Jèsus de Nazaret — Wikipèdia

Jèsus de Nazaret — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Crist pantocrator
mosaïca d'estil bizantin,
Catedrala de Cefalù
Sicília
Jèsus
(c. 7 o 5 abC
– 30 o 33 apC), apelat
Jèsus de Nazaret
Jèsus Crist
, foguèt un predicator e cap religiós
jusieu
originari de
Galilèa
, fondator del
cristianisme
. Apareis dins lo mitan de
Joan Batista
abans de s'engatjar, amb unes dels seus discípols, dins una corta carrièra de predicacion itineranta d'un a dos ans e mièg
, subretot en Galilèa, en practicant de garisons e exorcismes. Provòca vam e fervor, çò que suscita la mesfisança de las autoritats politicas e religiosas, abans d'èsser arrestat, condemnat e crucificat vèrs l'an 30 a
Jerusalèm
al moment de la fèsta jusieva de la Pasca, jos l'administracion del prefècte
Ponç Pilat
L'anóncia de sa
resurreccion
pels seus discípols, que lo reconeisson coma lo
messias
o Crist e transmeton son istòria e los seus ensenhaments, balha lòc a la naissença del
Cristianisme
. Pels crestians,
Jèsus Crist
es lo filh de
Dieu
, lo
Messias
anonciat dins l'Ancian Testament e enviat als òmes per los salvar. Dins l’
islam
, Jèsus se sona
Îsâ
e n'es un profèta màger.
Lo resson de son messatge, transmés per las diferentas Glèisas crestianas, e las interpretacions que faguèt sorgir, influencièron diferentas culturas e civilizacions pendent l'Istòria. Inspirèt una importanta produccion teologica, literària e artistica. Sa naissença se pren coma origina convencionala dels calendièrs
julian
— dempuèi lo
Sègle VI
— e
gregorian
, e lo
dimenge
, vengut jorn de repaus setmanièr en celebracion de sa resurreccion, adoptat al delà del
mond crestian
. Aquela importància contrasta amb lo periòde breu de sa predicacion e lo pauc de rèstes istorics. Jèsus, lo coneissèm subretot mercés a la literatura del
Novèl Testament
Etimologia e denominacion
modificar
modificar lo còdi
Jèsus, en
grèc
Ἰησοῦς
Iēsoûs
, ven de
Yehoshua
ebrieu
יהושע
), dins sa forma abreujada
Yeshua
ebrieu
ישע
).
Yeshua
significa «
Salvador
Yehoshua
es un nom teofòr que significa
: «
Dieu (YHWH) salva
10
». La
Setanta
(redigida en grèc) utiliza tanben lo nom de
Iesoûs
per designar
Josuè
, luòctenent de
Moïses
11
Jèsus
» es un prenom corrent dins la
Palestina
del sègle
: es lo siesen nom masculin
n 1
mai frequent de l'epòca
12
. Es per exemple atestat per
Jèsus Ben Sira
, l'autor del
Siracid
, per un filh d'Eliezer dins l'Evangèli segon Luc o encara per Barabbas, cap de guèrra liberat per Ponç Pilat dins unas versions de l'Evangèli segon Matieu
13
. L'istorian jusieu
Flavi Josèp
cita mai d'uns prenomenats Jèsus.
Dins lo Novèl Testament, Jèsus es qualificat mas d'un còp en grèc de
Ναζωραῖος
Nazōraîos
, «
Nazorean
n 2
. Aquel tèrme es discutit
14
e pòt venir de l'ebrieu
nsr
que significa «
aquel qu'obsèrva [la Lei]
» o de
nzr
, «
aquel se consacra [a Dieu]
», o encara «
rebrot
» (d'Israèl). Lo nom de
nazarean
serà utilizat per designat mai tard un un corrent jusieu en Palestina
n 3
que crei en la messianitat de Jèsus
15
. Se trapa a vegadas
Ναζαρηνός
Nazarēnós
, «
Nazarenian
n 4
» qu'es «
l'òme del vilatge de
Nazaret
n 5
», e que, segon de cercaires, fariá referéncia a una naissença dins aquel vilatge
16
. D'autras teorias existisson encara
17
, coma aquela fasent referéncia a son ligam a una ipotetica comunautat de nazirs
18
. Dins los Evangèlis, pas cap d'aquelas denominacions es utilizada pel quita Jèsus o pels seus
19
Titulaturas dins lo Nòu Testament
modificar
modificar lo còdi
Jèsus es nomenat de multiples biais dins la literatura neotestamentària
n 6
, cada qualificatiu suggerís una mena que se podèt concébre o considerar pels diferents interlocutors: «
Rabbi
», o lo tèrme pròche en
aramèu
Rabboni
n 7
, que significa al sègle I lo «
mèstre
» farisian, al sens «
mèstre e filosòf
» d'un grop farisian
20
; tanben se trapa «
Mèstre
» al sens d'«
ensenhaire
», «
Profèta
», «
Servidor
», «
Just
», «
Sant
», «
Filh de David
», ja emplegats per de personatges de la
Bíblia ebraïca
, «
Grand prèire
», «
jutge
», «
pastre
», «
Redemptor
» o encara «
Salvador
». L'evangèli segon Joan conta que la crotz de son execucion èra subremontada d'un
titulus
que portava l'inscripcion «
Jèsus lo nazorean, Rei dels Jusieus
n 8
21
I a sovent l'expression «
Filh de l’òme
n 9
qu'es atribuida al quita Jèsus pels redactors dels evangèlis
22
. Èra ja presenta dins la literatura ebraïca per significar enfaticament «
Òme
». Dins los Evangèlis, aquel nom pòt tanben se comprene en referéncia a la vision del Libre de Danièl ont s’aplica a aquel que se dona lo Reialme.
Sa designacion coma «
Crist
» (del grèc
χριστός
christós
, traduccion de l'
ebrieu
מָשִׁיחַ
mashia'h
Messias
, significant «
l’onch [del Senhor]
») que portava un sens politic e religiós fòrt dins l'esperança messianica dins aquel epòca. Del viu, Jèsus interdiguèt al seus discípols de dire a qui que siá qu'èra lo Messias.
Biografia
modificar
modificar lo còdi
La biografia de Jèsus de Nazarèt es fòrça pauc coneguda. La font màger d'informacions ven dels tèxtes redigits benlèu entre 65 e 110
23
que serán nomenat «
Evangèlis
» vèrs 150
, tèxtes qu'éran pas detinats a l'Istòria mas a l'ensenhament religiós, e que l'interpretacion del vejaire de la biografia istorica es sovent malaisida: «
los Evangèlis remembran de la vida de Jèsus un nombre de scènas e de paraulas que son abans tot de testimònis de fe e que l'istoricitat pòt plan justament far question
24
».
Quin que siá, los elements biografics son pauc nombroses. Pasmens, se cal dire que la documentacion sus Jèsus es sovent mai rica que per fòrça personatges importants de l'Antiquitat, quitament se una certa unilateralitat de las fonts obliga a une exigéncia de critica literària e istorica
25
Lo crosament de diferentas tradicions neotestamentàrias permet de presentar d'elements escampilhats que donan, un còp recampilhats, un apròche biografic mai complet.
Originas
modificar
modificar lo còdi
S'admet abitualament que Jèsus es un jusieu
galilèu
que la familha es eissida de
Nazaret
n 10
lo luòc e la data de sa naissença ne son pas coneguts amb certitud
26
e benlèu jamai o serán, car los recits dels Evangèlis de l'enfança an subretot per registe los teologomèns
n 11
, los autors biblics avent una tòca doctrinala puslèu qu'un desir istoriografic
27
28
Sus la localitat ont nasquèt Jèsus, los istorians
29
esitan entre lo berç familhal de Nazarèt, ont passèt tota sa jovença, lo vilatge de
Cafarnaom
30
qu'apareis dins los evangèlis coma lo centre de sa mission, o alara lo massatge de Corazeïn, que Jèsus sembla fòrça ligat
31
. Dels recits de Luc et Matieu situant cadun la naissença de Jèsus a
Betelèm
en
Judèa
los exegètas penson puslèu a una redaccion teologica mai que factuala
32
, Betelèm èra la vila del
rei Dàvid
de la linhada que lo Messias esperat pels jusieus deu venir, segon la profecia de Miquèu.
L'annada de sa naissença tamplan es pas ceneguda precisament. Les datas avançadas pòdon anar de
2 AbC.
n 12
. Los evangèlis segon Matieu e segon Luc la situan jol regne d'Erode lo Grand que lo long regne s'acaba en
4 AbC
n 13
. L'estimacion mai sovent accesptada pels istorians va ara de
5 AbC
33
Paréis paradoxal que Jèsus de Nazarèt pòsca aver nascut «
abans Jèsus Crist
: l'origina de l'èra comuna deuriá èsser la naissença del Crist. Mas aquel «
començament
» de l'èra crestiana (l'
Anno Domini
), que s'impausèt en Euròpa a partir del sègle
XI
33
, foguèt fixat segon las òbras del monge
Dionís l'Exigú
datant del
Sègle VI
, que sabèm ara èsser erronèas
34
e, pasmens se lo calendièr istoric se presisèt dempuèi, son origina convencionala cambièt
n 14
La naissença de Jèsus (la Nativitat) se festeja tradicionalament lo
25 de decembre
, per
Nadal
, mas aquela data es encara convencionala, es pas un «
anniversari
». Seriá estat fixada en Occident latin al sègle
IV
, benlèu en 354
n 15
, per correspondre a la fèsta romana del
Sol Invictus
35
, celebrada a aquela data la naissença del dieu
Mitra
, nascut segon la legenda un 25 de decembre
36
; la causida d'aquela fèsta permetava d'assimilar la venguda del Crist
Solelh de justícia
a la pujada del solelh après lo
solstici d'ivèrn
37
. Abans la Nativitat se festejava lo
6 de genièr
e encara l'es per la Glèisa armeniana apostolica, alara que la Glèisa catolica romana i fèsta uèi l’
Epifania
38
o «
Teofania
», lo
baptisme
de Jèsus dins le Jordan, eveniment que las Glèisas mai ancianas preromanas utilizavan coma acte de «
naissença
» del Crist. Los Paires de la Glèisa s'oposèron pas a aquel
sincretisme
al subjècte de la Nativitat, considerant qu'aquela causida calendièra podava pas far d'eretgias teologicas e que confirmava la venguda del Messias anonciat coma l'«
astre treslús
» e coma lo «
solelh de justícia
» pels profeta Malaq. Nadal atal se substituiguèt a las celebracions de la fèsta pagana tan aisidament que las referéncias biblicas s'èran desvolpadas per qualificar metaforicament lo Crist recent nascut tota una simbolica de «
solelh vertadièr
», de «
solelh novèl
» treslusissent sul mond
39
Familha
modificar
modificar lo còdi
Jèsus es conegut coma «
lo filh de Josèp lo fustièr
n 16
e «
lo filh de
Maria
». Los evangèlis segon Matieu e segon Luc professon una concepcion «
per la vertut del Sant Esperit
» qu'obrirá mai tard suls debats teologics fòrça disputats dins las comunautats crestianas al subjècte de la virginitat de Maria.
Jèsus es lo primièr nascut d'aquela familha
40
, apartenent a un mitan artesanal pro aisida
41
, ligada a un clan de nazoreans qu'espèran l'apareisson d'un «
filh de David
» d'esperela
42
. Los evangèlis mencionan l'existéncia de «
fraires e sòrres
43
qu'«
apareisson
44
per mostrar que Jèsus a pas res d'extraordinari perque sa familha es plan coneguda
45
. D'entre los «
fraires del senhor
», Jaume le Just prendrá una plaça dins la comunautat de Jerusalèm après la desapareission de Jèsus.
La question dels ligams de parentat de Jèsus amb aqueles «
fraires
» e «
sòrres
» foguèt e contunha èsser discutida
46
Gaireben totes los especialistas laïcs, protestants e jusieus, amb de cercaires catolics, considèran que Jaume es un filh de Maria e de Josèp
47
, alara que fòrça d'exegètas catolics i veson un «
cosin
48
, seguent la lectura tradicionala
catolica
fondada sus la cresença mai tardièra en la virginitat perpetuala de Maria
n 17
, çò diguèt Jiròni d'Stridon, primièr Paire de la Glèisa a argumentar contra una frairia e en favor de «
cosins
», a la fin del
sègle IV
49
. L'exegèta catolic John P. Meier contesta aquel dich qu'apareis pas jamai dins la version grèga de l'Ancian Testament
50
ont lo tèrme
adelphos
marca exclusivament lo ligam fraternal de sang o de drech
51
Après la clausura del Novèl Testament, lo roman apocrif nomenat
Protevangèli de Jaume
, vèrs
180
, «
ensaj astuciosament
49
de far de la frairia de Jèsus de «
frairastres
» e de «
sorrastras
» nascuts d'un primièr maridatge de Josèp; aquel obratge marca tanben lo començament de la pietat mariala e la doctrina de la virginitat perpetuala de Maria
49
. Aquela opcion prendèt de temps a s'impausar perque Eusèbi de Cesarèa al començament del
sègle IV
parla encara de «
raça del Salvador
52
Enfança
modificar
modificar lo còdi
La Presentacion al Temple
Giovanni Bellini
, 1500,
Kunsthistorisches Museum, Viena
L'evangèli segon Luc conta cossí, uèit jorns après sa naissença, foguèt nomenat «Jèsus» e circncís en conforitat amb la lei jusieva
n 18
pendent un episòdi conegut coma la «
Presentacion al temple
». L'evangèli segon Matieu expausa un episòdi conegut coma lo «
chaple dels Innocents
» pendent qu'Eròde, avent paur per son poder, decidís de far tuar totes los primièrs nascuts de son pòble
53
. Los parents de Jèsus fugiguèron amb lor enfant, en Egipte, dins una sequéncia nomenada la «
Fugida en Egipte
» qu'inspirèt una importanta produccion apocrifa
n 19
e influencièt la tracion
còpta
. L'evangèli segon Luc conta encara un incident que, quand fasiá lo dotze ans, los parents cerquèron Jèsus que tornèron trobar en conversacion amb los doctors del Temple de Jerusalèm.
L'ipotèsi d'una joinessa passada dins una comunautat religiosa, benlèu pròcha dels
essenians
, sovent foguèt evocat
54
e demòra fòrça discutida
55
Premièras annadas
modificar
modificar lo còdi
Existís gaireben pas cap d'element entre los recits de la naissença de Jèsus e sa vida publica. Aquel manca de detalhs sus l'enfança mena a la composicion de fòrça tèxtes apocrifs coma d'«
evangèlis de l'enfança
» que s'inspirèron dels elements originals. Aqueles tèxtes, non canonics, participan pasmens de la mitologia crestiena
n 20
, e donèron una importanta produccion literària e artistica. Son aqueles escrichs que, per exemple, precison lo nom e lo nombre dels «
reis magues
», o descrivon los parents e la naissença de
Maria
n 21
. Quin que siá, çò qu'es contat, pels evangèlis, de la vida de Jèsus abans lo cmençament de sa vida publica, consistís en fòrça pauc de causas, escampilhadas dins diferents tèxtes canonics.
