Onbemand luchtvaartuig - Wikipedia

Onbemand luchtvaartuig - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Schaalmodel van de
Boeing X-48
B, een experimenteel vliegtuig ontwikkeld door Boeing en NASA, Rogers Dry Lake, NASA Dryden.
Een
onbemand luchtvaartuig
sonde
of
drone
is een
luchtvaartuig
zonder piloot aan boord. Het toestel wordt op afstand bestuurd, waarbij het luchtvaartuig binnen of buiten het gezichtsveld van de piloot kan vliegen. Er zijn ook (semi-)autonome professionele systemen waarbij
vliegtuigen
vanaf elke plek op aarde bestuurd kunnen worden.
Sinds 31 december 2020 is Europese wetgeving actief:
uitvoeringsverordeningen
EU 2019 945
en EU 2019 947,
op basis van de algemene luchtvaartverordening (EU) 2018/1139.
Dit betekent dat er uniforme regels bestaan voor het gebruik en op de markt brengen van nieuwe onbemande luchtvaartuigen in lidstaten die zijn aangesloten bij
European Aviation Safety Agency
(EASA), het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart. De Europese regels worden per land aangevuld met nationale wet- en regelgeving. Dit leidt in de praktijk tot verschillen tussen landen ten aanzien van onder andere de toegestane leeftijd om zelfstandig te mogen vliegen, geografische zones (no-fly zones) en beperkingen rondom (gecontroleerde) vliegvelden, wegen, infrastructuur en bebouwde omgeving.
In Nederland en andere EU-landen geldt standaard een maximum van 120
meter
hoogte van de
modelvlieger
met de radiobesturing. Er moet binnen het gezichtsveld gevlogen worden, waarbij het overvliegen van niet-betrokken personen vermeden dient te worden. Bij een gewicht vanaf 250 gram is het bezit van een officieel (theorie)basiscertificaat verplicht. Ook is er een aanvullend certificaat voor drones tussen de 500 gram en 2 kilo. Certificaten worden uitgegeven door de overheid en in alle EASA-lidstaten officieel erkend.
Naamgeving
bewerken
brontekst bewerken
Er bestaan verschillende Engelse namen of afkortingen waaronder een dergelijk toestel bekend is:
Unmanned Aerial Vehicle
UAV
) of
Remotely Piloted Aircraft System
RPAS
),
Micro Air vehicle
MAV
),
Autonomous Aerial Robotics
AAR
),
Small Unmanned Aircraft System
SUAS
),
microcopter
mini UAV
of
small UAV
rotor-UAV
of
RUAV
quadcopter
hexacopter
octocopter
en
tricopter
In Europa wordt, binnen EASA-verband, de afkorting
UAS
gebruikt:
Unmanned Aircraft System
De benaming
drone
wordt al vele tientallen jaren gebruikt als militaire luchtvaartterm voor een onbemand vliegtuig dat dient als vliegend doel om te worden uitgeschakeld bij oefeningen. Het zijn vaak aangepaste voorheen bemande uitgefaseerde
straaljagers
zoals de
F-4 Phantom
Framework
bewerken
brontekst bewerken
Drones worden samengesteld met een
framework
waarbij deze door de keuzevariatie aan hardware- en softwarecomponenten (zoals
zwermintelligentie
en de
autopiloot
) geoptimaliseerd kunnen worden voor een bepaald doel, zoals in
opensource
robotica
(en
closedsource
-robotica). Voor het frame van de drone wordt meestal
glasvezelweefsel
met carbon,
aluminium
, metaalschuim,
foam
of
biologische materialen
zoals
zwamvlok
gebruikt en soms gaat daar een laagje
plastic
over.
De huidige populariteit van UAV's komt door de daling van de prijzen en het gewicht van onder andere
camera's
dataopslag
sensoren
GPS
GLONASS
Beidou
en
radar
door massaproductie voor
mobiele telefoons
en er is ook gecombineerd gebruik mogelijk zoals in dit voorbeeld met een
Nokia 1020
waarvan de camera in het UAV framework gebruikt wordt.
Een voorbeeld van een geoptimaliseerde drone is de
Titan Solara
UAV die tot 5 jaar in de lucht kan blijven.
10
Een commerciële drone met afstandsbediening
Een UAV is meestal voorzien van
radiografische besturing
met video ofwel
first-person view
(FPV) via
Wi-Fi
radiofrequenties
of een
satelliet
waarbij de beelden van de videocamera te zien zijn op het grondstation. Onderzoekers aan de
Zhejiang University
in
Hangzhou
China
demonstreerden een drone die werkt met een
brain-computer interface
gebaseerd op
elektro-encefalografie
voor de aansturing,
11
evenals de
University of Minnesota
12
en de
University of Texas
13
Er zijn ook versies met een
head-mounted display
Qua vliegtechniek onderscheidt men het onbemande
vliegtuig
en de onbemande
helikopter
(rotor-UAV, RUAV), de configuratie zoals de
bi-copter, tri-copter,
quadcopter
, hexacopter,
octocopter
, fixed wing
of
flexible wing plane
. In het geval van twee
rotoren
kunnen die beide bovenop zitten, of er is, zoals bij de meeste bemande helikopters, bovenop een grote rotor, en een kleinere
staartrotor
Een
Vertical Take-Off and Landing (VTOL) Unmanned Aerial Vehicle (VUAV)
, ofwel
VT-UAV
, is een onbemand luchtvaartuig dat verticaal op kan stijgen, op één plek boven de grond kan zweven en weer verticaal kan dalen en landen.
Sommige drones zijn voorzien van een automatische
parachute
14
en er gaan stemmen op om dit in
Frankrijk
te verplichten voor RPAS boven 4
kg
boven bewoond gebied, de parachute moet dan binnen 15 meter open zijn. Sinds 2011 gebruikt
AiroboticsGEO
de
Aeronautics Sys Orbiter 2B
, die gebruikelijk landt met een parachute. De nauwkeurigheid van de landing ligt op ongeveer 10 meter. Dit systeem werd ook gebruikt boven
Eindhoven
in 2012 vanwege de veiligheid die de parachute biedt.
bron?
Civiele markt
bewerken
brontekst bewerken
Verenigde Staten
bewerken
brontekst bewerken
De markt voor alleen civiele toepassingen in de
VS
zou tegen 2023 een omvang van 10 miljard dollar hebben
15
16
en volgens de
non-profitorganisatie
AUVSI zou het binnen 3 jaar 70.000 banen opleveren in de Amerikaanse markt met een waarde van 13,6 miljard, met meer dan 100.000 banen en een markt van 82 miljard in de VS in 2025.
17
De
Aerospace States Association
heeft een oproep gedaan aan alle belanghebbenden om een voorstel in te dienen waarin persoonlijke
, transparantie en
werkgelegenheid
meegenomen worden.
18
19
In 2017 zullen er naar verwachting in de VS 10.000 commerciële drones rondvliegen.
De
Federal Aviation Administration
heeft op 15 februari 2012 met de FAA Modernization and Reform Act of 2012 opdracht gekregen van het
Amerikaans Congres
om de UAV uiterlijk in september 2015 in het nationale luchtvaartruim te integreren
20
21
en heeft op 7 november 2013 een Roadmap hiervoor gepubliceerd.
22
Tot er nieuwe regulering is van de FAA is elk commercieel gebruik zonder ontheffing in de VS verboden waardoor sommige bedrijven uitwijken naar landen zoals Engeland, Frankrijk en China die nieuwe wetgeving ontwikkeld hebben die commercieel en niet-commercieel gebruik toestaat.
23
Een aanvraagverwerking voor ontheffing op het verbod bij de FAA duurt maximaal 2 maanden en per 15 februari 2013 zouden er landelijk 327 COAs (ontheffingen) afgegeven zijn voor gebruik boven 400
voet
24
organisaties zoals de
ACLU
die zich bezighouden met burgerrechten en privacy hebben de FAA gevraagd om de namen van de bedrijven met een ontheffing vrij te geven maar dat werd afgewezen.
25
Op 10 januari 2013 startte de
EFF
een
Freedom of information act
-rechtszaak waarna de FAA een lijst vrijgaf.
26
Een belangrijke fabrikant van drones in de Verenigde Staten is General Atomics Aeronautical Systems (GA-ASI). Dit bedrijf produceert de
MQ-9 Reaper
-drones.
Europa
bewerken
brontekst bewerken
In
Europa
heeft de
Europese Commissie
een stuurgroep opgericht om het Europese luchtruim open te stellen voor civiele drones in een Staff Working Paper op 4 september 2013 met de naam "Towards a European strategy for the development of civil applications of Remotely Piloted Aircraft Systems”,
27
volgens de plannen zal er een European Steering Group (ERSG) ofwel Europese RPAS (Remotely Piloted Air Systems) stuurgroep opgericht worden met als doel het Europese luchtruim tegen 2016 open te stellen voor drones. De EU heeft CIRCABC
28
en een portal voor RPAS geopend.
