Karl Marx — Wikipèdia

Karl Marx — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Fotografia
de Karl Marx en
1875
Karl Marx
(5 de mai de
1818
Trevèri
- 14 de març de
1883
Londres
) es un
filosòf
alemand
dau sègle XIX que son òbra
filosofica
politica
economica
a una influéncia considerabla sus la pensada intellectuala modèrna. D'efiech, amb son amic e collaborator
Friedrich Engels
, desvolopèt la
filosofia
hegeliana
per concebre una analisi
materialista
de l'
istòria
e de la societat que li permetèt de definir una descripcion dei basas de foncionament dau sistèma
capitalista
Aquò entraïnèt la descubèrta de plusors fenomèns
economics
fondamentaus (valor,
maivalença
...) mai permetèt subretot d'identificar leis inegalitats prefondas de la societat
capitalista
. En particular, Marx e
Engels
descurbiguèron l'existéncia de classas socialas diferentas opausadas per d'interès antagonistas. Lei doas pus importantas foguèron la
borgesiá
, proprietària deis otís de produccion pus importants, e lo
proletariat
qu'aviá ges de ressorsas franc de sa fòrça de trabalh. L'analisi marxista mostrèt l'esplecha dei segonds per lei premiers. Identifiquèt tanben leis otís permetent de mantenir aquela alienacion (la
religion
, l'
Estat
, la
proprietat
privada...). Per luchar còntra ela, prepausèt donc un programa politic de presa dau poder per lo
proletariat
per bastir una societat novèla qu'auriá destruch totei lei formas d'alienacion. Aqueu projècte venguèt la basa de la pensada dei partits
comunistas
e une referéncia dau movement obrier en generau. Inspirèt pereu leis idèas dei partits de senèstra moderada e participèt largament a la definicion de la
sociaudemocracia
Au nivèu
scientific
, leis otís desvolopats per Marx e
Engels
permetèron de mesclar
metòde scientific
filosofia
car la màger part de sei prediccions sus la societat
capitalista
pòdon èsser validas (ò invalidadas) d'un biais
empiric
. Lei dos òmes participèron ansin a l'emergéncia d'una
sciéncia
novèla – la
sociologia
– que s'interessa a l'estudi de la societat.
Biografia
modificar
modificar lo còdi
Jovença e formacion
modificar
modificar lo còdi
Karl Marx nasquèt lo 5 mai de
1818
dins la
vila
prussiana
de
Trevèri
dins una familha d'origina
judieva
. Èra lo segond fiu d'
Heinrich Marx
1782
1838
), un
avocat
liberau
e moderat fiu d'un
rabin
, e de
Henriette Pressburg
1788
1863
) qu'èra eissida d'una familha judieva
olandesa
. Pauc practicant, lo pareu se convertiguèt au
luteranisme
entre
1817
1825
mai, segon lei testimònis dau periòde, demorèt pauc
religiós
Karl Marx anèt au licèu de
Trevèri
a partir de
1830
avans d'intrar a l'Universitat de
Bonn
per i estudiar lo
drech
. Sièis ans pus tard, contunièt seis estudis a l'Universitat de
Berlin
e i comencèt, en
1839
, una tèsi de
doctorat
sus lei
filosofias
epicuriana
estoïciana
e sceptica. Aquò li permetèt de recebre lo títol de doctor de l'
Universitat d'Iena
lo 15 d'abriu de
1841
Aqueu periòde dins la
capitala
prussiana
, centre intellectuau important dau periòde, li permetèt de rescontrar lo professor
hegelian
Eduard Gans
1798
1839
) e de venir amic mb lei fraires
Bruno
1809
1882
) e
Edgar Bauer
1820
1886
). I legiguèt tanben leis obratges de plusors
filosòfs
de remarca (
Spinoza
Leibniz
Hume
Kant
...) e de divèrsei precursors
francés
dau
socialisme
e de l'
anarquisme
Saint-Simon
Fourier
Proudhon
). Aqueleis estudis desvolopèron en Marx un interès per una pensada
materialista
que s'exprimiguèt dins sa tèsi (diferéncia entre
Democrita
Epicur
) ò dins sei premierei criticas de la
religion
e de l'
Estat
prussian
Dei premierei publicacions au rescòntre amb Engels
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
de
Friedrich Engels
1820
1895
), amic e collaborator principau de Marx, realizada en
1879
En
1843
, Marx esposèt
Jenny von Westphalen
1814
1881
), filha d'un
aristocrata
prussian
, e s'installèt a
París
. Lo pareu aguèt sièis
enfants
mai solament tres subrevisquèron (
Jenny
Laura
Eleanor
). La meteissa annada, redigiguèt sa critica de la
filosofia
hegeliana dau
drech
dins son
Manuscrit de 1843
. I mostrèt que l'Estat es lo resultat d'un rapòrt de fòrças e non una realizacion de la rason. Son raliment au
proletariat
, classa oprimida per l'
Estat
, sembla datar d'aqueu trabalh.