Lenga
modificar
modificar lo còdi
A l'epòca de Jèsus, doas grandas
linguas francas
se partajavan lo mond grecoroman, se superpausant als parlars locals: lo
grèc
a l'entorn de Mediterranèa, fins a Roma, e l'
aramèu
en Siria en Orient
n 22
. Ambedoas lengas se parlavan en Palestina: l'aramèu en Galilèu e benlèu dins los camps de Judèa. Mas lo grèc ja èra intrat en Judèa dempuèi la còsta e la vilas ellenisticas coma Cesarèa e los jusieus ellenistas de la Diaspora avián de sinagogas a Jerusalèm
56
. Atal lo gra d'ellenizacion de Galilèa, tèrra de passatge ont se crosavan de marcands fenicians e
grècs
, varia segon lo gra d'urbanizacion envisatjat pels cercaires
57
. S'es establit que lo grèc èra la lenga de l'administracion e de l'eleit economic o cultural, unes penson pasmens que la majoritat dels Galilèus la parlavan pas, veire la comprenavan pas
58
L'
ebrieu
èra la lenga sacrada dels jusieus, ont se lisiá las Escrituras e se cantava los psalmes. Benlèu èra encara viva dins las familhas ligadas al sacerdòci e als mitans cultes. Per aqueles que comprenavan pas mai l'ebrieu, un «
targum
» en aramèu podava acompanhar la lectura de las Escrituras
59
Atal, lo quita Jèsus parlava benlèu un dialècte aramèu parlat pels païsans de Galilèu
59
mas podavan se servir de l'ebrieu liturgic dins las discussions amb los escribs
60
. Per son usatge del grèc, i a un debat
: de cercaires estiman que pas res indica que parlava aquela lenga
61
perque de discípols aurián jogat lo ròtle d'interprètes
62
; mas un nombre creissent d'especialistas estiman que benlèu l'utilisava a vegadas
63
Galilèa
modificar
modificar lo còdi
Província romana de Judèa al sègle
A la diferéncia de
Judèa
que, amb Samària e Idumèa, constituís una region de rang quasi
provincial
64
Galilèa
es pas a l'epòca directament administrada pels
Romans
mas fa partit de las possessions
65
de l'etnarc Erode Antipas que son long règne de quaranta tres ans, que s'acaba en
39
, cobrís gareben tota la vida de Jèsus
66
. Lo territòri beneficiava d'una relativa autonomia, del moment que lo tribut èra pagat a las autoritats romanas. Las fonts d'una agricultura florissenta i son completadas per d'activitats de pèsca dins lo
lac de Tiberiàs
67
que los alentorns fòrça bèls constituisson l'encastre privilegiat de las predicacions de Jèsus. Aquel territòri es enrodat de populacions non jusievas
68
, e la frontièra miegjoranala de Galilèa tòca l'inamicala Samària, çò qu'obliga lo Galilèus a passar per la listra judaïzada que constituiá la val del
Jordan
per anar de pelegrinatge cap a
Jerusalèm
66
Los Galilèus, reputats bellicoses, chovins mas coratjoses, son sovent trufats per lor dialècte aramèu que mòstra entre autre la diferéncia culturala entre Judèa e Galilèa, que los abitants mestrejan ni las practicas de la Torah — per exemple al subjècte las ofrendas al Temple —, ni las subtilitats doctrinalas al vejaire dels Judèus, que se mòstran mespresent
69
. Galilèa sembla pas aver comptat d'escòla rabinica a l'epòca de Jèsus que lo ministèri benlèu se desvolopèt fòra de tota influéncia farisiana de naut nivèl
66
. Los Galilèus, educats a la guèrra dempuèi l'enfança
70
, son reputats per èsser valent e lo nòrd montanhós e acidentat constituís un refugi ideal pels fomentators de revòltas, coma lo zelòts; la província es lo teatre dels trebolums pendent mai d'un sègle a partir la segonda mitat del sègle I AbC
66
. Es alara plan possible qu'un predicator de reputacion messianica originari de Galilèa passe per un personatge inquietant a Jerusalèm a vejaire d'aqueles que vòlon salvar las bonas relacions amb l'autoritat romana
66
Judaïsme de Palestina
modificar
modificar lo còdi
La Palestina del sègle I
71
coneis una granda efervescéncia politicoreligiosa ont se crosan de corrents testimonhant d'una «
extraordinària explosion de creativitat reformatritz e purificatritz
72
dins una societat en presa als capviraments politics e socials
: la region coneis a l'epòca fòrça revòltas religiosas de ressson profetic o messianic, que las autoritats romanas percebon mai coma de fenomèns politics
73
; esitan pas a vegadas a enviar de tropas amb una «
insensibilitat devastatritz
74
. Pasmens, la preséncia del poder roman demora gaireben discrèta e se fa conéisser pas qu'al moment de la reculhida dels impòsts, de la construccion de carrièras o dins la preséncia de fòrças de l'òrdre cantonadas al palais d'Erodes o a la fortalesa d'Antonia
74
Lo judaïsme «
i es pas tant una religion (…) [qu]'un pòble que la particularitat s'exprimís per de practicas e de simbòls
75
mas qu'a pas d'uniformitat dins son expression religiosa e presenta mai d'un ensag d'actualizar las leis de Moïses e de viure la Torah
76
. De lor costat, a l'epòca, los samaritans constituisson un grop plan distincte del judaïsme
77
Formats benlèu dempuèi l'epòca de la Revòlta dels Maccabèus
78
vèrs la mitat del sègle II AbC, tres corrents — o «
sèctas
79
— dominan la vida religiosa al començament de l'èra comuna, que desvolopan al delà de lors posicions religiosas, de posicions politicas
: los saducèus, que los membres son mai sovent eissits de l'
aristocracia
sacerdotala
, partisans dels compromeses amb las poténcias dirigentas per mantenir lo poder; los farisians, corrent nacionalista non violent, pietista, de resson
escatologic
80
, amb de prigondas dissensions e que los membres se recrutan al sen de la
borgesiá
, subretot dins los rengs dels escribs; fin finala, los
essenians
— que son pas mencionat pels escrichs neotestamentaris — una forma originala de judaïsme
81
que los membres vivon en comunautat alunhats de Jerusalèm e del Temple, portaires d'un radicalisme escatologic viscut dns l'ascèsi e la puretat rituala.
En mai d'aqueles tres grops, un corrent mai politic, messianic e d'un nacionalisme «
exasperat
82
, pròche dels farisians mas presicant un intervencionisme actiu contra l'occupacion estrangièra
73
e admetent d'autre rei pas que Dieu es descrich per
Flavi Josèp
jol nom de «
zelòts
» coma la «
quatrena filosofia
83
del judaïsme
84
A costat d'aqueles corrents, existís tanben un partit nomenat «
erodian
» dins lo Novèl testament, compausat d'eleits — benlèu saducèus — partisans de la politica d'ellenizacion e de la cooperacion amb lo poder roman
85
. De biais general, sembla que lo clergat bas èra puslèu oposat als Romans a la diferéncia del clergat naut
77
L'épòca coneis tanben l'emergéncia de corrents messianics
86
e profetics, e, dins aqueles, de grops batistas, benlèu fòrça espandit dins las sisas popularas alunhadas de las vilas e que lo predicator mai conegut es
Joan Batista
87
Vida publica
modificar
modificar lo còdi
Baptisma de Jèsus
evangeliari de l'abadesa Hitda von Meschede, vèrs 1050,
Hessische Landesbibliothek, Darmstadt
La durada del ministèri
88
de Jèsus de Nazarèt es pas precisament evocada dins lo Novèl Testament mas explica que debutèt alara que Jèsus fasiá «
gaireben trente ans
89
. Las tradicions crestianas primitivas se partejan al subjècte sus un ministèri d'un an a tres ans, pasmens que de duradas mai importantas son a vegadas avançadas
90
. L'edat de trente ans es probablament convencional, per dire qu'es conegut coma major, e d'autors crestians coma d'Irenèu de Lion considerèron que seriá mai près de l'edat de cinquante ans que lo ministèri comencèt, edat canonic que Jèsus passèt pas
n 23
, perque intra pas dins la categoria dels «
ancians
». La recerca contemporanèa s'acorda sus un ministèri de gaireben un a dos ans e mièg
Los ligams citats dins los evangèlis situan son accion de cada costats del
lac de Tiberiàs
, subretot en
Galilèa
(que n'èra) e dins la Decapòla, amb de passatges en Fenicia (
Tir
e Sidon) e en Traconitida (Cesarèa de Felip). Sembla qu'èra a l'epòca considerat coma un abitant de
Cafarnom
. Tanben anèt
Judèa
, sovent per ganhar
Jerusalèm
per las fèstas jusievas; mas se cal notar una demorança longa en Judèa al començament de sa vida publica, alara qu'èraconsiderat coma un discípol de Joan Batista.
Los païses de populacion jusieva de l'epòca èran Galilèa e Judèa, separadas per Samariá que los abitants èran ceondiderats coma non jusieus. Jèsus èra percebut coma un estrangièr en Judèa
: l'accent dels Galilèus los decelan, e provòca una ostilitat franca dels Judèus (a vegada designat pel tèrme «
jusieus
91
alara que los Galilèus son tanben de practicants de la Lei de
Moïses
92
).
La cronologia d'aquel periòde de vida publica es plan confusa
: los evangèlis sinoptics presenton los episòdis parallèls dins d'òrdres a vegadas diferents, e an pas la meteissa cronologia qu'aquel de Joan, çò qu'empacha d'interpretar lo debanament de l'un o l'autre dels recits coma aquel d'una logica sonque temporala. Pasmens se cosidèra qu'es lo
baptisme
de Jèsus per
Joan Batista
que marca l'obertura de son activitat publica.
Joan Batista
modificar
modificar lo còdi
Lo Jordan e sas ribas, uèi ara
Vèrs 30 ans, Jèsus se jonh a
Joan Batista
, un predicator popular dels mitans batistas
93
que denòncia la practica formalista dels mitans sacerdotals qu'es eissit
94
, que presica se desplaçant dins lo desèrt de Judèa, sus las broas del
Jordan
e que lo Novèl Testament identifica a un «
novèl Elias
95
. Jèsus recep lo
baptisme
que Joan administra alara pel rescat dels pecats a aqueles que recebon son messatge favorablament, dins un baptisme dins l'aiga viva que prepara al regne messianic e a l'imminéncia del Jutjament divin
96
. Es possible que Jèsus aja estat transitoriament lo discípol del Batiste quand, al començament de sa vida publica, simplament «
anoncia lo Reialme de Dieu
» coma o fasiá Joan. Mas apareguèron de divergéncias
97
, veire de tensions
98
, entre Jèsus e Joan Batiste, sus lors concepcions respectivas del regne de Dieu, quitament se foguèt de segur als costats de Joan que Jèsus madurèt sa mission
99
. E mai, la comunautat crestiana, que vei lo Batista coma davancièr, conserva lo rite initiatic del
baptisme
dins sa forma, mas pas pus son sens
100
Jèsus s'acompanha de discípols que la tradicion vòl que sián esta dotze
n 24
, que los primièrs foguèron benlèu recrutats dins los mitans batistas
101
. S'utiliza tanben lo nom d’«
apòstols
n 25
per los senhalar. Aquel grop de «
dotze
» discípols causits per Jèsus es sens dobte una creacion pro tardièra, coma o mòstra l'existéncia d'apòstols exteriors a aquel nuclèu
102
. Se dich tanben «
Grop dels Dotze
»; lo nombre 12 es de segur essencial per comprene lo ròtle d'aqueles discípols constituissent a l'entorn de Jèsus un cercle restrench de granda significacion simbolica
: figura la constitucion de l'Israèl biblic. Se lors noms varian segon los libres
102
, los discípols mòstran pasmens una tripla referéncia ebraïca
n 26
, aramèa
103
e grèga
104
, al cor de la vida dels Galilèus
105
. L'un d'aqueles discípols,
Simon
dich Pèire o Kefa, recep una importança mai particulara al sen del grop alara que
Judàs
, qu'es atribuida la «
traïson
» de Jèsus près de las autoritats, a una responsabilitat atestada de «
tresorièr
» del grop.
Lo taumaturg e los miracles
modificar
modificar lo còdi
Jèsus Crist curant un sord à Decapòli
, per Bartholomeus Breenbergh, 1635,
Lovre, París
Jèsus se fa conéisser localament, dins un primièr temps coma medicinaire taumaturg. Dins l'exercici d'aquela activitat, sus que fonda la legitimitat de son ensenhament
106
e qu'atirava las folas a son entorn
107
, se pòt notar de biais operatòris variats, comparant par exemple la garison en tres estapas del cec de Betsaíd, e aquela
a distança e d'una sola paraula
de Bar Timèu a Jerico, o alara aquela que fa per una pregaria intensa e lo june, dins lo cas d'un demon plan restiu.
Aquelas practicas terapeuticas, que lo fondament es d'òrdre religiós perque las malautiás èran vistas coma la sanccion divina dels pescats, èran espandidas dins lo mond grecoroman
108
e d'entre los rabbi jusieus
109
que Jèsus torna far a vegadas de gestes terapeutics coneguts
110
. La practica de Jèsus fa pasmens diferéncia pel nombre de miracles contats e dins lo refús per lor autor de se los veire atribuits: Jèsus se presenta coma lo «
vector
» de Dieu, operant dins lo present las garisons esperadas dins l'encastre
escatologic
jusieu
107
. En mai dels miracles terapeutics, Jèsus practica tanben d'exorcismes, de prodigis, de salvaments o de miracles illustratius de son interpretacion de la lei jusieva
107
Los evangèlis insistisson sovent mai sus la fisança dels beneficiaris dels miracles que marcan pas lo detalh de las manipulacions
111
. Jèsus presenta los miracles coma una anticipacion de l'accés al bonaur eternal que cada uman a drech, que sián los mai paure. L'evanèili segon Marc conta qu'es aquel poder d'operar de garisons e prodiges qu'auriá estat transmés als seus discípols
112
, puslèu que la capacitat de comunicacion amb la divinitat
106
Los tèxtes revelon al subjècte un comportament general de Jèsus fa de bienvolença, portat cap a las gents, subretot aqueles plaçats dins una situacion personala o sociala mespresada e dificila: las femnas, subretot las veusas; los malauts, los leproses, los estrangièrs, los pescaires publics o los collectors de l'impòstes romans
113
. Aquel biais d'èsser, associat a una denonciacion de l'ipocrisia e de tota mena de mensorga, li atirèt d'admirators e tanben provocant l'ostilitat.
Son ensenhament
modificar
modificar lo còdi
Sul plan de la
morala
, l'ensenhament de Jèsus es centrat sus las nocions d'amor del propdan e del perdon, que l'Òme deu obserbar per se conformar als comandaments de Dieu. Aquel ensenhament es donat de biais sintetic dins las Beatituds, e mai desvolopat dins lo Sermon sus la montanha d'ont son tiradas. Aqueles principis son ja presents dins la religion jusieva, mas Jèsus lor dona un ròtle central, e privilegia una interpretacion esperitala de la Loi de Moises al detriment d'una interpretacion literala e formalista que denòncia.
Sermon sus la montnha
, Carl Heinrich Bloch, 1877,
Museum of Natural History, Copenaga
Lo messatge de Jèsus sembla contunhar aquel de Joan Batista s'inscrivant dins la fèbre apocaliptica del mond jusieu al sègle I alara qu'unes exegètas preferisson veire Jèsus coma un mèstre de sapiéncia populara, la dimension apocaliptica venent d'una lectura posteriora
114
, jol vejaire de la fe cretiana. Aquel messatge, original e variat, intra malaisidament dins las categorias socioreligosas de per abans establidas
115
. Pasmens se pòt veire de punts de trencaduras amb Joan Batista
: Jèsus es pas un ascèta, presenta un Dieu de gràcia, de jutjament e de l'amor sens tèrme
116
qu'inversa l'exortacion de Joan a la conversion sus fons de colèra divina
117
. Fin finala, Jèsus es aquel «
per qui lo jorn ven
» quand Joan «
anonciava l'alba
118
Es l'anòncia del «
Reialme de Dieu
» que constituís lo còr de sa predicacion en de tèrmes que, se fan resson a la demora dels jusieus qu'espèran la venguda d’un
Messias
que restaurarà l’independéncia d’Israèl, desplaçan aquel esper: lo Reialme de Dieu segon Jèsus inaugura lo novèl rapòrt amb Dieu que se prepara e intervenir dins lo mond per lo governar dirèctament
119
Sa doctrina pareis sul còp segura e originala
120
. Son ensenhament es subretot conegut mejans los Evangèlis, que ne fan lo recit, e los comentaris que seràn fachs dins lo rèste del Novèl Testament. Son ensenhament e son accion mòstran una plan bona coneissença dels tèxtes religioses e de la lei jusieva
121
. Utiliza dos metòdes tipics dels doctors de la Lei, los seus contemporanèus: lo comentari dels tèxtes canonics e l'usatge de
meshalim
o «
Parabòlas
122
que fa lo mecanisme preferit de sa pedagogia. Per aquel usatge de la parabòla, Jèsus daissa sovent l'auditor liure de las seunas reaccions, lo prenent pas de front.
Mas ne practica pas mens un ensenhament d'autoritat
123
que trenca amb los ensenhaments dels escribas
124
, que se reclaman totjorn, eles, de l'autoritat d'una font
n 27
. Jèsus es pasmens respectuós de la Lei de Moïses
n 28
e, se la proximitat de Jèsus amb los pescaires o d'episòdis coma son afirmacion que los besonhs de l'òme prevalon sus la prescripcion del sabat podavan espantar los pioses de son temps, «
se pòt pas dire que Jèsus aja violat las leis de puretat caras als farisians
125
, al contrari dels seus discípols que condamna pasmens pas.
Son accion provòca des reaccions fòrtas e contrastadas. I a a l'encòp de testimònis sus de grandas folas que lo seguisson e lo cercan, mostrant un indenegable succès popular, e d'autres lo mostrant vivent dins una quasiclandestinitat al mitan de populacions ostilas.
Arrestacion, procès e execucion
modificar
modificar lo còdi
Pasmens qu'aquí se situa lo còr de cadun dels quatre Evangèlis, Es plan de los acordar sul recit de la «
Passion
», es a dire son procès e son execucion per
crucifixion
. Lor recit es bastit dins una optica d’«
acompliment de las Escrituras
» puslèu que de reportatge suls eveniments
126
Arrestacion
modificar
modificar lo còdi
Jèsus foguèt arrestat alara que demorava a Jerusalèm per festejar
Pessa'h
(la «
Pasca
» jusieva). Aquel darrièr demora a Jerusalèm se debana dins un ambient fòrça clandestin
v 1
, ont los discípols escàmbian de senhals de reconeissença per preparar lo repai endacòm amagat. Lo contraste amb l'ambient entosiasme de l'intrada trionfala de Jèsus à Jerusalèm (celebrar lo
dimenge dels Rams
) es flagrant, çò que suggerís qu'aquelas doas pujadas cap a Jerusalèm se faguèron pas lo meteis an.
L'estudi dels evangèlis permet pas una lectura plan clara de las causas e de l'istoric d'aquel revirament d'opinion. I a dins los evangèlis la traça de l'esperança messianica d'una partida de la populacion, en cerca d'un
Messias
politic, liberator del jo dels Romans. Aquela esperança se trapa dins lo qualificatiu donat a Simon lo
zelòta
e a Judàs Escariòt
127
e dins l'activitat de presicaires e revoltats jusieus pretendent èsses messias a l'epòca, coma
Judàs lo Galilean
Teudàs
Joan de Gischala
. Jèsus benlèu decebèt aquela esperança rebutant l'accion sul terren politic
128
Pasmens, se Jèsus contesta pas radicalament lo poder roman, refusant de s'embarrar dins un encastre estrictament «
nacionalista
n 29
, manifesta pas mai d'inclinason cap a las grandas familhas sacerdotalas pròchas d'aquel
129
Lo revirament d'opinion se manifestèt d'em primièr en Judèa
v 2
, puèi dins son país en Galilèu. Sembla que lo senhal de la repression siá bengut dels mitans sacerdotals conservators de Jerusalèm, sovent assimilats als
saducèuss
130
, inquiets de l'impacte de son ensenhament obèrt sus la
Torah
e dels efièchs de l'entosiasme popular que provoquèt sul fragil
modus vivendi
amb l'ocupant roman
131
. Apareis versemblable qu'es l'escandal qu'aquel òme, descrich coma «
doç
» pels evangèlis seguents, provòca al Temple de Jerusalèm un pauc abans la Pasca de 30
v 3
dins l'episòdi dich dels «
mercands del temple
132
, que podèt precipitar son arrestacion
131
Fin finala, l'abans velha de la fèsta jusieva de la
Pessa'h
, Jèsus pren un darrièr repais amb los seus discípols dins un ambiant pascala
133
, dins un episòdi nomenat tradicionalament la «
Cèna
», ont fa explicitament mencion de sa mòrt venenta que liga al novelum definitiu de l'
Aliança
133
. Los crestians de totas tendéncias considèran qu'instituís d'esperel
134
le
sacrament
de l'«
Eucaristia
». A la seguida d'aquel darrièr repais, Jèsus es arrestat al jardin de
Getsemani
, per la denonciacion de son discípols
Judàs
135
, sens que lo motiu siá plan clar
136
Jèsus se trapa alara confrontat als tres poders superpausats de la Palestina
137
: lo poder roman, lo poder del
tetrarc
de Galilèa e Perèa e lo poder dels grands prèstres del temple-Estat de Jerusalèm.
