Oorlog in Gaza vanaf 2023 - Wikipedia

Oorlog in Gaza vanaf 2023 - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De
neutraliteit
van dit artikel wordt
betwijfeld
Zie
de bijbehorende overlegpagina
voor meer informatie.
Oorlog in Gaza vanaf 2023
Gazastrook
Gazastrook onder Israëlische controle
Ontruimde gebieden in Israël
Datum
7 oktober
2023
-heden
Locatie
Israël
Gazastrook
Westelijke Jordaanoever
en
Libanon
Casus
belli
Terroristische aanval van Hamas op Israël
op 7 oktober 2023
Strijdende partijen
Israël
Hamas
Leiders en commandanten
Benjamin Netanyahu
Herzi Halevi
Eyal Zamir
Yoav Gallant
Yisrael Katz
Khaled Mashal
Ismail Haniya
Mohammed Deif
Yahya Sinwar
Saleh al-Arouri
Khalil al-Hayya
Eenheden
Israëlisch defensieleger
Israëlisch politiekorps
Israëlische grenspolitie
Dit artikel behandelt een
actuele gebeurtenis
De tekst kan daardoor snel
veranderen
of inmiddels
verouderd
zijn.
De
oorlog in Gaza
oorlog Hamas-Israël
Israël-Gaza-oorlog
of
Gaza-oorlog
is een escalatie van het
Israëlisch-Palestijns conflict
en is gaande sinds
7 oktober
2023
. De aanleiding was een
verrassingsaanval
op die dag van de gewapende tak van
Hamas
vanuit de Gazastrook op militaire posten, dorpen en steden in Israël. Onder de naam
Operatie Al-Aqsa-storm
werd een groot aantal burgers en soldaten mishandeld, verkracht, vermoord en ontvoerd.
Als reactie volgde een Israëlische militaire invasie in de
Gazastrook
. Na de start van deze oorlog tussen Hamas en Israël, vonden ook gerelateerde militaire conflicten plaats tussen Israël en gewapende groepen die net zoals Hamas gesteund worden door
Iran
Hezbollah
(Libanon) en de
Houthi's
(Jemen).
Veel mensenrechtenorganisaties en wetenschappers op het gebied van genocide-studies en internationaal recht, waaronder een onafhankelijke VN-commissie, stellen dat Israël genocide pleegt in Gaza, hoewel anderen dit betwisten of nuanceren.
Experts en mensenrechtenorganisaties hebben ook verklaard dat zowel Israël als Hamas oorlogsmisdaden hebben gepleegd. Een zaak waarin Israël wordt aangeklaagd voor
genocide in Gaza
wordt momenteel beoordeeld door het
Internationale Gerechtshof
, terwijl het
Internationale Strafhof
arrestatiebevelen heeft uitgevaardigd voor
Benjamin Netanyahu
Yoav Gallant
en
Mohammed Deif
, hoewel het bevel tegen Deif werd ingetrokken omdat hij werd gedood.
Voorgeschiedenis
bewerken
brontekst bewerken
Hoewel de verrassingsaanval van 7 oktober de unieke aanleiding was tot de oorlog in 2023, past deze in een lange reeks confrontaties binnen het
Israëlisch-Palestijns conflict
, meer bepaald de militaire operaties
in 2008-2009
, in
in november 2012
, en
in de zomer van 2014
Overzicht
bewerken
brontekst bewerken
Bij de aanval op 7 oktober braken Palestijnse militanten vanuit de
Gazastrook
door de grenshekken met Israël. Ze pleegden hierna aanvallen op Israëlische militaire bases, maar vermoordden daarbij ook bewoners van de nabijgelegen kibboetsen en bezoekers van een muziekfestival. Daarbij werden 1.139 Israëli's en buitenlanders gedood, 695 burgers, 71 buitenlanders, en 373 soldaten, politie en beveiligers.
Zo'n 250 personen, waaronder vele burgers, werden gevangen genomen en als gijzelaars naar de Gazastrook overgebracht. Een Hamasleider verklaarde dat de militanten veel Israëlische soldaten hadden gedood en gevangengenomen en dat de groep genoeg soldaten had gegijzeld om Israël alle Palestijnse gevangenen te laten vrijlaten. Het
Israëlische leger
(IDF) erkende dat soldaten en commandanten waren gedood en dat er krijgsgevangenen waren gemaakt.
Hamas verklaarde dat de aanval een tegenreactie was op het voortdurende geweld door
Israëlische kolonisten
, de 16 jaar durende blokkade van de Gazastrook, de ontheiliging van de
Al-Aqsamoskee
in
Jeruzalem
, evenals de decennia durende wreedheden jegens Palestijnen, Israëlische invallen in de steden op de
Westelijke Jordaanoever
, de toenemende aanvallen door
kolonisten
op Palestijnen en de doorgaande uitbreiding van illegale
Israëlische nederzettingen
Israël reageerde met
bombardementen
in de Gazastrook, met in de eerste dagen als gevolg minstens 232 doden en 1600 gewonden, gevolgd door een eerste grondoffensief. In reactie op de Hamas-aanval voerde het IDF wekenlang bij dag en bij nacht grootschalige bombardementen uit op de Gazastrook, met brede
doelwitselectie door middel van kunstmatige intelligentie
. Langs de grens werd een troepenmacht samengetrokken ter voorbereiding op een grondoffensief, met als doel de 'totale overwinning' op Hamas en het opsporen en bevrijden van de Israëlische gijzelaars.
Binnen Israël werden volgens IDF-woordvoerder Jonathan Conricus ongeveer 500.000 Israëli's geëvacueerd.
Na een aantal korte voorbereidende grondoperaties werd begin november een grootschalig Israëlisch
grondoffensief
gestart. Het IDF voerde tevens invallen uit op de bezette
Westelijke Jordaanoever
Ook in het grensgebied tussen Israël en
Libanon
liepen de spanningen op en waren er meerdere confrontaties tussen
Hezbollah
en de IDF. Nadat Hezbollah-militanten vanuit Libanon raketten hadden afgevuurd op Israël, reageerde Israël door ook luchtaanvallen op Libanon uit te voeren.
De oorlog leidde tot een zeer ernstige
humanitaire crisis in Gaza
. De vele burgerslachtoffers maakten dat zowel Israël als Hamas beschuldigd werden van
oorlogsmisdaden
Veel experts en organisaties zijn de oorlog gaan beschouwen als een door Israël uitgevoerde
genocide
, zoals VN-rapporteur
Francesca Albanese
10
University Network for Human Rights,
11
het
Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten
12
Amnesty International
13
Human Rights Watch
14
Artsen zonder Grenzen
en Genocide Watch.
15
Amos Goldberg, Israëlisch hoogleraar Holocaust-geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem, beschuldigde in een artikel in april 2024 Israël van het begaan van genocide.
16
17
De
Verenigde Naties
(VN) waarschuwden voor de dreiging van hongersnood en de verspreiding van ziekten in de regio, als gevolg van de afsluiting van water, brandstof, voedsel en elektriciteit door Israël.
18
De VN en veel landen riepen op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren. Verschillende hulporganisaties beschuldigden Israël ervan uithongering te gebruiken als oorlogswapen.
19
De VN meldde dat er ongeveer 1,7 miljoen Palestijnen, meer dan 70% van de bevolking van Gaza, intern ontheemd waren geraakt.
20
Bij het Internationaal Gerechtshof loopt sinds december 2023 een
genocidezaak tegen Israël
en door het
Internationaal Strafhof
zijn voor
Benjamin Netanyahu
en
Yoav Gallant
internationale arrestatiebevelen uitgevaardigd, op beschuldiging van het leiding geven aan het plegen van
oorlogsmisdaden
en
misdaden tegen de menselijkheid
Op 26 oktober 2023 publiceerde het ministerie van Volksgezondheid in Gaza een lijst van ruim 7.000 personen die tussen 7 en 26 oktober in de Gazastrook waren gedood, waaronder bijna 3.000 kinderen en ruim 3.000 vrouwen, met nog zo'n 2.700 vermisten.
21
Nieuwsmedia en internationale organisaties zoals de
WHO
achtten de genoemde aantallen betrouwbaar.
22
Op 20 maart 2024 had de Israëlische premier
Benjamin Netanyahu
een conferentie achter gesloten deuren met de Republikeinen van de
Amerikaanse Senaat
. Daar verklaarde Netanyahu volgens senator Josh Hawley dat hij het aantal doden in de Gazastrook op ongeveer 28.000 schatte.
23
Op 31 maart 2024 meldde het door Hamas gecontroleerde ministerie van Volksgezondheid dat sinds het begin van de oorlog op 7 oktober 32.782 Palestijnen gedood werden, nog eens 75.298 mensen raakten gewond.
24
Op 21 augustus 2024 meldde het ministerie van Volksgezondheid in Gaza dat sinds 7 oktober 2023 40.223 Palestijnen werden gedood door Israël. Ook vielen er al 92.981 gewonden.
25
Op 6 oktober 2024 werd duidelijk dat 727 Israëlische soldaten, waaronder zes kolonels, werden gedood sinds 7 oktober 2023, waarvan 347 sinds het begin van het grondoffensief. Ook kwamen 66 Israëlische politieagenten om het leven sinds 7 oktober 2023.
26
Op 14 juli 2025 werd duidelijk dat 893 Israëlische soldaten werden gedood sinds 7 oktober 2023, waaronder 451 sinds het begin van het grondoffensief in Gaza.
27
Op 19 januari 2025 werd in
Qatar
een tijdelijke
wapenstilstand
bereikt in het conflict. Aan dit staakt-het-vuren kwam op 18 maart 2025 een einde met hernieuwde luchtaanvallen van Israël in Gaza, waarbij meer dan 300 doden vielen.Sommige berichten spraken specifiek over 330 slachtoffers in totaal bij de nieuwe luchtaanval. Andere bronnen meldden op de ochtend van die dag minstens twintig doden bij verspreide aanvallen, waaronder een journalist en een hulpverlener.
28
Verschillende artikelen en analyses bieden perspectieven die suggereren dat de Israëlische argumenten voor het beëindigen van het staakt-het-vuren op 18 maart 2025 mogelijk als een voorwendsel kunnen worden beschouwd, of op zijn minst onderdeel zijn van een complexere situatie, waarbij niet alleen de houding van Hamas doorslaggevend was.
29
Het kantoor van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu claimde 'de herhaalde weigering van Hamas om onze, inmiddels allemaal vrijgelaten, gijzelaars vrij te laten en de afwijzing van alle voorstellen van Steve Witkoff, de speciale gezant van de Verenigde Staten voor het Midden-Oosten'. In tegenstelling tot Israëls claim dat de aanvallen een reactie waren op de weigering van Hamas om gijzelaars vrij te laten en de afwijzing van voorstellen voor een verlenging van het bestand, hebben zowel VN-organisaties zoals de OHCHR en de Gazaanse regering als andere journalisten op de grond gemeld dat Israël, direct sinds het ingaan van het staakt-het-vuren op 19 januari, al bijna meer dan 50 schendingen van de vrede had begaan. Deze resulteerden in Palestijnse doden en gewonden, uitsluitend kinderen en burgers, en dit alles nog vóór de grootschalige aanvallen op 18 maart.
29
30
31
32
33
34
35
36
Verschillende bronnen, factoren en analyses ondersteunen de visie dat de Israëlische claims over de schendingen door Hamas genuanceerd moeten worden:
Netanyahu's politieke motieven: Sommige analyses, zoals een artikel in
De Groene Amsterdammer
30
stellen dat de bloedige hervatting van de oorlog vooral dient om de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan de macht te houden, en dat hij nooit echt van plan was de oorlog te beëindigen tenzij Hamas volledig werd uitgeroeid, Dit was echter een onrealistische voorwaarde die niet is vervuld.
33
Een vergelijkbaar perspectief werd in de
NRC
gedeeld.
29
Aard van de voorstellen en langetermijndoelen: Artikelen in
The Guardian
en de
BBC
wijzen erop dat Hamas eiste dat een tijdelijk staakt-het-vuren zou leiden tot een permanent staakt-het-vuren, en dat het de afbraak van zijn militaire en bestuurlijke macht verwierp.
34
35
Israël stond er daarentegen op Hamas volledig te ontwapenen.
34
Dit diepgewortelde meningsverschil over de langetermijndoelen was een belangrijk obstakel. Een bron dicht bij de verzetsbeweging Hamas stelde dat de Israëlische reactie neerkwam op het "bestendigen van de bezetting" en niet tegemoetkwam aan de eis om de oorlog te stoppen.
30
Humanitaire situatie en blokkade: Critici stelden dat het voortzetten van de blokkade en het doden van Palestijnen door Israël na 19 januari aantoonde dat Israël de bevolking bleef terroriseren en niet volledig voldeed aan de geest van het staakt-het-vuren-akkoord.
36
Deze artikelen, analyses en berichtgevingen belichten de complexiteit van de onderhandelingen en de tegenstrijdige interpretaties van de gemaakte afspraken door beide partijen. Ze bieden een alternatief narratief ten opzichte van de officiële Israëlische verklaring dat de aanvallen uitsluitend een reactie waren op de onwil van Hamas.
Op 16 september 2025 deden de Verenigde Naties uitspraak over de situatie in de Gazastrook. Volgens het onderzoek van een speciaal ingestelde VN-commissie voldeed het conflict aan de criteria die in het internationaal recht zijn vastgelegd voor genocide. Daarmee was nu officieel vastgesteld dat de staat Israël zich schuldig maakte aan genocide op de Palestijnse bevolking in Gaza.
Benamingen voor de oorlog
bewerken
brontekst bewerken
Aanvankelijk noemde Israël de oorlog "Swords of Iron" (ijzeren zwaarden). Benjamin Netanyahu was hier niet tevreden over omdat het volgens hem ging om een doorlopende oorlog tegen Hamas. Als alternatieve benaming suggereerde hij op 17 december 2023 'Genesis War', 'Simchat Torah War' of eenvoudig 'Gaza War'. De eerste twee zouden verwijzen naar de
Hamas-aanval
op 7 oktober. Zelf had hij de voorkeur voor 'Genesis War'.
37
Simchat Torah
' verwijst naar het slot van het jaarlijkse
Loofhuttenfeest
en indirect naar het muziekfestival Supernova Sukkot Gathering op 7 oktober 2023.
In Israëlische en westerse media wordt de oorlog vrijwel altijd 'Israel-Hamas war', oorlog tegen Hamas, of iets met dezelfde strekking genoemd. In het Engels spreekt men ook wel van de 'Israel's war against Hamas in Gaza'
38
of 'Israel-Hamas war'.
39
Dit past in de claim van Israël dat het de oorlog gestart is met de totale vernietiging van Hamas als gesteld einddoel. Andere benamingen waarmee media naar de oorlog verwijzen zijn 'Israel-Gaza war'
40
41
en bij de VN 'Israel-Gaza Crisis'
42
, die op hun beurt aansluiten bij de claim dat in de oorlog heel Gaza en zijn bevolking betrokken zijn. Andere bronnen spreken onder meer van 'War on Gaza' (oorlog tegen Gaza).
43
44
45
Hiermee wordt de nadruk gelegd op de Israëlische aanvallen op Gaza.
Hamas-aanval in Israël
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Hamas-aanval in Israël 2023
en
Bloedbad op Supernova Sukkot Gathering
voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
In de ochtend van 7 oktober 2023 werden door Hamas vanuit de Gazastrook duizenden raketten op Israëlische plaatsen in de grensstreek en op de grote steden
Tel Aviv
en Jeruzalem afgevuurd.
46
Een groot aantal Hamasleden stak vanuit de Gazastrook op meerdere plaatsen de grens met Israël over.
47
Ze drongen verschillende dorpjes binnen, schoten op Israëlische burgers, staken huizen in brand en namen met geweld burgers in
gijzeling
. Tijdens deze aanval door Hamas werden ook een Israëlische militaire basis en het muziekfestival
Supernova Sukkot Gathering
aangevallen, waarbij honderden bezoekers werden vermoord en tientallen aanwezigen ontvoerd en als gijzelaars meegenomen.
48
Volgens het Israëlische leger waren op 7 oktober al de door Hamas ingenomen grensdorpen weer in handen van het Israëlische leger, maar verschillende bronnen maakten op 9 oktober nog melding van zware vuurgevechten in de omgeving van Sderot. Het is tot op heden onbekend hoeveel Hamasstrijders er tijdens de aanval zijn omgekomen.
Hamas bleek zich vanaf 2022 heimelijk te hebben voorbereid op deze grootschalige operatie, die de naam
Operatie Al-Aqsa-storm
kreeg. Zij beweerden ook hulp te hebben gekregen van 'Iran en anderen'.
49
Motieven
bewerken
brontekst bewerken
Een woordvoerder van Hamas noemde de aanval een reactie op de aanvallen van kolonisten op de
Westelijke Jordaanoever
, de voortdurende bouw van
Israëlische nederzettingen
, het stelen van grond en onderdrukking van de bevolking – waarbij met name regelmatig Palestijnen worden gedood – en de Israëlische invallen bij de
Al-Aqsamoskee
Er waren recentelijk nog wijdverbreide aanvallen van
Joodse kolonisten
op de Westelijke Jordaanoever, waarbij vier Palestijnen waren gedood.
49
50
De plaatsvervangend leider van Hamas,
Saleh al-Arouri
, verklaarde op 7 oktober dat de Palestijnen het recht hadden om te strijden tegen de Israëlische bezetting en om hun heilige plaatsen te beschermen. Hij zei tevens dat Israël een aanval op Gaza en de Westelijke Jordaanoever aan het voorbereiden was. Een belangrijk doel van de operatie was het in bezit krijgen van zoveel mogelijk gijzelaars, om deze met Israël te kunnen uitruilen met Palestijnse gevangenen. Al-Arouri zei dat de groep genoeg soldaten gevangen had genomen om alle Palestijnse gevangenen vrij te krijgen.
Op dat moment zaten in Israëlische gevangenissen circa 5.200 Palestijnen, 1.200 in
administratieve detentie
(voor onbepaalde tijd en zonder enige vorm van proces). Israël houdt permanent duizenden Palestijnen gevangen, waarvan meer dan duizend in administratieve detentie.
Slachtoffers terreuraanval Hamas
bewerken
brontekst bewerken
Doden en gewonden
bewerken
brontekst bewerken
De aanval van Hamas was de dodelijkste aanval op Israëliërs in de geschiedenis van de staat Israël.
51
52
Er werden 1154 Israeli's en buitenlanders gedood, waaronder 256 soldaten, 53 politieagenten en beveiligers, 63 burgerwachten; 782 ongewapende burgers.
53
Van dit aantal werden 200 burgers gedood bij de aanslagen in
Kfar Aza
, 108 in
Be'eri
en 15 in
Netiv HaAsara
. Onder de slachtoffers waren ongeveer 70 Arabische Israëliërs, voornamelijk uit
bedoeïenengemeenschappen
in de Negev-woestijn. Ongeveer 50 van hen werden vermist, terwijl er 16 werden gedood bij luchtaanvallen.
54
Op 10 november werd het officiële dodental naar beneden bijgesteld op 1.200.
55
56
Gijzelaars
bewerken
brontekst bewerken
Een dag na het begin van de aanval maakte
Ziad Nakhaleh
van de Palestijnse
Islamitische Jihad
bekend dat zij meer dan dertig
gijzelaars
hadden genomen. In totaal werden naar schatting ruim 200 gijzelaars naar de Gazastrook ontvoerd.
57
De meesten van hen werden gevangengenomen bij de aanval op het muziekfestival in Re'im. Onder de gegijzelden waren Israëlische soldaten en burgers van alle leeftijden, waaronder ook kinderen. Er waren ook berichten dat er een onbekend aantal gedode personen naar Gaza mee werden gevoerd.
Zie verder
#Lot van de gijzelaars
Hannibal-doctrine
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Hannibal-richtlijn
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Uit onderzoeken kwam naar voren dat er op 7 oktober 2023 wellicht ook slachtoffers aan Israëlische zijde door het eigen leger waren gemaakt.
58
De filosoof
Asa Kasher
, die de gedragscode van de IDF had geschreven, verklaarde tegenover
Haaretz
dat de situaties waarin de Hannibal-doctrine was gebruikt onmiddellijk onderzocht moesten worden: "Er staat absoluut niets in die ethische code dat iemand een Israëlisch burger mag doden, wel of niet in uniform."
59
Eén zo'n onderzoek, geleid door de Israëlische overheid, werd gesloten door de hoogste rechtbank in het land na bezwaren van de IDF en een aantal hoge functionarissen.
60
Tijdlijn van de Israëlische aanvallen op de Gazastrook (sinds 2023)
bewerken
brontekst bewerken
Filmfragment van bombardementen op Gaza, 9 oktober (lengte 7 sec)
Netanyahu sprak in reactie op de aanvallen door Hamas over een oorlogssituatie.
61
In totaal werden er meer dan 300.000 Israëlische
reservisten
opgeroepen, het grootste aantal ooit in de geschiedenis van de staat Israël.
62
Netanyahu zei op 9 oktober tegen de president van de Verenigde Staten,
Joe Biden
, dat Israël geen andere keus had dan een grondoperatie in Gaza in gang te zetten. Hij voegde hieraan toe dat het "een lange en moeilijke oorlog" zou worden, waarover op het moment niet kon worden onderhandeld.
63
Planning en tactiek
bewerken
brontekst bewerken
Minister van Defensie
Yoav Gallant
maakte op 20 oktober 2023 een driefasenplan bekend. De eerste, reeds gestarte fase was een militaire campagne gericht op "het aanvallen van terroristen en het ontwrichten van de infrastructuur van Hamas door middel van nauwkeurige luchtaanvallen". De tweede fase van minder intense oorlog zou zijn gericht op het elimineren van restanten van weerstand en in de derde slotfase zou een nieuw veiligheids-framework in Gaza worden gecreëerd, waarbij Israël zijn verantwoordelijkheid voor het leven in Gaza zou loslaten en "een nieuwe en veilige realiteit voor Israëlische burgers en inwoners van de grensstreek" zou worden gecreëerd.
64
De VN beschouwt Gazastrook en Westoever, inclusief Oost-Jeruzalem, echter samen als bezet gebied en houdt Israël verantwoordelijk voor de basisbehoeften van zijn bevolking.
65
De Israëlische premier
Benjamin Netanyahu
zei op 12 november 2023 dat zijn twee doelen van de oorlog het bevrijden van de gijzelaars en de vernietiging van Hamas waren.
66
Op 19 juni 2024 verklaarde een woordvoerder van de IDF dat het vernietigen van Hamas een onhaalbaar doel is en dat dit doel "eenvoudig zand strooien in de ogen van het publiek is". Waarnemers zagen hierin een politieke onenigheid tussen het leger en de regering Netanyahu.
67
In augustus 2025 zei Netanyahu dat hij het gevoel had met de oorlog een ‘historische en spirituele missie’ te vervullen, en zich ook zeer verbonden te voelen met de visie van het
Beloofde Land
en een
Groot Israël
68
Dahiya-doctrine
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Dahiya-doctrine
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Waarnemers zagen in de bombardementen op Gaza ook een toepassing van de zogenoemde
Dahiya-doctrine
69
Een
vertrouwelijke
memo van de
Nederlandse
militair attaché
op de
ambassade
in
Tel Aviv
aan de
regering
vond in dit "disproportioneel geweld" elementen van de Dahieh-doctrine, die "bedoeld is om opzettelijk massale vernietiging te veroorzaken aan infrastructuur en burgercentra", terwijl grote aantallen burgerslachtoffers voor lief werden genomen. Dat was in strijd met het oorlogsrecht, aldus de memo.
70
71
Kunstmatige intelligentie
bewerken
brontekst bewerken
De selectie van doelwitten voor de
bombardementen
zou naar verluidt gebeuren met behulp van
kunstmatige intelligentie
(AI). De programma’s kregen namen als
Habsora
72
Lavender
en
Where’s daddy?