Un an pus tard, publiquèt la
Question judieva
ont exprimiguèt la necessitat d'una lucha politica per suprimir l'
Estat
e la
moneda
afin d'assegurar l'emancipacion de l'umanitat. En parallèl, comencèt de s'interessar a l'economia amb la lectura dei pensaires principaus dau periòde (
Smith
Ricardo
Mill
Say
Sismondi
). Aquel interès apareguèt dins lei
Manuscrits de 1844
ont exprimiguèt una vision novèla de l'alienacion coma consequéncia de l'existéncia de la proprietat privada e element fondamentau de la vida dau trabalhaire. Aquò èra una diferéncia fòrça importanta amb la vision desvolopada per
Hegel
que definissiá l'alienacion a partir de l'analisi dei condicions d'existéncia concrètas d'un individú.
En parallèl, Marx aguèt una activitat
politica
intensa amb de contactes amb d'organizacions e de personalitats importantas dau movement obrier coma
Proudhon
1809
1865
) ò
Bakunin
1814
1876
). Pasmens, l'eveniment pus important aguèt luòc en
1844
amb lo rescòntre entre Karl Marx e
Friedrich Engels
1820
1895
). Lei dos òmes venguèron rapidament amics e, tre febrier de
1845
amb la publicacion de la
Santa Familha
, comencèron una collaboracion professionala fòrça fructuosa.
Dau materialisme istoric au
Manifèst dau Partit Comunista
modificar
modificar lo còdi
Premiera edicion dau
Manifèst dau Partit Comunista
En febrier de
1845
, Marx e sa familha deguèron quitar
França
en causa de seis activitats
politicas
. S'installèron a
Brussèlas
onte la
libertat d'expression
èra pus importanta. Dos mes pus tard,
Engels
leis imitèt. Aquò permetèt ai dos òmes de perseguir sa collaboracion amb lei
Tèsis sus Feuerbach
e l’
Ideologia Alemanda
. Dirigit còntra lo
socialisme
borgesòt
», aquel obratge desvolopèt per lo premier còp l'idèa, dicha
materialisme istoric
, d'una
istòria
determinada per de rapòrts de fòrça concrèts presents dins la societat.
Durant aqueleis
annadas
, Marx viatjèt en
Anglatèrra
amb
Engels
e i participèt a l'establiment d'un ret de comitats
comunistas
. En
1847
, venguèt tanben president de la seccion
brussellesa
de la
Liga dei comunistas
. Participèt tanben a la fondacion de la Societat deis obriers alemands de la
vila
e au segond congrès de la Liga. I tenguèt un ròtle important car foguèt cargat, totjorn amb
Engels
, de redigir un
manifèst deis idèas comunistas
. Publicat en febrier de
1848
sota lo nom de
Manifèst dau Partit Comunista
, aqueu tèxte expausèt la concepcion dau mond
comunista
, la necessitat de la
lucha dei classas
e lo ròtle revolucionari devolut au
proletariat
dins l'aveniment d'una societat novèla. Depintèt egalament tornarmai lo metòde dau materialisme istoric coma otís d'analisi de l'istòria e de la societat
capitalista
Lei revolucions de 1848 e l'exili en Anglatèrra
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Prima dei pòbles
Lei revolucions
europèas
de
1848
foguèron un periòde d'activitat
politica
fòrça importanta per Marx que foguèt expulsat mai d'un còp per divèrseis
estats
. Aquò comencèt en febrier après lo començament de la
Revolucion Francesa de Febrier
quand leis autoritats
bèlgas
l'expulsèron de
Brussèlas
. Après un brèu sejorn dins la
capitala
francesa
, s'installèt a
Colonha
. De junh de
1848
a mai de
1849
, i foguèt lo cap redactor d'un jornau
renan
ont escriguèt plusors articles sus lei luchas
politicas
en
Alemanha
e en
França
. Pasmens, sa gaseta foguèt enebida quand l'onda revolucionària s'afebliguèt e Marx foguèt tornarmai expulsat per d'articles sus la
libertat de la premsa
e sus lo refús de l'
impòst
. Egalament enseguit per la
justícia
, s'installèt en
França
que refusèt de l'aculhir. Ansin, en aost de
1849
, anèt en
Anglatèrra
e s'installèt definitivament a
Londres
Lo
Capitau
modificar
modificar lo còdi
Premiera edicion dau
Capitau
en
1867
Article detalhat:
Lo Capitau
De
1850
1868
, Marx participèt a l'estructuracion
politica
filosofica
dau movement obrier dins de condicions materialas fòrça malaisadas (deutes, misèria...). Foguèt tanben tocat mai d'un còp per de crisis de