Procès e execucion
modificar
modificar lo còdi
Lo Crist sul camin del Calvari
Maestro di Trognano
, fin del sègle XV,
Castello Sforzesco
, Milan
Articles detalhats:
Passion del Crist
Ponç Pilat
tombèl de Jèsus
Las modalitats del procès de Jèsus son desconcertantas
138
se se referam a çò que coneissèm del drech de l'epòca: pas cap de reconstitucion dels fachs o de las proceduras conegudas resistís a l'examèn segon los evangèlis
139
, qu'expausan un doble procès, donc una dobla motivacion, religiosa pels jusieus, politic pels Romans
140
. La question d'aquel procès, totjorn obèrta, es encara mai dificil que foguèt escurcida, pel temps e l'
antisemitisme
entre autre, d'enjòcs politics e religioses multiples
141
Lo raconte dels evangèlis es dificil a seguir dins de composicions que semblon aver èsser escrich a l'intencion dels Romans
142
, quitament s'unes detalhs denotan de tradicions localas
143
. Jèsus es arrestat de nuèch
144
per la polícia del Temple, als òrdres de las autoritats religiosas esperant benlèu far passar lo cas del Nazarèu abans la Pasca
145
. Es d'en primièr menat a çò de l'ancian grand prèire
Anan
146
, puèi, a l'albe, davant una cort de justícia
147
, que los evangèlis nomenan
Sanedrin
148
, debans lo «
sobeiran sacrificador
» Caïfas, abans de comparéisser debans lo prefècte roman
Ponç Pilat
149
, que l'envia, el
150
, cap a
Eròdes Antipas
abans de l'interrogar a son torn. Çò que dona de confrontacions ont Jèsus o se cala, o pareis mostrar lo caractèr relatiu del poder dels seus interlocutors per sa libertat de paraula
151
dins de scènas plan cargadas simbolicament
152
La Crucifixion,
Evangèlis de Rabula
, 586,
Bibliotèca Medicoelaurentina
Al tèrme d'una procedura judiciària romana de «
cognitio extra ordinem
145
, Jèsus es fin finala condemnat per
Ponç Pilat
153
e que los evangèlis merman la responsabilitat
154
benlèu dins una optica missionària
155
, tornant interpretant tota la personalitat
139
d'un procuror «
crentós donc crudèl
145
de sofrir lo suplici roman del
crucificament
, al motiu politic de rebellion
154
. Après que foguèt
flagellat
156
, es trufat e estigmatizat dins los quartièrs dels soldats romans, vestits d'una
clamida
qu'evòca la
porpra
reiala, cofada d'una corona trenada d'espinas e dotat d'una cana evocant l'escèptre dins una mesa en scèna visant a trufar lo «
Rei dels jusieus
157
. Son execucion se faguèt un divendres, velha del
Sabat
, sus una crotz susmontada d'un
titulus
derisòri portant l'inscripcion «
Jèsus leo
Nazorèu
158
, Rei dels Jusieus
159
, qu'instruisís sul motiu de la condamnacion pel drech roman
160
. Après i aver transportat sa crotz, es crucificat al luòc dich «
Golgota
», a l'exterior de Jerusalèm, amb dos «
sacamands
», sens que se sapiá se s'agís de panaires o de sedicioses, en preséncia d'unas femnas — mas en l'abséncia dels seus discípols
161
Jèsus moriguèt versemblablament dins la vespra del jorn de la «
parascèva
154
, jorn de la preparacion de la fèsta de
Pessa'h
}} lo 14
Nissan
162
, çò que correspond, segon lo
calendièr ebrieu
usual, per la majoritat dels cercaires, al divendres
7 d'abril
de
30
163
o lo divendres 3 d'abril de 33
164
. Mas d'autras datas son prepausadas
165
, pas cap essent plan satisfasenta, las tradicions
sinoptics
joanic
essent sus aquel punt inconciliables
166
. Quin que siá, sa mòrt se passèt pendent las festas de la
Pessah
167
, pendent que Pilat èra prefècte de Judèa, donc après 26 e abans 37
168
. Es sebelit abans la sortida de la primièra estela, sueguent la prescripcion de la lei judèa
161
Resurreccion
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Resurreccion
Anastasis
, representacion simbolica de la Resurreccion,
sarcofag roman, vèrs 350, Musèu del Vatican
La mòrt de Jèsus es seguida d'un episòdi que ten de la sola fe
169
mas que n'apareis pas mens a l'istòria de las religions pels efièchs incalculablas
170
que los produchs: l'episòdi de la
Resurreccion
Cal considerar l'anóncia de la resurreccion de Jèsus coma l'element màger de la fondacion de çò que vendrà una novèla religion. Aquel episòdi fondamental es descrich dins pas cap d'evangèli canonic. Mejans unas scènas
v 4
que presentan una granda diversitat segon los evangèlis, los tèxtes presentan lo còp fach: l'espantament de las femnas que descobrisson lo tombèl void, puèi l'apareisson del «
Ressuscitat
» a vegadas en Galilèa, a vegadas a l'entorn de Jerusalèm o endacòm mai, enviant a vegadas en mission, a vegadas donant l'«
Esperit
» als discípols o encara partejant lor repai.
Se pòt constatar tres constantas de recits canonics: la resurreccion es inesperada alara qu'aviá estat profetizada per Jèsus mai d'un còp
171
e que de parallèls avián estat establits amb l'Ancian Testament per l'aviar
172
, es pas descricha vertadierament, es accessibla sonque als cresents
173
. L'eveniment pasmens nega pas la mòrt perque Jèsus ressuscita sonque lo tresen jorn après sa crucifixion; s'agís mai del passatge cap a una vida que s'acaba pas, que se plaça dins l'
eternitat
e ont lo temps a pas de presa. L'eveniment, dins un recit que coneis pas de tèrme «
resurreccion
», es contat dins un lengatge fabregat per la fei jusieva dins l'
apocaliptica
que respond pas a una ànsia de la subrevida dels coses: lo tombèl obèrt respond a la promesa de Dieu de «
tornar quilhar los mòrts
» a la fin dels temps
n 30
que se concretiza ja per Jèsus
174
Lo sol recit de la resurreccion que nos siá vengut figura dins l'
evangèli de Pèire
, un document pro semblable als sinoptics, que menciona precisament l'episòdi que los testimònis son los gardas a l'intrada del tombèl: dos èsser angelics penètran dins lo tombèl abans de ne sortir sostenent lo Senhor encara trantalhant mas grandit per la Resurreccion. Las sentinèlas se ne corrisson per prevenir Pilat alara que las femnas descobrissent lo tombèl void son informadas de la resurreccion per un òme jove
175
Armilla
amb la Resurreccion. Esmatl sus coire daurat, region renomosana, vèrs 1170-1180, Lovre
Eretatge e posteritat
modificar
modificar lo còdi
Crist Pantocrator. Icòna de la glèisa de la transfiguracion, sègle XVIII,
glèisa de la Transfiguracion, Kizhi
Istòria de las religions
modificar
modificar lo còdi
Sul plan de la
religion
, Jèsus jamai cerquèt a se separar del
judaïsme
176
, e los seus discípols foguèron, d'en primièr, coma una sècta jusieva entre autras. La separacion del
cristianisme
d'amb lo judaïsme es progressiva e pòt èsser legida en partida coma una consequéncia de la crisi d'identitat que passa lo judaïsme dels sègle I e II, que se realiza entre autre amb de revòltas contra Roma que n'èra la «
sècta dels nazarèus
177
, e que provòca la desapareisson de gaireben totes los corrents del judaïsme après la
destruccion del Temple
en 70
178
. La diversitat de las practicas jusievas se reduson al sol neofarisianisme, es alara qu'èsser jusieu ven «
viure en conformitat amb l'ensenhament dels
savis farisians
», çò que ven incompatible amb l'observança de las interpretacions de l'ensenhament de Jèsus, coma aquela d'
Ignaci d'Antiòquia
179
Atal, los debats que fan mòure los partisans de Jèsus pendent de decenniás après sa mòrt, entre autre per saber fins ont la Lei deu impausar la circoncision, donan de responsas que van pauc a pauc venir normativas dins las generacions seguentas, fins a far aparéisser dins lo mond antic, en mai dels
jusieus
e dels
grècs
, una «
tresena raça
180
que vendràn los crestians
181
Segon l'escòla tradicionala e quitament dins l'apologetica recenta
182
, la separacion d'amb lo judaïsme auriá començat amb las primièras dissensions aparegudas pendent una reünion descricha dins los Actes dels Apòstols, que foguèt mai tard nomenat lo «
primièr concili de Jerusalèm
», qu'admet l'adesion dels non jusieus sens los
circoncire
, e escarta de fach l'aplicacion literala de las leis de Moïses al mens pels
proselitas
. L'istòria de la separacion se reünís a l'entorn de dos pòls segon que l'istoriografia es eissida segon l'escòla: l'escòla europèa considèra qu'es causa facha amb la
Birkat haMinim
que seriá escricha en 135; l'escòla de
anglosfèra
183
remarca que fòrça ceremonias son encara comunas dins unas regions (subretot en Orient, mas a vegadas en Occident) fins al sègle V, es a dire quand lo periòde dels concilis cristologics comença.
Lo cristianisme coneisserà una creissença importanta dins fòrça brancas, fins a ne far la religion mai importanta en nombre de fidèls pel mond al sègle XXI.
Fonts sus la vida de Jèsus
modificar
modificar lo còdi
Las fonts de la vida de Jèsus longtemps se basèron sus de documents literaris produchs pel quita cristianisme. Dessenhar l'istòria de Jèsus seguèt de longas seguent l'esquèma prepausat pels tèxtes canonics del Novèl Testament, per la Tradicion e per de passatges apocrifes que constituisson la tradicionala «
istòria santa
», que foguèt la norma pendent de sègles, grandament e espectacularament contunhat e magnificat per l'iconografia crestiana. Mas los autors dels Evangèlis canonics avián pas per objècte de liurar una documentacion de caractèr istoric a la posteritat mas de segur un testimòni de fe
184
La necessitat d'un apròche istoric e racional de Jèsus apareguèt al sègle XVIII amb
Hermann Samuel Reimarus
185
que volgava
«liurar Jèsus del dògma crestian»
per
«tornar trobar lo jusieu de Palestina»
«lo tornar a l'istòria»
186
. Al sègle XIX, foguèron fòrça los autors per escriure una «
vida de Jèsus
» per tòca de far una reconstitucion istorica, coma aquela, celèbra, d’
Ernest Renan
ont l'imaginacion remplaçava sovent lo silenci de las fonts.
De mitològs pensèron resòlvre las dificultats encontradas per l'
istorian
explicant los
Evangèlis
coma un mite solar o un drama sacrat sonque simbolic dins una dralha que ten alara mai de l'analisi
187
. Se l'existéncia de Jèsus es pas pus discutida sonque per d'autors fòra del mitan academic especialista, la natura d'aquela existéncia demora, ela, encara debatuda jos diferents aspèctes.
Los tèxtes constituisson de segur de fonts d'estudi valables a condicion de las sometre a la critica. L’estudi dels primièrs temps del cristianisme, l'
exegèsi
de la
Bíblia
e dels autres tèxtes coma los apocrifes, constituisson a l'ora d'ara una disciplina ont contribuisson en comun de cercaires e d'universitaris, religioses e laics, quinas que sián lors conviccions e lor apartenéncia religiosa. Gaireben totas las publicacions actualas tractant de la naissença del cristianisme puntan, en mai d'una melhora interdisciplinaritat, l'important enriquiment de la documentacion que las descobèrtas arqueologicas e las novèlas fonts documentàrias permetèron dempuèi lo mitan del sègle XX
188
, subretot dempuèi los ans 1990.
Fonts crestianas
modificar
modificar lo còdi
Las fonts canonicas
modificar
modificar lo còdi
Papir 37
extrach de l'evangèli segon Matieu, vèrs 250, University of Michigan
Lo
Novèl Testament
dins son entièr es la font mai complèta que dispausam al subjècte la vida e de l'ensenhament de Jèsus.
Los
Evangèlis
segon
Matieu
Marc
Luc
, que contan l'istòria de Jèsus ont un vejaire gaireben semblable, son dichs «
sinoptics
». L'
evangèli segon Jean
mòstra una autra
cristologia
, nomenada «
joanica
». Lo primièr dels evangèlis que foguèt redigit sembla èsser aquel segon Marc. Las partidas comunas a Matieu e a Luc dependon benlèu, segon unes cercaires, d'un document mai ancian, mas perdut, nomenat «
Font Q
». Dins lor estat actual, los evangèlis datan versemblablament d'entre 65 e 110
189
. Son lo fruch d'un long procès de recuèlh de paraulas e lor agençament es organizat al biais d'una «
Vida
» (une
Vita
) a l'antica, qu'est pas una biografia
190
Los
Actes dels Apòstols
, versemblablament redigits per Luc vèrs l'an 80, traçan los començaments de las primièras «
comunautats crestianas
191
a partir de la
Pentacòsta
que, dins segon Luc, pòdon desenhar la «
Glèisa universala
192
. Contan lo començament de la difusion de çò qu'es alara l'«
escur corrent del judaïsme
193
, dins unas partidas de l'Empèri roman, dins un vejaire centrifug a contra corrent de l'escatologia jusieva centrada sus Jerusalèm.
Las epistòlas de
Pau
, ont se trapa lo passatge que constituís la mencion mai anciana del cristianisme concernant la mòrt e la resurreccion de Jèsus
v 5
, sèt autres
Epistòlas
, dichas «
catolicas
», es a dire, alara, adreçada a totan las comunautats crestianas e l'
Apocalipsi
forman un corpus que testimònia de la reflexion dels primièrs discípols sus Jèsus. Lor redaccion pren place entre 50 e 65 mas balhan sonque pauc d'entresenhas sus la vida de Jèsus
194
Autras fonts cretianas
modificar
modificar lo còdi
Papir Egerton 2
un evangèli apocrif d'autor desconegurt, entre 100 e 150, British Museum, Londres
Los
agrafa
, mòt significant «
causas non escrichas
», son de paraulas de Jèsus que se trapan pas dins los tèxtes canonics. Unas poirián èsser autenticas. Venon de variantas dels Evangèlis, dels
papiris d'Oxyrhynque
, de tèxtes
apocrifs
del
Novèl Testament
coma l'
Evangèli segon Tomàs
, que las
escavacions de Nag Hammadi
sortiguèron una traduccion complèta en còpte e que l'atribucion a l'apòstol Tomas foguèt rebutada pels cercaires. Lo
Papiri Egerton 2
publicat pel primièr còp en 1935, compausat de 4 fragments, contat de fachs e de paraulas a aprochar de l'Evangèli segon Joan.
Los
apocrifs
(del grèc απόκρυφος / apókryphos, «
amagat
») son plan diferent dins lor estils e lor contengut: recits de l'enfança (
Protevangèli de Jaume
), recuèlh de
logia
Evangèli segon Tomas
), davalada als Infèrns (
Actes de Pilat
), discorses, relats de miracles, etc. La
critica textuala
daissa pasmens aparéisser una fisabilitat documentària plan superiora als tèxtes del Novèl Testament
195
Los escrichs dels
Paires apostolics
196
Didaquè
, Epistòla de
Clement de Roma
, las Letras d'
Ignaci d'Antiòquia
197
, Letras de
Policarp d'Esmirne
, Letra de Barnabèu, Letra a Diognèta, Fragments de
Papiàs d'Ierapolis
, Lo
Pastor d'Ermàs
) que los autors, pasmens se vivián a la fin del sègle I, an pas de ligams dirèctes amb la generacion apostolica. Arriba que d'autres
Paires de la Glèisa
coma
Eusèbi de Cesarèa
Giròni d'Estridon
de citar de fragments d'evangèlis apocrifs, mai sovent per ne contestar la valor (
Evangèlis dels Ebrieus
dels Ebionitas
dels Egipcians
, dels
Nazôrèus
…)
Fonts non crestianas
modificar
modificar lo còdi
Pels autors jusieus
modificar
modificar lo còdi
Flavi Josèp
modificar
modificar lo còdi
Existís pas cap d'acte oficial de las autoritats romanas al subjècte de Jèsus. Lo primièr cronicaire qu'evòca Jèsus vèrs
94
es
Flavi Josèp
, roman d'origina jusieva nascut en
39
. Son testimòni menciona, dins sas
Antiquitats judaïcas
, Jèsus per dos còps. Es evocat al subjècte de la lapidacion de
Jaume de Jerusalèm
, descrich coma «
lo fraire de Jèsus nomenat Crist
v 6
. Un passatge fòrça mai desvolopat consacrat al quita Jèsus, conegut jol nom latin de
Testimonium flavianum
, lo descrich coma «
un òme excepcional, [que] complissiá de causas prodigiosas […] e se ganha fòrça de mond d'entre los jusieus…
», puèi menciona la resurreccion, l'admiracion e la fe dels seus discípols evocant una linhada de «
crestians
» que contunha a l'epòca de Josèp
v 7
. L'autenticitat d'aquel passatge fa encara l'objècte de debat, gaireben totes los comentators envisatjant ara qu'aquel ce passatge, en son estat actual, foguèt tocat per de mans crestianas, çò qu'exclusís pas que Josèp aja redigit una notícia sul Jèsus, benlèu mens entosiaste
198
Lo patriarca de Constantinòble
Fotios
, grand erudit del sègle IX, segnala espantat
n 31
que ne figura pas cap de mencion de Jèsus dins l’
Istòria dels jusieus
199
, tèxte del sègle I ara desaparegut de
Just de Tiberiada
, un istorian jusieu rival de
Flavi Josèp
que lo critica sevèrament dins son
Autobiografia
Lo Talmud
modificar
modificar lo còdi
Un vintenat d'allusions possiblas a Jèsus existisson dins le Talmud mas totjorn de biais anecdotic e a vegada jos un autre nom e son pas anterioras al sègle III
200
. Se fa referéncia a un cert Ieshu qu'auriá menat lo pòble sus de vias maridas e foguèt condemnat a mòrt per mascaria puèi penjat la velha de Pascas a
Lod
. Sa sècta auriá subreviscut a sa mòrt de decennias veire de sègles segon lo Talmud.