29
Op 8 april 2014 publiceerde de Europese Commissie
Een nieuw tijdperk voor de luchtvaart
30
De
PPS
SESAR Joint Undertaking
31
is bezig met
Eurocontrol
en
ICAO
(de
air navigation service providers
en
Civil Air Navigation Services Organization
) voor de toelating van RPAS in het luchtruim. De Europese UAV-industrie doet hiervoor aanbevelingen via organisaties zoals UVS-international.
32
Op 31 maart 2014 deed de
Europese dienst voor extern optreden
een voorstel om de
ERSG
over te nemen voor de integratie van militaire RPAS in het Europese luchtruim.
33
34
De EASA is de organisatie voor de Europese regelgeving voor de civiele luchtvaart en deze werkt samen met de nationale luchtvaartorganisaties zoals de
Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer
in
België
en de
Inspectie Leefomgeving en Transport
in Nederland. EASA-certificaten zijn geldig in alle Europese landen.
Eurocae
werkt aan de Europese standaard WG-73 UAV Systems.
35
De adviesorganisatie JARUS
36
publiceerde
Certification Specification for Light Unmanned Rotorcraft Systems
(CS-LURS)
37
bestaande uit twee boeken – Boek 1
Airworthiness Code
en boek 2
Acceptable Means of Compliance
in oktober 2013. Op 16 december 2013 bracht de Italiaanse overheid via
Ente Nazionale per l'Aviazione Civile
(ENAC) de eerste versie van de richtlijn uit voor civiel gebruik in Italië.
38
In Nederland is de UAV-belangenorganisatie DARPAS
39
actief en in België BeUAS.
40
Nederland
bewerken
brontekst bewerken
In ontwikkeling of in productie in Nederland:
Higheye HE60
, Cam helicopter
41
Verhagen X2
42
Geocopter B.V.
43
Ook allerlei vormen van onderzoek, met als onderwerp of als middel de (R)UAV, profiteren van de nieuwste ontwikkelingen en mogelijkheden. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR)
44
ondersteunt op nationaal en internationaal niveau alle ontwikkelingen op (R)UAV gebied, van technische ontwikkelingen en operaties tot regelgeving en certificatie.
Een licht onbemand luchtvaartuig in de Nederlandse wetgeving heeft een totale startmassa van niet meer dan 150
kg en een maximumsnelheid van 129,64
km/u (70 knopen).
45
Als dit recreatief gebruikt wordt, valt het onder de regeling
modelvliegtuigen
46
en is het gebruik toegestaan. Commercieel gebruik is verboden bij wet en resulteert in inbeslagname en een boete.
47
Voor commercieel gebruik is een Tijdelijk en uitzonderlijk gebruik (TUG) ontheffing van
Gedeputeerde Staten
verplicht en kan er ontheffing aangevraagd worden voor het verbod bij de
Inspectie Leefomgeving en Transport
. Een
vliegtuigregistratienummer
(BvL),
48
een
Bewijs van luchtwaardigheid
(BvL),
49
een
veiligheidsmanagementsysteem
(VMS),
50
een afgeronde UAV ground school course,
51
een
geluidscertificaat
, een Bewijs bevoegdheid (BvB) en een verzekering is dan verplicht. Omdat de eisen voor BvL, geluidscertificaat en BvB nog niet zijn gespecificeerd is hiervoor een ontheffing verkrijgbaar. Alleen het geven van instructie in het (recreatief) modelvliegen is tegen vergoeding / beroepsmatig toegestaan.
52
Een ontheffing is feitelijk een toestemming voor een
vliegplan
waarin staat waar, wanneer en op welke hoogte een UAV gevlogen wordt.
Probleem is echter de wet- en regelgeving,
53
die nog niet duidelijk is
bron?
. Hoewel er wel experimentele vluchten zijn uitgevoerd boven bijvoorbeeld steden tijdens voetbalwedstrijden (26 februari 2012 Eindhoven) en grote publieke evenementen (30 april 2012, Eindhoven).
De
Technische Universiteit Delft
lanceerde in 2013 het Drone Autopilot System
Paparazzi
54
als
opensourcesoftware
, het systeem is gebaseerd op de Lisa/S chip.
55
China
bewerken
brontekst bewerken
Een
DJI
Mini 2, een drone voor recreatief gebruik
Chinese
dronefabrikanten produceren honderden types drones, en hadden in 2018 bijna 80% van de wereldmarkt in handen.
56
Enkele belangrijke spelers zijn
Da-Jiang Innovations
(DJI), AEE, Xaircraft (极飞), Ehang, Yuneec (昊翔), Walkera(华科尔), PowerVision (臻迪) en Zerotech (零度智控). Amerikaanse veiligheidsdiensten waarschuwden voor mogelijke
spionage
, omdat Chinese drones gegevens kunnen doorseinen naar
servers
in China.
57
De Belgische minister van binnenlandse zaken
Annelies Verlinden
liet op 15 december 2021 in het Parlement weten dat de politie voorzorgen neemt bij het gebruik van hun DJI-drones.
58
Overheid
bewerken
brontekst bewerken
Militaire toepassing
bewerken
brontekst bewerken
Voor zover bekend is Israël het eerste land dat een drone voor militaire doeleinden heeft ingezet
bron?
. In 1968 werd door de Israëlische majoor
Shabtai Brill
een speelgoedvliegtuig omgebouwd en met een camera uitgerust, om de militaire posities van Egypte over het Suezkanaal te observeren.
59
Voor de huidige gekende inzet van drones werd in het verleden reeds frequent gebruikgemaakt van uitgerangeerde oude toestellen die tot een vorm van drone werden omgebouwd. Ze dienden hierbij dan als doelvliegtuig bij de opleiding van jachtpiloten. Op deze wijze konden van op afstand bestuurde reële toestellen met live munitie beschoten worden. Tussen 1937 en 1940 werkte het Meetgebouw op de
Waalsdorpervlakte
aan het maken van zend-, ontvang- en besturingsapparatuur gekoppeld aan een ALKAN
automatische piloot
om een
Fokker C.VIIIw
watervliegtuig van de
Marine Luchtvaartdienst
om te bouwen tot onbemand op afstand bestuurbaar doelvliegtuig.
60
De
Black Hornet
-nanohelikopter (UAV)
Een belangrijke toepassing van de UAV is voor
militaire
doeleinden door
speciale eenheden
. Op een hoogte van 300 meter zijn ze vanaf de grond al onzichtbaar met het blote oog en nagenoeg onhoorbaar. Uitgerust met een
ARGUS-IS
-camera is er een HD-livestream van 55 vierkante kilometer, waarmee via "pattern-of-life data" personen afzonderlijk gevolgd kunnen worden.
Observatie
betreft vaak waarneming ter verkenning, waaronder
militaire verkenning
met een Unmanned Reconnaissance Aerial Vehicle (URAV). De
RQ-4A Global Hawk
en de
MQ-4C Triton
kunnen op 18.000 meter hoogte een persoon bij bewolkt weer volgen.
61
Uitgerust met
nachtzichtapparatuur
zoals een
infraroodcamera
met zender voor het live doorstralen van de beelden, zijn deze helikopters ook 's nachts goed inzetbaar voor onopvallende surveillance van een gebied, met als belangrijk voordeel de veiligheid van de menselijke bestuurders. Sommige modellen zijn ontwikkeld om eruit te zien als een vogel zoals de
Prioria Robotics Maveric
62
met een
cardanische ophanging
voor de camera
63
en de
Black Hornet Nano
64
Belangrijk voordeel van deze machines is hun geringe afmeting.
Uitvoeren van aanvallen kan door het afschieten van munitie (het toestel wordt dan wel een
Unmanned Combat Aerial Vehicle
, UCAV, genoemd) of met een kamikazedrone, voor een eenmalige aanval. Een
loitering drone
is een kamikazedrone die een tijdje zelfstandig rondvliegt tot een operator het systeem op een doel afstuurt. Door de geringe afmetingen van de drone is de kans klein dat de tegenpartij deze bij dat rondvliegen vernietigt. Voorbeelden zijn de 300- en 600-versie van de
AeroVironment Switchblade
65
Unmanned combat aerial vehicle (UCAV)
bewerken
brontekst bewerken
Een Amerikaanse
MQ-9 Reaper
in
Afghanistan
UCAV's, waarvan Israël pionier was, kunnen uitgerust zijn met lasergestuurde wapensystemen.