furonculòsi
. Dins aquò, poguèt se fisar de l'ajuda financiera d'
Engels
. Ansin, au sen de la
Liga dei comunistas
, s'ocupèt deis emigrats
alemands
e tornèt venir jornalista per divèrsei jornaus amb d'analisis de la politica estrangiera
britanica
per lo
New-York Tribune
ò d'articles politics dins la premsa obriera
anglesa
alemanda
En
1864
, foguèt convidat a prendre la direccion de l'Associacion Generala deis Obriers Alemands. Redigiguèt tanben leis estatuts de l'
Associacion Internacionala dei Trabalhaires
(AIT) fondada a
Londres
lo 28 de setembre de la meteissa annada. Creada per d'obriers
francés
britanics
alemands
italians
, aquela organizacion èra destinada a coordenar lo desvolopament dau movement obrier dins lei país europèus. Aguèt un succès important amb un desvolopament rapide en
Espanha
, en
Àustria
, dins lei
País Bas
e ais
Estats Units
. Pasmens, a partir de
1869
, se devesiguèt entre partisans de Marx, favorables a una gestion centralizada dau movement amb la creacion de
partits politics
, e leis
anarquistas
gropats a l'entorn de
Mikhail Bakunin
. La desfacha de la
Comuna de París
1871
) precipitèt sa dissolucion en
1876
Dins aquò, l'òbra pus importanta de Marx durant aqueu periòde regarda lo domeni deis idèas. D'efiech, tre leis ans 1850, après la publicacion de
Luchas de classas en França
, s'interessèt tornarmai a l'
economia
e comencèt d'imaginar lo plan dau
Capitau
. Obratge major que depinta lo foncionament de basa dau
capitalisme
, venguèt l'objècte principau dau trabalh dau Marx. Son libre I foguèt acabat en
1867
e editat en
Alemanha
. Expausa lo mòde de produccion
capitalista
e lei rapòrts de produccion e de cambis que lo caracterizan. Marx i presentèt tanben son sistèma conceptuau que permet d'explicar l'aparicion e l'existencia dei formas socialas caracteristicas dau
capitalisme
. Realizèt pereu plusors descubèrtas
economicas
importantas coma l'accumulacion dau
capitau
e la
maivalença
. Pasmens, redigiguèt eu meteis unicament lo tòme I dau
Capitau
. Lei tòmes II e III foguèron escrichs e publicats per
Engels
en
1885
e en
1894
e lo tòme IV per
Karl Kautsky
1854
1938
) en
1905
. Aquelei trabalhs foguèron redigits a partir de nòtas de Marx mai de modificacions i foguèron introduchas
La formacion dau socialisme europèu
modificar
modificar lo còdi
Fotografia
de Karl Marx en
1882
Durant la darriera partida de sa
vida
, Marx contunièt de participar a la formacion dau
socialisme
europèu
amb una multiplicacion dei contactes en
França
, en
Alemanha
] e en
Russia
. Publiquèt la
Guèrra Civila en França
sus l'experiéncia revolucionària
parisenca
de la
Comuna
e contunièt de trabalhar sus
Lo Capitau
(que demorèt inacabat). Pasmens, deguèt tanben realizar plusors curas per luchar còntra una santat marrida. En
1881
, perdiguèt sa
femna
, victima d'un
cancèr
dau
fetge
, e sa filha Jenny que moriguèt probablament de la
tuberculòsi
. Egalament tocat per aquela
malautiá
, Karl Marx realizèt una cura en
Argeria
en
1882
mai lei
mètges
mau capitèron d'arrestar lei progrès de l'infeccion. Fòrça fatigat, moriguèt lo 14 de març de
1883
. Foguèt enterrat a proximitat de la tomba de sa femna dins lo
cementèri de Highgate
de
Londres
L'òbra de Karl Marx
modificar
modificar lo còdi
La critica de la religion
modificar
modificar lo còdi
Lo ponch de partença de l'òbra
filosofica
de Karl Marx es la critica de la
religion
qu'èra estada esboçada per
Hegel
, enonciada per
Feuerbach
e desvolopada per
Bauer
Strauss
. Marx aprefondiguèt lo subjècte car, en mai de l'esséncia illusòria dei crèires religiós, denoncièt lo fons materiau de la
religion
. D'efiech, per eu, la
religion
es una estructura sociala qu'evoluciona segon lei besonhs de la societat. Ansin, amb l'aparicion de la societat
capitalista
e de l'
Estat
, seriá venguda un otís permetent de provesir un «
bonur illusòri
» ai paures e d'escondre lo mond reau. Resumiguèt aquela alienacion dins son expression famosa «
d'opiom dau pòble
».
