Mai sovent, las victimas son dificilas a chifrar, las donadas demograficas mancan o son pauc seguras.
Los
puritans
angleses an mai considerat los Indians coma un obstacle a l'expansion de las colonias. De nacions d'America del Nòrd, coma los
Creeks
, los
Cheyèns
, los
Seminòls
, foguèron deportadas de la còsta èst cap a la còsta oèst pendent los sègles XVIII e XIX. Fòrça guèrras se debanèron e los òdis exacerbats crèron dins unes luòcs las condicions d'actes genocidaris. Al Tèxas e subretot en Califòrnia pendent la
ronçada cap a l'au
, dels colons son responsables de l'eliminacion fisica d'unas tribús.
En Africa
Una de las grandas particularitats de l'esclavatge araboislamic es la mutilacion sexuala gairebent sistematica dels esclaus mascles. L’utilizacion assumida de las esclavas femnas coma objècte sexual es pasmens pas la caracteristica del mond musulman.
En decembre de 2008, David Eltis lança la mai larga basa de donadas consacrada al
comèrci triangular
the Trans-Atlantic Slave Trade Database
, compta 12 521 336 deportats entre 1501 e 1866.
Pendent las primièras annadas de la colonizacion bèlga del
Còngo
(1880-1908), los Congoleses subisson un trabalh forçat, de torturas e de mutilacions, un tractament tant mortifèr que la populacion s'aclapa, reducha de mai milions de personas.
En
Namibia
autrescòp conegut comma
Sud Oèst african
se debanèt lo
chaple dels Ereros
. Los
Ereros
son deportats per la poténcia colonisatritz alemanda qu'i establís los primièrs
camps de concentracion
. D'una populacion iniciale de 90 000 Ereros, lo cens de 1911 ne compta 15 000. Los
Namas
, pòble aliat als Ereros contra la poténcia alemanda, passan de 20 000 a 10 000.
Madagascar en 1947
, après las revòltas dins de viatges malgaches, las autoritats colonialas francesa matan violentament las susmautas amb de tropas colonialas francesas, subretot senegalesas, marroquinas e malgachas. Los afrontaments e las victimas collateralas (malnutricion e malautiá) farán près de 40 000 victimas sus près de 4 milions de Malgaches.
Segon
Enzo Traverso
, lo nombre de victimas de las conquistas europèas en Asia e en Africa pendnet la segonda partia dels sègle XIX es d'unes 50-60 milions, que la moitiat gaireben degut a la famina en Índia.
L'etatut dels pòbles colonizats
modificar
modificar lo còdi
La colonizaciones pas facha sens violéncia ni revòltas.
Una diferéncia del tractament o d'estatut (subjècte, ciutadan, esclau, etc.) pòt existir entre los colonizats e lis colons. L'element metropolitan pòt jogar un ròtle moderaor al respècte dels colons. Atal los reis d'Espanha deguèron interdire als colons iberics la reduccion dels
Indians
en esclavatge a la seguida de la
controvèrsia de Valladolid
o que lo «
Còdi Negre
» es mes en vigor pel govèrn de la metropòli, per limitar los abuses dels plantors, mas demorant repressiu.
Unes aspèctes de la
colonizacion europèa de l'America
o de l'
Africa
foguèron qualificats de
crims contra l'umanitat
per fòrça istorians. Atal segon
Gilles Manceron
, «
la Républica (francesa) deu reconéisser que los crims colonials son plan de crims contra l'umanitat, al sens del primièr tèxte internacional qu'emplaguèt lo tèrme, la declaracion del 24 de mai de 1915 dels govèrns francés, britanic e rus al respècte dels chaples dins l'empèri otoman contra los civils armenians, que parla de
crims contra l'umanitat e la civilizacion
. O alara de la resolucion de las Nacions unidas del 11 de decembre de 1946, que dich que lo genocidi
capvira la consciéncia umana
».
L'
esclavatge
es responsable de fòrça mòrts deguts a las condicions de vida dificila maa tanben dels desplaçaments de populacions per objectiu de lo fugir (
nègres marrons
, en
Guaiana
Guadelopa
Martinica
e a
La Reünion
o en
America centrala
).
Al delà de l'esclavatge, la pacificacion, la repression de las revòltas e lo trabalh forçat faguèron regressar las populacions sul plan demografic.