Dempuèi l'
Edat Mejana
, s'encontra un
Ieshu
Ieshu Anotsri
(«
lo Nazarèu
») dins los
Toledot Yeshu
, escrich entre lo sègle IV e VI
201
e que rebat la version jusieva dels eveniments descrichs dins los Evangèlis. Los istorians pensan mai sovent que s'agís d'una parodia d'un Evangèli perdut, pasmens se sembla al mens parcialament venir de fonts jusievas anticas parlant de Ieshu.
Dins lo
Talmud
i a un
Ieshu
e lo personatge foguèt sovent identificat coma identic a Jèsus. Mas, dins lo Talmud, Ieshu representariá mai d'una personas vivent a d'epòcas diferentas (es a dire un sègle abans e un sègle après Jèsus) e d'indicis podent daissar pensar que lo Ieshu del
Talmud
e lo Jèsus dels Evangilis an pas de rapòrt entre eles
202
. Al contrari, Joseph Klausner pensa fisable la comparason del Ieshu del Talmud amb lo personatge de Jèsus
203
Lo tèxte mai interessant es dins lo
Talmud de Babilònia
204
e pòrta una tradicion del «
penjament
» d'Ieshu (o Ieshu Anotsri dins las edicions mai tardièras) la velha de la Pasca dins un encastre estrictament jusieu
205
e tanben li es atribuit cinc discípols: Mattai, Naqi, Netser, Boni e Todà
206
Se cal notar que segon los Toledot Ieshu e tanben que segon lo principal narratiu al subjècte d'Ieshu dins lo Talmud, aquel darrièr viviá un sègle abans l'èra crestiana. Per pauc de comentators jusieus tradicionals coma
Rabbenou Tam
Nahmanide
, o mai recentament
Adin Steinsaltz
, foguèt aquel Ieshu que donèt lo personatge istoric ont se bastiguèt mai tard la figura de Jèsus.
Soven tse fa allusion a Ben Stada, coma essent eissit de l'union adultèra de Miriam e d'un soldat roman nomenat Pandera (de veire tanben
Cèls
). Lo tèxte de
Tossafot
sus
Shabbat
104, datant de l'Edat Mejana , escarta aquela legenda: «
Aquel Ben Stada èra pas Jèsus de Nazaret, perque disèm aquí que Ben Stada viviá a l'epòca de Paphos ben Yehudah, el meteis vivent del temps de Rabbi Akiva
» es a dire un sègle mai tard
207
Tèxtes pagans grècs e latins
modificar
modificar lo còdi
Dins una letra a l'emperaire
Trajan
en
111
112
208
Plini lo Jove
explica los resultats d'una enquèsta qu'aviá menat suls crestians de
Bitinia
a la seguida d'acusacions venguda fins a el, e explica que trapa pas grand causa a lor reprochar
209
. Plini parla pasmens pas de Jèsus de Nazarèt e ne menciona lo «
Crist
» sonque per explicar que los seus adèptes de Bitinia s'amassan per li cantar d'imnes «
coma a un dieu
210
Vèrs
116
, dins las
Annalas
211
, l'istorian roman
Tacit
conta cossí l'emperaire
Neron
, acusat d'aver causat l'incendi que damatgèt Roma en
64
, s'evertua a trobar los encendiaris, acusa aqueles que «
la fola
» romana nomenan crestians (
la
christiani
), sectators de «
Crist, que, jos Tibèri, fuguèt liurat al supplici pel procurador Ponci Pilat
212
», e ne en far supliciar fòrça
209
Las
Vidas dels dotze Cesars
de
Sueton
, escrichas vèrs
120
, comptan de mencions d'activitats dels crestians
213
e mencionan, dins la
Vida de
Claudi
214
un
Chrestos
, que mai sovent es admés que designa Jèsus Crist
215
}} que, segon Suetòni, incompletament informat, seriá estat present a Roma pendent los trebolums de 49-50 dins de la comunautat jusieva de Roma, contra los quals Claudi promulga un edicte d'expulsion
209
Una letra d'un
estoïcian
nomenat Mara bar Serapion, adreçada en
siriac
a son filh
216
, parla d'un «
savi rei
» executat pels seus - los jusieus - coma Socrates e Pitagòras, dins çò qu'es acceptat coma una allusion a Jèsus de Nazaret
217
. Se la recèrca s'acòrda per lo datar d'après
73
, la datacion del document es plan debatuda, podent anar fins a l'alba del sègle V, amb una majoritat de cercaires pensant a una redaccion al sègle II
218
. Lo document dona d'informacions, quina que siá, mai sul cristianisme que sus Jèsus alara que son implicacion dels jusieus es, pel melhor, dobtosa
217
e s'inscriu dins una demostracion mai generala
219
L'escrivan satiric
Lucian d'Esamosata
, dins la segonda partida del sègle II, fa une allusion al suplici de Jèsus, sens lo nomenar, dins
La Mòrt de Peregrinos
220
Jèsus dins las religions e culturas non crestianas
modificar
modificar lo còdi
Jèsus dins lo judaïsme
modificar
modificar lo còdi
A la seguida de las
guèrras judeoromanas
e d'autras catastròfas dels sègles I e II, lo judaïsme vei la disparicion de gaireben totes los seus corrents, levat lo
judaïsme rabinic
, pròche del farisianisme sens ne prene l'apocaliptica, fondat sul respècte exclusiu de la Lei. Lo procès se faguèt pendent de decennias, que fixèt las Escrituras ebraïcas, que serán utilizada de sègles mai tard pels protestants, e las pregariás sinagogalas qu'una que conten la condamnacion dels sectaris, los «
minims
», d'entre eles i a los «
nazorèus
221
Se lo cristianisme dels primièrs temps podava passar per un corrent novèl acceptable del judaïsme, lèu pausèt de lo problèma de l'adesion de plen drech de membres pagans sens na far d'en primièr de jusieus
222
. La question se pausa al moment de la creacion de la Torah rituala, aquela dels 613 comandaments
223
224
, e, al subjècte dels membres non jusieus, lo problèma pren encara mai de pes suls aspèctes de règla de puretat rituala
n 32
e los mejans de «
reconciliacion
n 33
. La messianitat, pasmens se joguèt un cèrt ròtle pendent la condamnacion de Jèsus, es pas alara determinanta de l'autodeterminacion jusieva d'aquel epòca perque de corrents del judaïsme, coma los saducèus, anavan fins a renonciar a aquela esperança
225
Lo
judaïsme
, la religion del quita Jèsus, a pas ara de punt de vista especific o particular sul Jèsus e fòrça pauc de tèxtes dins lo
judaïsme
se referisson dirèctament o parlan de Jèsus. En efièch, un dels principi mai importants de la fe jusieva, es la cresença en un Dieu e sonque un Dieu, sens pas cap intermediari
v 8
. La
Trinitat crestiana
i es compresa coma una cresença en Jèsus coma una Divinitat, partida de Divinitat o filh de Dieu, qu'es d'aquel fach incompatible amb lo judaïsme e en trencadura amb l'ebraïsme que lo precedissiá
226
.«
Per un jusieu, pasmens, quina que siá forma de
shituf
(cresença en d'autres dieus en mai del Dieu d'Israèl) equival a una idolatria al sens plen del tèrme. Es pas possible per un jusieu d'acceptar Jèsus coma una divinitat, un mediateor o un salvador (messias), o quitament coma un profèta, sens traïr lo judaïsme.
227
. «
Los jusieus rebutèron las revendicacions que Jèsus respond a la profecias messianicas de la Bíblia ebraïca, e tanben las revendicacions dogmaticas al seu subjècte emesa pels paires de la glèisa, es a dire qu'es nascut d'una verge, qu'es lo filh de Dieu, que fa petit d'una Trinitat divina e que ressuscitèt après sa mòrt. Pendent dos mila ans, un vòt central del cristianisme foguèt d'èsser un objècte de desir dels jusieus, que la conversion auriá mostrat lor acceptacion del fach que Jèsus complís la lor profecia biblica.
228
Per aquela rason, las questions sus aquel subjècte, coma las
quistas del Jèsus istoric
e los autres subjèctes de sa vida son tanben considerats coma fòra del prepaus dins le judaïsme.
L'
escatologia jusieva
considèra que la venguda duel
Messias
vendrà amb una seria d'eveniments especifics que encara passèron pas, coma lo retorn dels jusieu en Tèrra d'Israèl, la construccion del
Tresen temple de Jerusalèm
, une èra de patz
v 9
Jèsus dins l'islam
modificar
modificar lo còdi
Miniatura persana representant Jèsus pendent lo
Sermon sus la montanha
Article detalhat:
Îsâ
L'Alcoran parla de Jèsus jos lo nom d’
`Îsâ
229
, personatge indissociable dins los tèxtes coranics de sa maire
Mariam
(«
Maria
»)
230
. Es tanben designat jol nom de
al-Masïh
n 34
`Îsâ ibn Maryam
n 35
presentat amb aquela coma modèls de seguir
230
Jèsus fa partit dels profètas dich «
familha d'
'Imran
» amb sa maire, son cosin
Iaià
Joan Baptista
) e lo paire d'aquel darrièr
Zacàrias
231
. La fe populara musulmana balha una granda importança a Jèsus e Maria
n 36
alara que Jèsus, virat cap a la beutat del mond, apareis endacòm mai sovent amb son cousin Joan, ascèta radical, amb qui forma una mena de «
bessonatge espiritual permanent
232
L'insisténcia marcada sus la filiacion a Maria es un clar rebut de la filiacion divina de Jèsus; pasmens, la tradicion musulmana mòstra lo caractèr miraculós de sa naissença virginala sens paire conegut, Josèp - absent del tèxte coranic - essent considerat per la tradicion coma un cosin de Maria. Dins l'Alcoran, Jèsus es de fach creat pel
kun
n 37
v 10
, l'«
imperatiu divin
», e concebut per un
rûh
de Dieu, buf divin intemporal enviat a Maria, lo meteis buf qu'anima
Adam
e transmet la revelacion a
Maomet
233
et
v 11
L'Alcoran partetja amb los apocrifs crestians fòrça scènas de vida de Maria e d’enfança de Jèsus: ofrenda de Maria
v 12
, vida de Maria al Temple
v 13
, presa en carga de Maria
v 14
, nativitat jos un palmièr
v 15
, Jèsus parla al berç
v 16
, anima d'aucèls en argila
v 17
Dins l'Alcoran, Jèsus apareis coma un
profèta
, anonciator de Maomet, que presica l monoteïsme pur, complís de miracles, fa de garisons, ressuscita los mòrts e coneis los secrets del còr. Jèsus confirma la
Torah
, que ne merma las prescripcions legalas
234
, alara que son «
Escritura
», contenguda dins l’
Injil
, es presentada coma «
una guidança e una lutz
235
que los crestians aurián negligida.
Ibn Arabi
li balha lo titre de «
sàgel de la santetat
», «
lo mai grand testimòni per lo còr
», alara que Maomet es lo «
sàgel dels profètas
», «
lo testimòni mai grand per la lenga
233
. Sa predicacion près dels jusieus seriá estat un fracas
236
e es seguit solament pels seus apòstols. Los jusieus aurián alara volgut lo punir lo crucificant mas Dieu o permetèt pas e li auriá alara substituit un sosia
237
abans de le rampelar a el
v 18
. Pasmens la fin terrèstra de Jèsus demora escura, pas cap de passatge significant clarament çò que se passèt.
La representacion de Jèsus dins l'Alcoran li balha tanben una dimension
escatologica
238
: son retorn sus tèrra, coma musulman, es lo signe de la fin del mond e del Jutjament darrièr alara que fòrça de
hadits
lo presentan coma lo companh màger del
Mahdi
, Salvador de la fin dels temps
239
fin finala, i a dins l'Alcoran quatre negacions categoricas al subjècte de Jèsus, per paur d'associacionisme (
shirk
233
: es ni Dieu, ni son filh, ni lo tresen d'una triada
n 38
tanpauc foguèt crucificat
v 19
perque seriá estat «
indigne
» d'un profèta de son «
importància
233
Fin finala, dempuèi lo començament del sègle XX, una minoritat musulmana
sincretista
demorant dins los monts del
Paquistan
, los
Ahmadis
, voan a Jèsus un culte tot coma als
sants
de l'islam a l'entorn d'un tombèl que dich èsser aquel de
Iuz Asaf
identificat a Jèsus. Lo luòc de culte es situat a
Srinagar
. Aquel corrent desvelopa una
cristologia
particulara que Jèsus es un
profèta
de
Dieu
que seriá estat despenjat de la crotz en estat de comà e non pas mòrt e, un còp curat, seriá vengut acabar sa vie al Paquistan fins a far 120 ans
240
. Aquela doctrina es aquela de l'«
estavaniment
».
Representacion artistica
modificar
modificar lo còdi
Escultura de marbre paleocrestiana del
Bon Pastor
, vèrs 300. Musèu del Vatican
Los autors dels evangèlis, eissits d'un contèxte judaïc mai sovent reticent pels imatges per paur d'
idolatria
, semblan considerar que las paraulas de Jèsus son mai importantas que son apparéncia e donan pas cap de descripcion d'aquel
241
L'art crestian nais pas d'esperel e trapa sas originas dins l'art pagan e politeista, en l'imaginari que los pintres e esculptors antics posavan. Los
paires de la Glèisa
, eles, contestavan lo quite art amb de tèrmes pro durs e se reclamavan de l'Ancian Testament que condamae radicalament l'
iconografia
v 20
Clement d'Alexandria
fa la tièra, vèrs 200, d'elements que pòdon prene un sens crestian suls sagèls o anèls, coma lo peisson, un simbòl crestian que lo tèrme grèc (
Modèl:Grèc
ἰχθύς /
Ichthus
) es un acronime dels noms de Jèsus
n 39
Se al començament del sègle IV lo
concili d'Elvira
enebís encara los imatges pintas suls parets de las glèisas, l'art crestian èra ja al vam, dins una tòca pròcha de l'apologetica
242
L'evolucion del vejaire de la representacion del Crist se transforma al primièr tèrç del sègle II e una iconografia cristica apareis pauc a pauc dins las
catacombas
e suls
sarcofags
. Las representacions demoran pasmens raras en comparason de las figuras de l'Ancian Testament, coma Moïses o Jonàs, e Jèsus es presentat dins un pichon nombre de scènas: son baptisma, de miracles o garisons, l'entrevista amb la
Samaritana
… Son accion de
taumaturg
es sovent mostrat dins aquel primièr vam iconografic que lo presenta tanben a vegada del mitan dels seus discípols coma los filosofs grècs
241
Bust de Jèsus. Pintura murala dins las catacombas de Commodilla, fin del sègle IV
Aquel Jèsus de las primièras representacions es sovent bèl, juvenil, veire seduisent, quitament se son visatge es sovent banal, se diferenciant gaire de l'iconografia abituala del panteon grecoroman, a contra corrent de las descripcions dels Paires de la Glèisa que lo presentan coma quin que siá, veire laid o pietadós
241
. Es sovent presentat jos la forma del «
Bon Pastor
» dins un imatge que procedís d'un
Ermès
criofòr
243
, de metre e parallèl amb
Orfèu
, un autre «
bon pastor
», imatge que se multipliquèt sls primièrs sarcofags crestians e sus las vòltas de las ipogèas.
Ermas
descriu per exemple Jèsus al sègle II coma «
un òme de cara majestuosa, de costume de pastre, cobèrt d'una aus de cabra blanca, une
biaça
sus l'espatla e un
bordon
a la man
244
Lo cristianisme venent pauc a pauc la religion oficiala de l'Empèri a partir del sègle IV, l'iconografia se libèra del modèl grecoroman, entre autre influenciat pels debats cristologics que caracterizan lo periòde. Es dins lo darrièr tèrç del sègle que comença a paréisser la dimension divina, la «
poténcia cosmica
», del Crist dins las representacions fins alara puslèu marcadas per l'aspècte protector e garrissor del personatge
241
Christ Pantocrator
, sègle VI,
Monastèri de Santa Catarina, mont Sinai
, Egipte.
