Kobalt – Wikipedia

Kobalt – Wikipedia
Zum Inhalt springen
Vun Wikipedia
27
Fe
Kobalt
Ni
nix
Co
Rh
Periodensystem
Allgemeen
Naam
Teken
Atomtall
Kobalt, Co, 27
Cheemsch Serie
Övergangselement
Klöör
sülvern mit’n Slag grau
Atommass
58,9332
Elektronenkonfiguratschoon
Ar
]3d
4s
Elektronen
je
Schaal
2, 8, 15, 2
Physikaalsche Egenschoppen
Phaas
Faststoff
Dicht
8,9 g·cm
−3
(bi
RT
Smöltpunkt
1768
(1.495
°C
Kaakpunkt
3200
(2.927
°C
Atomare Egenschoppen
Kristallstruktur
hexagonal (α)
kuubsch (β)
Ionisatschoonsenergien
1.: 760,4 kJ/mol
2.: 1648 kJ/mol
3.: 3232 kJ/mol
Atomradius
135
pm
Annere Egenschoppen
Isotopen (Utwahl)
Hööftartikel:
Isotopen vun Kobalt
Iso
VN
VO
VE
MeV
VP
56
Co
nee
77,27
4,566
56
Fe
57
Co
nee
271,79 d
0,836
57
Fe
58
Co
nee
70,86 d
2,307
58
Fe
59
Co
100
Co
is mit 32
Neutronen
bestännig.
60
Co
nee
5,2714
2,824
59
Ni
Kobalt
(in de Fackspraak ok
Cobalt
; vun’t
lat.
cobaltum
„Kobold“) is’n
cheemsch Element
ut de Serie vun de
Övergangselementen
. Kobalt, mit dat
Atomteken
Co
un de
Atomtall
27, is en
Swormetall
ut de neegten Grupp vun’t
Periodensystem
, dat dorför bekannt is,
ferromagneetsch
to wesen. Dat Element is 1735 dör den sweedschen Chemiker
Georg Brandt
opdeckt worrn, vun den dat ok sien Naam kregen hett. Wat sünners is de molaar Masse vun’t Kobalt: se is grötter as de vun’t nächste Element in’t Periodensystem, wat dat
Nickel
is
Historie
ännern
Bornkood ännern
Kobaltverbinnen sünd al bannig lang bekannt un weern vör allen to’n Farven vun
Glas
un
Keramik
bruukt (
Kobaltblau
).
De
Ierzen
vun Kobalt kennt de Minschen al lang. In’t
Middelöller
weern se faken för weertvulle
Sülver
- un
Kopperierzen
hollen. Man, se leten sik nich verarbeiten un geven vun wegen jemehrn Andeel an
Arsen
bi’t Hittmaken slechten
Röök
af, so dat de Lüüd an snaakschen Kram glöövt harrn un dat dat Ierz verhext weer. Na en Snack harrn de Kobolden dat weertvulle Sülver opfreten un an sien Steed dat weertlose sülverklöörte Ierz utscheten. Blangen Kobalt höörn dor ok
Wolfram
- un Nickelierzen bi. Disse Oorden vun Ierz sünd vun de Barglüüd denn mit Schimpnaams as
Nickel
Wolfram
(so veel as „Wulfsspuck“, lat.
lupi spuma
) un even ok dat Koboldierz, also Kobalt, beleggt
Dat Element weer dat eerste mol 1735 dör den sweedschen Chemiker
Georg Brandt
dorstellt.
