Books by Fatma Zehra Pattabanoğlu
Dinî semboller ilk uygarlıklardan günümüze kadar insan yaşamının ayrılmaz unsurlarından birisi ol... more Dinî semboller ilk uygarlıklardan günümüze kadar insan yaşamının ayrılmaz unsurlarından birisi olmuştur. Ne var ki günümüz insanının bireysel ve toplumsal yaşamı üzerindeki etkisi bilimsel çalışmalarda henüz açık biçimde ortaya konulmuş değildir. Bu minvalde çalışmanın amacı dinî sembollere yönelik tutumları geçerli ve güvenilir olarak ölçebilen bir ölçme aracını geliştirmek ve bazı demografik değişkenlere göre karşılaştırma yapmaktır. Geliştirilen taslak ölçek ilk olarak Kastamonu Üniversitesinin çeşitli fakültelerinde öğrenim gören 410 öğrenciye uygulanmıştır. Bu örneklemden elde edilen verilerle ölçeğin faktör yapısı açımlayıcı faktör analiziyle belirlenmiş, güvenirlik analizleri yapılmıştır. Toplam 38 maddenin yer aldığı üç alt faktörlü bir ölçek elde edilmiştir. Faktör yapısı belirlenen ölçek yaşları 18-65 arasında değişen 403 kişilik ikinci bir örnekleme uygulanmıştır. Bu örneklemden elde edilen verilere uygulanan doğrulayıcı faktör analizi neticesinde üç faktörlü yapı doğrulanmıştır. Elde edilen uyum indeksleri RMSEA=0,081, NFI = 0,96, NNFI = 0,98, PNFI = 0,90, CFI= 0,98, IFI= 0,98, GFI = 0,87, AGFI= 0,89'dur. Cronbach Alfa katsayısı; 1. boyut için 0,97, ikinci boyut için 0,89 ve üçüncü boyut için 0,84'dir. Ayrıca her bir faktör için ortalama varyans değeri (AVE) ve kompozit güvenirlik (CR) değeri hesaplanmıştır. AVE değerleri faktörler için sırayla 0,62, 0,54 ve 0,58, CR değeri ise sırayla 0,97, 0,89 ve 0,87'dir. Bu sonuçlar ölçeğin ikinci örneklemde yaptığı ölçümün geçerlik ve güvenirliğinin yüksek olduğunu göstermiştir. İlaveten demografik değişkenlere göre dinî sembollere yönelik tutumlar karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre cinsiyet ve eğitim değişkenine göre dinî sembollere yönelik tutumlar farklılık göstermezken, dinî sembolleri tanıma düzeyi, öznel din algısı, yaş ve gelir değişkenleri açısından gruplar arasında anlamlı farklılıklar görülmüştür. a Dr. Öğr. Üyesi., Kastamonu Üniversitesi, [email protected] b Doç. Dr., Kastamonu Üniversitesi, f.
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Yayınları, Feb 1, 2014
Papers by Fatma Zehra Pattabanoğlu
Seneca’Da Felsefe Ve Ölüm
Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Dec 1, 2015
Felsefe, insanin yasadigi evrenle anlamli bir iliski kurabilme yetisine destek olmakla birlikte, ... more Felsefe, insanin yasadigi evrenle anlamli bir iliski kurabilme yetisine destek olmakla birlikte, onun sonsuzluga dair sorgulamalarina da bir cevap niteligi tasimaktadir. Nitekim “olum” diye adlandirilan kacinilmaz sonuc, butun insanlik tarihini mesgul eden, ancak cozumu guc olan meselelerden birisi olagelmistir. Dolayisiyla dusunce tarihinde psikolojik, sosyolojik ve teolojik yaklasimlardan yola cikarak, en azindan bu konuyu anlamlandirmak dusunurlerin asil maksatlarindan olmustur. Felsefi bakis acisiyla olum korkusunun anlami ya da anlamsizligi diyebilecegimiz farkli yaklasimlar zuhur ederken, daha ilk caglarda Stoaci filozof Lucius Annaeus Seneca (MO. 4/MS. 65) felsefe ile olum arasinda siki bir bag kurmaya calismistir. Ona gore yasam, nasil felsefe sayesinde bir anlam kazaniyorsa, olum de oyledir. Nitekim Stoa felsefesinin temeli olan “dogaya uygun yasam”, Seneca’nin da cikis noktasi olmustur. Bu sebeple olum, tipki yasam gibi doganin isleyen bir yasasidir, mutlu olmak icin bu yasaya uygun davranmak gerekmektedir. Bundan dolayi eserlerinde pratik felsefeyi one cikaran Seneca, “olum korkusuyla mucadele etme” gerekliligi uzerinde durarak, konuya dair cozum onerileri sunmaktadir. Bu minvalde makalede Seneca’nin olume bakisina dair tespitlerde bulunulacak, felsefe ve olum arasinda kurdugu iliski degerlendirilecektir
