Mitologia — Wikipèdia

Mitologia — Wikipèdia
Vejatz lo contengut
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pintura
representant una scena dei racòntes mitologics
nordics
: lo
dieu
Tòr
se batent còntra de gigants.
La
mitologia
es l'ensemble dei
mites
que fan partida de la cultura d'un
pòble
. Au nivèu
scientific
literari
, es tanben l'estudi sistematic d'aquelei
mites
. D'efiech, dempuei l'aparicion de l'
escritura
, divèrseis elements
istorics
mòstran que totei lei
societats
umanas
, compres lei pus avançadas, an desvolopat un ensemble de crèires comuns fondats sus de racòntes
legendaris
e simbolics destinats a explicar l'origina e l'òrdre dau mond. Dins mai d'un cas, aquò foguèt lo ponch d'origina d'una importanta òbra
literària
Caracteristicas e foncions de la mitologia
modificar
modificar lo còdi
Caracteristicas e foncions dau mite
modificar
modificar lo còdi
Lei mites an per foncion premier d'explicar una causa en se fondant sus de construccions imaginàrias
. Es ansin diferent de la
legenda
(que pòu integrar de fachs
istorics
), dau cònte (que cèrca pas d'explicar lo fantastic) e dau
roman
(que cònta principalament una istòria). Lei confusions entre aquelei
genres
fictius
son frequentas
Lei diferentei mitologias presentan de trachs comuns que permèton de lei diferenciar deis autrei
genres
literaris presents au sen d'una meteissa cultura. D'efiech, es possible de classar lei mites en foncion de seis elements narratius. Ansin, aparéisson d'ensembles principaus que son lei mites
cosmogonics
(creacion dau mond),
escatologics
(destruccion dau mond), liats a la naissença ò la renaissença d'una
civilizacion
(mites civilizators) ò liats a la fondacion d'una
vila
ò d'un
Estat
(mites fondators)
Leis elements constitutius de la mitologia
modificar
modificar lo còdi
Lo
mite
es un racònte situat dins un
temps
definit mai que se situa entre leis originas dau mond e una epòca tant anciana qu'es desenant oblidada per totei leis
èssers umans
. Es donc un racònte que se considèra coma
istoric
mai qu'es plaçat en defòra dau
temps
. En mai d'aquò, existís un procès d'adesion de l'ensemble de la comunautat que la mena a considerar totei lei fachs presents dins lo
mite
coma verais, compres aquelei que son inversemblables
Ansin, se desgatjar una definicion precisa e consensuala dau mite es un pretzfach complèx
, es possible d'identificar de diferéncias amb lei genres literaris vesins. Coma la
faula
, pòu metre en scena d'objèctes, de
plantas
, d'
animaus
ò de creaturas
subrenaturalas
que son umanizats. Pasmens, son objectiu premier es pas de prepausar un ensenhament morau adaptabla a la vida vidanta a la fin de l'istòria
. La dimension
istorica
dau
mite
o diferéncia dau
cònte
qu'es un racònte que se debana dins un periòde indeterminat («
Un còp, i aviá...
»). Enfin, lo mite es pròche de l'
epopèia
e de la
saga
mai aquelei genres intègran de fachs
istorics
que permèton de datar – mai ò mens – son accion dins lei
temps istorics
. De mai, leis eròis deis
epopèias
e dei
sagas
son frequentament de personatges aguent existit
En causa d'aquelei caracteristicas, la natura
ficcionalas
dau mite pòu normalament èsser percebuda que per una consciéncia exteriora. Ansin, sa natura de vertat disparéis unicament quand de cambiaments sociaus pron importants per la rendre inutila an luòc. Dins aquò, en cas de besonh, lei mites pòdon subir de procès de transformacion per s'adaptar a lor societat. Per exemple, foguèt lo cas après la premiera unificacion d'
Egipte
: foguèt necessari lei mitologias de l'Auta e de la Bassa Egipte, çò que traguèt la creacion d'un
panteon
divin novèu e de trasnformacions dins leis atributs dei
dieus
10
. Aquela facultat d'adaptacion mòstra l'existéncia d'un liame entre la mitologia e l'
istòria
d'una comunautat.
