Kernewek - Wikipedia
Jump to content
Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Kernewek, Kernowek
Kewsys yn:
Kernow
Kernewegoryon:
3,500
Klass genynnek:
Eyndo-Europek
Keltek
Brythonek
Brythonek dyghow-orlewin
Lythereniethow:
Furv Skrifys Savonek
Kernewek Kemmyn
Kernewek Unys
Kernowek Standard
Kernowek Unys Amendys
Kernuack Nowedga
Savla:
Taves ranndiryel
yn Kernow
Kodennow
ISO 639-1
kw
ISO 639-2
cor
ISO 639-3
cor
Kernewek
po
Kernowek
yw
yeth
keltek
Kernow
Bretonek
yw y gar nessa, hag yma an dhiw yeth na, gans
Kembrek
, ow kul an bagas
Brythonek
a'n kordh keltek.
Yma an yeth ow kevrenna 80% a'y erva selvenek gans Bretonek, 75% gans Kembrek, ha 35% gans an yethow
Godhalek
Iwerdhonek
ha
Albanek
. Yma Kembrek ow kevrenna 70% a'y erva selvenek gans Bretonek.
Avel
yeth ranndiryel
a Gernow, yma Kernewek dhe les dhe'n gre sodhogel, hag yma Konsel Kernow (
gwelewgh
Politegieth Kernow
) ow ri arghans rag hwarfedhyansow y'n yeth
dasserghyes
Lien
golegi
pennfenten
Erthyglow leun a vanylyon:
Lien Kernewek
ha
Skriforyon yn Kernewek
Yma dew vagas a oberow lien Kernewek, herwydh an prys. An kynsa yw an lien hengovek, hag an nessa yw lien an
dasserghyans
. Menegh
gatholik
ha pronteryon erel a skrifas oberow chif a'n lien hengovek. An lien arnowydh yw askorras kenedhlogoryon hag erel a erviras gul devnydh a'n yeth. Y'n termyn ma, brassa yw korf an lien arnowydh ages an korf hengovek.
Kernewek yw pupprys skrifys y'n
lytherennek
romanek
, mes war-lergh manerow pals. Yn Kernewek hengovek, oberow liennek o skrifys yn peswar system dre vras: onan an
Vocabularium Cornicum
(Kernewek Koth); onan a Gernowek Kres (warbarth gans vershyon arbennek
Radulphus Ton
); onan a Gernewek diwedhes a-dro dhe
Bensans
Tonkin
Borlase
, an
teylu Boson
h.e.); hag onan a
Edward Lhuyd
Istori an yeth
golegi
pennfenten
Arwodh dhiwyethek yn Pennsans
Yth esa trigoryon
Vreten Veur
ow kewsel yeth
keltek
kyns termyn
Iulius Caesar
. An
Romanyon
a asas an enys yn
410
, hag an
Sowson
a drevesigas yn
Pow Sows
. Kas
Dyrham
yn
577
a dhiberthas an Vrythonyon yntra "Brythonyon an Worlewin" (an
Gembroyon
) ha "Brythonyon an Dehow" (an Gernowyon).
Yn
936
y tryghas luyow
Athelstan
(an myghtern sows) bro Kernow hag apoyntya Dowr
Tamer
avel an amal ynter tus
Dewnans
ha'n Gernowyon. Yma nebes skrifennow
Kernewek Koth
ow tydhya a'n oos ma, yn arbennek an
Vocabularium Cornicum
An
Pla Meur
a hedhas Breten Veur yn
1349
. Yth esa kemmys ankow na dhaskavas niver a Gernowegoryon nevra hwath. Y'n degbledhenyow ow tos, y skrifas hwelow chif a lien
Kernewek Kres
– an
Ordinali
ha
Beunans Meriasek
– yn
Kollji Glasnedh
(sodhva a epskobeth
katholik
Karesk
). Mes yth esa an yeth hwath ow kelli hy hys. Kaws a
Rebellyans an Lyver Pysadow
yn
1549
o enebi an lyvrow pysadow
protestant
nowyth, skrifys yn
Sowsnek
yn unnik.