el-Fethiyye ve Hülâsatü’l-Hey’e’nin Karşılaştırılması ve Metodolojik Bakımdan İncelenmesi
İslâm Fi̇lozoflarinin Ölüm Hakkindaki̇ Düşünceleri̇nde Stoaci Fi̇lozoflarin Etki̇si̇
EKEV akademi dergisi, 2015
As one of the basic problems of humanity, death has been a subject, which philosophers, men of go... more As one of the basic problems of humanity, death has been a subject, which philosophers, men of god and scientist have been working on for centuries. Debates, which started with Socrates and Plato, on soul and death have been developed by stoic philosophers, and solutions to defeat the fear of death have been sought with the help of philosophy and wisdom. The death has not been perceived as a source of fear for the stoic philosophers, but as a philosophy of life. Thus, the meaning assigned to death has been tried to be understood with philosophy. The effect of the ancient Greek thought tradition, which had continued through epicurean, stoic, neoplatonic and then scholastic philosophers on many subjects, had also been reflected on Islamic thought. Plato’s and Aristoteles’ studies on soul had been developed by stoic and neoplatonic eclectic thoughts. Stoics accepted that the death is a necessity of natural law. Since there is no solution for death, what matters for them is to seek a solution for the fear of death. Mental solutions, which had been developed by stoic philosophers for this matter, guided Islamic philosophers, as well. Indeed, there are works in Islamic world like Risâle fi’l-Hile li-def’i’l ahzân, fî Hikmeti’l-mevt ve’l-hayât as the 15th epistle of İhvân es-Sâfâ from Al-Kindi, el-Havf mine’l-mevt from Ibn Sina (Avicenna), et-Tıbbu’r-rûhânî from Muhammad ibn Zakariya al-Razi, Kitabu Zikri’l-mevt and ma ba’dehu from Gazzali. When we look at these works we see that there are similarities with the thoughts of stoic philosophers, especially with the thoughts of Cicero, Seneca, Epictetus and Marcus Aurelius about the death and the fear of death. In this manner the article discusses how stoic philosophers influenced the Islamic philosophers’ thoughts on death and the fear of death, and it brings assessments on this matter. Keyword: Death, fear of death, Stoic philosophy, Islamic philosophers, Stoic philosophers.
Gazzali’den sonra İslam düşüncesi seyrinde İbn Kemmune’nin yeri ve önemi
Afyon Kocatepe Üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 2011
Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Jun 1, 2015
Öz İslâm düşüncesinin Gazzâlî'den sonra felsefe, kelâm ve tasavvuf ilimlerinin bir sentez haline ... more Öz İslâm düşüncesinin Gazzâlî'den sonra felsefe, kelâm ve tasavvuf ilimlerinin bir sentez haline gelmiş görünümü, Osmanlı medrese ve ilim hayatında devam etmiştir. Fahreddin Râzî ekolünün etkin olduğu bu süreçte, gerek bağımsız eserlerle, gerekse şerh ve haşiyelerle önemli çalışmalar yapılmıştır. Böylece bir taraftan felsefî kelâm anlayışı, diğer taraftan Tehâfüt geleneği ve mantık çalışmaları felsefî düşüncenin Meşşaî boyutta devamlılığını sağlayan unsurlardan olmuştur. Bunun yanında Sühreverdî'nin tesis ettiği İşrâk felsefesinin etkisi Kutbuddin Râzî ve Devvânî gibi düşünürlerde devam ederken, İbn Arabî'nin kurduğu tasavvuf felsefesi pek çok düşünürü tesiri altına almıştır.