73
Uit gelekte documenten bleek dat het Israëlische leger ter ondersteuning van zijn militaire operaties op grote schaal via een nauwe samenwerkingsovereenkomst diensten had ingehuurd van
Azure
, een
clouddienst
van
Microsoft
. Microsoft bleek de IDF ook uitgebreide toegang te hebben gegeven tot OpenAI's
GPT-4
. Via Azure worden het bevolkingsregister en de bewegingen van de Palestijnse bevolking in Gaza en op de Westoever gevolgd en in kaart gebracht. Microsoft ontwikkelt ook producten en systemen voor de IDF.
74
Eerste aanvallen (oktober 2023)
bewerken
brontekst bewerken
Bombardering van de "Palestine Tower" in
Gaza-Stad
, 7
oktober
Als reactie op de Hamas-aanval op Zuid-Israël in de ochtend, reageerden Israëlische strijdkrachten rond 10.45 uur lokale tijd met een groot aantal
luchtaanvallen
op de Gazastrook, die volgens Israël waren gericht op locaties van Hamas. Onder meer de 11 verdiepingen tellende
Palestine Tower
in
Gaza-Stad
werd plat gebombardeerd. Volgens de IDF was er een inlichtingendienst van Hamas in gevestigd.
Rond 11.00 uur werd een Palestijnse journalist gedood die in Gaza-Stad verslag deed van de aanvallen. Het Indonesische ziekenhuis in het noordelijke
Beit Lahiya
werd door een raket getroffen, waarbij twee personen werden gedood, waaronder een medewerker van het ziekenhuis. Voor het Nasser-ziekenhuis in
Khan Younis
werd een ambulance bij een Israëlische luchtaanval verwoest.
75
Heel Gaza werd dag en nacht intensief beschoten vanuit de lucht en vanaf zee en land.
76
Door een Israëlische luchtaanval verwoeste ambulance voor het Nasser-ziekenhuis in
Khan Younis
, 7
oktober
Gebombardeerde moskee in
Khan Younis
, 8
oktober
Restanten van woonflats na bombardementen op Gaza-Stad, 8
oktober
Ruïnes na bombardementen op Gaza-Stad, 9
oktober
Op 8 oktober beschoot Israël met zware artillerie de vissershaven waar bootjes waren afgemeerd. Volgens Palestijnse autoriteiten werd hier
witte fosfor
ingezet. Het nieuwskanaal
Al Jazeera
publiceerde hiervan een korte video.
77
Net als tijdens
het conflict in 2009
wierp Israël op respectievelijk 10 en 11 oktober ook clusterbommen met witte fosfor af op doelen in Libanon en Gaza-Stad. Het gebruik hiervan in dichtbevolkte gebieden is een schending van het
internationaal humanitair recht
78
77
Een analyse van
Airwars
gaf aan dat alleen al in de eerste week er, volgens opgave van de IDF, meer dan 850 bommen per dag boven Gaza werden afgeworpen. Over de laatste drie maanden van 2023 was het gemiddelde meer dan 300 per dag.
79
Blokkade van de Gazastrook en toename luchtaanvallen
bewerken
brontekst bewerken
Israël kondigde na de eerste nacht met tegenaanvallen op 8 oktober 2023 een totale blokkade van de Gazastrook aan.
76
De levering van voedsel en medicijnen naar het gebied werd volledig stopgezet. Israëlische troepen trokken zich intussen samen aan de grenzen van de Gazastrook. Op 9 en 10 oktober voerde Israël luchtaanvallen uit nabij de enige nog open grensovergang vanuit Gaza bij
Rafah
, waardoor deze moest sluiten. Deze grensovergang naar Egypte was sowieso al gesloten voor Palestijnen; alleen buitenlanders konden voordien de Gazastrook op deze manier verlaten.
Kaart van Gaza in 2012 met in blauw de
Wadi Gaza
, die de grens van de evacuatie-zone vormde. Niet alle ziekenhuizen zijn aangegeven.
Op 13 oktober voerde het Israëlische leger de eerste nachtelijke invallen in Gaza uit, waarbij een aantal doden vielen.
80
Het leger viel met tanks binnen. Het doel was volgens het leger aanvallen op strijders die raketten afschoten en het verzamelen van informatie over de gegijzelden.
81
Via vele duizenden vanuit de lucht verspreide strooibiljetten gaven de Israëlische autoriteiten op 13 oktober meer dan een miljoen Gazanen in het noorden – ongeveer de helft van de totale bevolking – de instructie om binnen 24 uur hun huizen te verlaten en naar het zuiden te trekken, voorbij de
Wadi Gaza
. Deze oproep werd gezien als de opmaat voor een grondoffensief dat wellicht snel zou komen.
80
Tienduizenden inwoners sloegen op de vlucht. Diverse mensenrechtenorganisaties waarschuwden dat zo'n
gedwongen verplaatsing
van de bevolking een schending was van het
internationaal recht
81
Palestijnse leiders waarschuwden van hun kant voor een nieuwe
Nakba
. De Palestijnse president,
Mahmoud Abbas
, zei dat de gedwongen verplaatsing zou neerkomen op een herhaling van de
gebeurtenissen uit 1948
81
Veel inwoners wilden niet vertrekken, uit vrees nooit meer te kunnen terugkeren. Bovendien waren er in het zuiden van de Gazastrook geen voorzieningen om meer dan een miljoen vluchtelingen op te vangen.
Volgens het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid werden vluchtelingen op weg naar het zuiden gebombardeerd, waarbij meer dan 40 mensen werden gedood. Velen keerden daarop terug naar huis.
76
Volgens Hamas werden er bij aanvallen op drie verschillende locaties 70 mensen op de vlucht in hun auto gedood, de meesten van hen vrouwen en kinderen.
81
De
BBC
en
The Washington Post
bevestigden een aanval op 13 oktober, rond 17.30 uur lokale tijd op een van de hoofdroutes, iets ten zuiden van Gaza-Stad, waarbij minstens 12 doden werden geteld, voornamelijk vrouwen en kinderen.
82
83
Al Jazeera berichtte dat er ook een konvooi van ambulances werd aangevallen, waarbij een ambulance werd getroffen.
84
Volgens de
Rode Halve Maan
voerde Israël actief aanvallen uit op zorgpersoneel en ziekenhuizen in de Gazastrook. Er werden vier hulpverleners gedood bij een directe luchtaanval op een ambulance. Een andere hulpverlener van de Rode Halve Maan zou bij de grens zijn doodgeschoten door een Israëlische scherpschutter, ondanks eerdere toestemming om daar een gewonde op te halen.
83
Intussen konden veel slachtoffers die in Gaza onder het puin waren begraven niet worden bereikt.
76
In de vroege ochtend van 14 oktober kwam er van Israëlische zijde opnieuw een oproep aan Palestijnen om te vertrekken. De bewoners kregen daarvoor de tijd tot 16.00 uur lokale tijd. Via
beloofde het leger tot dan "geen schade" aan te richten aan de twee hoofdroutes naar het zuiden, waaronder de
Salah al-Din Road
. Er werd gezegd dat het leger rondom Gaza gereed stond voor komende taken.
80
Gaza werd nog steeds bijna continu gebombardeerd vanuit de lucht, zee en land. Circa 600.000 inwoners waren inmiddels naar het zuiden gevlucht. Hier werden woongebouwen aangevallen en vernietigd. Er werd een luchtaanval uitgevoerd op huizen in het
vluchtelingenkamp
Deir al Balah
en twee nabij de stad Rafah. Ook
Jabalia Camp
bij Gaza-Stad werd aangevallen. In totaal werden hierbij 28 mensen gedood.
85
86
De bewoners van
Gaza-Stad
, inclusief de vluchtelingen in de beschermde nood-opvangen van de VN, kregen van het Israëlische leger opnieuw een instructie om naar het zuiden te vluchten. Hun werd beloofd dat zij op 15 oktober tussen 10 en 13 uur niet zouden worden aangevallen. De
Secretaris-generaal van de Verenigde Naties
had daarvóór herhaald dat een onmiddellijke en volledige evacuatie onmogelijk was. De
Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) zei dat een evacuatie van ziekenhuizen voor de meest kwetsbare patiënten een doodvonnis zou betekenen.
85
Tijdens de nog altijd aanhoudende bombardementen en beschietingen werd op 16 oktober een woongebouw in Khan Younis aangevallen, waarbij 22 Palestijnen werden gedood. Er werden ook aanvallen uitgevoerd nabij een ziekenhuis en op hoofdwegen, waardoor nieuwe verkeersproblemen ontstonden.
87
Er was sprake van drie luchtaanvallen op Khan Younis, waarbij meer dan 100 mensen, de meesten vluchtelingen, werden gedood. Het Israëlische leger zei dat het Hamas-doelen in het zuiden had aangevallen. Een woordvoerder zei "dat er op het moment geen humanitaire crisis in Gaza heerst" en dat er "geen verplichting is om Hamas van elektriciteit te voorzien".
88
Het ministerie voor
burgerbescherming
in Gaza-Stad – dat de reddingsoperaties coördineerde – werd gebombardeerd, waarbij 7 medewerkers werden gedood.
87
Centraal en zuidelijk Gaza waren overvol en vele vluchtelingen moesten op straat overnachten. Er waren diverse berichten dat, vanwege de aanhoudende luchtaanvallen op zuidelijk Gaza, de overvolle noodonderkomens zonder water, stroom en sanitair, veel families naar Gaza-Stad terugkeerden.
87
88
Bij de Rafah-grensovergang stonden al dagenlang vrachtwagens met hulpgoederen voor Gaza te wachten, maar deze konden door de aanhoudende bombardementen niet verder. De VS kwam met een plan voor een staakt-het-vuren om de leveringen mogelijk te maken, maar desondanks werd de grensovergang op 16 oktober gebombardeerd door Israël.
88
Bezoek van Biden aan Israël en eerste reactie Egypte over vluchtelingen
bewerken
brontekst bewerken
Bij zijn korte bezoek aan Israël op 18 oktober betuigde Biden nogmaals zijn onvoorwaardelijke steun aan de Israëlische acties. Wel drong hij aan op directe humanitaire hulp aan Gaza. De Israëlische regering zei hiermee akkoord te gaan, maar weigerde toegang te verlenen via Israëlisch grondgebied. Ook weigerden zij een tijdelijk staakt-het-vuren af te kondigen. Daarnaast waren ze tegen de levering van brandstof, nodig voor de distributie van water en het functioneren van de ziekenhuizen. De VN-Veiligheidsraad was niet in staat tot een oproep hiertoe als gevolg van een
veto
van de VS (permanent lid van de Veiligheidsraad), omdat in de aangeboden resolutie Hamas niet eenzijdig werd veroordeeld.
89
Biden zegde voor 100 miljoen dollar hulp aan Gaza en de Westoever toe.
90
Egypte weigerde de 500 à 600 Palestijnen met Amerikaanse nationaliteit en andere buitenlanders om via Rafah Gaza te laten verlaten, zolang de noodhulp niet kon worden geleverd. Op 19 oktober had nog steeds geen enkele noodhulp Gaza bereikt. De Egyptische president,
Abdul Fatah al-Sisi
, weet het stagneren daarvan aan de Israëlische luchtaanvallen op de Rafah-grensovergang.
91
Honderdtwintig vrachtwagens met hulpgoederen stonden te wachten. De eerste 20 hoopten de volgende dag Gaza te bereiken na reparatie van de weg. Volgens de VN zouden er dagelijks 100 vrachtladingen nodig zijn.
92
De Egyptische president Sisi weigerde een massale instroom van vluchtelingen in de Sinaï toe te staan. Hij vreesde dat het een nieuwe basis zou worden voor terroristische acties, waarop Israël directe aanvallen op Egyptisch grondgebied zou gaan uitvoeren. Het zou bovendien de weg vrijmaken voor de verplaatsing van Palestijnen van de Westoever naar Jordanië, waarna een onafhankelijke Palestijnse staat onmogelijk zou worden, omdat het land er wel was maar het volk niet. Sisi suggereerde de Palestijnen tijdelijk te verplaatsen naar de
Negev
totdat het Israëlische leger zijn operatie had voltooid.
91
In de nacht van 18 op 19 oktober werd zuidelijk Gaza, waar Israël de vluchtelingen naartoe had gestuurd, hevig gebombardeerd. Israël zei dat het Hamas-doelen had aangevallen. Volgens plaatselijke autoriteiten werden bij drie bombardementen op Khan Younis meer dan 100 Palestijnen gedood, waarvan de meesten vluchtelingen waren uit noordelijk Gaza. Op 16 oktober had Israël voor drie uur een deel van de watertoevoer naar het zuiden hervat, net voldoende voor 14% van de behoefte van de ruim 2 miljoen inwoners.
93
De eerste gegijzelden komen vrij op 23 oktober 2023
bewerken
brontekst bewerken
Na de vrijlating van twee gijzelaars op 23 oktober werden bij verhevigde bombardementen in de nacht meer dan 700 Palestijnen gedood. Het was het hoogste aantal doden op een dag sinds 7 oktober. In Khan Younis werd onder meer een woonflat van vier verdiepingen vernietigd, met minstens 32 doden als gevolg. In Gaza-Stad werden minstens 19 burgers gedood en tientallen onder het puin bedolven door een aanval op een woonhuis. De IDF beweerde op de dag van de aanval dat het tientallen Hamasstrijders had gedood in aanvallen op meer dan 400 "Hamasdoelen".
94
Secretaris-generaal van de VN
António Guterres
riep op 24 oktober op tot een humanitaire pauze. Israël reageerde woedend toen Guterres opmerkte dat de aanval van Hamas "niet in een vacuüm" had plaatsgevonden en een verband legde met de "56 jaar van verstikkende bezetting". Israël eiste zijn aftreden. De Israëlische VN-ambassadeur,
Gilad Erdan
, kondigde aan dat er geen visa meer zouden worden verstrekt aan vertegenwoordigers van de VN, "om ze een lesje te leren".
95
In de nacht van 25 op 26 oktober deed het Israëlische leger voor de derde keer met tanks een inval in Gaza. Het ging om voorbereidingen voor de volgende fases van de oorlog, het op handen zijnde grondoffensief. Naar eigen zeggen werden "talloze terreurcellen" uitgeschakeld. Er werden daarnaast bombardementen uitgevoerd op onder andere de zuidelijke stad Khan Younis en het vluchtelingenkamp Bureij. Volgens Amerikaanse media zou het grondoffensief zijn uitgesteld op aandringen van de VS, die eerst meer luchtafweer naar het Midden-Oosten wil brengen.
96
Eerste bijeenkomst VN-Veiligheidsraad
bewerken
brontekst bewerken
In de
VN-Veiligheidsraad
werden resoluties om gevechtspauzes voor het leveren van noodhulp in te lassen of een staakt-het-vuren op te leggen door grootmachten VS en Rusland wederzijds met een veto geblokkeerd, omdat men het niet eens kon worden over de tekst.
95
97
Israël weigerde de aanvallen op Gaza te onderbreken om humanitaire hulp mogelijk te maken. Alleen de Veiligheidsraad kan bindende resoluties uitvaardigen. De
Algemene Vergadering
kan alleen niet-bindende aanbevelingen doen.
98
Op de avond van 27 oktober werd in de Algemene Vergadering met overgrote meerderheid opgeroepen tot een staakt-het-vuren en werd directe toegang van hulp tot de Gazastrook geëist. Nederland onthield zich daarbij van stemming. Israël reageerde woedend en noemde de oproep "verachtelijk". Nog tijdens de stemming verbrak Israël het contact met de buitenwereld en startte met de zwaarste bombardementen op Gaza sinds 7 oktober. Daarbij werden het internet en andere communicatiemiddelen voor onbepaalde tijd uitgeschakeld. Er vonden ook zware beschietingen met artillerie vanuit Israël plaats.
99
Start Israëlisch grondeffensief op 27 oktober 2023
bewerken
brontekst bewerken
Op 25 en 26 oktober werden met tanks beperkte invallen in Gaza uitgevoerd als voorbereidingen voor de volgende fases van de oorlog, het op handen zijnde grondoffensief. In de nacht van 27 op 28 oktober startte een grootschaligere inval, die vooralsnog een voorbereiding leek te zijn op het grote grondoffensief.
100
Netanyahu verklaarde dat de oorlog met de uitbreiding van de grondoperaties de "tweede fase" was ingegaan, met als doelen de Hamas-regering en zijn militaire capaciteiten te vernietigen en de gijzelaars naar huis te halen.
101
Men bleef de Gazanen in noordelijk Gaza oproepen om naar het zuiden te vluchten. De BBC onderzocht een aantal gevallen waarin de IDF bewoners opriep naar bepaalde locaties te vluchten, waarna deze plaatsen werden gebombardeerd.
102
De Israëlische autoriteiten verklaarden Gaza-Stad tot oorlogsgebied. Netanyahu verklaarde op een persconferentie dat de Israëli's zich moesten voorbereiden op een "lang en moeilijk" offensief en noemde de operatie Israëls "tweede onafhankelijkheidsoorlog" sinds 1948. Hij zei er bij dat dit "nog maar het begin" was.
101
Door de aanhoudende bombardementen en gebrek aan brandstof en uitrusting was een beperkt aantal ambulances beschikbaar. Op 29 oktober waren er circa 1,4 miljoen interne vluchtelingen in Gaza, die onderdak zochten in onder andere
UNRWA
-faciliteiten, ziekenhuizen, kerken en scholen. Ongeveer 700.000 werden door families opgevangen. Minstens 117.000 vluchtelingen verbleven nog in medische faciliteiten in Gaza-Stad en noordelijk Gaza.
103
Terwijl de bombardementen over de Gazastrook voortduurden, rukte het leger de volgende dagen op met tanks en ander groot materieel, onder dekking van artillerie vanaf land en de kustwateren. Op 30 oktober werd de
Salah al-Din Road
, de hoofdweg van noord naar zuid, met tanks geblokkeerd. Getuigen meldden dat tanks vuurden op auto's die trachtten te passeren. Vanuit de lucht werd een deel van de weg gebombardeerd, resulterend in grote kraters. Met een gepantserde bulldozer werd begonnen aan vernieling van de weg, totdat volgens berichten na ruim een uur de tanks tot terugtrekking werden gedwongen.
104
Vanuit het noorden en oosten werd de grondoperatie uitgebreid. Op 31 oktober meldde het leger dat meer dan 20.000 troepen in Gaza waren. Op 31 oktober werd rond middernacht een woonhuis in
Az Zawayda
in Centraal-Gaza gebombardeerd, waarbij een hele familie van drie generaties – 18 personen, voornamelijk kinderen en vrouwen – omkwam. Even later werden bij een aanval op een woning in de wijk
Az Zaytoun
in Gaza-Stad minstens 15 Palestijnen gedood. In de middag van 31 oktober voerde het leger zes luchtaanvallen uit op het
Jabalia
-vluchtelingenkamp. Een hele woonwijk met 30 woningen werd met de grond gelijk gemaakt. Minstens 50 mensen werden gedood, een onbekend aantal werd onder het puin bedolven.
105
Hamas zei dat bij de aanval op Jabalia ook zeven Israëlische gijzelaars waren omgekomen, onder wie drie met een buitenlands paspoort. Israël beweerde bij de aanval een Hamasleider en tientallen strijders te hebben gedood, wat door Hamas werd ontkend. De volgende dag werden opnieuw bombardementen op het vluchtelingenkamp uitgevoerd. Israël beweerde dat een Hamas-complex en een commandant waren getroffen.
106
Onder andere een UNRWA-school werd getroffen.
107
Volgens wapenexperts werden waarschijnlijk geleide bommen van 900
kg gebruikt. Naar schatting werden minstens zo'n 200 mensen gedood, het meest vrouwen en kinderen. Velen werden bedolven onder het puin en konden niet worden geborgen, omdat materieel de plaatsen niet konden bereiken via de vernielde straten en door gebrek aan brandstof.
108
Op 2 november was volgens het leger Gaza-stad vanaf drie zijden omsingeld en werden operaties uitgevoerd in de stad.
109
Vanuit het tunnelsysteem werden guerrilla-aanvallen uitgevoerd door Palestijnse strijders.
107
Op 31 oktober sneuvelden de eerste twee soldaten tijdens de invasie. In de eerste dagen van de grondoperatie werden in totaal 18 soldaten gedood, waaronder een officier.
109
Leveranciers van satellietbeelden staakten in oktober de distributie van gedetailleerde beelden aan nieuwsorganisaties, zodat de Israëlische grondoperatie niet langer te volgen is.
110
Ook gedurende de daaropvolgende dagen werden aanvallen op Jabalia uitgevoerd. Bij een aanval op de UNRWA-school
al-Fakhoora
met honderden vluchtelingen werden op 3 november minstens 15 mensen gedood en 54 verwond.
111
112
Rond 6 november had het leger na intensieve bombardementen noordelijk Gaza afgesneden van de rest van de Gazastrook en Gaza-stad geheel omsingeld. Het leger maakte zich op voor grondgevechten met de ingesloten militanten van Hamas.
113
Gebruik van witte fosfor
bewerken
brontekst bewerken
In oktober 2023 rapporteerde behalve
Human Rights Watch
114
ook
Amnesty International
dat het Israëlische leger
witte fosfor
had gebruikt bij luchtaanvallen in Gaza en in
Zuidelijk Libanon
115
116
Eind oktober sprak de
NOS
met Libanese dorpelingen van het grensdorp Dhayra in Libanon die vertellen dat ze na deze aanvallen met ademhalingsproblemen in het ziekenhuis behandeld moesten worden.
117
Nadat begin november het kantoor van het
Franse persbureau AFP
in Gazastad door een aanval was getroffen, maakte een fotograaf van het AFP op zondagochtend 5 november foto’s en video’s van een aantal luchtaanvallen door het Israëlische leger. Daarbij constateerde hij bij dat boven het dichtbevolkte gebied van Gaza witte fosforgranaten werden gebruikt. De Brits-Palestijnse plastisch chirurg
Ghassan Abu Sitta
twitterde eind oktober dat hij in het Al-Shifa-ziekenhuis een dertienjarig kind had behandeld voor fosforwonden aan de benen.
"Ik herkende het heel duidelijk"
, licht hij telefonisch toe.
"In
2009
heb ik het ook hier in Gaza gezien. Het weefsel was wit geworden en de wond liep door tot het bot. Ik heb het dode weefsel verwijderd."
118
Aanval op ambulancekonvooi op 3 november 2023
bewerken
brontekst bewerken
Op 3 november werd een konvooi van ambulances gebombardeerd dat volgens de Hamas-regering patiënten op last van het Israëlische leger (IDF) van het al-Shifa-ziekenhuis in Gaza-stad naar Rafah zou evacueren. De Palestijnse
Rode Halve Maan
zei dat het konvooi tweemaal werd getroffen op weg naar het al-Shifa-ziekenhuis - een keer terwijl het onderweg was en een tweede keer buiten de poort van het ziekenhuis, waar het naar verluidt was gearriveerd om patiënten uit te laden. Minstens 15 mensen werden gedood, anderen raakten zwaar gewond. De BBC verifieerde de beelden van het bombardement op de ambulance bij het ziekenhuis. Het Egyptische ministerie van Volksgezondheid zei dat vanwege de "gebeurtenissen" bij het al-Shifa-ziekenhuis er slechts zeventien gewonde Palestijnen zijn geëvacueerd voor behandeling in Egyptische ziekenhuizen in plaats van de 28 die oorspronkelijk waren gepland. De IDF beweerde dat de ambulances werden gebruikt voor het vervoer van Hamasstrijders en wapens en tevens dat onder het ziekenhuis een hoofdkwartier van Hamas was gevestigd. Er werd echter geen bewijs van geleverd. Bij het ziekenhuis zochten duizenden mensen bescherming tegen de Israëlische bombardementen.
