Frantza - Wikipedia
Jump to content
Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Custu artìculu est iscritu cun sa grafia
Limba Sarda Comuna
. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu
logudoresu
nugoresu
Frantza
République française
detàllios
detàllios
FR
Liberté, Égalité, Fraternité
SC
)Libertade, Agualidade, Fraternidade
Frantza
République française
- Localizzazione
Sa Frantza (birde iscuru) in s'
Unione europea
(birde craru)
Datos amministrativos
Nùmene intreu
Frantza
République française
Nùmene ufitziale
République française
Limbas ufitziales
frantzesu
Capitale
Parigi
(2.229.095
ab.
2018)
Polìtica
Forma de guvernu
Repùblica semi-presidentziale
Presidente de sa Repùblica
Emmanuel Macron
Primu ministru
Sébastien Lecornu
Proclamatzione
4 santugaine
1958
Intrada in s'
ONU
24 santugaine
1945
Membru permanente de su
Cussìgiu de Seguresa
Intrada in s'
UE
25 martzu
1957
Mannària
Totale
petzi sa Frantza metropolitana: 543
965
km²
49º
% de sas abbas
0,26%
Populatzione
Totale
68
303
234
ab.
(2019)
20º
Densidade
101 ab./
km²
Nùmene de sos abitantes
frantzesos
Geografia
Continente
Europa
Amèrica Tzentrale
Guadalupa
Martinica
Saint-Martin
),
Amèrica de su Sud
Gujana Frantzesa
),
Amèrica de su Norte
Saint-Pierre e Miquelon
),
Àfrica
Reunione
Mayotte
),
Otzeània
Terras australes e antàrticas frantzesas
Polinèsia Frantzesa
Wallis e Futuna
Noa Caledònia
Ìsula Clipperton
Làcanas
Bèlgiu
Lussemburgu
Germània
Isvìtzera
Itàlia
Printzipadu de Mònaco
Andorra
Ispagna
Regnu Unidu
(làcana suta-marina in su
Tunnel de sa Mànica
); sa
Gujana Frantzesa
est a làcana cun su
Brasile
e su
Suriname
Saint-Martin
est a làcana cun
Sint Maarten
Paisos Bàscios
Fusu oràriu
UTC+1
UTC+2
in
ora legale
UTC-4
Martinica
Guadalupa
);
UTC-3
Guyana frantzesa
);
UTC+4
Riunione
Economia
Valuta
Èuru
francu CFP
PIB
(numenale)
2,775,252
milliones de $
PIB pro capite
(nominale)
42,877
$ (2018 istima) (
22º
PIB
PPC
2,962,799
milliones de $ (
9º
PIB pro capite
PPC
45,775
$ (2018 istima) (
27º
Fecundidade
2,5 (2018)
Vàrias
Còdighes
ISO 3166
FR
, FRA, 250
TLD
.fr
Prefissu tel.
+33
Sigla autom.
Innu natzionale
Sa Marsigliesa
Festa natzionale
14 de trìulas
Evolutzione istòrica
Istadu antepostu
Sa de bator Repùblica
Sa
Frantza
(in
frantzesu
France
) o a manera prus longa dae su 1875 sa
Repùblica Frantzesa
(in frantzesu:
République française
) est un'istadu
soberanu
trascontinentale e su territòriu metropolitanu (in frantzesu:
territoire métropolitain
) suo s'agatat in
Europa Otzidentale
. Tenet làcanas terrinas cun su
Bèlgiu
, su
Lussemburgu
, sa
Germània
, s'
Isvìtzera
, s'
Itàlia
, s'
Ispania
sos duos printzipados de
Andorra
e de
Mònaco
. Sa Frantza tenet duos litorales mannos subra s'
Atlànticu
e su
Mediterràneu
. Su territoriu frantzesu addae de s'Europa (
territoires d'outres mers
in frantzesu) s'agatat in sos ocèanos Indianu, Atlànticu e
Pacìficu
e fintzas in
Sud-Amèrica
ue làcanat cun su
Brasile
, su
Suriname
e sos
Paìsos Bàscios
Sa Frantza est una repùblica costitutzionale unitària chi tenet unu regìmene semi-presidentziale. Dae su 1875 su motu de sa Repùblica est «Liberté, Égalité, Fraternité» (
Libertade
, Agualidade, Fraternidade) e sa bandera est cumposta de sos tres colores natzionales: biaitu, biancu e ruju. S'innu natzionale est
La Marseillaise
(sa marsilliesa), cantu patriòticu eredadu dae sa
Rivolutzione Frantzesa
. Su printzìpiu costitutivu suo est sa democratzia: le «
gouvernement du peuple, par le peuple et pour le peuple
» (su guvernu de su pòpulu, [fatu] dae su pòpulu e pro su pòpulu). Sa capitale sua est
Paris
(o Parigi, dae s'italianu) e sa limba ufitziale cosa sua est su
frantzesu
dae su 1539, in tames de su
latinu
10
11