Las originaris de païses autres que las metropòlis profiechan de la colonizacion per venir se mesclar a la populacion colonisatritz e s'associar à sas accions (Per exemple, immigrants espanhòls e malteses en Argeria, libaneses en Africa negra, o Indians d'Asia e l'illa Maurici).
Les consequéncias sanitàrias
modificar
modificar lo còdi
Las consequéncias culturalas
modificar
modificar lo còdi
Dins las colonias francesas e britanicas, los colons realizan d'
escòlas
primàrias e d'etabliments segondaris, de tipe
collègis
licèus
Pasmens, seriá fals de considerar que los pòbles colonizats avián pas de cultura pròpia e possedavan pas d'elèits intellectuals, e pasmens quand aquestas culturas se transmetavan oralament.
Atal, en Africa saheliana, a partir del sègle XIII, i aviá de centres intellectuals. Coma l'universitat de
Sankore
assemblant de generacions de sabents negroafricans, que lo
Tarikh es-Sodan
1652
) del
Tomboctoan
Abderrahmane Ben Abdallah Ben Imran Ben Amir Es Sa'di
dona una lista, amb d'elements biograficss sus
Ahmed Baba
. Dins l'èst del continent, lo filosòf african
Zera Iacob
es contemporanèu de
Descartes
que sa
filosofia
s'apròcha del
cartesianisme
La realizacion dels sistèmas colonials plan sovent destruguèt los sistèmas culturals ja presents en volent las remplaçar per las culturas importadas de las metropòlis.
Al Mexic, a partir de la colonizacion, los monges monoteïstas espanhòls brutlan de milièrs de codèx maïas que l'escritura figurativa lor sembla poblada de demons.
Las consequéncias ecologicas
modificar
modificar lo còdi
Quand lo celèbre economista
escocés
Adam Smith
parlava dels «
bons efièchs naturals del comèrci de las colonias
», cal comprenre qu'i vesiá d'avantatges per l'economia de l'Angletèrra. En realitat, la colonizacion per l'Òme de la Tèrra a partir del començaments de l'
agricultura
fa unes 13 000 ans (
revolucion neolitica
) donèt de modificacions prigondas de l'
environament
, fins a que se parla uèi d'una
extinccion massissa
per aqueste periòde, nomenada
extinccion de l'Olocèn
, a causa del ritme accelerat de la disparicion de las espècias animalas e vegetalas que menaça la
biodiversitat
Jared Diamond
mòstra que pel passat de societats purament e simplament desapareguèron a causa per exemple de problèmas environamentals.
Dempuèi cinc sègles, la
colonizacion de las Americas
se traduguèt per un
desboscament
massís, primièr en America del Nòrd, descricha per d'observators franceses coma
François André Michaux
Jacques-Gérard Milbert
, puèi actualament en America del Sud (
selva amazoniana
), jos la pression de la globalizacion economica.
Las consequéncias economicas
modificar
modificar lo còdi
Las populacions autoctònas pèrdon mai sovent lo cap de lors afars al benefici dels elements colonizators.
La colonizacion se traduch pel desvelopament del
sector primari
(plantacion, industria extractiva), las industrias de transformacion essent reservadas a la metropòli. Un «
privilègi de l'exclusiu
» en favor de la metropòli se pòt realizar amb de venta exclusiva de las matèrias primièras a la metropòli; crompa exclusiva dels produchs manufacturats metropolitans; recors exclusiu a la carga metropolitana.
Lo desvelopament de las infrastructuras localas es realizat pels colonizators amb la man d’òbra locala (òbras forçadas, deportacion de man d'òbra, trabalh non pagat, recrutament forçat, etc.) dins l'objectiu d'exportar las riquesas localas.
Tanben, los bastits colonials essent ocupats pel personal colonial, alara que las populacions autoctònas abitavàn la periferia de las lors tèrras, o dins de luòcs periferics des vilas colonialas.
Enseguida, pel finançament de totas aquestas infrastructuras, de prelèvaments obligatòris en natura e en argent èran levats ss las populacions indigènas
: impòst sus las casas, impòst de talha, impòt de capitacion, impòst sul revengut de las personas fisicas, etc. Per escapar a aquesta pression fiscala plan drastica e a las represalhas militaras, d'Africans fugiguèron. D'exòdis qu'alentissián, veire arrestèron, los escambis economics amb los païses pròches mai qu'ètan combatuts per las tropas colonialas.
