Gürcistan
Gürcüce
საქართველო
[sɑkʰɑrtʰvɛlɔ]
Sakartvelo
),
Karadeniz
'in doğu kıyısında, Güney
Kafkasya
'da yer alan ülkedir.
Eski
Sovyet cumhuriyetlerinden
biri olan Gürcistan'ın kuzeyinde
Rusya
, doğusunda
Azerbaycan
, güneyinde
Ermenistan
ve güneybatısında
Türkiye
yer alır.
Ülkenin batı sınırını Karadeniz belirler.
Bugünkü Gürcistan'da
Klasik Çağ
boyunca
Kolhis
ve
İberya
gibi birkaç bağımsız krallık kurulmuştur. Gürcüler resmî olarak 4. yüzyılda
Hristiyanlığı benimsediler
Gürcü Ortodoks
Kilisesi erken Gürcü devletlerinin manevi ve
politik birleşmesi
üzerinde büyük role sahiptir. Birleşik
Gürcistan Krallığı
12. ve erken 13. yüzyıllarda Kral
Kurucu Davit
ve
Kraliçe Tamar
döneminde
Altın Çağı
'na ulaştı. Bundan sonra krallık geriledi ve
Moğollar
Osmanlı İmparatorluğu
ve
İran
hanedanlıkları gibi bölgesel güçlerin hegemonyası altında kalan devletlere bölündü. 18. yüzyılın sonlarında Doğu Gürcistan
Kartli-Kaheti Krallığı
Rus İmparatorluğu
ile
bir ittifak antlaşması imzaladı
. Ancak Rus İmparatorluğu, 1801 yılında Kartli-Kaheti Krallığı'nı ve 1810 yılında Batı Gürcistan
İmereti Krallığı
'nı ilhak etti. Gürcistan üzerindeki Rus yönetimi İran, Osmanlı ve Rus İmparatorluğu'nun 19. yüzyıl boyunca parça parça ilhak ettiği geriye kalan Gürcü bölgeleri ile yapılan çeşitli barış antlaşmaları sonucu kabul edildi.
Gürcistan,
Rus İç Savaşı
sırasında 1917'deki
Rus Devrimi
'nin ardından kısa bir süre boyunca
Transkafkasya Federasyonu
'nun bir parçası oldu ve daha sonra bağımsız bir
cumhuriyet
olarak ortaya çıktı. 1921 yılında
Kızıl Ordu Gürcistan'ı işgal etti
ve işçilerin ve köylülerin
Sovyetler
hükûmetini kurdu. Sovyet Gürcistan yeni
Transkafkasya Federasyonu
'na katıldı ve 1922 yılında Sovyetler Birliği'nin kurucu cumhuriyetlerinden biri oldu. 1936'da Transkafkasya Federasyonu dağıldı ve Gürcistan bir
Sovyet Cumhuriyeti
olarak ortaya çıktı.
2. Dünya Savaşı
sırasında neredeyse 700.000 Gürcü Kızıl Ordu saflarında Nazilere karşı savaştı. Etnik bir Gürcü olan Sovyet Lideri
Josef Stalin
'in 1953 yılında ölümünden sonra
Nikita Kruşçev
ve onun
de-Stalinizasyon
politikasına karşı 1956'da neredeyse yüz öğrencinin öldüğü protesto dalgaları ülkeye yayıldı.
1980'li yıllarda bir bağımsızlık hareketi başladı ve büyüdü, Nisan 1991'de Gürcistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılması ile sonuçlandı. Daha sonraki dönemin büyük bir kısmında Gürcistan
iç karışıklıklar
Abhazya
ve
Güney Osetya
'daki ayrılıkçı hareketler ve ekonomik krizle uğraştı. Gürcistan 2003 yılındaki
Gül Devrimi
'nin ardından
NATO
ve
Avrupa Birliği
üyeliğini hedefleyen güçlü bir Batı yanlısı dış politika izledi, ülkede bir dizi demokratik ve ekonomik reformlar yapıldı. Bu karışık sonuçları beraberinde getirdi ancak ülkenin kurumlarını güçlendirdi. Ülkenin Batı yanlısı politikası
Rusya ile ilişkileri
kötüleştirdi, Ağustos 2008'de
Rus-Gürcü Savaşı
ve Gürcistan'ın Rusya ile günümüzde de devam eden bölgesel anlaşmazlıkları ile sonuçlandı.
Gürcistan, 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı'ndan sonra kısıtlı uluslararası tanınmışlık kazanmış
Abhazya
ve
Güney Osetya
olmak üzere iki de facto bağımsız bölgeyi kapsamaktadır. Dünyanın çoğu devleti bu bölgeleri
Gürcistan'ın Rusya tarafından işgal altında olan bölgeleri
olarak kabul etmektedir.
10
Gürcistan,
seküler
üniter
ve
başkanlı cumhuriyet
olan bir
temsili demokrasidir
Gelişmekte olan bir ülkedir
ve 2024 yılı itibarıyla
İnsani Gelişme Endeksi
'nde 57. sıradadır.
11
Ülke
Birleşmiş Milletler
Avrupa Konseyi
Dünya Ticaret Örgütü
Karadeniz Ekonomik İşbirliği
ve
GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü
üyesidir.
NATO
üyeliği ve ileride
Avrupa Birliği
'ne üye olmak için uğraş vermektedir.
12
Ülkenin adı büyük ihtimalle Farsçada
kurt
anlamına gelen
gurğ
kelimesinden gelmektedir.
Fra Mauro haritasında
"Gorgania" yani Gürcistan
"Gürcistan" kelimesi, muhtemelen 11. ve 12. yüzyıllarda
Süryaniceye
gurz-ān/gurz-iyān ve
Arapçaya
curcan/curzan olarak geçen Gürcüler anlamına gelen
Partça
ve
Orta Farsça
gurğān kelimesinden kaynaklanıyor. Gezgin Jacques de Vitry dinî temelli teorilere dayandırarak, ismin kökenini Gürcüler arasında ünlü olan
Aziz Giorgi
'nin ismi ile açıklıyor,
13
gezgin Jean Chardin ise, "Gürcistan" kelimesinin Gürcistan'daki gelişmiş tarım tekniklerinden etkilenen Yunanlar tarafından
Yunanca
γεωργός ("çiftçi") kelimesinden geldiğini düşünüyordu. Prof. Aleksandre Mikaberidze'nin söylediği gibi, Gürcistan/Gürcüler kelimelerinin kökeninin bu asırlık açıklamaları, kelimenin kökeninin
Farsça
gurğ/gurğān ("
kurt
14
) kelimesi olduğunu düşünen bilim camiası tarafından reddediliyor.
15
Farsça kelime gurğ/gurğān ile başlayan kelime, daha sonra Slav ve Batı Avrupa dilleri de dâhil olmak üzere birçok başka dilde benimsendi.
15
16
Bu terimin kendi,
Gorgan
("kurtların ülkesi") olarak anılan,
Hazar
'a yakın bölgenin antik İran ismiyle oluşturulmuş olabilir.
15
17
Ne var ki söz konusu bu kaynaklarda Farsça "Gurc" (گرج) ile kurt anlamında gelen "gurg" (گرگ) kelimesinin birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Farsça "Gurc" kelimesi, Türkçe "Gürcistan" anlamına gelir. Türkçede "Gürcü" olarak yerleşmiş olan kelimenin aslı ise, Farsça "Gurcî"dir (گرجی) ve Gurc ülkesinden olan demektir. "Gurc" ülkeyi ifade ettiği hâlde bu kelimeden ayrıca "stan" (ستان) sonekiyle "Gurcstan" (گرجستان) kelimesi türetilmiştir. "Gurcstan" kelimesi Türkçede Gürcistan biçiminde yerleşmiştir. Farsça "gurg" (گرگ) kelimesinin bir anlamı "kurt" olup Gürcü kralı
Vahtang Gorgasali
'nin adının bu kelimeyle ilişkili olduğu kabul edilir. Ne var ki, Latin harfli transliterasyonu üzerinden "gurg" (گرگ) ve "gurğ" (گرج) kelimeleri birbirine karıştırılmış ve Gürcistan'ın anlamı "kurtların ülkesi" biçiminde aktarılmıştır.
18
19
Gürcistan'ın Gürcüce ismi Sakartvelo (
საქართველო
; "
Kartvelilerin
ülkesi "), 9. yüzyıldan itibaren kaydedilmiştir ve geniş kullanımıyla 13. yüzyıla kadar tüm Orta Çağ
Gürcistan Krallığı
'na atıfta bulunur, kelime merkez Gürcistan bölgesi
Kartli
'den türetilmiştir.
Etnik Gürcüler
tarafından kullanılan öz tanımlama Kartvelebi'dir (
ქართველები
, yani "
Kartveliler
").
Gürcü kroniklerine
göre Kartvelilerin atası,
Kitabı Mukaddes
’teki
Yafes
’in torunlarından
Kartlos
’tur. Ancak bilim adamları, kelimenin eski zamanlarda baskın bir grup olarak ortaya çıkan proto-Gürcü kabilelerinden biri olan Kartlar'dan türediği konusunda hemfikirler.
15
Sakartvelo (
საქართველო
) adı iki bölümden oluşmaktadır. Kelimenin kökü olan Kartvel-i (
ქართველ-ი
), orta-doğu Gürcistan bölgesi Kartli'nin veya
Doğu Roma İmparatorluğu
'nun kaynaklarında bilinen ismiyle İberya'nın yerlilerini belirtir.
20
Strabon
Herodot
Plutarkhos
Homeros
gibi
Antik Yunan
ve
Titus Livius
Tacitus
gibi
Romalı
yazarlar ülkenin doğusundakileri
İberler
(Bazı Eski Yunan kaynaklarında İberoi), batısındakilerini de
Kolhlar
olarak adlandırmışlardır.
21
Gürcüce çevre eki sa-X-o, X'in bir
etnonim
olduğu ve "X'in yaşadığı alanı" belirten standart bir coğrafi adlandırmadır.
22
Bugün ülkenin tam ve resmî adı,
Gürcistan anayasasında
"Gürcistan, Gürcistan devletinin adıdır" şeklinde belirtildiği üzere Gürcistan'dır.
23
1995 anayasası yürürlüğe girmeden önce ülkenin adı Gürcistan Cumhuriyeti idi.
Modern Gürcistan
Paleolitik Çağdan
beri
Homo erectus
yerleşim alanıydı. Proto-Gürcü kabileleri ilk olarak MÖ 12. yüzyılda yazılı tarih sahnesine çıktılar.
24
Şarap
yapımına dair şimdiye dek bulunan en eski kalıntılar 8.000 yıllık şarap küplerinin ortaya çıkarıldığı Gürcistan'da bulunmuştur.
25
26
Arkeolojik buluntular ve antik kaynaklar ayrıca göstermektedir ki erken devlet ve siyasal oluşumlar MÖ 7. yüzyıl ve ötesine giden ileri derece
metalurji
ve kuyumculuk teknikleriyle karakterize edilmektedir.
24
Erken metalurji
Şulaveri-Şomu kültürü
ile ilişkili olarak MÖ 6. milenyum sırasında Gürcistan'da başlamıştır.
27
Kolhis
ve
İberya
, MÖ IV.-III. yüzyıllar
Antik Çağ
başlıca batıda
Kolhis
ve doğuda
İberya
olmak üzere çeşitli erken Gürcü devletlerinin ortaya çıkışını gördü. Kolhis, Yunan mitolojisinde
Apollonius
'un efsanesi
Argonautika
'da
İason
ve
Argonotların
Altın Post
'u aradığı ülkeydi. Efsanedeki Altın Post'un bölgedeki nehirlerden altın tozunu toplamak için post kullanılması yönteminden kaynaklanabileceği düşünülmektedir.
28
MÖ 4. yüzyılda - bir kral ve aristokratik hiyerarşinin altında kurulmuş gelişmiş devlet organizasyonunun erken örneklerinden biri - İberya Krallığı kuruldu.
29
Roma Cumhuriyeti
'nin bugünkü Gürcistan'ı
kısa süreli ele geçirmesinden
sonra bölge 700 yıldan uzun bir süre boyunca Roma-Pers jeopolitik düşmanlığı ve
savaşının
öncelikli hedefi hâline dönüştü.
30
31
Milattan sonra ilk yüzyıllarda
Mitraizm
pagan
inançları ve
Zerdüştlük
Gürcistan'da yaygın olarak inanılan inançlardı.
32
Soldan sağa:
Gürcistan'da bulunan, MS 2. yüzyıla ait Roma İmparatoru
Marcus Aurelius
'u tasvir eden
Patera
. MÖ 1. yüzyıla ait, Gürcistan Ulusal Müzesi'nde bulunan,
Herakles
ve
Ariadne
'yi tasvir eden bronz lamba.
Kral
III. Mirian
, 4. yüzyılda ülkeyi Hristiyanlığa dönüştürdü.
MS 337 yılında Kral
III. Mirian
Hristiyanlığı
devlet dini
olarak ilan etti ve edebiyatın, sanatın gelişmesine büyük bir teşvik verdi ve sonuçta birleşik Gürcü ulusunun oluşumunda kilit bir rol oynadı.
33
34
Hristiyanlığın kabulü MS 5. yüzyıla kadar
İberya
'da (Doğu Gürcistan) ikinci bir yerleşik din hâline gelmiş gibi görünen ve orada yaygın olarak uygulanan Zerdüştlüğün yavaş ama kesin bir şekilde gerilemesine yol açtı.
35
36
Uşguli'deki
Svaneti
savunma kuleleri
580 yılında Sasani İmparatorluğu, İber Krallığı'nı ortadan kaldırdı ve bu durum,
Erken Orta Çağ
'da krallığın kurucu topraklarının çeşitli feodal bölgelere bölünmesine yol açtı.
Roma-Pers Savaşları
bölgeyi kaosa sürükledi. Hem
Pers
hem de
Konstantinopolis
Kafkasya
'daki çeşitli savaşan grupları destekledi. Bununla birlikte,
Bizans İmparatorluğu
6. yüzyılın sonuna doğru Gürcistan toprakları üzerinde kontrol kurmayı başardı ve İberya'yı dolaylı olarak yerel bir
Kuropalatis
aracılığıyla yönetti.
37
645 yılında Araplar güneydoğu Gürcistan'ı işgal ederek bölgede
uzun süreli bir Müslüman egemenliği dönemini
başlattılar. Bu durum aynı zamanda
Tiflis Emirliği
ve
Kakheti Prensliği
gibi birbirlerinden bağımsızlık arayan çeşitli feodal devletlerin kurulmasına da yol açtı.
38
Batı Gürcistan, özellikle
Lazika Savaşı
'ndan sonra çoğunlukla Bizans himayesi altında kaldı.
39
Gelati Manastırı
, bir
UNESCO
Dünya Mirası Alanı
Gürcistan'da merkezi bir hükûmetin olmaması, 9. yüzyılın başlarında
Bagrationi hanedanlığının
yükselişine olanak sağladı. Tao-Klarjeti'nin güneybatı bölgesindeki toprakları birleştiren Prens
I. Aşot
(813–830), Arap valiler arasındaki iç çekişmeleri kullanarak İber Yarımadası'ndaki etkisini genişletti ve hem
Abbasi Halifeliği
hem de Bizans İmparatorluğu tarafından İber Yarımadası'nın Baş Prensi olarak tanındı. Ashot'un soyundan gelenler birbirleriyle rekabet eden prens soyları oluşturmuş olsa da,
IV. Adarnase
, Gürcistan topraklarının çoğunu (Kakheti ve Abhazya hariç) birleştirmeyi başardı ve
888
'de
İber Yarımadası Kralı
olarak taç giyerek üç yüzyıl önce kaldırılan monarşiyi yeniden kurdu.
40
Guaramiani
ve
Hüsrevîler
gibi farklı İberya kraliyet hanedanlarının soylarının devam etmeyişi ve
Abbasilerin
kendi iç savaşları ve
Bizansla
olan çatışmaları
Bagrationi Hanedanı
'nın büyük bir şöhretle güçlenmesinin önünü açtı.
41
İberya'nın güney batı bölgesine göç etmiş Bagrationi Hanedanı'nın lideri
Büyük Aşot
Tao-Klarceti
'nin başına geçti ve
İberya Prensliği
'ni 813 yılında yeniden kurdu. I. Aşot'un oğulları ve torunları üç ayrı kola ayrıldılar. Sürekli olarak hem birbirleri ile ve hem de komşu devletlerle savaştılar. Sonunda Kartli kolu galip geldi; 888 yılında
IV. Adarnase
, 550 yılından beri durgun olan kraliyet otoritesini yeniden diriltti. İberya monarşisinin canlanmasına rağmen geriye kalan Gürcü toprakları
Arap işgali
altında olan Tiflis ile birlikte birbirine rakip devletlere bölünmüştü.
736 yılında Batı Gürcistan'a
Mervan bin Muhammed
liderliğinde yapılan
Arap istilası
I. Leon
ve
Lazikalı
ve
İberyalı
müttefikleri tarafından geri püskürtüldü. I. Leon daha sonra
Mirian
'ın kız kardeşi ile evlendi, bir varis
II. Leon
770'lerde bu hanedan birliğini kullanarak
Lazika
'yı devraldı.
42
Arap istilacılara karşı kazanılan zafer ve yeni topraklar Abhazya prenslerine Bizans İmparatorluğu'ndan daha fazla otonomi kazanma gücü verdi. Yaklaşık 778 yılında
II. Leon
Hazarlar
'ın yardımıyla tam bağımsızlığını kazandı ve
Abhazya Kralı
olarak taç giydi. Devletin bağımsızlığının kazanılmasından sonra kilisenin bağımsızlığı esas problem hâline gelmişti. 9. yüzyılın başlarında Abhazya Kilisesi
Konstantinopolis
ile bağlarını koparttı ve
Mtsheta Katolikosluğu
'nun otoritesini tanıdı; Gürcüce okur yazarlık ve kültürel dil olarak
Yunancanın
yerini aldı.
43
44
Abhazya Krallığı 850 ve 950 yılları arasında en müreffeh dönemini yaşadı.
III. Demetre
döneminde bir
iç savaş
ve feodal isyanlar başladı ve
III. Teodos
döneminde krallığı tamamıyla anarşiye sürükledi. Büyük çoğunlukla üvey babası
III. Davit
'in diplomasisi ve fetihleri sayesinde Kral
III. Bagrat
liderliğinde Abhaz
ya Krallığı ve doğu Gürcü devletlerinin tek bir Gürcü monarşisi çatısı altında
birleşmesiyle
iç karışıklık dönemi son buldu.
Gelati Manastırı
, bir
UNESCO
Dünya Mirası Alanı.