66
Een voorbeeld van een aanvalsdrone is de Amerikaanse
MQ-1 Predator
, die grond- en luchtdoelen kan aanvallen. UCAV's zijn onder meer ingezet in de
oorlog in Irak
, de
oorlog in Afghanistan
67
en in de grensgebieden van
Pakistan
. Op 1 januari 2009 zouden twee kopstukken van de terreurorganisatie
Al Qaida
in noordelijk Pakistan door de inzet van een bewapende drone van het type
MQ-9 Reaper
68
zijn gedood.
Turkije is in de
jaren '20
de macht in opkomst als het gaat om de bouw en uitrusting van militaire drones. Het zet die ook in bij conflicten in de regio, zoals in Libië en in Nagorno Karabach. Het levert de toestellen ook aan bevriende naties, zoals Marokko.
69
Sedert de
Russische invasie van Oekraïne sinds 2022
hebben vooral
Oekraïne
maar ook
Rusland
de drone-oorlogvoering verder ontwikkeld.
70
71
72
Voordelen
bewerken
brontekst bewerken
Een UAV is vaak goedkoper in aanschaf en gebruik dan een bemand luchtvaartuig. In gevaarlijke situaties (zoals vaak bij militair gebruik) is een voordeel dat er bij neerstorten en neerschieten alleen materiële schade is. Dit voordeel wordt ook veel uitgebuit en UAV's worden op missies gestuurd die met bemande toestellen niet eens overwogen zouden worden. Dit resulteert in een relatief groot aantal neergehaalde toestellen. Zo zijn tijdens de 78 dagen durende
Operatie Allied Force
in totaal 25 UAV's neergestort.
73
High tech
bewerken
brontekst bewerken
Vooral onder impuls van de inzet van drones bij de
Russische invasie van Oekraïne sinds 2022
werden de tuigen steeds gesofistikeerder. Drones kunnen gecombineerd worden in zwermen, of geminiaturiseerd. In 2024 verschenen drones met een
fiber-optisch
‘verlengsnoer’ dat wordt uitgerold tijdens de vlucht, zonder risico van verstoring door
jamming-apparatuur
. Bovendien zijn bekabelde drones onzichtbaar voor de meeste detectieapparatuur
bron?
. De spoel bevat meer dan 10 kilometer aan kabel, waardoor de drone over aanzienlijke afstanden kan opereren terwijl het verbonden blijft met de bestuurder.
70
Vanaf 2025 werd bovendien gebruik gemaakt van
kunstmatige intelligentie
, zoals bleek bij de
Operatie Spinnenweb
van 1 juni 2025. Normaal gesproken wordt een
FPV-drone
bestuurd door een menselijke operator op afstand, via radiografische besturing. Als de radiosignaalverbinding wegvalt, doordat de drone buiten radiobereik vliegt, het signaal door de vijand wordt verstoord of de apparatuur uitvalt, kan een ingebouwd Al-systeem de controle overnemen. De drone kan dan verder vliegen naar het doelgebied volgens een
voorgeprogrammeerde
route, het gebied scannen voor geschikte doelen, en autonoom ontploffen bij inslag.
71
Volkenrecht
bewerken
brontekst bewerken
Volgens de
Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken
74
gelden voor inzet van een bewapende drone dezelfde regels als in het geval van een bemand vliegtuig.
75
Kritiek op inzet
bewerken
brontekst bewerken
In mei 2009 kwam er verzet van de zijde van
mensenrechtenactivisten
in de Verenigde Staten tegen het gebruik van dergelijke vliegtuigen omdat de inzet ervan, in Afghanistan en Pakistan, zou plaatsvinden zonder waarschuwing aan de burgerbevolking, waardoor er bij ander gebruik dan voor verkenningsdoeleinden onbedoelde slachtoffers zouden vallen. Ook vanuit de getroffen landen zelf komt er om die reden soms scherpe kritiek op de inzet van drones.
76
Beperkingen
bewerken
brontekst bewerken
De belangrijkste beperking van UAV's is de noodzaak tot zeer frequente communicatie. Waar een piloot in een noodgeval beslissingen kan maken zonder continu zijn meerdere in te lichten moet zelfs een relatief autonome (R)UAV regelmatig communiceren met zijn thuisbasis.
77
Deze noodzaak is nog sterker aanwezig bij (R)UAV's die vanaf afstand direct bestuurd worden.
Verenigde Staten
bewerken
brontekst bewerken
De
Joint Special Operations Command
is in de VS verantwoordelijk voor de gewapende of ongewapende militaire inzet van drones.
78
Een
sheriff
uit
Montgomery
Texas
gaf aan met een subsidie van het
Department of Homeland Security
een drone te willen met
traangas
rubberen kogels
en een
taser
79
Standaard kunnen drones gebruikt worden met
gezichtsherkenningssystemen
vingerafdrukherkenning
irisscanner
automatische kentekenplaatherkenning
thermografische
of
FLIR
-camera's,
nachtzichtapparatuur
en
Wireless LAN
sniffers
80
81
waardoor een groot aantal staten in de VS via wetgeving uit
- en transparantieoogpunt elk gebruik door opsporende instanties blokkeren of onder specifieke voorwaarden toestaan.
82
Om de rechten van burgers op het gebied van privacy te waarborgen is er door de ACLU een rapport met aanbevelingen voor het gebruik van drones door overheden ingediend.
83
Nederland
bewerken
brontekst bewerken
In Nederland heeft de '107 Aerial Systems Battery', onderdeel van het
Joint ISTAR Commando
van het
ministerie van Defensie
75
Ravens
84
85
en 12
ScanEagles
86
87
In 2016 worden deze aangevuld met vier
MQ-9 Reapers
88
die voorzien kunnen worden van verschillende soorten wapens waaronder de
AGM-114 Hellfire
of een
laser
geleide bom
(LGB).
89
De
MIVD
heeft het verbod op het maken van foto's en video's vanuit de lucht per 1 juni 2013 ingetrokken.
90
In Nederland kunnen alle
civiele autoriteiten
zoals
hoofdofficieren van Justitie
, de 25 directeuren van de
Veiligheidsregio
's en
burgemeesters
zonder rechterlijke toetsing militaire drones inzetten.
91
Voor zakelijk en particulier gebruik gelden in Nederland ook regels.
92
Privacywetgeving
bewerken
brontekst bewerken
Het
Wetsvoorstel flexibel cameratoezicht
93
met o.a. militaire drones is in fase 3 aan de
Tweede Kamer
voorgelegd waarin
De bestaande mogelijkheid tot inzet voor cameratoezicht in de openbare ruimte in artikel 151c van de Gemeentewet wordt verruimd met een mogelijkheid tot inzet van tijdelijk en flexibel cameratoezicht in een vooraf aangewezen gebied (veiligheidsrisicogebied) voor de duur van maximaal drie maanden
94
95
Ordediensten
bewerken
brontekst bewerken
Het gebruik van UAV's door ordediensten zoals de
politie
en de
Koninklijke Marechaussee
neemt toe. De militaire Ravens worden ingezet voor toezicht op verkeersstromen.
96
97
In september 2013 werd bekend dat soms weken achtereen met cameravliegtuigjes boven woonwijken gevlogen wordt zonder dat burgers dit weten.
98
Gedurende de maand december 2013 heeft burgemeester
Eberhard van der Laan
geheel
Amsterdam-Noord
onder controle van defensie gesteld tegen inbraken.
99
100
Op 31 december 2013 werd op verzoek van de burgemeester van
Veen
tussen
Nijmegen
en
Waalwijk
een Raven van defensie ingezet ter opsporing.
101
Het
OM
van
Curaçao
zet voor 3 maanden in 2014 een Raven in om roofovervallers te volgen.
102
Indien de politie eigen drones inzet, vallen deze onder de regeling
geheim cameratoezicht
en dit is in de huidige vorm bij wet verboden.
103
Door deze politietaken door defensie uit te laten voeren, is het probleem opgelost. Volgens het
Ministerie van Justitie en Veiligheid
zou er drie keer per week een drone gelanceerd worden, afhankelijk van het type kan een drone tot 20 dagen in de lucht blijven.
104
Volgens Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie heeft de politie wel een aantal onbemande vliegtuigjes, maar die worden enkel gebruikt voor „innovatiedoeleinden en onderzoek”, op termijn komt er een speciale drone-eenheid voor de politie.
105
Vanwege het belang in het gebruik van een gewone UAV als
bijzonder opsporingsmiddel
worden er in het algemeen geen toelichtingen gegeven.