Los colons manifestan mai sovent un actitud revendicatritz e sovent autonomista a l'encontra de las metropòlis. Son los colons qu'exprimiguèron las primièras revendicacions autonomistas e conqueriguèron las primièras independéncias colonialas
Colonias britanicas
: refús de las taxacions métropolitanas e guèrra d'independ&ncia de las
Tretze Colonias
d'America del Nòrd, independéncia dels colons de
Rodèsia del Nòrd
e de
Rodèsia del Sud
Colonias espanhòlas: son los creòls espanhòls (
José de San Martin
Francisco de Miranda
Simón Bolívar
), e non pas los indigèns, que faguèron de planhs sus l'opression de la metropòli e faguèron de guèrras d'independéncia.
Colonias francesas: son los Europèus d'Argeria que reclamèron l'autonomia financièra de la colonia d'Argeria (creacion des Delegacions financièras, de tauses d'impòst redusits e de sàgels destriats d'aquestes de França).
Una partida de la valor monetària dels escambis economics entre las metropòlis e lors colonias es fixada unilateralament per d'institucions metropolitanas; çò qu'explica al mens parcialament lo fenomèn dch de la
deterioracion dels tèrmes de l'escambi
. Mai, la valor estrategica d'aquestes escambis a pas res a veire amb lo pètz pichons pichons donats als colonizats.
Origina geografica dels colonizators
modificar
modificar lo còdi
Los colonizators precolombians
modificar
modificar lo còdi
Los Aztècas e la colonizacion del Mexic precolombian
modificar
modificar lo còdi
A partir de 1428, jol regne d'Itzcoal, l'empèri aztèca comença son expansion se piejant sus la guilda dels mercands qu'acquerrisson atal lèu un novèl estatut privilegiat dins la ciutat.
Encoratjat per l'Estat a realizar d'aventuras commercialas cap al sud, los mercands aztècas avián a vegada vocacion a exigir de tractats de comèrci amb las populacions nahuas o maïas que, s'èran pas respectats, permetavan als mèstres de Mexic Tenochtitlan de començar de guèrras per assetar lor autoritat sus una region que convejavan.
Los Incas e la colonizacion de las regions andinas
modificar
modificar lo còdi
A partir de 1438, jol vam de l'emperaire
Pachacuti
, l'empèri inca comença son expansion. Se vei dins l'obratge
Comentaris reials dels Incas
d'
Inca Garcilaso de la Vega
un exemple d'aquesta dimension colonialista de l'empèri inca. Pendent la fasa d'expansion de lor empèri, los Incas encontrèron la civilizacion
Chimú
. Coma a lor abitud, los Incas prepausèron als Chimús d'abandonar lors leis al benefici de las leis de l'empèri inca, d'ofrir «
la tèrra e l'aiga
» a lor colonizator, al mèsme temps que d'abandonar lors dieus al benefici de novèl sincretisme religiós mis en plaça al
Cusco
(nomilh o centre del mond). Los Incas expausèron als Chimús los beneficis que poirián prene d'aqueste novèl estat lor ofrent lo maridatge entre los elèits Chimú e los elèits incas, al mèsme temps qu'unes projèctes de desvelopament. Los Chimús, ligats a lor independéncia e a lor cultura, refusèron la colonizacion. La reaccion militara dels Incas foguèt subta. Al tèrme d'una guèrra de cinc ans, las armadas chimuas foguèron desfachas e lor capitala
Chan Chan
destrucha. En 1470, la populacion chimua foguèt desportada
: de colons incas s'installèron sul territòri dels Chimús que d'el moment acabèron d'existir coma nacion.
Los colonizators arabomusulmans
modificar
modificar lo còdi
L'islam s'espandís rapidament mercé a la decadéncia de l'
Empèri bizantin
a l'Oèst e de l'
Empèri Pèrsa
a l'Èst. Las populacions autoctònas se convertisson a l'islam (los
Berbèrs
per exemple). D'autres, los
Dhimmis
, pòdon conservar lors religions (los
Còptes
o los
Sefarads
per exemple) mas amb una cèrta incapacitat juridica e lo pagament d'un impòst que lor es reservat (
Jizya
).