. Sas monedas suas sunt s'
èuru
dae su 2002 in sa parte prus manna de su territòriu e su Francu Patzìficu in sos territòrios de s'
Otzèanu Patzìficu
. Sas tzitades printzipales sunt:
Marsìllia
Lione
Tolosa
Lilla
Bordeaux
Strasburgu
Nitza
Nantes
Rennes
Montpellier
Est un'istadu chi s'est formadu a su cumintzu de s'Artu Medioevu. Su nùmene suo benit deretu de su pòpulu de sos Francos. Dae su cumintzu de su de XVII sèculos a sa prima metade de su de XX sèculos, at possèdidu un'ampru
imperu coloniale
. In sa segunda metade de su sèculu est istadu unu de sos istados fundadores de s'
Unione Europea
. In prus, est sa de tres potèntzias nucleares mundiale, unu de sos membros permanentes de su Cunsìgiu de Seguridade de sas
Natziones Unidas
e un'istadu aderente a sa
NATO
. In manera aguale est membru de su
G7
, de su
G20
, de sa Zona Èuru, de s'Ispàtziu Schengen e acasàgiat sa sede de su Cunsìgiu de Europa, de su Parlamentu Europeu e de s'
UNESCO
. Sa Frantza possèdit una certa influèntzia in matèria polìtica, econòmica, militare e culturale in Europa e in su mundu comente a mèdia potèntzia
12
Est, in su 2014, sa de tres potèntzias econòmicas europea a pustis de sa
Germània
e su
Rennu Unidu
, e sa de sete potèntzias econòmicas mundiales pro produtu internu lordo nominale
13
(sa de noe a paridade de pòdere de achistu) e possèdit unu livellu de vida artu meda
14
. Su 1º ghennàrgiu 2021 sa populatzione totale de sa Frantza est de belle 67,4 miliones de abitantes, segundu sas istimas publicadas dae s'INSEE
15
, de cale 65 250 000 in sas regiones metropolitanas, 2 172 000 in sas chimbe provìntzias ultramarinas (
Départements d'Outre-Mer
). Est su segundu istadu prus pobuladu de s'Unione europea a pustis de sa Germània. Est fintzas s'istadu prus estèndidu de s'Unione europea e su de tres paisos prus ampros de s'Europa a pustis de sa
Russia
e de s'
Ucraina
Frantza
Geografia
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Localizatzione e làcanas
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Sa parte europea de sa Frantza si narat
France métropolitaine
(Frantza metropolitana). S'agatat a s'estremidade otzidentale de s'Europa e sas làcanas suas non sunt cambiadas dae sa
Segunda Gherra mundiale
e su tratadu de Paris in su 1947. In inghìriu s'agatant: su
Mare de su Nord
in sa parte prus setentrionale de su Pas-de-Calais, sa Mànica (in frantzesu:
Manche
) intre sas costeras de s'
Inghilterra
e sa
Normandia
, su Mare Cèlticu a Nord-Ovest ue s'agatat su Finistèrru (
Finistère
in frantzesu,
Penn Ar-Bed
in brètone), su Golfu de Gascògna (una parte de s'
Ocèanu Atlànticu
) a ovest e su
Mare Mediterràneu
a sud-est ue b'at sas costeras de sa
Regione Otzitània
Région Occitanie
in frantzesu) e sa Regione
Proventza-Alpas-Costa Asula
PACA
Provence-Alpes-Côte d'Azur
in frantzesu). Làcanat cun su
Bèlgiu
a su nord-nord-est, cun su
Lussemburgu
a su nord-est, cun sa
Germània
a s'est-nord-est, cun s'
Isvìtzera
a est, cun s'
Itàlia
a est-sud-est, cun
Mònaco
a sud-est e cun s'
Ispagna
e s'
Andorra
a sud-sud-ovest.
Sas làcanas a est, a sud-est e a sud-ovest de su territòriu metropolitanu sunt istabilidas pighende in cunsìderu sos rios, sos frùmenes, sos lagos e sas cadenas de montes, est a nàrrere su frùmene Rhin, sos montes de su Jura, su lagu Léman, sas
Alpas
e sos
Pireneos
, mentras a nord-est sa làcana non s'est istabilida sighende s'impostatzione de sos elementos naturales.
Sa Frantza est fintzas cumpostas de unos cantos territòrios in foras de su continente europeu: est sa Frantza Ultramarina (
France d'Outre-Mer
in frantzesu). Custu permìtit a sa Frantza de istare in totu sos continentes de su mundu in foras de s'ocèanu Àrticu.