Gürcistan Krallığı (İmparatorluğu) askerî gücünün zirvesindeyken, 1184-1230
Feodalizmin
gelişme dönemi ve ortak düşmanlara karşı mücadele en az çeşitli Gürcü devletlerinin
aynı inanca
olan bağlılığı kadar Gürcistan feodal monarşisinin 11. yüzyılda
Bagrationi Hanedanı
altında manevi ve
politik birleşmesi
için büyük bir öneme sahipti.
Gürcistan Krallığı
12. ve 13. yüzyıllarda gücünün doruğuna ulaştı.
Kurucu Davit
(1089-1125) ve onun büyük torunu
Kraliçe Tamar
(1184-1213)'ın hükümdarlıkları arasındaki bu dönem
Gürcistan'ın Altın Çağı
ya da Gürcü Rönesansı olarak bilinir.
45
Batı Avrupa'daki benzerinden önce gelen bu erken Gürcü Rönesansı etkileyici askerî zaferler, bölgesel yayılma ve mimari, edebiyat, felsefe ve bilimde kültürel rönesans olarak karakterize edilir.
46
Gürcistan'ın Altın Çağı geride muazzam katedraller, romantik şiir ve edebiyat ve daha sonra bir
millî destan
olarak kabul edilecek
Kaplan Postlu Şövalye
epik şiirini miras bıraktı.
47
48
Davit, feodal lordların muhalefetini bastırdı ve yabancı işgalcilerle mücadele etmek için elindeki gücünü merkezîleştirdi. 1121 yılında
Didgori Muharebesi
'nde kendinden kat kat büyük Türk ordularını bozguna uğrattı ve
Tiflis'i özgürleştirdi
49
Kraliçe
Tamar
, ortaçağ Gürcü monarşisinin "Altın Çağı"'na önderlik etti. Gürcistan'ı kendi başına yöneten ilk kadın olarak "Mepe mepeta" ("Kralların Kralı") unvanıyla anılır.
Gürcistan'ın ilk kadın hükümdarı Tamar'ın 29 yıllık saltanatı Gürcistan tarihinin en başarılı dönemi olarak kabul edilir. Tamar'a “krallar kralı” (
mepe
mepeta) unvanı verildi. Muhalefeti etkisiz hâle getirmeyi başardı ve rakip devletler Selçuklu ve Bizansın çöküşüyle birlikte başarılı bir dış politika izledi. Tamar seçkin güçlü bir orduyla birlikte Kafkasya'yı ve bugünkü Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye'nin doğusu ve aynı zamanda kuzey İran'ın büyük bir bölümünü hâkimiyet altına alan bir imparatorluğu kurarak atalarının başarıları üzerine yenilerini inşa etti.
51
Tamar'ın 1213 yılında ölümünden sonraki yirmi yıllık dönemde
Moğol istilaları
ile krallık zayıfladı.
Gürcistan Krallığı'nın yeniden canlanışı Tiflis'in 1226 yılında
Celaleddin Harezmşah
tarafından ele geçirilip harap edilmesiyle gecikti.
53
Ülkenin eski gücü ve Hristiyan kültürünü yeniden canlandırdığı için “Parlak” olarak anılan
II. Demetre
'nin oğlu
V. Giorgi
tarafından Moğollar kovuldu. V. Giorgi birleşik Gürcü devletinin büyük krallarından sonuncusuydu. Onun ölümünün ardından farklı yerel yöneticiler 15. yüzyılda krallığın kesin bölünüşüne dek kendi saltanatlarını kurmak için merkezî Gürcistan yönetimiyle savaştılar. Gürcistan daha sonra
Timur'un istilaları
ile zayıfladı.
Karakoyunlu
ve
Akkoyunlu
Türkmenlerinin krallığın güney bölgelerine yaptığı sürekli akınlarla birlikte istilaların devam etmesi krallığın yeniden canlanışına zaman vermedi.
Gürcü krallıkları ve prensliklerinin haritası, 1490 AD
Gürcistan Krallığı
'nda 1466 yılında iç karışıklıklar ortaya çıktı ve ülke üç bağımsız krallık ve beş yarı bağımsız prensliğe bölündü. Komşu büyük imparatorluklar bu iç bölünmeden yararlandılar, 16. yüzyılın başlarından 18. yüzyılın sonlarına kadar
Safevi İran
(Ardılı
Afşar
ve
Kaçar
hanedanları) ve
Osmanlılar
Doğu ve Batı Gürcistan'da hâkimiyet kurdular.
54
Bölgelerin yöneticileri kısmen
özerk
kaldı ve çeşitli dönemlerde ayaklanmalar çıkardılar. Ancak daha sonraki Osmanlı ve İran işgalleri yerel krallıkları ve bölgeleri zayıflattı. Sürekli
Osmanlı-İran Savaşları
ve sürgünlerin sonucunda Gürcistan'ın nüfusu 18. yüzyılın sonunda 784.700'e düştü.
55
Doğu Gürcistan (Safevi Gürcistan),
Kartli
ve
Kaheti
krallıklarını kapsamaktaydı ve komşu rakip devlet Osmanlı ile imzalanan 1555
Amasya Antlaşması
'ndan beri İran hâkimiyeti altındaydı. 1744 yılında
II. Erekle
Osmanlı-İran Savaşları'nda İran'a bağlılığı ve başarıları sonucunda
Nadir Şah
tarafından Kartli Kralı olarak tanındı. 1747 yılında Nadir Şah'ın ölümünün ardından iki krallık da İran hâkimiyetinden kurtuldu ve Kral II. Erekle'nin liderliğinde 1762 yılında
yeniden birleşti
56
1783 yılında Rusya ve Doğu Gürcistan
Kartli-Kaheti Krallığı
Georgiyevsk Antlaşması
'nı imzaladılar. Bu antlaşma ile Gürcistan, İran'a veya başka bir dış güce bağlanmayacak ve dış ilişkilerde bağlılığı karşılığında Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü ve yönetici Bagrationi Hanedanı'nın sürekliliğini garanti eden Rusya'nın sözde himayesi altında olacaktı.
57
Kral
XII. Giorgi
,1801'de Çarlık Rusya tarafından işgal edilen
Kartli-Kaheti Krallığı
'nın son kralı.
Ancak Gürcistan'ı savunma sözüne rağmen Rusya,
İranlılar
1795 yılında
Tiflis'i ele geçirip yağmaladığında
ve şehrin ahalisini katlettiğinde hiçbir yardımda bulunmadı.
58
Daha sonra 1796'da Kaçar İran'a karşı başlatılan
cezalandırıcı bir sefere
rağmen, bu dönem, 1801'de Rusya'nın Georgiyevsk Antlaşması'nı ihlal etmesi ve Doğu Gürcistan'ı ilhak etmesiyle sonuçlandı, ardından bunu kraliyet
Bagrationi Hanedanı
'nın yönetim haklarının ve aynı zamanda
Gürcü Ortodoks Kilisesi
'nin
otosefalinin
kaldırılması izledi.
Pyotr Bagration
, yönetim hakkı kaldırılan Bagrationi Hanedanı'ndan bir prens,
Napolyon Savaşları
'nda Rusya İmparatorluğu ordusunu yöneten önde gelen bir generaldi.
59
Pyotr Bagration
Bagrationi Hanedanı
'ndan bir Gürcü prensi.
22 Aralık 1800'de
Çar
I. Pavel
Kartli-Kaheti
Kralı
XII. Giorgi
'nin sözde daveti ile 8 Ocak 1811'de kesinleşen Gürcistan'ın (Kartli-Kaheti) Rus İmparatorluğu'na katılması ilanını imzaladı
60
61
ve 12 Eylül 1801 yılında Çar
I. Aleksandr
tarafından onaylandı.
62
63
Bagrationi
krallık ailesi krallıktan sürgün edilmişti.
Sankt-Peterburg
'daki Gürcü elçisi Prens Kurakin'e sunulan protesto notu ile tepki verdi.
64
Mayıs 1801'de, Emperyal Rusya General Karl Knorring'in gözetimi altında, Doğu Gürcistan'daki yönetimi
İvan Petroviç Lazarev
'in başkanlık ettiği hükûmete devretti.
65
Gürcistan asilleri Knorring'in soyluları
Sioni Katedrali
'nde topladığı ve Emperyal Rusya Tacı üzerine yemin etmeye zorladığı 12 Nisan 1802 tarihine kadar kararnameyi kabul etmediler. Yemin etmeyenler geçici olarak tutuklandılar.
66
1805 yazında, Rus birlikleri Zagam yakınlarındaki Askerani Nehri'nde
1804-1813 Rus-İran Savaşı
sırasında İran ordusunu yenilgiye uğrattı ve şimdi resmî olarak imparatorluk bölgesi olan Tiflis'i yeni bir İran işgalinden kurtardı. Doğu Gürcistan üzerindeki Rus hâkimiyeti 1813
Gülistan Antlaşması
ile İran tarafından resmî olarak kabul edildi.
67
Doğu Gürcistan'ın işgalini takiben Batı Gürcistan
İmereti Krallığı
I. Aleksandr tarafından işgal edilmişti. Son İmereti kralı ve Gürcü Bagrationi yöneticisi
II. Solomon
halkı işgalci Rusya'ya karşı harekete geçirme ve yabancı devletlerin desteğini sağlama çabalarının sonuçsuz kalmasından sonra 1815 yılında sürgünde öldü.
68
1803 yılından 1878 yılına kadar gerçekleşen sayısız
Osmanlı-Rus savaşının
sonucu olarak Gürcistan'ın daha önce kaybedilmiş birkaç bölgesi -
Acara
gibi- geri kazanıldı ve imparatorluğa dâhil oldu.
Guria Prensliği
feshedilip 1829 yılında imparatorluğa katılırken
Svaneti
1858 yılında kademeli olarak işgal edildi.
Megrelya
, 1803 yılından itibaren Rus İmparatorluğu vasalı olmasına rağmen 1867 yılına dek imparatorluğa katılmadı.
69
Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları ve modern Gürcistan sınırları ile karşılaştırması.
1917 yılı
Rus Devriminden
sonra
Nikolay Çheidze
başkanlığında
Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti
kuruldu. Federasyon üç ülkeyi kapsamaktaydı: Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. Osmanlı'nın dağılan Rusya İmparatorluğu'nun Kafkasya bölgeleri üzerinde hak iddia etmesi üzerine Gürcistan 26 Mayıs 1918 yılında bağımsızlığını ilan etti.
Menşevik
Gürcistan Sosyal Demokratik Partisi
parlamento seçimlerini kazandı ve
Noe Jordania
başbakan oldu. Sovyet işgaline rağmen Noe Jordania, 1930'lar boyunca Fransa, Birleşik Krallık, Belçika ve Polonya tarafından
Gürcü Hükûmeti
'nin meşru başbakanı olarak tanındı.
70
Gürcistan ve Ermenistan arasındaki çoğunlukla Ermeni nüfusa sahip tartışmalı bölgeler üzerine patlak veren 1918
Gürcü-Ermeni Savaşı
İngiliz arabuluculuğu ile sona erdi. 1918-1919 yılları arasında Gürcü general
Giorgi Mazniaşvili
, bağımsız Gürcistan için
Karadeniz
kıyısında
Tuapse
'den
Soçi
'ye kadar ve
Adler
için hak iddia eden Moisev ve Denikin tarafından yönetilen
Beyaz Ordu
'ya karşı
bir saldırıyı
yönetti.
71
Ülkenin bağımsızlığı çok uzun sürmedi, 1922'de Sovyetler Birliği tarafından işgal edildi.
Rusya SFSC
'ye bağlı 11. Kızıl Ordu'nun Tiflis'deki askerî töreni, 25 Şubat 1921
Anastas Mikoyan
Josef Stalin
ve
Sergo Orconikidze
Tiflis'de, 1925
Şubat 1921'de
Rus İç Savaşı
sırasında
Kızıl Ordu Gürcistan'a ilerledi
ve yerel Bolşevikleri iktidara getirdi. Gürcü ordusu yenilmişti ve Sosyal Demokrat hükûmeti ülkeyi terk etti. 25 Şubat 1921'de Kızıl Ordu Tiflis'e girdi ve
Flipp Maharadze
'nin başbakanlık yaptığı işçilerin ve köylülerin
sovyetler
hükûmetini kurdu. Gürcistan, 1921 yılında
Ermenistan
ve
Azerbaycan
ile birlikte 1922 yılında Sovyetler Birliği'nin kurucu üyelerinden biri olacağı
Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti
'ne dâhil oldu.
Endüstrileşmemiş ve sosyal olarak geri kalmış görülen Gürcistan'da Bolşeviklere karşı kayda değer bir muhalefet kalmıştı ve bu 1924
Ağustos Ayaklanması
'nda doruğa ulaştı. Sovyet yönetimi resmî olarak ancak ayaklanma hızlıca bastırıldığında kurulmuş oldu.
72
Gürcistan
birinci beş yıllık plana
dek SSCB'nin endüstrileşmemiş bir parçası olarak kalacak ancak birinci beş yıllık plan ile birlikte tekstil ürünlerinin büyük merkezi hâline gelecekti. Daha sonra 1936 yılında TSFSC dağıldı ve Gürcistan bir
birlik cumhuriyeti
olarak ortaya çıktı:
Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Josef Stalin
Gori
'de doğmuş etnik bir Gürcü (
იოსებ ჯუღაშვილი
) İoseb Cughaşvili, Bolşevikler arasında önde gelen bir isimdi.
73
Stalin en yüksek mevkiye ulaşacak ve Sovyetler Birliği'ni 1920'lerden 5 Mart 1953 yılında ölümüne dek yönetecekti.
1941 Haziran ayında
Nazi Almanyası
Kafkas petrol alanları ve cephane fabrikalarına ulaşmak hedefi ile
Sovyetler Birliği'ni işgal etti
. Naziler Gürcistan'a asla ulaşamadı ancak neredeyse 700.000 Gürcü işgalcileri kovmak ve Berlin'e ilerlemek için Kızıl Ordu saflarında savaştı. Savaşa katılanlardan neredeyse 350.000 Gürcü asker öldü.
74
Texel'deki Gürcü Ayaklanması
2. Dünya Savaşı'nda Avrupa'daki son muharebeydi.
Stalin'in ölümünden sonra
Nikita Kruşçev
Sovyetler Birliği'nin lideri oldu ve bir
de-Stalinizasyon
politikası uygulandı. Buna
Kruşçev Raporu
'nun yayınlanmasının üzerine neredeyse 100 öğrencinin öldüğü 1956 isyanlarının patlak verdiği Gürcistan dışında hiçbir yerde bu kadar alenen ve şiddetli bir karşıtlık bulunmuyordu.
Sovyetler Birliği'nin geri kalan dönemi boyunca Gürcistan ekonomisi büyümeye devam etti ve giderek artan bariz yolsuzluklar sergilenmesine ve hükûmetin halka yabancılaşmasına rağmen önemli bir gelişme tecrübe edildi. Gürcü Komünist liderliği, 1986 yılında
Perestroyka
'nın başlangıcıyla birlikte değişikliklere ayak uydurmada yetersiz kaldı ve rütbeli Komünistler de dâhil olmak üzere birçok Gürcü tek çözüm yolunun mevcut Sovyet sisteminden ayrılmak olduğuna karar verdi.
9 Nisan 1991'de, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından kısa bir süre önce,
Gürcistan Yüksek Konseyi
, 31 Mart 1991'de yapılan referandumdan sonra bağımsızlığını ilan etti.
75
26 Mayıs 1991'de
Zviad Gamsahurdia
, bağımsız Gürcistan'ın ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Gamsahurdia, Gürcü milliyetçiliğini canlandırdı ve Tiflis'in Sovyetler Birliği altında özerk
oblastlar
olarak sınıflandırılan Abhazya ve Güney Osetya gibi bölgeler üzerindeki otoritesini savunacağına söz verdi.
76
Ağustos–Ekim 1993'te
Gürcistan İç Savaşı
ve
Abhazya Savaşı
Kısa süre sonra 22 Aralık 1991'den 6 Ocak 1992'ye kadar süren
kanlı bir darbeyle
iktidardan indirildi. Darbe, Ulusal Muhafızların bir kısmı ve "
Mhedrioni
" ("Süvari") adlı paramiliter bir örgüt tarafından kışkırtıldı. Ülke, neredeyse 1995 yılına kadar süren şiddetli bir
iç savaşın
içine girdi.
Eduard Şevardnadze
(1985'ten 1991'e kadar
Sovyet Dışişleri Bakanı
) 1992'de Gürcistan'a döndü ve darbenin liderleri olan
Tengiz Kitovani
ve
Jaba İoseliani
ile birlikte "Devlet Konseyi" adlı bir koalisyon hükûmetine başkanlık etti.
Gürcistan'ın iki bölgesinde, Abhazya ve
Güney Osetya
'da, yerel ayrılıkçılar ile Gürcü nüfusun çoğunluğu arasında artan anlaşmazlıklar, etnik gruplar arası yaygın şiddet ve savaşlara dönüştü.
76
Rusya tarafından desteklenen Abhazya ve Güney Osetya, Gürcistan'ın tartışmalı bölgelerde sadece bazı kısımları kontrolde tutmasıyla Gürcistan'dan de facto bağımsızlık elde etti.
76
1995 yılında, Şevardnadze resmî olarak Gürcistan cumhurbaşkanı seçildi.
Gül Devrimi
, 2003
Abhazya Savaşı (1992-1993)
sırasında, Abhaz ayrılıkçıları ve Kuzey Kafkasyalı gönüllüler (Çeçenler dâhil) tarafından yaklaşık 230.000 ila 250.000 Gürcü
77
Abhazya'dan sürgün edildi. Yaklaşık 23.000 Gürcü
78
de Güney Osetya'dan (Tshinvali) kaçtı ve birçok Oset aile
Borcomi
bölgesindeki evlerini terk etmek zorunda kaldı ve Rusya'ya taşındı.
2003 yılında, (2000 yılında yeniden seçimleri kazanan) Şevardnadze, Gürcü muhalefeti ve uluslararası gözlemcilerin 2 Kasım parlamento seçimlerinin sahtekarlıkla gölgelendiğini iddia etmelerinin ardından
Gül Devrimi
ile görevden alındı.
79
Devrim, Şevardnadze'nin iktidar partisinin eski üyeleri ve liderleri olan
Miheil Saakaşvili
Zurab Jvania
ve
Nino Burcanadze
tarafından yönetildi. Miheil Saakaşvili, 2004 yılında Gürcistan Devlet Başkanı seçildi.
80
Gül Devrimi'nin ardından, ülkenin askerî ve ekonomik yeteneklerini güçlendirmek için bir dizi reform başlatıldı. Yeni hükûmetin güneybatıdaki
Acara Özerk Cumhuriyeti
'nde merkezî otoritesini yeniden sağlamaya yönelik çabaları, 2004'ün başlarında büyük bir
krize
yol açtı. Acara'daki başarısı, Saakaşvili'yi ayrılıkçı Güney Osetya'da çabalarını yoğunlaştırmaya teşvik etti, ancak başarılı olamadı.