Los colonizators otomans
modificar
modificar lo còdi
L'Empèri otoman, al temps de son existéncia, aviá envasit e colonizat de territòris en
Asia
, en
Africa
e en
Euròpa
Pasmens se fòrça violent e signe de somission dels pòbles conquerits, la colonizacion otomana dins los
Balcans
pút èsser percebut coma una assimilacion capitada que contrasta amb un
Occident
en guèrra.
Los colonizators americans
modificar
modificar lo còdi
Los Estats Units d'America
modificar
modificar lo còdi
Es rara que se definisca los
EUA
coma una poténcia coloniala coma los Angleses, Franceses o Neerlandeses, quitament se lo tèrme controversiat d'
Empèri american
existís; pasmens se pòt marcar objectivament un viatge dins la concepcion internacionala de l'engatjament dels EUA a partir del començament del sègme XX, quand del fach, venon la primièra poténcia exportatritz del mond dabans lo Reialme Unit.
Aquò comença veraiament amb la
guèrra ispanoamericana
, o guèrra d'independéncia de Cuba contra l'Espanha. Après un campanha en favor d'una guèrra importanta - suportada per de fòrts interesses economics - e de grands líders coma
Théodore Roosevelt
, aqueste
desastre de 1898
per l'Espanha s'acaba pel
tractat de París
lo 10 de decembre ongan, que reconéis l'independéncia de Cuba, la pèrda de las Filipinas, de Puerto Rico e de la província de Guam per l'Espanha al benefici dels EUA, amb una compensacion financièra de 20 millions de dolars. L'annada seguenta, los EUA annèxina
Hawaii
. Enfin,
una partida de las illas Samoa
, l'annada seguenta.
Aqueste episòdi marca una trencadura amb la
doctrina Monroe
de 1823 - qu'assegurava una non intervencion dels EUA a çò dels Europèus e lo contrari. La crompa de l'Alaska en 1867 per William Henry Seward al tsar Alexandre II, e l'annexion de l'illa dèserta de Midway en plen Pacific, aviá ja annociat aquesta evolucion. Lo cambiament estructural interven alara que los EUA devon justificar lors novèlas acquisicions dins la Caraïba e lo Pacific. Es lo
corollari Roosevelt
- president de 1901 a 1909 - que justifica alara unas excepcions al subjècte de la neutralitat dins unas intervencions de las grandas poténcias. En parallel, Roosevelt aviá anonciat a partir de 1901 la
doctrina del Big Stick
- ont los EUA afirman lor egemonia economica sus l'ensemble del continent american de l'Alaska cap a la Tèrra de fuòc.
Observant la politica dels EUA d'abans 1914, s'observa un grand pragmatisme ligat als sectors economics e militars e a la volontat d'una assegurança egemonica internacionala. Jamai la colonizacion es justificada (coma en Euròpa al sègle XIX) per la superioritat morala o religiosa del «
crestian blanc
». Pasmens, la doctrina del «
gròs pal
» anòncia la presa de consciéncia d'èsser vengut la granda poténcia mondiala, fach que serà amplificat per las doas guèrras mondialas. Uèi, la tentacion es granda de confondre colonizacion (procediment actiu) amb
americanizacion
(procediment cultural passiu dins la mesura ont es acceptat coma nòrma), desrevelhant atal las tensions antiamericanistas o antioccidentalas. De l'autra costat, la confusion entre justícia e valors occidentalas crestianas, globalizacion e materialisme, estructura un fòrt sentiment antiislamic enforçat pel risc de retorn d'una colonizacion politica activa a l'Orient Mejan per exemple.
L’expansion continentala
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion dels territòris indians.
L’expansion dins lo Pacific
modificar
modificar lo còdi
Las
Filipinas
Las illas
Hawaii
Los colonizators asiatics
modificar
modificar lo còdi
La China e la colonizacion del Tibet
modificar
modificar lo còdi
Las relacions sinotibetanas venon al mens del sègle IX, dins lo passat un
tractat de patz
entre lo
reialme del Tibet
e la
dinastie Tang
de l'empèri chinés.
La colonizacion coneça e seguís l'
invasion del Tibet
(U-tsang, Amdo et Kham) de 1950.
La colonizacion es denonciada subretot per la diaspora tibetana, mai que mai en Índia, mas tanben dins lo mond occidental, e qu'una granda partida de la populacion etnicament tibetana demorant en China.