111
Verdere intensivering bombardementen 4 november 2023
bewerken
brontekst bewerken
Op 4 november werden de bombardementen opgevoerd, waarbij scholen, moskeeën en nog meer ziekenhuizen werden getroffen. Ook zonnepanelen op woningen werden vernield, waarmee voor velen de laatste stroomvoorziening werd uitgeschakeld. Twee moskeeën werden aangevallen.
112
Het Israëlische leger maande de overgebleven inwoners van noordelijk Gaza nogmaals om het gebied te verlaten en beloofde dat er op 4 november vier uur lang een veilige route zou zijn. Hamas zou volgens de IDF de evacuatie verhinderden. Bewoners betwijfelden echter of de route wel veilig was vanwege de voortdurende bombardementen. Straten en auto's waren vernield en er was een gebrek aan benzine. Israëlische grondtroepen controleerden inmiddels de weg naar het zuiden. Naar schatting verbleven er nog enkele honderdduizenden burgers in het noorden.
113
In de nacht van 5 op 6 november vond een van de hevigste bombardementen plaats sinds het begin van de oorlog. Bij een luchtaanval op vluchtelingenkamp Shati werd een onbekend aantal mensen onder het puin bedolven. Ook in de zogenaamde "veilige zone" in centraal en zuidelijk Gaza waren bombardementen en vluchtelingen waren gedwongen buiten op straat te overnachten. De luchtaanvallen gingen de volgende dag en nacht door. De grondtroepen, die Gaza-Stad geheel hadden omsingeld, maakten zich op om de stad binnen te trekken.
113
Volgens de Palestijnse autoriteiten waren ook bakkerijen een doelwit.
110
Op 10 november voerde Israël een aanval uit op de al-Buraq-school in Gaza-Stad. Door bombardementen en artillerievuur werden circa 50 personen gedood.
119
55
De Israëlische VN-ambassadeur, Gilad Erdan, beweerde op 10 november dat alle medewerkers van het gezondheidsministerie en veel van de UNRWA-hulpverleners lid waren van Hamas. Sinds 7 oktober waren meer dan 100 UNRWA-medewerkers gedood. UNRWA-communicatiedirecteur Juliette Touma zei dat er geen enkele basis is voor de Israëlische bewering dat stafleden van haar organisatie Hamas-lid zijn.
120
Duizenden Palestijnse vluchtelingen trokken te voet richting het zuiden via de zogenaamde veilige corridor
Salah al-Din Road
Euro-Med Human Rights Monitor
publiceerde op 11 november getuigenissen over de evacuatieroute waarin werd beweerd dat het Israëlische leger de corridor als val gebruikte om personen en families te doden, arresteren of misbruiken. Beelden toonden een compleet vernielde weg en volgens verklaringen waren er circa vijf kilometer zuidelijk van Gaza-Stad checkpoints van de IDF.
121
Volgens de getuigen werden vluchtelingen door het leger naar twee checkpoints gestuurd, waar een observatiesysteem was geïnstalleerd en zij hun identiteitskaarten moesten tonen en onder dwang een gezichtsscan werd gemaakt.
122
De vluchtelingen werden met waarschuwingsschoten naar het checkpoint gejaagd. Mannen en vrouwen werden gescheiden door twee aparte containers met camera's gestuurd.
123
Het checkpoint was langs de evacuatieroute, net ten zuiden van de Wadi Gaza, en was op satellietbeelden herkenbaar. Terugkeer naar het noorden werd verhinderd. Circa 3 kilometer ten noorden van de Wadi Gaza had het leger de eigenlijke scheidslijn tussen noord en zuid gecreëerd bestaande uit een fysieke oost-westgrens.
124
,p.12-13
Voertuigen zouden worden tegengehouden en de vluchtelingen moesten ongeveer zeven kilometer lopen tot zuidelijk Gaza. Ze werden beroofd van persoonlijke bezittingen en gedwongen met de handen omhoog en een witte vlag verder te lopen. Families werden getroffen door artillerievuur en hulpverlenende omstanders werden door soldaten beschoten. Langs de weg lag het bezaaid met lichamen, vooral van vrouwen en kinderen.
121
123
De mensenrechtenorganisatie beklaagde het delen van filmpjes die beelden tonen van soldaten die lichamen van gedode vluchtelingen verminken of bevuilen of er zelfs ledematen van afsnijden.
125
Ook Midden- en Zuid-Gaza doelwit van de bombardementen
bewerken
brontekst bewerken
Ook in Midden- en Zuid-Gaza bleven dagelijks bombardementen plaatsvinden. Verder werden de steden Khan Younis en Rafah in het zuiden veelvuldig gebombardeerd. Nadat er op 12 november een woonhuis in Khan Younis was gebombardeerd − waarbij circa 11 mensen werden gedood en 25 gewond raakten − voerde Israël op 14 november opnieuw een reeks aanvallen uit, waarbij tientallen mensen werden gedood of verwond.
126
127
Op 13 november bombardeerde de Israëlische marine in Rafah een onderkomen van het personeel van hulporganisatie UNRWA. Omdat de aanval door de IDF was aangekondigd, kon het gebouw tijdig worden ontruimd.
126
In het noorden drong de IDF een school en twee gezondheidscentra van UNRWA binnen en dwong de vluchtelingen de gebouwen te verlaten en naar het zuiden te trekken. De gezondheidscentra werden vervolgens door artillerie onder vuur genomen.
126
Op 14 november werd een deel van de communicatie-infrastructuur zuidelijk van de Wadi Gaza beschadigd door bombardementen. In de middag van 16 november vielen alle basis-telefoon- en internetverbindingen in Gaza uit door gebrek aan brandstof.
122
128
In de nacht van 15 op 16 november werden pamfletten boven gebieden ten oosten van Khan Younis uitgestrooid, waarin de bewoners van vier plaatsen werd bevolen onmiddellijk te evacueren naar "bekende schuilplaatsen".
122
129
Bij twee luchtaanvallen op het
vluchtelingenkamp Nuseirat
in Centraal-Gaza werden minstens 20 mensen gedood en 140 onder het puin bedolven.
130
Op 18 november werden in Khan Younis bij een aanval op een woning 26 personen gedood.
131
Op dezelfde dag werden bij twee bombardementen op woongebouwen in het vluchtelingenkamp
Jabalia
meer dan 80 personen gedood. Minstens 24 vluchtelingen werden gedood in de al-Fakhouri-school.
132
Daarnaast kwamen 32 leden van één familie om, waaronder 19 kinderen.
133
Op een school in
Beit Lahia
werden meer dan 50 mensen gedood bij een bombardement.
134
Op 19 november werden bij aanvallen op burgerdoelen in Jabalia en Gaza-Stad 58 mensen gedood.
135
In de vroege ochtend van 20 november werden bij een aanval op twee burgerdoelen in zuidelijk Gaza 17 mensen gedood en raakten er 15 gewond.
135
Op 21 november kreeg het Jordaans veldhospitaal, dat net in Khan Younis was opgezet, opdracht te evacueren. Jordanië zei hier geen gehoor aan te geven en riep zijn ambassadeur in Israël terug.
Volgens
The New York Times
was het aantal burgerdoden in de 2 maanden tot 25 november hoger dan of minstens vergelijkbaar met het aantal slachtoffers bij de tot nu 18 maanden durende
Russische invasie van Oekraïne sinds 2022
136
Uitbreiding van het grondoffensief
bewerken
brontekst bewerken
Rond 9 november hadden de grondgevechten zich uitgebreid tot Midden-Gaza en op 15 november nog verder naar het zuiden rond Khan Younis. Op 17 november hadden de gevechten Oost-Rafah aan de zuidgrens bereikt. Dit bleef gepaard gaan met bombardementen verspreid over heel Gaza.
130
Op 10 november werden vier grote ziekenhuizen met tanks en andere gepantserde voertuigen belegerd. Op 11 november waren er omvangrijke straatgevechten in Gaza-Stad. De gevechten concentreerden zich in het noorden, maar er was ook melding van gevechten in centraal Gaza. Op 20 november werd het Indonesian Hospital in het noordelijke Beit Lahia door tanks omsingeld en aangevallen. Er werden 12 patiënten en begeleiders gedood en velen gewond. Het ziekenhuis was al vier keer eerder aangevallen en zat inmiddels geheel zonder stroom, met een tekort aan water en medisch materiaal.
135
Op 21 november begon het leger Jabalia in te sluiten, na het kamp in de voorafgaande weken intens te hebben gebombardeerd met grote aantallen burgerslachtoffers tot gevolg. Bij een aanval op het al-Awda-ziekenhuis in Jabalia werden vier artsen gedood.
Eerste staakt-het-vuren op 24 november 2023
bewerken
brontekst bewerken
Tijdens het staakt-het-vuren vindt een uitwisseling van gevangenen plaats, en sluit een vader zijn gegijzelde 13-jarige dochter weer in de armen
Op 24 november ging een zevendaags staakt-het-vuren in, in ruil voor de vrijlating van 50 Israëlische gijzelaars en 150 Palestijnse gevangenen die al vóór de oorlog in Israëlische gevangenissen werden vastgehouden.
137
Israël verbood middels strooibiljetten vluchtelingen tijdens de gevechtspauze naar hun woning in het noorden terug te keren. Het leger verhinderde hun terugkeer. Twee vluchtelingen werden op 24 november op hun weg naar huis doodgeschoten en 11 anderen in hun benen geschoten.
138
Israël kondigde direct aan dat de oorlog in volle hevigheid hervat zou worden zodra het staakt-het-vuren zou zijn beëindigd.
139
Op 1 december hervatte Israël de bombardementen, nadat een uur voor afloop van de vuurpauze vanuit Gaza een raket was afgeschoten. Netanyahu zei dat Hamas niet zoals afgesproken alle vrouwen had vrijgelaten; Hamas gaf de schuld aan Israël, die het aanbod weigerde om andere gijzelaars vrij te laten en dreigde de oorlog na de vrijlating te hervatten. Hamas zei dat Israël binnen zeven uur na hervatting van de gevechten meer dan 60 mensen had gedood.
140
Aanvallen in 2024
bewerken
brontekst bewerken
Ook gedurende heel 2024 werd door Israël dagelijks een groot aantal luchtaanvallen verspreid over heel Gaza uitgevoerd, inclusief op ziekenhuizen, scholen en andere schuilplekken voor vluchtelingen. Aan het begin van 2024 was het aantal geïdentificeerde doden volgens de autoriteiten minstens 22.000 en het aantal gewonde Palestijnen 57.000 met zo'n 7.000 vermisten, vermoedelijk onder het puin.
141
Eind van dat jaar waren die aantallen respectievelijk bijna 46.000 en 108.000.
142
Dat betekent dat er in 2024 minimaal zo'n 35.000 Gazanen werden gedood, waarvan het merendeel vrouwen en kinderen. Meermaals verschenen er in de media berichten over lichamen die op de straten werden aangevreten door honden en katten.
143
144
145
Deze personen zullen waarschijnlijk nimmer worden geïdentificeerd.
Op 2 januari 2024 werd bij een explosie in Beiroet Hamas-kopstuk Saleh Al-Arouri gedood.
146
Op 22 januari 2024 meldde het Israëlisch leger dat ze de stad
Khan Younis
, in het zuiden van de Gazastrook, hadden omsingeld. Het is de geboortestad en woonplaats van
Yahya Sinwar
, de politieke leider van Hamas in de Gazastrook, die wordt beschouwd als het brein achter de terreuraanval van 7 oktober 2023. Bij gevechten kwamen tientallen Palestijnse militanten om. Het leger hoopte in het uitgebreide netwerk van ondergrondse tunnels de Hamas-leiders en Israëlische gijzelaars te vinden.
147
Op 31 juli 2024 werd Hamas-leider en bemiddelaar
Ismail Haniyah
gedood bij een explosie in de
Iraanse
hoofdstad
Teheran
, waar hij op dat moment verbleef om de inauguratie van de nieuwe Iraanse president
Masoud Pezeshkian
bij te wonen. Iran beschuldigde
Israël
van een moordaanslag op Haniyah.
Verder verloop in 2025
bewerken
brontekst bewerken
Tweede staakt-het-vuren in januari 2025
bewerken
brontekst bewerken
Dankzij bemiddeling van
Qatar
, de
Verenigde Staten
en
Egypte
werd bij onderhandelingen tussen Hamas en Israël op 15 januari 2025 een voorlopig akkoord over een
staakt-het-vuren
bereikt. Israël ging pas op 17 januari definitief akkoord.
148
Het bestand zou ingaan op 19 januari om 10:15 plaatselijke tijd. In de eerste fase van 6 weken zouden 33 Israëlische gijzelaars worden geruild tegen Palestijnse gevangenen. Naast het voorlopig stoppen van de aanvallen en gedeeltelijke terugtrekking van troepen zou de levering van humanitaire hulp worden hervat en Gazanen mogen terugkeren naar hun woonplek. Voor fase 2 waren onderhandelingen voorzien over het ruilen van de overige circa 70 (levende en dode) gegijzelden tegen Palestijnse gevangenen en volledige terugtrekking van Israëlische troepen uit Gaza. In fase 3 zou een definitieve wapenstilstand moeten worden bereikt en Gaza worden herbouwd. In de media verschenen berichten die suggereren dat Israël na fase 1 of 2 de oorlog weer in volle hevigheid wil hervatten.
149
Tussen het bereiken van het voorlopig akkoord en het ingaan van het bestand voerde Israël het aantal bombardementen sterk op, waarbij nog vele Palestijnen werden gedood en gebouwen vernietigd. Alleen al op 17 januari werden daarbij meer dan 80 mensen gedood.
148
Het ingaan van de vuurpauze werd nog enkele uren vertraagd, omdat de namen van de drie vrij te laten gijzelaars nog niet waren vrijgegeven. Ook tijdens dit uitstel ging Israël door met het bombarderen van burgerdoelen en doodde in die korte tijd nog 19 personen. Bij een luchtaanval op een groep Gazanen die de vuurpauze vierden, werd in de laatste minuten nog een vader met twee van zijn kinderen op een ezelskar met een raketaanval gedood en een derde gewond.
150
Drie vrouwelijke gijzelaars werden in de loop van 19 januari vrijgelaten. In ruil werden kort na middernacht 69 Palestijnse vrouwen en 21 kinderen vrijgelaten uit de
Ofer-gevangenis
op de Westoever. Ondanks het verbod van het leger om hun bevrijding te vieren, werden zij in
Ramallah
begroet door duizenden Palestijnen.
151
Van de 90 gevangenen waren er 82 al vóór '7 oktober' op de Westoever gearresteerd.
152
Dezelfde dag werden in
Rafah
twee burgers door Israëlische sluipschutters gedood bij een schending van de vuurpauze. Acht werden door geweervuur gewond. Het leger zei dat het waarschuwingsschoten waren.
153
Einde staakt-het-vuren (18 maart)
bewerken
brontekst bewerken
Op 18 maart 2025 kwam een einde aan het staakt-het-vuren, met grootschalige Israëlische luchtaanvallen op doelen in de Gazastrook. De verrassingsaanval resulteerde in minstens 330 doden, onder wie vrouwen en kinderen.
154
De wapenstilstand tussen Israël en Hamas was op 19 januari 2025 ingegaan en had tot doel een einde te maken aan de 17 maanden durende oorlog die begon in oktober 2023. Tijdens deze periode kwamen in de Gazastrook volgens Palestijnse autoriteiten ongeveer 48.000 mensen om het leven, terwijl in Israël 1.200 doden vielen en 251 mensen werden gegijzeld.
155
De aanval volgde op het mislukken van onderhandelingen over de vrijlating van Israëlische gijzelaars. Premier Benjamin Netanyahu gaf opdracht tot de luchtaanvallen, nadat Hamas weigerde de resterende gijzelaars vrij te laten. Israëlische functionarissen waarschuwden dat de militaire operaties zouden worden geïntensiveerd als Hamas niet zou voldoen aan de eisen voor vrijlating.
156
De Verenigde Staten, vooraf op de hoogte gebracht van de Israëlische luchtaanvallen, hebben hun steun aan Israël uitgesproken en Hamas verantwoordelijk gehouden voor de hernieuwde vijandelijkheden.
President Donald Trump
heeft Hamas gewaarschuwd voor verdere consequenties als de gijzelaars niet worden vrijgelaten.
157
Annexeren van Gaza en bombardementen (maart-april 2025)
bewerken
brontekst bewerken
Israëls minister van Defensie, Israel Katz, verklaarde dat hij het leger had opgedragen om meer grondgebied in Gaza in te nemen en dreigde delen van het gebied te annexeren als Hamas niet 59 Israëlische gijzelaars zou vrijlaten. De operatie begon 18 maart 2025 met luchtaanvallen die een einde maakten aan de wapenstilstand die sinds midden januari voor relatieve rust had gezorgd.
158
Over het hele gebied vonden voortdurende aanvallen plaats, waarbij drones, gevechtsvliegtuigen, artillerie en tanks werden ingezet. Hulpverleners in Gaza meldden dat de situatie zo hevig was als ooit tevoren.
Israëls minister van Defensie, Israel Katz, dreigde de bufferzones rond Gaza uit te breiden om Israëlische burgers en soldaten te beschermen. Hij stelde dat dit zou gebeuren door een permanente Israëlische bezetting van het gebied, mocht Hamas weigeren de gijzelaars vrij te laten.
De oprichting van bredere bufferzones, met name langs de noordelijke grens van Gaza, wordt al langer gezien als een doel van delen van de Israëlische veiligheidsdiensten en regering.
159
Gaza’s civiele defensie meldde dat sinds de hervatting van de bombardementen van 20 maart 504 mensen zijn omgekomen, een van de hoogste dodentallen sinds het begin van de oorlog, die inmiddels meer dan 17 maanden duurt.
160
Op 23 maart was er een Israëlische aanval op ambulance- en reddingsmedewerkers van de Palestijnse hulporganisatie Rode Halve Maan in de zuidelijke stad Rafah. De lichamen van de gedode hulpverleners werden later teruggevonden in een massagraf.
161
De gedwongen annexatie van Palestijns grondgebied en de vestiging van bufferzones door een bezettingsmacht zijn in strijd met het internationaal recht en de soevereiniteit van Gaza. Dergelijke handelingen worden door experts en juridische instanties als oorlogsmisdaden beschouwd, gezien de verplichtingen van Israël als bezettingsmacht onder het internationaal humanitair recht.
162
Hernieuwd grondoffensief (mei 2025)
bewerken
brontekst bewerken
Op 18 mei startte het Israëlisch leger een nieuw grondoffensief in Gaza, een operatie die "
Strijdwagens van Gideon
" wordt genoemd.
163
Het grondoffensief had volgens Israël als doel Hamas volledig uit te schakelen en strategische gebieden in de Gazastrook in te nemen.
164
In aanloop naar dit nieuwe offensief gaf het IDF aan meer dan 670 bombardementen op Gaza te hebben uitgevoerd. Op de eerste dag van het offensief zouden volgens
Al Jazeera
140 mensen zijn gedood. Premier Netanyahu sprak de intentie uit dat het leger Gaza na de aanvallen zich niet meer zou terugtrekken en gaf aan dat de burgerbevolking gedurende het offensief zou worden verplaatst.
165
In augustus 2025 kondigden Israëlische autoriteiten de intentie aan om heel Gaza-Stad in te nemen. Ter voorbereiding op deze militaire operatie werden diverse gebouwen, die volgens het IDF door Hamas als versterkte of uitzichtpunten gebruikt zouden kunnen worden, systematisch vernietigd, nadat de burgerbevolking was bevolen de stad te verlaten. Het IDF maakte daarbij onder meer gebruik van op afstand bestuurde met explosieven beladen robots.
166
Hoewel Israël aanvankelijk de symbolische datum van 7 oktober noemde voor de start van de operatie "Strijdwagens van Gideon 2", maakte het IDF kort hierna duidelijk niet te wachten tot het aanbreken van deze datum.
167
168
Vanaf 6 september werden diverse flats en kantoorgebouwen vernietigd. Op 8 september werden tientallen hoge gebouwen in Gaza-Stad door het Israëlische leger opgeblazen, volgens het IDF, omdat deze gebouwen door Hamas-strijders gebruikt zouden kunnen worden.
169
Op 16 september begon Israël, na een reeks bombardementen, ook met het grootschalige grondoffensief in Gaza-stad dat eerder was aangekondigd. Tanks drongen het centrum van de stad binnen. Tientallen gebouwen werden met de grond gelijkgemaakt, waaronder de Aybaki-moskee in het oosten van stad. Volgens het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid werden er in Gaza op de eerste dag meer dan 90 Palestijnen gedood. Van Israëlische zijde werd verklaard dat honderdduizenden burgers bezig waren de stad te ontvluchten. Op de tweede dag waren er minstens 150 doelen geraakt en enkele honderden doden gevallen.
170
171
Staakt-het-vuren oktober 2025
bewerken
brontekst bewerken
Zie ook:
Israëlisch-Palestijns vredesproces
en
Vredesplan voor Gaza
Op 29 september presenteerde Donald Trump, in het bijzijn van Benjamin Netanyahu, een "20
puntenplan" voor het beëindigen van de oorlog. Begonnen zou worden met een gedeeltelijke terugtrekking van het leger en stoppen met de bombardementen, uitwisseling van de levende en dode Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen, onder wie 250 tot levenslang veroordeelden en 1700 personen die sinds het begin van de oorlog zijn gearresteerd, en hervatting van de noodhulp aan Gaza. Over de andere punten zou daarna worden onderhandeld. De Palestijnen waren niet betrokken bij de totstandkoming van het plan. Zowel Israël als Hamas hadden het plan nog niet formeel geaccepteerd.
172
Een aantal Arabische en islamitische landen verwelkomde het plan.
173
De dag vóór de presentatie had Netanyahu met afgezant
Steve Witkoff
en Trumps schoonzoon
Jared Kushner
onderhandeld over het "20
puntenplan". Volgens Axios verschilde het gepresenteerde plan door Netanyahu's tussenkomst significant van de versie waarmee de groep Arabische en islamitische landen eerder akkoord waren gegaan. Vertegenwoordigers van Saoedi-Arabië, Egypte, Jordanië en Turkije waren furieus over de wijzigingen.
174
Door de aanpassingen werd de terugtrekking van het leger gekoppeld aan de voortgang van de ontwapening van Hamas en kreeg Israël een veto-recht over het uitvoeringsproces van het plan.
174
Op 9 oktober 2025 waren beide partijen akkoord met de eerste fase van het plan.
175
Op 13 oktober werden de laatste 20 levende gijzelaars die door Hamas werden ontvoerd op 7 oktober 2023 vrijgelaten uit Gaza, volgens het staakt-het-vurenakkoord.
176
Aanvallen op ziekenhuizen
bewerken
brontekst bewerken
Naarmate de oorlog voortduurde werd de gehele medische infrastructuur aangevallen, waarbij de meeste ziekenhuizen en klinieken werden vernietigd en anno 2025 nog slechts enkele ziekenhuizen minimaal kunnen functioneren.
Op 14 oktober 2023 gaf Israël opdracht het al-Awda-ziekenhuis in Noord-Gaza binnen twee uur te ontruimen terwijl er nog patiënten werden behandeld. Volgens het leger was de evacuatie nodig omdat het ziekenhuis zou worden gebombardeerd.
177
In totaal kregen 23 ziekenhuizen de opdracht om hun complex te ontruimen, waarvan er drie daadwerkelijk werden geëvacueerd nadat zij waren getroffen en beschadigd.
178
Naar verluidt waren er op 27 oktober luchtaanvallen rond ziekenhuizen en werd het al-Shifa-ziekenhuis in Gaza-stad gebombardeerd. Het leger beweerde dat het ziekenhuis een commandocentrum en uitvalsbasis was voor gewapende brigades van Hamas. Israël deed met tanks invallen in Gaza, waarbij hevige gevechten ontstonden. Volgens het leger was het niet de start van het aangekondigde grondoffensief.