La critica de la filosofia
modificar
modificar lo còdi
Après sa critica de la
religion
, Marx desvolopèt una vision novèla de la
filosofia
coma biais de cambiar lo mond. D'efiech, segon eu, la
filosofia
hegeliana
, especialament lo metòde de pensada
dialectica
, èra l'acabament ultim de la disciplina. Aguent descubèrt un biais d'emanciar definitivament l'
èsser uman
gràcias au
proletariat
, la
filosofia
deviá donc arrestar d'assaiar d'interpretar lo mond per ajudar a sa transformacion. Ansin, Marx critiquèt durament lei
filosòfs
inactius ò contemplatius.
La critica de la politica
modificar
modificar lo còdi
L'estudi dau fons
materiau
de la
religion
permetèt a Marx de perpensar a aqueu de la societat umana. Descurbiguèt ansin la dominacion politica de la
borgesiá
fondada sus la «
democracia
formala
». D'efiech, segon lei teorias marxistas, l'
Estat
es una forma sociala destinada a mantenir en plaça la dominacion de l'elèit sus lo rèsta de la societat. Per aquò, en fòra de la
violéncia
, utiliza l'illusion d'una egalitat entre lei diferents
ciutadans
qu'an en realitat pas lo meteis accès au sistèma
politic
. Ansin, per Marx, la destruccion de l'
Estat
, coma fònt e otís d'alienacion, èra una condicion
sine qua non
de la
libertat
La revolucion proletariana
modificar
modificar lo còdi
Pintura
representant de combats de la
Comuna de París
, experiéncia sociala que foguèt depintada coma un esbòç de revolucion proletariana per Marx.
Marx aviá per projècte de bastir una societat novèla, capabla de mestrejar lei conflictes entre leis òmes e entre l'
òme
e la
natura
. Per aquò, èra necessari de suprimir aperavans totei leis alienacions (
religion
familha
Estat
) qu'empachan «
lo retorn de l'òme a son existéncia umana, es a dire sociala
». Prepausèt donc un programa – relativament generau – centrat sus la presa dau poder per lo
proletariat
, es a dire lei trabalhaires explechats, que son objectiu seriá la destruccion de la
borgesiá
e de son sistèma marchand basat sus la
proprietat
privada. Ansin, apareisseriá una societat onte lei causas podrián pas existir independentament deis individús e onte l'Estat, vengut inutil, seriá pauc a pauc abolit.
Per Marx, aquela emancipacion deviá èsser un procès «
conscient
» menat per lei trabalhaires «
elei meteissei
». Ansin, l'objectiu dau
proletariat
èra de conquistar lo poder, d'un biais collectiu e organizat, per establir una
dictatura
aguent la capacitat de transformar la societat
capitalista
en societat
comunista
. Marx citèt l'exemple de la
Comuna de París
coma esbòç d'aqueu procès.
La descripcion dau capitalisme
modificar
modificar lo còdi
Amb son projècte de transformacion de la societat
capitalista
, la descripcion dau
sistèma capitalista
eu meteis es au centre de l'òbra de Karl Marx. Apareguda dins sei premiereis obratges, foguèt desvolopada dins
Lo Capitau
e, marcada per la descubèrta de plusors concèptes fondamentaus coma la valor, la
maivalença
, l'
acumulacion dau capitau
e la
baissa tendanciala dau taus de profiech
, èra totjorn d'actualitat au sègle XXI.