Vörkamen
ännern
Bornkood ännern
Kobalt is en Element, dat nich so faken vörkummt. An de
Eerdköst
hett dat Metall blots en Andeel vun 0,003
. Na de Männichkeit ordent, steiht Kobalt dormit an de dörtigsten Steed
Gediegen
kummt dat Element bloots bannig roor in
Meteoriten
un in’n
Eerdkarn
vör, man in
Mineralen
is Kobalt faken to finnen – aver blots in lütte Mengden. Dat Element finnt sik jümmer in Sellschop mit Nickel, faken ok mit
Kopper
Sülver
Iesen
oder
Uran
. Nickel is dorbi ruchweg dree- bit veermol so veel dorbinnen as Kobalt. Beid Elementen sünd chalkophil – dat heet, se möögt
Swevel
– un sünd tyypsch för basiche un ultrabasische
Magmatiten
Kobaltierz
Dat gifft eenige
Ierzen
, wobinnen sik dat Kobalt dör
Verweddern
oder dör annere Vörgäng as to’n Bispeel
Metasomatoos
anriekert hett. De wichtigsten dorünner sünd
Cobaltit
(fröher ok
Kobaltgleem
, CoAsS),
Linneit
un
Siegenit
(fröher ok
Kobaltnickelkies
, (Co,Ni)
),
Erythrin
(fröher ok
Kobaltblööt
),
Asbolan
(fröher ok
Eerdkobalt
),
Skutterudit
Spieskobalt
Smaltin
, CoAs
) un
Heterogenit
(CoOOH).
De Kobaltandeel in sulfidische Ierzen is aber man lütt mit tomeist blots 0,1-0,3
. Bedüden Lagersteden vun Kobaltierz gifft dat in
Kanada
Sambia
Marokko
, in de
Demokraatsche Republiek Kongo
Kuba
Russland
Australien
un in de
USA
As
Sporenelement
is Kobalt in de meisten Boddens antofinnen.
Staaten mit de gröttsten Föddermengden
ännern
Bornkood ännern
Entwickeln vun de Föddermengden över de Tiet
De Länner mit de gröttsten Föddern vun Kobalt (2006)
Rang
Land
Föddermengde
( in
Föddermengde
( in
% )
Demokraatsche Republiek Kongo
22000
38,3
Sambia
8600
15,0
Australien
6000
10,4
Kanada
5600
9,7
Russ’sche Föd.
5100
8,9
Kuba
4000
7,0
Marokko
1500
2,6
China
1400
2,4
Niegkaledonien
1100
1,9
10
Brasilien
1000
1,7
10
Annere Länner
1200
2,1
10
Tohopen
57500
100,0
Winnen un Dorstellen
ännern
Bornkood ännern
To’n gröttsten Deel warrt Kobalt ut Kopper- un Nickelierzen wunnen. Woans dat nipp un nau vör sik geiht, hangt dorvun af, worut dat Utgangsierz tosamensett is. Toeerst warrt en Deel vun’t vörhannen
Iesensulfid
dör
Rösten
in Iesenoxid ümwannelt un mit
Siliziumdioxid
as Iesensilikat
verslackt
. Dorbi kummt de so nöömte
Rohsteen
tostannen, de blangen Kobalt ok noch Nickel, Kopper un wieter’t Iesen as
Sulfid
oder
Arsenid
bargt.
Dör wieter’t Afrösten mit
Natriumcarbonat
un
Natriumnitrat
warrt de Swevel wieter rutmaakt. Ut een Deel vun’n Swevel un vun’t Arsen billt sik dorbi
Sufalten
un
Arsenaten
, de mit Water utlaugt warrt. Torüch blievt de entsprekenden Metalloxiden, de mit
Swevel-
oder
Soltsüür
behannelt warrt. Allen de Kopper löst sik dorbi nich, wieldat de annern metallschen Bestanddelen in Lösen gaht. Mit
Chlorkalk
kann dorna Kobalt selektiv as
Kobalthydroxid
utfällt un somir afscheedt warrn. Dör Hittmaken warrt dat denn in
Cobalt(II,III)-oxid
(Co
) ümwannelt un ansluten mit
Koks
oder
Aluminiumpulver
to Kobalt
reduzeert
{\displaystyle \mathrm {Co_{3}O_{4}+2\ C\longrightarrow 3\ Co+2\ CO_{2}} }
Egenschoppen
ännern
Bornkood ännern
physikaalsch
ännern
Bornkood ännern
Kobalt is stahlgrau un’n bannig taag
Swormetall
mit en Dicht vun 8,9
g/cm³
. Tyypsch is de
Ferromagnetismus
mit en
Curie-Temperatur
vun 1150
°C
. Vun Kobalt gifft dat twee verscheden
Modifikatschonen
. Dat α-Kobalt hett en hexagonal-dichtste
Kugelpacken
, wiel β-Kobalt en kubisch-falchzentreert Kugelpacken opwiest. As dat begäng is för Metallen, kann Kobalt goot
Warms
un
elektrischen Stroom
leiden. Sien elektrische Leddanlaag liggt bi ruchweg 26
% vun de vun’t Kopper
cheemsch
ännern
Bornkood ännern
Dat Verhollen bi
cheemsch Reakschonen
is ungefähr so as bi Iesen un Nickel. An de Luft blifft Kobalt dör
Passiveeren
bestännig un warrt blots vun oxideren wirken
Süren
angrepen. Mit en
Normalpotential
vun -0,277
V warrt Kobalt to de uneddeln Elementen rekent. In Verbinnen kummt Kobalt vör allen in de
Oxidatschoonstopen
+II un +III vör, man alltosamen künnt de Stopen -I, 0, +I, +II, +III, +IV un +V in Verbinnen vörkamen. Kobalt kann en grote Tall vun tomeist klöörte
Komplexen
billn. In’n Gegensatz to
kovalente Binnen
is dorbinnen de Oxidatschoonsstoop +III fakener un bestänniger as +II.