DergiPark (Istanbul University), Apr 30, 2018
Even though the subjects about morality had become systematized with Plato, the first independent... more Even though the subjects about morality had become systematized with Plato, the first independent work on morality arose with Aristoteles' book, The Nicomachean Ethics. At this book the science of morality is a part of the practical philosophy and it's about the human behaviors. Just like middle age western world, many of the Islamic philosophers had sided with this approach. The concept of Aristotelian philosophical morality, which was started with Kindi, had been developed by Farabi, Ibn Miskeveyn, Ibn Sina, Fahreddin er-Razi, Nasiruddin et-Tusi, and had continued with Ottoman philosophers such as Kinalizade and Taskopruzade. Although this moral sentiment has a philosophical structure, it's not entirely separated from Koran or Sunna. In Islamic world the moral system, which can be called Sufi morality as well and is synthesized with revelation, had become widespread along with the philosophical morality. In Ottoman world these kind of studies had been developed more as a part of the gloss and annotation traditions. In this article the Taskopruzade Ahmet Efendi's (1495-1561) thoughts on the science of morality, which he believed as the area of human's practical maturity, is being discussed. In his work called Miftâhu's-saâde and misbâhu's-siyâde he did a detailed partition of sciences and he mentioned the science of morality as a practical branch of philosophy. Taskopruzade commented on Ici's work Ahlâk-i Audiyye, which is one of the most important works on morality in the Ottoman Empire, and gave significant information about practical maturation and virtues in this work of his. In this study the philosopher's view on morality in terms of philosophy and religion will be discussed and the importance which he gave for this science in terms of its definition, subject, purpose and sense of virtue will be evaluated.
Taşköprîzâde’de Din-Felsefe İlişkisi
Seneca ve Kindî'nin İnsan ve Ahlâk Anlayışı Üzerine Mukayeseli Bir Çalışma
Felsefe Dünyası, Dec 15, 2015
Ancient Stoic philosopher Seneca (d. 65) and first Islamic philosopher Kindi (d. 873), who come t... more Ancient Stoic philosopher Seneca (d. 65) and first Islamic philosopher Kindi (d. 873), who come together with the definition “Human is an intelligent and mortal existence”, are the main philosophers of this study. Both philosophers made important observation in the context of God-world-human relationships and developed a human philosophy, which also involves morals. Since the Stoics see the universe as macro cosmos and the human as micro cosmos, they accept that a human, who lives naturally, becomes happy. Seneca continues on this opinion and desires mind, which he sees as the first condition to be a human, to be used on course of the philosophy and proper to the nature. Therefore, to make an effort for wisdom and comply with the order of nature underlie the human concept. Kindi, who carries the traces of Stoic moral, draws attention to nafs, intelligence and sense powers of human, whom he sees as a particle of the nature. Like Seneca he explains that the human can reach virtues by going towards the fear of death instead of running from it, and studies how the human can be happy by trying the alternatives on overcoming the sadness. In this study it’s aimed to point out the approaches of both philosophers to the human philosophy within the frame of their differences and common grounds and to determine whether there is an interaction between them or not. Keywords: Seneca, Kindî, human, death, nature, philosphy
DergiPark (Istanbul University), Jun 1, 2014
Basis of Ottoman thought system is based on the tradition of Islamic and Turkish thought system. ... more Basis of Ottoman thought system is based on the tradition of Islamic and Turkish thought system. It is the infl uence from Ibn Sina and Gazzâlî, Nasir al-Din al-Tusi and Fakhr al-Din al-Râzî to Ottomans in the background of this thought system. Th e assumption, which states that Islamic Philosophy came to a collapsing point with Gazzâlî, can not stand much since a comprehension, which has turned into a philosophic matter, has become to have a command in Ilm al-Kalam. Because Ottoman thought has been in the same parallel in time while Islamic thought has been continuing its existence in the context of Ilm al-Kelâm, philosophy and Sufi sm. Although there are diff erent views about evaluating the information sources, these two disciplines, which are discussing very similar subjects in metaphysic sense, take on important functions in terms of the development of Ottoman though. Ilm al-Kelâm and Philosophy relation, which can be dealt as part of philosophy-religion or intelligence-inspiration relationships, had gained an important speed in Ottoman Empire with the "Incoherence tradition", which started during the time of Mehmet II, and enlightened the horizon of the world "to be about though". Scholars of that period wrote many works within this framework and made contributions for religion and science. 16th century was not only a period that Ottoman Empire had reached its the most successful political position, it was also a period that in scientifi c and cultural areas there was a rise to the top. Th erefore, in regard to the title of the symposium this work will be approached within the context of 16th Century.