La valor
modificar
modificar lo còdi
Per Marx, la produccion
capitalista
es una produccion de marchandisas que prèn un aspècte doble. Premier, una marchandisa es una causa que contenta un besonh ordinari de l'òme. Aquò constituís sa
valor d'usatge
. Pasmens, la marchandisa a tanben una
valor de cambi
que correspònd a la possibilitat de la cambiar còntra d'autrei bens. Toteis aquelei marchandisas, de naturas diferentas, que pòdon se cambiar entre elei dins un sistèma determinat de rapòrts sociaus son lei produchs d'un trabalh. Per permetre lo cambi, lei productors crean de produchs variats e lei rendon equivalentas au moment dau cambi. Segon Marx, l'element comun a cada cambi èra donc un trabalh uman. Pasmens, èra pas un trabalh particular mai un trabalh abstrach, dich trabalh socialament necessari.
Aqueu trabalh varia fòrça segon leis epòcas e lei bens, principalament en causa dau progrès
tecnologic
. Per exemple, avans la
Revolucion Industriala
, lei vèstits èran produchs d'un biais artesanau e avián una valor relativament importantas car la durada necessària a sa fabricacion èra normalament importanta. Après l'industrializacion e la produccion de massa, aquela durada s'afondrèt e la valor dei vèstits demeniguèt. La quantitat de trabalh socialament necessària a la produccion d'una marchandisa donada permet donc de determinar sa
valor de cambi
. Ansin, totei lei marchandisas vènon una forma cristallizada de trabalh uman que sa valor despend dau rapòrt entre lei temps de trabalh dei diferents productors.
La maivalença
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Maivalença
Per Marx, a partir d'un nivèu donat de desvolopament de la produccion de marchandisas, lei sòus se transfòrman en
capitau
. Aqueu cambiament s'observa dins la rason de venda dei marchandisas. Dins un sistèma pauc desvolopat (non
capitalista
), la motivacion d'una venda es l'obtencion de la possibilitat de crompar una autra marchandisa. Dins una societat
capitalista
, l'objectiu es de vendre per ganhar de sòus, es a dire per realizar un profiech. Aqueu gasanh es dich maivalença per Marx.
Son origina es liada a l'utilizacion de fòrça de trabalh uman per crear de la valor. D'efiech, lo possessor de sòus pòu crompar de la fòrça de trabalh. Coma aquela fòrça es egalament una marchandisa, a un còst determinat per lo temps sociau necessari a sa reproduccion. Son possessor a donc lo
drech
de l'utilizar, per exemple durant una jornada d'uech
oras
. Se, per exemple, sièis oras son sufisentas per crear una valor que cuerb lei despens de sa reproduccion (repaus, alimentacion...) e de seis otís de produccion, lo trabalhaire crea, durant lei doas darriereis oras un produch suplementari non pagat qu'es la maivalença.
Aumentar la maivalença es possible de dos biais diferents
: alongar la jornada de trabalh (aumentacion de la maivalença absoluda) ò aumentar la productivitat dau trabalh (aumentacion de la maivalença relativa). Segon l'estudi istoric dei mòdes de produccion realizat per Marx, l'
Estat
privilegièt la premiera solucion fins au sègle XIX avans de generalizar la segonda en fàcia dau desvolopament dei luchas obrieras.