A aquel epòca, Jèsus es encara mai sovent presentat coma un efèb glabre o encara jos la forma d'un dròlle que correspond a une denominacion abituala del Crist a l'epòca («
pais
», del grèc
παις
, l'«
enfant
»); e foguèt sonqu'a partir de la fin del sègle IV qu'es presentat mai vièlh e barbut, jos l'inspiracion del modèl del filosòf ensenhant de l'Antiquitat. Aqueles dos tipes diferents de representacions coexistiguèron pendent près de dos sègles mai
241
A partir del sègle V, es lo caractèr divin que constituirà la dimension principala de las representacions, insistissent sul precèpte del
Credo de Nicèu
sus l'egalitat del Paire e del Filh e tradusent l'estructuracion per la ierarquizacion e lo dògma, dins un imatge de la «
glòria de Dieu
» que dominarà l'art crestian fins a l'
art gotic
241
. L'aspècte uman contunhèt pasmens mejans las icònas, alara que gaireben totas foguèron destruidas pendent la
crisi iconoclasta
n 40
, que perseguís dins l'
art bizantin
que faguèt la sintèsi entre los aspèctes umans, idealizat en filosòf ensenhant, e divin, legitimat dempuèi lo
concili de Nicèu II
en
787
Las tradicionalas representacions de la
Verge a l'Enfant
posan elas lors originas dins las representacions de la divesa d'origina egipciana
Isis
244
alachant
Arpocrat
, l'
Òrus
enfant
245
Art occidental
modificar
modificar lo còdi
La Glèisa catolica autorizant las representacions del Crist, aquel foguèt l'objècte de fòrça figuracions jos forma de retrachs, de quadres metent en scèna sa vida, d'esculturas, de gravuras, de
veirals
, etc. Dins l'art occidental, lo personatge de Jèsus es de segur aquel que faguèt l'objècte del mai grand nombre de representacions. Una de las figuracions mai correntas es aquela del
Crist en crotz
, al moment de sa
Passion
. Totas aquelas representacions relèvan de la creacion artistica, pas cap d'imatge contemporanèa del Crist nos pervenguèt. Qualques imatges
aqueiropoïatas
(«
non facha de man d'òme
»), dins una cristianizacion de la tradicion pagana dels «
imatges casut del cèl
»}} pretendent presentar lo visatge «
vertadièr
» de Jèsus. Malgrat la diversitat dels artistas e dels epòcas, an totas unes trachs comuns. De fach, las representacions de Jèsus obesissent a de
canons
artistics precises
246
, basats sus la tradicion e la mai ancianas representacions conegudas: Jèsus es presentat coma un òme de raça blanca, de talha mejana, puslèu prim, de tint mat e de pels bruns, longs; serà mai tard representat amb una barba
247
La tèsta es sovent enrodada d'un cercle luminós o daurat, nomenat
aureòla
, atribut corrent figurant la santetat d'un personatge. Quand s'aplica a Jèsus, aquela aureòla es sovent marcada convencionalament d'una crotz (mai sovent roge), que permet de l'identificar sens ambigüitat.
L'expression dels uèlhs es l'objècte d'una atencion particulara dels artistas. Tanben, la posicion de las mans a sovent un sens religiós. La Glèisa catolica avent exprimit lo vòt que la vida de Jèsus pòsca èsser compresa per totes, es pas rare de trobar en Africa de figuracions du Crist en òme de raça negra, o en Sudamerica de representacions de sa vida amb de vestits locals. Aquel fenomèn es ancian, perque los artistas de la
Renaissença
representavan ja Jèsus amb de personatges vestits segon lo vam de lor sègle.
Fra Angelico,
Despenjament de la Crotz (Fra Angelico)
, vèrs 1440,
Musèe di San Marco, Florença
A l'Edat Mejana, las representacions visualas avián una foncion educativa: en metent en scèna la vida de Jèsus Crist, se difusava la cultura crestiana a de personas savent mai sivent pas legir, e n'avent pas accès als libres, e tanben lo libres sants coma la Bíblia. Es çò qu'es a l'origina del
Betleèm
, tradicion encara viva dins los mitans crestians. Tanben, tota glèisa catolica es dotada d'un
camin de crotz
(en latin
Via Crucis
) que figura en 14 estapas, nomenadas «
estacions
», los diferents moments de la Passion del Crist, dempuèi sa condamnacion fins a sa mesa al tombèl. Los ostals catolics, las pèças principalas e las cambras essent dotadas d'un Crist en crotz, mai sovent penjat sus la paret al dessús del lièch o de l'accès a la sala.
Art oriental
modificar
modificar lo còdi
Los ortodòxes accèptan la representacion del
Crist
en doas dimensions. La representacion mai correnta es aquela de las
icònas
Al sègle VIII, jol vam dels Arabis a l'Èst e dels Bulgaras a l'Oèst, de mesuras foguèron presas dins l'
Empèri Bizantin
contra los imatges e las estatuas que pòplavan las glèisas per tòca d'unificar l'empèri amb lo sol
crisme
, provocant la
crisi iconoclasta
que durèt mai d'un sègle
248
. Après la fin de las guèrras
iconoclastas
, lo cristianisme oriental desvolopa un art especific, l'icòna, basada sus una gramatica picturala plan organizada. Aqueles imatges son sagrats, l'esperit del o dels personatges representas es censat «
abitar
» la representacion. L'iconograf, lo pintre d'icòna, se prepara a l'encòp per un aprendissatge
teologic
e per una
ascèsi
, mai sovent lo june e la pregaria.
Los icònas son anonimas el sègle XV.
Au cinéma
modificar
modificar lo còdi
1916:
Intolerance
: Love's Struggle Throughout the Ages
de
David Wark Griffith
1953:
The Robe
de
Henry Koster
amb
Richard Burton
(un
tribun
Roman encargat de crucificar lo Crist es prigondament tocat per el e se convertís a la fe
crestiana
. Culhís la
santa Tunica del Crist
al pé de la crotz e se jonh als apòstols per evangelizar l'Empèri roman).
1959:
Ben Hur
de
William Wyler
amb
Charlton Heston
(lo film se debana en
Judèa
dels ans 19 – 30 ApC. e met en scèna un jusieu, Judàs Ben Hur, que perd sa familha, los seus bens e sa libertat a causa de l'ocupant roman e decidís de se venjar; encontra lo Crist mai d'un còps e assistís a sa
Crucifixion
).
1961:
King of Kings
de
Nicholas Ray
amb
Jeffrey Hunter
Robert Ryan
1964:
Il Vangelo secondo Matteo
de
Pier Paolo Pasolini
1965:
The Greatest Story Ever Told
de
George Stevens
1973:
Jesus Christ Superstar
, comedia musicala de
Norman Jewison
1976:
Il Messia
de
Roberto Rossellini
1977:
Jesus of Nazaret
de
Franco Zeffirelli
, un fulheton televizat de 6 h 16 min comanda del papa
Pau VI
1979:
Jesus
de
Peter Sykes
e John Krisch.
1979:
Monty Python's Life of Brian
de
Terry Jones
; film comic inspirat de la vida de Jèsus; lo personatge central, un Galilè del sègle I nomenat Brian, es prés per un Messias, e adorat atal per la fola; lo film se trufa de la credulitat populara, de las folas "seguisseiras", e de las supersticions religiosas.
1988:
The Last Temptation of Christ
de
Martin Scorsese
(una adaptacion del roman
La Darrièra Temptacion del Crist
de Nikos Katzantakis).
1995:
Marie de Nazareth
de
Jean Delannoy
(Un film que conta la vida de Jèsus e de Maria).
2004:
The Passion of the Christ
de
Mel Gibson
(las 12 darrièras oras de la vida del Crist).
2006:
The Nativity Story
de
Catherine Hardwicke
2014:
Son of God
de Christopher Spencer.
Comèdia musicala
modificar
modificar lo còdi
1971:
Jesus Christ Superstar
opera ròck
Relíquias
modificar
modificar lo còdi
Estaurotèca
bizantina
del començament del sègle IX contenent de fragments de la «
Crotz Vertadièra
»,
Metropolitan Museum of Art, Nòva York
Jèsus de Nazarèt que, pels crestians, es ressuscitat amb son envelopa de carn, pasmens podèt daissar de rèstes de sa vida materiala que pòdon èsser considerats coma des
relicas
per de cresents, seguent de tradicions mai ancianas: a l'epòca paleocrestiana ja, se mostrava als pelegrins que fasián lo viatge cap a la Tèrra Santa diferentas relicas veterotestamentàrias coma la
verge d'Aaron
que, segon l'
Epistòla als Ebrieus
, seriá estat servada dins l'arca de l'Alliança dins lo sant dels sants del Temple de Jerusalèm
249
Tombèl de Jèsus segon lo paire
Louis-Hugues Vincent
(1912).
Lo culte de las relicas relativas a la vida e la Passion de Jèsus comencèt vèrs
325
, amb la tradicion de l'excavacion del tombèls enclapat de Jèsus sus l'òrdre de l'emperaire
Constantin
250
. La descobèrta legendària
251
de la «
Crotz vertadièra
», que la tradicion attribuèt en seguida a l'imperatritz
Elena
, maire de Constantin, es benlèu contemporanèa d'aquelas escavacions
252
e un complèxe d'edificis cultuals de devocions es lèu bastit per aculhir los pelegrins. Aquela descobèrta sembla aver agut un grand resson e, a partir dels sègles V e VI, los pelegrins mai celèbres afluisson per obtenir de fragments d'objèctes
252
que se trapa a partir d'aquela epòca en Occident. En
680
, lo pelegrin
Arculf
atèsta qu'aviá viscut a Jerusalèm, dins l’
Anastasis
, primièra
glèisa de la Resurreccion
, expausada una seria de relicas: lo plat de la Cèna, l'
esponga
e la
lança
que trauquèt lo costat de Jèsus pendent la Crucifixion, e tanben un
susari
avent cobèrt lo visatge de Jèsus al tombèl
253
Lo desvelopament del culte de las relicas contunha pendent lo periòde carolingian
254
per aténher, après las
Crosadas
, son apogèu a l'
Edat Mejana
, relèva d'una «
espiritualitat del veire e del tocar
255
qu'ensag d'intrar en contacte amb la santetat que son portaires los «
testinònis
» materials de la vida de Jèsus, testimòni materials que tendon alara a se multiplicar e s'escampilhar, après aver estat centralizats dins un primièr temps a Constantinòple, per Euròpa. Vengudas signe, veire enjòc, de poder e de legitimitat
256
, van lèu far l'objècte, coma lo mòstra
Peter Brown
, d'un intens comerci
257
; d'autres autors tanben mostrèron lo vam d'aquel comerci segon un trajècte Orient cap a Occident a partir de las
Croisadas
258
Se las relicas avent per subjècte Jèsus son innombrablas, se las pòdon classificar en categorias: al delà de los «
ipsissima loca
», «
los quita luòcs
» ont auriá pogut evoluar Jèsus, se pòt notar los instruments de la Passion (coma la
corona d'espinas
, l'
esponga
, la
lança
que trauquèt lo seu costat, eca), las relicas corporalas ligadas a la vida publica de Jèsus (
calici
utilizat pendent de la
Cèna
) o tanben a son enfança (
sang
sandalas
dents de lach
…), e los
lincòls
susaris
. Cal notar que fòrça relicas son rebutadas per las autoritats religiosas
259
e que los exceses de lors cultes an endacòm mai sovent fa l'objècte de debats e de contestacions.
Annèxes
modificar
modificar lo còdi
Wikimedia Commons
prepausa de documents multimèdia liures sus
Jèsus Crist
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
Obratge d'istorians generalistas
modificar
modificar lo còdi
fr
{{{títol}}}.
fr
Geza Vermes
Dictionnaire des contemporains de Jésus
, Bayard, 2008
fr
Les premiers temps de l'Église
, présenté par Marie-Françoise Baslez, éd. Gallimard/Le monde de la Bible, 2004
fr
Pierre Gibert et Christophe Theobald (dir.),
Le cas Jésus Christ. Exégètes, historiens et théologiens en confrontation
, éd. Bayard, 2002
fr
Dictionnaire encyclopédique de la Bible
, éd. Brépols, 1960, mise à jour 2002
fr
Aux origines du christianisme
, présenté par
Pierre Geoltrain
, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000
fr
La Bible, Écrits intertestamentaires
Écrits apocryphes chrétiens
, coll. «
La Pléiade
», éd. Gallimard, 1987
Istorians e exegètas biblistas
modificar
modificar lo còdi
fr
{{{títol}}}.
fr
{{{títol}}}.
ISBN 978-2-204-08695-0
fr
{{{títol}}}.
ISBN 978-2227476691
fr
Daniel Marguerat
, Elian Cuvilier,
Sylvie Barnay
Simon Mimouni
et alii,
Jésus, compléments d'enquête
, éd. Bayard-Centurion/Le Monde de la Bible, 2007
fr
{{{títol}}}.
ISBN 978-2221106143
fr
Gerd Theissen,
Le mouvement de Jésus. Histoire sociale d'une révolution des valeurs
, traduch de l'alemand per Joseph Hoffmann, éd. Cerf, 2006
fr
Raymond E. Brown
p.s.s.
La mort du Messie, Encyclopédie de la Passion du Christ. De Gethsémani au tombeau. Un commentaire des récits de la Passion dans les quatre Évangiles
, préface par Daniel Marguerat, traduch de l'anglés per Jacques Mignon, ed. Bayard, 2005,
recension
fr
David Flusser
et R. Steven Notley,
Jésus
, traduch de l'anglés per G.-R. Veyret, ed. L'Éclat, 2005
extrachs en linha
fr
John Paul Meier
Un certain juif
: Jésus. Les données de l'histoire
tome
Les sources, les origines, les dates
, éd. Cerf, 2004
tome
II
La parole et les gestes
, éd Cerf, 2005
tome
III
Attachements, affrontements, ruptures
, éd Cerf, 2005
tome
IV
La Loi et l'amour
, éd. Cerf, 2009
fr
François Bovon
Les derniers jours de Jésus
, éd. Labor et Fides, 2004
fr
Michel Quesnel
Jésus, l'homme et le fils de Dieu
, éd. Flammarion, 2004
fr
Étienne Nodet
Histoire de Jésus
? Nécessité et limites d'une enquête
, éd. du Cerf, 2003,
présentation en ligne
fr
Daniel Marguerat
, E. Norelli, J.-M. Poffet,
Jésus de Nazareth, nouvelles approches d'une énigme
, Labor et Fides/le Monde de la Bible, 2003
fr
Peter J. Thomson
Jésus et les auteurs du Nouveau Testament dans leur relation au judaïsme
, traduit de l'anglais par Joseph Duponcheele, éd. Cerf, 2003
fr
Geza Vermes
Enquête sur l'identité de Jésus. Nouvelles interprétations
, Bayard, 2003
fr
Lucette Valensi,
La fuite en Égypte. Histoires d'Orient et d'Occident. Essai d'histoire comparée
, éd. Seuil, 2002,
recension en ligne
fr
Étienne Nodet
o.p.
Le fils de Dieu, Procès de Jésus et Évangiles
, éd. du Cerf, 2002,
présentation en ligne
fr
Alain Marchadour
(dir.),
Que sait-on de Jésus de Nazareth
, Bayard, 2001
fr
Laurent Guyénot,
Jésus et Jean-Baptiste. Enquête historique sur une rencontre légendaire
, éd. Exergue, 1999
fr
Jacques Schlosser
Jésus de Nazareth
, éd. Noesis, 1999
Hugues Cousin et
Jean-Pierre Lémonon
Le monde où vivait Jésus
, éd. Cerf, 1998
fr
Gerd Theissen,
L'ombre du Galiléen
, éd. Cerf, 1998
fr
Charles Perrot
Jésus
, éd. P.u.f, coll. «
Que Sais-je
» n°3300, 1998
fr
Charles Perrot
Jésus, Christ et Seigneur des premiers chrétiens
, éd. Desclée de Brouwer, Paris, 1997
fr
Gerd Theissen,
Histoire sociale du christianisme primitif. Jésus, Paul, Jean
, traduit de l'allemand par Ira Jaillet et A.-L. Finck, éd. labor et Fides/Le Monde de la Bible, 1996,
extraits en ligne
fr
Xavier Tilliette
Le Christ des philosophes. Du Maître de sagesse au divin Témoin
, Culture et Vérité, Namur, 1993
fr
Xavier Tilliette
Jésus romantique
, Desclée-Mame, 2002
fr
Pierre-Antoine Bernheim
Jacques, frère de Jésus
, éd. Noésis, 1996
fr
Raymond E. Brown
Jésus dans les quatre Évangiles
, Cerf, 1996
en
John Dominic Crossan,
The historical Jesus, The life of a Mediterranean Jewish Peasant
, éd. Harper Collins, 1991
fr
Charles Perrot
Jésus et l'histoire
, éd. Desclée de Brouwer, 1979
fr
Geza Vermes
Jésus le Juif
, Desclée, 1978
fr
Michel Benoît,
Dieu malgré lui
, éd. Robert Laffont, 2001
Teologians e exégètas canonistas
modificar
modificar lo còdi
fr
Rudolf Bultmann
Jésus. Mythologie et démythologisation
(1926 et 1958), trad. fr. éd. Seuil, 1968
fr
Charles-Harold Dodd
Le Fondateur du christianisme
, éd. Seuil, 1972
fr
Joseph Ratzinger
, (Beneset XVI),
Jésus de Nazareth
tome 1
Du baptême dans le Jourdain à la Transfiguration
, Flammarion, 2007
tome 2
De Nazareth à Jérusalem
, Monaco-Paris, Le Rocher, 2011,
ISBN: 978-2-268-07079-7
tome 3
L’Enfance de Jésus
, Paris, Flammarion, 2012,
ISBN: 978-2-081-29577-3
Joseph Ratzinger
Jésus-Christ expliqué par le pape
, Parole et Silence, 2011,
ISBN: 9782845739864
Revistas
modificar
modificar lo còdi
fr
Que sait-on de Jésus
, revue
Le Monde de la Bible
, hors-série printemps 2009, éd. Bayard
fr
Christologie et histoire de Jésus
, revue
Recherches de science religieuse
, tome 97, mars 2009
fr
Jésus
, revue
Le Point
, coll.