99
Bij verhevigde bombardementen op 4 november werden onder andere zonnepanelen op ziekenhuizen werden vernield. Bij het al-Wafa-ziekenhuis werd de hoofdgenerator getroffen, terwijl die van het Kamal Adwan-ziekenhuis geheel uitviel door gebrek aan brandstof. De ingang van het al-Shifa-ziekenhuis en al-Nasser-kinderziekenhuis werden gebombardeerd, evenals de gebieden rond het al-Quds-ziekenhuis en het Indonesisch ziekenhuis.
112
In de nacht van 5 op 6 november werden de zonnepanelen van het al-Shifa-ziekenhuis vernietigd.
113
Op 6 november werd gemeld dat het al-Rantisi-ziekenhuis twee keer was aangevallen, waarbij de zonnepanelen en de watertanks waren vernietigd. Ook het kankerbehandelingscentrum en een kinderkliniek werden gebombardeerd. Het enige gespecialiseerde centrum voor geestelijke gezondheidszorg werd vernietigd.
110
Op 9 en 10 november werd een aantal ziekenhuizen gebombardeerd. Het al-Rantisi-kinderziekenhuis werd getroffen, waardoor een grote brand ontstond. Andere doelwitten waren het al-Nasr-kinderziekenhuis, het al-Awda-ziekenhuis,
Patient’s Friends Hospital
en het al-Quds-ziekenhuis.
179
180
Bij het al-Quds-ziekenhuis werd minstens één persoon gedood door een sluipschutter.
55
Het Indonesisch ziekenhuis werd binnen vijf seconden getroffen door 16 bommen, waarbij de infrastructuur en de ingang werden vernietigd. Op 10 november werden het Al-Shifa-ziekenhuis, het al-Rantisi-kinderziekenhuis, het al-Nasr-kinderziekenhuis en nog een vierde ziekenhuis ingesloten door pantservoertuigen en tanks en met tankvuur bestookt.
181
179
Een kliniek van het al-Shifa-ziekenhuis werd herhaaldelijk gebombardeerd en aangevallen door tanks, waarbij minstens 13 doden en een aantal gewonden vielen.
55
Delen van het complex werden vernield en er ontstond brand. Hier bevonden zich bijna 5.000 patiënten en duizenden vluchtelingen.
181
Vanuit het al-Shifa-ziekenhuis werd in de ochtend van 11 november bericht dat het complex met bombardementen en artillerievuur werd aangevallen. Met aanvalsdrones en door sluipschutters werd iedereen die zich tussen gebouwen op het terrein verplaatste of trachtte het terrein te verlaten aangevallen. Voordien was het gebied rond het complex door het leger met bulldozers schoongeveegd. In de nacht was de laatste stroomvoorziening uitgevallen en de doden stapelden zich op, ook met ontbindende lijken die eerder naar het ziekenhuis waren gebracht. De intensive care, de couveuses en
dialyse
-apparatuur waren inmiddels uitgevallen. Al spoedig stierven de eerste twee baby's. De minister van Gezondheid beschuldigde het Israëlische leger ervan het ziekenhuis te hebben bestookt met
witte fosfor
120
Doordat de watertanks waren vernietigd, was er nauwelijks nog water en voor de patiënten en vele duizenden vluchtelingen was er nauwelijks of geen voedsel meer.
De IDF zei op 12 november dat het al-Shifa-ziekenhuis 300 liter brandstof had geweigerd. Volgens de ziekenhuisdirecteur zou het net voldoende zijn geweest voor 15-30 minuten stroom en was er tussen de 8.000 en 12.000 liter per dag nodig, en had hij geëist dat het zou worden geleverd via het Rode Kruis.
182
Volgens
The New Arab
ontkende Abu Salmiya dat er diesel van het Israëlische leger was geweigerd.
183
Op 12 november 2023 was elk contact met het ziekenhuis verbroken. Al Jazeera berichtte dat het complex van alle kanten door drones werd gebombardeerd.
Ook bij het Indonesisch ziekenhuis was de stroom door gebrek aan brandstof uitgevallen. Bij het al-Quds-ziekenhuis waren de generatoren als gevolg van de bombardementen onherstelbaar beschadigd geraakt. Als gevolg van het uitvallen van de communicatie met ziekenhuizen kon de lijst van slachtoffers niet worden bijgewerkt.
184
VN-rapport
bewerken
brontekst bewerken
Een onderzoekscommissie van de VN concludeerde in een rapport van september 2024 dat zij geen bewijs had kunnen vinden voor de Israëlische claims dat ziekenhuizen werden gebruikt voor militaire doeleinden. Ook stelden zij vast dat het leger niet had voldaan aan de principes van voorzorg, onderscheid van doelen en proportionaliteit en schuldig was aan de oorlogsmisdaden van doelbewust doden en het aanvallen van beschermde objecten onder internationaal humanitair recht. Het vorderen van het beschermde Turks Ziekenhuis voor militaire doeleinden werd eveneens een oorlogsmisdaad geacht.
185
,para.91-92
Rapport Human Rights Watch
bewerken
brontekst bewerken
Human Rights Watch rapporteerde in mei 2025 dat de IDF tijdens de reeks invallen in 2023 en 2024 in de ziekenhuizen Al-Shifa, Kamal Adwan en Nasser, waar ook meer dan 60.000 vluchtelingen onderdak hadden gezocht, toegang tot elektriciteit, water, voedsel en medicijnen hadden verhinderd, burgers beschoten en personeel mishandeld, medische afdelingen en uitrusting hadden vernietigd en patiënten gedwongen had laten evacueren. De
Gazaanse autoriteiten
zeiden dat daardoor 84 en mogelijk veel meer patiënten waren gestorven door gebrek aan medische verzorging en daarnaast mensen waren gedood door beschietingen en geweervuur.
186
Invallen in het al-Shifa-ziekenhuis
bewerken
brontekst bewerken
Dagenlang waren er in november 2023 hevige gevechten rondom het al-Shifa-ziekenhuis. Volgens een Palestijnse journalist in het ziekenhuis werd er in de nacht van 14 op 15 november in de omgeving een raket gelanceerd, was er artillerievuur en schudden de gebouwen door explosies. Kort na middernacht bestormde een groot aantal soldaten van vier kanten het complex met tanks, pantservoertuigen, vrachtwagens en bulldozers. Niemand mocht het complex verlaten.
187
De journalist vertelde dat zes tanks het terrein op reden en ongeveer 100 soldaten het complex waren binnengevallen. Personeel en patiënten werden kamer voor kamer verhoord. Alle mannen tussen 16 en 40 jaar werden vanuit de gebouwen naar de binnenplaats gebracht.
188
Het Israëlische leger zei op zoek te zijn naar een commandocentrum van Hamas dat volgens de IDF onder het complex was gelegen. Ook werd gezocht naar gijzelaars die daar mogelijk werden vastgehouden. Er werden geen gijzelaars gevonden. Bijna 12 uur na de inval beweerde een woordvoerder van de IDF dat er binnen het ziekenhuis wapens en een Hamas-commandocentrum werden gevonden. Hamas noemde dit een leugen en goedkope propaganda. Er werd geen tunnelcomplex onder het ziekenhuis gevonden, dat daar volgens het leger zou zijn aangelegd.
187
Later op de dag werden foto's en een video vanuit het complex gepubliceerd die wapens toonden die daar door Hamas zouden zijn achtergelaten. Volgens een arts waren er tunnels onder ieder gebouw in Gaza, dus ook onder het al-Shifa-ziekenhuis.
188
De directeur Muhammed Abu Salmiya verklaarde op 17 november tegenover Al Jazeera dat alle patiënten op de intensive care waren verloren. Hij zei dat er geen elektriciteit, voedsel en water waren en dat ze van het leger het ziekenhuis niet mochten verlaten. Rond het complex zouden sluipschutters zitten. De bewering van het Israëlische leger dat zij couveuses hadden geleverd was volgens de directeur een leugen.
189
Op 18 november werden de meeste patiënten, personeel en vluchtelingen geëvacueerd. Volgens het ministerie van Gezondheid had het leger een uur de tijd gegeven om het complex te verlaten. Mobiele patiënten, medisch personeel en circa 2.500 vluchtelingen moesten te voet richting het zuiden vertrekken. 291 patiënten en 25 medisch verzorgers bleven achter in het al-Shifa-ziekenhuis. De 31 couveusebaby's werden met medisch personeel in ambulances naar een ziekenhuis in Rafah overgebracht.
190
191
Vanaf januari 2024 kon Al-Shifa weer beperkt functioneren. Half maart waren er zo'n 7.000 patiënten, begeleiders, personeel en vluchtelingen. In de nacht van 17 op 18 maart 2024 viel het leger het Shifa opnieuw binnen, omdat Hamasleiders vanuit het ziekenhuis aanvallen zouden organiseren. Het leger beval op 18 maart onmiddellijke evacuatie.
186
192
Israël zei daarbij 900 verdachten te hebben gearresteerd, waarvan er 500 militanten zouden zijn geïdentificeerd. Onder de arrestanten waren medisch personeel en journalisten. De journalisten werden 12 uur lang gehandboeid, geblinddoekt en van hun kleding ontdaan. Het leger zei in het ziekenhuis verdachten te hebben gedood en bijeengedreven.
193
De claims van de IDF over militanten en de getoonde wapens konden niet onafhankelijk worden geverifieerd.
192
Bij hun terugtrekking op 1 april werden gebouwen vernietigd en dode lichamen lagen verspreid over het terrein. Volgens de WHO was het ziekenhuis grotendeels vernietigd.
186
Beweerd bewijsmateriaal
bewerken
brontekst bewerken
Een video van de IDF van 16 november 2023 laat wapens en uitrusting zien die door Hamas in een commandocentrum in het al-Shifa-ziekenhuis zouden zijn achtergelaten. In een factcheck van Al Jazeera wordt gewezen op een video die de IDF op 15 november op
presenteerde, werd verwijderd en de volgende dag vervangen door de kortere versie. In de originele video werden volgens het artikel van Al Jazeera cd's getoond met een laptop die schijnbaar waardevolle informatie hiervan zou uitlezen. In de originele versie was echter een model zonder cd-lezer te zien. In de latere versie was deze wazig gemaakt en was het type niet meer te herkennen. Het leger ontkende de beelden te hebben gemanipuleerd.
194
Ook de BBC kwam tot soortgelijke conclusies. Het polshorloge van de presentator gaf een tijdstip aan dat aantoonde dat de video een paar uur voordat de BBC-journalisten arriveerden was opgenomen. Toen de journalisten een rondleiding kregen, waren er ineens meer geweren te zien. De presentator beweerde dat het één doorlopende opname is; de factcheckers concludeerden echter dat er in de video was geknipt.
195
In een andere video zou een verpleegster in het ziekenhuis onthullen dat Hamas brandstof en medicijnen uit het ziekenhuis stal. Een factcheck van Al Jazeera liet zien dat de video bewerkt was en dat er geluid van verschillende video's gemengd was.
194
Op 14 november publiceerde de IDF ook al een video die een commandocentrum van Hamas in het Al Rantisi-ziekenhuis zou tonen. De presentator liet een op een muur geplakt papier zien dat volgens hem een werkrooster was met de namen van de bewakers van de gijzelaars. Het bleek echter een kalender met de dagen van de week te zijn.
196
197
Op 19 november hadden IDF en
Shin Bet
twee video's vrijgegeven waarin te zien zou zijn dat Hamas op 7 oktober 2023 een Thaise en Nepalese gijzelaar het al-Shifa-ziekenhuis binnenbracht. Op beide video's waren ook gewapende mannen te zien.
198
bron?
In april 2024 verklaarde de IDF achteraf dat de Geheime Dienst bij de eerste inval fouten had gemaakt en dat de militanten waren gewaarschuwd door de aankondiging van de aanvalsplannen en ervandoor waren gegaan. Vandaar dat het leger in april terugkwam voor een verrassingsinval. Ditmaal zei de IDF dat zij geloofden dat de militanten niet opereerden vanuit ondergrondse tunnels, maar vanuit het ziekenhuis zelf.
186
193
Het leger publiceerde een video die zou bewijzen dat gevechten met militanten in het complex hadden plaatsgevonden, maar dit bleek van buiten het complex te zijn geweest.
186
Al-Ahli Arab-ziekenhuis
bewerken
brontekst bewerken
Tuin bij het ziekenhuis, waar vele vluchtelingen verbleven (18 oktober)
Op 17 oktober trof om circa 19.00 uur een explosie een terrein naast het al-Ahli Arab-ziekenhuis in Gaza-Stad, waar duizenden vluchtelingen bescherming hadden gezocht. Kort na de explosie zei het
ministerie van Gezondheid in Gaza
dat er zo'n 500 mensen waren omgekomen.
199
Het hoofd van de burgerwacht in Gaza schatte echter dat er 300 mensen waren gedood. Er was een groot aantal gewonden, waarvan 28 in kritische toestand.
200
De VS schatte het dodental op 100 tot 300.
Volgens de Nederlandse defensiespecialist Peter Wijninga wees het beeldmateriaal erop dat er enkele tientallen of misschien honderd doden waren. Ook achtte hij het op grond van de schade onwaarschijnlijk dat er een vliegtuigbom van het Israëlische leger was ontploft.
201
Hamas, de
Palestijnse Autoriteit
en Arabische landen beschuldigden Israël van een aanval op het ziekenhuis; het Israëlische leger beweerde daarentegen dat het een mislukte lancering van een raket van
Islamitische Jihad
betrof, wat door de beweging zelf werd ontkend.
202
President Biden, die een bezoek bracht aan Tel Aviv, verklaarde op basis van informatie van zijn
defense department
dat de explosie waarschijnlijk niet door een Israëlische aanval was veroorzaakt, maar door een andere partij.
203
Onderzoeksgroep
Bellingcat
kwam via gegevens uit
openbare bronnen
eveneens tot de conclusie dat het waarschijnlijk om een afgezwaaide raket van Hamas ging.
204
De aanval veroorzaakte hoe dan ook wereldwijde verontwaardiging. Een crisisoverleg in Jordanië tussen president Biden en Arabische leiders werd op het laatste moment afgezegd.
205
In het centrum van
Ramallah
vond een grote demonstratie plaats, waarbij solidariteit met Gaza werd betuigd, maar ook het aftreden van de onpopulaire president Abbas werd geëist.
206
Krater op de plek van de explosie (18 oktober)
De werkelijke oorzaak bleef vooralsnog onbekend. Het Britse
Channel 4 News
concludeerde dat de kleine kraters die bij de aanval waren achtergelaten leken te zijn veroorzaakt door mortiergranaten of artillerie, niet door een raket. De zender memoreert eveneens de lange lijst van valselijke ontkenningen van de IDF betreffende het doden van journalisten.
207
Volgens een analyse van de beelden door
Al Jazeera
, gepubliceerd op 19 oktober, was de betreffende raket op dat moment de enige die vanuit Gaza was afgevuurd. Eerdere aanvallen waren afgeweerd door de Israëlische
Iron Dome
. Om 18.45 uur begon de IDF met bombarderen nabij het al-Ahli-ziekenhuis in 4 luchtaanvallen. Rond 19.00 uur werd de betreffende raket onderschept door een Israëlische afweerraket, met de typische nagloei van een treffer. De raket werd in de lucht vernietigd en was de laatste afgevuurde Palestijnse raket. Vijf seconden later volgde een explosie in Gaza (op de achtergrond), 2 seconden later gevolgd door een veel grotere explosie. Volgens Al Jazeera was die laatste explosie de aanval op het ziekenhuis, niet veroorzaakt door een falende raket.
208
The New York Times
concludeerde op 24 oktober 2023 dat de raket, te zien op een wijdverspreide video van Al Jazeera, hoogst waarschijnlijk niet de oorzaak van de explosie bij het ziekenhuis kan zijn geweest. Hij explodeerde zo'n drie kilometer verderop in de lucht en was volgens het onderzoek niet betrokken bij het grensgevecht. Israël voerde deze video aan als bewijs dat een Palestijnse raket de oorzaak was.
209
Drie dagen eerder was het ziekenhuis al getroffen door een Israëlische 155 millimeter-granaat. Het leger had tevoren voor die aanval gewaarschuwd.
210
Forensic Architecture
(FA) kwam in februari 2024 met een eigen analyse op basis van een 3D-analyse van de raketbanen. Zij concludeerde dat de verklaring door een falende raket van Palestijnse strijdgroepen desinformatie van de IDF was en bevestigde de conclusie van Al Jazeera dat het "bewijs" van de IDF slechts het onderscheppen door een Israëlische afweerraket betrof. Dit had echter geen relatie met de explosie op de grond. FA concludeerde dat noch raketten vanuit Gaza, noch afweer van de Iron Dome de oorzaak kon zijn geweest en dat de oorzaak dus onduidelijk bleef. FA constateerde dat de explosie in lijn was met het op 13 oktober afgekondigde evacuatie-bevel voor alle noordelijke ziekenhuizen en het patroon van Israëlische aanvallen op medische infrastructuur.
211
In haar vervolg-rapport, aangevuld met de getuigenis van de arts Ghassan Abu-Sittah van Artsen zonder Grenzen, merkte FA verder op, dat sinds oktober 2023 31 van de 36 ziekenhuizen direct door de IDF werden aangevallen, er 11 werden belegerd door grondtroepen en 10 daarvan binnengevallen en door het leger bezet.
212
In de nacht van 12 op 13 april 2025 werd het al-Ahli voor de vijfde keer gebombardeerd. Met 2 raketten werden het genetisch lab en de noodhulp vernietigd, naast schade aan omringende gebouwen. Het laatste nog enigszins functionerende hospitaal in het noorden moest worden gesloten. Zoals gebruikelijk, beweerde Israël dat er een commandocentrum van Hamas in was gevestigd.
213
Kamal Adwan-ziekenhuis
bewerken
brontekst bewerken
Op 12 december 2023 viel het leger het
Kamal Adwan-ziekenhuis
in
Beit Lahia
binnen en nam de directeur
Ahmed Al-Kahlout
en tientallen artsen en verplegers vast. Honderden vluchtelingen werden van het terrein de ruïnes van de stad ingejaagd. Toen het leger zich na 4 dagen terugtrok, bleken volgens Al Jazeera massaslachtingen te hebben plaatsgevonden, waarbij mensen op de binnenplaats levend waren begraven. Het bezettingsleger bleek het ziekenhuis voor zichzelf als veldhospitaal te hebben gebruikt. Het leger zei dat gevonden wapens bewezen dat het ziekenhuis werd gebruikt voor militaire doelen. Personeel verklaarde echter dat de wapens hadden toebehoord aan veiligheidspersoneel, waren toegestaan onder internationaal humanitair recht en op bevel overgedragen aan het leger. Een patiënte verklaarde dat er geen gevechten binnen het Kamal Adwan hadden plaatsgevonden.
186
Zuigeling, gestorven tijdens de belegering, juni 2024
In februari 2024 werd de leiding overgenomen door de arts
Hussam Abu Safiya
214
In mei 2024 belegerde de IDF opnieuw het Kamal Adwan met pantservoertuigen en vernietigde een van de gebouwen volledig. Op 4 juni stopten alle behandelingen door gebrek aan brandstof en aanhoudende beschietingen. De omliggende wegen werden vanuit de lucht gecontroleerd met killerdrones.
214
Toen werd ook bekend dat de arts Iyad Rantisi uit hetzelfde ziekenhuis door marteling in een Israëlische gevangenis was overleden.
214
Rantisi was op 11 november 2023 gegijzeld tijdens een door het leger bevolen evacuatie en overgebracht naar de
Shikma-gevangenis
, een ondervragingscentrum van de
Shin Bet
, waar hij zes dagen later in gevangenschap overleed. Berichtgeving over nader onderzoek naar de verdachte omstandigheden werd door een rechtbank voor zes maanden verboden middels een
gag order
(publicatieverbod).
215
In augustus 2024 werd het ziekenhuis weer opgestart, maar in oktober werd het opnieuw belegerd. Op 27 december bezette het leger na een dagenlange omsingeling met tanks en beschietingen het ziekenhuis, het laatste in Noord-Gaza dat nog minimaal functioneerde. Volgens getuigen hadden er een dag eerder al in de omgeving executies door het leger plaatsgevonden. Ook zou er sprake zijn van het doden van vijf medici in het Kamal Adwan door beschietingen. Patiënten en gewonden werden gedeporteerd naar het niet meer functionerende
Indonesisch ziekenhuis
en 350 overigen, waaronder 75 patiënten met familie en 185 van het medisch personeel werden naar een nabijgelegen onderkomen gestuurd. Het ziekenhuis werd in brand gestoken en volledig vernietigd.
216
Het leger had de leiding slechts 15 minuten gegeven om zelf alle patiënten en personeel naar de binnenplaats te evacueren. Voorafgaand aan de inval werden het ziekenhuis en omliggende huizen volgens Abu Safiya's vrouw Albina die daar verbleef hevig gebombardeerd, waarbij diverse delen in brand raakten en mensen levend onder het puin werden bedolven. Een toesnellende ambulance werd door een
quadcopter
aangevallen, waarbij alle inzittenden werden gedood.
217
Het leger zei, op 27 december bij de inval circa 20 Palestijnen te hebben gedood en 240 "terrorristen" gevangen te hebben genomen. De ziekenhuisdirecteur,
Hussam Abu Safiya
, werd volgens berichten ernstig mishandeld met gummiknuppels, gedwongen gevangeniskleding aan te trekken en vervolgens naar Israël weggevoerd; hij werd ervan beschuldigd een Hamas-terrorist te zijn.
218
Ook 10 anderen van het medisch personeel werden gegijzeld.
217
Pas op 5 januari 2025 maakte Israël de gevangenneming van Safiya op 27 december bekend, maar zonder te vermelden waar hij zich bevond. Alleen over deze man werd korte tijd later bekend dat hij eerst naar de martelgevangenis
Sede Teiman
was overgebracht en op 9 januari naar de
Ofer-gevangenis
219
Voormalige Sede Teiman-gevangenen bevestigden dat Abu Safiya de eerste dagen in bij hen in de cel was opgesloten.
220
Over het lot van de overige gegijzelde artsen en medisch personeel was begin februari nog niets bekend.
Aanvallen op scholen, kerken en moskeeën
bewerken
brontekst bewerken
Tijdens de oorlog bombardeerde het Israëlische leger vele scholen, kerken en moskeeën in de Gazastrook. Vaak dienden ze als opvangcentra voor ontheemde Palestijnen. Op 24 augustus werd een school en moskee gebombardeerd, waarbij minstens 93 Palestijnen werden gedood.
221
Begin oktober 2024 bombardeerde het leger het al-Amal Institute for Orphans (weeskinderen).
222
Op 17 juli 2025 werd in
Gaza stad
de enige katholieke kerk, de Kerk van de Heilige Familie, door het Israëlische leger gebombardeerd. Op dat moment schuilden er zo'n 600 ontheemde Gazanen en gehandicapte kinderen in de kerk. Er werden 3 mensen gedood en er vielen verscheidene gewonden. Premier Netanyahu contacteerde
paus Leo XIV
om zich te excuseren voor de aanval. De paus riep op tot een onmiddellijk 'staakt het vuren' en sprak de hoop uit op een duurzame vrede in de regio.
223
224
In oktober 2023, slechts enkele dagen na het uitbreken van het conflict, had het Israëlische leger op vergelijkbare wijze de 'Kerk van de Heilige Porphyrius' gebombardeerd, waarbij ten minste 18 mensen omkwamen.
225
Onderzoek betrokkenheid medewerkers bij aanval Hamas
bewerken
brontekst bewerken
De Israëlische regering verschafte in januari 2024 informatie aan de
UNRWA
informatie over mogelijke betrokkenheid van 12 medewerkers van die organisatie bij de Hamas-aanval in Israël op 7 oktober 2023. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zette, in afwachting van een grondig en snel onderzoek, direct de aanvullende financiering voor UNRWA tijdelijk stop. De Europese Unie eiste 'volledige openheid' over mogelijke betrokkenheid van VN-zorgverleners bij de terreuraanval van Hamas op Israël.