Custos territòrios tenent istatutos diversos in s'amministratzione de sa Frantza e s'agatant:
In
America de su Nord
Saint-Pierre-et-Miquelon
In
America de su Sud
: sa
Gujana Frantzesa
In sas Antillas: sa
Guadalupa
, sa
Martinica
Saint-Barthélemy
Saint-Martin
In s'
ocèanu Patzìficu
: sa Caledònia Noa, sa
Polinèsia frantzesa
Wallis e Futuna
e s'ìsula Clipperton;
In s'
ocèanu Indianu
: sa Reunione e Majota, sas ìsulas Isparghinadas (
îles éparses
in frantzesu), sas ìsulas Kerguelen, s'artzipèlagu de Crozet e sas ìsulas Saint-Paul e Amsterdam Noa qui formant sas
Terras Australes e Antàrticas Frantzesas
(TAAF);
In s'
ocèanu Atlànticu
: sas domìnios frantzesos de Saint-Hélène;
In s'
Oriente Mèdiu
: su domìniu natzionale frantzesu in Terra Santa (crèsia
Saint-Anne de Jerusalem
In
Antàrticu
: sa Terra Adélie, inclùdida issa puru in sos TAAF.
Riferimentos
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Insee - Populations légales 2008 - 75056-Paris
Riformas Costitutzionales de
Charles De Gaulle
e nàschida de
Sa de bator repùblica frantzesa
Est unu de sos 51 istados chi ant fundadu s'
ONU
in su
1945
Membru fundadore.
countrymeters.info/fr/France
Su Franco CFP l'impreant in
Polinèsia Frantzesa
Noa Caledònia
Wallis e Futuna
EN
World Economic Outlook Database, April 2019
, in
IMF.org
Fondo Monetario Internazionale
URL consultadu su 22 maju 2019
IT
Tasso di fertilità nel 2010
, in
data.worldbank.org
URL consultadu su 12 freàrgiu 2013
Sa
Vallée Étroite
frantzesa in suta de s'amministratzione de su comune de
Névache
tenet su prefissu italianu de
Bardonecchia
+39 0122
FR
Ordonnance du 25 août 1539 sur le fait de la justice (dite ordonnance de Villers-Cotterêts).
, in
Légifrance
FR
ordonnance de Villers-Cotterêts (août 1539)
, in
Larousse
Pascal Boniface,
Is France still a Great Power?
, in
Queen's University
ISBN
0-88911-888-4
EN
World Economic Outlook Database
, in
Fundu Monetàriu Internatzionale
EN
France and the IMF
, in
Fundu Monetàriu Internatzionale
Bilan démographique 2020
, in
INSEE (Institut National de Statistiques et des Études Économiques)
Istados de su mundu
Europa
Albania
Andorra
Armènia
Àustria
Azerbaigiàn
Bèlgiu
Bielorùssia
Bòsnia e Erzegòvina
Bulgaria
Croàtzia
Danimarca
Estònia
Finlàndia
Frantza
Geòrgia
Germània
Grètzia
Repùblica de s'Irlanda
Islanda
Islovàchia
Islovènia
Ispagna
Isvètzia
Isvìtzera
Itàlia
Letònia
Liechtenstein
Lituània
Lussemburgu
Malta
Matzedònia de su Norte
Moldàvia
Mònaco
Montenegro
Norvegia
Paisos Bàscios
Polònia
Portogallu
Rennu Unidu
Repùblica Tzeca
Romania
Rùssia
Santu Marinu
Sèrbia
Tzipru
Tzitade de su Vaticanu
Ucraina
Ungheria
Istados
de facto
indipendentes
Abcàsia
Artsakh
Doneck
Kosovo
Lugansk
Ossètzia de Sud
Transnìstria
Tzipru de su Norte
Istados in parte europeos
Kazachistàn
Atyrau
Kazachistàn Otzidentale
Turchia
Tràtzia orientale
Istadu o dipendèntzia fisicamente asiàtica ma generalmente cunsideradu europeu suta perfilu antròpicu
Istadu cun territòriu totu o in parte in
Àsia
segundu sas cunventziones geogràficas diferentes
Istadu cun sa majoria de su territòriu in
Àsia
Bogadu dae "
Categorias
Limba Sarda Comuna
P37 diferente in Wikidata
P38 diferente in Wikidata
P78 lèghida dae Wikidata
P85 diferente in Wikidata
P395 lèghida dae Wikidata
P474 diferente in Wikidata
Natziones de s'Europa
Frantza
Frantza
Agiunghe cuntierra