L'acumulacion dau capitau
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Acumulacion dau capitau
L'
acumulacion dau capitau
es una caracteristica importanta dau mòde de produccion
capitalista
descubèrta per Marx. Residís dins lo fach que lei
capitalistas
utilizan la màger part de la
maivalença
creada per sei trabalhaires per tornar investir dins la produccion e non per contentar sei besonhs. La maivalença permet donc tornarmai de congrear de mejans de produccion, generalament d'otís pus perfeccionats mai pus costós. Aquò entraïna donc una acumulacion dau capitau constant (
maquinas
, infrastructuras...) dins l'ensems dau capitau mes en jòc per una produccion. Fenomèn relativament rapid, es un mecanisme que favoriza la susproduccion car un aparelh de produccion costós dèu produrre per èsser rentabilizat. Es un factor d'explicacion de l'existéncia de crisis economicas periodicas dins lei societats de sistèma
capitalista
La baissa dau taus tendanciala de profiech
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Baissa dau taus tendanciala de profiech
Durant son estudi de la reproduccion dau capitau, Marx descurbiguèt un fenomèn important qu'es la
baissa tendanciala dau taus de profiech
. Encara mau compres a l'ora d'ara, es una consequéncia de l'
acumulacion dau capitau
depintada dins lei libres II e III dau
Capitau
. Son origina es liada a la concurréncia entre
capitalistas
. Per mantenir sa posicion (ò la melhorar), son obligats d'innovar e d'investir per aumentar sa productivitat, generalament gràcias a la crompa de maquinas pus costosas ò per la demenicion dau nombre de trabalhaire. La partida organica dau capitau tend donc pauc a pauc a aumentar, çò qu'entraïna una demenicion de la valor producha per lo trabalh uman. Òr, coma aqueu trabalh es la fònt de la maivalença, sa baissa a per consequéncia la demenicion de la produccion de maivalença e donc aquela dau taus de profiech.
Segon Marx, se l'intensificacion dau trabalh (rendements, cadéncias...) pòu limitar aqueu fenomèn, es pas sufisent per o blocar totalament car es una consequéncia dau sistèma
capitalista
eu meteis. Lo
capitalisme
patiriá ansin d'una contradiccion intèrna que lo condamnariá a la disparicion.
Pasmens, l'observacion dau
capitalisme
dempuei la
mòrt
de Marx invita a mai de prudéncia. La demenicion tendanciala dau taus de profiech es un fach ben atestat sus certanei periòdes e lei minimoms dau taus de profiech coïncidisson amb de crisis
capitalistas
sovent grèvas. Pasmens, aquelei crisis semblan favorizar la restauracion dau sistèma amb l'eliminacion dei companhiás pauc rendablas. De mai, lei
capitalistas
luchan activament còntra eu gràcias a l'introduccion de
tecnicas
novèlas permetent d'aumentar lo profiech. Ansin, aquela teoria es encara l'objècte d'un debat e certanei
filosòfs
marxistas modèrnes pensan uei qu'es un fenomèn de durada fòrça lònga (plusors sègles).
L'influéncia de Karl Marx
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Marxisme
Lo marxisme e sei derivats politics
modificar
modificar lo còdi
País se reclamant dau
marxisme leninisme
ò dau
maoïsme
en
1980
Lo
marxisme
aguèt una influéncia prefonda dins lo domeni de la
politica
. D'efiech, au sègle XIX, permetèt l'estructuracion dei premiers
partits politics
organizats que portèron lei revendicacions dei classas obrieras. Favorizèt tanben la formacion de mai d'un
sindicat
en despiech de la concurréncia deis idèas
anarquistas
. Puei, amb la fragmentacion progressiva d'aqueleis organizacions, lo marxisme foguèt a l'origina de totei lei corrents politics de senèstra basats sus l'idèa de melhorar la distribucion dei richessas produchas entre lei diferentei classas que fòrman la societat
capitalista
Dins aquò, certanei corrents se reclaman pus dirèctament de la pensada de Karl Marx. Lei pus famós son lo
marxisme leninisme
e lo
maoïsme
que foguèron a la basa de programas
governamentaus
en
URSS
e en
China Populara
durant lo sègle XX. Lo
trotskisme
es tanben relativament conegut en causa de la notorietat de son
fondator
. La màger part d'aquelei corrents son l'objècte de debats importants en causa de la natura dictatoriala dei regimes que se'n reclaman. D'un caire, certanei pensaires lei condamnan (amb lo
marxisme
) coma d'ideologias
criminalas
en causa deis atrocitats comesas dins aquelei país durant lo periòde
comunista
. Pasmens, d'autre caire, d'autrei personas contestan la natura marxista d'aquelei sistèmas.