226
227
Humanitaire omstandigheden Gaza
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Humanitaire crisis in Gaza
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Op 9 oktober 2023 verklaarde de Israëlische minister van Defensie
Yoav Galant
dat hij een totale blokkade van de Gazastrook had afgekondigd. Hij zei dat er geen elektriciteit, voedsel en brandstof meer binnen zou komen; alles was afgesloten.
228
Op 12 oktober sloot Israël de toegang tot de territoriale wateren van Gaza af voor vissersboten.
229
Arabische en westerse functionarissen, die op voorwaarde van anonimiteit spraken, zeiden dat er een kern van waarheid zat in de claims van Israël dat Hamas voorraden brandstof, goederen, voedsel, water en medicijnen, munitie en explosieven ondergronds zou hebben opgeslagen, maar dat het moeilijk was om hierover juiste details te verkrijgen. Hamas zou er jaren over hebben gedaan om het er lange tijd mee uit te kunnen houden. Een van de vier vrijgelaten Israëlische gijzelaars zei dat de militanten de gegijzelden voorzagen van medicijnen, shampoo en vrouwelijke hygiëneartikelen, hoewel die door de blokkade erg schaars waren. Een arts zou regelmatig bij hen langskomen. Ze had kritiek op het leger en
Shin Bet
omdat die de waarschuwingstekens voor de aanval had genegeerd en de voorafgaande ongeregeldheden niet serieus hadden genomen.
230
Nadat men van Israëlische zijde beweerd had dat het geld van ontwikkelingshulp vaak in verkeerde zakken verdween, zoals die van Hamas, schortte de
Europese Commissie
op 7 oktober 2023 direct de betaling van ontwikkelingshulp – uitgezonderd acute noodhulp – voor de Palestijnen op. Onderzoek wees anderhalve maand later echter uit dat hier geen bewijs voor was. De opschorting werd daarom opgeheven.
231
Op 1 november zei de Israëlische Coördinator voor de Bezette gebieden (
COGAT
) dat er bij lange na geen sprake was van een humanitaire crisis in Gaza. Deze boodschap werd op 5 november bij CNN herhaald door de Israëlische ambassadeur voor de VN,
Gilad Erdan
232
Op 9 november ontkende COGAT opnieuw dat er in Gaza sprake was van een humanitaire crisis. Hij zei dat het leger de levering van water, voedsel en medische en humanitaire hulp faciliteerde.
233
Op 2 maart 2025 sloot Israël de Gazastrook volledig af voor alle humanitaire hulp, inclusief de levering van brandstof voor ziekenhuizen, rioolwaterpompen en de enige overgebleven waterontziltingsinstallatie. Ook werd de watertoevoer vanuit Israël afgesloten. Internationale organisaties, inclusief
Human Rights Watch
, spraken van genocidale daden.
234
Ondanks een staakt-het-vuren bleef het Israëlische leger doorgaan met incidentele aanvallen op Gaza. Op 15 maart werd volgens Al Jazeera een luchtaanval met een drone uitgevoerd op een konvooi dat humanitaire hulp aan het leveren was in
Beit Lahiya
, waarbij minstens 9 personen werden gedood, waaronder 3 journalisten. Volgens de Israëlisch verklaring ging het om een aanval op terroristen.
234
Elektriciteit en brandstof
bewerken
brontekst bewerken
Reeds op 7 oktober 2023 sloten de Israëliërs de toevoer van elektriciteit en brandstof naar de Gaza af.
228
Als gevolg daarvan viel op 11 oktober de enige elektriciteitscentrale uit, waardoor de gehele elektriciteitsvoorziening in de Gazastrook werd stilgelegd. De bedrijfsvoerders van de centrale zeiden door de Israëlische autoriteiten te zijn gewaarschuwd dat de centrale gericht zou worden aangevallen indien zij zouden pogen hem opnieuw op te starten.
229
Vier van de vijf
rioolwaterzuiveringsinstallaties
waren uitgevallen als gevolg van gebrek aan brandstof. Ook werkten 53 van de 65 pompstations voor rioolwater niet meer, waardoor in sommige gebieden het rioolwater nu de straten instroomde. Van Israëlische zijde verklaarde men dat de aanvoer van elektriciteit, brandstof en water niet zou worden hervat voordat de Israëlische gijzelaars werden vrijgelaten.
229
Water
bewerken
brontekst bewerken
Op 9 oktober 2023 sloot Israël ook de toevoer van water af.
228
Sinds 11 oktober had circa de helft van de bevolking geen waterlevering meer door het uitvallen van het laatste pompstation. Op 12 oktober waren alle drie de
ontziltingsinstallaties
voor drinkwaterproductie uitgevallen.
229
Op 15 oktober werd de levering van water deels hervat in het zuidelijk gelegen gebied. De laatste publieke ontziltingsinstallatie voor drinkwaterproductie was daarentegen uitgevallen als gevolg van een gebrek aan brandstof. De op
zonnecellen
werkende laatste rioolwaterzuiveringsinstallatie werkte door de ontstane smog ook niet meer.
85
Voedsel
bewerken
brontekst bewerken
Terwijl lange rijen vrachtwagens met noodhulp voor de grens moesten wachten, was er sinds 7 oktober voor de 2,3 miljoen inwoners nauwelijks nog noodhulp. Doordat er nauwelijks voedsel en water werd toegelaten, begonnen de voorraden in de winkels na enkele weken op te raken. Noordelijk Gaza bleef geheel verstoken van voedselhulp. Ook in het zuiden was er steeds meer honger. In het zuiden en midden van Gaza braken duizenden wanhopige mensen op 28 oktober op zoek naar voedsel in bij distributiecentra van
UNRWA
. Uit de UNRWA-magazijnen werden meel, bloem en andere basisproducten meegenomen.
235
De eigen voedselproductie in Gaza stagneerde. Op 15 november werd de laatste nog functionerende graanmolen van Gaza bij een aanval vernietigd.
122
Op 17 november rapporteerde het
Wereldvoedselprogramma
een toename van uitdroging en ondervoeding en waarschuwde voor een dreigende
hongersnood
130
Volgens cijfers van het Gezondheidsministerie in augustus 2025 waren er tot nog toe minstens 266 mensen verhongerd, waarvan 122 kinderen. Dit aantal steeg met de dag. Op 22 augustus verkondigde de
IPC
officieel hongersnood in Gaza-Stad. In Noord-Gaza was dat vermoedelijk al langer het geval.
236
237
Noodhulp
bewerken
brontekst bewerken
Israël blokkeerde vanaf het begin van de oorlog de levering van internationale noodhulp en brandstof aan Gaza voor zijn 2,3 miljoen inwoners. De levering van water en elektriciteit vanuit Israël werd afgesneden.
238
Tussen 7 en 29 oktober 2023 mochten slechts 117 vrachtwagens met hulpgoederen de grens bij Rafah met Egypte passeren. Daarvóór was dat aantal meer dan 500 per dag via Egypte
en
Israël. Onder druk van de buitenwereld liet Israël vanaf 21 oktober wat noodhulp binnen via Egypte. Israël stond alleen distributie naar het zuidelijke gedeelte van Gaza en de levering van brandstof en elektriciteit bleef geblokkeerd.
239
Op 21 december 2023 zei president
Yitzhak Herzog
tegen de Franse Senator
Gérard Larcher
, die een bezoek bracht, dat de VN-organisatie faalde omdat er te weinig hulpgoederen binnenkwamen, zelfs nadat Israël de grensovergang
Kerem Shalom
had opengesteld; en dat Israël de toegang voor 300 tot 400 vrachtwagens met hulpgoederen per dag mogelijk kon maken. De UN en Egypte zeiden dat het door de Israëlische militaire campagne te gevaarlijk was om hulp in Gaza af te leveren. Het
Wereldvoedselprogramma
had pas na weken een eerste hulpkonvooi met goederen direct vanuit Jordanië via de grensovergang bij Kerem Shalom in Gaza afgeleverd. Op donderdag 22 december meldde Hamas dat een Israëlische luchtaanval het hoofd van de Palestijnse kant van Kerem Shalom had gedood. Het IDF en de COGAT gaven geen commentaar.
240
Hulpverlening en gezondheidszorg
bewerken
brontekst bewerken
Sinds 7 oktober 2023 werd reizen naar Israël en de Westoever ook voor medische behandeling verboden. Als gevolg van de aanhoudende bombardementen was er geen humanitaire hulp mogelijk. Tot 12 oktober werden minstens 23 stafmedewerkers van UNRWA gedood, waaronder 11 medische hulpverleners en 12 werknemers.
229
Op 17 november 2023 uitte de WHO zijn bezorgdheid over de snelle verspreiding van
infectieziekten
over Gaza als gevolg van overbevolkte opvangcentra en een gebrek aan voedsel en schoon water. Er werden meer dan 44.000 gevallen van diarree en 70.000 gevallen van longinfecties gerapporteerd. Vermoedelijk is dat nog een flinke onderschatting. Met de aankomende winter was een verergerende situatie te verwachten.
132
De VN en de WHO waarschuwden eind 2023 dat er uiteindelijk meer mensen zouden kunnen sterven aan ziekten dan aan bommen en raketten en dat de
humanitaire crisis in Gaza
een recept was voor
epidemieën
. Een reeks van ziekten was zich reeds aan het verspreiden.
241
Door de blokkade van elektriciteit, brandstof, water, voedsel en noodhulp moesten steeds meer ziekenhuizen hun service terugschroeven en uiteindelijk geheel stopzetten. Op 27 december 2024 werd ook het laatste ziekenhuis in Noordelijk Gaza gewelddadig door het leger ontruimd en in brand gestoken.
216
In december 2024 begonnen baby's in Gaza aan onderkoeling te sterven, nadat het leger alle ziekenhuizen en gezondheidscentra had vernietigd of goeddeels onbruikbaar had gemaakt en er nog altijd geen brandstof en voedsel tot Gaza werd toegelaten.
242
Op 9 mei 2024 werd door het internationale
Rode Kruis
, in samenwerking met de
Palestijnse
Rode Halve Maan
(PRCS), in de regio
Rafah
een
veldhospitaal
ingericht onder de naam "Red Cross Field Hospital".
243
In juni 2024 brak er polio uit in de Gazastrook als gevolg van de verwoesting van het rioolstelsel en de waterleidingen door de oorlog en omdat de vluchtelingen werden gedwongen om dicht op elkaar te leven in gebieden waar nauwelijks sanitaire voorzieningen zijn.
UNICEF
begon op 1 september, samen met de
Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) en lokale partners, een grote
poliovaccinatiecampagne
. Overeengekomen gevechtspauzes moesten gezondheidswerkers de gelegenheid te geven vaccins toe te dienen aan 640.000 Palestijnse kinderen.
244
In februari 2025 werden tijdens het tweede staakt-het-vuren, in een door het Palestijnse Ministerie van Gezondheid georganiseerde derde ronde, circa 40.000 kinderen die de vorige rondes hadden gemist alsnog ingeënt.
245
In haar rapport van september 2024 concludeerde een VN-onderzoekscommissie dat de Israëlische aanvallen sinds 7 oktober een wezenlijk element vormden van de aanval in bredere zin op de Gazanen en de fysieke en demografische infrastructuur, en van pogingen om de bezetting uit te breiden. Zij vond dat Israël een politiek had beraamd om het gezondheidssysteem van Gaza te vernietigen. Ook concludeerde zij dat het leger medisch personeel doelbewust had gedood, verwond, gearresteerd en gedetineerd, mishandeld en gemarteld, en medische voertuigen had aangevallen. De belegering van Gaza leidde tot tekort aan essentiële goederen voor de ziekenhuizen. Dit alles werd opgevat als
collectief straffen
van de Gazanen.
185
,para.88
Gazaanse arbeiders met een werkvergunning
bewerken
brontekst bewerken
Tot 7 oktober 2023 hadden meer dan 18.000 Gazanen een werkvergunning voor Israël of de
Israëlische nederzettingen
op de bezette Westelijke Jordaanoever. Daar vonden zij tegen de laagste lonen arbeid in de horeca, landbouw en huizenbouw. Op 11 oktober trok COGAT alle werkvergunningen voor Gazanen in, waardoor duizenden van hen die daardoor in Israël vast waren komen te zitten plotsklaps illegaal in Israël verbleven. Gaza-arbeiders die vervolgens naar de Westelijke Jordaanoever reisden, werden bij checkpoints urenlang aangehouden, op gewelddadige en vernederende wijze verhoord door soldaten en beroofd van hun telefoon en geld. Volgens de
Palestijnse Autoriteit
waren wegens de oorlog 4.950 Gazanen naar de Westelijke Jordaanoever gevlucht en waren zo'n 5.000 door Israël gevangen gezet. In november werden duizenden arbeiders door Israël naar het belegerde Gaza teruggestuurd.
246
Op de Westelijke Jordaanoever vervolgde het Israëlische leger bij checkpoints en in
Area
A-gebieden
Gazaanse arbeiders en bracht hen over naar Israëlische gevangenissen.
247
Tijdens de nachtelijke invallen werden meer dan 1000 personen opgepakt. Zo'n 4.000 arbeiders uit Gaza werden in
administratieve detentie
geplaatst. Volgens een rapport van de mensenrechtenorganisatie
Addameer
zou in de twee weken sinds 7 oktober het aantal gevangenen zijn verdubbeld van ruim 5.000 naar meer dan 10.000. Gevangenen werden volgens het rapport gemarteld. Hen werd voedsel, water, medische verzorging en elektriciteit onthouden. Volgens de mensenrechtengroep liepen veel gevangenen gebroken ledematen op.
248
Rond de 1500 arbeiders hadden onderdak gevonden in
Jericho
. Zij konden de stad niet verlaten vanwege het gevaar gevangen te worden genomen door de Israëliërs.
249
Nadat organisaties bij de regering aan de bel hadden getrokken, maakte Netanyahu bekend dat was besloten dat de arbeiders die op 7 oktober in Israël waren naar Gaza teruggebracht zouden worden.
250
Na vier weken, op 3 november 2023, werden ruim 3000 gedetineerde arbeiders naar zuidelijk Gaza gebracht. Volgens getuigen werden zij geblinddoekt en met gebonden handen en voeten in bussen naar de
Kerem Shalom
-grensovergang gebracht. Daar werden zij gedwongen om geboeid meer dan vijf kilometer naar de Rafah-grensovergang te lopen. Van duizenden andere gevangenen is het lot tot op heden onbekend.
251
Volgens getuigenissen was een aantal van hen onder erbarmelijke omstandigheden in een kamp gevangen gezet. Ze kregen handboeien om en waren gemerkt met een nummer op plastic bandjes die open wonden veroorzaakten. Een getuige zei dat ze waren gemarteld met elektriciteit en bedreigd met honden. Honderden anderen werden in de
Ofer gevangenis
op de Westelijke Jordaanoever vastgehouden. Daar kregen ze nauwelijks te eten en te drinken en kregen niet te horen wat er aan de hand was.
252
Volgens een rapport van Euro-Med Human Rights Monitor werden de gevangenen 10 dagen lang onderworpen aan ruwe verhoren om informatie over gewapende groepen te verkrijgen en werden zij genadeloos geslagen als ze zeiden dat ze die niet hadden. Minstens een van hen werd doodgemarteld. Lange tijd kregen zij geen voedsel en medicijnen. Zij zouden lichamelijk zijn mishandeld door middel van elektriciteit en verbranding, seksueel mishandeld en psychologisch geïntimideerd. Naast dat zij werden beroofd van hun geld, telefoon en identiteitskaarten, kregen velen hun loon niet uitbetaald.
251
In de nacht van 9 op 10 november werd volgens
OCHA
een nieuwe groep van 982 gedetineerde arbeiders naar Zuid-Gaza gebracht. Bij een
checkpoint
in
Hebron
werden zij in bussen gezet en aan handen en voeten gebonden, hun mobiele telefoons werden ingenomen. Vandaaruit werden ze naar de Kerem Shalom-grensovergang gereden.
180
Situatie op de Westelijke Jordaanoever
bewerken
brontekst bewerken
Geweld door het Israëlische leger
bewerken
brontekst bewerken
Als gevolg van het conflict liepen ook de spanningen op de
Westelijke Jordaanoever
, inclusief
Oost-Jeruzalem
op. Het Israëlische leger schoot op 7 oktober met scherpe munitie op
demonstranten
, waarbij tientallen Palestijnen gewond raakten. In
Salfit
schoten
kolonisten
met scherpe munitie op Palestijnen. Drie Palestijnen werden gedood door het leger en/of kolonisten en een kind werd levensgevaarlijk verwond.
75
Het leger sloot het grensverkeer van de Westoever, inclusief de grens met
Jordanië
, af voor Palestijnen, evenals het lokale verkeer tussen Palestijnse woongebieden.
75
Na 7 oktober was er een sterke toename van Israëlische nachtelijke razzia's in de Palestijnse steden en
vluchtelingenkampen
, waarbij gewapende confrontaties met bewoners plaatsvonden. Volgens het leger waren de huiszoekingen steeds bedoeld om terroristen te arresteren.
bron?
Het geweld van
Joodse
kolonisten uit de
Israëlische nederzettingen
tegen Palestijnen nam ook sterk toe.
Razzia's, doden en verwoestingen
bewerken
brontekst bewerken
Tot 12 oktober waren er 33 Palestijnen, inclusief 5 kinderen gedood. 5 werden gedood bij aanvallen in
Nablus
door kolonisten en 28 door Israëlische soldaten. Sinds 7 oktober werden 42 aanvallen op de gezondheidsvoorziening geregistreerd, waaronder 20 op ambulances.
229
Op 16 oktober was het aantal door het leger gedode Palestijnen opgelopen tot 53, inclusief 15 kinderen. Het leger schoot met scherpe munitie op demonstranten, waarbij er meer dan 1000 gewonden vielen.
87
Op 19 oktober deed de Israëlische politie, met militaire ondersteuning, een inval in het
Palestijnse vluchtelingenkamp
Nur al-Shams
bij
Toelkarem
om tien gezochte Palestijnen te arresteren. Daarbij werd ook een Israëlische raket op het kamp afgevuurd. Aan Palestijnse zijde waren bij deze inval zeker 13 doden gevallen, ook zou er een Israëlische militair zijn omgekomen.
253
254
Met name het vluchtelingenkamp van Jenin
255
is traditioneel een doelwit van het leger. Op 27 oktober viel de IDF het kamp binnen en vernielde met een bulldozer het monument voor de door het leger in 2022 gedode journalist
Shireen Abu Akleh
. Vervolgens werd de hele straat opgebroken en werden gaten van meer dan een halve meter diep in de weg gegraven.
256
Op 30 oktober werd bij een inval met circa 100 legervoertuigen de stad
Jenin
binnengevallen en het Ibn Sina-ziekenhuis omsingeld. Met een
aanvalsdrone
werd op inwoners geschoten en raketten afgevuurd. Winkels, gebouwen en een monument voor door het IDF gedode Palestijnen werden vernietigd. Met bulldozers werd een muur van het ziekenhuis vernield, alle hoofdwegen naar het kamp opgebroken en geblokkeerd met afvalhopen. Er ontstonden gevechten met de
Al-Quds Brigades
. Vier Palestijnen werden gedood.
257
Ook twee huizen werden vernietigd.
258
Op 1 november vond een zeer grote inval plaats met zeker 100 troepen en pantservoertuigen. Tijdens de inval werd een leider van
Fatah
, de partij van president
Mahmoud Abbas
, gewelddadig opgepakt.
259
Er ontstonden gevechten met de inwoners. Met een drone werd een luchtaanval uitgevoerd. Er werden drie Palestijnen gedood. Met een bulldozer werd een weg opgebroken.
260
Op 2 november werden twee Palestijnen gedood bij een inval in
Al-Bireh
en een bij een inval in
Qalqiliya
. Een jongen overleed aan de schotwonden van militairen eerder die week. Het leger pakte 49 mensen op, waarvan volgens het leger 21 Hamasstrijders waren.
261
Een bestuurder van het
Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten
(OHCHR) wees op het alarmerend toegenomen gebruik van militaire tactieken en wapens door het Israëlische leger en het nagenoeg onbestrafte geweld van kolonisten - vaak vergezeld van soldaten en voorzien van uniformen en wapens - tegen Palestijnen. Het gedrag van het leger werd steeds agressiever en meer vernederend.
262
In de nacht van 5 op 6 november vond een reeks grootschalige invallen plaats in steden en dorpen, waaronder
Hebron
Qalqiliya
Nablus
Toelkarem
het vluchtelingenkamp
Shu'fat
bij Jeruzalem
263
, Jenin,
Tubas
Oost-Jeruzalem
en ook de zetel van de
Palestijnse Autoriteit
in
Ramallah
. Volgens de
Palestinian Prisoner’s Commission and the Prisoner’s Society
werden er die nacht zeker 70 Palestijnen gevangen genomen. Onder hen was de iconische activist
Ahed Tamimi
, die in
Nabi Saleh
werd opgepakt. Eerder was ook haar vader
Bassem Tamimi
al gedetineerd. Tussen 7 oktober en 6 november werden meer dan 2.000 inwoners tijdens zulke invallen opgepakt. Daaronder waren 49 vrouwen en 17 journalisten.
264
Op 8 november viel een leger van honderden politiemensen en soldaten het Shuafat-vluchtelingenkamp in bezet Oost-Jeruzalem binnen om een 13-jarige jongen op te pakken en het huis waarin hij woonde te slopen. De jongen werd er van beschuldigd 9 maanden eerder een grenswacht met een mes te hebben gestoken. De grenswacht werd daarbij per ongeluk dodelijk gewond door een schot van een veiligheidsbewaker. Nadat het huis was opgeblazen werden op straat schoolkinderen aangehouden, tegen een muur gezet en onderzocht.
265
Een grote militaire eenheid met minstens een dozijn pantservoertuigen deed op 8 november opnieuw een inval in het Jenin-vluchtelingenkamp, volgens de IDF om terroristische
infrastructuur
onschadelijk te maken en de woning te vernietigen van een man die ervan werd beschuldigd enkele maanden eerder een soldaat met een auto te hebben doodgereden. Bij gewapende gevechten met inwoners werd minstens één aanval met een drone uitgevoerd. Er werden 14 Palestijnen gedood. Ambulances om de slachtoffers te hulp te schieten werden tegengehouden door het leger, dat het Ibn Sina-ziekenhuis had omsingeld. Met gepantserde bulldozers werden straten opgebroken en een huis gesloopt. Met pamfletten werd uitgelegd dat de activiteiten waren uitgevoerd wegens "door de kampbewoners gesteunde terroristische activiteiten".
265
Geweld en verdrijving door kolonisten
bewerken
brontekst bewerken
Volgens mensenrechtenorganisaties vielen kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever samen met Israëlische militairen bewoners aan in hun huizen, op straat en in hun olijfgaarden. In ruim twee weken tijd werden er zeker negentig Palestijnen gedood. Families ontvluchtten hun dorpen met hun vee en moesten noodgedwongen hun huizen, auto's en bezittingen achterlaten. De kolonisten staken tenten van bedoeïenenfamilies in brand en namen hun schapen mee.
266
De kolonisten werden bewapend door de uiterst rechtse en ultranationalistische minister
Itamar Ben-Gvir
van Nationale Veiligheid. Sinds het begin van de oorlog deelde hij duizenden automatische vuurwapens, helmen en uniformen uit.
266
Tussen 7 en 12 oktober werden er 49 aanvallen van kolonisten op Palestijnen uitgevoerd, een aantal samen met het leger.
Bedoeïenen
nabij
Ramallah
werden door kolonisten uit hun leefgebied verdreven.