106
Defensie
bewerken
brontekst bewerken
Op de
Luitenant-generaal Bestkazerne
in
Vredepeel
is het onderdeel van het
Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
, het Joint Nucleus Counter-UAS Test Center
107
ondergebracht. Het centrum houdt zich onder meer bezig met bestrijding van dreigingen vanuit de lucht, waaronder drones. In 2026 heeft de
Commandant der Strijdkrachten
aangekondigd dat de gevechtsbrigades en
Korps Commandotroepen
elk een eigen drone en counterdrone eenheid krijgen
108
België
bewerken
brontekst bewerken
In België werd de Europese regelgeving verduidelijkt in het K.B. “Drones” van 8 november 2020
109
en latere wijzigingen. Drone-operatoren moeten zich registreren, en drone-operaties worden verdeeld in drie categorieën, op basis van het risiconiveau van de opdracht. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen recreatieve en professionele doeleinden. Het K.B. Drones is niet van toepassing op de politie.
Het Belgische
Luchtcomponent van Defensie
beschikt over 12
B-hunters
vanaf de
Vliegbasis Florennes
, bij het 80e squadron UAV. Eind 2021 werden daar bovenop 4 MQ-9B SkyGuardian besteld bij de Amerikaanse leverancier.
110
Europa
bewerken
brontekst bewerken
Voor de beveiliging en bewaking van de landsgrenzen heeft de EU aangegeven dat voor
grensbewaking
de
Medium Altitude Long Endurance
(MALE) UAV's van militaire kwaliteit met een vluchttijd van 24-48 uur en een vlieghoogte van 10.000 tot 30.000
voet
de beste optie is.
111
Andere landen
bewerken
brontekst bewerken
Intussen produceren meer dan 60 landen drones, die veelal ook militair zijn ingezet.
112
In Turkije worden onder meer de
Bayraktar TB2
- en de
TAI Anka
-drones geproduceerd.
Wereldwijd
bewerken
brontekst bewerken
In 2013 is ook de
Veiligheidsraad van de Verenigde Naties
overgegaan tot het gebruik van 5 Italiaanse
Selex ES Falco
-drones.
113
114
Wereldwijd zijn er 40 landen die drones gebruiken.
Het aantal civiele toepassingen groeit ondertussen snel. Een relatief nieuwe ontwikkeling in onbemande surveillance voor zowel militair als civiel gebruik is de toepassing van automatisch vliegende minihelikopters (mini-RUAV's) zoals de
quadcopters
en de
Parrot AR.Drone
Mogelijkheden
bewerken
brontekst bewerken
Buiten de militaire toepassingen van UAV waarmee drones het meest worden geassocieerd zijn er talrijke civiele toepassingen waaronder luchtfoto's van gewassen, acrobatische camerahoeken voor films,
luchtfotografie
, zoek- en reddingsoperaties, het inspecteren van hoogspanningsleidingen en pijpleidingen, het inspecteren van gebouwen en olieplatformen, het beschermen
115
en tellen van wilde dieren
116
en het leveren van pakketten of medische voorraden in afgelegen of anderszins ontoegankelijke gebieden.
Infrastructuur
bewerken
brontekst bewerken
GIS
bewerken
brontekst bewerken
Drones worden ingezet om het
geografisch informatiesysteem
te voorzien van nieuwe kaartlagen zoals in
OpenStreetMap
. Bij
orthofotografie
is er een correctie voor het
topografische hoogteverschil
lensvertekening
en de camerahoek.
Wegennet
bewerken
brontekst bewerken
Om het verkeersverloop en het ontstaan van
files
op de weg te traceren op het wegenverkeersnet worden er drones ingezet door het
Michigan Tech Research Institute
en het
Department of Transportation
117
Waterwegen
bewerken
brontekst bewerken
De Inspectie Leefomgeving en Transport controleert containerschepen en andere vaartuigen op het Nederlandse water met behulp van drones.
118
Bruggen
bewerken
brontekst bewerken
UAV's worden ook ingezet om opnames te maken van
bruggen
voor inspectie zoals bij de
Köhlbrand Brug
in Hamburg.
119
Pijpleidingen
bewerken
brontekst bewerken
UAV's worden ingezet voor
pijpleidingtrajectplanning
120
en voor monitoring van bestaande pijpleidingtrajecten.
121
Rioolinspectie
bewerken
brontekst bewerken
Drones worden ingezet voor rioolinspecties om schades op te sporen
122
en om drugs- en
DNA
-monsters te nemen.
123
Hoogspanningsleidingen
bewerken
brontekst bewerken
New Mexico State University en het Electric Power Research Institute (EPRI) gebruiken onbemande vliegtuigen om stormschade op de elektriciteitsdistributiesystemen te beoordelen.
124
125
Zendmasten
bewerken
brontekst bewerken
Voor de inspectie van telecomzendmasten zijn drones inzetbaar.
126
Klimaatonderzoek
bewerken
brontekst bewerken
UAV's worden ook toegepast voor
onderzoek naar vulkanen
en
klimaatonderzoek
in de hogere
luchtlagen
127
Ook hierbij bieden ze verschillende voordelen tegenover gebruikelijke luchtvaartuigen om metingen te verrichten. Zo kunnen ze hoger vliegen en langer in de lucht blijven dan bemande vliegtuigen en zijn ze ook nog eens tot een factor 10 goedkoper.
Opsporen van radioactieve bronnen
bewerken
brontekst bewerken
Rosgidromet gebruikt een drone om radioactieve bronnen van nucleaire ongelukken op te sporen door het meten van gamma- en
röntgenstraling
128
Archeologie
bewerken
brontekst bewerken
In
Peru
gebruiken archeologen drones om het onderzoekswerk te versnellen en ter bescherming van gebieden tegen inbezitnemers, bouwers en gravers. Kleine drones hielpen de onderzoekers met het produceren van driedimensionale modellen van de Peruaanse plaatsen ter vervanging van de gebruikelijke vlakke kaarten en dit in dagen tot weken in plaats van maanden tot jaren.
In 2013 werden de drones op ten minste zes Peruaanse archeologische vindplaatsen ingezet waaronder het koloniale Machu Llacta.
129
Bescherming van wilde dieren
bewerken
brontekst bewerken
Drones worden in wildparken ingezet om stropers op te sporen zoals in het South African game reserve om de neushoorn te beschermen.
130
Vogels
bewerken
brontekst bewerken
2008 - De Horck verjaagt vogels op Schiphol.
131
In 2011 werd de
SmartBird
gedemonstreerd met een natuurlijke vogelslag.
132
Er zijn drones om andere vogels weg te jagen van luchthavens zoals de Robird
133
en er zijn drones zoals de Bionic Bird met
geheugenmetaal
als
actuator
om samen met andere vogels te vliegen.
134
Op de IMAV 2014 werden verschillende benaderingen van flexibele vleugels gepresenteerd.
135
Journalistiek
bewerken
brontekst bewerken
Dronejournalistiek
136
is het gebruik van drones of onbemande luchtvaartuigen voor journalistieke doelen. Het gebruik van drones voor het verzamelen van informatie in de journalistiek is vrij nieuw. Er zijn twee universitaire journalistieke programma's die deze toepassing testen binnen het journalistieke vakgebied, namelijk het Drone Journalism Lab sinds november 2011 aan de
University of Nebraska-Lincoln
137
en het Drone Journalism Program aan de
University of Missouri
138
In een artikel in
Quill Magazine
van de
Society of Professional Journalists
stelde Matt Waite als journalist dat hij
ethische
vragen over dronejournalistiek benaderde door eerst na te gaan of de vraag zelf niet al eerder was behandeld, omdat veel van de vragen in de discussie over dronejournalistiek al eerder zijn besproken met betrekking tot het gebruik door journalisten van
telelensfotografie
en helikopters. Verder stelde hij de vraag: "Is dit een nieuw ethisch probleem, of een oud ethisch probleem met nieuwe techniek?"
139
Cinematografie
bewerken
brontekst bewerken
Met de komst van drones is het mogelijk om luchtbeelden te maken. Met een drone kan je van de grond en binnenruimte tot in de lucht filmen. Met een helikopter is dit over het algemeen niet mogelijk. Buitensporten kunnen van dichtbij gefilmd worden. Vroeger werden in de particuliere en semi-professionele markt hier veelal
GoPro
-camera's voor gebruikt. Echter zakte, met de komst van drones met ingebouwde camera's, het aandeel van GoPro-camera's in de dronemarkt. Tegenwoordig wordt in dat segment veelal gebruikgemaakt van gepatenteerde camera-systemen als DJI's Gimbal Camera, GoPro's Karma Systeem of Yuneec's CGO Camera.
Bouwtoezicht
bewerken
brontekst bewerken
Voor het monitoren van bouwputten voor
bouwtoezicht
140
en het maken van foto's m.b.t. de vorderingen op een bouwproject.