La descripcion marxista dau capitalisme
modificar
modificar lo còdi
Partida principala dau trabalh de Karl Marx, la descripcion dau
capitalisme
demòra una partida totjorn primordiala de la
filosofia
e de l'
economia
modèrnas. D'efiech, se lo
capitalisme
a evolucionat dempuei lo sègle XIX, plusors aspècts majors identificats per Marx ne'n son totjorn de caracteristicas importantas. En particular, es lo cas de la
maivalença
, de la
lucha dei classas
ò de l'
acumulacion dau capitau
Ansin, se lo sistèma
marxista
es contestat per lei pensaires
liberaus
, conoguèt mai d'un perfercionnament de part d'intellectuaus de senèstra. Per exemple, i foguèt apondut una tresena classa – aquela dei
tecnicians
– entre lo
proletariat
e la
borgesiá
. Autre exemple important,
Pierre Bourdieu
1930
2002
) estudièt la reparticion dau capitau
culturau
au sen de la societat en mai dau
capitau
economic
La fondacion de la sociologia
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Sociologia
Lo desvolopament d'una
filosofia
largament basada sus lo
metòde scientific
, es a dire verificabla d'un biais
empiric
, foguèt una innovacion fòrça importanta de l'òbra de Karl Marx. Permetèt la definicion de teorias permetent de descriure lo foncionament de la societat e deis individús que la compausan. Ansin, amb
Friedrich Nietzsche
1844
1900
),
Sigmund Freud
1856
1939
),
Émile Durkheim
1858
1917
) e
Max Weber
1864
1920
), Marx es considerat coma un dei precursors e dei fondators de la
sociologia
L'aparicion de l'internacionalisme
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Internacionalisme
Amb sa crida a l'union deis obriers de totei lei país còntra lo
capitalisme
, Marx aguèt un ròtle fondamentau dins l'emergéncia de l'
internacionalisme
obrier. Se revendicant dau
pacifisme
e de la solidaritat entre pòbles, aquela idèa aguèt una importància majora dins l'estructuracion dau movement comunista internacionau durant lei sègles XIX e XX. Conoguèt probable son apogèu durant l'entre doas guèrras e au començament de la
Guèrra Freja
. En particular, permetèt la formacion dei
Bregadas Internacionalas
que participèron a la
Guèrra d'Espanha
dins lo camp
republican
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Acumulacion dau capitau
Alienacion
Associacion Internacionala dei Trabalhaires
Baissa dau taus tendanciala de profiech
Borgesiá
Classa sociala
Comunisme
Friedrich Engels
Hegel
Internacionalisme
Lo Capitau
Lucha dei classas
Maivalença
Manifèst dau Partit Comunista
Marxisme
Materialisme
Materialisme dialectic
Materialisme istoric
Proletariat
Socialisme
Sociologia
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
(fr)
Fritz J. Raddatz,
Karl Marx
: une biographie politique
, Fayard, 1978.
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
Situada en
Alemanha
Trevèri
fasiá partida de
Prússia
dempuei
1815
Heinrich Marx se convertiguèt entre
1816
1817
per gardar lo drech d'exercir son mestier e Henriette Pressburg en
1825
Èra la filha de
Johann Ludwig von Westphalen
1770
1842
),
baron
e foncionari
prussian
, qu'èra probablament un amic dau paire de Karl Marx. Son fraire
Ferdinand von Westphalen
1799
1876
) foguèt ministre de l'Interior de
Prússia
de
1850
1858
Leis autreis enfants foguèron Edgar Marx (1847-1855), Heinrich Guido Marx (1849-1850) e Franziska Marx (1851-1852).
L'importància d'aquelei modificacions es l'objècte d'un debat recurrent entre aquelei que consideran que lo sens iniciau foguèt alterat e aquelei que sostènon lo contrari.
Wikimedia Commons
prepausa de documents multimèdia liures sus
Karl Marx
Los
filosòfs
principals
Presocratics
Socrates
Platon
Aristòtel
Scepticisme
Epicur
Ciceron
Senèca
Plotin
Tomàs d'Aquin
Averroès
Al Farabi
Avicena
Guillaume d'Occam
Maquiavèl
Bacon
Giordano Bruno
Hobbes
Descartes
Spinoza
Malebranche
Leibniz
Locke
Berkeley
Hume
Rousseau
Kant
Hegel
Schopenhauer
Marx
Kierkegaard
Nietzsche
Husserl
Bergson
Whitehead
Russell
Cassirer
Heidegger
Quine
Wittgenstein
Popper
Sartre
Merleau-Ponty
Rawls
Searle
Recuperada de «
Categorias de la pagina
Article redigit en provençau
Critica de las religions
Filosòf atèu
Economista alemand
Marxisme
Comunista
Sociològ alemand
Filosòf del sègle XIX
Filosòf politic
Filosòf alemand
Naissença en 1818
Decès en 1883
Categoria amagada :
Article utilizant lo modèl Commons
Karl Marx
Apondre un subjècte