229
Tussen 7 en 28 oktober waren bijna 1000 Palestijnen van hun huis verdreven door geweld van kolonisten en het Israëlische leger. Daaronder waren meer dan 800 herders/bedoeïenen van 98 families in gemeenschappen in "
Area C
". Hun woningen werden gesloopt door Israëlische autoriteiten.
103
Mensenrechtenorganisatie
B'Tselem
beschuldigde Israël er op 13 november 2023 van de Gaza-oorlog te gebruiken om Palestijnse herdersgemeenschappen in de
Heuvels van Hebron
uit hun huizen en van hun land te verdrijven, hun eigendommen te stelen en zonnepanelen en watercontainers te vernielen. Dagelijks werden aanvallen uitgevoerd door kolonisten, beschermd door leger en politie. Het doel zou zijn het hele gebied in te nemen. De verdrijving was goedgekeurd door het Israëlisch Hooggerechtshof.
267
In de hele Jordaanvallei van noord tot zuid werden tussen 7 oktober 2023 en 17 april 2024 1056 personen uit "Area C" verdreven.
268
Op 28 oktober vermoordde een groep kolonisten een Palestijnse boer die olijven aan het oogsten was.
269
Nadat een auto met een militair nabij een nederzetting was beschoten, bestormden tientallen kolonisten op 3 november de plaats
Deir Sharaf
bij
Nablus
. Daar staken ze onder bescherming van het leger auto's en winkels in brand en bekogelden ze huizen met stenen.
261
Ook de dorpen
Ein Shibli
bij Nablus en
Jit
bij
Qalqiliya
werden door kolonisten aangevallen. Er werden huizen, auto's, agrarische bouwsels en oogsten in brand gestoken en vernield.
270
Op 4 november vielen kolonisten Ein Shibli en
Ramin
bij Tulkarem binnen. Ze richtten vernielingen aan en staken gebouwen, een stal, auto's en oogsten in brand.
271
Arrestatie en gijzeling van Palestijnen
bewerken
brontekst bewerken
Tussen 7 oktober 2023 en 20 mei 2024 werden meer dan 8.800 Palestijnen gearresteerd en 5.900 orders gegeven voor
administratieve detentie
272
Vóór 7 oktober werden al permanent duizenden Palestijnen gevangen gehouden, waarvan een aanzienlijk deel in administratieve detentie.
Lot van de Israëlische gijzelaars
bewerken
brontekst bewerken
Op 20 oktober 2023 werden de eerste twee gijzelaars van 7 oktober door Hamas vrijgelaten. Het waren twee Amerikanen uit Chicago, moeder en dochter.
273
Op 23 oktober werden twee Israëlische vrouwen van respectievelijk 85 en 79 jaar door Hamas overgedragen aan het Internationale Rode Kruis.
274
De vrijgelaten vrouw van 85 was de eerste die een interview gaf. Zij beschreef de aanslagen op 7 oktober als "een ware hel, waarbij bewoners van de kibboets werden mishandeld ongeacht hun leeftijd". Ook vertelde ze te zijn geslagen terwijl ze mee werd genomen naar Gaza. Volgens haar verklaringen werden de gijzelaars, eenmaal in Gaza, anderzijds goed behandeld; ze ontvingen er voedsel en medicijnen en er werd op de hygiëne gelet.
275
Eenmaal per dag kwam er een arts langs om hun gezondheid te beoordelen en de gewonden werden ook goed verzorgd.
276
Op 13 oktober verklaarde Hamas dat er 13 gegijzelden waren omgekomen bij Israëlische luchtaanvallen. Zes zouden zijn gedood bij twee aanvallen in Noord-Gaza; zeven bij drie aanvallen op de Gaza-Stad-provincie. De claim kon niet worden geverifieerd.
277
Op 26 oktober verklaarde de woordvoerder van de militaire vleugel van Hamas dat inmiddels 50 gijzelaars om zouden zijn gekomen bij de Israëlische luchtaanvallen.
278
Op 24 november werden vierentwintig gijzelaars vrijgelaten, waarvan dertien Israëlische, tien Thaise en één Filippijnse staatsburger. Op grond van een overeenkomst tussen Israël en Hamas werden ook 39 Palestijnse vrouwen en kinderen vrijgelaten uit de gevangenis in Israël.
279
In oktober en november 2023 waren er tijdens bestanden in totaal 109 gijzelaars door Hamas vrijgelaten. De vrijlating van nog meer gijzelaars werd verhinderd doordat Israël het staakt-het-vuren in november eenzijdig beëindigde en de bombardementen hervatte. Zeven gijzelaars werden later bij militaire acties levend bevrijd.
In december 2023 schoot het leger twee gijzelaars, met ontbloot bovenlijf en voorzien van een witte vlag, op enkele tientallen meters afstand dood in de veronderstelling dat het hier om Palestijnen ging. Een derde gijzelaar werd eerst verwond en vervolgens ook doodgeschoten.
280
Op 15 januari 2024 publiceerde Hamas een video waarin bij monde van een Israëlische gijzelaar werd bekendgemaakt dat er twee andere gijzelaars waren gedood.
281
Volgens Hamas zou dit het gevolg zijn van een Israëlische luchtaanval op het gebouw waar de drie gijzelaars verbleven. De woordvoerder van het Israëlische leger,
Daniel Hagari
, deed dit echter af als een leugen. Hagari gaf daarbij wel aan dat het mogelijk was dat de gijzelaars dicht bij een geraakt gebouw werden gehouden, eraan toevoegend dat de IDF een onderzoek had ingesteld.
282
Begin juni werd een 26-jarige man samen met drie andere gegijzelden door Israëlische militairen bevrijd uit het vluchtelingenkamp
Nuseirat
. De live gefilmde beelden van Argamani's ontvoering in oktober waren wereldwijd bekend geworden en hadden een zekere symbolische waarde gekregen.
283
Op 20 juni 2024 schreef
The Wall Street Journal
dat er mogelijk nog maar 50 van de overgebleven gijzelaars in leven waren. Het was te verwachten dat er de komende weken steeds meer van hen zouden overlijden of ernstig ziek worden.
284
Eind december 2024 stuurde Israël een rapport naar de Verenigde Naties met data over voormalige gijzelaars van Hamas. Volgens dit rapport zouden zij zijn gemarteld en op andere wijzen onmenselijk zijn behandeld. Anonieme slachtoffers zouden naar eigen zeggen ernstig psychologisch en fysiek zijn mishandeld en seksueel misbruikt. Het rapport spreekt ook van het niet geven van medische behandeling en behandeling zonder verdoving en van uithongering.
285
286
287
Tijdens een staakt-het-vuren tussen 19 januari en 1 maart 2025 werden door Hamas en Palestinian Islamic Jihad 33 Israëlische gijzelaars, waaronder 8 lichamen van dode gijzelaars (onder wie drie leden van de
familie Bibas
), plus 5 gegijzelde Thaise arbeiders geruild voor bijna 2.000 Palestijnse gevangenen.
288
In september 2025 publiceerde de
Al-Qassam Brigades
van Hamas een "afscheidskaart" met daarop de afbeeldingen van de 48 gijzelaars die nog in handen zijn van Hamas. Op de kaart staat tevens: "Vanwege de weigering van Netanyahu en de capitulatie van Zamir [de Israëlische legerchef] een afscheidsfoto nu de militaire operatie in Gaza-Stad begint."
289
Slachtoffers
bewerken
brontekst bewerken
Slachtoffers Israël op 7 oktober
bewerken
brontekst bewerken
Bij de aanval van Hamas in Israël op 7 oktober werden in totaal zo'n 1.200 mensen gedood, onder wie 310 Israëlische militairen en 58 politieagenten.
290
Slachtoffers Gazastrook sinds 7 oktober
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Ministerie van Gezondheid in Gaza
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Burgerdoden, meest kinderen
bewerken
brontekst bewerken
Bij de veelvuldige Israëlische luchtaanvallen op de Gazastrook vielen vanaf het begin veel burgerdoden. Een analyse van
Airwars
wees uit dat alleen al in de eerste 25 dagen van de oorlog (dus nog in oktober 2023) er minstens 1.900 kinderen en meer dan 1.200 vrouwen werden gedood. Gemiddeld werden samen met een vrouw ongeveer zes kinderen gedood. Een ongekend aantal families werd daarbij in een woonhuis of openbaar gebouw gedood, waarbij de omgekomen slachtoffers in 90 procent van de gevallen vrouwen en kinderen waren, bijna altijd tegelijkertijd. Dat kwam doordat vaak gebouwen werden gebombardeerd waar burgers gezamenlijk een schuilplaats hadden gezocht. Gemiddeld werden in de eerste maand minstens 15 familieleden tegelijk gedood, wat meer is dan Airwars ooit heeft gedocumenteerd. Het aandeel gedode burgers was bijzonder hoog.
79
Op 19 oktober 2023 werden er in Gaza circa 4.000 doden gerapporteerd, waarvan ruim 1.500 kinderen.
291
Op 26 oktober 2023 publiceerde het Gazaanse ministerie van Volksgezondheid een lijst van ruim 7000 personen die tussen 7 en 26 oktober in Gaza waren gedood. Bijna 3000 daarvan waren kinderen. De lijst bevatte de namen, leeftijden en id-nummers van 6.747 slachtoffers. Daarnaast werden 281 ongeïdentificeerde doden vermeld, waarvan 248 kinderen. Op de lijst ontbraken de nog niet gevonden en nog niet geregistreerde doden.
21
De lijst werd gepubliceerd in reactie op een sceptische opmerking van president
Joe Biden
, waarin hij openlijk twijfelde aan de cijfers van het Gazaanse ministerie. De gegevens golden echter als betrouwbaar.
292
Ze werden volgens een protocol verzameld door ambtenaren en professionals, met personeel dat in dienst is van de
Palestijnse Autoriteit
. De cijfers werden gedeeld met internationale organisaties, inclusief VN-organisaties en het
Rode Kruis
en de
Rode Halve Maan
293
De VN, de WHO en andere internationale instellingen en experts stelden dat het Gazaanse ministerie te goeder trouw handelde. Hoewel het door de omstandigheden moeilijk was om exacte aantallen te noemen, meemden ze ook dat de cijfers grotendeels een waarheidsgetrouw beeld van de aantallen doden en gewonden gaven,
294
en dat in het verleden de VS zelf deze data ook als betrouwbaar zagen.
295
Op 29 oktober waren er circa 1800 vermisten, waaronder minstens 940 kinderen. Reddingsoperaties waren maar beperkt mogelijk en de lichamen van bedolven slachtoffers begonnen te ontbinden.
296
Op 2 november was het aantal doden opgelopen tot boven de 9.000 en het aantal gewonden circa 23.000.
297
Volgens de door Hamas geleide gezondheidsautoriteiten waren er tot 14 januari 2024 24.000 mensen gedood en raakten er 60.000 gewond. Daarbij werd niet vermeld hoeveel Hamas-leden er zich onder de slachtoffers bevonden.
298
Op 28 maart 2024 meldde het ministerie van Volksgezondheid dat sinds het begin van het Israëlische offensief in de Gazastrook zeker 32.623 Palestijnen gedood en 75.092 gewond waren.
299
Op 9 juni 2024 meldde het ministerie van Volksgezondheid dat sinds het begin van de oorlog op 7 oktober 37.084 Palestijnen gedood en nog eens 84.494 mensen gewond waren.
300
Op 29 juni 2024 werd duidelijk dat er sinds de start van de oorlog in Gaza op 7 oktober minstens 37.834 Palestijnen waren gedood en 86.858 gewond.
301
Begin 2025 bedroegen die aantallen 46.000 doden en meer dan 109.000 gewonden.
302
Volgens een rapport van
UNICEF
werden er tussen 7 oktober 2023 en eind 2024 minstens 14.500 kinderen gedood, met nog duizenden bedolven onder het puin. Dat komt neer op gemiddeld 32 gedode kinderen per dag.
303
Op 23 maart 2025 publiceerde de Gazaanse overheid een lijst van geïdentificeerde slachtoffers die in de oorlog sinds 7 oktober 2023 waren omgekomen. Deze lijst bevatte 50.021 namen, gesorteerd op leeftijd.
304
Daarnaast zijn er nog de talloze niet geïdentificeerde slachtoffers. De Britse NGO Airwars houdt online een actuele doorzoekbare versie van de lijst bij.
305
Gedode journalisten
bewerken
brontekst bewerken
Door de Israëlische aanvallen tijdens de Gaza-oorlog verloren ook relatief veel journalisten het leven. Dit is strijdig met regel 34 van de database
internationaal humanitair recht
van het
Internationale Rode Kruis
, die stelt dat civiele journalisten die niet deelnemen aan militaire handelingen niet mogen worden aangevallen.
306
Overtreding van dit gebod geldt als een oorlogsmisdaad.
307
Het
Committee to Protect Journalists
(CPJ) houdt een lijst bij van de namen van gedode en gewonde journalisten.
308
Tussen 7 oktober en 19 november 2023 werden in Gaza 48 gedode journalisten geregistreerd. Daarvan waren er 43 Palestijns, 4 Israëlisch en 1 Libanees.
132
Op 26 september 2024 waren er volgens
Reporters Zonder Grenzen
(RSF) al 130 journalisten in Gaza gedood en zij waarschuwde dat er in dit tempo spoedig geen journalisten meer over zouden zijn om verslag van de oorlog te doen. Zij diende ook meerdere aanklachten in bij het
Internationaal Strafhof
309
Per 28 maart 2025 waren er al 170 tot mogelijk meer dan 200 journalisten en mediawerkers gedood.
310
Het CPJ telde per eind maart 2025 232 slachtoffers op basis van cijfers van meerdere organisaties.
311
De Palestijnse Journalisten Vereniging
PJS
schreef dat er tot half mei 214 journalisten en mediawerkers in de Palestijnse gebieden waren gedood plus nog 676 familieleden en minstens 430 gewond door geweervuur en raketten.
312
In anderhalf jaar heeft Israël meer journalisten gedood, dan er werden gedood tijdens de Amerikaanse burgeroorlog, de beide wereldoorlogen, de Korea-oorlog, de Vietnam-oorlog, de Joegoslavische oorlogen uit de jaren 90 en de Afghanistan-oorlogen sinds 2001 bij elkaar. Alleen al in de eerste maand, in 2023, werden 37 journalisten gedood. In de eerste 9 maanden werd volgens
Arab Reporters for Investigative Journalism
en
The Intercept
10% van alle journalisten in Gaza door het leger gedood.
311
Israël
liquideerde
talloze journalisten. Daarbij werden bovendien disproportioneel veel andere burgers gedood. RSF telde half december 2024 minstens 35 liquidaties.
311
Het CPJ registreerde per 14 mei 2025 ten minste 17 onderzochte gevallen van liquidatie van journalisten en nog 2 van mediawerkers. Deze worden geclassificeerd als
moorden
. Verder moesten 20 gevallen nog worden onderzocht.
307
Volgens een studie van het Israëlische Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center, dat nauwe banden heeft met het Israëlische leger, zou ongeveer 60% van de 266 geregistreerde journalisten betrokken zijn bij groepen zoals Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad: zij zouden voor mediakanalen gewerkt hebben die onder invloed van dit soort organisaties stonden, of zouden er zelf direct lid van geweest zijn.
313
314
Het PJS schreef eind 2025, dat er behalve bijna 300 journalisten in ruim 26 maanden, ook meer dan 700 familieleden van journalisten door Israël waren gedood. De vakvereniging zei in haar rapport van 27 december, dat het leger systematisch familie van journalisten aanvalt als onderdeel van "oorlog met als doel het tot zwijgen brengen van Palestijnse rapportering". Het zei dat de aanvallen op de families een doelbewuste strategie vormden en geen doden als resultaat van oorlog.
315
Gedode Hamas-leden
bewerken
brontekst bewerken
Volgens het Israëlische leger waren er begin 2024, en sinds het begin van de oorlog, meer dan 12.000 leden
316
(begin 2025: meer dan 17.000
302
) van Hamas of andere Palestijnse terreurorganisaties gedood.
Een analyse van de
ngo Acled
, die bijzonder gedetailleerde data over conflicten bijhoudt, nuanceerde die Israëlische boodschap sterk: zij kwamen in oktober 2024 uit op circa 8.500 gedode Hamas-militanten.
317
Gesneuvelde Israëlische soldaten
bewerken
brontekst bewerken
Op 31 oktober 2023, kort na het begin van het grondoffensief, sneuvelden de eerste twee Israëlische soldaten. Op 4 november waren er 28 gedode soldaten gemeld.
318
Op 22 januari 2024 kwamen in de grensregio, vlak bij de Israëlische
kibboets
Kissufim, 24 Israëlische reservisten om het leven toen twee gebouwen bij ontploffingen instortten nadat Hamas een RPG-raketgranaat had afgevuurd op een Israëlische tank. Daarnaast meldde het leger een totaal van meer dan 1.200 gewonde en 220 gedode soldaten sinds de start van het grondoffensief in Gaza.
319
Op 10 mei 2024 meldde het
Israëlisch defensieleger
dat er sinds 7 oktober 2023 in totaal 619 Israëlische soldaten, waarvan 271 sinds het begin van het grondoffensief in Gaza, en 62 politieofficieren om het leven waren gekomen bij gevechten met Palestijnse militanten.
320
321
Op 22 augustus 2024 werd duidelijk dat sinds 7 oktober 2023, bij gevechten met Palestijnse militanten, 695 Israëlische soldaten, waaronder vijf kolonels, waren omgekomen, waarvan 334 sinds het begin van het grondoffensief. Ook werden er 63 Israëlische politieofficieren gedood.
322
Op 15 januari 2025 was het totale aantal gesneuvelde militairen opgelopen tot 840.
302
Op 14 juli 2025 werd duidelijk dat 893 Israëlische soldaten werden gedood sinds 7 oktober 2023, waaronder 451 sinds het begin van het grondoffensief in Gaza.
27
Slachtoffers Westelijke Jordaanoever
bewerken
brontekst bewerken
Op de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, gingen de aanvallen van kolonisten op Palestijnen door, naast confrontaties van Israëlische strijdkrachten met Palestijnen. Tot 2 november werden ruim 130 Palestijnse doden geregistreerd en bijna 2.300 gewonden.
297
Ontheemden
bewerken
brontekst bewerken
Door de oorlog moesten vele burgers hun woning verlaten, en werden zodoende – al dan niet tijdelijk –
interne vluchtelingen
Ontheemde Palestijnen binnen Gaza, meermalen, door Israël: begin januari 2025 geschat op 1,9 miljoen, of 90% van de bevolking.
302
Ontheemde Israëli's, door beschietingen vanuit Gaza: op het hoogtepunt meer dan 75.500, maar begin 2025 teruggevallen tot ongeveer 7.000.
302
Ontheemde Israëli's, door beschietingen vanuit Libanon: eind 2024 waren ongeveer 60.000 Israëli's nog steeds geëvacueerd uit het noorden, maar het oorspronkelijke totaal lag tienduizenden hoger.
323
Ontheemde Libanezen in
Libanon
door aanvallen van Israël: 300.000 ontheemden.
324
Ontheemde arbeiders uit Gaza die in Israël werkten en ófwel in Israël gedetineerd werden ófwel gedwongen werden naar de Westelijke Jordaanoever te gaan. Op 12 oktober 2023 reeds honderden.
325
Verwoestingen in Gaza
bewerken
brontekst bewerken
De oorlog bracht ook veel verwoestingen in Gaza, in januari 2025 geschat:
302
matig tot ernstig beschadigde of verwoeste gebouwen: 69%, meer dan 136.000
aantal beschadigde of verwoeste wooneenheden: meer dan 245.000
totale geschatte schade van de eerste drie maanden van de oorlog: 18,5 miljard dollar
beschadigde of vernielde primaire wegen: meer dan 92%
beschadigde of verwoeste gezondheidsvoorzieningen: meer dan 84%
beschadigde of vernielde water- en sanitaire voorzieningen: 67%
lengte van het elektriciteitsnet, verwoest: 510 kilometer.
Schendingen van het internationaal recht
bewerken
brontekst bewerken
De VN en mensenrechtenorganisaties hebben zowel Israël als Hamas beschuldigd van
oorlogsmisdaden
, door doelbewust burgerdoelen aan te vallen en burgers te doden. Een team van VN-experts noemde in een rapport het willekeurig, zonder onderscheid, doden van burgers in de context van oorlog een oorlogsmisdaad. Raketaanvallen zonder onderscheid zijn een ernstige schending van het internationaal recht.
De bewijzen zouden bij een onderzoek door het
ICC
naar mogelijke oorlogsmisdaden in eerdere conflicten kunnen worden meegenomen.
326
Hamas
bewerken
brontekst bewerken
Een team van VN-experts noemde in haar rapport het nemen van gijzelaars door Hamas een oorlogsmisdaad.
Volgens Jens David Ohlin van
Opinio Juris
waren de aanvallen van Hamas oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
326
107
Israël
bewerken
brontekst bewerken
Zie ook:
Genocide in Gaza
VN-experts noemden de 16 jaar lange blokkade van de Gazastrook onwettig, een collectieve afstraffing en een oorlogsmisdaad. Het opzettelijk uithongeren van de "gevangen" bevolking is een misdaad tegen de menselijkheid. Ze waren bezorgd over het aanvallen en doden van journalisten en media-personeel. Het zonder onderscheid bombarderen van civiele infrastructuur en het beschieten van dicht bevolkte gebieden noemden zij een ernstige schending van het internationaal recht. Zij noemden de 56-jarige bezetting en
annexatie
door Israël een kernoorzaak van het huidige conflict.
Volgens het
Rode Kruis
was de order aan zo'n miljoen inwoners om het gebied te verlaten, samen met de blokkade in strijd met het internationaal humanitair recht. Jan Egeland van de
Norwegian Refugee Council
noemde de order een gedwongen verplaatsing van bevolkingen en daarom een oorlogsmisdaad. Omar Shakir van
Human Rights Watch
zei dat het reduceren van hele wijken en woonblokken tot puin zeker wel oorlogsmisdaden lijken te zijn. Collectief straffen door elektriciteit af te sluiten en de levering water, voedsel en hulp te blokkeren is ook een oorlogsmisdaad.
Uithongering
bewerken
brontekst bewerken
Op 27 maart 2024 kondigde de regering van
Ierland
aan dat het zich zal aansluiten bij de rechtszaak van
Zuid-Afrika tegen Israël
en verklaarde dat "het beperken van voedsel en andere benodigdheden in Gaza een genocidale bedoeling kan zijn".
327
Op 28 maart verklaarde het Internationaal Gerechtshof (ICJ) "dat de Palestijnen in Gaza niet langer alleen worden geconfronteerd met een risico op hongersnood ... maar dat de hongersnood zich begint af te tekenen" en beval Israël om de voedselhulp te deblokkeren.
328
Sinds eind mei 2025 is de humanitaire situatie in Gaza verder verslechterd. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan duizend Palestijnen omgekomen door Israëlisch geweld terwijl zij voedsel probeerden te bemachtigen. Honderden van deze doden vielen in de buurt van distributiepunten van de
Gaza Humanitarian Foundation
(GHF), een omstreden hulporganisatie die is opgericht met steun van Israël en de Verenigde Staten, en die de rol van de VN in Gaza deels moest overnemen.
329
Volgens de VN had de volledige bevolking van Gaza, 2,1 miljoen mensen, inmiddels onvoldoende toegang tot voedsel.
330
Organisaties beschuldigden Israël ervan
uithongering
te gebruiken als oorlogswapen.
19
Aanvallen op hulporganisaties
bewerken
brontekst bewerken
Human Rights Watch
besloot na onderzoek van een reeks Israëlische aanvallen op hulpkonvooien en humanitaire medewerkers dat "het Israëlische systeem om de veiligheid van hulpverleners in Gaza te garanderen niet werkt. De aanvallen volgden telkens eenzelfde stramien: een humanitaire organisatie geeft de locatie van een verblijfplaats of route van medewerkers door aan het Israëlische leger, dat de ontvangst bevestigt, maar nadien toch aanvalt, zonder waarschuwing. Achteraf komt een onduidelijke, tegenstrijdige of helemaal geen verklaring".