De foncions explicativas e socialas
modificar
modificar lo còdi
Lei mites participan a l'elaboracion dau sistèma de pensada de la
societat
. Permèton ansin de transmetre de sabers e d'explicar de fenomèns que semblan inexplicables. Permèton de luchar còntra l'ànsia e d'amaisar lei relacions socialas. D'efiech, entraïnan sovent la formacion de rites comuns que favorizan la coësion entre lei diferenteis individús. Per exemple, en
Egipte
, lo mite dau combat
nuechenc
entre
Ra
e lo
sèrp
malefic
Apofis
permetiá d'explicar l'alternància entre lo jorn (assimilat au ben) e lei tenèbras (assimilats au mau)
11
. Ansin, aqueu mite foguèt a l'origina de mai d'un rite
religiós
Dins mai d'una societat, lei mites prepausan tanben la forma dau rite. Aquò melhora ansin l'enquadrament dei practicas socialas e, de còps, renforçat lo messatge explicatiu dau racònte. Dins lei mites, la
divessa
Demetèr
ensenha lei tecnicas
agricòlas
ais
òmes
12
. Ben observadas, lei practicas ritualas permetián d'establir un liame simbolic amb lei rèires, çò que podiá aver una certana importància dins lei
religions
aguent un culte dei rèires.
Enfin, le mites permetián sovent d'estabilizar e de legitimar lo poder. Per exemple, en
Mesopotamia
, èra lo cas dei mites e dei rites associats au
dieu
Marduk
. Ansin, cada an a
Babilònia
, la fèsta de l'
akitu
permetiá de celebrar aqueu
dieu
coma lo venceire de la guèrra còntra lei fòrças dau mau, lo creator dau mond e lo rèi vertadier de la ciutat. Pasmens, lo procès de «
delegacion
» dei poders divins au rèi uman permetiá mai que mai de legitimar l'autoritat reiala
13
. Dau meteis biais, de rites existián per explicar d'autrei realitats socialas coma la possession d'un territòri, un òrdre politic e sociau, de
lèis
, de practicas alimentàrias ò igienicas, etc. Per exemple, lo mite fondator d'
Atenas
explicava l'enebiment fach ai
femnas
de participar a la vida
politica
de la Ciutat. D'efiech, d'unei mites atenenc presentan aquela exclusion coma la consequéncia d'una punicion divina infligida per
Poseidon
14
Quauqueis exemples de mitologia
modificar
modificar lo còdi
Lei mitologia grèga e romana
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia grèga
La
mitologia grèga
es probablament la pus coneguda en
Occitània
. Se desvolopèt dau
periòde micenèu
a la fin de l'
Antiquitat
e influencièt fòrça la
mitologia romana
. De racòntes famós son eissits d'aquela mitologia coma l’
Iliada
e l’
Odissèa
. Comprèn fòrça
mites
que cuerbon d'aspèctes divèrs
: explicacion dau mond, de l'origina dei ciutats, de l'òrdre sociau, etc
15
. De mai, lo còrpus dei
mites
grècs es relativament ben conegut gràcias a una bòna conservacion dei tèxtes.
Article detalhat:
Mitologia romana
La
mitologia romana
es l'eiretiera principala de la
mitologia grèga
. D'efiech, i a fòrça emprunts romans ai mites grècs. Existís ansin una equivaléncia entre lei divinitats romanas e grègas (
Zèus
Jupitèr
Èra
Junon
Dionís
Bacus
...) e mai d'un mite grèc foguèt adaptat per
Roma
16
. Pasmens, la
mitologia romana
tèn d'autrei fònts coma de cultes arcaïcs italians e de mites
etrucs
ò, pus tard, orientaus. En revènge, d'un biais generau, sa richessa
poetica
es mens importanta car lei mites romans venguèron pauc a pauc un otís au servici de l'ideologia imperiala. Per aquela rason, lei mites romans an engendrat una importanta produccion culturala dins leis espacis urbans (
estatuas
...) e un nombre important de racòntes de fondacion de vilas
17
Lo
Partenon
, centre de plusors rites sociaus, fondats sus de mites, que permetián d'assegurar l'unitat dau pòble
atenenc
Estatua illustrant lo racònte dau combat entre
Persèu
Medusa
Representacion dau mite de
Prometèu
castigat per lei
dieus
per aver donat lo fuòc ais òmes
Romul e Rème
, personatges centraus dau mite de la fondacion de
Roma
Estatua de la fugida d'
Enèu
en defòra de
Tròia
, autre mite fondator important de
Roma
La mitologia egipciana
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia egipciana
Apareguda tre l'
Antiquitat Auta
, la
mitologia egipciana
aguèt una influéncia importanta en
Mediterranèa
e en
Orient Mejan
en causa dau prestigi e de la poissança de l'
Egipte Antica
. Permetèt ansin de legitimar lo poder dei
faraons
avans d'influenciar lei
mitologias grèga
romana
qu'adoptèron ò assimilèron certanei
divinitats
egipcianas
