Hayop - Wikipedia
Jump to content
Tikang ha Wikipedia
durudilain nga klase nga mga
Hayop
Hayop
, amo an mga
multicellular
ngan
eukaryotic
na mga
organismo
ilarum san kahadian o
kingdom
Animalia
(na gintatawag liwat na
Metazoa
). Permanente an pang-ngurte san lawas bisan pa kun an iba naagi sin proseso na gintatawag na
metamorphosis
. Kadam'an san hayop gintatawag na
motile
o nakagkiwa san kalugaringun. Natanan na hayop kinahanglan kumaon san iba na orgnismo para mabuhi (
Heterotroph
).
Kaurugan na
phyla
san hayop nagtikang magkaguwa sa
fossil record
bilang mga marino na species sadton
Cambrian explosion
, mga 542 milyones katuig an nakalabay. Nababahin an mga hayop sin daramo na grupo sugad san: vertebrate (
tamsi
mammal
ampibyan
reptilia
isda
);
mollusc
bibi
talaba
kugita
nuos
kuhol
);
arthropod
ulalahipan
bayod
insekto
o mananap,
lawalawa
, tapuso,
kinis
banagan
pasay
);
annelida
wati
linta
);
spongha
; ngan bokya o
salabay
Kinaiya
igliwat
Igliwat an wikitext
May'ada mga kinaiya an hayop na naiiba san iba na mga butang na may kinabuhi.
Eukaryotic
ngan
multicellular
an mga hayop na naglalain sa kanra sa mga
bacteria
ngan kadam'an san
protista
. An hayop amo in
heterotrophic
ngan gintutunaw an pagkaon sa sulod sa tiyan, na naglalain naman san mga hayop sa mga tanaman ngan
algae
Nalalain liwat an mga hayop sa tanaman, algae, ngan
fungi
sa kawara nira matugas na
cell wall
Motile
an natanan na hayop maliban sa dito na
stage
sa kanra kinabuhi. Naagi an
embryo
sa haros natanan na hayop sa
blastula stage
sayo na kinaiya na ekslusibo sa mga hayop.
Reproduksyon
igliwat
Igliwat an wikitext
An
newt lung cell
na may'ada
fluorescent dye
na naagi san
anaphase
stage
san
mitosis
Haros natanan na hayop naagi sin durudilain na porma sin
sexual
na reproduksyun.
May'ada an hayop sin pipira na
specialized
na
reproductive cells
, na naagi sin
meiosis
para magin
spermatozoa
ug magin
ova
Nagtitig'ub an spermatozoa ngan ova para mabug'os an
zygote
, na nagiging bag'o na indibiduwal.
Sugad man, daramo na hayop an may kakayahan sin
asexual
na reproduksyon.
10
Panginaon
igliwat
Igliwat an wikitext
Heterotroph
an natanan na hayop, karuyag-sidngon an kanra ginkakaon nagtitikang ta sa iba na buhi na butang.
11
Ginlalain-lain an mga hayop sa mga grupo sugad san
karniboro
erbiboro
omniboro
, ngan
parasitiko
12
Ebolusyon
igliwat
Igliwat an wikitext
Dunkleosteus
usa na
10-metr0-long (33
ft)
prehistoric
na isda.
13
Ginbabanabana na an hayop nagtikang o nag-evolve tikang sa
flagellate
na eukaryote.
14
An gihihirani-i na nabubuhi na ugrupod amo an
choanoflagellate
, mga
collared flagellate
na nan'iingun san choanocytes san pipira na spongha.
15
Sigun san mga molekular na pag'aram an hayop amo in sakob sa supergroup na gintatawag na
opisthokont
, kun diin kagrupo niya an choanoflagellate,
fungi
ngan pipira na parasitik na
protista
16
An una na mga fossil na pwede mag-representar na mga hayop nagkagawas sa
Trezona Formation
sa Trezona Bore, West Central Flinders, South Australia.
17
Ini na mga fossil ginsisiring na mga sinauna na mga spongha. Nahiagiaan ini sa mga bato na may edad na 665-milyones katuig.