331
Een van de meest beruchte aanvallen was die op 1 april 2024 waarbij zeven medewerkers van
World Central Kitchen
(WCK) werden gedood. Volgens WCK-oprichter José Andrés was de aanval "doelbewust".
332
Depots en distributiecentra met nood
voedingsmiddelen
van UNRWA waren vaak het doelwit van aanvallen.
333
Israëlische extremisten vernietigden vrachtwagens met hulpgoederen voor Gaza, en bevestigden dat ze over de locaties en trajecten van de transporten waren getipt door leden van politie en leger.
334
Israëlische
vredesactivisten
probeerden daarop de hulpkonvooien te beschermen.
335
In juni 2024 legde de VS sancties op aan de Israëlische actiegroep
Tzav 9
, die maandenlang hulpkonvooien vanuit Israël aanviel en doorvoer naar Gaza verhinderde.
336
Aanvallen op journalisten en inperking persvrijheid
bewerken
brontekst bewerken
Naast het doden van lokale journalisten en weren van buitenlandse journalisten, hanteert Israël nog tal van andere methoden om de persvrijheid in te perken, zoals het verbod voor journalisten om Gaza te verlaten, interne verdrijving, de verwoesting van mediakantoren, infrastructuur en uitrusting, het afsluiten van internet en stroom, media-censuur met mis- en
desinformatie
, arrestatie en marteling van journalisten, lastercampagnes en
cyberaanvallen
311
Het
Palestijns Journalisten Syndicaat
(PJS) rapporteerde dat tussen oktober 2023 en juni 2024 bij invallen op de Westoever 84 keer eigendommen van journalisten werden gestolen of vernietigd door Israëlische soldaten, variërend van telefoons tot laptops en apparatuur. Dit soort incidenten was nog veel hoger in Gaza.
337
Op 1 april 2024 nam het Israëlische parlement een wet aan waarmee Al Jazeera een verbod kan worden opgelegd voor activiteiten vanuit Israël. Ook kantoren van andere buitenlandse zenders kunnen worden verboden.
338
Op 5 mei viel de Israëlische politie een geïmproviseerd kantoor van Al Jazeera in een hotel in bezet Oost-Jeruzalem binnen en nam alle uitzendapparatuur in beslag. De zender werd verboden nog langer vanuit Israël te opereren en moest uitwijken naar het buurland Jordanië.
339
Op 10 augustus 2025 liquideerde de IDF met een drone-aanval vijf journalisten in een tent bij het al-Shifa-ziekenhuis.
Eén van hen was de 28-jarige
Anas al-Sharif
, een van de laatste prominente en nog actieve journalisten in Gaza-stad.
340
341
Hij werd al maandenlang door Israël met de dood bedreigd als hij niet zou stoppen met zijn werk.
340
Tien maanden vóór de liquidatie beschuldigde Israël Al-Sharif voor het eerst banden met Hamas te hebben. In oktober 2024 publiceerde het Israëlische leger documenten die Al-Sharif's banden met Hamas "eenduidig zouden bewijzen" en dat ook vijf andere journalisten er deel van zouden uitmaken.
342
De IDF bevestigde de liquidatie en beschuldigde Al-Sharif ervan een Hamas-cel in Gaza te leiden en "raketaanvallen tegen Israëlische burgers en het leger te hebben georganiseerd". Diens woordvoerder publiceerde enkele foto's waarop Al-Sharif te zien was samen met
Yahya Sinwar
, een voormalig leider van Hamas.
CNN
stelde vast dat Al-Sharif voor het begin van de oorlog in Gaza werkte voor het Hamas-mediateam, maar kon de claims van de IDF niet onafhankelijk bevestigen. Al-Sharif zelf ontkende deze en Speciale Rapporteur van de VN Irene Khan nam hier ook afstand van.
342
Op 25 augustus werden nog eens zes journalisten geliquideerd. Bij een dubbele aanval op het Nasser Hospital in Khan Younis werden vijf journalisten gedood. Enige minuten na de eerste dodelijke raketaanval op het dak van het ziekenhuis volgde op dezelfde plek een aanval op de toegesnelde artsen, reddingswerkers en journalisten. In totaal werden 22 mensen gedood.
343
Later werd een zesde journalist in Khan Younis geliquideerd bij een andere aanval.
344
Volgens het Committee to Protect Journalists (CPJ) zou het IDF van oktober 2023 tot april 2025 ten minste 79 journalisten op de Westoever hebben gearresteerd. Israël zette tot 14 mei 81 journalisten uit de Palestijnse gebieden gevangen, terwijl de
Palestijnse Autoriteit
op de Westoever er 5 tijdelijk detineerde. Van de 36 journalisten die op 14 mei nog steeds vastzaten, zaten er minstens 12 in
administratieve detentie
345
RSF noemde in december 2024 Israël, na China en Myanmar, "de derde grootste gevangenis voor journalisten in de wereld".
346
De 58-jarige prominente Palestijnse journalist Ali al-Samoudi, die er in 2022 bij was toen
Shireen Abu Akleh
werd doodgeschoten en toen ook zelf beschoten en gewond was, werd op 29 april 2025 bij een inval in de woning van zijn zoon in Jenin gevangen genomen. Na ondervraagd en mishandeld te zijn in een militair detentiecentrum werd hij later overgebracht naar de Megiddo-gevangenis in Israël. Hij werd ervan beschuldigd (zonder enig bewijs ervoor) betrokken te zijn bij de islamitische terroristische jihad-organisatie en zou voor een militaire rechtbank gebracht worden.
347
348
Volgens een studie van het Watson Institute van de Brown University had Israël lering getrokken uit de ervaringen met de buitenlandse pers bij eerdere Gaza-oorlogen, die als irriterend waren ervaren. Hun werk werd door Israël achteraf "pro-Hamas-verslaggeving" genoemd. In mei 2023 stelde het CPJ dat de IDF in 22 jaar minstens 20 reporters had gedood en dat niemand daarvoor verantwoordelijk was gesteld. De regering had volgens dit comité geleerd dat Palestijnse journalisten straffeloos permanent het zwijgen kan worden opgelegd.
311
,p.21
Volgens de
Nederlandse Vereniging van Journalisten
(NVJ) had het Israëlische leger (IDF) in augustus 2025, na bijna twee jaar oorlog in Gaza, bijna tweehonderd journalisten gedood. De NVJ sprak in dat verband van “een bewust beleid om de pers letterlijk en figuurlijk monddood te maken”.
349
Het IDF beschikt daarvoor over een 'Legitimatiecel', een
hasbara-eenheid
die sedert 7 oktober 2023 tot taak had journalisten in Gaza in verband te brengen met Hamas.
350
Martelen van Palestijnse gevangenen
bewerken
brontekst bewerken
In april 2024 maakte het
Al Mezan Center for Human Rights
melding van het feit dat de Israëlische strijdmacht sinds oktober 2023 ongeveer 3000 Palestijnse inwoners uit de Gazastrook gevangen had genomen en in Israëlische gevangenissen opgesloten. Dat waren vrouwen, kinderen, bejaarden, doktoren, verplegenden, onderwijzers en journalisten.
351
De Mensenrechtenorganisatie van de Verenigde Naties (OHCHR) bracht op 31 juli 2024 een rapport uit over door de Israëlische autoriteiten willekeurige, langdurige, en in isolatie geplaatste Palestijnse gevangenen. Sinds oktober 2023 betrof het duizenden Palestijnen, waaronder medische staf, patiënten, vluchtende burgers en gevangen strijders die geboeid en geblinddoekt vanuit Gaza naar Israël gebracht werden.
352
353
In Gaza werden meestal mannen en jongens vastgehouden, soms ook kinderen. Het rapport vermeldt beschuldigingen van marteling en andere vormen van wrede, onmenselijke en vernederende behandelingen, waaronder seksueel misbruik van vrouwen en mannen, en onthouden van medische behandeling. Meestal werden ze in het geheim vastgehouden zonder opgegeven reden, toegang tot een advocaat of een juridisch oordeel. Ook zijn er verslagen en getuigenissen van ontstellende behandelingen als
waterboarding
, uithongering en het loslaten van honden op gevangenen. Minstens 53 Palestijnse gevangenen zijn gestorven in Israëlische militaire faciliteiten en gevangenissen.
354
Een daardoor bekend geworden gevangenis is het detentiecentrum
Sde Teiman
in de
Negev
-woestijn.
355
De Israëlische mensenrechtenorganisatie
B'Tselem
heeft getuigenissen van 55 Palestijnse gevangenen uit 16 verschillende gevangenissen en detentiecentra van het IDF opgenomen in het rapport
Welcome to Hell
, waarvan de ondertitel luidt:
The Israeli Prison System as a Network of Torture Camps
(“Het Israëlische gevangeniswezen als netwerk van martelkampen”).
356
De Israëlische Gevangenis Dienst (IPS) zei te werken volgens de wet onder toezicht van controleur van de staat. Het IDF verwierp de aantijgingen en zei te handelen in overeenstemming met Israëlische en internationale wetten.
357
Medisch personeel en doctoren werden bij bombardementen op Gazaanse ziekenhuizen gedood of gearresteerd. Deze gevangenen werden illegaal over de grens vervoerd en naar detentiecentra in Israël overgebracht. Vrijgelaten doctoren vertelden in interviews wat ze in gevangenschap hadden moeten ondergaan. Zonder aanklacht waren ze blootgesteld aan gewelddadige verhoren, martelingen, vernederingen en misbruik; ze werden uitgehongerd en kregen geen medische zorg. Sommigen werden door de gevangenisbewakers apart genomen en met extreem geweld ondervraagd 'omdat zij dokters zijn'. Gezondheidswerkers zijn beschermd onder internationaal recht, maar gedurende deze oorlog zijn er honderden gedetineerd.
358
Confisceren van lijken
bewerken
brontekst bewerken
In de loop van de oorlog werd herhaaldelijk melding gemaakt dat op grote schaal lijken van gedode Palestijnen door het leger naar Israël waren overgebracht. Tot augustus 2024 waren naar verluidt meer dan 2000 lichamen op deze manier waren meegenomen. Daartoe werden met bulldozers en andere voertuigen ook massagraven omgeploegd. Volgens het leger zouden de lichamen zijn meegenomen om te onderzoeken of ze van gijzelaars waren.
359
Er werden evenwel slechts bij zoekacties in de latere fases van het grondoffensief lichamen teruggevonden in tunnels. Ook langs de zogenaamde "veilige corridor" groef het leger lijken op en nam deze mee.
360
De lijken werden vooral uit ziekenhuizen gestolen.
361
Lichamen van oudere vrouwen, kinderen en jonge mannen die kennelijk niet van gijzelaars of strijders waren werden door soldaten in diverse massagraven naast ziekenhuizen achtergelaten.
362
In de massagraven werden ook slachtoffers gevonden met vastgebonden handen en ontdaan van hun kleding.
363
Een deel van de geroofde lijken werd geretourneerd via het
Rode Kruis
. De Palestijnen hielden ook rekening met het stelen van organen door Israël, zoals in het verleden ook al was gebeurd.
360
Op 5 augustus 2024 werd een vierde zending met lichamen naar Gaza teruggebracht, zonder enige vermelding van waar zij waren weggehaald.
364
365
Op 25 september werd de ontvangst van 88 andere lichamen in Gaza geweigerd. Ook hier ontbraken gegevens over de slachtoffers en de stoffelijke resten waren inmiddels in verregaande staat van ontbinding.
366
Het Rode Kruis weigerde zijn medewerking aan de overdracht omdat de protocollen niet waren opgevolgd en geen informatie was bijgeleverd om de lichamen te identificeren.
367
De terugzendingen vonden plaats bij de
Kerem
-grensovergang in het zuiden, waar het grootste deel van de Gazaanse bevolking onder erbarmelijke omstandigheden was samengedreven, terwijl nog dagelijks verspreid over Gaza hevige bombardementen op burgerdoelen werden uitgevoerd.
In januari 2025 keurde het Israëlisch Hooggerechtshof het beleid goed om de lichamen van gedode Palestijnen en overleden gevangenen voor onbepaalde tijd achter te houden als objecten voor toekomstige politieke onderhandelingen met Hamas.
368
Doden van Palestijnen bij voedseldistributie
bewerken
brontekst bewerken
De Israëlische mensenrechtenorganisatie
Breaking the Silence
(BtS) publiceerde op 7 april 2025 het rapport "The Perimeter".
369
Hierin getuigen officieren en soldaten van het Israëlisch leger over de oorlogsmisdaden die ze moesten plegen bij het creëren van een bufferzone in Gaza in 2023-2024.
Volgens Israëlische soldaten kregen zij bevel te schieten op hongerlijdende Palestijnen die wachtten op voedselhulp bij de distributiepunten van de omstreden Israëlisch-Amerikaanse hulporganisatie
Gaza Humanitarian Foundation
(GHF): "Als iemand in de rij probeert te gaan staan, openen we het vuur vanaf een paar honderd meter afstand", getuigt een anonieme militair.
370
371
Het Israëlische leger ontkende alle beschuldigingen,
370
maar hoge officieren bevestigden het gebeuren.
372
Menselijke schilden
bewerken
brontekst bewerken
Klokkenluiders uit het Israëlische leger onthulden dat gevangengenomen Palestijnse burgers systematisch werden gebruikt als
menselijk schild
onder de codenaam
mosquito protocol
. De Palestijnen werden aangeduid als insecten –
muskieten
of ook wel
wespen
– of benoemd met andere ontmenselijkende termen. Personen die als menselijk schild werden gebruikt werden door de soldaten bij opdrachten aangesproken als
shawish
. De gevangenen werden vermomd als Israëlische soldaat met een camera op het voorhoofd gedwongen gevaarlijke plekken te betreden om te testen of er gevaar van explosieven of militanten was. Het werd toegepast om munitie te sparen of het leven van hun gevechtshonden niet in gevaar te brengen.
373
374
Deze praktijk werd vaak op bevel van officieren uitgevoerd of door hen getolereerd, hoewel het leger dit ontkende en zei dat dit verboden is. Volgens organisaties wordt dit al decennia in praktijk gebracht, maar volgens experts nog niet zo wijdverspreid als in deze oorlog.
373
375
Tijdens de
Tweede Intifada
werden ook op de Westoever al menselijk schilden gebruikt.
374
In Gaza werden ook Palestijnen ingezet waarvan was gebleken dat zij geen relatie hadden met Hamas en geen terroristen waren. Zij werden later vrijgelaten.
376
374
Een klokkenluider hoorde in december 2023 voor het eerst van het
mosquito protocol
. Hij vertelde dat iedere compagnie vier shawishes heeft, wat neerkomt op minstens 36 per
brigade
375
Culturele en archeologische oorlogsmisdaden
bewerken
brontekst bewerken
Door de oorlog in de Gazastrook en de Israëlische bombardementen is er veel culturele en historische schade aangebracht. Van de 120 plaatsen die
UNESCO
op 17 december 2024 met satelietbeelden kon beoordelen, zijn er sinds 7 oktober 2023 zo'n 69 plaatsen verwoest: 10 religieuze plaatsen, 43 gebouwen van historisch en/of cultureel-artistiek belang, 2 bewaarplaatsen met roerend cultureel goed, 6 monumenten, 1 museum en 7 archeologische plaatsen.
377
Archeologen betreuren de schade van historisch Gaza als een verlies voor de geschiedenis. In begin december 2023 werd de grote
Omari-moskee
van Gaza gebombardeerd. Alleen een ruïne resteert van het monumentale gebouw waarvan de historie, van kerk tot moskee, teruggaat tot de vijfde eeuw na Chr.
378
Toen Israël de Gazastrook binnenviel vanaf 8 oktober 2023 waren daar nog twee Franse archeologen en een Zwitserse collega aan het werk: René Elter, Jean-Baptiste Humbert (van de École Biblique et Archéologique de Jérusalem) en Marc-André Haldimann. Zij getuigden in verschillende media over de plundering en vernietiging van archeologische en historische relicten.
379
Op 17 juli 2025 werd de enige katholieke kerk, de Kerk van de Heilige Familie, in
Gaza (stad)
door Israël gebombardeerd. De kerk, gebouwd in 1960 werd in 2024 ook al deels beschadigd. Hij bood sinds het begin van de oorlog onderdak aan zo'n 500 ontheemde mensen en gehandicapte kinderen.
380
Genocide
bewerken
brontekst bewerken
Veel mensenrechtenorganisaties en wetenschappers op het gebied van genocide-studies en internationaal recht, waaronder een onafhankelijke VN-commissie, stellen dat Israël genocide pleegt in Gaza,
381
382
383
384
385
386
hoewel anderen dit betwisten of nuanceren.
386
Op 16 september 2025 deden de Verenigde Naties uitspraak over de situatie in de Gazastrook. Volgens het onderzoek van een speciaal ingestelde VN-commissie voldeed het conflict aan de criteria die in het internationaal recht zijn vastgelegd voor genocide. Daarmee was nu officieel vastgesteld dat de staat Israël zich schuldig maakte aan genocide op de Palestijnse bevolking in Gaza.
387
De commissie concludeerde dat vier van de vijf in het
Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide
(1948) opgenomen genocidedaden waren gepleegd: het doden van leden van de groep, het veroorzaken van ernstige lichamelijke of geestelijke schade aan de groep, het opzettelijk veroorzaken van levensomstandigheden die gericht zijn op de vernietiging van de groep (geheel of gedeeltelijk) evenals het opleggen van maatregelen die tot doel hebben te verhinderen dat er binnen de groep nieuwe kinderen worden geboren.
388
Elk van de genoemde soorten handelingen geldt volgens de officiële definitie op zichzelf als het plegen van 'genocide'. De uitspraak werd gezien als een historisch moment in het internationaal recht en een van de zwaarste veroordelingen ooit uitgesproken door de Verenigde Naties tegen een lidstaat.
Genocidezaak en internationale arrestatiebevelen
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Genocide in Gaza
Genocidezaak van Zuid-Afrika tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof
en
Onderzoek van het Internationaal Strafhof inzake Israël en Palestina
voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Zuid-Afrika spande in januari 2024 een zaak aan tegen Israël (zie:
Zaken tegen Israël bij internationale hoven
) bij het
Internationaal Gerechtshof
, omdat Israël "genocidale handelingen" uit zou voeren tegen Palestijnen in Gaza. Naast het plegen van genocide beschuldigde Zuid-Afrika Israël ook van oproepen tot genocide.
389
Israël verwierp de aanklachten en noemt Hamas als verantwoordelijke, omdat Hamas zijn burgers zou opofferen voor propagandadoeleinden.
390
Ook zou Zuid-Afrika in zijn aanklacht "de waarheid verdraaien" door de context weg te laten. Zowel het Verenigd Koninkrijk als Duitsland betuigden steun aan Israël.
391
Op 26 januari sprak het Gerechtshof bij monde van
Joan Donoghue
in een tussenvonnis uit dat Israël er alles aan moet doen om een genocide te voorkomen. Daarnaast riep het Israël op meer humanitaire hulp naar Gaza door te laten. De rechtbank deed een oproep om de Israëlische gegijzelden die op 7 oktober door Hamas zijn ontvoerd, "onmiddellijk en onvoorwaardelijk" vrij te laten. Het Gerechtshof heeft geen opdracht tot een staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël gegeven en er kon niet worden bewezen of Israël het genocideverdrag heeft overtreden. De officiële uitspraak daarover in deze zaak komt later. Israël kreeg de opdracht om na een maand te rapporteren wat het had gedaan ter voorkoming van genocide en om bewijs van eventuele oorlogsmisdaden te bewaren.
392
393
394
Een wetenschappelijke studie van rechtsexperts, gepubliceerd in mei 2024, concludeert dat Israël genocidale handelingen in Gaza heeft uitgevoerd. Het concludeert dat tussen 7 oktober 2023 en 1 mei 2024 meer dan 5% van de Gazaanse bevolking is gedood, met meer dan 2% van alle kinderen gedood of gewond. Volgens het rapport werden er in de eerste 4 maanden van de oorlog meer kinderen gedood dan in alle conflicten in de hele wereld in de afgelopen 4 jaar bij elkaar.
395
Een
speciale VN-mensenrechtencommissie
stelde in een rapport van 20 september 2024 dat de manier waarop Israël oorlog voerde in de Gazastrook kenmerken vertoont van genocide.
396
12
Op 20 mei 2024 werden er bij het
Internationaal Strafhof
(ICC) internationale arrestatiebevelen aangekondigd voor de Hamas-leiders Yahya Sinwar, Mohammed Diab Ibrahim Al-Masri en Ismail Haniya en de Israëlische leiders Benjamin Netanyahu en zijn defensieminister Yoav Gallant voor waarschijnlijke oorlogsmisdaden.
397
Op basis hiervan vaardigde het Hof op 21 november 2024
arrestatiebevelen
uit tegen premier Netanyahu en defensieminister Gallant, en tegen Hamas-leider Al-Masri (ook bekend als Mohammed Deif; twee andere verdachte Hamas-leiders waren intussen omgekomen). Verschillende Israëlische politici spraken hun afschuw uit over het arrestatiebevel. Landen als Nederland, Frankrijk en Jordanië lieten weten het bevel te zullen uitvoeren als dat nodig zou zijn. De Verenigde Staten wezen de beslissing van het Internationaal Strafhof resoluut af.
398
Amnesty International
beschuldigde in december 2024 Israël van genocide, in het rapport
"You Feel Like You Are Subhuman": Israel’s Genocide Against Palestinians in Gaza.
399
13
Op 19 december volgde een gelijkaardige beschuldiging van Human Rights Watch, in het rapport
Extermination and Acts of Genocide
400
In februari 2025 stuurde Zuid-Afrika een omvangrijk dossier aan de
VN-Veiligheidsraad
met "openbaar beschikbare bewijzen voor Israëls genocidale handelingen tegen de Palestijnen in Gaza". Het document van 227 pagina's werd gepresenteerd in de context van het
Genocideverdrag
en de genocide-processen bij het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof.
401
Democracy for the Arab World Now
(DAWN) diende in februari 2025 bij het ICC een verzoek in om een onderzoek in te stellen naar medeplichtigheid door de voormalige Amerikaanse president
Joe Biden
en twee van zijn kabinetsleden aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Gaza.
402
De organisatie stuurde in december 2013 ook al een lijst met namen van 40 officieren van het Israëlische leger, waaronder de defensieminister
Yoav Gallant
en de
COGAT
Ghassan Alyan
403
De
Hind Rajab Foundation
verzamelde meer dan 8.000 bewijzen om Israëliërs bij het Federale Hof in België aan te klagen wegens misdaden tegen Palestijnen. HRF heeft het initiatief genomen voor bijna 100 zaken tegen soldaten in 14 landen.
404
HRF heeft ook Ghassan Alyan bij het ICC aangeklaagd op beschuldiging van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.
405
Al Jazeera
publiceerde in april 2025 een database van haar
Investigative Unit
, met video's die misdaden in Gaza door het leger documenteren en daders identificeren. De verzameling vormt de basis van een eerder door Al Jazeera uitgezonden documentaire over zulke video's en foto's.
406
De expert in internationaal recht Rodney Dixon beschreef de film als "een zeldzame schat, … iets waar denk ik aanklagers hun vingers bij zullen aflikken". De Gaza-oorlog wordt met enige regelmaat omschreven als "de eerste
gelivestreamde
genocide in de geschiedenis".
407
In oktober 2024 diende de Nederlandse advocaat
Harun Reda
al bij het ICC een klacht in tegen 1000 soldaten op beschuldiging van oorlogsmisdaden, op basis van videoclips op sociale media en documentatie van de VN en van organisaties.