Les grandes biographies
, hors série
Modèl:Numéro
1, janvier 2009
fr
Jean-Pierre Lémonon
Jésus de Nazareth. Prophète et Sage
, éd. Cerf, coll.
Cahiers Évangile
Modèl:Numéro
119, 2002
fr
Jésus au regard de l'Histoire
, revue
Les dossiers d'
Archéologie
Modèl:Numéro
249, décembre 1999-janvier 2000
Ensags
modificar
modificar lo còdi
fr
Jean-Christian Petitfils
Jésus
, Fayard, 2011
fr
Christiane Rancé
Jésus
, Gallimard, 2008
fr
Thimothy Freke et Peter Gandy,
Les Mystères de Jésus
, éd. Alethéïa, 2007
fr
Gérard Mordillat
et
Jérôme Prieur
Corpus christi
Enquête sur l'écriture des évangiles
, Mille et une nuits, 1998
Jésus contre Jésus
, Seuil, 2000
Jésus illustre et inconnu
, Desclée de Brouwer, 2001
Jésus après Jésus
, Seuil, 2004
fr
Marie Vidal,
Un juif nommé Jésus
, éd. Albin Michel, 2000
fr
Manuel de Diéguez
Jésus
, éd. Fayard, 1985
Obratges ancians
modificar
modificar lo còdi
fr
Blaise Pascal
Abrégé de la vie de Jésus-Christ
, publié par P. Faugère, éd. Andrieux, 1846 (tèxte inedit trobat «
recentament
», coma se pòt legir sus la pagina de títol, es a dire un pauc abans 1846),
en linha
fr
Ernest Renan
Vie de Jésus
, éd. Michel Lévy frères, 1863
fr
Albert Schweitzer
Le secret historique de la vie de Jésus
, éd. Albin Michel, 1967 (éd. orig. all. 1913)
fr
Charles Guignebert
Jésus
, éd. Albin Michel, 1933, (reed 1969)
fr
Claude Tresmontant
L'Enseignement de Ieschoua de Nazareth
, éd. Seuil, 1963,
fr
Jésus
, recueil de la collection «
Omnibus
» (Presses de la Cité, 1999) comprenent lo tèxte integral de quatre obratge:
Pascal
Abrégé de la vie de Jésus
Ernest Renan
Vie de Jésus
Edmond Fleg
Jésus raconté par le Juif errant
François Mauriac
La Vie de Jésus
Istòria de l'art
modificar
modificar lo còdi
fr
Nissan N. Perez,
Revelation - Representations of Christ in Photography
, éd. Merrell, 2003
fr
François Boespflug, Jean-Michel Spieser, Christian Heck, Valérie Da Costa,
Le Christ dans l'art. Des catacombes au XXe siècle
, éd. Bayard/Le monde de la Bible, 2000
fr
Dominique Ponnau,
Figures de Dieu
, ed. Textuel, 1999
fr
Jean Paris
La fuite en Égypte
, ed. Le Regard, 1998
fr
Jérôme Cottin,
Jésus-Christ en écriture d'images
; éd.
Labor et Fides
, 1990,
extrach en linha
Nòtas
modificar
modificar lo còdi
1/ Simon 10,2
%, 2/ Josèp 9,2
%, 3/ Judàs 7,1
%, 4/ Eleazar 7,1
% , Yokhanan 5,1
%, 6/ Yeshua (Jèsus) 4,1
%, 7/ Hananiah 3,4
%, 8/ Jonatan 3
%, 9/ Mattathias 2,5
%, 10 / Menaèm 1,8
Per sièis còps dins los evangèlis, levat Marc, par ex.
Un passatge des
Actes des Apòstols
conta que l'avocat Tertul acusa l'apòstol Pau disent: «
Avèm trobat aquel òme, qu'es una pèsta, qu'excita de divisions d'entre totes los jusieus del mond, qu'es cap del partit [en grèc
αἵρησις
haíresis
] dels nazorèus.
Per quatre còps dins l'evangèli segon Marc e dos, segon Luc, par ex.
Εn grèc
Ναζαρά
Ναζαρέθ
Ναζαρέτ
Neotestamentari: relatiu al Novèl Testament
Se pòt pas dire que
Rabbouni
siá un equivalent exacte de Rabbi.
Dins lo grèc de l'Evangèli segon Joan
: Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεῦς τῶν Ἰουδαίων.
D'unes, d'entre los linguistas, aprochan aquela expression de
Ben Ha Ish
, mòt a mòt filh de l'Òme que, segon la semitica e fins a l'ebrieu contemporanèu, designa lo filh de paire desconegut.
L'existéncia d'un tal vilatge a aquel epòca es confirmada per l'arqueologia que trapa de rèstes al periòde ellenistic, pel mai d'ora al sègle II AbC
afirmacions teologicas presentadas dins los recits biblics coma de fachs istorics
Unes istorians e exegètas plaçan la naissença e mòrt de Jèsus entre las annadas mencionadas d'entre que los cercaires anglosaxons: D. A. Carson, Douglas J. Moo e Leon Morris.
Quitament se lo cens de Judèa, tanben evocat dins l'evangèli segon Luc, se faguèt après la deposicion d'Eròdes Arquelau en 6 de nòstra èra, quand Publi Sulpici Quirin èra governaire de Siria, cf.
Vejatz An -1.
Primièra mencion coneguda sens equivòca, dins lo Cronograf de 354, partida XII:
VIII kal.
L'evangèli segon Luc li dessenha una ascendencia pairala e lo dona per filh de Josèp filh d'un «
Èli filh de Matthan
» alara que l'evangèli segon Matieu parla de Josèp «
filh de Jacob filh de Matthan
».
Virginitat perpetuala qu'es una doctrina catolica a ortodòxa, que cal pas confondre amb la doctrina crestiana de la Concepcion virginala de Jèsus, nimai amb lo dògme catolic de l'Immaculada concepcion de Maria
La lectura tradicionala catolica vòl que l'offrenda presentada per l'escasença siá aquela del rescat dzl primièr nascut.
Cf. par exemple Pseudo-Matieu
fr
La
Légende dorée
de Jacques de Voragine o.p.
Ana e Joaquim, que rebat benlèu una tradicion mai antica, non atestada endacòm mai, alara que lor ligam al mitan sacerdotal es atestat dins los tèxtes canonics: lo Magnificat es proclamat debans Elisabèta, la cosina de Maria, qu'es la femna del prèstre Zacàrias.
Quitament se la region èra partida de l'administracion romana, lo latin i èra gaireben desconegut coma lenga administrativa.
Un calcul basat sus aquel «
mens de cinquanta ans
» e d'autras allusions presentas dins lo meteis evangèli dona 49 ans.
Los evangèlis s'accòrdan sul nombre (
Mt
10.
1-4
Mc
3.
13-19
Lc
6.
12-16
Jn
6.
67-71
) mas donan pas las meteissas tièras de noms, que difèran sus de detalhs.
Se trapa lo mòt «
apòstol
» dins segon Luc (
Lc
6.
13
) mas lo sol passatge dels evangilis ont se parla explicitament dels «
Dotze apòstols
» es dins segon Matieu
Mt
10.
fr
Jacques et Jean, fils de Zédédée
Matthieu
Judas
… sont des patronymes sémitiques classiques
Étienne Nodet o.p. mòstra que l'estructura del grop «
Jèsus + discípols
» correspond a l'estructura «
Mèstre + discípols
» que practicavan sols los mèstres farisians.
Quitament se pòt l'interpretar diferentament: vejar l'episòdi utilizat dins
Jn
7.
21-24
L'evangèli segon Matieu lo fa s'adreçar a la «
fedas perdudas de l'ostal d'Israèl
» Mt 15:24 o Mt 10:6.
Lo tèma de Dieu revocant la quita mòrt apareis ja dins la Bíblia judaïca, vejatz la scèna de la Vision d'Ezequiel, Ez 37:1-28}}. «
Es Iavé que fa morrir e viure, que fa davalar al sheol e ne torna pujar
» (1S 2:6).
Coma totes los autres escrivans jusieus, [Just de Tiberiada] faguèt pas cap de mencion de la venguda del Crist, de las causas que li son arribadas, dels seus miracles
»; cf. Fotios,
Bibliotèca
Just_de_Tiberiada
, codici 33 de la
Chronica dels reis dels jusieus
sur le site remacle.org
Manjar amb de crestians d'origina pagana contraven a las leis alimentàrias e ceremonialas
Abandon de la circoncision, de l'immersion e dels sacrificis legals dins lo cult al benefici de la cèna
L'Onch
» (o «
lo Viatjaire
»)
Jèsus filh de Mariam
Se trapan dins las
Soratas
3, 4, 5, 19, 21, 23, 43 e 61
Lo «
Siá
la
Trinitat
essent assimilada al
Politeïsme
Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ,
Iesos Christos Theou Uios Sôter
, Jèsus Crist Filh de Dieu Salvador
Levat aquelas que se situavan dins las zònas geograficas ja dominadas per l'Islam
Versets
Mc 14:13-15
Error de citacion :
Balisa

incorrècta ;
pas de tèxte per las referéncias nomenadas
BFR|Jn|7:1
Mc 11:15-19
Mc 16}}, Mt 28, Mc 24 e Jn 20-21}}.
1 Co 15:1-11}}
Antiquitats judaïcas, XX, 197-203, sul site Remacle.org
Antiquitats judaïcas, XVIII, 63-64, sul site Remacle.org
Devarim
; Deuteronòma (6 6:4)
(Isaïas 2 2:4)
Sorata 3, La familha d'
'Îmran
, 42
: «
Senor, respondèt Maria, cossí auriá un filh? Pas cap d'òme ne m'aprochèt. Es atal, torna l'àngel, que Dieu crea çò qu'vòl. Dich: Siá, e es.
Atal la sorata 4.171, dich: «
Lo Messias Jèsus, filh de Maria, es pas qu'un Messatgièr d'Allà, Sa paraula qu'Envia a Maria, e un buf (de vida) venent d'El. Cresent donc en Allà e en Sos messatgièrs. E digatz pas “Tres”. Arrestatz! Aquò serà melhor per vosautres. Allà es pas qu'un Dieu unic.
» Es pas engendrat per Allà, mas plaçat dins lo ventre de Maria per un òrdre de Dieu. La sorata 19.35
: «
Conven pas a Allà de S'atribuir un filh. Glòria e Puretat per El! Quand Decidís una causa, dich sonque: “Siá
!” e es.
Sorata III, La familha d'
'Imran
, 31 e Protoevangèli de Jaume
Sorata III, La familha d'
'Imran
, 32, S. XIX, Maria, 16 e Protoevangèli de Jaume
Sorata III, La familha d'
'Imran
, 39 e Protoevangèli de Jaume
Sorata XIX, Maria, 23 e Evangèli dem pseudo-Matieu…
Sorata III, La familha d'
'Imran
, 41, Sorata XIX, Maria, 30 e Evangèli arab de l’enfança
Sorata III, La familha d'
'Imran
, 43, Sorata V, La Taule, 110 e Evangèli de l’enfança segon Tomàs…
Sorata 4, 157
La sorata 4,157 dich: «… e a causa de lor paraula:
Avèm vertadierament tuat lo Crist, Jèsus, filh de Maria, lo Messatgièr d'Allà
… Mas, lo tuèron pas tanpauc crucificat; e èra pas qu'un faus semblant! E aqueles que discutiguèron sus son subjècte son vertadièrament dins l'incertitud: n'an pas cap de coneissença certana, fan pas que seguir de conjecturas e l'an de segur pas tuat.
Dt 4:16-18, Dt 27:15, Ex 20:4}
Referéncias
modificar
modificar lo còdi
fr
Cf. Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des Évangiles
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
En
còpte
: Ⲓⲏⲥⲟⲩⲥ Ⲡⲓⲭ́ρⲓⲥτⲟⲥ; en
Gueez
: መሲህ ኢየሱስ; en
Grèc
: Ἰησοῦς Χριστός; en
Ebrèu
: ישוע המשיח; en
Latin
Iesus Christus
; en
Eslavon
: І҆исоу́съ Хрїсто́съ; en
Siriac
: ܝܫܘܥ ܡܫܺܝܚܳܐ.
fr
Pierre Geoltrain, «
Les origines du christianisme
: comment en écrire l'histoire
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
Pierre Geoltrain, «
Les origines du christianisme
: comment en écrire l'histoire
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Christianisme 2000, p. XVII» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
Es, pels jusieus, l'"ochen jorn", allusion a la circoncision e tanben l'endeman del Sabat.
fr
Dictionnaire de la Bible, intrada Jésus, Robert Laffont, 1989
en
Karel van der Toorn, Bob Becking et Pieter Willem van der Horst,
Dictionary of Deities and Demons of the Bible
, éd.
en
Vejata l'article dins lo
Thayer's Lexicon
, in
Dictionary and Word Search for Iēsous (Strong's 2424)
Dictionnaire
Brown-Driver-Briggs
Lo
Brown-Driver-Briggs
, la referéncia dels diccionaris d'ebrèu biblic, dona que lo sens de
Yeshua
pòt tanben marcar l'opuléncia en mai de la salvacion
; cf.
Los paires de la Glèisa manquèron pas d'utilizar aquela omonimia: es "Jèsus" (Crist) qu'assegura la victòria finala sus Amalek
», dins
Lo Pentateuc.
en
Tal Ilan,
Lexicon of Jewish Names in Late Antiquity.
B. Feldman,
Barabbas and the Gospel of Yeshua the Galilean
, American Imago New York, 1982, vol. 39,
p.
181–193 et Jean-Paul Michaud,
Barabbas
, InterBible, 26 /09/003
fr
François Blanchetière, «
Reconstruire les origines chrétiennes
: le courant "nazaréen"
», in
Bulletin du Centre de recherche français de Jérusalem
18, 2007,
en linha
fr
Simon Mimouni, «
Les nazôréens descendant de l'Église de Jérusalem
», in
Les premiers temps de l’Église
, éd.
fr
John P. Meier,
Un certain juif Jésus.
Segon B. Gärtner, aquela denominacion seriá pas d'aprochar de mots evocats de per abans mas de
nesûrîm
, «
salvats
» o «
rescapats
» d'Israèl, que se trapa dins lo Libre d'Isaïas (
Is
49.
; «
salvats
» se trapa en
Ac
2.
47
Per las diferentas ipotèsis, vejatz
Jean
Zumstein
L’Evangili segon Joan: (13-21)
, Labor et Fides,
2007
p.
200
fr
Simon Mimouni, «
Les nazôréens descendant de l'Église de Jérusalem
»,
op.
cit.
p.
387.
fr
Étienne Nodet, o.p.,
La Crise maccabéenne, Historiographie juive et traditions bibliques
, éd.
Jn
19.
19
, cf.
Las paraulas que los redactors dels evangèlis plaçan dins la boca de Jèsus representan pas las «
quita paraulas de Jèsus
» (los
ipsima verba
) mas sonque lo biais que al temps de la redaccion los discípols «
sentavan
» Jèsus; cf Rudolf Bultmann,
Jésus.
fr
Michel Quesnel, «
Les sources littéraires de la vie de Jésus
», (
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des Évangiles
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd.
fr
Il est né (où?) le divin enfant
, Cyberpresse, 24 de decembre de 2009.
en
Timothy Wiarda,
Interpreting Gospel Narratives: Scenes, People, and Theology
, B&H Academic,
2010,
p.
75–78
en
Brennan R. Hill,
Jesus, the Christ: Contemporary Perspectives
, Twenty-Third Publications,
2004,
p.
89
fr
Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des évangiles
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
Dins aquel ipotèsi, la localitat de Nazarèt seriá estat substituida, a partir del pseudotèxte biblic
Mt
2.
23
en
Raymond Edward Brown,
The birth of the Messiah.
Alain Houziaux, Corina Combet-Galland, Gérard Mordillat, Michel Quesnel,
Jésus-Christ, de quoi est-on sûr
, Éditions de l'Atelier,
2006,
p.
52
fr
Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des Évangiles
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd.
fr
R. J. Zwi Werblowsky, «
Hanouca et Noël ou Judaïsme et Christianisme.
fr
Christian Bonnet et Bertrand Lançon,
L'Empire romain de 192 à 325
: du Haut-Empire à l'Antiquité tardive
, éd.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd.
fr
Philippe Rouillard,
Les fêtes chrétiennes en Occident
, éd.
Béatrice Bakhouche, Alain Moreau et Jean-Claude Turpin,
Les astres et les mythes.
Dins un modèl antic alunhat de la concepcion modèrna de la familha nuclèa e pareissent mai a una estructura comunautària clanica; cf.
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des évangiles
op.
cit.
p.
202.
fr
Étienne Nodet o.p.,
Qui sont les premiers chrétiens à Jérusalem
, in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Mc
6.
; François Rossier,
Les «
frères et sœurs
» de Jésus
: quoi de neuf
, in Marian Library/International Marian Research Institute, juin 2007
article en linha
Mt
12.
46-50
e parallèls, citat per André Benoît.
André Benoît,
Les personnages de l'Évangile nommés Jacques
, in
Aux origines du Christianisme
, éd.
Dins l'ensems, l'argumentacion suls fraires e las sòrres de Jèsus, tal que se desvelopèt dins la filologia actuala repausa sus una critica metodologica.
fr
Pierre-Antoine Bernheim, membre de la Fondation Noésis et du Cercle Voltaire de l’École biblique hors les murs,
Jacques, frère de Jésus
, Noêsis, 1996
; François Refoulé o.p.,
Les frères et sœurs de Jésus.
Cf François Rossier,
op.
cit.
; vejatz tanben l'autor
fr
Claude Roure, article
La famille de Jésus, entre exégèse et dogmatique
, in
Jésus au regard de l'Histoire
, dossièr de la revista
fr
Archéologie
249, 1999
fr
Daniel Marguerat,
Ces frères cachés de Jésus
, in
Jésus
Le Point
Hors-série
1, decembre 2008,
p.
