Florida - Wikipedio
Irez a kontenajo
De Wikipedio
Florida
Stato
di
Usa
Chefurbo
Tallahassee
Maxim granda urbo
Jacksonville
Oficala linguo
o lingui:
Angla
Surfaco
170 304 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
22 610 726 (
2023
160 hab./km²
Guberniestro
Ron DeSantis (R)
Fondita o kreita
3ma di marto
1845
Posto-kodexo abreviuro
FL
Reto
Florida
Hispana vorto
por "lando di la flori") esas
Usana
stato
. Ol havas kom vicini
Georgia
ed
Alabama
, norde,
oceano Atlantiko
este,
gulfo di Mexikia
weste, e sude jacas la stretajo di Florida e
Kuba
. Ol esas la 3ma maxim populoza stato di Usa, dop
Kalifornia
Texas
Ol havas la maxim extensa litoro de la kontigua Usana stati: 2170 km, ed esas la sola stato qua bordizas ambe
Gulfo di Mexikia
ed
Atlantiko
Bazala fakti pri Florida.
Historio
redaktar
redaktar fonto
Graburo da Bernard Picart pri indijeni de Florida, cirkume 1721
Florida ja habitesis adminime 14 mil yari ante nun,
ma la skribita historio di la regiono komencis kande
Hispana
explorero
Juan Ponce de León
arivis en la regiono ye la
2ma di aprilo
1513
, dum "Floroza
Pasko
" (
Hispane
Pascua Florida
). Lor, Florida habitesis da cirkume 350 mil indijeni de multa tribui. Hispani mencionis cirkume 100 indijena grupi trovita da li, exemple le Apalachee, kun cirkume 50 mil personi. La habitantaro di multa tribui diminutis pro la morbi adportita dal Europani. La diminuteso dil originala habitantaro stimulis la migrado di altra populi, exemple le Seminole, qui arivis ibe cirkum la yaro 1700.
Kelka Hispani mariajis od unionis kun mulieri de etnii Pensacola, Creek, od Afrikana, sive sklavi, sive libera. To kreis granda grupo di mestici en la kolonio. Hispani stimulis sklavi de la Britaniana kolonii sude fugar e habitar Florida kom refujinti, kambie de lia konverto a
katolikismo
. Rejulo
Carlos la 2ma di Hispania
lansis rejala proklamo qua liberigis omna sklavi qui fugis a Florida ed aceptis konverto e bapto. La maxim multa establisis su proxim
St. Augustine
, ma altri establisis su ank en
Pensacola
. Multa ek li formacis milici por defensar Florida del ataki Britaniana. En 1738, lora guvernisto Manuel de Montiano establisis fuorto
Fort Gracia Real de Santa Teresa de Mose
proxim St. Augustine, kom unesma kolonieto por libera sklavi en Nord-Amerika.
La geografiala areo di Florida diminutis kande Britaniani koloniigis lua nordo e Franci reklamacis lua westo. L'Angli atakis St. Augustini multafoye e brulis komplete lua katedralo. En 1763,
Hispana imperio
negociis Florida kun
Britania
kambie la kontrolo di
Havana
Kuba
, qua kaptesis dal Britani dum la
sep-yara milito
Francia
cedis
Louisiana
Hispana imperio
kambie la perdajo di Florida dal Hispani. Granda parto de la habitantaro di Florida, inkluzinta indijeni, translojesis a Kuba. Britaniani rapide konstruktis choseo nomizita
King's Road
, liganta Florida a
Georgia
Florida en 1810.
Florida cedesis ad Usa en 1819, tra la Kontrato Adams-Onís, e divenis la 27ma Usana stato en
3ma di marto
1845
. La stato mantenis
sklaveso
, e ne pluse esis loko ube fuginta sklavi trovus refujeyo. De 1855 til 1858 eventis la triesma milito kontre aborijeni Seminole. La maxim multa aborijeni ekpulsesis de
Everglades
La Batalio di Olustee esis la maxim granda eventinta en Florida dum l'
interna milito di Usa
Ye la 10ma di januaro 1861 preske omna deputati de statal asemblo deklaris la separo di Florida de la Uniono, e posibligis ke ol divenus un ek la kunfederita stati. Dum l'
interna milito di Usa
, la Kunfederuro recevis poka trupi de Florida: nur 15 mil soldati
. La maxim multa ek li luktis en
Virginia
, e la partopreno di Floridana soldati esis notinda dum la
batalio di Gettysburg
. Tamen, la stato furnisis karno, fisho, kotono e salo a la kunfederiti. Gradope, kun la longa durado di la milito, multa habitanti di Florida divenis deskontenta kun la rekruto, e multi desertis. En mayo 1865, generalo Edward M. McCook, del Uniono, sendesis por rekuperar la kontrolo dil stato. Ilu levis Usana standardo en
Tallahassee
ye la 12ma di mayo, e proklamis l'aboliso di la sklaveso.