. De mai, la mitologia egipciana fa partida dei mitologicas ben conegudas gràcias ai
traduccions
dei tèxtes descubèrts en
Egipte
Comprèn un ensemble complèt de mites que permetián d'explicar la creacion dau mond e sa fin
18
19
, l'estructura de l'
Univèrs
e dau mond fisic
20
e l'òrdre
sociau
politic
21
. D'un biais generau, la nocion de cicle i ocupa una plaça centrala amb de racòntes importants centrats sus lo
cicle circadiari
de la renaissença e la disparicion dau
Soleu
cada jorn, lo
cicle annuau
dei vengudas deis
aigas
de
Nil
22
e lo cicle de la
vida
marcat per la succession dei naissenças e dei
mòrts
(amb un sistèma d'immortalitat de l'
arma
).
Extrach dau
Libre dei mòrts
, un ensemble de mites sus la
mòrt
Lei piramidas egipcianas illustran lo ròtle divin tengut per lo
faraon
dins lei mites egipcians
Extrach d'un mite de creacion dau mond egipcian
Extrach dau mite d'
Osiris
qu'explicava la momificacion
Scena d'un rite eissit de la mitologia egipciana
La mitologia mesopotamiana
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia mesopotamiana
La
mitologia mesopotamiana
es probablament la pus vièlha qu'es coneguda a l'ora d'ara e aguèt una influéncia importanta sus lo desvolopament dei mites ulteriors en
Orient Mejan
23
. D'efiech, seis originas pòdon èsser traçadas fins au
milleni IV avC
. La feconditat, concèpte centrau dins una societat
agricòla
, i ocupèt una plaça majora dins lei premiers mites coma aquelei de
Tammuz
e d'
Inanna
24
25
. Lei mites seguents venguèron pus divèrs e s'interessèron a la question deis originas, dau sens e de l'autoritat dau
sobeiran
. Aquò correspònd au renforçament de l'institucion reiala dins la region a partir dau
milleni III avC
. Per exemple, es lo cas dei mites centrats sus lo dieu
Ninurta
que mòstra leis aspèctes guerriers e protectors de la
reiautat
26
Dins aquò, lo mite
mesopotamian
pus conegut es benlèu l’
Epopèia de la Creacion
que cònta leis aventuras dau dieu
babilonian
Marduk
. Aquela istòria illustra ben lo liame entre una comunautat e sei mites car es una composicion relativament tardiva, probablament redigit au
sègle XII avC
après la renaissença babiloniana iniciada per
Nabucodonosòr I
èr
1125
1204 avC
). Es una reescritura de plusors mites precedentes qu'es destinada a metre en scena la creacion dau mond e de l'òme per
Marduk
. Permetèt de justificar lo retorn de l'
imperialisme
babilonian
27
Tauleta d'un mite sus
Inanna
Representacion dau rèi
Hammurabi
recebent sei poders reiaus de part dau dieu
Marduk
Dieu
mesopotamian
tenent un vas amb d'
aigas
gisclantas
Representacion dau dieu solar
Shamash
Estèla de la vila de
Lagash
representant la
divessa
Nisaba
La mitologia chinesa
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia chinesa
Maugrat l'importància de l'influéncia de la
cultura chinesa
en
Asia
, lei traças
escrichas
pus ancianas de mites
chinés
datan dau
sègle IV avC
Shan-hai Ching
28
. De mai, aquelei tèxtes foguèron l'òbra de letruts qu'an de còps reinterpretats lei racòntes en acòrdi amb sei concepcions
filosoficas
. Per exemple, transformèron ansin de
dieus
en
sobeirans
vertuós ò marrits. Tanben, aquò a entraïnat l'enregistrament de plusors versions d'un meteis contengut. Aquela mitologia es marcada per l'existéncia d'un
dualisme
cosmologic
qu'opausa dos principi, un clar representat per la
lutz
, lo
Soleu
e lo
fuòc
e un sorn representat per la sorniera, la
Luna
e l'
aiga
Representacion d'un mite
dualista
chinés
Mirau
amb d'ornaments cosmologics
Mite chinés de la creacion dau
Riu dau Paradís
Mirau de
bronze
representant la divessa de la
Luna
L'
emperaire de jade
, figura majora dei mites
taoïstas
La mitologia indiana
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia indiana
La
mitologia indiana
aguèt una influéncia importanta en
Asia dau Sud
e, dins una mendra mesura, en
Pèrsia
29
. La redaccion de sei tèxtes pus ancians, coma lo
Rigveda
, comencèt probablament durant la premiera mitat dau
milleni II avC
30
. A respècte deis autreis ensembles mitologics majors, la
mitologia indiana
se caracteriza per seis evolucions constantas liadas ai mutacions
religiosas
e ais invasions qu'an tocat lo soscontinent dins lo corrent de son
istòria
. Aquò se manifèsta per de transformacions e d'adaptacions regularas de
divinitats
(aparicion, disparicion, cambiament d'estatut...) e de rites.