Anwennen un Bruuk
ännern
Bornkood ännern
Kobaltblaue Glassaken ut
Bristol
Kobalt warrt insett as Bestanddeel vun
Legeeren
, üm de Bestännigkeit gegen
Sleet
un Warms vun legeerte un hoochlegeerte Stahlen un
Seperlegeeren
grötter to maken, as Binnerphaas in
Hardmetall
-Sinterwarkstoffen un Diamantwarktüüch, as
Oxiden
Sulfaten
Hydroxiden
oder
Carbonaten
in httbestännige Farven un
Pigmenten
(as to’n Bispeel to’n Anmalen vun Porzellan un Keramik), as Bestanddeel vun magneetsche Legeeren, as
Acetat
in Dröögmakers för Farven un Lacken, as
Katalysater
bi’t Entsweveln/Hydreeren, as Hydroxid oder
Lithium
-Kobalt-Oxid in Batterien, korrosions- bzw. sleetfaste Legeeren un as Sporenelement för de Medizin un de Landweertschap. Dör sien Bruuk as Legeerenmetall un in Kobaltverbinnen is Kobalt en strateegsch wichtig Element.
Dat
radioaktive
Isotop
60
Co deent as
Gammastrahler
för de Krebstherapie („Kobaltkanoon“), Sterilisatschoon, Dörstrahlprrov, to’n Bestrahlen vun Nehrmiddel, usw. En möögliche militäärsche Anwennen is de Kobaltbomb as so nöömte
Smuddelig Bomb
, de grote Flachen verstrahlen künn. Dorbi sennt nich dat Kobalt sülvst, man sien Dochternuklid
60
Ni t.
B. en Satz vun twee
Photonen
mit 1,17 un 1,33
MeV
ut.
Physiologie
ännern
Bornkood ännern
För de
Nehren
vun’n Minschen is Kobalt en essentiell
Sporenelement
as Bestanddeel vun
Vitamin B12
(Cobalamin), dat bi’n gesunnen Minschen vun de
Darmbakterien
direkt ut Kobaltionen billt warrn kann. De Kobaltmengde, de bruukt warrt is düchtig lütt mit blots ruchweg 0,2 μg an’n Dag. Wiel lüttere Överdosen vun Kobaltverbinnen för’n Minschen nich sünners giftig sünd, föhrt grote Överdoseeren (af 25-30 mg an’n Dag) to Krankheiten an de
Huut
Lungen
Lebber
Magen
Hart
un
Neren
un kann Krebsgeschwüren utlösen. As man in fröhere Tieten in Kanada
Beer
mit Kobalt anriekert hett, um den Schuum bestänniger to maken, sünd na en Tiet ünner de starken Beerdrinkers meist 50
% mehr doodbleven vun wegen, dat de Hartmuskel swack worrn is („kanaadsch Beerdrinkerhart“). Vundaag warrt aver keen Kobalt mehr in’t Beer maakt.