52-53
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Marguerat_freres.caches» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
fr
John P. Meier,
Un certain juif
: Jésus.
, éd.
fr
Daniel Marguerat,
Jésus, ses frères, ses sœurs
, in
Le Monde de la Bible
, Hors-série printemps 2009,
p.
53
Parlant dels falens de Jude «
qu'el meteis èra nomenat son fraire segon la carn
». in
fr
Histoire ecclésiastique
, Libre III, XX, 1, citat per D. Marguerat
Aquel episòdi es una nòva actualizacion de l'istòria de la persecucion per faraon de Moïses, pasmens se s'apièja benlèu sus una bas istorica; cf.
fr
G. Mordillat et J. Prieur,
Jésus aussi est allé au désert
in
Jésus illustre et inconnu
, éd.
fòrça ipotèsis avançant una influéncia dirècta de l'essenisme sus Joan Batista (…), Jèsus o Pau de Tars son mens que probablas e indemontrablas
fr
Pierre Geoltrain,
Les origines du christianisme
: Comment écrire l'histoire
op.
cit.
p.
Pierre Grelot,
Quelles langues parlait-on au temps de Jésus
, in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Pierre Debergé,
La Galilée, une terre païenne
, in
Les premiers temps de l'Église
, éd.
Pierre Debergé,
La Galilée, une terre païenne
op.
cit.
p.
292.
fr
Pierre Grelot,
Quelles langues parlait-on au temps de Jésus
op.
cit.
p.
55.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Grelot_55» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
fr
Pierre Grelot,
Quelles langues parlait-on au temps de Jésus
op.
cit.
p.
56.
Geza Vermes affirme que «
dire que Jésus parlait grec relève de la pure imagination
; Geza Vermes,
Enquête sur l'identité de Jésus
, éd.
Vejatz
Jn
12.
20-22
, citat per
fr
Pierre Debergé,
La Galilée, une terre païenne
op.
cit.
p.
293.
en
John E.
Porter
Language and Translation of the New Testament
, dans John W. Rogerson et Judith M. Lieu (éds.
Simon Claude Mimouni et Pierre Maraval,
Le christianisme des origines à Constantin
, Paris, éd.
Mireille Hadas-Lebel,
Rome, la Judée et les Juifs
, Paris, éd.
Geza Vermes,
Enquête sur l'identité de Jésus
, éd.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Vermes Enquête» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
Tanben nomenat «
mar de Galilèa
» o encara «
mar de Genesaret
».
A l'oèst, la Galilèa es bordada pel litoral ellenizat, al nòrd per Fenicia, a l'èst per la Decapòla que s'espandís parcialament fins al sud amb la vila de Scitopolis
; cf.
Cf. per exemple
41-42
, citat per Geza Vrems,
op. cit.
, 2003,
p.
230.
Cf. Flavi Josèp,
La Guèrra dels Jisieus
, ch.
La Palestina, region de mixitat demografica extrèma, conten de grops de territòris: a l'oèst del Jordain, i a la Judèa, al nòrd d'aquela la Samària e la Galilèa, al sud l'Idumèa, que cal apondre las ciutats grègas de la còsta mediterranèa. A l'èst del Jourdan, i a al nòrd los territòris que constituiguèron un temps la tetrarquia de Felip (la Batanèa, la Gaulanitida, la Traconitida et l'Auranitida), mai al sud la Galaaditida, la Perèa e a l'èst d'aquela l'Ammanitida. A l'epòca de Jèsus, las ciutats grègas de l'èst del Jordan son en mai organizadas en Decapòli.
fr
Simon Claude Mimouni e Pierre Maraval,
Le christianisme des origines à Constantin
, Paris, éd.
fr
Simon Claude Mimouni e Pierre Maraval,
op. cit.
, 2007,
p.
37
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «MiMa 37» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
fr
Martin Goodman,
Rome et Jérusalem
, éd.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Goodman 744» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
Folker Siegert, «
Les judaïsmes au
er
siècle
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
Folker Siegert,
op. cit.
, 2000,
p.
13
Simon Claude Mimouni e Pierre Maraval,
op. cit.
, 2007,
p.
34
Error de citacion : Ampèl invalid ; claus invalidas, per exemple, tròp de claus especificadas o clau erronèa
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «MiMa 34» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
Aquel punt es totjorn disputat sens que se trenque; cf.
Segon la traduccion del latin
secta
, donent lo grèc
haeresis
— que vendrà lo mot «
eretgia
» — que designa un partit o una escòla filosofica o religiosa; cf.
fr
Folker Siegert,
op. cit.
, 2000,
p.
17
Benlèu eissits d'un esquisme vengut al sen del partit saducèu al mitan del sègle
II AbC
Nòtas e referéncias
Marcel Simon, «
Qui était Flavius Josèphe
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Paul Mattéï,
Le christianisme ancien de Jésus à Constantin
, éd.
Los entorns d'aquel partit e lo moment de son apareisson son l'objècte de debats de cercaires
fr
Folker Siegert,
op. cit.
, 2000,
p.
14
Grops partejant l'esperança de la restauracion d'un Reialme temporal, a vegada pel ministèri d'un
messias
enviat per Dieu
; cf.
fr
Simon Claude Mimouni et Pierre Maraval,
op. cit.
, 2007
p.
38
vejatz a aquel subjècte
en
George
Ogg
The Chronology of the Public Ministry of Jesus
, Cambridge University Press,
2014
re
éd.
1940)
(ISBN
9781107438361
seguent
Lc
3.
23
; cf.
Unas tradicions localas parlèron d'un ministèri de dotze annadas
; cf.
Ambedos tèrmes son pas diferenciats.
Al sègle
, lo tèrme designava l'ensems d'Israèl mas los Evangèli, en lenga grèga, utilizan lo meteis tèrme
ioudaïos
per designar especificament los jusieus originaris de Judèa, subretot de Jerusalèm, los «
judèus
» dins los rengs que Jèsus comptava fòrça oposants.
Lo batisma per Joan, dins lo mond complèxe dels batistas del sègle
, es belèu original; son ligam amb los «
sabèus
o «
mandèus
es interrogat pels istorians, cf.
Joan es lo filh d'una familha sacerdotala de Jerusalèm, ont son paire Zacàrias es grand prèstre, amb qui sembla aver trencat sens que se sapia s'es un ancian farisian o un ancian essenian.
Son vestit evòca los profètas e evòca los vestits d'Elias e i a pas de dobte que Jèsus l'identifica al profèta que deviá «
tornar plaçar tot en òrdre
» e preparar l'aveniment de Dieu, cf.
fr
Émile Puech, «
Jean-Baptiste était-il essénien
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd.
Vejatz
fr
Claude Tassin que cita
Mt
11.
2-20
, «
Jean-Baptiste et les baptistes
», in
Aux origines du christianisme
, éd.
fr
Claude Tassin, «
Jean-Baptiste et les baptistes
»,
op.
cit.
p.
177–182.
voir
Gal
3.
27-29
, cf.
fr
Simon Legasse,
Jean-Baptiste et Jésus dans les évangiles
op.
cit.
p.
183.
fr
Marie-Françoise Baslez,
Les premiers temps de l'Église, identités chrétiennes
, in
Les premiers temps de l'Église
, éd.
Barthélemy
Bar Tholomaios
) es un patronime aramèu (pel mens dins son prefixe de filiacion
Bar
), citat per Pierre Debergé
André
Philippe
Didyme
atestan de l'obertura de Galilèa sus l'ellenisme, citats per Marie-Françoise Baslez
fr
Pierre Debergé,
La Galilée, une terre grecque païenne
, in
Les premiers temps de l'Église
, éd.
fr
Gérard Israël,
Jésus au regard de son peuple
, in
Le Point
, Hors-série
1 de decembre de 2009,
p.
60–61.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Gérard Israël 12/2008» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
fr
Daniel Marguerat,
Jésus guérisseur et faiseur de miracles
, in
Le Point
, Hors-série
1, décembre 2008,
p.
34–35.
Error de citacion : Etiqueta

non valida; lo nom «Marguerat miracles» es definit divèrses còps amb un contengut diferent.
Cf. Apollonios de Tyane in Philostrate,
Vie d'Apollios de Tyane
, ch IV, 45, citat per D. Marguerat,
Jésus guérisseur…
op.
cit.
Coma los rabbis del sègle
Honi haMe'aguel o Hanina ben Dossa; cf Talmud de Babilònia, tractat Berakhot, 34b. citat per D. Marguerat,
Jésus guérisseur…
op.
cit.
Cf.
Mc
7.
33
citat per D. Marguerat,
Jésus guérisseur…
op.
cit.
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des Évangiles
op.
cit.
p.
204–205.
Mc
16.
17-18
, citat per Gérard Israël,
Jésus au regard de son peuple
op.
cit.
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des Évangiles
op.
cit.
p.
204.
fr
Hans Conzelmann e Andreas Lindemann,
Guide pour l'étude du Nouveau Testament
, Le Monde de la Bible
39, Éditions Labor et Fidès
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des Évangiles
op.
cit.
p.
203.
Mt
5.
43-48
, citar per Daniel Marguerat
Lc
3.
7-14
, cité par Daniel Marguerat
fr
Daniel Marguerat,
Le projet de Jésus, une énigme non résolue
, in
Dossiers d'Archéologie
249, décembre 1999,
p.
60.
fr
Régis Burnet,
Qui est Jésus
, in
Religions et Histoire
13,05/03/2007,
p.
82–89.
fr
Christian Grappe, «
Prolongement et subversion de la pensée du Temple
» in Christophe Batsch, Madalina Vartejanu-Joubert (dirs.
Los redactors dels evangèlis li donan une coneissença dels tèxtes religioses dins las polemicas nombrosas qu'es semenat pels evangèlis, coma amb los farisians, e d'ont ne sortís amb virtuositat, tota… farisiana, coma o mòstra la discussion sul respècte del sabat quand una vaca tomba dins lo potz.
fr
Schalom Ben Chorim,
Mon frère Jésus
Aquela «
autoritat
», coma al subjècte de la Torah, sembla s'inscriure dins una tradicion profetica puslèu qu'aquela dels interprètas de la lei, cf.
fr
Christian Grappe, «
Prolongement et subversion de la pensée du Temple
» in Christophe Batsch, Madalina Vartejanu-Joubert (dirs.
fr
Gérard Rochais,
Jésus et les courants religieux de son époque
, in «
Jésus au regard de l'Histoire
»,
op.
cit.
p.
33–34.
fr
Étienne_Nodet
o.p.
Le fils de Dieu, Procès de Jésus et Évangiles
, ed. Cerf, 2003
Los apòstols son nomenats dins Mt 10:2-5, Mc 3:13-19}}, Lc 6:12-16. « Escariòt
» vien del latin
Sica
que dona «
Sicari
». La preséncia d'un Zelòta e d'un sicari d'entre los pròches de Jèsus noiriguèt un debat entre los exegètas sus la proximitat d'aquel corrent revolucionari amb las idèas de Jèsus mas aquel apròche es ara considerat obsolet; vejatz
fr
Jésus et les Zélotes
» S.G.F. Brandon, 1967 e
John_Paul_Meier
Un certain juif
: Jésus. Les données de l'histoire
, vol. III
recension en linha
L'episòdi del lavament dels pés (Jn 13:3-17) mòstra Jèsus complissent un acte de servitud absoluda, qu'es possible d'exigir d'un
esclau
non jusieu (
Mekhilta
, citat dins
fr
Le Talmud
de R.A.Cohen). Aquela idèa es exprimida sens son gest radical dins los sinoptics (Mt20:24-28, Mc 10:41-45, Lc 22:24-27).
fr
Jean-Pierre_Lémonon
Jésus face au pouvoir politique
, in
Aux origines du christianisme
, Gallimard/Le Monde de la Bible
, 2000,
p.
209–211
L'idèa espandida que los saducèus constituisson un «
partit sacerdotal
» en contestat per
fr
Étienne Nodet,
Le fils de Dieu…
p.
335.
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des évangiles
Modèl:Op. cit.
p.
207.
Aquel episòdi fa partit de raras scènas citadas pels quatre evangèlis: Mt 21:12-13, Mc 11:15-17, Lc 19:45-46, Jn 2:14-17.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd. Armand Colin, 2008,
p.
69.
quitament s'aquel ritual se trapa dins la literatura esseniana; cf Christian Grappe,
fr
Le Royaume de Dieu: avant, avec et après Jésus
, éd. Labor et Fides, 2001,
p.
131,
en ligne
A costat del discors majoritari cercant a diabolizar Judàs, tota una seria d’istorians, de teologians o d’escrivans cerquèron las motivacions e l'an gaireben desdoanat,
fr
cf. Régis Burnet, «
Faut-il faire entrer l’Évangile selon Judas dans le Nouveau Testament
», in revista
Histoire du Christianisme Magazine
, julhet -agost de 2006
fr
Régis Burnet,
Qui est Jésus
Modèl:Op. cit.
fr
Richard A. Horsley,
Jésus contre le nouvel ordre romain
, in
Les premiers temps de l'Église
, ed. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2004,
p.
312.
fr
Paul Mattéï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd. Armand Colin', 2008,
p.
71.
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
Modèl:Éd.
Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
209
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
, ed. Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
211
fr
Salomon_Malka
Jésus rendu aux siens. Enquête en Israël sur une énigme de vingt siècles
, Paris,
Modèl:Éd.
Albin Michel (Paroles vives), 1999.
Vejatz compausat en mitan roman
fr
cf. Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
Modèl:Éd.
Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
209.
Coma lo lavament de las mans de Pilat que torna prene un tèma biblic ja evocat dins lo Deuteronòm (Dt 21:6-9); citat per
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
p.
209.
Daniel Marguerat explica qu'es per ensejar de reglar lo cas discretament e rapidament, los foncionaris romans fasián sesilha sonque lo matin;
fr
cf. Daniel Marguerat,
L'aube du christianisme
Modèl:Éd.
Labor et Fides/Bayard, 2008,
p.
71.
fr
Daniel Marguerat,
L'aube du christianisme
, éd. Labor et Fides/Bayard, 2008,
p.
71.
Segon lo sol evangèli segon Joan, Jn 18:13. L'interrogatòri preliminar dabant Anan es benlèu un procès literari apologetic que permet de presentar en breu la vida de Jèsus;
fr
cf. Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
, ed. Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
211
Anan (que ferá en seguida lapidar Jaume) fuguèt un dels rares grands prèires saducèus;
fr
cf. Étienne Nodet,
Le fils de Dieu…
p.
335
Benlèu en session informala;
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
p.
209
Lo tèrme «
sanedrin
» es d'origina grèga, e designe una institucion non semitica, impausada pels Romans, e amassant los diferents corrents jusieus. DEn mai, un sanedrin n'existiguèt a Jerusalèm sonqu'entre 44 e 70
fr
cf. Étienne Nodet,
Le fils de Dieu…
p.
68. Aquela reünion pòt donc passar per unea vertadièra sesilha de procès; cf.
fr
Paul Mattéï,
Modèl:Op. cit.
p.
71.
Los governaires de Judèa portavan lo títol de
praefectus
dempuèi lo règne de l'emperaire
Claudi
Segon lo sol evangèli segon Luc, Lc 23:6-12
fr
Jean-Pierre_Lémonon
Jésus face au pouvoir politique
Modèl:Op. cit.
p.
214–215
L'ensems de la Passion s'apièja sus la simbolica biblica du sacrifici expiatòri (Lv 16:1-60), e d'allusions al detalh de la Lei venon fòrça.
fr
Étienne_Nodet
, in
Le fils de Dieu…
Modèl:Op. cit.
, n'identifica pas mens de 24 citacions de l'
Ancian_Testament
dins lo recit de la Passion segon Joan.
fr
Jean-Pierre Lémonon,
Ponce Pilate
Modèl:Éd.
de l'Atelier, 2007,
recension en linha
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, ed. Armand Colin, 2008,
p.
71.
Disculpant alara los romans per quines lo suplici de la crotz es una infamia;
fr
cf. François Bovon,
Les derniers jours de Jésus
, ed. Labor et Fides, 2004,
p.
24
La flagellacion èra una partida integranta del supplici de crucificament e èra publica per favorizar la denonciacion o la reddicion
; cf.
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
Modèl:Éd.
Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
214.
I a de menas de mesprés e de mesas en scènas similaras endacòm mai, per exemple dins
Filon
Contra Flaccus
,(
fr
en linha
).
Los Grècs operavan de talas mesas en scèna «
per estigmatizar dins l'autre una diferéncia irreductibla e un dangièr
fr
Marie-Françoise Baslez,
Bible et Histoire
, ed. Gallimard-Folio histoire, 2005,
p.
215
fr
Claude Tassin,
Jean-Baptiste et les baptistes, in
Aux origines du christianisme
Modèl:Éd.
Gallimard/Le Monde de la Bible
, 2000,
p.
178.
Jn 19:19 citat per Claude Tassin; dins las bíblias en grègas «
ἰησοῦς ὁ
ναζωραῖος
ὁ βασιλεὺς τῶν ἰουδαίων
» e, dins la
Vulgata
en latin, «
Iesus
Nazarenus
Rex Iudaeorum
».
Es una condamnacion per nauta traïson contra l'Estat basat sua la
lex Juliae majestatis
que Pilat fa aquí un usatge extensiu coma d'autres procurators;
fr
cf. Daniel Marguerat,
L'aube du christianisme
p.
71.
fr
Simon Claude Mimouni et Pierre Maraval,
Le Christianisme des origines à Constantin
, ed. PUF/Nouvelle Clio, 2006,
p.
127.
Seguent l'evangèli segon Jean. Per una majoritat de cercaires, la data donada pels evangèlis sinoptics (divendres 15 de Nisan) correspondent al jorn de la Pasca, es inconcevable per una execucion perque seriá estat una deca politica greva de la part dels Romans; cf.
fr
Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des évangiles
» in
Aux origines du Christianisme
Modèl:Éd.
Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000,
p.
200.
fr
Simon Claude Mimouni e Pierre Maraval,
Le Christianisme des origines à Constantin
, ed. PUF/Nouvelle Clio, 2006,
p.
127
; Paul Mattéï,
Modèl:Op. cit.
p.
65
; Michel Quesnel, «
Jésus et le témoignage des évangiles
», dans
Aux origines du Christianisme
Modèl:Éd.
Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000,
p.
200
; Daniel Marguerat,
L'aube du christianisme
p.
73
aquela darrièra data es aquela que justifica la causida de l'an 1 dins lo calcul de
Dionís l'Exigú
Blinzer (
Prozess
p.
101-102
) faguèt la tièra de gaireben cent autors al subjècte de l’an de la mòrt de Jèsus: cap d'aqueles citat optèron per l’an 34 (de fach, es le cas de Zeitlin) o 35, alara qu'un o tres d’entre eles privilegiavan respectivament los ans 26, 27, 28, 31, 32 e 36. Tretze optèron per 29, cinquanta tres per 30, e vint e quatre per 33 - çò que rejonh l'escart evocat mai naut.
fr
Raymond E. Brown,
La mort du Messie
(trad. de l'anglés), éd. Bayard 2005, (éd. orig. 1994),
p.
1512
[Los] divèrses ensags per conciliar las contradiccions cronologicas entre los sinoptics e Joan son non plausibles, inutils, e enganares. Anbedoas tradicions evangelicas nos ont donèt d'informacions cronologicas inconciliablas.
fr
Raymond E. Brown, op. cit., 2005,
p.
1506
(2007)
Le christianisme des origines à Constantin.
P.U.F.
(Nouvelle Clio).
Lo començament de Pilat per Roma es mai sovent datat de la fin de 36 o del començament de 37 cf.
(2007)
Ponce Pilate.
L'Atelier.
fr
Camille_Focant
, «
La Résurrection
», in Michel Quesnel et Philippe Gruson (dir.),
La Bible et sa culture
, ed. Desclée de Brouwer, 2011, vol. II,
p.
145
Simon_Claude_Mimouni
in Simon Claude Mimouni e Pierre Maraval,
Le christianisme des origines à Constantin
, París, ed. P.U.F./Nouvelle Clio, 2007,
p.
129
fr
Michel Quesnel,
Jésus et le témoignage des évangiles
Modèl:Op. cit.
p.
208.
Sant Marc
, Marc 8v31, 9v9, 9v31, 10v34 in
Evangèli segon Marc
Per exemple utilizant lo capítol 53 de la profecia d'
Isaïas
fr
Daniel_Marguerat
, «
Ce qu'ils n'ont pas dit de Pâques
» in
Les premiers temps de l'Église
, ed. Gallimard/le Monde de la Bible, 2004,
p.
92–93
fr
Daniel_Marguerat
, «
Ce qu'ils n'ont pas dit de Pâques
»,
Modèl:Op. cit.
p.
99 e 100.
fr
François Bovon,
Les derniers jours de Jésus
, ed. Labor et Fides, 2004,
p.
26–28
fr
Ed Parish Sanders, «
La rupture de Jésus avec le judaïsme
», in Daniel Marguerat et alii,
Jésus de Nazareth
: nouvelles approches d'une énigme
, ed. Labor et Fides, 1998,
Modèl:Pp.
209-222,
extrait en ligne
fr
François_Blanchetière
Le moment de la séparation
, in
Les premiers temps de l'Église
, Gallimard/Le Monde de la Bible, 2004,
p.
392–400
fr
Gérard Rochais,
Jésus et les courants religieux de son époque
, in «
Jésus au regard de l'Histoire
»,
Modèl:Op. cit.
p.
33.
fr
François_Blanchetière
Le moment de la séparation
p.
399.
Al sens antic, coma o dich
Tertullian
- que pensa aquela darrièra posicion umilianta -, los tenents del paganisme grecoroman constituisson la
primièra raça
e aqueles del farisianisme judaïc la
segonda
; cf.
fr
Christian Grappe,
Initiation au monde du Nouveau Testament
, éd. Labor et Fides, 2010,
extrait en ligne
David J. Bosch,
Dynamique de la mission chrétienne
: Histoire et avenir des modèles missionnaires
, ed. Karthala, 2009,
p.
68
en ligne
fr
Albert I. Baumgarten, «
Jésus de Nazareth
», in Jean-Robert Armogathe (dir.)
Histoire générale du christianisme
, vol I, ed. Quadrige/P.u.f., 2010,
p.
31
De
fr
Jean_Guitton
Le Christ de ma vie
, a
fr
Henri-Irénée_Marrou
fr
Daniel Boyarin, Paula Fredericksen e le collòqui Oxford-Princeton, in
en
The Ways That Never Parted: Jews and Christians in Late Antiquity and the Early Middle Ages
dir. Martin Goodman, Simon Price, Peter Schafer, Adam H. Becker, Annette Yoshiko Reed. Fortress Press, 2007,
ISBN 978-0-8006-6209-7
recension sul NT Gateway
pel Doctor Mark Goodacre
fr
Pierre Geoltrain
Les origines du christianisme
: Comment écrire l'histoire
Modèl:Op. cit.
p.
e son tractat sus
Les desseins de Jésus' et de ses disciples
, publicat per Lessing en 1778
fr
Jacques Schlosser,
À la recherche du Jésus historique
: un innovateur ou un rénovateur
, in Les premiers temps de l'Église
, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2004,
p.
125.
fr
Pierre Geoltrain,
Encyclopædia Universalis
, art.
Jésus
, 2002.
fr
Pierre Geoltrain
Les origines du christianisme
: Comment écrire l'histoire
Modèl:Op. cit.
p.
IV.
Nòtas e referéncias
Michel Quesnel,
Les sources littéraires de la vie de Jésus
, in
Aux origines du christianisme
, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000,
p.
191
; Daniel Marguerat (dir.),
Introduction au Nouveau Testament
, ed. Labor et Fidès, 2004 (
éd.
fr
Jacques Schlosser,
À la recherche du Jésus historique
: un innovateur ou un rénovateur
Modèl:Op. cit.
p.
133.
La nocion de «
comunautat crestiana
» aplicada al començament del movement dels discípols de Jèsus es discutida, entre autre per
André_Paul
perque qu'induch la nocion de «
separacion
» del camin d'amb lo judaïsme alara que lo fosc doctrinal regnèt longtemps dins las assembladas cultualas; cf.
fr
André Paul,
Autrement la Bible. Mythe, politique et société
, éd. Bayard, éd. 2013,
p.
275-276
; vejatz tanben,
en
Martin Goodman (dir.) e
alii
The Ways That Never Parted
: Jews and Christians in Late Antiquity and the Early Middle Ages
, ed. Mohr Siebeck, 2007
fr
Daniel Marguerat,
Le monde des Actes des Apôtres
, in
Les premiers temps de l'Église
, ed. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2004,
p.
226.
Ibid.
fr
Michel Quesnel,
Les sources littéraires de la vie de Jésus
Modèl:Op. cit.
p.
191.
fr
Michel Quesnel et Philippe Gruson,
La Bible et sa culture: Jésus et le Nouveau testament
, ed. Desclée de Brouwer, 2000,
p.
57
fr
Les Pères apostoliques, texte intégral
sur le site des Éditions du Cerf
Extraits
d'après France Quéré,
Les Pères apostoliques
, éd. Points-Sagesse, éd. du Seuil, 1980, citat per Fernand Lemoine sus ebior.org
fr
Michel Quesnel,
Les sources littéraires de la vie de Jésus
, in
Aux origines du christianisme
, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000,
p.
195–196
fr
Jacques Giri,
Les nouvelles hypothèses sur les origines du christianisme: enquête sur les recherches récentes
, éd. Karthala, 2007,
p.
75,
extrach en linha
Vejatz
fr
Vie de Jésus
: Les sources juives
sus
Ebior
presentadas per Fernand Lemoine
en
[Van Voorst, Robert E. (2000). Jesus Outside the New Testament: A Introduction to the Ancient Evidence. Wm. B. Eerdmans Publishing.
p.
pp 22f.
ISBN 978-0-8028-4368-5
.].
en
The Jesus Narrative in the Talmud
Klausner citat dins
François_Laplanche
fr
Curriculum de l'auteur
La crise des origines, la science catholique des évangiles au
Modèl:S2-
, ed. Albin Michel coll. «
L'évolution de l'humanité
», 2006
presentacion en linha
Talmud de Babilònia, tractat «
Sanedrin
» 43a, cf
fr
Simon Mimouni,
Le Christianisme antique. Des origines à Constantin
, ed. Nouvelle Clio, 2006,
p.
76.
Paul Matteï,
Modèl:Op. cit.
p.
52.
fr
Thierry_Murcia
, «
Le procès et l'exécution des disciples de Jésus dans le Talmud de Babylone (B. Sanhédrin 43a)
»,
Judaïsme ancien / Ancient Judaism
1, 2013,
p.
129-157
; Thierry Murcia,
Jésus dans le Talmud et dans la littérature talmudique
, éd. Brepols, Turnhout, 2014,
p.
475-496.
S'agís de
Rabbi_Akiva
ben Joseph, Rabbin palestinian, 50 a 135 ApC.
fr
Lettre 96 (97) du livre X de sa correspondance, sur le site de l'Université catholique de Louvain
fr
Michel Quesnel,
Les sources littéraires de la vie de Jésus
Modèl:Op. cit.
p.
196.
fr
Paul Matteï,
Le christianisme antique de Jésus à Constantin
, éd. Armand Colin, 2008,
p.
51, nota 6.
Annalas
, libre XV, 44,
fr
sul site de l'Universitat catolica de Lovaina
Tacite,
Modèl:Op. cit.
fr
Vie de
Néron
, XVI, 3.
XXV, 11
Paul Matteï,
Modèl:Op. cit.
p.
51
Se trapa
aquí
l'integralitat de la letra traducha en anglés.
(2000)
Jesus Outside the New Testament
(en anglés).
Eerdmans Publishing.
ISBN 0-8028-4368-9
(2000)
Jesus Outside the New Testament
(en anglés).
Eerdmans Publishing.
ISBN 0-8028-4368-9
vejatz al subjècte
(2000)
Jesus Outside the New Testament
(en anglés).
Eerdmans Publishing.
ISBN 0-8028-4368-9
Lucian d'Estamosata,
fr
La Mort de Pérégrinos
, 11 et 13.
fr
Folker Siegert,
Les judaïsmes au I|er siècle
Modèl:Op. cit.
p.
25–27
fr
Folker Siegert,
Les judaïsmes au Ier siècle
, in
Aux origines du christianisme
, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible,
p.
12–28
Dan Jaffé, (Mèstre de conferéncia en istòria de las religions a Bar-Ilan University de Tel Aviv.)
fr
Le Judaïsme et l’avènement du christianisme
, CERF,
recension
AFCEB (Associacion Catolica Francesa Per l'Estudi de la Bíblia),
fr
Le Judéo-christianisme dans tous ses états Actes du colloque de Jérusalem, 6-10 juillet 1998
, CERF 2000
Folker Siegert,
Les judaïsmes au Ier siècle
Modèl:Op. cit.
p.
26.
Rayner, John D.
A Jewish Understanding of the World
, Berghahn Books, 1998,
p.
187.
ISBN 978-1-57181-974-1
en
: Schochet, Rabbi J. Immanuel.
Lo judaïsme a pas de plaça per aqueles que traïson lors racinas.
Canadian Jewish News
, 29 de julhet de 1999
en
Jewish Views of Jesus
per Susannah Heschel, in
Jesus In The World's Faiths: Leading Thinkers From Five Faiths Reflect On His Meaning
par Gregory A. Barker, ed. (Orbis Books, 2005)
ISBN 978-1-57075-573-6
p.
149.
L'
Alcoran
utiliza «
`Îsâ
» (
ar
عيسى) per nomenar Jèsus dins las traduccions de la
Bíblia
en arabi utilizan «
Yasû`a
». E-M Gallez fa el l'aprochament amb l'escritura aràbia del nom d'
Esau
, in
fr
Le messie et son prophète. Aux origines de l'islam
, 2 vol. éd. de París, setembre 2005
fr
Marie-Thérèse Urvoy, article
Jésus
in M. Ali Amir-Moezzi (dir.)
Dictionnaire du Coran
, éd. Robert Laffont, 2007,
p.
438–441
fr
Pierre Lory, article
Jean-Baptiste
in M. Ali Amir-Moezzi (dir.)
Dictionnaire du Coran
, éd. Robert Laffont, 2007,
p.
435.
fr
Pierre Lory, article
Jean-Baptiste
Modèl:Op. cit.
Marie-Thérèse Urvoy, article
Jésus
Modèl:Op. cit.
p.
440.
Sorata 3,50, citat per Marie-Thérèse Urvoy,
Modèl:Op. cit.
p.
439.
Sorata 5,46, citada per Marie-Thérèse Urvoy,
Modèl:Op. cit.
Sorata 4, 65, citat ear Marie-Thérèse Urvoy,
Modèl:Op. cit.
p.
439.
son sosia foguèt substituit a lors uèlhs
» (segon
Tabari
fr
La Chronique, De Salomon à la chute des Sassanides
, Éditions Actes Sud (
ISBN 978-2-7427-3317-0
p.
114) o encara «
foguèron victimas d'una illusion
», citat per Marie-Thérèse Urvoy,
Modèl:Op. cit.
p.
439.
fr
Marie-Thérèse Urvoy,
Modèl:Op. cit.
p.
439–441
Sul Mahdi, las tradicions sunnitas e chiitas divergisson, los chiitas esperant soque lo retorn del Mahdi-
Imam_amagat
alara que pels sunnitas, i a «
pas d'autre mahdi que siá Jèsus
»; cf. Marie-Thérèse Urvoy
Modèl:Capítol
fr
François Boespflug,
Premiers visages de Jésus
, in
Jésus
Le Point
Hors-série N°1, decembre de 2008,
p.
92–96
Modèl:Capítol
portor de maran
Modèl:Capítol
(2006)
Pour décoder un tableau religieux.
Cerf
(Fides).
Subretot a un còde de color precís, plan estudiat per
Michel_Pastoureau
fr
Le Bleu, histoire d'une couleur
CNRS Éditions, coll. «
CNRS Dictionnaires
», 1998
Pels Romans, la
Barba
èra discreditada al primièr sègle de l'empèri puèi tornèt a partir d'Adrian. A partir de Constantin, es de nòu discreditada; cf. H. Leclerq, articles
fr
Barbe
in
Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie
, éd. F. Cabrol, 1910, citat per
lo site sacra-moneta.com
fr
Louis_Bréhier
Vie et mort de Byzance
, ed. Albin Michel, 1946, rééd. 1970.
He 9:3-4, citat per
fr
Benoît de Sagazan,
Des instruments de la Passion aux reliques corporelles
, in
Le Monde de la Bible
, N°190, setembre-octobre-novembre de 2009,
p.
23–27
Jodi Magness
(2012).
The Archaeology of the Holy Land
(en anglés).
Cambridge University Press.
Jan Willem Drijvers
(1992).
Helena Augusta: The Mother of Constantine the Great and her Finding of the True Cross
(en anglés).
Brill.
fr
Pierre Maraval,
La Saga de la vraie Croix
, in
Le Monde de la Bible
, N°190, setembre-octobre-novembre de 2009,
p.
28–31
fr
Edina Bozoki,
Le temps de la dispersion
, in
Le Monde de la Bible
, N°}190, setembre-octobre-novembre de 2009,
p.
32–35
Se comença alara a escavar las relicas, fins alara abitualament enclausa dins d'arcas e rebondidas jols altars, per los mostrar
fr
cf. Benoît de Sagazan,
Des instruments de la Passion aux reliques corporelles
Modèl:Op. cit.
p.
26.
fr
Pierre Maraval,
L'empereur Constantin à l'origine des pèlerinages
, in
Les premiers temps de l'Église
, éd. Gallimard/Le monde de la Bible, 2004,
p.
666.
fr
Edina Bozóky,
La politique des reliques de Constantin à Saint Louis
: protection collective et légitimation du pouvoir
, ed. Beauchesne, 2007,
extraits en ligne
fr
Peter Brown,
La Société et le Sacré dans l'Antiquité tardive
, Seuil
ISBN 978-2-02-055822-8
pr. ex.
fr
Marie-Madelaine Gauthier,
Les routes de la foi. Reliques et reliquaires de Jérusalem à Compostelle
, ed. Bibliothèque des Arts, 1983
; Pierre-Vincent Claverie,
Les acteurs du commerce des reliques à la fin des croisade
in revista
Moyen Âge
, vol.114, n°3–4, ed. De Boeck et Larcier, 2008,
p.
589–602
fr
Benoît de Sagazan,
Des instruments de la Passion aux reliques corporelles
, in
Le Monde de la Bible
190, setembre-octobre-novembre de 2009,
p.
23–27
Articles connèxes
modificar
modificar lo còdi
Autres apròche de Jèsus
modificar
modificar lo còdi
Jèsus Crist
Îsâ
Quistas del Jèsus istoric
Tèsa mitista
Cristologia non crestiana
Jèsus Crist (Shingō)
Articles sus las fonts
modificar
modificar lo còdi
Apocrifs biblics
Bíblia
Exegèsi biblica
Testimonium flavianum
Autres articles
modificar
modificar lo còdi
Cristologia
Pròches de Jèsus
Messias
Cristianisme ancian
Trinitat crestiana
Unitarisme
Recuperada de «
Categoria de la pagina
Personatge del Novèl Testament
Categorias amagadas :
Paginas utilizant de ligams magics ISBN
Article utilizant lo modèl Commons
Paginas amb d'errors de referéncia
Jèsus de Nazaret
Apondre un subjècte