Kernewek Diwedhes
a dhisplegyas yn
17ves kansblydhen
yn kevrangow
Pennwydh
ha
Kerrier
. Sempelheansow gramasek hag omgerdh fonologiek o gnasow arbennek an oos ma. Yth esa an skoler brythonek
Edward Lhuyd
yn Kernow ow studhya an yeth y'n furv dhiwedhes ma yn
1700
. Unn a'n diwettha Kernowegoryon aga mammyeth o
Dolly Pentreath
Borthenys
; hi a veu marow yn
1777
A-dhia
1904
, nebes aktivedhyon a omgemmeras kaskyrgh rag dyski, devnydhya ha dasvywa an yeth y'n
Dasserghyans Kernewek
. Yn
1986
, an omsav Kernewek a wodhevis fols yn tri bagas; mes ny lehas an niver a studhyoryon an yeth. Wosa kansblydhen a vywder tavosel, an yeth a gavas hy haswon gans
Senedh an Ruvaneth Unys
avel
taves ranndiryel
Gernow yn
2002
yn-dann an
Chartour Europek rag Yethow Ranndiryel po Minoryta
Studhyans
golegi
pennfenten
Gwelewgh
Studhyansow Kernewek
rag rol a lyvrow gramasek, gerlyvrow, h.e.
Y'n
17ves kansbledhen
William Scawen
1601–1689
) o onan a'n kynsa
tus
a vynna kuntelles lavarow ha remenans an yeth kernewek. Nebes termyn wosa henna, y tisplegyas skol antikwaris
Pennwydh
a-dro dhe
John Keigwin
, an
teylu Boson
William Borlase
, h.e. An skoler
kembrek
Edward Lhuyd
(onan a'n fondyers a studhyow
Keltek
) a oberas warbarth gans eseli an bagas ma. Kansblydhen wosa henna ogatti,
William Pryce
1725
(?)–
1790
) a berhennogas hwithransow Kernewek Lhuyd ha'ga dyllo avel
Archaeologia Cornu-Britannica
(1790). Rowedh meur esa dhe'n lyver ma y'n bledhenyow a-varr a studhyansow Kernewek, kyns skoloryon dhe wodhvos bos Lhuyd an awtour chif.
Attendya an taves Kernewek a wrug moy ha moy a akademedhyon y'n
19ves kansbledhen
Edwin Norris
1795
1872
) a dhyllas an
Ordinali
yn
1859
The Ancient Cornish Drama
), warbarth gans treylyans
Sowsnek
ha gramasek Kernewek.
Whitley Stokes
1830
1909
), den laha a
Iwerdhon
, o den a boos yn studhyansow Keltek; dyllansow
Gwrians an Bys
ha
Beunans Meriasek
ev a wrug warbarth gans gerva a 2000 ger. An skoler
bretonek
Joseph Loth
1847
1934
) a studhya Bretonek ha Kembrek warbarth gans Kernewek. Ev a dhylla lies erthygel a-dro dhe'n yeth Kernewek yn
Revue Celtique
Henry Jenner
, kynsa hembrenkyas an
dasserghyans
, a avowys Loth ha Stokes avel ragresegedhyon a res dhodho.
Llawlyfr Cernyweg Canol
o gramasek Kernewek Kres gans
Henry Lewis
hag esa dhe les dhe
A.S.D. Smith
ha Kembregoryon erel. Revd
Robert Williams
a skrifas
Lexicon Cornu-Britannicum
(gerva) yn
1865
, ha Dr
Frederick W.P. Jago
unn gerlyver Sowsnek-Kernewek yn
1885
Gramasek ha gerva Kernewek o materow alhwedhel sertan rag gedyoryon an Dasserghyans: Jenner,
Hal Wyn
Mordon
Caradar
, h.e. Yma
Ray Edwards
Oliver Padell
Nicholas Williams
Richard Gendall
ha
Ken George
ow pesya aga hwithransow bys an dedhyow ma. A-der an Dasserghyans, kevrohow notadow dhe studhyansow an yeth kernewek a wrug
Paula Neuss
Brian Murdoch
Lauren Toorians
, hag erel.
