Liá-piên "Hak-kâ-ngî" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"客家語" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Hak-kâ-ngî (Hon-sṳ: 客家語, me ôn-to Hak-kâ-fa, kán-chhṳ̂n Hak-Ngî) he Hon-ngî-chhu̍k hâ-poi ke ngî-ngièn chû-yit, yû chhêu-ko si-chhiên van-ngìn sṳ́-yung. Hak-ngì yû kí chûng, fûn m̀-thùng thi̍t set. Yung Hak-ngì-chá kîn-chhoî Chûng-koet nàm fông kí sén: Kóng-tûng, Fuk-kien, Kông-sî, Kóng-sî, Si-chhôn, Fù-nàm, Kui-chû, Hoí-nám taú lâu Thoì-vân. Chhoî fà-thi chû ngoi, yû tông-tô koet-kâ tû yû hiaú-kóng Hak-ngì kai yung-chá hi kî-mìn. Yîn-koet fò khì thâ Eû-chû koet-ga, Mî-koet, Fî-chû, Nàm Thai-phìn-yòng, Yin-thu, Fî-lṳ̍t-pîn, Mâ-loì-sî-â, Àu-chiu tén thi fông tû yû. Ho̍k-su̍t-sông, Hak-ngî yî Mòi-yen-fa cho thoi-péu; chhai Thoì-vân tú, Si-yen khiông he Hak-kâ-ngî ke kha khiòng-sṳ fông-ngièn.

Hak-kâ-ngî he Hon-chhu̍k Hak-kâ-ngìn ke mû-ngî, fûn-phu khî-vet tông kóng-fàm, pâu-koat yí Chûng-koet Thai-liu̍k tûng-nàm yèn-hói, nàm-phu, sî-phu (li-yì Si-chhôn) ke sén-fun, Hói-nàm, Hiông-kóng Sîn-kie, Thòi-vân, hói-ngoi Hak-kâ-ngìn yì-mìn thi-khî (yì Mô-lî-khiù-sṳ̂, Yin-thu, Mâ-lòi-sî-â, Sâ-pâ-chû tén-tén) . Pí-káu si̍p-chûng ke chûng-sîm vùn-fa-khî he Kóng-tûng-sén tûng-pet phu (chit Ye̍t-tûng, Ye̍t-pet), Kông-sî ke nàm-phu (Kàm-nàm), Fuk-kien ke sî-phu (chit Mên-sî), liá-têu thi-khî thúng chhṳ̂n-cho Mên-Ye̍t-Kàm sâm-kok thi-tai, ya ôn-to Mên-Ye̍t-Kàm piê-khî.

Yîn-vi “Hak-kâ” liá-chak hêm-fap pin-mò liù-hàng yî yit-têu thi-kî, ku-só Hak-kâ-ngî yû mò-séu phe̍t-ke hêm-fap. Lie̍t-péu yì-hâ poi:

Hêm-fap

Fûn-phu thi-khî

Hêm-fap yù-lòi

Fu-chu
Hak-kâ-faKóng-tûng tûng-phu, pet-phu; Fuk-kien sî-phu, Kông-sî sî-nàm phu ténsiên-yû “Hak-kâ-ngìn” hêm-fap, heu yû “Hak-kâ-ngî” hêm-fapChṳn-sṳt chhòng-ha̍p yin chhṳ̂n-vi Hak-kâ-ngî, Hak-ngî
Ngâi-faYe̍t-sî, Kui-nàm tén thi-khîYîn-vi thi-yit ngìn-chhṳ̂n vi Ngài (𠊎) yì tet-miàng [5]
Sîn-mìn-faKóng-sîSiông-tui yî Chong-chhu̍k lâu Ye̍t-chhu̍k-ngìn, Hak-kâ-ngìn he sîn yì-mìn, só-yî tông-thi-ngìn ôn-to Hak-kâ-ngî cho Sîn-mìn-fa
Mak-ke-faKóng-sîYin Hak-kâ-ngî thi̍t-set chhṳ̀ “Mak-ke” yì-yèn tet-miàng [5]
Fài-yén-faKóng-sî Thùng-kú-yen tén-thi, Fù-nàm Liù-yòng-sṳ tén phu-fun thi-khîYin Chhîn-chêu Hak-sit-ngìn ngi̍p-sit fài-yén tû yì tet-miàng [6]Yit-pân chṳ́-ke he Hak-ngî Thùng-kú phién.
Hak-siang-faFù-nàmNgièn-yî khì-thâ mìn-hì tui Hak-kâ-ngî ke hêm-fapLiù-yòng tông-thi Hak-kâ-ngìn ya chhṳ-chhṳ̂n Hak-siang-ngìn
Ye̍t-tûng-faThoì-vânThoì-vân Ngit-kí Sṳ̀-khì, Sit-kon Kóng-tûng-sén ke Thoì-vân thú-mìn pûn ki-chai cho “Ye̍t-sit” fe̍t-chá “Ye̍t-tûng-ngìn”, só-yung ngî-ngièn fûn ôn-to “Ye̍t-tûng-ngî ”，“Ye̍t-tûng” yì “Kóng-tûng”Hien-thoi Thoì-vân yí-kîn séu-yung liá-chúng hêm-fap