Extrach d'un imne dau
Rigveda
Temple
bodista
tailandés
mostrant una influéncia
vedica
Rites
indós
Estatua dau dieu indó
Shiva
Estatua d'un autre dieu indó,
Ganesh
Lei mitologias precolombianas
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia precolombiana
Lei
mitologias precolombianas
son un ensemble divèrs qu'es l'òbra dei diferents
pòples
que visquèron dins la region avans l'arribada deis
Europèus
. A una
istòria
fòrça lònga, au mens
2 000
ans, mai es mau coneguda en causa dei destruccions causadas per la conquista
espanhòla
dei civilizacions
mesoamericanas
andinas
. Pasmens, segon lei tèxtes descubèrts e lei
testimoniatges
enregistrats après l'arribada deis
Espanhòus
, i aviá de liames entre lei diferentei mitologias, au mens au sen de cada sosensemble (
Mesoamerica
Andes
). Aquò s'obsèrva dins lei similituds dei rites (assimilacion de divinitats ancianas
31
, preséncia de
piramidas
, sacrificis umans
32
, importància dei visions dualistas
33
...). Dins aquò, maugrat aquelei trachs comuns, fau ben nòtar que la
mitologia precolombiana
èra pas un ensemble unificat. D'efiech, lei
conoissenças
actualas sus lei
religions
precolombianas mòstran de diferéncias importantas e lei convergéncias dins lei practicas ritualas, l'
arquitectura
sacrada
ò lei
simbòls
dèvon pas escondre lei diferéncias prefondas entre lei mites pròpris a cada pòble (mites de la creacion diferents, dieus diferents, celebracions diferentas, etc.).
Representacion de
Quetzalcoatl
Pagina d'un codèx astèc mostrant de concepcions cosmicas mesoamericanas
Masca mostrant una dualitat mòrt-vida
Representacion d'un rite astèc dins un
codèx
Chichen Itza
, un exemple de piramida precolombiana
Lei mitologias nordicas
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologias nordicas
Lei
mitologias nordicas
son l'ensemble dei mites originaris d'
Euròpa dau Nòrd
, especialament d'
Escandinàvia
, a la basa dau
politeïsme
practicat dins aquelei regions avans lor evangelizacion. Es una varianta regionala de la
mitologia germanica
. Es a l'origina d'una
literatura
rica que foguèt compilada a la fin de l'
Edat Mejana
dins de tèxtes coma l’
Edda poetica
34
. Oblidada, foguèt redescubèrta au sègle XVIII. Sei
mites
son marcats per la vision de l'
Univèrs
dei populacions nordicas e per son aspècte ciclic. Presentan donc un univèrs compausat de plusors monds liats entre elei per l'
aubre
cosmic
Yggdrasil
e per lei combats liats au
Ragnarök
, la fin dau mond dins lei crèires nordics.