Bu olaylar, Gürcistan'ın
İkinci Çeçen Savaşı
'na karıştığı yönündeki suçlamaların yanı sıra,
81
Rusya'nın iki ayrılıkçı bölgeye açık yardımı ve desteğiyle de kötüleşen Rusya ile ilişkilerin ciddi şekilde bozulmasına neden oldu. Giderek zorlaşan bu ilişkilere rağmen, Mayıs 2005'te Gürcistan ve Rusya,
Batum
ve
Ahalkalaki
'deki Rus askerî üslerinin (Sovyet döneminden kalma) çekildiği ikili bir anlaşmaya vardı.
82
Rusya,
1999 İstanbul Zirvesi
sırasında
Uyarlanmış Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması
'nın kabul edilmesinin ardından boşaltmak zorunda olduğu Abhazya'daki
Gudauta
üssünden geri çekilmediği hâlde,
83
Batum ve Ahalkalaki'de bulunan üslerden tüm personel ve teçhizatı Aralık 2007'ye kadar geri çekti.
84
Gürcistan Cumhurbaşkanı
Miheil Saakaşvili
Rus-Gürcü savaşı sırasında ABD Dışişleri Bakanı
Condoleezza Rice
ile ortak basın toplantısı düzenledi.
Gürcistan ve Rusya arasındaki gerilim Nisan 2008'de tırmanmaya başladı.
85
86
87
1 Ağustos 2008'de Gürcü barış güçlerini taşıyan bir arabayı hedef alan bombalı saldırı meydana geldi. Güney Osetyalı ayrılıkçılar, çatışmaların başlamasına neden olan ve beş Gürcü askerini yaralayan bu olayı kışkırtmaktan sorumluydu. Buna karşılık,
88
birkaç Güney Osetyalı milis vuruldu.
89
Güney Osetyalı ayrılıkçılar 1 Ağustos'ta Gürcü köylerini bombalamaya başladı. Bu topçu saldırıları, 1 Ağustos'tan itibaren Gürcü askerlerinin periyodik olarak karşı ateş açmalarına neden oldu.
85
89
90
91
92
30 Eylül 2009'da,
Avrupa Birliği
sponsorluğundaki Gürcistan'daki Çatışmaya İlişkin Bağımsız Uluslararası Gerçek Bulma Misyonu, aylar süren karşılıklı provokasyonlar sürmekteyken, "Gürcistan'ın Tshinvali kasabasına ve çevresindeki bölgelere yönelik geniş çaplı bir askerî operasyonuyla, 7-8 Ağustos 2008 gecesi açık çatışmalar başladı." şeklinde raporunda ifade etmektedir.
93
94
7 Ağustos 2008 günü saat 19:00 civarında, Gürcistan Cumhurbaşkanı Miheil Saakaşvili tek taraflı
ateşkes
ilan etti ve barış görüşmeleri çağrısında bulundu.
95
Ancak, Gürcü köylerine (Güney Osetya çatışma bölgesinde yer alan) yönelik artan saldırılara kısa süre sonra Gürcü birliklerinin silah sesleri eşlik etti
96
97
ve Gürcü askerleri daha sonra 8 Ağustos gecesi
sözde
Güney Osetya Cumhuriyeti'ne (
Tshinvali
) doğru harekete geçtiler, 8 Ağustos sabahı Tshinvali'nin merkezine ulaştılar.
98
Bir Gürcü diplomat, 8 Ağustos'ta Rus
Kommersant
gazetesine verdiği demeçte
Tiflis
'in Tshinvali'nin kontrolünü ele geçirerek Gürcistan'ın Gürcü vatandaşlarının öldürülmesine müsamaha etmeyeceğini göstermek istediğini söyledi.
99
Rus askerî uzmanı
Pavel Felgenhauer
'e göre, Oset provokasyonu, önceden planlanmış Rus askerî işgali için bir bahane olarak ihtiyaç duyulan Gürcü tepkisini tetiklemeyi amaçlıyordu.
100
Gürcü istihbaratına
101
ve bazı Rus basınında çıkan haberlere göre, normal (barış gücü olmayan) Rus Ordusu'nun bazı kısımları, Gürcistan'ın askerî harekâtından önce
Roki Tüneli
üzerinden Güney Osetya topraklarına taşınmıştı.
102
2016 itibarıyla Abhazya'daki Rus Askerî Üsleri
Rusya, Gürcistan'ı "Güney Osetya'ya saldırmakla" suçladı
103
ve 8 Ağustos 2008'de "barışı uygulama" bahanesiyle Gürcistan'a büyük çaplı bir kara, hava ve deniz saldırısı başlattı.
91
Gürcistan içindeki hedeflere yönelik Rus hava saldırıları da başlatıldı.
104
Ayrılıkçı
Abhaz güçleri
, Gürcistan'ın elindeki
Kodori Geçidi'ne saldırarak
9 Ağustos'ta ikinci bir cephe açtı.
105
Tshinvali, 10 Ağustos'ta Rus ordusu tarafından ele geçirildi.
104
Rus güçleri, Gürcistan'ın
Zugdidi
106
Senaki
107
Poti
108
ve
Gori
şehirlerini (ateşkes anlaşmasının müzakerelerinin ardından sonuncusu) işgal etti.
109
Rus
Karadeniz Filosu
Gürcistan kıyılarını ablukaya aldı.
91
Güney Osetyalı militanlar,
Güney Osetya'daki Gürcülere karşı bir etnik temizlik
yürüttüler
110
ve savaş sona erdikten sonra Tshinvali civarındaki Gürcü köylerini yok ettiler.
111
Savaş 192.000 kişiyi yerinden etti
112
ve birçoğu savaştan sonra evlerine dönebilse de, bir yıl sonra yaklaşık 30.000 etnik Gürcü yerinden edildi.
113
Sözde Güney Osetya lideri
Eduard Kokoity
, Kommersant'ta yayınlanan bir röportajda Gürcülerin geri dönmesine izin vermeyeceğini söyledi.
114
115
Fransa
Cumhurbaşkanı
Nicolas Sarkozy
, 12 Ağustos 2008'de bir ateşkes anlaşmasını müzakere etti.
116
17 Ağustos'ta Rusya Devlet Başkanı
Dmitri Medvedev
, Rus kuvvetlerinin ertesi gün Gürcistan'dan çekilmeye başlayacağını duyurdu.
117
Rusya, Abhazya ve Güney Osetya'yı 26 Ağustos'ta ayrı cumhuriyetler olarak tanıdı.
118
Rusya'nın tanımasına cevaben, Gürcistan hükûmeti Rusya ile diplomatik ilişkilerini kesti.
119
Rus güçleri
Abhazya
ve Güney Osetya sınırındaki tampon bölgeleri 8 Ekim'de terk etti ve Gürcistan'daki
Avrupa Birliği İzleme Misyonu
tampon bölgelere gönderildi.
120
Savaştan bu yana Gürcistan, Abhazya ve Güney Osetya'nın
Gürcistan'ın işgal altındaki toprakları
olduğunu belirtiyor.
121
122
Gürcistan, Cumhurbaşkanı'nın devlet başkanı ve
Başbakan
'ın hükûmetin başı olduğu,
temsili demokratik
bir
parlamenter
cumhuriyettir
. Yürütme yetkisine
Gürcistan Kabinesi
sahiptir. Kabine, Başbakan tarafından başkanlık edilen ve Cumhurbaşkanı tarafından atanan bakanlardan oluşur.
Salome Zurabişvili
, 2018 Gürcistan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların %59,52'sini kazandıktan sonra şu anki Gürcistan Cumhurbaşkanı olmuştur.
İrakli Garibaşvili
2021'den beri Gürcistan Başbakanıdır.
Gürcistan Cumhurbaşkanı
Salome Zurabişvili
İsviçre Ulusal Konseyi
Başkanı Marina Carobbio Guscetti ile Tiflis'te görüşmekteyken
Kutaisi'deki Gürcistan parlamento binası
Yasama
yetkisi
Gürcistan Parlamentosuna
aittir. Parlamento tek kamaralı ve milletvekili olarak bilinen 150 üyesi vardır, bunların 73'ü tek üyeli bölgeleri temsil etmek üzere çok sayıda kişi ve 77'si partileri orantılı temsille temsil etmek üzere seçilmektedir. Milletvekilleri dört yıllık dönemler için seçilir. 26 Mayıs 2012'de Saakaşvili, gücü merkezîleştirmek ve bazı siyasi kontrolü Abhazya'ya yakınlaştırmak amacıyla batıdaki
Kutaisi
şehrinde yeni bir Parlamento binasının açılışını yaptı.
123
Ekim 2012 seçimleri, Başkan Saakaşvili'nin ertesi gün kabul ettiği muhalefetteki "
Gürcü Hayali - Demokratik Gürcistan
" koalisyonunun zaferiyle sonuçlandı.
124
Gürcistan'daki siyasi özgürlüğün derecesine ilişkin farklı görüşler mevcuttur. Saakaşvili 2008 yılında ülkenin "Avrupa demokrasisi olma yolunda" ilerlediğine inanıyordu.
125
Freedom House
, Gürcistan'ı kısmen özgür bir ülke olarak listeliyor.
126
Parlamento, 2012 parlamento seçimlerine hazırlık olarak, 27 Aralık 2011 tarihinde, sivil toplum kuruluşları (STK'lar) ve
Venedik Komisyonu
'ndan gelen birçok tavsiyeyi içeren yeni bir seçim yasasını kabul etti. Bununla birlikte, yeni kanun, Venedik Komisyonu'nun, tek mandalı seçim bölgelerini boyut olarak karşılaştırılabilir olacak şekilde yeniden oluşturarak oyların eşitliğini güçlendirmeye yönelik birincil tavsiyesini ele almadı. 28 Aralık'ta Parlamento, kampanya ve siyasi parti finansmanını düzenlemek için Siyasi Birlikler Yasasını değiştirdi. Yerel ve uluslararası gözlemciler, siyasi rüşveti belirleme kriterlerinin belirsizliği ve hangi kişi ve kuruluşların yasaya tabi olacağı da dâhil olmak üzere çeşitli değişikliklerle ilgili endişelerini dile getirdiler. Mart 2012 itibarıyla, Parlamento bu endişeleri gidermek için başka değişiklikleri tartışıyordu.
127
Tiflis
'te bir NATO destekçisi poster
Gürcistan, doğrudan komşularıyla (Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye) iyi ilişkiler sürdürmekte. Gürcistan,
Birleşmiş Milletler
Avrupa Konseyi
, Dünya Ticaret Örgütü,
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı
GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası
128
ve
Asya Kalkınma Bankası
129
üyesidir. Gürcistan ayrıca Fransa,
130
Almanya,
131
İsrail
132
Japan,
133
Japonya
Güney Kore
134
Sri Lanka
135
Türkiye
136
Ukrayna
137
Amerika Birleşik Devletleri
138
ve diğer birçok ülke ile siyasi, ekonomik ve askerî ilişkileri sürdürmektedir.
139
Özellikle önerilen AB ve NATO üyeliği, ABD'nin
Eğit-Donat
askerî yardım programı ve
Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının
inşası yoluyla Gürcistan'da artan ABD ve Avrupa Birliği etkisi, Tiflis'in Moskova ile ilişkilerini sık sık gerginleştirdi. Gürcistan'ın Irak'taki koalisyon güçlerindeki varlığını artırma kararı önemli bir girişimdi.
140
Gürcistan şu anda
NATO
'nun tam üyesi olmak için çalışıyor. Ağustos 2004'te Gürcistan Bireysel Ortaklık Eylem Planı resmî olarak NATO'ya sunuldu. 29 Ekim 2004 tarihinde, NATO'nun
Kuzey Atlantik Konseyi
Gürcistan'ın
Bireysel Ortaklık Eylem Planı
'nı onayladı ve Gürcistan, Avrupa-Atlantik Entegrasyonunun ikinci aşamasına geçti. 2005 yılında Gürcistan Cumhurbaşkanı'nın kararıyla, Başbakan başkanlığındaki bölümler arası Bireysel Ortaklık Eylem Planını uygulamak için bir devlet komisyonu kuruldu. Komisyon, Bireysel Ortaklık Eylem Planının uygulanmasını koordine etmek ve kontrol etmekle görevlendirildi.
14 Şubat 2005 tarihinde, Gürcistan ile NATO arasında
Barış İçin Ortaklık
irtibat subayının atanmasına ilişkin anlaşma yürürlüğe girmiş ve bu suretle Gürcistan'a Güney Kafkasya'dan bir irtibat subayı atanmıştır. 2 Mart 2005 tarihinde, ev sahibi ülkenin NATO kuvvetlerine ve NATO personeline destek ve transit geçişinin sağlanması konusunda anlaşma imzalandı. 6-9 Mart 2006'da IPAP uygulama ara değerlendirme ekibi Tiflis'e geldi. 13 Nisan 2006'da, Bireysel Ortaklık Eylem Planı'nın uygulanmasına ilişkin değerlendirme raporunun tartışılması 26 + 1 formatında NATO Genel Merkezi'nde yapıldı.
141
2006 yılında Gürcistan parlamentosu, Gürcistan'ın NATO'ya entegrasyonu için çağrıda bulunan tasarıyı oybirliğiyle oyladı. Gürcistan'daki Gürcülerin ve politikacıların çoğunluğu NATO üyeliğini desteklemektedir.
142
Eylül 2019'da Rusya Dışişleri Bakanı
Sergey Lavrov
, "NATO'nun sınırlarımıza yaklaşması Rusya için bir tehdittir" dedi.
143
Yalnızca Tiflis yönetimindeki toprakları kapsayan toplu savunma ile ilgili şartla
NATO
Gürcistan üyeliğini kabul ederse, (yani Gürcü toprakları
Abhazya
ve
Güney Osetya
hariç, her ikisi de şu anda Rusya tarafından desteklenen,
tanınmayan ayrılıkçı cumhuriyetlerdir
.) "Bir savaş başlatmayacağız, ancak bu tür bir davranış NATO ile ve ittifaka girmeye istekli ülkelerle ilişkilerimizi zayıflatacaktır."
144
George W. Bush
, ülkeyi ziyaret eden ilk ABD başkanı oldu.
145
Tiflis Uluslararası Havalimanı
'na giden cadde o zamandan beri George W. Bush Caddesi olarak adlandırılıyor.
146
2 Ekim 2006 tarihinde, Gürcistan ve Avrupa Birliği,
Avrupa Komşuluk Politikası
kapsamında kabul edilen Gürcistan-Avrupa Birliği Eylem Planı metnine ilişkin ortak bir bildiri imzaladı. Eylem Planı, 14 Kasım 2006'da
Brüksel
'deki AB-Gürcistan İşbirliği Konseyi toplantısında resmî olarak onaylandı.
147
Haziran 2014'te AB ve Gürcistan, 1 Temmuz 2016'da yürürlüğe giren bir Ortaklık Anlaşması imzaladı.
148
13 Aralık 2016'da
AB
ve Gürcistan, Gürcistan vatandaşları için vize serbestliği konusunda anlaşmaya vardı.
149
27 Şubat 2017'de Konsey, AB'ye seyahat eden Gürcüler için herhangi bir 180 günlük süre içinde 90 günlük kalış süresi için vize serbestleştirme yönetmeliğini kabul etti.
150
Gürcü yapımı
Didgori-2
2011'de bir askerî geçit töreni sırasında
Gürcistan ordusu ya da diğer adıyla
Gürcistan Savunma Kuvvetleri
(GSK)
Kara Kuvvetleri
ve
Hava Kuvvetleri
olarak iki bölümden oluşur.
151
GSK'ın misyonu ve işlevleri
Gürcistan Anayasası
'na, Gürcistan Savunma ve Ulusal Askerî Strateji Yasası'na ve Gürcistan'ın imzaladığı uluslararası anlaşmalara dayanmaktadır ve Savunma Bakanlığı'nın rehberliği ve yetkisi altında uygulanır. Gürcistan'ın 2017 askerî bütçesi, 2016 yılına göre 78 milyon
artışla 748 milyonlarıdır. Askerî bütçenin en büyük kısmı, %62,5'i zırhlı kuvvetlere hazır olma ve güç geliştirme için tahsis edilmiştir.
152
Gürcistan, Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazandıktan sonra kendi
savunma sanayisini
geliştirmeye başladı.
STC Delta
tarafından yapılan ürünlerin ilk sergisi 1999'da yapıldı.
153
STC Delta şu anda zırhlı araçlar, topçu sistemleri, havacılık sistemleri, kişisel koruma ekipmanları ve küçük silahlar dâhil olmak üzere çeşitli askerî teçhizat üretmektedir.
154
Irak Savaşı
'nın sonraki dönemlerinde Gürcistan'ın
Çok Uluslu Güç
'te görev yapan 2.000'e kadar askeri vardı.
155
Gürcistan ayrıca
Afganistan
’da
NATO
liderliğindeki
Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü
'ne katıldı. 2013'teki 1.560 askerle, o zamanlar
NATO
dışındaki
156
en büyük ve kişi başına en fazla asker katkısı yapan ülkeydi.
157
158
11.000'den fazla Gürcü askeri Afganistan'da rotasyona tabi tutuldu.
159
2015 itibarıyla, Afganistan'da 31 Gürcü askerin çoğu
Helmand operasyonu
sırasında öldü
160
ve 35'i ampute dâhil 435'i yaralandı.
161
162
Gürcistan Devriye Polisi tarafından kullanılan bir Škoda Octavia Polis Otosu
Gürcistan'da kanun yaptırımı Gürcistan İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülür ve sağlanır. Son yıllarda, Gürcistan İçişleri Bakanlığı'nın Devriye Polis Departmanı, artık polisin daha önce özel bağımsız devlet kurumları tarafından yerine getirilen pek çok görevi üstlendiği radikal bir dönüşüm geçirdi. Polis tarafından yerine getirilen yeni görevler arasında sınır güvenliği, gümrük işlevleri ve sözleşmeli güvenlik hükümleri bulunmaktadır ; ikinci işlev, özel 'güvenlik polisi' tarafından gerçekleştirilir. Ulusal güvenlik adına toplanan istihbarat artık
Gürcistan İstihbarat Servisi
'nin görev alanı olmuştur.
2005 yılında Başkan
Miheil Saakaşvili
, yolsuzluk nedeniyle Gürcistan Ulusal Polisi'nin tüm trafik polislerini (yaklaşık 30.000 polis memuru) kovdu.
163
164
Daha sonra acemi erler etrafında yeni bir kuvvet oluşturuldu.
163
ABD Dışişleri Bakanlığı
'nın Uluslararası Narkotik ve Yasa Uygulama İşleri Bürosu, eğitim çabalarına yardım sağlamış ve danışmanlık sıfatıyla hareket etmeye devam etmektedir.
165
Yeni "Patruli" kuvveti yaygın yolsuzlukla suçlanan trafik polisinin yerini almak üzere ilk olarak 2005 yazında tanıtıldı.