141
Drones worden ook ingezet voor bouw- en vastgoedtoepassingen, zoals inspecties van woningen en wooncomplexen.
142
Gebouwinspectie
bewerken
brontekst bewerken
3D imaging system met
3D modeling
met de
opensource
-VisualSFM
143
144
software voor gebouwen door de
Universiteit van Granada
145
146
Autodesk 123D met de Octocopter
147
RFID
bewerken
brontekst bewerken
Drones worden uitgerust met een
RFID
-lezer om op bedrijfsterreinen
148
of in bedrijfshallen
149
voorraden op te sporen.
Remote sensing
bewerken
brontekst bewerken
UAV remote sensing gebeurt door het gebruik van
elektromagnetisch spectrum
sensoren, gamma-ray sensoren, biologische sensoren en chemische sensoren. De elektromagnetische sensoren van een UAV bevatten meestal het
zichtbare spectrum
, infrarood of nabij-
infraroodcamera
's en
synthetische apertuurradar
systemen. Andere elektromagnetischegolfdetectoren zoals microwave en ultraviolettespectrumsensoren kunnen ook worden gebruikt maar zijn zeldzaam, zie ook
spectrometer
. Biologische sensoren kunnen gebruikt worden voor detectie van verschillende micro-organismen en andere biologische factoren in de lucht. Chemische sensoren gebruiken
laser-induced breakdown spectroscopy
om de concentratie van elk element in de lucht te analyseren.
De
universiteit Wageningen
lanceerde het Unmanned Aerial Remote Sensing Facility (UARSF) voor het bewaken van de ontwikkeling van landbouwgewassen, kwaliteit van de leefomgeving en stedelijke warmte-efficiëntie.
150
Landbouwkundige vegetatiebewaking
bewerken
brontekst bewerken
UAV's worden gebruikt voor landbouwkundigevegetatie bewaking.
151
152
en het bespuiten met chemicaliën tegen onkruid.
153
Voor landbouwgewasbewaking worden near-infrarood (NIR) afbeeldingen gebruikt. De US Agricultural Research Service en Science Applications International Corp reduceerden de kosten van deze
Near-infrared spectroscopy
toepassing door een standaard 12-Mpixelcamera onder de UAV te hangen die geen interne hot-mirrorfilter bevatte voor het blokkeren van het NIR-spectrum en voegden daarna een
optisch filter
met
Wratten nummer
toe om NIR over te houden.
154
Het Tasmanian Institute of Agriculture voor melkveehouderij gebruikt een octocopter voor het meten van de gezondheid van de vegetatie door middel van thermische, multispectrale, hyperspectrale, beeldcamera's en laserscanners voor het onderzoeken van gewassen, het controleren op ziekte en plantenstress, bodemvochtigheid en irrigatieproblemen en om te zien waar kunstmest of precisiebestrijdingsmiddel nodig is.
155
Het Canberra UAV Outback Challenge team heeft een afbeeldingendoorzoekalgoritme ontwikkeld waarmee tevens afbeeldingen van deze percelen doorzocht kunnen worden op objecten.
156
Voor precisielandbouwbeheer wordt er naast multi-spectrumopnames ook gebruikgemaakt van het geo-referenced mosiacs systeem om die over een
luchtfoto
te plaatsen.
157
Het door de
European Space Agency
(ESA) gefinancierde project BioScope
158
van TerraSphere, AeroVision, Aurea Imaging en Lippmann Research is opgezet voor UAV-monitoring in de precisielandbouw en natuurbeheer.
159
Hulpdiensten
bewerken
brontekst bewerken
Hulpdiensten
gaan over tot onbemande systemen om te helpen bij gijzelingen, opsporing,
reddingswerk
en
brandbestrijding
met kleine UAV's die binnen gebouwen kunnen navigeren.
160
161
Ambulancedrone
bewerken
brontekst bewerken
Ambulancedrones zijn in de testfase waaronder de Defikopter
162
en het Living tomorrow project
163
164
om medicatie, een
defibrillator
of reanimatiehulpmiddelen af te leveren.
Telefoonopsporing
bewerken
brontekst bewerken
De
technische Universiteit van Lausanne
in
Zwitserland
gebruikt drones om mobiele telefoons op basis van wireless op te sporen na een lawine of aardbeving.
165
Een
IMSI catcher
versie is in ontwikkeling.
166
Pepperspray drone
bewerken
brontekst bewerken
Het Zuid-Afrikaanse Desert Wolf heeft een drone met
stroboscoop
ontwikkeld die in opdracht van de bestuurder
verfballen
peppersprayballen
of
rubberen kogels
af kan vuren voor
crowd control
167
Taser drone
bewerken
brontekst bewerken
2011 - De ShadowHawk Unmanned Aerial Vehicle taser drone uit
Texas
168
2014 - Een bedrijf uit
Austin
demonstreerde de CUPID, een hexacopter met een 80
000 volt
taser
169
Bevoorrading
bewerken
brontekst bewerken
De
MQ-8B Fire Scout
en de
Urban Aeronautics AirMule
170
kunnen troepen bevoorraden.
De
Verenigde Arabische Emiraten
testen een drone met
vingerafdrukherkenning
171
en
irisscanner
-sensors voor de aflevering van ID-kaarten en rijbewijzen.
172
De
multirotor
Domicopter voor het afleveren van pizza's.
173
Francesco's Pizzeria in
Mumbai
testte een pizzakoerierdrone.
174
DoDo Pizza in
Syktyvkar
voor het afleveren van pizza's.
175
De
Amazon
Octocopter (multirotor) voor het afleveren van bestellingen.
176
UPS
voor het afleveren van bestellingen.
177
DHL
voor het afleveren van bestellingen.
178
Guangdong
XAircraft gebruikt 500 drones om pakjes af te leveren in
Dongguan
en
Huizhou
179
Spel, hobby en sport
bewerken
brontekst bewerken
Een
modelvliegtuig
is ook een UAV en wordt gebruikt voor spel, hobby,
180
en sportdoeleinden.
Voor drones wordt er ook een wereldkampioenschap droneracen georganiseerd. Drones moeten daarbij met hoge snelheid een parcours afleggen.
181
Robot competition
bewerken
brontekst bewerken
Ook academische instituten gebruiken het competitie-element via wedstrijden waarbij de meeste teams een compleet nieuw ontwerp maken.
182
183
Deze UAV-wedstrijden worden vaak vermeld onder "Robot competition"
184
in plaats van modelvliegtuigsport.
Dronespotters
bewerken
brontekst bewerken
Dronespotters hebben net als in
vliegtuigspotten
als hobby het volgen van de bewegingen van drones. Er zijn lijsten met
staartnummers
van enkele bekende dronefabrikanten
185
en ook
silhouetten
186
en afmetingen worden gebruikt voor herkenning.
187
Crowdsourcing
bewerken
brontekst bewerken
De organisatie
ESA
gebruikt
crowdsourcing
om de ervaringen van een grote groep onbekende gebruikers bij te laten dragen in de ontwikkeling van een drone die zelfstandig beter om kan gaan met zijn omgeving. Daarvoor is een drone uitgezocht waarvan er veel zijn verkocht, in dit geval de Parrot AR.Drone, waarvan er per 2013 meer dan 500.000
188
zijn verkocht en is er een applicatie gemaakt voor op de mobiele telefoon of
tablet
, in deze
simulatie
kan de drone
dokken
of
aanmeren
bij het
ISS
189
Opleiding
bewerken
brontekst bewerken
VS
bewerken
brontekst bewerken
Op de
Holloman Air Force Base
in
Nieuw-Mexico
worden de operators van de drones opgeleid. Hun aantal overtreft sinds 2011 ruimschoots het aantal conventionele piloten dat de luchtmacht van de Verenigde Staten opleidt.
190
Per 2013 worden er in de USA aan 32
191
universiteiten of colleges opleidingen aangeboden waaronder de
Universiteit van North Dakota
192
(UND) en de
Kansas State Universiteit
193
De Unmanned Vehicle University (UVU) doet het aanbod geheel online waarbij naast cursussen ook een master of doctoraal gehaald kan worden.
194
195
Men verwacht dat er in de VS in de jaren 2014-2016 70.000 banen worden gecreëerd.
Engeland
bewerken
brontekst bewerken
Het
United Kingdom Astronomy Technology Centre
196
197
Granfield University
198
Universiteit van Cambridge
199
University of Southampton
inclusief het ontwerpen van een UAV.
200
Nederland
bewerken
brontekst bewerken
Binnen Nederland zijn een aantal, door de overheid aangewezen, vliegscholen actief in het opleiden van dronepiloten. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt namens het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat toezicht op deze opleiders. Anno december 2021 zijn zes bedrijven en twee schoolorganisaties aangewezen als opleidingsinstelling.