Fonologieth
golegi
pennfenten
Yma lies tybyans a-dro dhe fonologieth Kernewek a'n eyl oos ha'n aral, ha nyns eus unnveredh war lies poynt posek. Yn-mysk an skoloryon ow studhya an maters ma lemmyn, y tegodh notya
Nicholas Williams
Ken George
Charles Penglase
Richard Gendall
hag
Ifan Wmffre
War-lergh
Ken George
, fonologieth Kernewek a-dro dhe
dermyn
Beunans Meriasek
a via moy po lyha yndella:
Kesonennow
g (kʷ
gʷ)
tʃ
dʒ
(z)
(ʍ)
Bogalennow
i(:) y(:)
u(:)
ɪ(:)
o: ɤ
ε(:) œ(:)
ɔ(:)
a(:)
iw ɪw εw aw ɔw
εj aj ɔj
Notyewgh George dhe brederi bos
/kʷ, gʷ, ʍ/
bagasow kesonennow:
/k+w, g+w, h+w/
Ny grys Nicholas Williams bos dyffrans ynter
/o/
hag
/ɔ/
yn Kernewek Kres, naneyl ynter
/i/
hag
/ɪ/
. Hwath pella,
Mordon
ha skodhyoryon
Kernewek Unys
a-lemmyn na grysa bos dyffrans ynter
/œ/
hag
/y/
yn Kernewek Kres.
Yma
Iwan Wmffre
ow terivas bos fonologieth
Kernewek Diwedhes
yndellma:
Kesonennow
g (kʷ
gʷ)
tʃ dʒ
(ħ)
(ʍ)
r l
Bogalennow
i(:)
u(:)
ε(:)
ɔ(:)
a(:)
iw εw ɔw aw
əj (oj)
Notyewgh Wmffre dhe brederi bos /kʷ, gʷ/ bagasow a gesonennow: /k+w, g+w/, mes /ʍ/ kesonen hy honan. Nyns yw ev sertan yw po nag yw /z/ dihaval yn fonologek dhe /s/, /ʒ/ dhe /dʒ/, po /ħ/ dhe /h/.
Gramasek
golegi
pennfenten
Kernewek a'n jeves lies poynt gramasek haval dhe yethow brythonek ha keltek erel – rewlyans selvenek a lavarow VSO, treylyansow, kesyewa rag-geryow
h.e.
Gradh treylyans
1a
gwreydhyel
2a
medhel
3a
hwythys
4a
kales
5es
kemmysk
th
dh
ch
-, w
gw, go
w(o)
kw, ko
hw(o)
An Dasserghyans
golegi
pennfenten
Erthygel leun a vanylyon:
Dasserghyans Kernewek
Dedhyow alhwedh a dhasserghyans an yeth:
1904
Henry Jenner
a dhyllo
Handbook of the Cornish Language
, hwel kynsa an dasserghyans arnowydh
1928
: Gwrians
Gorsedh Kernow
1929
Robert Morton Nance
a sel savon rag an taves dasserghys,
Kernewek Unys
yn y ober,
Cornish For All
1938
Cornish-English Dictionary
gans R Morton Nance a omdhiskwedh
1951
A.S.D. Smith
a skrif
Trystan hag Ysolt
1984
Melville Bennetto
a skrif
An Gurun Wosek a Geltya
, an kynsa
romans
yn Kernewek
1986
Richard Gendall
a sel
Curnoack Nowedga
1986
Ken George
a re y dhesin rag lytherennans dasfurvys,
Kernewek Kemmyn
, dhe
Gesva an Taves Kernewek
y'n hwel
Pronunciation and Spelling of Revived Cornish
1992
Gerlyver Kernewek Kemmyn: An Gerlyver Meur
gans Ken George a omdhiskwedh
1995
Nicholas Williams
a dhyllo chanjyow dhe Gernowek Unys avel
Kernowek Unys Amendys
2000
English-Cornish Dictionary: Gerlyver Sawsnek-Kernewek
a omdhiskwa
2002
: An
Testament Nowydh
a omdhiskwa yn KUA
2003
: Aswonnys yw an yeth gans governans an
RU
yn-dann an
Chartour Europek rag Yethow Ranndiryel po Bian
2004
: An
Testament Nowydh
a omdhiskwa yn KK
2008
: Agriys yw an
Furv Skrifys Savonek
2011
: Dyllys veu kensa treylyans leun an
Bibel yn Kernewek
gans
Nicholas Williams
Kampollansow
golegi
pennfenten
Henry Jenner
1904
Handbook of the Cornish Language
, Chiefly in its Latest Stages with Some Account of its History and Literature
. David Nutt,
Loundres
Peter Berresford Ellis
1971
The story of the Cornish language
Truru
: Tor Mark Press.