Yggdrasil
dins un manuscrit dau sègle XVII
Representacion possibla dau
Ragnarök
Estatueta dau dieu
Tòr
Representacion dau dieu
Loki
Obratge mitologic nordic dau sègle XVIII
La mitologia cèlta
modificar
modificar lo còdi
Article detalhat:
Mitologia cèlta
La
mitologia cèlta
es un ensemble de mites importants en
Euròpa Occidentala
car d'elements d'aquelei racòntes foguèron représ dins mai d'una istòria ulteriora (per exemple, dins la
legenda arturiana
). Pasmens, lei
conoissenças
sus aquela mitologia son parcialas car lei fònts disponiblas son eissidas de regions relativament perifericas de l'espaci
cèlta
coma
Irlanda
, lo
País de Galas
Bretanha
. Lo saber sus lei regions pus centralas, coma
Gàllia
, es fòrça limitat car la màger part dei mites cèltas èran oraus. D'un biais, la
mitologia cèlta
sembla constituïr un ensemble proteïfòrme liat per de correspondàncias entre lei
divinitats
dei zònas diferentas.
Ròdas
votivas liadas au culte de
Taranis
Autra representacion de
Taranis
Estatueta dau dieu
Sucellus
Objète cèlta benlèu utilizat per de rites de
divinacion
La mitologia contemporanèa
modificar
modificar lo còdi
Parlar de mitologia a prepaus dei
religions
contemporanèas es mai complicat car fòrça cresents son tot dispausats a prendre una tala declaracion per una ofensa envèrs lor
fe
ò, au minimom, per una manifestacion d'
intolerància
. En particular, lei
dieus
dei
religions
monoteïstas
son considerats coma la sola instància possibla dau concèpte de
dieu
. Ansin, lo cresent es aisament menat a pensar que son dieu es lo vertadier. En consequéncia, leis autrei religions son declaradas unilateralament
paganas
. Tanben, l'
ateïsme
, coma negacion de l'existéncia dau
Dieu
, es condamnat.
Dins aquò, la màger part dei libres sacrats que fondan lei
religions
contemporanèas son eissits de tèxtes pus ancians. I a donc una basa mitologica dins aquelei regions. Per exemple, per lei
religions abraamicas
, es lo cas dau racònte de la fondacion de l'
Univèrs
e dau mond per
Dieu
. Es ansin possible d'i aplicar leis otís de l'analisi dei mites per comprendre sa formacion e seis originas.
En parallèl, la nocion de mite e de mitologia a ganhat de domenis novèus. Ansin, dempuei lo sègle XIX, son apareguts de mites basats sus de fachs
istorics
. Son de racòntes que presentan una vision idealizada d'una epòca anciana qu'es sortida dau
temps istoric
. Per exemple, es lo cas dei presentacions idilicas de l'
Edat Mejana
, de l'
Ancian Regim
ò dei
Trenta Gloriosas
que son presentas en certanei programas
politics
. Lo desvolopament d'aquelei mites aguèt un ròtle major dins la construccion dei
nacions
actualas (
roman nacionau
35
. Pasmens, lo fenomèn a tanben agut luòc en direccion d'autrei camps dau saber coma lei
sciéncias
ò la
tecnica
Annèxas
modificar
modificar lo còdi
Lista de mitologias
modificar
modificar lo còdi
Mitologia aborigèna
Mitologia basca
Mitologia biblica
Mitologia bretona
Mitologia celtica
Mitologia celtica irlandesa
Mitologia coreana
Mitologia estoniana
Mitologia chinesa
Mitologia egipciana
Mitologia etrusca
Mitologia germanica
Mitologia grèga
Mitologia orrita
Mitologia indó
Mitologia inuit
Mitologia iraniana
Mitologia japonesa
Mitologia letona
Mitologia maòri
Mitologia mesopotamiana
Mitologia nordica
Mitologia precolombiana
Mitologia romana
Mitologia russa
Mitologia semitica
mitologia eslava
Liames intèrnes
modificar
modificar lo còdi
Civilizacion
Cònte
Cosmogonomia
Dieu
Epopèia
Eròi
Escatologia
Legenda
Literatura
Mite
Religion
Roman nacionau
Saga
Societat
Univèrs
Liames extèrnes
modificar
modificar lo còdi
(fr)
PDF
Bibliografia sus las mitologias classicas e los sistèmas culturals
(fr)
La Mitologia e l'Art
(en)
The Encyclopedia Mythica
Bibliografia
modificar
modificar lo còdi
(fr)
Jan Assmann,
Mort et au-delà dans l'Égypte ancienne
, Éditions du Rocher, 2003.