201
De aangewezen vliegscholen zijn gemachtigd om, namens de Nederlandse overheid, examens af te nemen voor de verplichte EASA-certificaten, die in de Europese wet- en regelgeving zijn geïntroduceerd. Het betreft het EASA A1-A3 en A2 certificaat in de open categorie en het EASA STS-theoriecertificaat in de specifieke categorie.
MOOC
bewerken
brontekst bewerken
Er zijn ook een aantal
massive open online courses
over drones.
202
Accreditatie
bewerken
brontekst bewerken
In de toekomst vallen alle
accreditatieorganisaties
met opleidingen voor het gebruik van UAV's in Europa onder toezicht van het
EASA
203
Onderzoek
bewerken
brontekst bewerken
Ook overheden ondersteunen het academische onderzoek aan universiteiten naar UAV's zoals de subsidie van
16 miljoen
204
van het Britse
Department for Business, Innovation and Skills
aan de
Engineering and Physical Sciences Research Council
205
de Engelse variant van de
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
en het Belgische
Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek
en het
Fonds de la Recherche Scientifique
die samenwerken met de
European Science Foundation
(ESF) en de
European Research Council
(ERC). De EU geeft subsidies voor RPAS binnen het Horizon 2020-programma en het COSME-programma.
Testlocaties
bewerken
brontekst bewerken
Canada
bewerken
brontekst bewerken
Canada heeft van oudsher (voor de
NAVO
) locaties voor het volgen, testen en evalueren van civiele en niet civiele UAV's in
Goose Bay
, de kust van
Newfoundland en Labrador
CFB Cold Lake
in het mid-oosten van
Alberta
, het militaire vliegveld
Suffield
en het vliegveld van
Foremost
206
VS
bewerken
brontekst bewerken
De FAA heeft op 30 december 2013 zes nieuwe UAV-testsites aangewezen.
207
208
Griffiss International Airport
op de voormalige
Griffiss Air Force Base
in
Rome
New York
).
209
door NUAIR.
210
De staat
Nevada
met de vliegvelden
Creech Air Force Base
Nellis Air Force Base
Naval Air Station Fallon
Nevada National Security Site
en de
Reno Stead Airport
211
North Dakota
met de
North Dakota Department of Commerce
, Northern Plains Unmanned Systems Authority
212
en de
University of North Dakota
op de
Grand Forks Air Force Base
213
214
Virginia Polytechnic Institute and State University
215
in een Mid-Atlantic Aviation Partnership met
Rutgers University
en de
University of Maryland
216
op
Fort Pickett
217
bij
Blackstone
en de
NASA
locaties
Langley Research Center
en
Wallops Flight Facility
218
Texas A&M University–Corpus Christi
met het Lone Star UAS Initiative
219
en
Camber Corporation
voor een UAV command and control center
220
op
Lone Star Executive Airport
bij
Conroe
De
University of Alaska
met 13 testing sites waarvan zes in
Alaska
vier in
Hawaii
Pohakuloa Training Area
op
Hawaii eiland
Oahu
met o.a
Schofield Barracks
Wheeler Air Force Base
en
Kualoa Airfield
221
Pacific Missile Range Facility
op
Kauai
, het eiland
Niihau
222
en drie in
Oregon
: het Economic Development for Central Oregon,
223
Oregon State University
en plaatselijke dronebedrijven op
Eastern Oregon Regional Airport
in
Pendleton
224
Tillamook Airport
bij
Tillamook
en het gebied boven
Warm Springs Indian Reservation
225
Frankrijk
bewerken
brontekst bewerken
Frankrijk doet het volgen, testen en evalueren van civiele en niet-civiele UAV's op de
Istres-Le Tubé Air Base
bij
Istres
226
Engeland
bewerken
brontekst bewerken
Het voorheen militaire vliegveld
Aberporth Airport
van de
Royal Air Force
aan de A487 kustweg in
Ceredigion
in west
Wales
bij
Cardigan Bay
is door het National Aeronautical Centre (NAC) opengesteld voor civiele en niet civiele UAV's, in 2009 werd de baan verlengd van 900 naar 1200 meter en het omvat 1000 vierkante kilometer afgeschermd luchtruim. In 2011 kreeg het van de CAA toestemming om dit testluchtruim uit te breiden naar de
Brecon Beacons
zodat er buiten
Line of sight
getest kan worden.
227
Op het nabijgelegen technologiepark ParcAberporth is ook het
ASTRAEA
-project gevestigd. Dit project om UAV's in het nationale civiele luchtruim te integreren, startte in 2006.
De Britse Civil Aviation Authority (CAA) heeft verklaard dat zij de niet-militaire drones die zwaarder zijn dan 20
kg zal verplichten om een automatisch detectiesysteem te voeren dat andere vliegtuigen kan detecteren en deze ook kan ontwijken maar in veel huidige civiele UAV toepassingen ontbreekt.
228
De CAA heeft ook aangegeven nog op zoek te zijn naar systemen om deze integratie mogelijk te maken.
Spanje
bewerken
brontekst bewerken
Spanje heeft de testlocatie
El Arenosillo
in
Huelva
opengezet als een ‘Excellence Centre for Unmanned Systems’ (CEUS).
229
Denemarken
bewerken
brontekst bewerken
Het UAS Test Center op
Funen
krijgt in 2015 een uitbreiding waardoor Beyond Visual Line of Sight-testen mogelijk zijn.
230
Noorwegen
bewerken
brontekst bewerken
Het Andøya Test Center op
Andøya
binnen de noordpoolcirkel is open voor RPAS-testen.
Zweden
bewerken
brontekst bewerken
Zweden heeft zijn
Vidsel
testlocatie in de
noordpoolcirkel
opengesteld voor UAV's.
231
Schadelijke aspecten
bewerken
brontekst bewerken
Naast aanvalsdrones kunnen ook andere drones gevaar opleveren, door botsingen en neerstorten, en ook privacy schenden, een en ander opzettelijk of door zorgeloosheid. Bij een luchthaven kan een drone ook veel (economische) schade aanrichten doordat het vliegverkeer stilgelegd moet worden ter voorkoming van een botsing, iets wat zich voordeed in december 2018 bij
London Gatwick Airport
232
Ook bestaat het gevaar voor spionage: drones kunnen camerabeelden doorsturen naar buitenlandse servers, of
malware
installeren op de telefoons van de gebruiker, en op die manier toegang krijgen tot de computersystemen van de organisatie of het bedrijf.
57
58
Antidrone
bewerken
brontekst bewerken
Wirelessdroneaanval
bewerken
brontekst bewerken
In 2013 werd er door Samy Kamkar een methode gedemonstreerd om in de lucht drones van hetzelfde type over te nemen. Dit was mogelijk omdat de
wirelessverbinding
van de drone niet door
encryptie
beveiligd was.
233
Laserdroneaanval
bewerken
brontekst bewerken
De Chinese Academy of Engineering Physics werkt aan een antidrone-
laser
voor drones tot 500 meter hoogte en een snelheid van maximaal 180
km/h.
234
Het Amerikaanse
Boeing Laser Avenger
is een ander antidronelaserproject
235
waarvan ook maritieme versies bestaan.
236
RF-stoorzender
bewerken
brontekst bewerken
Een
stoorzender
(zoals de Warlock radio frequency jammer) is een zender om het
radiosignaal
voor besturing of video tussen de drone en het grondstation te verstoren. Stoorzenders zijn in de meeste landen verboden. Als het stuursignaal wegvalt zal de drone in de meeste gevallen in de veilige terugkeermodus gaan en op basis van GPS de waypoints volgen naar het startpunt. Als tegenmaatregel is een opstelling met vier antennes mogelijk.
237
Audio drone shield
bewerken
brontekst bewerken
Het project Drone Shield 2013 werd opgezet met een
Raspberry Pi
waarbij een microfoon alle binnenkomende geluiden test op profielen van dronegeluiden in een database waarna het een signaal afgeeft zoals e-mail of een knipperend licht.
238
Het systeem is vergelijkbaar met de
Gunfire locator
Embedded Acoustics onderzoekt deze versie met toevoeging van een
ultrasoonsensor
239
een techniek die ook gebruikt werd in de Sensefly.
240
Droneradar
bewerken
brontekst bewerken
De droneradar is een vogelradar die ingezet wordt voor het detecteren van drones.
241
242
Camouflage
bewerken
brontekst bewerken
Adam Harvey en Johanna Bloomfield hebben de kledinglijn
Stealth Wear
uitgebracht waarbij de gebruikte stof herkenning door
FLIR
-scanners zou blokkeren.