Pos finir l'interna milito, Florida restis preske bankrotita, tamen l'esforco por rikonstruktar ol atraktis kolokeri de la nordo. Li kolokis pekunio en komerco, konstrukto, transporto e turismo. Nova
konstituco
adoptesis en 1868. En 1877, Demokrati rekuperis la povo. De 1885 til 1889 aprobesis diversa legi en la stato qui kreis
segregaco rasala
: negri e blanki separesis en plublika loki, e negri privacesis de civitaneso.
Dum la
yari 1920a
, l'expanso di ferovoyi pro extera koloko stimulis la kresko di kelka urbi, exemple
Palm Beach
Miami
. Ta kresko interuptesis pro l'uragani di 1926 e 1928, e nome pro l'
ekonomiala krizego di 1929
. Tamen, dum la yari 1930a, konstruktesis l'unesma amuzo-parki qui fameskis exter la stato:
Cypress Gardens Adventure Park
(1936) e
Marineland
(1938). En 1933, Usana prezidanto kreis ekonomiala programo konocata kom
New Deal
kun skopo rekuperar la lando de la krizego. Diversa substrukturi konstruktesis en Florida, exemple kanalo
Cross-Florida Barge
. Gradope, la habitantaro dil stato komencis kreskar pro migrado.
Dum la yari 1960a, multa
Kubani
komencis arivar, fuginta de komunista rejimo. Dum ca yardeko augmentis la quanto di protesti en diversa urbi kontre rasala segregaco en la stato, e la reakto di
rasisti
, exemple ye la 25ma di junio 1964 che urbo
Sant Augustine
, kande blanki probis impedar negri uzar plajo "nur por blanki". Ye la 2ma di julio aprobesis federala lego nomizita
Civil Rights Act
qua proskriptis diskriminaco segun raso.
Segun la
demografiala kontado
di 2010, Florida havis
18 801 310
habitanti, ed esis la 3ma maxim populoza stato di Usa. L'augmento di habitanti eventis en preske tota la regioni dil stato.
Geografio
redaktar
redaktar fonto
Topografiala mapo di Florida.
Nacionala parko Everglades
Florida konsistas precipue ek
peninsulo
kun basa
altitudi
(la mezavalora altitudo dil stato esas 30 metri) qua separas
Atlantiko
de
Karibia
. La maxim alta monto dil stato esas
Britton Hill
, kun 105 metri di
altitudo
La
klimato
dil stato esas precipue temperema kun marala influo, pro la basa altitudi di lua tereni. La dominacanta klimato esas
subtropikala humida
Cfa
, segun la
klimatala klasifikuro da Köppen
). La regioni sude de la lago Okeechobee, inkluzite l'insuli
Florida Keys
, havas
tropikala klimato
Aw
. La mezavalora maxima temperaturi en junio (
somero
) varias de 32°C til 34 °C. En
januaro
la mezavalora temperaturi norde del stato varias de 4°C til 7°C, dum ke en
Miami
la mezavalora temperaturo esas 16°C dum la sama monato. Pro lua subtropikala e tropikala klimati, multe rare
nivas
en la stato.
Frosto
kelkfoye eventas en regiono konocata kom
panhandle
, qua havas frontiero kun Alabama e Georgia.
Uragani
povas eventar de la 1ma di junio til la 30ma di novembro, plu ofte de agosto til oktobro. Cirkume 83% del uragani "kategorio 4" qui atingas Usa frapas sive Florida, sive Texas.
Ekonomio
redaktar
redaktar fonto
Financala distrikto Brickell, en Miami.
Main Street
, che Magic Kingdom.
L'ekonomio di Florida esas la 4ma maxim granda de Usa. Lua totala domestika produkturo esis 1,467 miliardi di dolari en 2024. Se la stato esus suverena naciono, olua
TNP
esus la 15ma maxim granda de la mondo, segon l'
Internaciona Monetala Fonduro
, plu granda kam
Hispania
e min granda kam
Sud-Korea
. Dum la 20ma yarcento,
turismo
, industrio, konstrukto, internaciona banki, biomedikala e sanesala cienci, inquesti pri sanesoflego, aeronautikala, kosmala e defensala industrii, e voyaji kosmala kun skopo komercala kontributis por la developo ekonomiala dil stato
Turismo esas la maxim importanta ekonomial agado dil stato. Florida esas hemo di la maxim vizitata temala parko de la mondo: Magic Kingdom. Ol ank esas hemo di la maxim granda employanto di Usa: Walt Disney World. La
portuo
di
Miami
esas la maxim granda portuo por pasajeri de la mondo, ed un ek la maxim importanta por la komerco di vari en Usa. La plaji dil stato anke atraktas viziteri domestika e stranjera.