17
An sumunod na posible na giuunahi na mga fossil san hayop nahiagian san pagtangpus san
Precambrian
, mga 610 milyones katuig an nakalabay, ngan kilala na
Ediacaran
Vendian biota
18
Kudi makuri ini idugtung san mga nasunod na mga fossils. An iba sini na represeentar na ninuno o ginikanan san mga moderno na phyla pero lain na grupo, ngan posible liwat na diri ini hayop mismo.
19
Lain pa sini, kadam'an san mga nahihibaruan na mga phyla san hayop, tigda nagkagawas sa
Cambrian
period
, mga 542 milyones katuig an nakalabay.
20
Gintatawag ini san iba na
Cambrian explosion
, tungod san tigda ngan malaksi na pagdaramo san grupo san hayop ug an pagbag'o san kondisyon na nagin posible an
fossilization
Kasaysayan san Pagklaklasipika
igliwat
Igliwat an wikitext
Gin tunga ni
Aristotle
an may kinubuhi ngadto sa hayop ngan tanaman, ngan ginsundan ini ni
Carolus Linnaeus
(Carl von Linné) san una na
hierarchical
na klasipikasyon.
21
Tikang siton, gintikangan san mga
biologists
an pagtan'aw san mga ebolusyunaryo na relasyon san mga organismo.
Sa orihinal na paagi ni Linnaeus, may ada tulo na ginhadian an hayop, ngan ginbahinbahin ngadto sa
classes
san
Vermes
o ulod,
Insecta
o mananap,
Pisces
o isda,
Amphibia
Aves
o katamsihan, ngan
Mammalia
. An urhi na upat yana gintig'ob nadto sa
phylum
Chordata
, ngan an iba ginbahinbahin ngadto san iba-iba na grupo.
Pinanbasaran
igliwat
Igliwat an wikitext
"Panda Classroom"
. Ginhipos tikang han
orihinal
han 29 Septyembre 2007
. Ginkuhà
30 Septyembre
2007
Cite uses deprecated parameter
deadurl=
help
);
Invalid
deadurl=dead
help
Bergman, Jennifer.
"Heterotrophs"
. Ginhipos tikang han
orihinal
han 29 Agosto 2007
. Ginkuhà
30 Septyembre
2007
Cite uses deprecated parameter
deadurl=
help
);
Invalid
deadurl=dead
help
Douglas, Angela E.; Raven, John A. (2003).
"Genomes at the interface between bacteria and organelles"
Philosophical Transactions of the Royal Society B
358
(1429): 5–17, discussion 517–8.
doi
10.1098/rstb.2002.1188
PMC
1693093
PMID
12594915
Davidson, Michael W.
"Animal Cell Structure"
. Ginhipos tikang han
orihinal
han 20 Septyembre 2007
. Ginkuhà
20 Septyembre
2007
Cite uses deprecated parameter
deadurl=
help
);
Invalid
deadurl=dead
help
Saupe, S. G.
"Concepts of Biology"
. Ginkuhà
30 Septyembre
2007
Minkoff,
Eli C.
(2008).
Barron's EZ-101 Study Keys Series: Biology
(2nd, revised ed.).
Barron's Educational Series.
p.
48
ISBN 978-0-7641-3920-8
Knobil,
Ernst
(1998).
Encyclopedia of reproduction, Volume 1
Academic Press.
p.
315.
ISBN 978-0-12-227020-8
Schwartz,
Jill
(2010).
Master the GED 2011 (w/CD)
Peterson's.
p.
371
ISBN 978-0-7689-2885-3
Hamilton,
Matthew B.
(2009).
Population genetics
Wiley-Blackwell.
p.
55
ISBN 978-1-4051-3277-0
Adiyodi,
K. G.
Hughes,
Roger N.
Adiyodi,
Rita G.
(2002).
Reproductive Biology of Invertebrates, Progress in Asexual Reproduction, Volume 11
Wiley.
p.
116.
Rastogi,
V. B.
(1997).
Modern Biology
Pitambar Publishing.
p.
3.
ISBN 978-81-209-0496-5
Levy,
Charles K.
(1973).
Elements of Biology
Appleton-Century-Crofts.
p.