166
Polis, 2004 yılında 022 (şu anda 112) Acil telefon numarası hizmetini başlatmıştır.
167
Gürcistan'da insan hakları,
ülkenin anayasası
tarafından güvence altına alınmıştır. Gürcistan Parlamentosu tarafından bu tür hakların uygulanmasını sağlamak için seçilen bağımsız bir insan hakları savunucusu bulunmaktadır.
168
Gürcistan,
Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi
'ni 2005 yılında onaylamıştır. "Hoşgörü" STK'sı, uygulanmasına ilişkin alternatif raporunda, Azeri okullarının sayısındaki hızlı bir düşüşten ve Azeri okullarına
Azerice
konuşmayan müdür atama vakalarından söz etmektedir.
169
Hükûmet, 26 Mayıs 2011 tarihinde
Nino Burcanadze
liderliğindeki protestocuları,
Rustaveli Bulvarı
'nı bağımsızlık günü yürüyüşü için açmayı reddetmelerinin ardından göz yaşartıcı gaz ve plastik mermilerle dağıttığı için gösteri izinleri ve alternatif bir mekân seçmeleri teklif edilmesine rağmen aşırı güç kullandığı iddiasıyla eleştirildi.
170
171
172
173
İnsan hakları aktivistleri protestoların barışçıl olduğunu savunurken, hükûmet birçok protestocunun maskeli olduğuna ve ağır sopalarla ve molotofkokteylleriyle silahlandırıldığına dikkat çekti.
174
Gürcü muhalefet lideri Nino Burcanadze, darbe planlamakla ilgili suçlamaların temelsiz olduğunu ve protestocuların eylemlerinin meşru olduğunu söyledi.
173
175
Gürcistan, bağımsızlığından bu yana uyuşturucuya karşı sert politikalar sürdürdü ve
esrar
kullanımı için bile uzun cezalar verdi. Bu, insan hakları aktivistlerinden eleştiri aldı
176
ve protestolara yol açtı.
177
Sivil toplum kuruluşlarından gelen davalara yanıt olarak, 2018'de Gürcistan Anayasa Mahkemesi "marihuana tüketimi özgür kişilik hakkı tarafından korunan bir eylemdir"
178
ve "[Esrarın] yalnızca kullanıcının sağlığına zarar verebilmesi sonuçtan kullanıcının kendini sorumlu tutar. Bu tür eylemlerin sorumluluğu halk için tehlikeli sonuçlara yol açmaz" şeklinde hükmetti.
179
Bu kararla Gürcistan, esrarın çocukların yanında kullanılmasının hâlâ yasak olmasına rağmen
dünyada esrarı yasallaştıran ilk ülkelerden
biri oldu.
180
Gürcistan'ın Köppen iklim sınıflandırma haritası
Gürcistan çoğunlukla
Güney Kafkasya
'da yer alırken, ülkenin
bazı kısımları
da
Kuzey Kafkasya
'da bulunmaktadır.
181
182
Ülke
41 °
ve
44 ° K
enlemleri ile
40 °
ve
47 ° D
boylamları arasında yer alır ve 67.900 km² (26.216 sq mi) alana sahiptir. Çok dağlık bir ülkedir.
Lihi Sıradağları
ülkeyi doğu ve batı kısımlarına ayırır.
183
Tarihsel olarak, Gürcistan'ın batı kısmı Kolhis olarak bilinirken, doğu platosuna İberya deniyordu. Karmaşık bir coğrafi ortam nedeniyle dağlar,
Svaneti
'nin kuzey bölgesini Gürcistan'ın geri kalanından da izole eder.
Büyük Kafkas Sıradağları
, Gürcistan'ın kuzey sınırını oluşturur.
183
Sıradağlardan Rusya topraklarına giden ana yollar,
Şida Kartli
ile Kuzey Osetya arasındaki
Roki Tüneli
'nden ve (Gürcü Hevi bölgesinde)
Daryal Boğazı
'ndan geçmektedir. Roki Tüneli,
2008 Rus-Gürcü Savaşı
'nda Rus ordusu için hayati öneme sahipti, çünkü Kafkas Dağları'ndan geçen tek doğrudan yoldu. Ülkenin güney kısmı
Küçük Kafkas Dağları
ile sınırlanmıştır.
183
Büyük Kafkas Sıradağları,
deniz seviyesinden
5.000 metre yüksekliğe ve daha fazlasına ulaşan en yüksek zirveler ile Küçük Kafkas Dağları'ndan çok daha yüksektir.
Gürcistan'daki en yüksek dağ 5.068 metre ile
Şhara Dağı
'dır ve ikinci en yüksek dağ deniz seviyesinden 5.059 m yükseklikteki Janga Dağı'dır.
Diğer önemli zirveler arasında
Kazbek Dağı
5.047 m, Şota Rustaveli 4.860 m, Tetnuldi 4.858 m,
Uşba
4.700 m (15.420 ft) ve
Ailama
4.547 m yükseklikteki bulunmaktadır.
183
Belirtilen zirvelerden sadece Kazbek
volkanik
kökenlidir.
Kazbek
ve Şhara arasındaki bölgede (Ana Kafkasya Sıradağları boyunca yaklaşık 200 km (124 mil) mesafe) çok sayıda buzul vardır. Bugün Kafkasya'da bulunan 2.100 buzulun yaklaşık
%30'u Gürcistan'da bulunuyor
Kuzeydoğu Gürcistan'daki
Tuşeti
bölgesi.
Küçük Kafkas Dağları terimi genellikle Lihi Sıradağları ile Büyük Kafkas Sıradağları'na bağlanan güney Gürcistan'ın dağlık (yayla) alanlarını tanımlamak için kullanılır.
183
Alan, iki ayrı alt bölgeye ayrılabilir; Büyük Kafkas Sıradağları'na paralel uzanan Küçük Kafkas Dağları ve Küçük Kafkas Dağları'nın hemen güneyinde yer alan Güney Gürcistan Volkanik Yaylası.
Genel olarak bölge, çeşitli birbirine bağlı dağ sıraları (büyük ölçüde volkanik kökenli) ve yüksekliği 3.400 metreyi aşmayan platolar ile karakterize edilebilir. Bölgenin öne çıkan özellikleri arasında
Cavaheti Volkanik Platosu
, Tabatskuri ve Paravani gibi göller, maden suyu ve kaplıcalar bulunmaktadır. Gürcistan'daki iki büyük nehir
Rioni
ve
Mtkvari
'dir. Güney Gürcistan Volkanik Yaylası, yüksek sismik aktiviteye sahip genç ve dengesiz bir jeolojik bölgedir ve Gürcistan'da kaydedilen en önemli depremlerden bazılarını yaşamıştır.
Krubera mağarası
, dünyanın bilinen en derin mağarasıdır. Abhazya'da
Gagra Sıradağları
'nın
Arabika Masifi
'nde yer almaktadır. 2001 yılında, bir Rus-Ukraynalı ekip, 1.710 metrelik dünya mağara derinlik rekorunu burada kırmıştı. 2004 yılında,
Ukraynalı
bir ekip
speleoloji
tarihinde ilk kez 2.000 metrelik işareti geçtiğinde, üç seferin her birinde nüfuz derinliği artırıldı. Ekim 2005'te, mağaranın bilinen derinliğini daha da artıran CAVEX ekibi tarafından keşfedilmemiş bir bölüm bulundu. Bu keşif, mağaranın 2.140 metre olan bilinen derinliğini doğruladı.
“Gürcistan Ulusal Atlası”, ülkenin kapsamlı bir portresini veriyor. Atlas, Gürcistan'ın onur konuğu olduğu
Frankfurt Kitap Fuarı
2018'de tanıtıldı.
184
İngilizce dilinde hazırlanan bu ilk Gürcistan Ulusal Atlası'na birkaç yıllık hazırlık çalışmaları sırasında 100'den fazla bilim insanı ve haritacı katkıda bulundu. 200'ün üzerinde geniş formatlı tematik harita ve rakamlar,
fiziki
ve
beşeri coğrafyadan
ekonomi
ve
politikaya
kadar ülkeyle ilgili tüm konular hakkında bilgi içermektedir. Ayrıntılı içindekiler tablosu iki dillidir (İngilizce, Almanca) ve metinlerin ve haritaların kolayca bulunmasına yardımcı olur.
185
Gürcistan fiziki haritası
Ülkenin sınırları içindeki manzara oldukça çeşitlidir. Batı Gürcistan'ın manzarası alçak bataklık ormanları, bataklıklar ve ılıman
yağmur ormanlarından
uçsuz bucaksız kar ve buzullara kadar çeşitlilik gösterirken, ülkenin doğu kesiminde küçük
yarı-kurak
ovalar bile bulunuyor. Ormanlar Gürcistan topraklarının yaklaşık %40'ını kaplarken,
alpin
subalpin bölgesi
arazinin yaklaşık %10'unu oluşturmaktadır.
Batı Gürcistan'ın deniz seviyesinin altında kalan bölgelerinde doğal yaşam alanlarının çoğu, arazinin tarımsal gelişimi ve
kentleşme
nedeniyle son 100 yılda ortadan kayboldu.
Kolhis Ovası
'nı kaplayan ormanların büyük çoğunluğu, millî parklara ve rezervlere dâhil edilen bölgeler (örneğin,
Paliastomi Gölü
alanı) dışında, şu anda neredeyse yok. Şu anda, orman örtüsü genellikle alçakta kalan alanların dışında kalmaktadır ve çoğunlukla dağ eteklerinde ve dağlarda yer almaktadır. Batı Gürcistan ormanları esas olarak
deniz seviyesinden
600 metre yüksekliğin altında yaprak döken ağaçlardan oluşur ve
meşe
gürgen
kayın
karaağaç
dişbudak
ve
kestane
gibi türler içerir.
Şimşir
gibi yaprak dökmeyen türler de birçok bölgede bulunabilir. Gürcistan'ın 4000 yüksek rakım bitkisinin yaklaşık 1000'i bu ülkeye
özgüdür
186
Vardzia
mağara kenti ve
Kura Nehri
vadisi
Acara
'daki
Mesheti Sıradağları
'nın batı-orta yamaçları ve Megrelya ve Abhazya'daki çeşitli yerler ılıman
yağmur ormanları
ile kaplıdır. Deniz seviyesinden 600-1.000 metre yükseklikte yaprak döken orman, bitki yaşamını oluşturan hem
geniş yapraklı
hem de
iğne yapraklı
türlerle karışır. Bölge ağırlıklı olarak kayın, ladin ve köknar ormanlarından oluşur. 1.500-1.800 metreden sonra orman büyük ölçüde iğne yapraklı hâle gelir. Ağaç örtüsü genellikle yaklaşık 1.800 metrede biter ve çoğu bölgede deniz seviyesinden 3.000 metre yüksekliğe kadar uzanan Alpin bölgesi görülür. Uçsuz bucaksız kar ve buzul bölgesi, 3.000 metrelik çizginin üzerindedir.
Doğu Gürcistan'ın manzarası (
Lihi Sıradağları
'nın doğusundaki bölge), batıdakinden oldukça farklıdır ancak batıdaki
Kolhis Ovası
'na benzer şekilde,
Kura
ve
Alazani
nehir ovaları dâhil olmak üzere Doğu Gürcistan'ın tüm alçak alanlarının neredeyse tamamı tarımsal amaçlarla
ormansızlaştırılmıştır
. Ayrıca, bölgenin nispeten daha kuru iklimi nedeniyle, alçak düzlüklerin bir kısmı (özellikle Kartli ve güneydoğu Kaheti) hiçbir zaman ormanlarla kaplı değildi.
Doğu Gürcistan'ın genel manzarası, dağlarla ayrılmış çok sayıda vadi ve boğazdan oluşur. Batı Gürcistan'ın aksine, bölgedeki ormanların yaklaşık yüzde 85'i yaprak döken ormandır. İğne yapraklı ormanlar yalnızca
Borcomi Boğazı
'nda ve en batı bölgelerde hâkimdir. Yaprak döken ağaç türleri arasında
kayın
meşe
ve
gürgen
baskındır. Diğer yaprak döken türler arasında birkaç çeşit
akçaağaç
titrek kavak
dişbudak
ve
fındık
bulunur. Yukarı Alazani Nehri Vadisi
porsuk
ormanları içerir.
Deniz seviyesinden 1.000 metrenin üzerindeki yüksek rakımlarda (özellikle
Tuşeti
Hevsureti
ve
Hevi
bölgelerinde),
çam
ve
huş
ormanları hâkimdir. Genel olarak, Gürcistan'ın doğusundaki ormanlar deniz seviyesinden 500-2.000 metre yüksekte bulunur ve dağlık bölge 2.000-2.300 ile 3.000-3.500 metre arasında değişir. Geriye kalan tek büyük, alçak ormanlar
Kaheti
'nin
Alazani
Vadisi'nde kalıyor. Uçsuz bucaksız kar ve buzul bölgesi, doğu Gürcistan'ın çoğu bölgesinde 3.500 metrelik çizginin üzerinde yer almaktadır.
Gürcistan'ın iklimi, ülkenin küçüklüğü göz önüne alındığında son derece çeşitlidir. Kabaca ülkenin doğu ve batı kısımlarına karşılık gelen iki ana iklim bölgesi vardır.
Büyük Kafkas Sıradağları
, Gürcistan'ın iklimini yumuşatmada önemli bir rol oynar ve ülkeyi kuzeyden gelen daha soğuk hava kütlelerinin girmesine karşı korur.
Küçük Kafkas Dağları
, bölgeyi güneyden gelen kuru ve sıcak hava kütlelerinin etkisinden kısmen korumaktadır.
Batum
'un
Karadeniz
kıyısı, Batı Gürcistan
Batı Gürcistan'ın çoğu, yıllık yağış miktarı 1,000-4,000 mm. arasında değişen nemli subtropikal bölgenin kuzey çevresi içinde yer almaktadır. Yağış, sonbahar aylarında özellikle yoğun olabilmesine rağmen, yağışlar yıl boyunca eşit olarak dağılma eğilimindedir. Bölgenin iklimi yüksekliğe göre önemli ölçüde değişir ve batı Gürcistan'ın alçak bölgelerinin çoğu yıl boyunca nispeten ılıkken, etek ve dağlık alanlar (Büyük ve Küçük Kafkas Dağları dâhil) serin, yağışlı yazlar ve karlı kışlar yaşar (kar örtüsü çoğu bölgede 2 metreyi aşıyor). Acara,
Kobuleti
'nin doğusundaki
Mtirala Dağı
yağmur ormanlarının
yılda yaklaşık 4,500 mm. yağış aldığı
Kafkasya
'nın en yağışlı bölgesidir.
Doğu Gürcistan, nemli subtropikalden kıtaya geçiş iklimine sahiptir. Bölgenin hava durumu, hem doğudan gelen kuru
Hazar
hava kütleleri hem de batıdan gelen nemli
Karadeniz
hava kütlelerinden etkilenir. Karadeniz'den nemli hava kütlelerinin nüfuzu, ülkenin doğu ve batı kısımlarını ayıran sıradağlar (
Lihi
ve
Mesheti
) tarafından genellikle engellenir. Yıllık yağış batı Gürcistan'ınkinden önemli ölçüde daha azdır ve 400-1.600 mm arasında değişmektedir.
En yağışlı dönemler genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında meydana gelirken, kış ve yaz ayları en kurak dönemdir. Doğu Gürcistan'ın çoğu, sıcak yazlar (özellikle deniz seviyesinin altında olan bölgelerde) ve nispeten soğuk kışlar yaşar. Ülkenin batı kesimlerinde olduğu gibi, 1.500 metrenin üzerindeki iklim koşullarının alçakta bulunan bölgelere göre önemli ölçüde daha soğuk olduğu doğu Gürcistan'da yükseklik önemli bir rol oynamaktadır. 2.000 metrenin üzerinde uzanan bölgeler, yaz aylarında bile sık sık don yaşar.
Kazbek
dağ manzarası
Gürcü çoban köpeği
Yüksek peyzaj çeşitliliği ve düşük enlemi nedeniyle Gürcistan, 648
omurgalı
türü (dünya çapında bulunan türlerin %1'inden fazlası) dâhil olmak üzere yaklaşık 5.601 hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır ve bu türlerin çoğu endemiktir.
187
Ormanlarda
kahverengi ayılar
kurtlar
vaşaklar
ve
kafkas leoparları
gibi bir dizi büyük
etobur
yaşar.
Bayağı sülün
(Kolhis Sülünü olarak da bilinir), Gürcistan'ın endemik bir kuşudur ve dünyanın geri kalanında önemli bir
av kuşu
olarak yaygın şekilde tanıtılmıştır. Omurgasız hayvan türlerinin sayısının çok yüksek olduğu düşünülmektedir, ancak veriler çok sayıda yayına dağıtılmıştır. Örneğin Gürcistan'ın
örümcek
kontrol listesi 501 türü içermektedir.
188
Rioni Nehri, nesli tükenmekte olan piç mersinbalığının üreme popülasyonunu içerebilir.
189
Gürcistan'dan liken oluşturan türler de dâhil olmak üzere 6.500'den biraz fazla
mantar
türü kaydedilmiştir
190
191
ancak bu sayı tam olmaktan uzaktır. Henüz kaydedilmemiş türler de dâhil olmak üzere Gürcistan'da meydana gelen gerçek toplam mantar türü sayısı, şimdiye kadar dünya çapındaki tüm mantarların yalnızca yaklaşık yüzde yedisinin keşfedildiği genel kabul gören tahmin göz önüne alındığında, muhtemelen çok daha yüksek olacaktır.
192
Mevcut bilgi miktarı hâlâ çok küçük olmasına rağmen, Gürcistan'a özgü mantar türlerinin sayısını tahmin etmek için ilk çaba gösterilmiş ve 2.595 tür, geçici olarak ülkenin olası endemikleri olarak belirlenmiştir.
193
Gürcistan'dan mantarlarla bağlantılı olarak 1.729 bitki türü kaydedilmiştir.
191
Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği
'ne göre, Gürcistan'da 4.300 damarlı bitki türü var.
194
Gürcistan dört ekolojik bölgeye ev sahipliği yapmaktadır:
Kafkasya karma ormanları
Euxine-Kolşik yaprak döken ormanlar
Doğu Anadolu dağ bozkırları
ve
Azerbaycan çalı çölü ve bozkırları
195
Gürcistan 2018 Orman Manzarası Bütünlük Endeksi'nde ortalama 7,79/10 puanla 172 ülke arasında küresel olarak 31. sıradaydı.