Çankırı Karatekin Üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü dergisi, Apr 30, 2018
Even though the subjects about morality had become systematized with Plato, the first independent... more Even though the subjects about morality had become systematized with Plato, the first independent work on morality arose with Aristoteles' book, The Nicomachean Ethics. At this book the science of morality is a part of the practical philosophy and it's about the human behaviors. Just like middle age western world, many of the Islamic philosophers had sided with this approach. The concept of Aristotelian philosophical morality, which was started with Kindi, had been developed by Farabi, Ibn Miskeveyn, Ibn Sina, Fahreddin er-Razi, Nasiruddin et-Tusi, and had continued with Ottoman philosophers such as Kinalizade and Taskopruzade. Although this moral sentiment has a philosophical structure, it's not entirely separated from Koran or Sunna. In Islamic world the moral system, which can be called Sufi morality as well and is synthesized with revelation, had become widespread along with the philosophical morality. In Ottoman world these kind of studies had been developed more as a part of the gloss and annotation traditions. In this article the Taskopruzade Ahmet Efendi's (1495-1561) thoughts on the science of morality, which he believed as the area of human's practical maturity, is being discussed. In his work called Miftâhu's-saâde and misbâhu's-siyâde he did a detailed partition of sciences and he mentioned the science of morality as a practical branch of philosophy. Taskopruzade commented on Ici's work Ahlâk-i Audiyye, which is one of the most important works on morality in the Ottoman Empire, and gave significant information about practical maturation and virtues in this work of his. In this study the philosopher's view on morality in terms of philosophy and religion will be discussed and the importance which he gave for this science in terms of its definition, subject, purpose and sense of virtue will be evaluated.
Kastamonu eğitim dergisi, Nov 15, 2019
Öz "Kelîle ve Dimne" adlı masal kitabı İslâm ahlâk düşüncesinin ilk kaynaklarındandır. Hint filoz... more Öz "Kelîle ve Dimne" adlı masal kitabı İslâm ahlâk düşüncesinin ilk kaynaklarındandır. Hint filozof Beydaba tarafından kaleme alınan eser, İranlı düşünür İbn Mukaffa tarafından Arapçaya tercüme edilmiştir. Mezkûr eser ahlâk ve siyaset içerikli yapısının yanında, İslâmî ilimlerin oluşum aşamasında tercüme edilmesinden dolayı, ilgili dönemi aydınlatmak açısından büyük önem taşımaktadır. Ahlâkî nasihatlerle donatılmış eserin amacı, masallar ve gerçek hayattan alınan hikâyelerle bireysel ve toplumsal davranışları iyileştirerek, mutlu bir yaşamın yollarını göstermektir. Buna ilaveten siyasetçilere başarılı bir yönetimin şartlarını ve pratik olarak yapılması gerekenleri öğretmektir. Makalenin amacı ise, Kelîle ve Dimne'de ele alınan ahlâkî unsurları felsefî bir çözümlemeye tâbi tutmak, ahlâk eğitimi bakımından değerlendirmek ve toplumun duygu ve düşünce dünyasını yansıtan sembolik tarzdaki bu hikâyelerin etik alanındaki etkilerine dikkat çekmektir.