Lo govèrn central chinés considèra pas los fluses de populacion Han cap a la region autonòma del Tibet coma una colonizacion quina que siá (e encora mens cap a las provícia del Qinghai, e del Sichuan), que fan ara partit de la
Republica populara de China
L'Índia et la colonizacion del Sikkim
modificar
modificar lo còdi
Lo
Sikkim
es un ancian reialme independant, e pres per l'
Índia
en 1975. Istoricament, lo Sikkim fasent jamai partit de l'Índia abans l'invasion de l'Índia en 1975, çò qu'empachat pas l'
Empèri britanic
de lo ligar a l'
Empèri de las Índias
Lo Japon
modificar
modificar lo còdi
La
Mandchoria
conquista de la Mandchoria pel Japon
La
Corèa
A partir de 1937,
guèrra sinjaponesa
La
Guèrra del Pacific
pendent la
Segonda Guèrra mondiala
Alra que l'Occident desvolopèt una justificacion morala a sa dominacion coloniala per l'ideologia de la mission civilisatritz, tant pesuga de portar que se designa jols tèrmes du «
fais de l'Òme blanc
», l'Empèri del Japon el tanben, fins a 1945, pièja sa conquistas militaras sus l'aveniment d'una comunautat de destins redemptritz e fasent benefici per totes los pòbles de l'Asia
: la «
esfèra de coprosperitat de la granda Asia orientala
»; aquesta comunautat s'entendiá dins la practica profiechabla… jos sa dominacion.
Los colonizators africans
modificar
modificar lo còdi
A la seguida de la
Primièra Guèrra mondiala
, l'
Africa del Sud
obtenguèt un mandat sul
Sud Oèst african
alemand (uèi
Namibia
) en 1920. I installèt l'
Apartheid
, mas deguèt renonciar definitivament a son protectorat en 1990.
Les colonizators europèus
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion europèa es una manifestacion de las rivalitats entre aquestas grandas poténcias. Los Estats colonizators primièr se concurrencièron e combatèris (
corsaris
franceses
e britanics contra los
Espanhòls
a las
Antilhas
, los
Neerlandeses
contra los
Portugueses
a las Índias e en
Indonesia
, los Franceses contra Britanics a las Índias e al
Canadà
).
Los missionris joguèron un ròtle important dins l'expansion coloniala: un
prèire
èra present dins la primièra expédition de
Cristòl Colomb
, e los
Jesuistas
acqueriguèron una granda influéncia a la Índes, en
China
e al
Japon
. Los missionaris
protestants
britanics
norvegians
ou américans) aguèron un ròtle important a
Madagascar
, en China o a
Hawaii
. Aquestas accions participan d'initiativas privadas e d'una volontat d'espandra la paraula de
Crist
, mas l'Estat, per son armada, es sovent present per los protegir (en
Cochinchina
e en Africa negra per exemple).
Los
explorators
, coma lo
Britanic
Mungo Park
en Africa occidentala, o
David Livingstone
en Africa centrala, aguèron un ròtle d'avantgarda dins l'expansion coloniala.
Coma la França coloniala malgrat la desfacha de 1871, l’
Angletèrra
fa de son empèri economic la basa de sa poténcia politica; lo contraròtle d'un territòri anant de l'
Egipte
a l'
Africa del Sud
passant pel
Sodan
aviá per ojectiu de securizar la rota de las Índias que passava per
Lo Cap
. L'
Alemanha
, que l’unitat data de
1871
, cerca a s’afirmar coma granda poténcia mondiala.
La colonizacion tanben mena a de crisis anonciatriças de la
Primièra Guèrra mondiala
Crisi de Fachoda
entre
França
Grand Bretanha
, las doas crisis maroquinas d’
Agadir
e de
Tànger
entre
França
e l'
Alemanha
).
A la seguida d'aquestes conflictes, causisson de s'entendre
Pel partatge dels territòris de colonizar (conferéncia de
Conferéncia de Bruxèlas
e de
Berlin
(organizada pel cancelièr Bismarck) al sègle XIX). La conferéncia de Berlin amassa mai de 14 nacions e a per objectiu de definir las règlas de la colonizacion
: per qu'i aja colonia, cal que l'ocupacion siá efectiva del territòri (autament dich legitimar lo partatge de l'Africa).
Per l'administracion en comun d'unas colonias (
condominiums
britano-egipcian del
Sodan
e britano-francés de las
Novèlas Ebridas
).