196
Hazar Denizi havzasına akan nehirler
Mtkvari (Kura) (1515 km), Tergi (623 km) Alazani (351 km)
Karadeniz havzasına akan nehirler
Çoruh (438 km), Rioni (327 km),
Enguri
(213 km)
Paravani, Hozapini, Paliastomi, Tabatskuri, Bazaleti
Şhara (5068 m), Kazbeg (5047 m), Rustavi (4960 m), Tetnults (4852 m) ve Uşba (4700 m)
Her ikisi de Gürcistan merkezî hükûmetinin kontrolü dışında olan tartışmalı
Abhazya
ve Tshinvali Bölgesi (
Güney Osetya
) bölgelerini vurgulayan Gürcistan haritası
Gürcistan 9 bölge, 1 şehir ve 2 özerk cumhuriyete ayrılmıştır.
151
Bunlar sırasıyla 67 bölgeye ve 12 kendi kendini yöneten şehre bölünmüştür.
197
Gürcistan, biri bağımsızlığını ilan eden iki resmî özerk bölge içermektedir. Gürcistan içinde resmî olarak özerk olan
198
fiilen bağımsız
Abhazya
bölgesi 1999'da bağımsızlığını ilan etti.
199
Ayrıca resmî olarak özerk olmayan başka bir bölge de bağımsızlık ilan etti. "Güney Osetya" ifadesi Rus
Kuzey Osetya
ile siyasi bağları ima ettiği için
Güney Osetya
Gürcistan tarafından resmî olarak Tshinvali bölgesi olarak biliniyor.
200
Gürcistan, Sovyetler Birliği'nin bir parçasıyken bu bölge
Güney Osetya Özerk Oblastı
olarak adlandırıldı. Özerklik statüsü 1990'da iptal edildi. Gürcistan'ın bağımsızlığından bu yana fiilen ayrı Güney Osetya'ya yeniden özerklik verilmesi için teklifler yapıldı, ancak 2006'da bölgede tanınmayan bir referandum bağımsızlık oyu ile sonuçlandı.
200
Hem Abhazya'da hem de Güney Osetya'da çok sayıda kişiye Rus pasaportu verilmişti, bazıları Rus yetkililer tarafından zorunlu pasaportlaştırma sürecinden geçti.
201
Bu, Rusya'nın bölgenin bağımsızlığını tanıdığı 2008 Güney Osetya savaşı sırasında Rusya'nın Gürcistan'ı işgalinin gerekçesi olarak kullanıldı.
202
Gürcistan, bu bölgelerin Rusya tarafından işgal edildiğini ifade etmektedir.
121
203
Her iki cumhuriyet de
asgari uluslararası tanınırlık
elde etti.
Yerel diktatör
Aslan Abaşidze
yönetimindeki
Acara
, Rusya ile yakın bağlarını sürdürdü ve Batum'da bir Rus askerî üssünün kurulmasına izin verdi. 2004'te Miheil Saakaşvili'nin seçilmesiyle Abaşidze ile Gürcistan hükûmeti arasında gerginlikler yükseldi ve Acara'da gösteriler düzenlenmesine ve Abaşidze'nin istifasına ve ardından kaçmasına neden oldu. Bölge özerkliğini koruyor ve Acara'nın merkezî Gürcistan hükûmeti ile yeniden bağlantısının bir işareti olarak, Gürcistan Anayasa Mahkemesi Tiflis'ten Batum'a taşındı.
204
Bölge
Merkezi
Alan (km
Nüfus!
205
style="width:85px;"| Yoğunluk
Abhazya
Sohum
8,660
242,862
yaklaşık
28.04
Acara
Batum
2,880
333,953
115.95
Guria
Ozurgeti
2,033
113,350
55.75
İmereti
Kutaisi
6,475
533,906
82.45
Kaheti
Telavi
11,311
318,583
28.16
Kvemo Kartli
Rustavi
6,072
423,986
69.82
Mtsheta-Mtianeti
Mtsheta
6,786
94,573
13.93
Raca-Leçhumi ve Kvemo Svaneti
Ambrolauri
4,990
32,089
6.43
Samegrelo-Zemo Svaneti
Zugdidi
7,440
330,761
44.45
Samtshe-Cavaheti
Ahaltsihe
6,413
160,504
25.02
Şida Kartli
Gori
5,729
300,382
yaklaşık
52.43
Tiflis
Tiflis
720
1,108,717
1,539.88
Gürcistan Demiryolları
, Avrupa ile Orta Asya arasındaki en kısa yol olan Karadeniz ile
Hazar Denizi
'ni birbirine bağlayan hayati bir arterdir.
Arkeolojik araştırmalar, Gürcistan'ın büyük ölçüde
Karadeniz
'de ve daha sonra tarihî
İpek Yolu
üzerindeki konumu nedeniyle antik çağlardan beri birçok toprak ve imparatorluk ile ticaret yaptığını göstermektedir.
Kafkas Dağları
'nda altın, gümüş, bakır ve
demir
çıkarılmıştır.
Gürcü şarap
yapımı çok eski bir gelenek ve ülke ekonomisinin önemli bir dalıdır. Ülkenin oldukça büyük
hidroelektrik
kaynakları bulunmaktadır.
206
Gürcistan'ın modern tarihi boyunca, ülkenin iklimi ve topoğrafyası nedeniyle tarım ve turizm başlıca ekonomik sektörler olmuştur.
151
20. yüzyılın büyük bölümünde, Gürcistan ekonomisi Sovyet
komuta ekonomisi
modeli içindeydi. 1991'de SSCB'nin çöküşünden bu yana Gürcistan,
serbest piyasa ekonomisine
geçiş için tasarlanmış büyük bir yapısal reform başlattı. Diğer tüm
Sovyet sonrası
devletlerde olduğu gibi, Gürcistan da ciddi bir ekonomik çöküşle karşı karşıya kaldı. Güney Osetya ve Abhazya'daki iç savaş ve askerî çatışmalar krizi şiddetlendirdi. Tarım ve sanayi üretimi azaldı. 1994'e gelindiğinde gayri safi yurtiçi hasıla 1989'dakinin dörtte birine geriledi.
207
Batı'dan ilk mali yardım 1995'te,
Dünya Bankası
ve
Uluslararası Para Fonu
Gürcistan'a 206 milyon ABD doları ve Almanya 50 milyon
DM
verdiğinde geldi.
21. yüzyılın başlarından beri Gürcistan ekonomisinde gözle görülür olumlu gelişmeler gözlemlendi. 2007'de Gürcistan'ın
reel GSYİH
büyüme oranı yüzde 12'ye ulaştı ve Gürcistan'ı Doğu Avrupa'nın en hızlı
büyüyen ekonomilerinden
biri hâline getirdi.
151
Dünya Bankası, Gürcistan'ı
iş yapma kolaylığı
açısından bir yıl içinde 112. sıradan 18. sıraya yükseldiği için "dünyanın bir numaralı ekonomik reformcusu" olarak nitelendirdi.
208
Gürcistan,
Dünya Bankası
'nın 2019
Doing Business raporunda
konumunu 6. sıraya yükseltti.
209
Ülke %12,6 gibi yüksek bir işsizlik oranına ve Avrupa ülkelerine kıyasla oldukça düşük bir
medyan gelire
sahiptir.
Şarap üretimi Gürcü ekonomisinin geleneksel bir parçasıdır.
2006 yılında Gürcistan'ın en büyük ticaret ortaklarından biri olan Rusya'ya
Gürcü şarabı
ithalatına getirilen yasak ve mali bağlantıların kopması, IMF Misyonu tarafından bir "dış şok" olarak tanımlandı.
210
Ayrıca Rusya, Gürcistan için gaz fiyatını artırdı. Aynı dönemde,
Gürcistan Ulusal Bankası
, ülkede devam eden enflasyonun esas olarak Rusya'nın ekonomik ambargosu da dâhil olmak üzere dış nedenlerden kaynaklandığını belirtti.
211
Gürcü yetkililer, 2007 yılındaki ambargo nedeniyle oluşan cari açığın, "doğrudan yabancı yatırımların büyük girişinin yarattığı yüksek döviz geliri" ve turist gelirlerindeki artışla finanse edilmesini bekliyorlardı.
212
Ülke ayrıca uluslararası piyasa menkul kıymetlerinde sağlam bir krediye sahiptir.
213
Gürcistan küresel ticaret ağına daha
entegre
hâle geliyor: 2015 ithalatı ve ihracatı sırasıyla GSYİH'nin %50 ve %21'ini oluşturuyor.
151
Gürcistan'ın ana ithalatı yakıtlar, araçlar, makineler ve parçalar, tahıl ve diğer gıdalar ve ilaçlardır. Başlıca ihracat ürünleri araçlar, demir alaşımları, gübre, fındık, hurda metal, altın, bakır cevheridir.
151
Gürcistan,
Batum
ve
Poti
limanları,
Bakü-Tiflis-Kars demiryolu
Bakü
'den başlayıp Tiflis üzerinden
Ceyhan
'a ulaşan bir petrol boru hattı olan
Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı
(BTC) ve paralel bir gaz boru hattı olan
Güney Kafkasya Boru Hattı
ile uluslararası bir ulaşım koridoruna dönüşmektedir.
214
Saakaşvili yönetimi, iktidara geldiğinden beri vergi tahsilatını iyileştirmeyi amaçlayan bir dizi reform gerçekleştirdi. Diğer şeylerin yanı sıra, 2004 yılında sabit bir
gelir vergisi
getirildi.
215
Sonuç olarak, bütçe gelirleri dört kat arttı ve bir zamanların büyük bir
bütçe açığı
bütçe fazlasına dönüştü.
151
216
217
2001 yılı itibarıyla nüfusun yüzde 54'ü ulusal yoksulluk sınırının altında yaşarken, 2006 yılında yoksulluk yüzde 34'e, 2015'te yüzde 10,1'e düşmüştür.
218
2025 yılında kişi başına düşen ortalama gelir $19.673 idi.<
219
2025 hesaplamaları, Gürcistan'ın
nominal GSYİH
'sını $209,86 milyar olarak gösteriyor.
219
Gürcistan ekonomisi,
tarım sektöründen
(yüzde 9,2) uzaklaşarak (2016 itibarıyla GSYİH'nin yüzde 68,3'ünü temsil eden)
hizmet sektörüne
daha fazla yaklaşmaktadır.
151
Telekomünikasyon altyapısı ile ilgili olarak, Gürcistan, bir ülkenin bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmişlik düzeyini belirleyen bir gösterge olan Dünya Ekonomik Forumu'nun
Ağ Hazırlık Endeksi
'nde (NRI) sınır komşuları arasında son sırada yer almaktadır. Gürcistan, 2015 NRI sıralamasında 60. sırada iken 2016'da 58. sırada yer aldı.
220
221
Gürcistan'ın en çok ziyaret edilen kayak merkezi
Gudauri
Turizm, Gürcistan ekonomisinin giderek daha önemli bir parçası olmaktadır. 2016 yılında 2.714.773 turist ülkeye yaklaşık 2,16 milyar ABD doları kazandırmıştır.
222
Hükûmete göre, Gürcistan'da farklı
iklim bölgelerinde
103 tatil köyü bulunmaktadır. Turistik cazibe merkezleri arasında, dördü
UNESCO
Dünya Mirası Alanı
olarak tanınan 2.000'den fazla
maden suyu
kaynağı, 12.000'den fazla tarihî ve kültürel anıt (
Kutaisi
'deki
Bagrati Katedrali
ve
Gelati Manastırı
Mtsheta
'nın tarihî anıtları ve Yukarı
Svaneti
) bulunmaktadır.
223
Diğer turistik yerler
Uplistsihe
Ananuri Kalesi / Kilisesi
Siğnaği
ve
Kazbek Dağı
'dır. 2018'de Rusya'dan 1,4 milyondan fazla turist Gürcistan'ı ziyaret etti.
224
ს 1 otoyolunda bulunan ve otoyolu gösteren yeşil bir yön işareti
Bugün Gürcistan'da ulaşım
demiryolu
, karayolu, feribot ve hava yolu ile sağlanmaktadır.
İşgal altındaki bölgeler
hariç toplam yol uzunluğu 20.553 kilometre ve demiryolları 1.576 km'dir.
225
Kafkasya ve Karadeniz kıyısında bulunan Gürcistan, komşu Azerbaycan'dan Avrupa Birliği'ne enerji ithalatının geçtiği kilit bir ülkedir. Geleneksel olarak ülke,
Avrupa Rusyası
ile
Yakın Doğu
ve Türkiye arasında önemli bir kuzey-güney ticaret yolu üzerinde bulunmaktaydı.
Son yıllarda Gürcistan, ulaşım ağlarının modernizasyonu için büyük miktarlarda yatırım yaptı. Yeni otoyolların inşasına öncelik verildi ve bu nedenle, Tiflis gibi büyük şehirler yollarının kalitesinin çarpıcı biçimde arttığını gördü; buna rağmen şehirler arası rotaların kalitesi hâlâ zayıftır ve bugüne kadar sadece bir
otoyol
-standardı yol (ს 1) inşa edilmiştir.
226
Gürcü demiryolları, Karadeniz ve
Hazar Denizi
'ni birbirine bağlayan güzergahın en büyük bölümünü oluşturduğundan, Kafkasya için önemli bir ulaşım arterini temsil etmektedir. Buna karşılık, bu, son yıllarda komşu Azerbaycan'dan Avrupa Birliği, Ukrayna ve Türkiye'ye artan enerji ihracatından yararlanmalarına olanak sağlamıştır.
227
Yolcu hizmetleri devlete ait
Gürcistan Demiryolları
tarafından yürütülürken, nakliye operasyonları bir dizi lisanslı operatörler tarafından yürütülmektedir. 2004 yılından bu yana Gürcistan Demiryolları, sağlanan hizmeti yolcuları için daha verimli ve konforlu hâle getirmeyi amaçlayan bir filo yenileme ve yönetsel yeniden yapılandırma programı uyguluyor.
228
Demiryolları için altyapı geliştirme de gündemde üst sıralarda yer aldı ve kilit Tiflis demiryolu kavşağının yakın gelecekte büyük çapta yeniden yapılanmaya girmesi bekleniyor.
229
Ek projeler arasında 30 Ekim 2017'de açılan ve Kafkasya'nın çoğunu standart hatlı demiryolu ile Türkiye'ye bağlayan ekonomik açıdan önemli
Bakü-Tiflis-Kars demiryolunun
inşaatı da yer alıyor.
230
231
Batum limanı
Gürcistan'da hava ve deniz taşımacılığı gelişmekte olup, birincisi yolcular tarafından, ikincisi ise yük taşımacılığı için kullanılmaktadır. Gürcistan hâlihazırda dört uluslararası havalimanına sahiptir; bunlardan en büyüğü, çok sayıda büyük Avrupa şehrine bağlantı sunan
Georgian Airways
'in merkezi olan
Tiflis Uluslararası Havalimanı
'dır. Ülkedeki diğer havalimanları, büyük ölçüde gelişmemiş veya planlanmış trafikten yoksundur, ancak son zamanlarda bu iki sorunu da çözmek için çaba harcanmıştır.
232
Gürcistan'ın Karadeniz kıyısında, en büyüğü ve en yoğun olanı Batum Limanı olmak üzere çok sayıda liman bulunmaktadır; Batum şehrin kendi bir sahil beldesi iken, liman Kafkasya'da önemli bir kargo terminalidir ve genellikle komşu Azerbaycan tarafından Avrupa'ya enerji sevkiyatı yapmak için bir geçiş noktası olarak kullanılmaktadır. Tarifeli ve kiralık yolcu feribot hizmetleri Gürcistan'ı Bulgaristan, Romanya, Türkiye ve Ukrayna'ya bağlamaktadır.
233
234
Gürcü dilinin Kafkas dilleri arasında dağılımı. (Turuncu)
Gürcistan nüfusu, etnik çeşitlilik göstermesiyle dikkati çeker. 4.483.200 (1 Ocak 2013)
235
kişiden oluşan ülke nüfusun yaklaşık %83,8'ini
Gürcüler
Lazlar
Megreller
Svanlar
oluşturur. Diğer büyük etnik gruplar
Azerbaycan Türkleri
(%6,5),
Ermeniler
(%5,7),
Ruslar
(%1,5),
Abhazlar
ve
Osetlerdir
236
Ülkede,
Asuriler
Çeçenler
Çinliler
Gürcistan Yahudileri
Yunanlar
Kabardeyler
Kürtler
Tatarlar
Türkler
Zazalar
ve
Ukraynalılar
gibi daha küçük gruplar yaşar. Gürcistan Yahudi cemaati, yeryüzündeki en eski Yahudi cemaatlerinden biridir.
Gürcistan nüfusu, dilsel dağılım açısından da çok çeşitlilik gösterir.
Güney Kafkas dilleri
ailesinden
Gürcüce
Megrelce
Svanca
ve
Lazca
konuşan nüfus çoğunluğu oluşturur. Megrel, Svan ve Laz dilleri konuşan nüfusunun yanı sıra, Gürcü olmayan nüfus da kendi dillerinin yanı sıra
Gürcüce
konuşur. Gürcistan'ın resmî dili
Gürcüce
'dir; Abhazya Özerk Cumhuriyeti'nde
Abhazca
da resmî dil kabul edilmiştir. Güney Kafkas dillerini konuşan nüfusun oranı %83,8'dir (buna
Gürcüce
Megrelce
Lazca
ve
Svanca
dâhildir). Kalan nüfusun %6,5'i
Azerice
, %5,7'si
Ermenice
ve %4,5'i başka dilleri konuşur.
Sovyetler Birliği
'nin 1990'ların başında dağılması sırasında
Abhazya
ve
Güney Osetya
olarak adlandırılan bölgede ayrılıkçı yönetimler ortaya çıktı.
Abhazya
nüfusunun %46'sını (1989 nüfus sayımı) oluşturan Gürcü nüfusu tamamen göç ettirildi
237
ve bu nüfusun ancak küçük bir bölümü Abhazya'nın
Gali
bölgesine geri dönebildi.
Güney Osetya
'daki çatışmalar sırasında
Osetlerin
bir kısmı
Kuzey Osetya
'ya göç etmek zorunda kaldı. Bugün Gürcistan'da yaşayan Oset nüfusun büyük çoğunluğu ayrılıkçı Güney Osetya bölgesinde yaşar. 1944 yılında Gürcistan'dan göç ettirilen
Mesheti Türklerine
(Ahıska Türkleri), Gürcistan parlamentosunun 2007'de aldığı kararla ülkeye geri dönme hakkı tanındı (Gürcü kimliğini kabul şartı ile). Ancak herhangi geri dönüş gerçekleşmedi.
Etnik Gürcü nüfusunun yaklaşık %5'inin yurt dışına göç ettiği tahmin edilmektedir. 2006 istatistiklerine göre Gürcistan en büyük göçü
Türkiye
ve
Çin
'den almıştır.
Gürcistan nüfusunun büyük çoğunluğu
Ortodoks
Hristiyan
'dır ve nüfusun %81,9'u
Gürcistan Ortodoks Kilisesi
'ne bağlıdır. Dinsel azınlıklar başında
Müslümanlar
(%9,9), Ermeni Apostolikler (%3,9), Rus Ortodokslar (%2),
Katolikler
(%0,8) gelir. Ayrıca başka dinlere mensup küçük gruplar vardır.