The Doubts Concerning Ptolemy
After the 3rd century Hijri, when the most intense and original works on science and art in the I... more After the 3rd century Hijri, when the most intense and original works on science and art in the Islamic world were revealed, Ibn al-Haytham (d. 1040) wrote works in the fields of geometry, physics, astronomy, especially optics. His scientific studies influenced not only his own period but also his successors. Therefore, it is necessary to convey the scientific personality and method of Ibn al-Haytham to today’s readers in order to transfer our ancient heritage to future generations. This book is an analysis, a text and a translation study of Ibn al-Haytham’s work called al-Shukûk alâ Ptolemy. The aforementioned work is the critique of three books written by Ptolemy on Mathematike Syntaxis/ Almagest (al-Macistî), PlanetaryHypotheses (al-Iqtisâs), and Optics (al-Manâzır). According toIbn al-Haytham, the inconsistencies that disrupted Ptolemy’sastronomy stem from the inconsistency between the mathematical theory of planets and cosmology. Although Ptolemy’sGeocentric system uses Aristotle’s physics, the concept of the displacement of the Earth from the center, the epicycle circle, and the equinant is contrary to Aristotelian physics. For this reason, Ibn al-Haytham desires to put Ptolemy’s astronomy on a more solid ground by clearing out its internal inconsistencies. In addition, in order to reach the truth in science, he aimed to eliminate the prejudices and the pressure of the authority. For this reason, Ibn al-Haytham criticized the planetary models of Ptolemy, who is considered an authority in astronomy, ensured that these models were reconsidered and he started the “tradition of doubt”.After the criticisms of Ibn al-Haytham, Islamic astronomy made progress in efforts to reconstruct the mathematical structure of Ptolemy’s astronomy, on the one hand, and to put this mathematical structure on a physical basis, on the other.
Erdem (Ankara), Dec 22, 2019
Not: Bu makale İbn Kemmûne ve Felsefesi adlı doktora tezinin evrenle ilgili bazı verilerine dayan... more Not: Bu makale İbn Kemmûne ve Felsefesi adlı doktora tezinin evrenle ilgili bazı verilerine dayanarak geliştirilmiş ve yeniden düzenlenmiş halidir. Makalenin oluşum aşamasında metni gözden geçiren ve yönlendirici bilgileriyle destek veren Prof. Dr. Yavuz Unat'a teşekkürlerimi sunmak isterim.
Kaygı (Bursa), Oct 30, 2017
İslâm dünyasında felsefe tarihçiliği hakkında ilk dikkat çeken kişi Fârâbî'dir. Aslında onun fels... more İslâm dünyasında felsefe tarihçiliği hakkında ilk dikkat çeken kişi Fârâbî'dir. Aslında onun felsefe tarihine dair kurgusu, tarih felsefeciliği olarak da görülebilir. Tarih felsefesi de tarihin düşünceye dayalı söylemleri olarak kabul edilebilir. Bu söylemin oluşmasında dil, felsefe ve din önemli etkenlerdir. Nitekim dil insanın düşünceye dair ilişkilerini sağlayan araç olmasının yanında, tarihsel bir varlıktır. Tarih nasıl insanla başlıyorsa dil, felsefe ve din de insanla başlar. Bu bağlamda aralarındaki öncelik ve sonralık sıralaması bir taraftan tarihsel bir bakış açısı olmakla birlikte, diğer taraftan varlıkla ilgili meseleleri içerdiği için metafizikseldir. Fârâbî'ye göre zaman bakımından önce dil, sonra felsefe, daha sonra da din vuku bulmuştur. Filozof Kitâbu'l-Hurûf adlı eserinde dil, felsefe ve din arasındaki bu ardışıklığı, zamansal bir felsefe tarihi kuramı oluşturarak ifade etmektedir. Tahsîlu's-Saâda adlı eserinde ise felsefenin milletler arasında nasıl geliştiğini ve el değiştirdiğini gösteren mekânsal bir felsefe tarihi teorisi oluşturmaya çalışmaktadır. Böylece önce gelen sonra geleni anlamlı kılmakta, onun yerini sağlamlaştırmaktadır. Yani felsefenin evrimsel olarak gelişmesi ona tâbi olan dinin de hakikat ve mahiyetini bir anlamda biçimlendirmektedir. Burada dilin, felsefenin ve dinin ortaya çıkışı, tarihsel zorunluluğun neticesi olması bakımından bir toplumun medeni olabilmesinin şartlarını da taşımaktadır. Dolayısıyla çalışmamızda Fârâbî'nin felsefe tarihi düşüncesinin bu minvalde nasıl oluşturmaya çalıştığı ele alınacak, muhtelif kavramlar ve olgular çerçevesinde mesele tartışılacaktır.