108
ISBN 978-0-390-55627-1
Monster fish crushed opposition with strongest bite ever
Campbell,
Niel A.
(1990).
Biology
(2nd ed.).
Benjamin/Cummings Pub. Co..
p.
560
ISBN 978-0-8053-1800-5
Richard R. Behringer, Alexander D. Johnson, Robert E. Krumlauf, Michael K. Levine, Nipam Patel, Neelima Sinha, ed.
(2008).
Emerging model organisms: a laboratory manual, Volume 1
(illustrated ed.).
Cold Spring Harbor Laboratory Press.
p.
1.
ISBN 978-0-87969-872-0
Hall,
Brian Keith
Hallgrímsson,
Benedikt
Strickberger,
Monroe W.
(2008).
Strickberger's evolution: the integration of genes, organisms and populations
Jones & Bartlett Learning.
p.
278
ISBN 978-0-7637-0066-9
Maloof, Adam C.; Rose, Catherine V.; Beach, Robert; Samuels, Bradley M.; Calmet, Claire C.; Erwin, Douglas H.; Poirier, Gerald R.; Yao, Nan; Simons, Frederik J. (17 Agosto 2010).
"Possible animal-body fossils in pre-Marinoan limestones from South Australia"
Nature Geoscience
(9): 653.
Bibcode
2010NatGe...3..653M
doi
10.1038/ngeo934
CS1 maint: display-authors (
link
Costa,
James T.
Darwin,
Charles
(2009).
The annotated Origin: a facsimile of the first edition of On the origin of species
Harvard University Press.
p.
308
ISBN 978-0-674-03281-1
Schopf,
J. William
(1999).
Evolution!: facts and fallacies
Academic Press.
p.
ISBN 978-0-12-628860-5
Milsom,
Clare
Rigby,
Sue
(2009).
Fossils at a Glance
John Wiley and Sons.
ISBN 978-1-4051-9336-8
Linnaeus,
Carolus
(1758)
(in Latin).
Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.
10th
ed.).
Holmiae (Laurentii Salvii)
Ginkuhà 22 Septyembre 2008
Bibliograpiya
igliwat
Igliwat an wikitext
Claus Nielsen
Animal Evolution: Interrelationships of the Living Phyla
. — 3rd ed. — New York:
Oxford University Press
, 2012. — 402 p. —
ISBN 978-0-19960602-3
Knut Schmidt-Nielsen.
Animal Physiology: Adaptation and Environment
. (5th edition).
Cambridge University Press
, 1997.
Mga sumpay ha gawas
igliwat
Igliwat an wikitext
Dugang nga pamiling mahitungod han
Animalia
ha kanan Wikipedia
mga bugto nga proyekto
Mga kasirigngon
tikang ha Wiktionary
Sarigan nga basahon
tikang ha Wikibooks
Mga hulád
tikang ha Wikiquote
Gintikangan nga mga kasuratan
tikang ha Wikisource
Mga imahe ngan medya
tikang ha Commons
Mga sumat notisya
tikang ha Wikinews
Pagkukuhaan hin pagtuon
tikang ha Wikiversity
An
Wikispecies
in may-ada impormasyon nga may pagkahisumpay ha:
Animalia
Hayop
ha
Encyclopedia of Life
Tree of Life Project
Animal Diversity Web
University of Michigan
's database of animals, showing
taxonomic classification
, images, and other information.
ARKive
Ginhipos
2016-04-26 ha
Archive.today
– multimedia database of worldwide endangered/protected species and common species of UK.
The Animal Kingdom
Ginhipos
2017-11-04 han
Wayback Machine
Scientific American Magazine (December 2005 Issue) – Getting a Leg Up on Land
About the evolution of four-limbed animals from fish.
Ginkuha tikang ha "
Mga kaarangay:
CS1 errors: deprecated parameters
CS1 errors: invalid parameter value
CS1 maint: display-authors
Webarchive nga batakan nga archiveis nga mga sumpay
Webarchive nga batakan nga wayback nga mga sumpay
Hayop
Zoolohiya
Tinago nga kaarangay:
Pages using ISBN magic links
Hayop
Igdugang hin himangrawon