Ngî-ngièn ho̍k-kâ yit-pân tsiông Kóng-tûng Mòi-yen-fa khon-tso Hak-kâ-ngî ke tién-hìn thoi-péu[7]. Tshai Thòi-vân，tshiu yî Si-yen-fa vì tién-hìn thoi-péu （kì lâu Mòi-yen-fa yû tông-tô siông-thùng），thai-tsong yun-sû tú ke Hak-kâ-ngî kóng-po sṳ́-yung ke thai-tô he kî. m-ko pin-mò sùn-tshai yit-tsak kông-yin ke pêu-tsún khéu-yîm. Sûi-yèn Mòi-yen-fa he Hak-kâ-ngî thoi-péu，m-ko，mìn-kiên tui “Mòi-yen-fa tsok-vì Hak-kâ-ngî pêu-tsún-yîm”khiet-fap ngin-thùng，tô-su sṳ́-yong fî Mòi-yen-fa ke Hak-kâ-ngìn yit-pân m-voi kóng Mòi-yen-fa，sim-tsṳ lâu kóng Mòi-yen-fa ke ngìn kâu-liù sṳ̀ hàn-yû yit-têu kêu-thûng tsông-ngoi.

  1. 1 2 Chhia Liù-vùn, Vòng Siet-chṳ̂n (2007-08-24). Hak-kâ fông-ngièn ke fûn-khî (in Chinese). Pet-kîn: 《Fông-ngièn》. pp. 238–249. Archived from the original on 2014-12-29. 2014-12-29 chhà-khon. Kîn-kí 《Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Hàng-chṳn Khî-va̍k Kién-chhak 》(2004), sṳ́-yung Hak-kâ-ngî ke ngìn-khiéu Kông-sî thai-yok 80-0van, Kóng-tûng thai-yok 2300-van, Fuk-kien thai-yok 300-van , Fù-nàm thai-yok 300 van, kâ sông Kóng-sî, Si-chhôn, Hói-nàm, Thòi-vân, Hiông-kóng khi̍p hói-ngoi Fà-ngìn, fà yí ke Hak-kâ-ngî ngìn-khiéu, chúng kie 4,400 van chó-yu 
  2. ↑ 「客家基本法」三讀 客語列國家語言
  3. ↑ 《Thai-chung yun-sû kûng-khí pô-yîm ngî-ngièn phìn-tén pó-chong fap》：“Thai-chung yun-sû kûng-khí chhù Koet-ngî ngoi, nang yin yî Mên-nàm-ngî , Hak-kâ-ngî pô-yîm . ” Mìn-koet 89-ngièn ( 2000-ngièn ) 3-ngie̍t 31-ngit li̍p-fap
  4. ↑ Chiet-chṳ 2005-ngièn 9-ngie̍t, Hàng-chṳn-yen Hak-kâ Ve-yèn-fi tui ńg-chúng Thòi-vân Hak-kâ ngî ke sòng-yung sṳ chhṳ̀ chok liáu thu̍k-yîm, yung-sṳ kûi-fam, liá-chúng kûi-fam sṳ̂-hàng yî Hak-kâ-ngî ngièn nèn-li̍t ngin-chṳn kháu-sṳ chûng, than put tui ngit-sòng sṳ́-yung chin-hàng khiòng-chṳ .
    Chhù Hak-ve-fi ngoi, Hiông-kóng chhùng-chang chúng-fi , Kóng-tûng-sén kau-yuk-thâng , Thòi-vân ngî-vùn ho̍k-fi , Chûng-fà Mìn-koet Kau-yuk-phu tén kî-kèu yi̍t chin-hàng liáu yit-têu kûi-fam , than tû mò tha̍t-to chang-yîm chang-sṳ ke kô-thu .
  5. 1 2 Men Van-chhûn. Shám-sî sông-lo̍k “Kóng-tûng-fa” ngî-yîm ngiên-kiu [J]. Yèn-ôn Thai-ho̍k Ho̍k-po (Sa-fi Khô-ho̍k pán), 2008, 30(05), 100-103.
  6. ↑ Lai Vùn-fûng. Nèn-chiu Fài-yén-ngìn Yen-ngièn Hi-kháu [J]. Nî-chhûn Ho̍k-yen Ho̍k-po, 2005. (03).
  7. ↑ Tshia-yún-tshông. Kú-hon-ngî ke “fa̍t-fa-sa̍k”——Hak-kâ-fa（Kiâm-lun Hak-kâ-fông-ngièn yî Mòi-yen-fa vì thoi-péu ke yèn-yù）[J]. Kâ-yin-thai-ho̍k ho̍k-po（sâ-fi-khô-ho̍k）,1997,(5),102-107.
  8. ↑ Lí-yùng，Yùng-tsin-fî，Tsông-tsin-hîn tén. Tsûng-koet-ngî-ngièn-thi-thù-si̍p. Hiông-kóng：Lóng-vùn tshut-pán (Yén-tûng) yû-han kûng-sṳ̂,1987