243
Onderschepdrones
bewerken
brontekst bewerken
Met de
Russische invasie van Oekraïne sinds 2022
is er veel gebruik gemaakt van kamikazedrones zoals de
Shahed
. Om deze drones uit te kunnen schakelen heeft de
Oekraïense krijgsmacht
in samenwerking met private bedrijven onderschepdrones ontwikkeld, zoals de P1-SUN
244
. De onderschepdrone ontwikkelt door Oekrainers is ook gebruikt in de
Iranoorlog van 2026
om de Shahed drones te onderscheppen.
245
Zie ook
bewerken
brontekst bewerken
Onbemand vaartuig
Zelfrijdende auto
Drone-lichtshow
Externe links
bewerken
brontekst bewerken
Kaart waar je mag vliegen met drones in België
Kaart waar je mag vliegen met drones in Nederland
Bronnen, noten en/of referenties
Drone is het
Engelse
(en
Oudnederlandse
) woord voor een mannetjesbij, een
dar
GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2019/945 VAN DE COMMISSIE van 12 maart 2019 inzake onbemande luchtvaartuigsystemen en uit derde landen afkomstige exploitanten van onbemande luchtvaartuigsystemen
Europese Commissie
9 juni 2021
).
UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2019/947 VAN DE COMMISSIE van 24 mei 2019 inzake de regels en procedures voor de exploitatie van onbemande luchtvaartuigen
Europese Commissie
9 juni 2021
).
Verordening 2018/1139 (...) van 4 juli 2018 inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart, en tot wijziging van...
Europese Unie
4 juli 2018
).
en
Boeing to convert F-16 jet fighters to unmanned target drones for advanced pilot and weapons training
militaryaerospace.com
29 november 2021
).
Geraadpleegd op
19 augustus 2024
Outdoor flocking and formation flight with autonomous aerialrobots
Prototyping a biological UAV
Fingernail-sized radar chip could be used in future smartphones
UAV Maker Pushes High-Tech Camera
Solar-powered UAV could fly in the upper atmosphere for 5 years at a time - See more at: http://www.gizmag.com/solara-uav-atmospheric-satellite/28886/#sthash.GWp8vWCf.dpuf
Brain-controlled quadcopter drone takes flight in China
Mind over mechanics
Braindrones
Drone parachute
Drones delivering pizza? venture capitalists wager on it
, Bloomberg, 30 oktober 2013
The Dawning of Domestic Drones
, New York Times, 26 december 2012
AUVSI report
, gearchiveerd op 6 december 2013
UAS State Privacy Submissions
, gearchiveerd op 17 december 2013
UAS Privacy Considerations
Domestic drones stir imaginations, and concerns
FAA Unmanned Aircraft Systems (UAS)
FAA Roadmap
Despite Amazon’s Big Plans, the Feds Are Grounding the Drone Industry
, 15 december 2013
FAA Fact Sheet – Unmanned Aircraft Systems (UAS)
Drones over U.S. get OK by Congress
EFF FAA drones lijst
European RPAS Roadmap
EU - CIRCABC RPAS
EU Enterprise UAS portal
Een nieuw tijdperk voor de luchtvaart
SESAR Joint Undertaking
UVS-international
Document sets out EU "concept" for military drone use
Concept for the contribution of remotely piloted Aircraft systems to EU-led military operations
Eurocae
Jarus
CS-LURS
it
ENAC
DARPAS
BeUAS
HighEye
Higheye.nl.
Geraadpleegd op
29 juni 2012
Unmanned mini helicopters for sale - autonomous flight
Verhagenx2.com.
Gearchiveerd op
6 januari 2010
Geraadpleegd op
29 juni 2012
www.geocopter.nl
www.geocopter.nl.
Geraadpleegd op
28 september 2012
en
National Aerospace Laboratory - NLR
Luchtvaart Dronevliegers
regeling modelvliegen
Gearchiveerd op
2 april 2015
Geraadpleegd op
19 maart 2015
Vliegen met drone zwaar beboet
ILT-bewijs_van_inschrijving
Luchtvaart Bewijs van luchtwaardigheid
Veiligheidsmanagementsysteem kleine luchtvaart
Informatiebulletin lichte onbemande luchtvaartuigen UAS – unmanned aircraft systems
Gearchiveerd op
2 april 2015
Geraadpleegd op
19 maart 2015
Een drone vliegt over uw perceel. Mag dat?
wet- en regelgeving
Paparazzi
World’s Smallest Drone Autopilot System Goes Open Source
en
Is China at the Forefront of Drone Technology?
25 augustus 2020
).
Gearchiveerd
op
5 december 2021
en
Citing data security concerns, DHS warns industry of Chinese-made drones
20 mei 2019
).
Gearchiveerd
op
10 mei 2021
Kijkt China mee? Politie maakt zich zorgen om spionage via eigen drones
De Morgen
15 december 2021
).
Gearchiveerd
op
15 december 2021
De Jerusalem Post 12 september 2020,
1968, toy airplanes as drone
Afstandsbesturing van een Fokker C.VII/VIII W doelvliegtuig
website Museum Waalsdorp
Geraadpleegd op
16 november 2024
en
Drones: A rare glimpse at sophisticated US spy plane
Army Scores a Super-Stealthy Drone That Looks Like a Bird
Digital Gimbaled Camera Payload
op
“Black Hornet” mini-drone wows people who never taped a keychain cam to a RC helicopter
Gearchiveerd op
31 december 2013
Geraadpleegd op
13 december 2013
Kamikaze-drones op weg naar het slagveld
Armed UAVs: Who Has Them, Who Wants Them?
. Defence Procurement International, 2 maart 2017
Lennart Hofman
Informatie verzamelen en schieten vanachter je beeldscherm. Zo zetten drones oorlogsvoering op z’n kop
De Correspondent
9 oktober 2020
).
Een variant van de
MQ-1 Predator
Ref. Dagblad 6 juli 2021
Russen ontwikkelen ‘onjambare’ FPV-drone met bekabeld communicatiesysteem
19 maart 1924
).
Gearchiveerd
op
20 april 2024
en
How AI guided Ukraine's drones to hit Russian airfields
Financial Times
11 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
11 juni 2025
en
Some Ukraine drone pilots fear early advantage over Russia now lost
Reuters
9 november 2023
).
Gearchiveerd
op
9 november 2023
en
Lambeth, Benjamin S. 2001.
NATO's Air War for Kosovo: A Strategic and Operational Assessment
, p. 97.
RAND Corporation
ISBN 0833030507
CAVV | Ministerie van Buitenlandse Zaken | Rijksoverheid.nl
Advies aan ministerie: drones bewapenen mag - Binnenland - VK
Pakistan army chief Kayani in US drone outburst
BBC News
, 17 maart 2011
en
U.S. National Research Council. 2005.
Autonomous Vehicles in Support of Naval Operations
, p. 98.
ISBN 0309096766
Transferring CIA drone strikes to the Pentagon
UAVs: Will Our Civil Liberties Be Droned Out? (2)
Domestic aerial surveillance
Gearchiveerd op
6 januari 2014
Geraadpleegd op
6 januari 2014
UAVs: Will Our Civil Liberties Be Droned Out?
2013 UNMANNED AIRCRAFT SYSTEMS (UAS) LEGISLATION
Gearchiveerd op
10 januari 2014
Geraadpleegd op
6 januari 2014
Recommendations for Government Use of Drone Aircraft
Politiemedewerkers worden opgeleid tot drone-experts
, 9 mei 2013
Raven mini-UAV
Scan Eagle
Officiële bekendmakingen: Onbemande vliegtuigen (UAV)
Defensie koopt vier Amerikaanse drones
Collinson, R.P.G.
(2011).
Introduction to Avionic Systems
. Springer,
p. 495.
ISBN 978-94-007-0707-8
Drones mogen zonder vergunning van de MIVD de lucht in
Gearchiveerd op
6 januari 2014
Geraadpleegd op
5 januari 2014
Raven UAV
Regels drone zakelijk en particulier op rijksoverheid.nl
VNG Haast maken met regelgeving voor drones
Wijziging van de Gemeentewet in verband met de introductie van flexibel cameratoezicht
, 25 februari 2013
Tweede kamer Dossier 33582
Politie zet drones ook in bij verkeerscontroles
, NRC, 14 mei 2013
Marechaussee vloog zonder goedkeuring met defensiedrone
, NRC, 14 juni 2013
Gebruik legerdrones bij opsporen criminelen heeft nauwelijks resultaat
, NRC, 12 september 2013
Leger ingezet voor veiligheid Amsterdam-Noord
Leger helpt Amsterdam in strijd tegen inbraken
Politie, justitie, defensie waken tijdens jaarwisseling
Drone ingezet tegen overvallen op Curaçao
Inzet drones door politie schending van privacy
, BNR, 18 maart 2013
Droontje komt om zijn loontje
D66 wil snel wetgeving voor inzet drones
Algemeen Dagblad, 18 maart 2013:
Dat geloer met drones is illegaal
Ministerie van Defensie
Defensie detecteert drones door opvangen geluid - Nieuwsbericht - Defensie.nl
www.defensie.nl
28 augustus 2019
).