DergiPark (Istanbul University), Jun 25, 2018
Bu makale Berlin Humboldt Üniversitesi ve KTÜ'nin hazırlamış olduğu "Berlin International Social ... more Bu makale Berlin Humboldt Üniversitesi ve KTÜ'nin hazırlamış olduğu "Berlin International Social Sciences and Humanities Conference" başlıklı sempozyumda sunulan bildirinin genişletilmiş ve yeniden gözden geçirilmiş halidir.
Bilimname, Nov 30, 2020
Religious symbols have been an integral part of human life since the first civilizations. However... more Religious symbols have been an integral part of human life since the first civilizations. However, its impact on the individual and social lifes of today's people has not been clearly revealed in scientific studies yet. In this respect, the aim of the study is to develop an attitude scale towards religious symbols, to make validity and reliability analysis and to make comparisons according to some personal variables. The draft scale developed was first applied to 410 students studying at various faculties of Kastamonu University. With the data obtained from this sample, the factor structure of the scale was determined by exploratory factor analysis, and reliability analysis were conducted. A scale with three sub-factors including 38 items in total was obtained. That scale was determined factor structure was applied to a second sample. The second sample's age range is between 18 and 65 years. The three-factor structure was confirmed as a result of the confirmatory factor analysis applied to the data obtained from this sample. The fit indices obtained are RMSEA = 0.081, NFI = 0.96, NNFI = 0.98, PNFI = 0.90, CFI = 0.98, IFI = 0.98, GFI = 0.87, AGFI = 0.89. Cronbach Alpha coefficient; 0.97 for the 1st dimension, 0.89 for the second dimension, and .84 for the third dimension. In addition, average variance extracted (AVE) value and composite reliability (CR) value were calculated for each factor. AVE values for factors are 0.62, 0.54 and 0.58, respectively, while CR value is 0.97, 0.89 and 0.87, respectively. These results showed that the validity and reliability of the measurement made by the scale in the second sample was high. In addition, attitudes towards religious symbols were compared according to demographic variables. According to the results, while attitudes towards religious symbols did not differ according to gender and education variables, significant differences were observed between the groups in terms of the level of recognition of religious symbols, subjective perception of religion, age and income variables.
Erdem (Ankara), Dec 1, 2022
Scientific theories to describe and construct the motions of planets and stars at the beginning o... more Scientific theories to describe and construct the motions of planets and stars at the beginning of the history of astronomy; it has gone through three stages: mathematical, physical, both mathematical and physical. Classical period Islamic astronomy scholars generally adopted the third stage, the theory of celestial mechanics, where they wanted to combine the kinematic approach of Ptolemy and the dynamic approach of Aristotle. During the renewal period of Islamic thought, astronomers continued to develop alternative models against Ptolemy. Thus, they sought solutions to the problems that occurred between long-standing observations and mathematical models.
Erdem
Astronomi tarihinin başlangıcında gezegenlerin ve yıldızların hareketlerini betimlemeye ve kurgul... more Astronomi tarihinin başlangıcında gezegenlerin ve yıldızların hareketlerini betimlemeye ve kurgulamaya yönelik bilimsel kuramlar; matematiksel, fiziksel, hem matematiksel hem de fiziksel olmak üzere üç aşamadan geçmiştir. Klasik dönem İslam astronomi bilginleri genelde Batlamyus’un (Ptolemaios) kinematik yaklaşımı ile Aristoteles’in dinamik yaklaşımını birleştirmek istedikleri üçüncü aşama olan gök mekaniği kuramını benimsemişlerdir. İslam düşüncesinin yenilenme döneminde gökbilginleri, Batlamyus’a karşı alternatif modeller geliştirmeye devam etmişlerdir. Böylece uzun zamandan beri devam eden gözlemler ile matematiksel modeller arasında meydana gelen problemlere çözüm aramışlardır. İslam bilginlerinin Batlamyus karşıtı olan alternatif model oluşturma çabaları ve bunların Copernicus üzerindeki tesirleri Edward Kennedy, Victor Roberts, George Saliba, Jamil Ragep ve Morrison gibi pek çok araştırmacı tarafından ele alınmıştır. Mesela Noel Swerdlow ve Otto Neugebauer, Copernicus’i “Merâg...