La colonizacion alemanda
modificar
modificar lo còdi
En
America
En
Africa
Africa orientala alemanda
: Tanganyika (
Tanzania
continentala +
Rwanda
Burundi
Sud Oèst african
Namibia
) (
1884
1915
Tògo
1884
1914
Cameron
En
Asia
Qingdao
(en China)
En
Oceania
Kaiserina
Papoa-Nòva Guinèa
) (
1884
1914
Illas Salomon
1886
1899
Samoa occidentalas
1899
1914
Illas Marshall
1885
1914
Illas Carolinas
Micronesia
) (
1899
1914
Illas Marianas
Palaos
Lo
nazisme
e la volontat d'expansion a l'èst
: l'expansion del
Tresen Reich
vèrs l'èst ten pas sonque de l'estat de guèrra que menèt a l'ocupacion provisòria de territòris e de fins estrategicas. La doctrina
nazia
presicava l'expansion cap a l'èst amb per objectiu l’exterminacion de las populacions eslavas que devián èsser remplaçadas per de colons alemands destinats a cultivar las plamuras d'
Ucraïna
e de
Russia
La colonizacion
bèlga
modificar
modificar lo còdi
La
Republica democratica del Còngo
Lo
Rwanda
Lo
Burundi
La colonizacion britanica
modificar
modificar lo còdi
Gravadura de William Blake, representacion
allegorica
d'un vejaire sus la colonizacion europèa: l'
Euròpa
sostenguda per l'
Africa
e l'
America
(1796), illustrant un obratge de
John Gabriel Stedman
racontant una expedicion de cinc ans (1772 a 1777) al
Guyana
contra los esclaus negres revoltats del
Surinam
L'Empèri britanic es l'empèri colonial mai espandit al mond a partir de
1763
. Al sègle XIX es sus totes los continents (se dich, coma per l'
Empèri espanhòl
o l'
Empèri Francés
, que lo solelh jamai s'i colca), s'espand sus unes 33 milions de km² (22
% de las tèrras emergidas) e 458 milions d'abitants que la majoritat se trapa a las Índias.
Primièr, lo
Tractat de París
, acabant amb la
Guèrra de Set Ans
, permet als Britanics de prene de l'America del Nòrd francesa e los establiments franceses en Índia, daissant a aquestes darrièrs pas qu'unes establiments en Índia coma Pondicherry o Karikal. Aqueste periòde permet al Reialme Unit de consolidar son empèri colonial asiatic. Es vèrs 1870-1880 que l'empèri colonial anglés s'ancòra en Africa. Que, se a partir de
1815
las possessions se limitavan al Cap, s'espandisson enseguida cap a l'interior: Botswana, Rodèsia, etc. L'empèri colonial britanic es alors a son apogèu.
Las
Americas
L'
Índia
En
Africa
A l'
Orient Mejan
L'
Austràlia
La
Nòva Zelanda
Ensag d'implantacion en
China
Colonizacion nord-europèa
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion corlandesa
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion danesa
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion
norvegiana
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion
suedesa
modificar
modificar lo còdi
La colonizacion
espanhòla
modificar
modificar lo còdi
Lo
Peró
Lo
Mexic
La colonizacion
francesa
modificar
modificar lo còdi
Jos la monarquia se formèt lo Primièr espaci colonial. Napoleon III menèt a la formacion del Segond espaci colonial.
Evolucion de l'Empèri colonial francés
Modèl:Légende/Début
Modèl:Légende
Modèl:Légende
Modèl:Légende/Fin
Primièr espaci colonial francés
modificar
modificar lo còdi
Lo primièr espaci colonial francés es eissit de las conquistas monarquicas motivadas per
la rivalitat de poténcia amb l'empèri austroespanhòl de
Carles Quint
que s'èra autrejat lo monopòli de l'America
la propagacion de la fe catolica
las culturas exoticas (entre autre
sucre
cafè
indigòt
), demadant una man d’òbra africana.
A la
Revolucion
, s'opausan los partisans del realisme economic (pas de colonias sens esclaus) e aquestes dels principis egalitaris («
periscan las colonias puslèu qu'un principi
»).