(fr)
Madeleine Biardeau,
Études de mythologie hindoue
, École française d'Extrême-Orient, 1994.
(fr)
Anne Birrell (trad. Véronique Thierry Scully),
Mythes chinois
, Le Seuil, «
Points Sagesses
», 2005.
(fr)
Yves Bonnefoy (dir.),
Dictionnaire des mythologies et des religions des sociétés traditionnelles et du monde antique
, Flammarion, 1981.
(fr)
Jean Bottéro,
La plus vieille religion
: en Mésopotamie
, Gallimard, coll. «
Folio Histoire
», 1998.
(fr)
Jean-Daniel Causse e Élian Cuvillier (dir.),
Mythes grecs et mythes bibliques. L'humain face à ses dieux
, Éditions du Cerf, 2007.
(fr)
R. L. M. Derolez,
Les Dieux et la religion des Germains
, Payot, 1962.
(de)
Mircea Eliade,
Die Schöpfungsmythen
, Albatros, 2002.
(fr)
Jacqueline Fabre-Serris,
Mythologie et littérature à Rome
, Payot, 1998.
(fr)
Miranda Jane Green,
Mythes celtiques
, Seuil, coll. «
Points sagesse
», 1995.
(fr)
Pierre Grimal,
Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine
, Presses universitaires de France, coll. «
Grands dictionnaires
», 1999.
(fr)
Nadine Guilhou e Janice Peyré,
La mythologie égyptienne
, Marabout, 2006.
(fr)
Michel Léturmy,
Dieux, héros et mythes
, Le club français du livre, 1958.
(en)
John Lindow,
Norse Mythology
: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs
, Oxford University Press, 2001.
(fr)
Dimitri Meeks,
Les Égyptiens et leurs mythes
: Appréhender un polythéisme
, Louvre e Hazan, coll. «
La chaire du Louvre
», 2018.
(en)
Devdutt Pattanaik,
Indian Mythology
: Tales, Symbols, and Rituals from the Heart of the Subcontinent
, Inner Traditions / Bear & Co, 2003.
(fr)
Claude Sterckx,
Éléments de cosmogonie celtique
, Éditions de l’Université de Bruxelles, 1986.
(fr)
Philippe Walter,
Mythologie chrétienne, rites et mythes du Moyen Âge
, Éditions Entente, 1992.
(fr)
Roy Willis (dir.),
Mythologies du monde entier
, Larousse, 1999.
(fr)
Chantal Zheng,
Mythes et Croyances du monde chinois primitif
, Payot, 1989.
Nòtas e referéncias
modificar
modificar lo còdi
(fr)
Alain Cabantous,
Mythologies urbaines
: Les villes entre histoire et imaginaire
, Presses universitaires de Rennes, 2015, p. 11.
(fr)
Frédéric Chaberlot,
La Science est-elle un conte de fées
, CNRS Éditions, 2012, p. 84.
(fr)
Leïla Haddad e Guillaume Duprat,
Mondes
: mythes et images de l'univers
, Seuil, 2006.
(en)
Timothy J. Burbery,
Geomythology. How Common Stories Reflect Earth Events
, Taylor & Francis, 2021.
(fr)
Claude Lévi-Strauss,
Anthropologie structurale
, Plon, 1958.
(fr)
Jacopin Pierre-Yves, «
De l'agentivité dans, et de la parole mythique
»,
Ateliers d'Anthropologie
, n° 34,‎ 2010.
(fr)
Mircea Eliade,
Aspects du mythe
, Gallimard, 1963, p. 16.
Pasmens, de segur, existisson de mites amb una morala a la fin de l'istòria.
(fr)
Régis Boyer,
L’Islande médiévale, Belles Lettres
, coll. «
Guide Belles lettres des civilisations
», p. 189.
Dins la
mitologia egipciana
, leis
istòrians
an eissit identificat dos mites explicant la creacion dau mond
: un originari de la vila de
Menfis
e un autre d'
Eliopòlis
(fr)
Roland Harari e Gilles Lambert,
Dictionnaire des dieux et des mythes égyptiens
, Le Grand Livre du mois, octòbre de 2002, pp. 25-26.