Nawies
ännern
Bornkood ännern
En teemlich gode Vörproov, üm wat över Kobalt wies to warrn, is de
Phosphorsoltperl
, de vun Kobaltionen düchtig dull balu farvt warrt. In’n
Kationenscheedgang
kann dat blangen Nickel mit
Thiocyanat
un
Amylalkohol
nawiest warrn. Bi’t Lösen in’n Amylalkohol billt sik blau Co(SCN)
Quantitativ kann Kobalt mit
EDTA
in en
komplexometrische
Titratschoon
gegen
Murexid
as
Indikater
bestimmt warrn.
Verbinnen
ännern
Bornkood ännern
Kobalt is in sien
cheemsch Verbinnen
tomeist twee- oder dreeweertig. Faken hebbt disse verbinnen klore un kräftige Klören.
Wichtige Kobaltverbinnen sünd:
Kobalt(II)-chlorid
Thénards Blau
Rinmanns Gröön
Kobaltoxiden
, as
Kobalt(II)-oxid
Kobalt(II)-sulfat
Kobalt(II)-silicat
Kobaltgeel
Einzelnachweise
ännern
Bornkood ännern
Brockhaus!, „Was so nicht im Lexikon steht“, S. 255f,
ISBN 3-7653-1551-6
dtv-Atlas Chemie, Band 1, dtv-Verlag (2000)
N. N. Greenwood, A. Earnshaw:
Chemie der Elemente.
1. Oplaag, VCH Verlagsgesellschaft, 1988
Mineralienatlas:Kobaltnickelkies
(Wiki)
Kobalt bi USGS Mineral Ressources
Kobalt bi USGS Mineral Ressources
Memento
von dat
Original
von’n 9. Mai 2008 in dat
Internet Archive
Info:
Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß
Anleitung
und entferne dann diesen Hinweis.
@1
@2
Vorlage:Webachiv/IABot/minerals.usgs.gov
Holleman, Wiberg:Lehrbuch der Anorganischen Chemie, 91.–100. Oplaag, de Gruyter, Berlin, 1985.
ISBN 3-11-007511-3
(S.1146–1152)
Expert Group on Vitamins and Minerals, 2002
Literatur
ännern
Bornkood ännern
Holleman-Wiberg:
Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91.–100. Oplaag)
. de Gruyter, Berlin, 1985,
ISBN 3-11-007511-3
Hans Breuer:
dtv-Atlas Chemie (1. Band, 9. Oplaag)
, dtv, München 2000,
ISBN 3-423-03217-0
M. Binnewies:
Allgemeine und Anorganische Chemie (1. Oplaag)
. Spektrum Verlag., Heidelbarg 2004,
ISBN 3-8274-0208-5
Weblnken
ännern
Bornkood ännern
Kobalt
. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi
Wikimedia Commons
Mineralienatlas:Kobalt
(wiki)
www.thecdi.com
ReinstCobalt >99,9% as Bild in de Sammlung vun Heinrich Pniok
Periodensystem
vun de
Elementen
He
Li
Be
Ne
Na
Mg
Al
Si
Cl
Ar
Ca
Sc
Ti
Cr
Mn
Fe
Co
Ni
Cu
Zn
Ga
Ge
As
Se
Br
Kr
Rb
Sr
Zr
Nb
Mo
Tc
Ru
Rh
Pd
Ag
Cd
In
Sn
Sb
Te
Xe
Cs
Ba
La
Ce
Pr
Nd
Pm
Sm
Eu
Gd
Tb
Dy
Ho
Er
Tm
Yb
Lu
Hf
Ta
Re
Os
Ir
Pt
Au
Hg
Tl
Pb
Bi
Po
At
Rn
Fr
Ra
Ac
Th
Pa
Np
Pu
Am
Cm
Bk
Cf
Es
Fm
Md
No
Lr
Rf
Db
Sg
Bh
Hs
Mt
Ds
Rg
Cn
Nh
Fl
Mc
Lv
Ts
Og
Alkalimetallen
Eerdalkalimetallen
Lanthanoiden
Actinoiden
Övergangssmetallen
Metallen
Halfmetallen
Nichmetallen
Halogenen
Edelgasen
Chemie unkünnig
Vun „
Kategorien
Chemisch Element
Wikipedia:Defekte Weblinks/Ungeprüfte Archivlinks 2026-03
Verstekene Kategorie:
Seiten, die magische ISBN-Links verwenden
Kobalt
Thema tofögen