Gelati Manastırı
Doğu Ortodoks Hristiyanlık
, Gürcistan'da %83,4 taraftarla en yaygın olan dinî inanıştır ve nüfusun çoğu
Gürcü Ortodoks Kilisesi
'ne bağlıdır.
239
Gürcü Ortodoks Kilisesi, dünyanın en eski Hristiyan Kiliselerinden biridir ve havari
Aziz Andreas
tarafından kurulduğunu iddia etmektedir.
240
4. yüzyılın ilk yarısında Hristiyanlık,
Kapadokyalı
Azize Nino
'nun misyonerlik çalışmalarının ardından İberya'nın (bugünkü Kartli veya doğu Gürcistan) devlet dini olarak kabul edildi.
241
242
Kilise, Orta Çağ'ın başlarında
otosefallik
kazandı; Rusya'nın ülkedeki hâkimiyeti sırasında otosefallik kaldırılmış, 1917'de restore edilmiş ve 1989'da
İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi
tarafından tamamen tanınmıştır.
243
Gürcü Ortodoks Kilisesi'nin özel statüsü resmî olarak Gürcistan Anayasası ve 2002 Konkordatosu'nda tanınmaktadır, ancak dinî kurumlar devletten ayrıdır ve her vatandaşın din hakkı vardır.
Gürcistan'da din (2014 nüfus sayımı)
244
Diğerleri (%2.5)
Gürcistan'daki dinî azınlıklar arasında Müslümanlar (%10,7),
Ermeni Hristiyanlar
(%2,9) ve Roma Katolikleri (%0,5) bulunmaktadır.
239
Bunun yanı sıra 2014 nüfus sayımına kaydedilenlerin %0,7'si kendilerini diğer dinlerin mensubu olarak belirtti, %1,2 reddetti ya da dinini belirtmedi ve %0,5 herhangi bir inanca bağlı olmadığını belirtti.
239
İslam
, hem Azeri Şii Müslümanlar (güneydoğu Gürcistan'da) hem Acara'daki Gürcü
Sünni
Müslümanlar hem de
Laz
Sünni Müslümanlar ve Türkiye sınırı boyunca Sünni
Mesheti Türkleri
tarafından temsil edilmektedir. Abhazya'da Abhaz nüfusunun azınlık bir kesimi yeniden canlanan Abhaz
pagan
inancının yanı sıra Sünni Müslüman'dır. Ayrıca ülkenin 1578'de Osmanlılar tarafından ele geçirilmesini sağlayan
Lala Mustafa Paşa
'nın Kafkasya Seferini takiben Gürcistan'a yerleşmiş
Müslüman Rum
ve
Müslüman Ermeni
azınlıklar bulunmaktadır.
Gürcü Yahudileri
'nin tarihi MÖ 6. yüzyıla kadar dayanmaktadır;
İsrail
'e yüksek düzeyde göç nedeniyle Gürcü Yahudileri'nin nüfusu son on yılda azalmıştır.
245
Gürcistan'daki uzun dinî hoşgörü geçmişine rağmen,
246
Yehova'nın Şahitleri
gibi "geleneksel olmayan inançlara" karşı daha sonra görevinden alınan Ortodoks rahip Basil Mkalavişvili'nin takipçileri tarafından dinî ayrımcılık ve şiddet örnekleri olmuştur.
247
Geleneksel dinî organizasyonlara ek olarak, Gürcistan'da toplumun seküler ve ateist kesimleri (%0,5)
248
ve dine bağlı ancak aktif olarak inançlarını uygulamayan bireylerin önemli bir bölümü bulunmaktadır.
249
Tiflis Devlet Üniversitesi
Gürcistan'daki Yüksek Öğretim Kurumları
Gürcistan'ın eğitim sistemi, 2004 yılından bu yana tartışmalı olsa da kapsamlı bir modernizasyondan geçmiştir.
250
251
Gürcistan'da eğitim 6-14 yaş arası tüm çocuklar için zorunludur.
252
Okul sistemi ilkokul (altı yıl; 6-12 yaş), temel (üç yıl; 12-15 yaş seviyesi) ve orta öğretim (üç yıl; 15-18 yaş seviyesi) veya alternatif olarak mesleki çalışmalar (iki yıl) olmak üzere ayrılır. Ortaokul sertifikasına sahip öğrencilerin yüksek öğretime erişimi vardır. Yalnızca Birleşik Ulusal Sınavları geçen öğrenciler, sınavlarda alınan puanların sıralamasına göre devlet tarafından akredite edilmiş bir yüksek öğrenim kurumuna kayıt olabilir.
253
Bu kurumların çoğu üç eğitim seviyesi sunar: bir Lisans Programı (üç ila dört yıl); bir Yüksek Lisans Programı (iki yıl) ve bir Doktora Programı (üç yıl). Ayrıca, üç ila altı yıl süren tek seviyeli bir yüksek öğrenim programını temsil eden bir Sertifikalı Uzman Programı da vardır.
252
254
2016 itibarıyla 75
yüksek öğretim kurumu
, Gürcistan Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından akredite edilmiştir.
255
Brüt birincil kayıt oranı 2012-2014 döneminde yüzde 117 ile Avrupa'da İsveç'ten sonra en yüksek ikinci kayıt oldu.
256
Tiflis, özellikle 1918'de
Birinci Gürcü Cumhuriyeti
'nin kuruluşu Gürcüce dilinde modern eğitim kurumlarının kurulmasını sağladığından beri, Gürcü eğitim sisteminin ana damarı hâline geldi. Tiflis, başta 1918'de Tiflis Tıp Enstitüsü olarak kurulan
Tiflis Devlet Tıp Üniversitesi
ve 1918'de kurulan ve Kafkasya bölgesinin tamamında en eski üniversite olmaya devam eden
Tiflis Devlet Üniversitesi
(TSU) olmak üzere Gürcistan'daki birçok büyük yüksek öğretim kurumuna ev sahipliği yapmaktadır.
257
35.000'den fazla öğrencinin kayıtlı olduğu TSU'daki öğretim üyesi ve personel (işbirlikçiler) sayısı yaklaşık 5.000'dir. Gürcistan'ın ana ve en büyük teknik üniversitesi olan
Gürcistan Teknik Üniversitesi
'nin
258
yanı sıra
Gürcistan Üniversitesi
259
Kafkas Üniversitesi
260
ve
Tiflis Özgür Üniversitesi
261
de Tiflis'te bulunuyor.
Antik
Kolhis
süvari küpeleri, Gürcistan Ulusal Müzesi
Gürcü kültürü Kolhis ve
İberya
medeniyetleri ile oluşumundan itibaren binlerce yıl içinde gelişmiştir.
262
11. yüzyılda klasik edebiyat, sanat, felsefe ve mimaride bir
rönesans ve altın çağ
yaşamıştır.
263
Gürcü kültürü,
Antik Yunanistan
Roma İmparatorluğu
Bizans İmparatorluğu
, çeşitli İran imparatorluklarından (özellikle
Ahameniş
Part
Sasani
Safevi
ve
Kaçar
imparatorlukları)
264
265
266
267
ve daha sonra 19. yüzyıldan itibaren
Rus İmparatorluğundan
etkilenmiştir.
Gürcü geleneksel savaş dansı
Horumi
Gürcü dili ve şair
Şota Rustaveli
'nin Klasik Gürcü edebiyatı, 19. yüzyılda uzun bir kargaşa döneminden sonra yeniden canlandı ve modern çağın
Grigol Orbeliani
Nikoloz Barataşvili
İlia Çavçavadze
Akaki Tsereteli
Vaja Pşavela
gibi
romantik
yazarları ve romancılarını yetiştirdi.
268
Gürcü dili, geleneksel kayıtlara göre MÖ 3. yüzyılda İberya Kralı
I. Parnavaz
tarafından icat edilen üç benzersiz
yazı biçimi
ile yazılmaktadır.
269
270
Gürcistan,
folkloru
, geleneksel müziği, dansları, tiyatrosu, sineması ve sanatıyla ünlüdür. 20. yüzyılın önemli ressamları arasında
Niko Pirosmani
Lado Gudiaşvili
Elene Ahvlediani
; önemli bale koreografları arasında
George Balanchine
Vahtang Çabukiani
ve
Nino Ananiaşvili
; önemli şairler arasında
Galaktion Tabidze
Lado Asatiani
ve
Muhran Maçavariani
; ve önemli tiyatro ve yönetmenler arasında
Robert Suturua
Tengiz Abuladze
Giorgi Danelia
ve
Otar İoseliani
bulunmaktadır.
268
Eski Tiflis - Gürcistan'daki mimari, birçok yönden Avrupa ve Asya'nın bir karışımıdır.
Gürcistan mimarisi
birçok medeniyetten etkilenmiştir.
Kaleler
kuleler
tahkimatlar
ve
kiliseler
için birkaç farklı
mimari tarz
bulunmaktadır. Yukarı
Svaneti
surları ve
Hevsureti
'deki
Şatili
kale kasabası Orta Çağ Gürcü kale mimarisinin en güzel örneklerinden bazılarıdır. Gürcistan'ın diğer mimari yönleri arasında Tiflis'teki Haussmann tarzındaki
Rustaveli Bulvarı
ve
Eski Şehir Bölgesi
bulunmaktadır.
kaynak belirtilmeli
Gürcü
kilise sanatı
, klasik kubbe stilini orijinal
bazilika
stiliyle birleştiren ve Gürcü çapraz
kubbe
stili olarak bilinen stili oluşturan Gürcü Hristiyan mimarisinin en dikkat çekici yönlerinden biridir. 9. yüzyılda Gürcistan'da çapraz kubbe mimarisi gelişti; ondan önce çoğu Gürcü kilisesi bazilikaldı. Gürcü kilise mimarisinin diğer örnekleri Gürcistan dışında bulunabilir:
Bulgaristan'daki
Baçkovo Manastırı
(1083'te Gürcü ordu komutanı
Grigorol Bakuriani
tarafından inşa edilmiştir), Yunanistan'daki
İviron Manastırı
(10. yüzyılda Gürcüler tarafından inşa edilmiştir) ve Kudüs'teki
Kutsal Haç Manastırı
(9. yüzyılda Gürcüler tarafından yaptırılmıştır). 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki en ünlü Gürcü sanatçılarından biri
ilkelci
ressam
Niko Pirosmani
idi.
271
Gürcistan'daki televizyon, dergi ve gazetelerin tümü, hem devlete ait olan hem de
reklam
, abonelik ve diğer satışla ilgili gelirlere bağlı olan kâr amacı gütmeyen şirketler tarafından işletilmektedir.
Gürcistan Anayasası
ifade özgürlüğünü garanti eder.
Geçiş hâlindeki
bir ülke olarak, Gürcistan medya sistemi dönüşüm içerisindedir.
kaynak belirtilmeli
Gürcistan'ın medya ortamı, sektörü etkileyen uzun vadeli siyasallaşma ve kutuplaşmaya rağmen
Güney Kafkasya
'daki en özgür ve en çeşitli ortam olmaya devam ediyor.
272
Kamu yayıncısını kontrol etmeye yönelik siyasi mücadele, 2014'te de onu bir yönsüz bırakmıştır.
273
Gürcü hanelerinin büyük bir yüzdesinin televizyonu ve çoğunun en az bir radyosu vardır. Gürcistan'ın medya şirketlerinin çoğu, başkent ve en büyük şehir olan
Tiflis
'te bulunuyor.
Gürcü halk şarkıcıları
Gürcistan, öncelikli olarak
polifoninin
erken gelişimi ile bilinen bir antik müzik geleneğine sahiptir. Gürcü polifonisi, üç vokal bölüme, mükemmel beşliye dayanan benzersiz bir ayar sistemine ve paralel beşli ve uyumsuzluklar bakımından zengin bir armonik yapıya dayanmaktadır. Gürcistan'da üç tür polifoni geliştirildi: Svaneti'de komplike bir versiyon, Kaheti bölgesinde bir bas arka plan üzerinde bir diyalog ve batı Gürcistan'da üç parçalı kısmen doğaçlama bir versiyon.
274
Gürcü halk şarkısı "
Çakrulo
",
Voyager 2
'de 20 Ağustos 1977'de uzaya gönderilen
Voyager Altın Plaklarında
yer alan 27 müzik bestesinden biriydi.
275
Sağ üstten sola ve aşağıya: Acara'ya özgü
Haçapuri
Mtsvadi
Hinkali
, İmereti'ye özgü
Haçapuri
Phali
Çurçhela
Şotis puri
Elarci
Mçadi
Satsivi
Gürcü mutfağı
ve
şarabı
, yüzyıllar boyunca gelenekleri her döneme uyarlayarak gelişti. En sıra dışı yemek geleneklerinden biri, aynı zamanda arkadaşlarınız ve ailenizle sosyalleşmenin bir yolu olan
supra
yani Gürcü sofrasıdır. Supra'nın başı
tamada
olarak bilinir. O son derece felsefi konuşmaları yönetir ve ayrıca herkesin eğlenmesini sağlar. Gürcistan'ın çeşitli tarihî bölgeleri kendine has yemekleriyle bilinir: Örneğin doğu dağlık Gürcistan'dan
Hinkali
(etli mantı) ve esas olarak
İmereti
Samegrelo
ve
Acara
'dan
Haçapuri
bunlardan bazılarıdır. Geleneksel Gürcü yemeklerinin yanı sıra diğer ülkelerin yemekleri Rusya'dan, Yunanistan'dan ve son zamanlarda Çin'den gelen göçmenler tarafından Gürcistan'a getirildi.
Arkeoloji, Gürcistan ve çevresindeki verimli vadilerin ve yamaçların
asma
yetiştiriciliğine ve
neolitik
şarap üretimine (
Gürcüce
: ღვინო, ğvino) ev sahipliği yaptığını göstermektedir.
276
277
278
279
Kvevri
kil kavanozlarını kullanarak eski geleneksel Gürcü şarap yapımı yöntemi 2013 yılında
UNESCO
tarafından
UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri
'ne eklendi.
280
Gürcistan'daki şarap üretiminin kapsamlı tarihi ve önemli ekonomik rolü nedeniyle, şarap geleneği ülkenin ulusal kimliğiyle iç içe ve ayrılmaz bir parça olarak kabul edilir.
276
Gürcistan'ın 19. yüzyıldaki bağcılık merkezlerinden biri olan Muhrani Sarayı, ismini verdiği şarabı üretmek için yakın zamanda restore edildi.
Gürcistan'ın
Karadeniz
'den etkilenen ılıman iklimi ve nemli havası, asma yetiştiriciliği için en iyi koşulları sağlamaktadır. Üzüm bağlarındaki toprak o kadar yoğun bir şekilde işlenir ki, üzüm bağları, olgunlaştıklarında sonunda meyve ağaçlarının gövdelerine sarkar. Bu yetiştirme yöntemine
maglari
denir.
281
En iyi bilinen Gürcü şarap bölgeleri arasında
Kaheti
Telavi
ve
Kvareli
'nin mikro bölgelerine ayrılmıştır),
Kartli
İmereti
Raca-Leçhumi ve Kvemo Svaneti
Acara
ve
Abhazya
bulunmaktadır.
Gürcü şarabı, son zamanlarda Rusya ile ilişkilerde tartışmalı bir konu olmuştur. Rusya ile olan siyasi gerilimler, 2006 Rus Gürcü şarabı ambargosuna katkıda bulundu, Rusya, Gürcistan'ın sahte şarap ürettiğini iddia etti. Bu "resmî" bir nedendi, ancak Rusya'nın ekonomik bağları siyasi amaçlar için kullanması nedeniyle Rusya ile olan ekonomik ilişkilerin istikrarsızlığı iyi biliniyor.
282
Sahtecilik sorunları, yabancı üreticilerin yanlış etiketlemesinden ve Gürcistan dışında üretilen ve Gürcistan'da üretildiği iddiasıyla Rusya'ya ithal edilen şarapların üzerindeki sahte “Gürcü Şarabı” etiketlerinden kaynaklanmaktadır.
282
Sahte şarap sevkiyatı, esas olarak, hiçbir denetim ve düzenlemenin yapılmadığı, Rus işgali altındaki
Abhazya
ve
Güney Osetya
'da
Rusya
tarafından yönetilen gümrük kontrol noktaları aracılığıyla gerçekleştirildi.
282
Gürcistan
Romanya
maçı,
2011 Ragbi Dünya Kupası
Gürcistan'daki en popüler sporlar
futbol
basketbol
ragbi
güreş
judo
ve
halterdir
. Tarihsel olarak, Gürcistan beden eğitimi ile ünlüdür;
Romalılar
, eski
İberya
'nın eğitim tekniklerini gördükten sonra Gürcülerin fiziksel niteliklerine hayran kalmıştırlar.
283
Güreş, Gürcistan için tarihsel olarak önemli bir spor olmaya devam ediyor ve bazı tarihçiler,
Grekoromen
tarzı güreşin birçok Gürcü unsurunu içerdiğini düşünüyor.
284
Gürcistan'da en popüler güreş tarzlarından biri Kaheti tarzıdır. Geçmişte bugün yaygın olarak kullanılmayan birkaç başka stil vardı. Örneğin, Gürcistan'ın
Hevsureti
bölgesi üç farklı güreş tarzına sahiptir. 19. yüzyıl Gürcistan'ındaki diğer popüler sporlar
polo
ve daha sonra yerini ragbi birliğine bırakan geleneksel bir Gürcü oyunu olan
Lelo
idi.
Rustavi International Motorpark
'ta Efsaneler araba yarışı
Kafkasya
bölgesindeki ilk ve tek yarış pisti Gürcistan'da bulunuyor. İlk olarak 1978 yılında inşa edilen
Rustavi International Motorpark
, 20 milyon dolara mal olan toplam yeniden yapılanma sonrasında 2012 yılında yeniden açılmıştır.
285
Pist,
FIA
Grade 2 gereksinimlerini karşılıyor ve şu anda Legends araba yarışı serisine ve Formula Alfa yarışmalarına ev sahipliği yapıyor.
286
Basketbol her zaman Gürcistan'da önemli sporlardan biriydi ve Gürcistan'da
Otar Korkia
Miheil Korkia
Zurab Sakandelidze
ve
Levan Moseşvili
gibi çok ünlü
Sovyetler Birliği millî basketbol takımı
üyeleri vardı.
Dinamo Tiflis
, 1962'deki prestijli
Euroleague
yarışmasını kazandı. Gürcistan'ın NBA'de beş oyuncusu vardı:
Vladimir Stepania
Jake Tsakalidis
Nikoloz Tskitişvili
Tornike Şengelia
ve günümüzde
Golden State Warriors
pivotu
Zaza Paçulia
. Diğer önemli basketbolcular iki kez Euroleague şampiyonu olan
Giorgi Şermadini
ve Euroleague oyuncuları
Manuçar Markoişvili
ve
Viktor Sanikidzedir
. Spor, son yıllarda ülkede popülerliğini yeniden kazanıyor.