(fr)
Émile Chambry, Émeline Marquis, Alain Billault e Dominique Goust (trad. Émile Chambry),
Lucien de Samosate
: Œuvres complètes
, Éditions Robert Laffont, coll. «
Bouquins
», 2015, p. 467.
(fr)
J. Bottéro,
La plus vieille religion
: en Mésopotamie
, Gallimard, 1998.
Agustin d'Ipòna,
La Ciutat de Dieu
, XVIII, 9.
(fr)
Jean-Pierre Vernant,
L'Univers, les Dieux
, les Hommes, Seuil, 2002.
(fr)
Angelo Brelich, «
Deux Aspects religieux de la Rome archaïque
»,
L'Antiquité Classique
, vol. 20, n° 2, 1951, pp. 335–342.
(fr)
Jacqueline Fabre-Serris,
Mythologie et littérature à Rome
, Payot, 1998, p. 7
(en)
Rosalie David,
Religion and Magic in Ancient Egypt
, Penguin, 2002, pp. 81 e 89.
(en)
Françoise Dunand e Christiane Zivie-Coche (trad. David Lorton),
Gods and Men in Egypt: 3000 BCE to 395 CE
, Cornell University Press, 2004, pp. 67-68.
(en)
Vincent Arieh Tobin,
Theological Principles of Egyptian Religion
, P. Lang, 1989, pp. 48-49.
(en)
Geraldine Pinch,
Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt
, Oxford University Press, 2002, p. 69.
(fr)
Grégory Lanners, «
Le jour de l'An en Égypte ancienne
»,
Toutankhamon Magazine
, n° 25, febrier / març de 2006, pp. 46-48.
(en)
Y. S. Chen,
The Primeval Flood Catastrophe: Origins and Early Development in Mesopotamian Traditions
, Oxford University Press, 2013.
(en)
Joan Goodnick Westenholz, «
Inanna and Ishtar in the Babylonian World
», dins Gwendolyn Leick (dir.),
The Babylonian World
, 2007, pp. 335-336.
(fr)
Véronique Grandpierre,
Sexe et amour de Sumer à Babylone
, Gallimard, coll. «
Folio histoire
», 2012, p. 47.
(en)
A. Annus,
The God Ninurta in the Mythology and Royal Ideology of Ancient Mesopotamia
, 2002.
(fr)
Jean Bottéro e Samuel N. Kramer,
Lorsque les dieux faisaient l'Homme
, Gallimard, coll. «
NRF
», 1989, p. 602-679.
(fr)
Rémi Mathieu,
Étude sur la mythologie et l'ethnologie de la Chine ancienne
: Traduction annotée du Shanhai jing
, Collège de France, Institut des hautes études chinoises
: Diffusion De Boccard, 1983.
D'un biais pus precís, fòrça mites indians e iranians an una origina comuna.
(en)
Arthur Llewellyn Basham e Kenneth G. Zysk,
The Origins and Development of Classical Hinduism
, Oxford University Press, 1991, p. 7.
L'exemple pus famós es probablament aqueu de
Quetzalcoatl
, una divinitat probablament originària de
Teotihuacan
que foguèt pus tard venerada per lei
Toltècs
e per leis
Astècs
Lei sacrificis umans semblan fòrça frequents en
Mesoamerica
ont èran necessaris a mai d'un rite ò d'una celebracion. En revènge, èran pus limitats dins leis
Andes
ont èran possibles dins de periòdes de trèbols.
Aqueu dualisme es diferent d'aqueu present en
Euròpa
e en
Asia
qu'opausa generalament dos principis fondamentaus. Per exemple, en
Mesoamerica
, totei lei concèptes èran associats au sen d'un pareu d'elements opausats
: aspèctes
masculin
femenin
dau dieu creator
astèc
Ometeotl
chifras
9 e 13 que remandavan a l'organizacion de l'
Univèrs
, dualitat
mòrt
vida
de la masca de
Tlatilco
...
(fr)
Régis Boyer,
L'Edda poétique, L'espace intérieur
, Fayard, 1992.
(fr)
Thomas Römer,
Entre autochtonie et allochtonie. L’invention de l’exode
, cors au Collègi de França, 20 de febrier de 2014.
Recuperada de «
Categoria de la pagina
Article redigit en provençau
Mitologia
Apondre un subjècte