Geraadpleegd op
12 november 2020
Defensie, Ministerie van
Drones dwingen tot actie | Defensie.nl
www.defensie.nl
1 april 2026
).
Geraadpleegd op
13 april 2026
Koninklijk besluit tot uitvoering van uitvoeringsverordening (EU) 2019/947 van de Commissie van 24 mei 2019 inzake de regels en procedures voor de exploitatie van onbemande luchtvaartuigen
FOD Mobiliteit en Vervoer
8 november 2020
).
Analyse: “Drones, het wilde westen van de oorlogsvoering”
, Belgian Military Interests, 15 juli 2020
Europe Endorses UAV Development for Border Surveillance
en
[:en:List of unmanned aerial vehicles|Lijst van drones per productieland]
UN peacekeeping chief in Eastern DR Congo to inaugurate new protection technology, sees progress
UN Launches Drones In Africa: Peacekeepers Kick Off New Surveillance Fleet In DR Congo
Conservationdrones
FAA Opens the Arctic to Commercial Small Unmanned Aircraft
Michigan Tech Researches Feasibility of Drone Use in Transportation
Bastian
Meer drones op het Nederlandse water – de inspectie en rijkswaterstaat zijn voor, maar de schippers dan? – Wij Friesland
wij.frl
25 juli 2023
).
Geraadpleegd op
26 juli 2023
Aibotix UAS Inspects Germany’s Second Longest Bridge
Orbital
Gazprom
The Drone Ranger
Snowden unveils Sewer Drone drug surveillance program
, 11 augustus 2013
Airborne Drones Can Assess Storm Damage on Distribution Systems
UAVS help utilities bring back the power
t-mobile-gaat-met-haagse-drones-zendmasten-controleren
en
U.S. Congress, Office of Technology Assessment. 1993, juli.
The Future of Remote Sensing From Space: Civilian Satellite Systems and Applications
, p. 125-128. OTA-ISC-558.
ISBN 1428920935
New UAV for background radiation monitoring
Peru's archaeologists turn to drones to help protect and explore ancient ruins
, The Guardian, 25 augustus 2013
The drones helping South African game reserves tackle rhino poaching
Horck
Smartbird
Robird
Bionic Bird
Deformation analysis of a Hummingbird inspired MAV flapping wing using digital image correlation
Geraadpleegd op
9 november 2014
Drone Journalistiek
Industry looks to use drones for commercial purposes
L'envol du journalisme
, Le Monde, 17 mei 2013
Drone Journalism: Is Resistance Futile?
Gearchiveerd op
12 mei 2013
Geraadpleegd op
17 december 2013
Research Ramping Up for More Drones on Jobsites
Draganflyer X8 Applications
VisualSFM
3D Digitization using Structure from Motion
A new imaging system produces 3-D models of monuments using unmanned aircraft
A new imaging system produces 3-D models of monuments using unmanned aircraft
Autodesk creates 3D model of headquarters using Octo-Copter UAV
RFID-reading drone tracks structural steel products in storage yard
InventAIRy
WUR Unmanned Aerial Remote Sensing Facility (UARSF)
Small UAV uses hyperspectral imager
Cropcam
Testing Unmanned Helicopters for Pesticide Spraying in California
Cheap camera captures pictures of crops
Flying technology aiding dairy industry
Demonstration of CanberraUAV image search algorithm
Tetracam Announces Multi-spectral Imaging Workshop February 10 – 12
Bioscope
vandenborneaardappelen
The Droid Works Receives First SBIR for 'Indoor UAV' Research
Civilian applications of UAVs A California perspective
Defikopter
Living tomorrow project
Ambulance drone TU Delft
Flying ad-hoc networks
Rescue drone that finds survivors using their cellphones WiFi signals
African firm is selling pepper-spray bullet firing drones
Taser drone launched in Texas
CUPID taser drone
Airmule
3D Touchless fingerprints
Aerial ID card renewal UAE to use drones for government services
Domicopter Pizza
op
India: Police investigate pizza deliveries by drone
Your drone arrived! Russian pizzeria launches unmanned delivery
Amazon testing drones for deliveries
UPS also experimenting with UAVs, signaling drone delivery warfare with Amazon
DHL-drone maakt eerste testvlucht
Rosy outlook for UAV courier services in China
Drone TV Field Trip
op
Drones racen om de wereldtitel in Dubai
",
deredactie.be
11 maart 2016
Geraadpleegd op
12 maart 2016
AUVSI competition
Uav Outback Challenge
Aerial Robotics Competition
Drone Spotters
Drone survival guide
Drone-spotting: Survival guide informs on new breed of aerial predators
ESA launches drone app to crowdsource flight data
ESA Drone App
Het Parool 27 april 2013
List of Universities and Colleges Offering Drone Classes and Courses
B.S. in Aeronautics with a Major in Unmanned Aircraft Systems Operations
K-State Salina Unmanned Aircraft Systems
Unmanned Vehicle University
Looking for a college major? How about drone technology
United Kingdom Astronomy Technology Centre
SAMS
Autonomous Systems and Operations
Cambridgeuav
University of Southampton
Besluit van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, van 16 december 2021, nr.
IENW/BSK-2021/337821
MOOC - Autonomous navigation
EASA accreditaties
£16 Million boost for UK robotics
EPSRC
Canadian Centre for Unmanned Vehicle Systems
FAA selects unmanned aircraft systems research and test sites
Which States Are Poised to Cash In on the Drone Boom?
Gearchiveerd op
26 december 2013
Geraadpleegd op
22 december 2013
FAA selects Central New York as national test site for drone research
Nuair
Why Nevada… for the UAV industry
Northern Plains unmanned systems authority
en
Hoeven, Heitkamp, Cramer and Dalrymple: FAA Selects Grand Forks to be UAS Test Site
hoeven.senate.gov
30 december 2013
).
Geraadpleegd op
19 augustus 2024
FAA Selects Grand Forks To Be UAS Test Site
Unmanned systems lab
VA Tech aviation initiative to get $2.6 Million for UAV testing
Spaaros
Gearchiveerd op
7 maart 2015
Geraadpleegd op
30 december 2013
NASA Offering Its Site For Virginia Tech’s Unmanned Aircraft Testing
Lone Star UAS Initiative
UAV command and control center
Hawaii to benefit as an FAA-approved drone test site
Hawaii among states selected by FAA for drone testing
EDCO Oregon
en
Pendleton UAS Range: Pendleton Unmanned Aerial Systems
pendletonuasrange.com
Geraadpleegd op
19 augustus 2024
Oregon is included in FAA drone test zones
French Must Choose: Patroller or Watchkeeper?
Former WW2 airfield in Wales transformed into drone testing ground
The skies open up for large civilian drones
Evolution of flight testing from manned vehicles to UAVs
UAS Denmark
Vidsel
en
Parrot drones vulnerable to flying hack attack
, december 2013
China schiet drones uit lucht met laser
Army laser weapon passes big test, cuts through fog to take down drones
Laser warfare system
dynamic beamforming optimization for anti-jamming and hardware fault recovery
Drone Shield
Gearchiveerd op
29 november 2014
Geraadpleegd op
20 november 2014
Embedded Acoustics
Sensefly
Birdrad
Current stage of bird radar systems
Anti-drone camouflage: what to wear in total surveillance
en
SkyFall spoke about the price and performance of P1-SUN interceptor drones
Оборонка
Geraadpleegd op
13 april 2026
en
AP
Zelenskyy says Ukrainian interceptors downed Iran drones in the Middle East
Al Jazeera
Geraadpleegd op
13 april 2026
Mediabestanden
Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina
Unmanned aerial vehicle
op
Wikimedia Commons
Bibliografische informatie
Bibliothèque nationale de France
cb13334941r
(data)
Gemeinsame Normdatei
4332556-7
Library of Congress Control Number
sh85039623
National Archives and Records Administration
10675342
Nationale Bibliotheek van Tsjechië
ph451662
Nationale Bibliotheek van Israël
987007562721905171
Overgenomen van "
Categorie
Onbemand luchtvaartuig
Verborgen categorieën:
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds juli 2022
Wikipedia:Alle artikelen die een referentie missen
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds april 2026
Onbemand luchtvaartuig
Onderwerp toevoegen