Gürcistan millî basketbol takımı
, 2011'den beri son üç turnuvada
EuroBasket
'e katılmaya hak kazandı.
2005'ten beri
Poti
kentinde düzenlenen
Karadeniz
Ülkeleri Arası Çocuk Halk Dansları Festivali'ne her yıl yüzlerce kişi gelmektedir. Bu festivale katılan ülkeler:
Türkiye
adına 2006 yılında
Anadolu Ateşi
adlı halk ve modern dans grubu gitmiş ve festival yarışma olmamasına rağmen "En Beğenilen Dans Grubu (veya ülke)" unvanını almıştır.
Bursa Büyükşehir Belediyesi
tarafından 2008 yılında 22.'si düzenlenen Uluslararası Altın Karagöz Halk Dansları Yarışması'nda 'Altın Karagöz' ödülünü Gürcistan kazandı.
Gürcistan'da çalışma saatleri 9.00-18.00 veya 10.00-19.00 arasındadır. Gürcistan ile Türkiye arasında yazın +1 saat ve kışın +2 saat fark vardır.
Yılbaşı
: 31 Aralık gecesi - 1 Ocak
Noel
Bayramı: 7 Ocak (Ortodoks)
Yılbaşı
: 14 Ocak (Ortodoks) (resmî tatil yok)
Vaftiz Günü: 19 Ocak
Anneler Günü
: 3 Mart
Kadınlar Günü: 8 Mart
Bağımsızlık Günü
: 9 Nisan
Sevgililer Günü: 15 Nisan (resmî tatil yok)
Paskalya
Bayramı: Nisan - Mayıs arasında pazar günü (her yıl değişmektedir ancak mutlaka pazar günü)
Ölüleri Anma Günü: Paskalya'nın ikinci gün (her yıl değişmektedir ancak mutlaka pazartesi günü)
Cumhuriyet Bayramı
: 26 Mayıs
Havariler Petre ve Pavle (Peter ve Paul) Günü: 12 Temmuz (resmî tatil yok)
Anayasa Kabul Günü: 24 Ağustos
Aziz Meryem Ana Günü: 28 Ağustos
Mtsheta şehrinde
Svetitshoveli Kilisesi Günü
: 14 Ekim
Aziz Giorgi Günü: 23 Kasım
Aziz Barbara Günü: 17 Aralık (resmî tatil yok)
"Madde 8",
Gürcistan Anayasası
Abhazya Özerk Cumhuriyeti
'nde, ayrıca
Abhazca
"Constitution of Georgia"
(PDF)
Parliament of Georgia
. 10 Aralık 2017 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi.
საქსტატის წინასწარი მონაცემებით, ქვეყანაში საქართველოს სამი მილიონ 657 ათასი მოქალაქე ცხოვრობს
3 Mart 2025 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
., 11:43, 26.08.2025.
"2024 Population and Agricultural Census of Georgia Preliminary Results"
(PDF)
. National Statistics Office of Georgia. 25 Haziran 2025. 13 Ocak 2026 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi.
"World Economic Outlook Database, April 2025"
(İngilizce). 7 Ocak 2026 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"GINI index (World Bank estimate) – Georgia"
data.worldbank.org
World Bank
. 20 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
6 Haziran
2023
"Human Development Report 2025"
(PDF)
United Nations Development Programme
. 6 Mayıs 2025. 6 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025
"საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები"
(PDF)
. National Statistics Office of Georgia. 28 Nisan 2016. 28 Nisan 2016 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi:
29 Nisan
2016
Nijman, Jan (2020).
Geography: Realms, Regions, and Concepts
(20. bas.). Wiley.
ISBN
978-1119607410
"The Law of Georgia on Occupied Territories (431-IIs)"
(PDF)
State Ministry for Reintegration
. 23 Ekim 2008. 24 Haziran 2014 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi: 1 Şubat 2015
"Human Development Report 2023/2024"
(PDF)
(İngilizce).
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı
. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
(İngilizce)
2006-2009 Dışişleri Politikası
3 Mart 2009 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
., s. 9-10. Gürcistan Dışişleri Bakanlığı.
Peradze, Gregory
. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia".
Georgica
, Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209
Hock, Hans Henrich; Zgusta, Ladislav (1997).
Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies
. Walter de Gruyter. s.
211
ISBN
978-3110128840
Mikaberidze, Alexander (2015).
Historical Dictionary of Georgia
. 2. Rowman & Littlefield. s. 3.
ISBN
978-1442241466
Boeder, Winfried; Bublitz, Wolfram; von Roncador, Manfred; Vater, Heinz (2002).
Philology, typology and language structure
. Peter Lang. s. 65.
ISBN
978-0820459912
The Russian designation of Georgia (Gruziya) also derives from the Persian gurg.
Rapp Jr., Stephen H. (2014).
The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature
. Ashgate Publishing. s. 21.
ISBN
978-1472425522
F. Steingass,
A Comprehensive Persian-English Dictionary
, Beyrut, 1975, s. 1078, 1083
"Steingass, Francis Joseph.
A Comprehensive Persian-English dictionary, including the Arabic words and phrases to be met with in Persian literature
. London: Routledge & K. Paul, 1892"
. 13 Kasım 2022 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 4 Aralık 2022
Constantine Porphyrogenitus
(1967).
Gyula Moravcsik
(Ed.).
De Administrando Imperio
. translated by
R.J.H Jenkins
. Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies.
David Braund (1994).
A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562
Oxford University Press
. ss.
17-18
ISBN
978-0198144731
Rapp, Stephen H. (2003),
Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts
, ss. 419–423. Peeters Publishers,
90-429-1318-5
"Article 2.1"
Constitution of Georgia
, Legislative Herald of Georgia,
‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.
Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (31 Aralık 2001)
Keys, David (28 Aralık 2003).
"Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine"
The Independent
. 25 Eylül 2015 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
"Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BC"
. Euronews. 21 Mayıs 2015. 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2015
Thomas Stöllner, Irina Gambaschidze (2014)
The Gold Mine of Sakdrisi and Earliest Mining and Metallurgy in the Transcausus and the Kura-Valley System
18 Kasım 2015 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
"Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, March 1994, webpage:
LCweb2-ge0015
5 Şubat 2017 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
..
David Marshall Lang
(1997).
Lives and Legends of the Georgian Saints
(2 bas.).
St. Vladimir's Seminary Press
ISBN
978-0913836293
Ronald Grigor Suny
Armenia, Azerbaijan, and Georgia
– "Christianity and the Georgian Empire". DIANE Publishing, 1 April 1996, s. 158
Mikaberidze, Alexander (2015).
Historical Dictionary of Georgia
(2 bas.). Rowman & Littlefield. ss. 527-529.
ISBN
978-1-4422-4146-6
. 1 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 1 Aralık 2017
"Georgia iii. Iranian elements in Georgian art and archeology"
. 17 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
22 Nisan
2015
Cyril Toumanoff
(1967).
Studies in Christian Caucasian History
Georgetown University Press
. ss. 83-84, 377.
Sketches of Georgian Church History by Theodore Edward Dowling
Dr Stephen H Rapp Jr.
The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature
16 Nisan 2017 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
. Ashgate Publishing, Ltd., 28 Eylül 2014.
1472425529
p 160
Ronald Grigor Suny.
The Making of the Georgian Nation
Indiana University Press
, 1994
0-253-20915-3
p 22
Asatiani 2009
, s. 48–50
Asatiani 2009
, s. 54–61
Asatiani 2009
, s. 47–48
Asatiani 2009
, s. 67–70
Suny (1994), s. 29
Smith, Graham; Vivien Law (1998).
Nation-building in the post-Soviet borderlands
. Cambridge University Press. s.
56
ISBN
978-0-521-59968-9
Alexei Zverev,
Ethnic Conflicts in the Caucasus
; Graham Smith, Edward A Allworth, Vivien A Law et al., ss. 56–58;
Abkhaz
by W. Barthold [V. Minorsky] in the
Encyclopaedia of Islam
The Georgian-Abkhaz State
(summary), by George Anchabadze, in: Paul Garb, Arda Inal-Ipa, Paata Zakareishvili, editors, Aspects of the Georgian-Abkhaz Conflict: Cultural Continuity in the Context of Statebuilding, Volume 5, 26–28 Ağustos 2000.
Rapp 2007
, s. 145
David Marshall Lang
(1976).
Modern History of Soviet Georgia
. Londra: Greenwood Press. s. 29.
ISBN
978-0837181837
Ivana Marková; Alex Gillespie, (Ed.) (2011).
Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue
. Cultural Dynamics of Social Representation. s. 43.
ISBN
978-0415593465
Howard Aronson; Dodona Kiziria (1999).
Georgian Literature and Culture
. Slavica. s.
119
ISBN
978-0893572785
Suny, Ronald Grigor (1996).
Armenia, Azerbaijan, and Georgia
. DIANE Publishing. s. 184.
ISBN
978-0-7881-2813-4
. 21 Aralık 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 1 Aralık 2017
The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.
(Gürcüce)
Javakhishvili, Ivane
(1982),
k'art'veli eris istoria
(The History of the Georgian Nation), vol. 2, ss. 184–187.
Tbilisi State University
Press.
Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652
. University of Michigan 1997. 1997.
ISBN
9780591308280
. Erişim tarihi: 25 Eylül 2016
René Grousset, Rene (1991).
'The Empire of the Steppes
Rutgers University Press
. s. 260.
Mikaberidze, Alexander (2015).
Historical Dictionary of Georgia
(2 bas.). Rowman & Littlefield. s. xxxi.
ISBN
978-1442241466
ჯაოშვილი, ვახტანგ (1984).
საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა
(1 bas.). მეცნიერება. s. 72.
Ronald Grigor Suny.
"The Making of the Georgian Nation"
Indiana University Press
, 1994. s. 55
Георгиевский трактат
[Treaty of Georgievsk] (Rusça).
Moscow State University
. 24 Temmuz 1783. 1 Mayıs 2015 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 1 Şubat 2015
"Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014"
. 19 Şubat 2019 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2015
Mikaberidze, Alexander
(2009), Burnham, Robert (Ed.),
Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars
, The Napoleon Series, 16 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
19 Şubat 2019
Gvosdev (2000), s. 85.
Avalov (1906), s. 186.
Gvosdev (2000), s. 86.
Lang (1957), s. 249.
Lang (1957), s. 251.
Lang (1957), s. 247.
Lang (1957), s. 252.
Timothy C. Dowling
Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond
8 Şubat 2017 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
. pp 728 ABC-CLIO, 2 Aralık 2014
1598849484
Suny, Ronald Grigor
(1994),
The Making of the Georgian Nation: 2nd edition
, s. 64.
Indiana University Press
0253209153
Allen F. Chew:
An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders
Yale University Press
, 1970, s. 74.
Stefan Talmon (1998),
Recognition of Governments in International Law
, ss. 289–290.
Oxford University Press
0-19-826573-5
Широков, И. В.; Тарасов, А. А. (2010).
Наша маленькая Хоста – Исторический очерк
(Rusça). Sochi. 20 Şubat 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Şubat 2014
Knight, Amy.
Beria: Stalin's First Lieutenant
Princeton University Press
Princeton, New Jersey
, s. 237,
978-0-691-01093-9
Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy
20 Haziran 2018 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
.".
The Independent
. 17 Ağustos 2008.
"Georgian World War II hero's remains return home"
Agenda.ge
. 30 Eylül 2015. 21 Eylül 2020 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
18 Ekim
2020
"Government of Georgia:About Georgia"
. gov.ge. 21 Ağustos 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2016
"Georgia: Abkhazia and South Ossetia"
www.pesd.princeton.edu
. Encyclopedia Princetoniensis. 4 Ağustos 2018 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
16 Mart
2019
"Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict"
. Hrw.org. March 1995. 20 Şubat 2001 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 4 Aralık 2016
"Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region"
. Human Rights Watch/Helsinki. May 1996. 13 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
18 Temmuz
2007
"EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation"
. Eurasianet.org. 5 Ağustos 2009 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"არჩევნების ისტორია"
. Tabula. 17 Ağustos 2016. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Kasım 2017
(Gürcüce)
Gorshkov, Nikolai (19 Eylül 2002).
"Duma prepares for Georgia strike"
BBC News
. 29 Eylül 2009 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
24 Temmuz
2009
"Russia, Georgia strike deal on bases"
. Civil Georgia, Tbilisi. 30 Mayıs 2005. 13 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment
5 Şubat 2017 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
. Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 Mayıs 2006
"Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia"
. Civil Georgia, Tbilisi. 13 Kasım 2007. 14 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
24 Temmuz
2009
Brian Whitmore (12 Eylül 2008).
"Is The Clock Ticking For Saakashvili?
. RFE/RL. 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Russia criticised over Abkhazia"
BBC News
. 24 Nisan 2008. 15 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015
"Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive"
. RIA Novosti. 16 Mayıs 2008. 9 Ekim 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015
"Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war"
Financial Times
. 26 Ağustos 2008. 20 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
Marc Champion; Andrew Osborn (16 Ağustos 2008).
"Smoldering Feud, Then War"
The Wall Street Journal
. 18 Şubat 2021 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 20 Aralık 2020
Luke Harding (19 Kasım 2008).
"Georgia calls on EU for independent inquiry into war"
The Guardian
. 13 Eylül 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 4 Aralık 2017
Roy Allison (2008).
"Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace
(PDF)
International Affairs
84
(6): 1145-1171.
doi
10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x
ISSN
0020-5850
. 23 Nisan 2016 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi19 Kasım 2015.
Jean-Rodrigue Paré (13 Şubat 2009).
"The Conflict Between Russia and Georgia"
. Parliament of Canada. 2 Ocak 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015
"Georgia 'started unjustified war
BBC News
. 30 Eylül 2009. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 18 Şubat 2019
"EU Report: Independent Experts Blame Georgia for South Ossetia War"
Der Spiegel
. 21 Eylül 2009. 2 Eylül 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 18 Şubat 2019
"Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address"
. Civil.Ge. 7 Ağustos 2008. 19 Ekim 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia"
The Jamestown Foundation
. 8 Ağustos 2008. 26 Ekim 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Georgian conflict puts U.S. in middle"
Chicago Tribune
. 9 Ağustos 2008. 16 Ekim 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
Peter Finn (17 Ağustos 2008).
"A Two-Sided Descent into Full-Scale War"
The Washington Post
. 6 Kasım 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
Allenova, Olga (8 Ağustos 2008).
Первая миротворческая война
(Rusça). Kommersant. 23 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015
Pavel Felgenhauer (14 Ağustos 2008).
"The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow"
. 20 Ağustos 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
Chivers, C.J. (15 Eylül 2008).
"Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start"
The New York Times
. 16 Haziran 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
"СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий"
СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий
(Rusça). NEWSru.com. 11 Eylül 2008. 2 Ocak 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015
"Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia"
. Library of Congress. 16 Temmuz 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
Harding, Luke (11 Ağustos 2008).
"I got my children out minutes before the bombs fell"
The Guardian
. 5 Mart 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2017
"Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge"
Reuters
. 9 Ağustos 2008. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
1 Temmuz
2017
"Russia opens new front, drives deeper into Georgia"
. Associated Press. 11 Ağustos 2008. 14 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
Schwirtz, Michael; Barnard, Anne; Kramer, Andrew E. (11 Ağustos 2008).
"Russian Forces Capture Military Base in Georgia"
The New York Times
. 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
Kramer, Andrew E.; Barry, Ellen (12 Ağustos 2008).
"Russia, in Accord With Georgians, Sets Withdrawal"
The New York Times
. 9 Kasım 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
Steven Lee Myers (13 Ağustos 2008).
"Bush, Sending Aid, Demands That Moscow Withdraw"
The New York Times
. 29 Ekim 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
"Report. Volume I"
(PDF)
. Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia. Eylül 2009. s. 27. 7 Ekim 2009 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi.
"Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After..."
Reuters
. 9 Ekim 2008. 22 Şubat 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"Civilians in the line of fire"
(PDF)
. Amnesty International. November 2008. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Georgia Marks Anniversary of War"
BBC News
. 7 Ağustos 2009. 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все"
Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все
(Rusça). Kommersant. 15 Ağustos 2008. 16 Eylül 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages"
. RFE/RL. 30 Eylül 2008. 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Russia Endorses Six-Point Plan"
. Civil.Ge. 12 Ağustos 2008. 12 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2008
Kunkle, Fredrick (18 Ağustos 2008).
"Bush, European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia"
The Washington Post
. 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017
"Statement by President of Russia Dmitry Medvedev"
. The Kremlin. 26 Ağustos 2008. 2 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"Georgia breaks ties with Russia"
BBC News
. 29 Ağustos 2008. 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014
"Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU"
. RIA Novosti. 9 Ekim 2008. 12 Ekim 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation"
. 29 Ağustos 2008. 3 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory"
. Civil.Ge. 28 Ağustos 2008. 3 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 19 Aralık 2018
"Georgia opens new parliament in Kutaisi, far from the capital"
Washington Post
. 26 Mayıs 2012. 11 Aralık 2018 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2012
"Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election"
Civil
, 2 Ekim 2012, 7 Ocak 2013 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
Berry, Lynn (7 Ocak 2008).
"Georgia Leader: Country on Right Track"
. Fox News. 8 Ocak 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
17 Ekim
2008
"Freedom in the World 2008"
(PDF)
Freedom House
. 31 Ocak 2011 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011
"Georgia"
. State.gov. 2 Nisan 2012. 21 Ocak 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Eylül 2012
"Shareholders and Board of Governors"
. European Bank for Reconstruction and Development. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 23 Şubat 2017
"Georgia Resident Mission"
. Asian Development Bank. 28 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 23 Şubat 2017
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of France"
. mfa.gov.ge. 25 Aralık 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Federal Republic of Germany"
. mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the State of Israel"
. mfa.gov.ge. 5 Eylül 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
28 Mart
2010
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Japan"
. Mfa.gov.ge. 3 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Visa Information for Foreign Citizens"
. Mfa.gov.ge. 30 Nisan 2009. 3 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
(South Korea is on the list of the countries whose citizens do not need a visa to enter and stay on the territory of Georgia for 360 days)
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka"
. Mfa.gov.ge. 3 Eylül 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of Turkey"
. mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Ukraine"
. mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Relations Between Georgia and the United States of America"
. usa.mfa.gov.ge. 23 Temmuz 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Bilateral Relations"
. mfa.gov.ge. 9 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"U.S. Announces New Military Assistance Program for Georgia"
. Civil.Ge. 1 Temmuz 2001. 12 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"Georgia's way to NATO"
. Mfa.gov.ge. 27 Mayıs 2010. 27 Ağustos 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Kasım 2010
"NDI Poll: Economy Still Top Concern for Georgians; Support for NATO and EU Stable"
(PDF)
. National Democratic Institute. 16 Ocak 2017. 27 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Lavrov: If Georgia Joins NATO, Relations Will Be Spoiled"
Georgia Today
. 26 Eylül 2019. 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
1 Ocak
2021
"Russian FM Lavrov supports resumption of flights to Georgia as Georgians 'realised consequences' of Haziran 20"
. Agenda.ge. 26 Eylül 2019. 30 Eylül 2019 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 29 Eylül 2019
"Europe | Bush praises Georgian democracy"
BBC News
. 10 Mayıs 2005. 19 Aralık 2008 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
Bush Heads to Europe for G – 8 Summit
The New York Times
EU, Georgia Sign ENP Action Plan
Civil Georgia
, 2 Ekim 2006.