Agrokultivo
ank esas importanta por l'ekonomio di Florida. La stato esas granda produktero di
oranji
por suko,
mango
tomato
sukro
maizo
, verda fabo, fazeolo,
kokombro
aquomelono
, ed altri. Ol ank esas la 2ma maxim granda produktero di
frago
avokado
greipfruto
pipro
en Usa.
Demografio
redaktar
redaktar fonto
Metropolala regioni e maxim populoza urbi di Florida.
Precipua artiklo:
Listo pri municipi en Florida
Kirko di Sant Antonius, che
Fort Lauderdale
Segun la
demografiala kontado
di 2020, Florida havis
21 538 187
habitanti, kontre
18 801 310
habitanti en 2010, quo reprezentis kresko di 14,6%. Segun la demografiala kontado di 2020, cirkume 97% de lua habitantaro rezidis en metropolala regioni. La maxim multa habitanti (cirkume 65%) identifikas su kom blanki decendanti de Europani. En 2008,
186 102
retirita militisti rezidis en la stato. Florida ank esas la stato kun la maxim granda procento (17,3%) di individui evanta 65 yari o pluse.
Kubani
ed altra Latin-Amerikani reprezentas importanta komunitato, e la
Hispana
parolesas da plua kam 20% de la habitantaro, nome che komtio Miami-Dade, malgre ke l'
Angla
esas la maxim parolata (73% de la habitantaro) e l'oficala linguo dil stato depos ratifiko en lua konstituco en 1988. Cirkume 2% de lua habitanti parolas
kreola linguo Haitiana
. Segun statistiki de 2010, 5,7% de lua habitantaro esis enmigranti sen dokumenti, cirkume 675 mil personi.
La maxim multa habitanti dil stato esas
kristani
: 70%, malgre existar granda procento di individui sen religio e
judaisti
. Segun inquesto de 2014, 46% de la habitanti esis
protestanta
, 21%
katolika
, 1%
mormoni
, 1% Testi di Jehova, 1% altra kristani, 17% sen religio, 4%
agnostikisti
, 3% atei, 3% judaisti, e 3% praktikis altra religii.
La 10 maxim granda urbi di Florida
2020
Imaji
Rango
Nomo
Habitantaro
Jacksonville
Miami
ma
Jacksonville
949 611
ma
Miami
442 241
ma
Tampa
384 959
ma
Orlando
307 573
ma
St. Petersburg
258 308
ma
Hialeah
223 109
ma
Port St. Lucie
204 851
ma
Tallahassee
196 169
ma
Cape Coral
194 016
10
ma
Fort Lauderdale
182 760
Fonto: demografiala kontado 2020 (Usana kontado-ministerio)
Referi
redaktar
redaktar fonto
"Cérémonies et Coutumes Religieuses de tous les Peuples du Monde" (Private Collection of L.S. Morgan, St. Augustine Beach, Fla.)
The pre-Clovis occupation of Florida: The Page-Ladson and Wakulla Springs Lodge Data
URL vidita ye 23 June 2011.
Cat provides clue to the Calusa tribe
Autoro: Ben Brotermarkle.
Publikigita da Florida Today.
Dato di publikigo: 13ma di januaro 2015.
Nomo di la publikigo: Florida Today.
Pag.: 9A
URL vidita ye 13ma di januaro 2015.
Idiomo: Angla.
A Brief History - Florida Department of State
Autoro: Stronge, William B..
"The sunshine economy: An economic history of Florida since the Civil War"
Publikigita da University Press of Florida.
Dato di publikigo: 2008.
Idiomo: Angla.
Stati di Usa
Alabama
Alaska
Arizona
Arkansas
Connecticut
Delaware
Florida
Georgia
Havayi
Idaho
Illinois
Indiana
Iowa
Kalifornia
Kansas
Kentucky
Kolorado
Louisiana
Maine
Maryland
Massachusetts
Michigan
Minnesota
Mississippi
Missouri
Montana
Nebraska
Nevada
Nordal Karolina
Nordal Dakota
Nova-Hampshire
Nova-Jersey
Nova-Mexikia
Nova-York
Ohio
Oklahoma
Oregon
Pensilvania
Rhode Island
Sudal Karolina
Sudal Dakota
Tennessee
Texas
Utah
Vermont
Virginia
Washington
Westal Virginia
Wisconsin
Wyoming
Obtenita de "
Kategorio
Florida
Florida
Adjuntez temo