Ken George
1993
. "Cornish".
The Celtic Languages
, pennskrifas gans Martin Ball. Routledge,
Loundres
Iwan Wmffre
1998
Late Cornish
. Lincom Europa, München.
Wella Brown
2001
A Grammar of Modern Cornish.
Kesva an Taves Kernewek
Kelliwik
Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation.
E-Keltoi
, Vol. 2, 2 Dec. pp.
199–227
Yethow
keltek
Brythonek
(P-Keltek)
Godhelek
(Q-Keltek)
Bretonek
Kernowek
Kembrek
Wordhonek
Manowek
Albanek
Gwelewgh ynwedh:
Yeth
Kelt
Broyow keltek
Porth Kernow
– Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe Gernow.
Porth Yethow
– Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe yethow.
Gonisogeth Kernow
Arwodhyow
Crows geltek
Palores
Kekesow
Brith Kernewek
Jonathan Trelawny
Myhal an Gof
Peran
Baner Peran
Goolyow
AberFest
Calan Gwav
Chewidden
Dons Furry
Golowan
Gool Deys
Gool 'Obby 'Oss
Gool Peran
Gool Picrous
Kernewek Lowender
Lowender Peran
Montol
Nos Lowen
Nos Nickanan
Nos Tom Bawcock
Sportow
Hurlian
Gig lewyas
Omdowl kernowek
Rugby
Morladron Kernow
Keginieth
Dehen molys
Te dehen
Whegow kernowek
Fuj
Jylofer kernowek
Dehen rew
Tesen Hevva
Gosogen
Pasty
Tesen safran
Torthel safran
Hogen Stargazy
Yarg
Artys
Gool Fylm Kernow
Tate Porth Ia
Scol Porth Ia
Scol Lulyn
Barbara Hepworth
Daphne du Maurier
William Golding
Gwaryjy Minack
The Pirates of Penzance
Tristan hag Iseult
Ilow
Pibow sagh kernowek
Brenda Wootton
Gwenno Saunders
Fisherman's Friends
Skwardya
Krena
Canow gwerin
Bro Goth agan Tasow
• "
Camborne Hill
• "
Come, all ye jolly tinner boys
• "
Delyow Sevi
• "
Hail to the Homeland
• "
Trelawny
Tavas
Lien Kernowek
Ordinalia
Beunans Meriasek
Bewnans Ke
Rebellyans Lyver Pejadow
Lien gwerin
Best Goon Brenn
Blunderbore
Bucka
Cruel Coppinger
Knocker
Myghtern Arthur
Lethesow
Pobel vian
Cowethyanjow
Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth
Gorsedh Kernow
Fundyans Lien Kernow
Cowethas Liescreft Kernow Ryal
Fundyans Ryal Kernow
Porth Kernow
Dhyworth "
Klassys
Pages using duplicate arguments in template calls
Kernowek
Yethow Brythonek
Kernewek
Keworra testen