"EU/Georgia Association Agreement"
. EEAS. 13 Eylül 2016. 28 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Visas: Council confirms agreement on visa liberalisation for Georgia"
. European Council – Council of the European Union. 20 Aralık 2016. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Visas: Council adopts regulation on visa liberalisation for Georgians"
. European Council – Council of the European Union. 27 Şubat 2017. 27 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"Georgia"
. Cia.gov. 14 Kasım 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016
"Budget"
(PDF)
Ministry of Defence of Georgia
. 2 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi:
26 Ocak
2017
"Delta History"
STC Delta
. 5 Temmuz 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"Delta Products"
STC Delta
. 15 Temmuz 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
Collin, Matthew (9 Mart 2007).
"Georgia to double troops in Iraq"
BBC News
. 22 Aralık 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"MoD Releases Details on Georgian Troops Wounded in Mayıs 13 Helmand Attack"
Civil Georgia
. 14 Mayıs 2013. 19 Haziran 2013 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"Georgia deploying 750 soldiers to Afghanistan"
Hurriyet Daily News
. Agence France-Presse. 4 Ağustos 2010. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
Mikheil Saakashvili (14 Aralık 2009).
"Why Georgia sends troops to Afghanistan"
The Daily Telegraph
. 29 Nisan 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
Ostroska, Jessica (16 Temmuz 2014).
"Georgian Army ends mission in Helmand"
Afghanistan International Security Assistance Force
. 8 Ağustos 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"Georgian Soldier Killed in Afghanistan"
. 23 Eylül 2015. 11 Ekim 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"Georgian Troops End Mission in Helmand"
. Civil Georgia. 17 Temmuz 2014. 5 Ağustos 2014 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
"Georgian Soldier Succumbs to Injuries Suffered in Afghanistan"
Civil Georgia
. 8 Haziran 2015. 11 Ekim 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
8 Haziran
2015
Mark McDonald, Knight Ridder Newspapers.
"Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia | McClatchy"
. Mcclatchydc.com. 11 Ocak 2013 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
"Georgia's National Police Corruption Project"
. NPR. 15 Eylül 2005. 27 Kasım 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
Building security in the Republic of Georgia
Andrew Stamer
1 Haziran 2007'de erişildi.
"Remarks by President Saakashvili at the CIS Summit in Tbilisi"
. President of Georgia. 3 Haziran 2005. 14 Haziran 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 23 Aralık 2007
"Security Notice"
. American Embassy Tbilisi. 15 Ağustos 2007 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 23 Aralık 2007
"Georgia's public defender"
. Ombudsman.ge. 21 Temmuz 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
"Alternative report on the implementation by Georgia of the Framework Convention for the Protection of National Minorities in the region of Kvemo Kartli – Tbilisi, 2008 – s. 58–59"
(PDF)
. 18 Temmuz 2011 tarihinde
kaynağından
(PDF)
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
"US, Britain, call for probe into Mayıs 26 events in Georgia"
. News.Az. 28 Mayıs 2011. 1 Haziran 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
Rachel Denber, Europe and Central Asia deputy director (26 Mayıs 2011).
"Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests | Human Rights Watch"
. Hrw.org. 2 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
"Tbilisi Mayor's Offers Protesters Alternative Venues for Rally"
. Civil.ge. 22 Temmuz 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
Misha, Dzhindzhikhashvili (26 Mayıs 2011).
"Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal"
ABC News
. Associated Press. 22 Ocak 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 24 Aralık 2011
"Audio, Video Recordings Implicate Protest Leaders to 'Plotting Violence
. Civil.ge. 25 Ekim 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
Luke Harding in Moscow and agencies (9 Nisan 2009).
"Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili"
The Guardian
. Birleşik Krallık. 6 Eylül 2013 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
"PM Strongly Against of Marijuana Decriminalization"
Civil Georgia
. 4 Haziran 2015. 26 Aralık 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 25 Aralık 2016
"Fighting back against Georgia's war on drugs"
. openDemocracy. 15 Aralık 2016. 13 Ocak 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
14 Ocak
2017
Berlin is Out, Tbilisi is In
5 Ağustos 2021 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
.,
Forbes
, September 2018
"Georgian Court Abolishes Fines For Marijuana Consumption"
Radio Free Europe/Radio Liberty
. 30 Temmuz 2018. 8 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2018
Wayne, Shawn (30 Temmuz 2018).
"Smoking Marijuana Legalized in Georgia"
Georgia Today
. 8 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2018
'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'
27 Nisan 2010 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
..
Encyclopædia Britannica
"CESWW – Definition of Central Eurasia"
. Cesww.fas.harvard.edu. 5 Ağustos 2010 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2010
"Georgia:Geography"
. Cac-biodiversity.org. 11 Mayıs 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
Nana Bolashvili, Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.):
National Atlas of Georgia
, s. 138, Steiner Verlag, 2018,
978-3-515-12057-9
[1]
1 Ağustos 2020 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
National Atlas of Georgia
, ss. VIII ve IX.
"Endemic Species of the Caucasus"
. Endemic-species-caucasus.info. 7 Ocak 2009. 12 Nisan 2009 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"Eucariota, Animalia, Chordata"
Georgian Biodiversity Database
. Institute of Ecology. 2015. 25 Haziran 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
7 Haziran
2016
"Caucasian Spiders " Checklists & Maps"
. Caucasus-spiders.info. 28 Mart 2009 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia"
. WWF. 15 Haziran 2020. 29 Haziran 2020 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
26 Haziran
2020
Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 ss., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986
"Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms"
. cybertruffle.org.uk. 20 Eylül 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
27 Temmuz
2011
Kirk, s.M., Cannon, s.F., Minter, D.W. ve Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008
"Fungi of Georgia – potential endemics"
. cybertruffle.org.uk. 27 Eylül 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
27 Temmuz
2011
"Georgia – a haven for biodiversity"
IUCN, International Union for Conservation of Nature
. 7 Aralık 2012. 30 Haziran 2019 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
29 Haziran
2019
Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm".
BioScience
67
(6): 534-545.
doi
10.1093/biosci/bix014
ISSN
0006-3568
Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C.; Robinson, J. G.; Callow, M.; Clements, T.; Costa, H. M.; DeGemmis, A.; Elsen, s. R.; Ervin, J.; Franco, s.; Goldman, E.; Goetz, S.; Hansen, A.; Hofsvang, E.; Jantz, s.; Jupiter, S.; Kang, A.; Langhammer, s.; Laurance, W. F.; Lieberman, S.; Linkie, M.; Malhi, Y.; Maxwell, S.; Mendez, M.; Mittermeier, R.; Murray, N. J.; Possingham, H.; Radachowsky, J.; Saatchi, S.; Samper, C.; Silverman, J.; Shapiro, A.; Strassburg, B.; Stevens, T.; Stokes, E.; Taylor, R.; Tear, T.; Tizard, R.; Venter, O.; Visconti, s.; Wang, S.; Watson, J. E. M. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40%of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material".
Nature Communications
11
(1).
doi
10.1038/s41467-020-19493-3
ISSN
2041-1723
"Registry of Municipalities"
. National Agency of Public Registry. 2 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
23 Ocak
2017
"Government of Georgia – Abkhazia"
. Government.gov.ge. 17 Temmuz 2011 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
3 Temmuz
2011
"Regions and territories: Abkhazia"
BBC News
. 8 Şubat 2011. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ocak
2011
"Regions and territories: South Ossetia"
BBC News
. 8 Şubat 2011. 17 Şubat 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ocak
2011
"Human Rights in the Occupied Territories of Georgia"
. Osce.org. 16 Haziran 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
"Russian Passportization"
The New York Times
. 15 Kasım 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
Abkhazia, S. Ossetia Formally Declared Occupied Territory.
3 Eylül 2008 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
. Civil Georgia. 28 Ağustos 2008.
"Regions and territories: Ajaria"
BBC News
. 8 Şubat 2011. 2 Şubat 2014 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
31 Ocak
2011
Kaynak hatası:
Geçersiz
etiketi;
2014 Census
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:
Kaynak gösterme
"U.S. Energy Informationa Administration "World Hydroelectricity Installed Capacity
. Eia.doe.gov. 23 Kasım 2010 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
"The World Bank in Georgia 1993–2007"
(PDF)
. World Bank. 2009. 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2013
World Bank Economy Rankings
15 Eylül 2008 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
..
World Bank (2018).
Doing Business 2019
(PDF)
. World Bank Publications. ss. 5, 11, 13.
ISBN
978-1464813269
. 6 Kasım 2018 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
. Erişim tarihi: 2 Kasım 2018
IMF Mission Press Statement at the Conclusion of a Staff Visit to Georgia
. 1 Haziran 2007.
Central Bank Chief Reports on Inflation
. Civil Georgia, Tbilisi. 10 Mayıs 2007.
Statement by IMF Staff Mission to Georgia
30 Haziran 2007 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
., Press Release No. 06/276. 15 Aralık 2006.
"Sweet Georgia. The Financial Times"
. Search.ft.com. 9 Mart 2008 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Kasım 2010
"South Caucasus Pipleline"
. 28 Eylül 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Eylül 2017
The Financial Times –
Flat taxes could be a flash in the pan, IMF research says
ölü/kırık bağlantı
Dünya Bankası
World Development Indicators 2008
18 Nisan 2010 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
Frequently Asked Questions: I. Macroeconomic Environment
, investingeorgia.org 28 Haziran 2010 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
"Living conditions"
. GeoStat. 3 Şubat 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
26 Ocak
2017
"Uluslararası Para Fonu 2023 GYSİH Tahminleri"
Dünya Ekonomi Tahmini
. Uluslararası Para Fonu. 10 Ekim 2023.
"Networked Readiness Index 2016"
. World Economic Forum. 21 Aralık 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Aralık 2016
"Networked Readiness Index 2015"
. World Economic Forum. 25 Ocak 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
26 Ocak
2017
"Georgian National Tourism Administration – Researches"
. Georgian National Tourism Administration. 28 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
26 Ocak
2017
Invest in Georgia: Tourism
26 Haziran 2010 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
"Russian Flight Ban Could Cost Georgia $300M, Experts Say"
The Moscow Times
. 24 Haziran 2019. 27 Ekim 2020 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 12 Aralık 2020
"Statistical Yearbook of Georgia 2016"
. National Statistics Office of Georgia. 28 Aralık 2016. s. 195. 28 Ekim 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Kasım 2017
"Roads Department of Georgia"
. Georoad.ge. 14 Mayıs 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Georgian Railway"
. Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Georgian Railway"
. Railway.ge. 7 Ekim 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Georgian Railway"
. Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Georgian Railway"
. Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Baku-Tbilisi-Kars Railway Line Officially Launched"
. Radio Free Europe/Radio Liberty. 30 Ekim 2017. 1 Kasım 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 3 Kasım 2017
"Kutaisi's airport: Georgia's opportunity"
. Evolutsia.Net. 18 Ocak 2012. 29 Şubat 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
"Varna – Batumi"
. Ukrferry. 2 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
31 Ocak
2017
"Schedules"
. Ukrferry. 2 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
31 Ocak
2017
"Arşivlenmiş kopya"
. 30 Eylül 2013 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Eylül 2013
"Arşivlenmiş kopya"
. 31 Ağustos 2006 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
7 Nisan
2009
"Arşivlenmiş kopya"
. 19 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
4 Mart
2008
Occupied city, estimated data
"Immigrants by previous country of residence and usual place of residence"
. 9 Ağustos 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016
"Patriarchate of Georgia – Official web-site"
. Patriarchate.ge. 11 Ocak 2015 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
10 Haziran
2012
Toumanoff, Cyril
, "Iberia between Chosroid and Bagratid Rule", in
Studies in Christian Caucasian History
, Georgetown, 1963, ss. 374–377.
"Archived copy"
. 8 Şubat 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
4 Haziran
2012
Rapp, Stephen H., Jr (2007).
"7 – Georgian Christianity"
The Blackwell Companion to Eastern Christianity
. John Wiley & Sons. s. 138.
ISBN
978-1-4443-3361-9
. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2012
"მართლმადიდებელი ავტოკეფალური ეკლესიები"
. საქართველოს საპატრიარქო. 28 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017
"საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები"
(PDF)
. National Statistics Office of Georgia. 28 Nisan 2016. 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
(PDF)
. Erişim tarihi:
29 Nisan
2016
Jacobs, Dan Norman. Paul, Ellen Frankel.
Studies of the Third Wave: Recent Migration of Soviet Jews to the United States
VNR AG, 1 January 1981
978-0-86531-143-5
ss. 13–14
Spilling, Michael. Georgia (Cultures of the world). 1997
"Memorandum to the U.S. Government on Religious Violence in the Republic of Georgia (Human Rights Watch Ağustos 2001)"
. Hrw.org. 2 Kasım 2008 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009
"საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები"
netgazeti.ge
. Netgazeti. 28 Nisan 2016. 13 Mayıs 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
28 Nisan
2016
Caucasus Analytical Digest No.20
25 Mart 2015 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
., Heinrich Böll Stiftung, 11 Ekim 2010
"Georgia purges education system"
. 29 Temmuz 2005. 19 Aralık 2008 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 10 Eylül 2008
– news.bbc.co.uk vasıtasıyla.
Molly Corso (13 Mayıs 2005)
Education reform rocks Georgia
31 Temmuz 2016 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
.. Eurasianet.
United Nations Development Programme
. Retrieved on 2 Eylül 2008.
Education system in Georgia
ölü/kırık bağlantı
. National Tempus Office Georgia.
"Centralized university entrance examinations"
. National assessment and examinations center. 26 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
31 Ocak
2017
Education institutions
11 Mayıs 2011 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
.. Ministry of Education and Science of Georgia. Retrieved on 2 Eylül 2008.
"Authorized institutions"
. Ministry of Education and Science of Georgia. 22 Ekim 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
23 Ekim
2016
"Gross enrollment ratio, primary, both sexes"
. The World Bank. 23 Ekim 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
23 Ekim
2016
"New Tbilisi.Gov.Ge – თბილისის მერიის ოფიციალური ვებ გვერდი"
. Tbilisi.gov.ge. 20 Şubat 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
5 Ocak
2014
"Contact"
. gtu.ge. 27 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 16 Şubat 2017
"Contact"
. ug.edu.ge. 1 Mart 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 16 Şubat 2017
"Contact"
. cu.edu.ge. 16 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 16 Şubat 2017
"Contact"
. freeuni.edu.ge. 17 Şubat 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 16 Şubat 2017
Georgia : in the mountains of poetry 3rd rev. ed., Nasmyth, Peter
Rapp, Stephen H. (2003),
Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts
. Peeters Publishers,
90-429-1318-5
I. Gagoshidze "The Achaemenid influence in Iberia" Boreas 19. (1996)
Yarshater, Ehsan
"Encyclopædia Iranica"
7 Mayıs 2016 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
. Routledge & Keagan Paul, 2001.
978-0-933273-56-6
ss. 464–479
Kennan, Hans Dieter; ve diğerleri. (2013).
Vagabond Life: The Caucasus Journals of George Kennan
. University of Washington Press. s. 32.
Willem Floor, Edmund Herzig.
Iran and the World in the Safavid Age
I.B.Tauris, 15 Eylül 2012
1850439303
s. 494
Lang David, Georgians
Lang, David Marshall
Georgia
. s. 515.
"Georgian Alphabet"
. 101languages.net. 28 Ekim 2012 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
30 Ekim
2012
"Niko Pirosmani – Short Biographical Information"
Niko Pirosmani
. Steele Communications. 28 Aralık 2016 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Aralık 2016
enpi-info.eu
3 Mart 2016 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
Freedom House
Georgia 2015 Press Freedom report
4 Mart 2016 tarihinde
Wayback Machine
sitesinde
arşivlendi
"Georgian Polyphonic Singing, "Chakrulo
UNESCO
. 2008. 5 Şubat 2017 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 17 Aralık 2016
"The Untold Story of How "Chakrulo" Ended Up in Space"
Georgian Journal
. 25 Eylül 2014. 16 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
21 Temmuz
2016
Miquel Hudin & Daria Kholodolina (2017),
Georgia: A guide to the cradle of wine
Vinologue
, s. 300,
ISBN
978-1941598054
, 26 Eylül 2020 tarihinde kaynağından
arşivlendi
23 Şubat 2021
"Archived copy"
. 15 Nisan 2015 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi:
15 Nisan
2015
Watson, Ivan.
"Unearthing Georgia's wine heritage"
. CNN. 29 Nisan 2010 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Şubat 2018
Spilling, Michael; Wong, Winnie (2008).
Cultures of The World Georgia
. s. 128.
ISBN
978-0-7614-3033-9
"UNESCO - Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method"
ich.unesco.org
(İngilizce). 22 Haziran 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 9 Eylül 2019
Goldstein, Darra (1958).
The Georgian feast: the vibrant culture and savory food of the Republic of Georgia
. ABD: University of California Press. s.
ISBN
0-520-21929-5
"Position Unchanged On Russian WTO Negotiations"
RadioFreeEurope/RadioLiberty
. 23 Nisan 2017 tarihinde
kaynağından
arşivlendi
. Erişim tarihi: 21 Şubat 2018
Romans erected the statue of the Iberian King Pharsman after he demonstrated Georgian training methods during his visit to Rome;
Cassius Dio
Roman History
, LXIX, 15.3
Williams, Douglas.
Georgia in my Heart
, 1999.
"Rustavi 2 Broadcasting Company"
. Rustavi2.com. 29 Nisan 2012. 1 Mayıs 2013 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
"Georgian National Broadcaster"
. 1tv.ge. 30 Nisan 2012. 25 Mayıs 2013 tarihinde
kaynağından
arşivlendi.
Wikimedia Commons'ta
Gürcistan
ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
Önceki genişlemeler
1973
(Danimarka, İrlanda, Birleşik Krallık)
1981
(Yunanistan)
1986
(Portekiz, İspanya)
1995
(Avusturya, Finlandiya, İsveç)
2004
(Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Slovenya)
2007
(Bulgaristan, Romanya)
2013
(Hırvatistan)
İstatistikler
Adaylar
Potansiyel adaylar
Ortaklıklar
Coğrafi olarak diğer
Avrupa ülkeleri
US