Colonias americanas, la
Loïsiana
, lo
Quebèc
, la
Cariba
, la
Guaiana
Los estapliments indians
Segond espaci colonial francés
modificar
modificar lo còdi
La superfícia del domèni colonial triple jol Segond Empèri de
Napoleon III
e de son ministre de la Marina e de las Colonias
Chasseloup-Laubat
, atengan un milion  de km2 per cinc milions d'abitants.
L'
Union francesa
de 1946 a per objectiu une integracion mai granda de las colonias dins la Republica, lors eleits e populacions se satisfaisent pas pus del "fach colonial".
Decolonizacion
modificar
modificar lo còdi
Entre 1954 (
acòdis de Genèva
) e 1962 (
acòrdis d'Evian
), la
decolonizacion
de l'Africa occidentala e de l'Asia diminuís de 95
% l'otramer francés, ara limitat al
departements e regions d'outramar
, ja integrats a la Republica, a las colonias del Pacific, e auna possessions residualas. Entre 1975 e 1980, tres colonias obtenon l'independéncia, acabant la decolonizacion de l'Africa: las
Comòras
levat
Maiòta
, las
Afars e Issas
e las
Novèlas Ebridas
Lo
Magrèb
L'
Indochina
L'Africa negra
Madagascar
L'illa de la Reünion
L'illa de Sant Loís
La colonizacion
italiana
modificar
modificar lo còdi
L'
Etiopia
L'
Eritrèa
La
Libia
La
Somalia
L'
Albania
Lo
Dodecanés
La colonizacion
neerlandesa
modificar
modificar lo còdi
L'
Indonesia
, l'
ocean Indian
(illa
Maurici
) e lo
Pacific
Establiment sus l'illa de Formosa (ara
Taiwan
) en 1624.
Las colonias de la Còsta Salvatja sud-americana Essequibo, Berbice, Demerara, Pomeroon (començament del sègle XVII a 1814),
Surinam
(en partatge amb los
Angleses
dempuèi 1581, mas exclusivament sonque 1667) e
Cayenne
(1654-1664).
Las
Antilhas neerlandesas
Aruba
Curaçao
Bonaire
Saint-Martin
Saint-Eustache
Saba
Santa Crotz
Tobago
La Novèla Neerlanda en
America del Nòrd
(ara lo litoral dels Estats del
Delaware
, de la
Pennsilvània
, de la
Nòva Jersei
, de la
Nòva York
e del
Connecticut
).
La
Novèla Olanda
, nom de las possessions neerlandesas al
Brasil
entre 1624 e
1654
La colonizacion
portuguesa
modificar
modificar lo còdi
L'
America del Sud
Empèri colonial portuguésais
L'
Angòla
Lo
Moçambic
Macau
(China)
Lo
Timòr Èst
Lo
Cap Verd
São Tomé e Príncipe
La
Guinèa Bissau
Goa
Daman e Diu
(Índias portuguesas)
Una partida de l'
Uruguai
Descobèrta pels Europèas de l'illa de Formosa (la «
Bèla
»), uèi
Taiwan
, en 1590.
La colonizacion russa
modificar
modificar lo còdi
En
Asia
: lo
Caucàs
es dempuèi l'origina de l'
Empèri rus
una region estrategica cap a l'accès a las
mars caudas
e la
Siberia
amb sos immenses espacis e sas grandas fonts es l'equivalent del Far-West per la
Russia
ont afronta l'
Empèri de China
amb succès pel contraròtle d'aquestes territòris.
L'America del Nòrd
: l'
Alaska
coma perlongament natural de la Siberia, foguèt, tot coma la còsta oèst de l'America del Nòrd, explorada puèi colonizada pels Russes, mas foguèt fin finala venduda als EUA en 1867.
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
Vejatz tanben
modificar
modificar lo còdi
Articles connèxes
modificar
modificar lo còdi
Ligams extèrnes
modificar
modificar lo còdi
Textes sur l'impérialisme et la colonisation
Le colonialisme en Afrique
Jean-Paul Sartre et la guerre d’Algérie
Préface aux
Damnés de la Terre
Gandhi contre la colonisation de l'Inde
Discours de Jules Ferry «
Les fondements de la politique coloniale
» prononcé à la Chambre des députés française le 28 juillet 1885
Aux Noirs victimes de l'horreur nazie
, sur
Le Monde
17 février 2005
(consulté le
3 novembre 2015
Recuperada de «
Categorias de la pagina
Colonialisme
Istòria militara
Sociologia politica
Colonizacion
Apondre un subjècte