407
Bedrijven
bewerken
brontekst bewerken
Bedrijven en instellingen die bijdragen aan de Israëlische bezetting en de militaire operaties in Gaza kunnen strafrechtelijke vervolgd worden, stelde VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden
Francesca Albanese
in haar rapport getiteld
Van een bezettingseconomie naar een genocide-economie
408
Albanese noemt daarin meer dan 40 bedrijven, onder meer
AXA
en
BNP Paribas
voor de
financiering
Caterpillar
voor de
bulldozers
en
Motorola
voor communicatiesystemen en
surveillance
-technologie. Genoemde bedrijven profiteren volgens haar niet alleen passief, maar droegen zelfs actief bij aan "de onderdrukking van het Palestijnse volk". Israël, dat al in het voorjaar 2025 alle banden met de VN-Mensenrechtenraad verbrak na beschuldigingen van "antisemitische vooringenomenheid", noemde dit rapport “juridisch ongegrond, lasterlijk en een flagrante misbruik van Albaneses mandaat”.
409
410
Gerelateerde conflicten
bewerken
brontekst bewerken
Gelijktijdig met de oorlog tussen Hamas en Israël in en rond de Gazastrook, vonden er een aantal gerelateerde militaire conflicten plaats tussen Israël en gewapende groepen die net zoals Hamas gesteund worden door Iran:
Hezbollah
(Libanon) en de
Houthi's
(Jemen).
In 2024 en 2025 waren er rechtstreekse
militaire aanvallen tussen Iran-Israël
die in juni 2025 uitmondden in een zware aanval van Israël op militaire doelen in Iran (
operatie Rijzende Leeuw
).
Reacties
bewerken
brontekst bewerken
Wereldwijd wordt gedemonstreerd tegen de oorlog in Palestina, zo ook in Nederland
Reacties binnen Israël
bewerken
brontekst bewerken
Daags na de aanslagen op 7 oktober rees er in Israël grote kritiek op het beleid van Benjamin Netanyahu omdat, in voorgaande jaren, zijn opeenvolgende regeringen bewust Hamas hadden gesteund om een wig te drijven tussen de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever die onder gezag staat van de Palestijnse Autoriteit.
411
Deze steun uitte zich onder meer in het toelaten van grote hoeveelheden aan buitenlandse tegoeden, voornamelijk uit
Qatar
, en het uitgeven van werkvergunningen aan Gazanen om in Israël te kunnen werken. Bovendien onderhandelden zijn regeringen over deze zaken met Hamas via Egypte. Netanyahu zou op een partijbijeenkomst van de Likud-partij in 2019 hebben verklaard dat iedereen die tegen de vestiging van een Palestijnse staat was, voorstander van steun en financiering van Hamas was.
412
In de nadagen van de aanslagen werd er in de pers een link gelegd tussen de corruptiezaken die tegen Netanyahu lopen, de verzwakking van de juridische macht onder zijn regeringen, en het falen van de veiligheidsdiensten om de aanslagen te voorkomen.
412
Daarbij zou hij waarschuwingen van de veiligheidsdiensten, dat hun capaciteit om de situatie te analyseren aanzienlijk verzwakt was, hebben genegeerd uit persoonlijk politiek gewin. In een poging relaties met grote Arabische buurlanden te normaliseren, zou hij het conflict met de Palestijnen hebben genegeerd. Het verwijt dat hij meer aan zijn eigen politieke toekomst dacht dan aan wat goed is voor het land, klonk ook tijdens de militaire acties in Gaza na de aanslagen.
413
Een week na de aanslagen bleek uit een peiling dat 86% van de Israëliërs de schuld van de aanslagen op het conto van het falende regeringsbeleid schreef. Onder kiezers op de coalitiepartijen was dat 79%.
414
Uit een andere peiling bleek dat 56% van de Israëliërs vond dat Netanyahu op moest stappen na de militaire vergeldingsacties in Gaza. Deze mening werd gedeeld door een groot aantal hooggeplaatste oud-militairen en -politici, waarvan enkelen zelfs opriepen tot onmiddellijk vertrek.
413
Op 11 november verklaarde minister Avi Dichter: "We zijn nu de Gaza Nakba aan het uitrollen". Hij zei niet te weten of de inwoners van Gaza-Stad terug zouden mogen keren. Netanyahu zei dat hij geen voorstander was voor het opnieuw koloniseren van Gaza, maar dat hij nimmer de veiligheidscontrole zou opgeven, met de mogelijkheid om op ieder moment terug te keren om iedere terrorist te elimineren.
415
Anti-oorlogprotesten worden door de Israëlische overheid aangepakt. Verscheidene deelnemers aan een anti-oorlogprotest, waaronder
Mohammad Barakeh
, een prominent figuur van de
Israëlische Communistische Partij
, zijn gearresteerd vanwege het aankondigen van dit protest. Volgens de Israëlische autoriteiten is Barakeh opgepakt omdat hij "in strijd met de instructies van de politie een demonstratie probeert te organiseren die zou kunnen leiden tot opruiing en verstoring van de openbare orde". Hij werd onderweg naar
Nazareth
, waar het protest zou plaatsvinden, gearresteerd door de politie. Op 20 januari 2024 faciliteerde de Israëlische politie het eerste geoorloofde anti-oorlogsprotest sinds 7 oktober nadat het Hooggerechtshof de politie opdrong dit op grond van de vrijheid van meningsuiting toe te staan. Ongeveer 300 mensen protesteerden in
Haifa
tegen de in hun termen "fascistische" overheid.
416
Volgens critici gaat in de Israëlische
mainstream media
alle aandacht naar Israëlische gijzelaars en militaire slachtoffers, maar verschijnt heel weinig over de gevolgen van de oorlog voor de inwoners van Gaza. Gebeurt dat toch, dan is het vaak met een
framing
: de dodencijfers worden als naamloze statistieken toegeschreven aan het ‘Hamas-ministerie’, zodat alles meteen gerelativeerd wordt. Over wat eigenlijk in Gaza gebeurt, plegen de media vaak
zelfcensuur
, volgens mediawatcher Oren Persico
417
en journalist
Gideon Levy
418
De meeste, maar niet alle, grote Israëlische nieuwsmedia ontkenden in maart 2024 dat er hongersnood is in de Gazastrook.
419
420
421
In mei 2025 lieten enkele prominente Israëli's zich kritisch uit over de door Israël ingezette verwoesting van Gaza:
Voormalig premier
Ehud Barak
riep op 17 mei 2025 tijdens een demonstratie op tot een “burgeropstand” tegen de regering van Netanyahu, die volgens hem “impulsief handelt, als een gekooid dier. Het is onze burgerplicht om op elke mogelijke manier te ijveren voor zijn ondergang, voordat hij ons de afgrond in sleurt”.
422
Voormalig generaal-majoor Yair Golan, voorzitter van de centrumlinkse partij Democraten, zei op 19 mei 2025 aan de
Israëlische Publieke Omroep
(KAN) dat “een land dat bij zijn verstand is, niet vecht tegen burgers, geen kinderen doodt als hobby en zich niet tot doel stelt hele bevolkingen te verdrijven. Israël is op weg een pariastaat te worden, zoals Zuid-Afrika vroeger”.
423
Begin augustus 2025 riepen meer dan 600 voormalige Israëlische leger- en inlichtingenchefs president Donald Trump in een brief op om premier Benjamin Netanyahu te dwingen de Gaza-oorlog te stoppen.
424
Op 17 augustus 2025 eisten meer dan 200.000 betogers een einde van de aanhoudende oorlog in Gaza en de vrijlating van de resterende gijzelaars.
425
De meeste Israëlische politici, maar ook de media, hebben echter het standpunt aangenomen dat kritiek het beste genegeerd kan worden, aldus
socioloog
Gad Yair.
426
Internationale reacties
bewerken
brontekst bewerken
Meer dan 40 landen veroordeelden in de eerste elf dagen van de oorlog de aanval van Hamas als 'terrorisme'. Met name het Westen – Noord-Amerika, Europa, Australië en Nieuw-Zeeland – steunde op dat moment Israël eenzijdig in diens reactie en sprak van recht op zelfverdediging.
De VS stuurde in de eerste week van de oorlog preventief een oorlogsvloot naar de
Middellandse Zee
bij Israël, waaronder twee
vliegdekschepen
427
Het
Verenigd Koninkrijk
beloofde dat het
oorlogsschepen
en vliegtuigen zou sturen, en
Duitsland
bood meteen militaire hulp aan.
Ambtenaren van de Europese Unie bekritiseerden de "onvoorwaardelijke steun" van Commissie-voorzitter
Ursula von der Leyen
aan Israël.
428
Op Twitter verkondigde Von der Leyen op 13 oktober, "dat Israël op de onvoorwaardelijke steun van de EU kan rekenen", zonder daarbij aandacht te besteden aan het lot van de Palestijnen in Gaza. Een uitspraak die door Ierland werd bekritiseerd en door
Josep Borrell
werd genuanceerd.
429
Het kwam tot een diplomatieke crisis tussen
Spanje
en Israël, nadat drie ministers via sociale media hun steun hadden betuigd aan het Palestijnse volk. Spanje was op dat moment voorzitter van de EU. Minister
Ione Belarra
riep bovendien op Netanyahu voor het
internationaal gerechtshof
te dagen. De Israëlische ambassade in Madrid reageerde daarop door "bepaalde elementen binnen de regering" te beschuldigen van het steunen van terrorisme in
IS
-stijl, en de Joodse gemeenschap in Spanje in gevaar te brengen, zonder daarbij de ministers bij naam te noemen. De demissionaire Spaanse regering deed deze verklaring af als zijnde gebaseerd op leugens, bij monde van minister van buitenlandse zaken
José Manuel Albares
430
431
Belarra riep daarna Spanje en de EU nog op om alle diplomatieke banden met Israël te verbreken. Premier
Sánchez
zelf liet uiteindelijk een wat gematigdere toon horen.
Landen in het Midden-Oosten veroordeelden de acties van Israël.
432
Ook in andere niet-westerse landen was er minder steun voor Israël. Zo ontstond er een grote diplomatieke crisis tussen
Colombia
en Israël, en nam Israël
Mexico
kwalijk de aanslagen niet in sterke bewoordingen te veroordelen.
433
Naarmate de Israëlische luchtaanvallen en invasie in de Gazastrook vorderde, nam ook de internationale kritiek verder toe. Op 31 oktober 2023 riepen
Chili
en Colombia hun ambassadeurs terug uit Israël, en verbrak
Bolivia
alle diplomatieke banden met het land.
434
De volgende dag riep ook
Jordanië
de ambassadeur terug. Jordanië is een van de Arabische landen die relatief goede relaties met Israël onderhoudt.
435
Eind oktober 2023 gaf de voormalige Franse premier en buitenlandminister
Dominique de Villepin
twee interviews over het conflict.
436
437
438
439
In beide interviews pleitte hij voor een realistische, geopolitieke inschatting, en een pacifistische oplossing.
Voormalig VN-medewerker Andrew Gilmour was in februari 2024 van oordeel dat het Israëlische leger in Gaza het hoogste aantal burgerdoden had veroorzaakt van alle militaire operaties tegen burgers wereldwijd sinds de
Rwandese genocide
in 1994.
440
In juni 2025 vertrok vanuit
Catania
Sicilië
) de
Gaza Freedom Flotilla
met als bestemming de Gazastrook. De tocht was bedoeld om de Israëlische blokkade van Gaza te doorbreken en aandacht te vragen voor de aanhoudende
humanitaire crisis
in het gebied. Op 9 juni 2025 werd het schip door het Israëlische leger tegengehouden, en de bemanning, onder wie klimaatactiviste
Greta Thunberg
, aangehouden.
In juni 2025 voerden het
Verenigd Koninkrijk
Australië
Canada
Nieuw-Zeeland
en
Noorwegen
sancties in tegen
Itamar Ben-Gvir
en
Bezalel Smotrich
, twee
extreemrechtse
ministers in het
kabinet-Netanyahu
, waardoor ze niet meer naar die landen mogen reizen en hun bezittingen er bevroren werden. Volgens de Britse minister van Buitenlandse Zaken
David Lammy
zouden ze "aanzetten tot extreem geweld en het misbruik van de mensenrechten van Palestijnen".
441
Eind juli 2025 ondertekenden 28
westerse landen
– inclusief België en Nederland – een dringende oproep om een onmiddellijk einde aan de oorlog in de Gazastrook te eisen.
442
Meer dan duizend
rabbijnen
wereldwijd ondertekenden eind juli 2025 een brief waarin ze Israël oproepen om te stoppen met het gebruik van uithongering als ‘oorlogswapen’, de gijzelaars vrij te laten en de gevechten in Gaza te beëindigen.
443
In augustus 2025 riepen meer dan 1.000 ambtenaren van de
Europese Unie
in een open brief Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Europese buitenlandchef
Kaja Kallas
op tot “gedurfde en fundamentele actie”.
444
Reeds in oktober 2023 hadden ambtenaren in een brief aan de voorzitter van de Europese Commissie de EU verweten dubbele standaarden te hanteren met betrekking tot de oorlog tussen Israël en Gaza.
445
Eind september 2025 was de publieke opinie ook in de Verenigde Staten gekanteld in het nadeel van Israël, zo bleek uit opiniepeilingen
446
en onderzoek van sociale media door de
The New York Times
447
en
The Washington Post
448
De steun van Amerikaanse kiezers voor Israëls militaire actie in Gaza verminderde van 50%, eind 2023, tot 32% in juli 2025, aldus opinieonderzoek van
Gallup
449
Rol van de Amerikaanse media
bewerken
brontekst bewerken
In een analyse door
The Intercept
van de berichtgeving in de
The New York Times
The Washington Post
en
Los Angeles Times
over de oorlog, wordt geconstateerd dat deze belangrijke Amerikaanse kranten onevenwichtig verslag deden ten gunste van het Israëlische narratief. De drie kranten schreven onevenredig veel over antisemitische incidenten in de VS en nauwelijks over anti-moslimracisme. Ze benadrukten onevenredig vaak Israēlische doden en gebruikten alleen over hen emotioneel getinte taal. Tussen 7 oktober en 25 november 2023 werd steeds minder vaak naar Palestijnen verwezen, terwijl het aantal doden drastisch steeg. Voor iedere twee Palestijnse doden werden Palestijnen gemiddeld eenmaal genoemd, terwijl voor iedere Israēlische dode gemiddeld acht maal naar Israëli's werd verwezen. Termen als 'slachting', 'bloedbad' en 'afschuwelijk' werden bijna uitsluitend gebruikt voor Israëlische burgers die gedood werden door Palestijnen, maar bijna nooit voor Palestijnse burgers die gedood werden tijdens Israëlische aanvallen. Het enorme aandeel gedode Palestijnse kinderen werd zelden genoemd, net als de vele gedode journalisten. Het doden van Israëli's werd consequent geportretteerd als 'strategie van Hamas', terwijl het doden van Palestijnse burgers werd geportretteerd als was het een serie van duizenden 'vergissingen'.
450
In een regelmatig bijgewerkte "objectiverende" interne nota van de NYT van november 2024 kregen de journalisten instructie om het gebruik van de termen 'genocide' en 'etnische zuivering' zoveel mogelijk te vermijden en het woord Palestina te vervangen door 'Palestijns land' en 'vluchtelingenkamp' door 'wijk' of 'gebied', en niet te spreken van 'bezet gebied' maar van 'Gaza', 'West Bank' of 'East Jerusalem'.
451
Nederland
bewerken
brontekst bewerken
Gesteund door een meerderheid van de Tweede Kamer benadrukte demissionair premier Mark Rutte, drie dagen na de grootschalige aanval van Hamas op 7 oktober, Israëls recht op zelfverdediging. Hij noemde het 'ongepast' als er nu zou worden gesproken over de bredere context van het conflict. Het
Nederlandse demissionaire kabinet
sprak zich uit tegen het stopzetten van de humanitaire hulp aan de Palestijnse gebieden, in tegenstelling tot de
Europese Commissie
, die alle betalingen onmiddellijk wilde opschorten.
452
De Nederlandse minister van Defensie,
Kajsa Ollongren
, riep op 20 oktober 2023 namens het demissionaire kabinet op tot een
staakt-het-vuren
. Ze toonde begrip voor "het Israëlische voornemen om Hamas te vernietigen", maar zei ook dat "we ons moeten houden aan het humanitair oorlogsrecht".
453
Uit een onderzoek van
Ipsos
in de tweede week van de oorlog bleek een meerderheid van de Nederlandse bevolking tegen de blinde steun voor Israël te zijn.
454
Een groep van bijna 300 Nederlandse rijksambtenaren van alle ministeries riep het demissionaire kabinet op om Israël zo snel mogelijk een halt toe te roepen en onschuldige burgers te beschermen. Zij noemden de reactie van Israël in Gaza 'disproportioneel' en 'buitensporig' en maakten zich zorgen over de onvoorwaardelijke steun van de
internationale gemeenschap
, inclusief het Nederlandse kabinet, aan Israël. De ambtenaren wilden niet medeplichtig worden gemaakt aan de houding van het kabinet. Ook schreef een groep van ruim 350 ambtenaren van het
Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken
in een brief onder andere dat het doden van Palestijnse burgers minder scherp werd veroordeeld dan dat van Israëlische, en "
institutioneel racisme
ons buitenlandbeleid vormgeeft".
428
Op 23 oktober 2023 bracht Rutte als eerste
westerse
regeringsleider sinds de aanslag van Hamas op 7 oktober 2023, naast een bezoek aan Netanyahu, ook een bezoek aan Abbas in
Ramallah
455
Na verloop van tijd werd de houding van Nederland ten opzichte van Israël kritischer. Demissionair minister-president Rutte verklaarde op 19 januari 2024 tegen Israëlische premier Netanyahu dat er door de aanvallen te veel onschuldige burgerslachtoffers vallen. Hij wilde een "onmiddellijke humanitaire pauze".
456
Op 23 oktober 2024 bracht de Nederlandse
Adviesraad Internationale Vraagstukken
(AIV) onder leiding van
Bert Koenders
een advies uit aan de minister van Buitenlandse Zaken, getiteld:
Naar een nieuwe koers voor Nederland in het Israëlisch-Palestijnse conflict
. Daarin concludeert de AIV dat externe internationale druk en diplomatie noodzakelijk is voor de-escalatie en conflictoplossing; Nederland kan daar effectief aan bijdragen door concrete doelstellingen te verwezenlijken. Hiertoe doet de AIV een aantal aanbevelingen (pag.
26-28).
457
België
bewerken
brontekst bewerken
In Brussel werd op 11 mei 2025 een nationale
betoging
gehouden voor de erkenning van de Palestijnse staat, een staakt-het-vuren in de Gazastrook en sancties tegen Israël. Volgens de telling van de politie waren er 20.000 manifestanten, de organisatoren zelf schatten dat cijfer op 80.000.
458
Colombia
bewerken
brontekst bewerken
Colombia raakte met Israël in een grote diplomatieke crisis verzeild, toen de Colombiaanse president,
Gustavo Petro
, Israëls acties na de aanslagen benoemde als
neonazisme
met de bedoeling het Palestijnse volk, en diens vrijheid en cultuur te vernietigen. In de uitwisseling van verklaringen die daarop volgde, beschuldigde Israël Colombia van het beledigen van de slachtoffers van de
Holocaust
, partij te kiezen voor de terroristen van Hamas, antisemitisme aan te wakkeren en vertegenwoordigers van de Israëlische staat en de Joodse gemeenschap in Colombia in gevaar te brengen. President Petro en de Colombiaanse regering hebben onder andere verklaard dat de acties van Israël zouden leiden tot een nieuwe holocaust, en hebben de Gazastrook veelvuldig vergeleken met het
concentratiekamp
Auschwitz
De uitwisseling leidde ertoe dat Israël stopte met de verkoop van wapens aan Colombia.
433
Op 19 oktober kondigde Colombia aan een ambassade te openen in Ramallah, op de Westelijke Jordaanoever.
459
Door de voortdurende luchtaanvallen en de landinvasie van de Gazastrook riep Colombia op 31 oktober de ambassadeur terug uit Israël, na het bombardement van het vluchtelingenkamp Jabalia.
434
460
Deze diplomatieke crisis is opmerkelijk door de historische verwevenheid van aan de ene kant de Israëlische staat en schaduwgroeperingen ontstaan uit het Israëlische leger, en aan de andere kant de Colombiaanse regering, het Colombiaanse leger en paramilitaire groeperingen. Colombia was daardoor Israëls belangrijkste bondgenoot in Zuid-Amerika. Door deze verwevenheid, met name op (para)militair vlak, werd de band tussen beide landen wel vergeleken met die tussen de VS en Israël.
461
De diplomatieke crisis is een breuk in de historische relaties tussen Israël en Colombia, en op een grotere schaal tussen Israël en Zuid-Amerika, waar andere landen al eerder kritisch tegenover Israël waren komen te staan.
President Petro, de eerste linkse Colombiaanse president ooit, greep de diplomatieke crisis bovendien aan om Israël te beschuldigen van betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en genocide gepleegd in zijn eigen land, tijdens de
Colombiaanse Burgeroorlog
462
Duitsland
bewerken
brontekst bewerken
In Duitsland is er consensus onder mainstream politici en journalisten om de acties van de regering van Israël goed te keuren. In reactie op de pro-Hamas-demonstraties verklaarde
Robert Habeck
, minister van Economische Zaken en vicekanselier van de Groene Partij, in november 2023 dat het uiten van lof voor Hamas als een strafbaar feit wordt beschouwd en ook kan leiden tot uitzetting voor niet-burgers.
463
In januari 2024, tijdens een bezoek aan Israël, verwierp Habeck de aanvraag van Zuid-Afrika voor het ICJ en verklaarde dat de beschuldiging van genocide (resp. gevaar voor genocidale daden) een van de grootst denkbare absurditeiten was.
464
Nadat minister van Buitenlandse Zaken
Annalena Baerbock
zich in februari kritischer had uitgelaten over de militaire actie, reisde de partijleider van de oppositionele CDU,
Friedrich Merz
, naar Israël en verklaarde hij op 12 februari zijn steun aan de door de Israëlische regering gepubliceerde plannen voor verdere militaire actie.
465
Nadat de omvang van de hongercrisis begin maart 2024 duidelijk werd, besloot de Duitse regering deel te nemen aan internationale hulp. Habeck legde uit dat het onacceptabel was "dat de bescherming van de burgerbevolking er helemaal niet is, dat epidemieën zich verspreiden, dat mensen honger lijden en uiteindelijk van de honger kunnen sterven"; tegelijkertijd benadrukte hij echter dat het geen verandering van strategie ("kein Strategiewandel") was.
466
In maart 2024 waarschuwde de Duitse bondskanselier
Olaf Scholz
tijdens een bezoek aan Israël dat een offensief tegen
Rafah
tot een verschrikkelijk aantal slachtoffers zou kunnen leiden en absoluut moet worden vermeden.
467
Jemen
bewerken
brontekst bewerken
Zie ook:
Luchtaanvallen op Jemen 2024-2025
Sinds januari 2024 was er een overloop van het conflict naar
Jemen
toen de
Houthi's
uit sympathie voor de Palestijnse zaak schepen begonnen aan te vallen die door de Rode Zee reisden en als reactie de VS en het VK vervolgens aanvallen uitvoerden op de militaire infrastructuur in Jemen.
468
Protestacties door medewerkers van Google en Amazon
bewerken
brontekst bewerken
Op 16 april 2024 hielden medewerkers van
Google
op meerdere plekken in de Verenigde Staten een protestactie tegen de oorlog, onder de leuze "No Tech for Genocide Day of Action". De protesten werden georganiseerd door de actiegroep "No Tech for Apartheid", die naar eigen zeggen meer dan duizend medewerkers van Google en
Amazon
vertegenwoordigde. De protesten waren in het bijzonder gericht tegen de banden met Israël en "Project Nimbus", een project ter waarde van 1,2 miljard dollar, waarin de twee bedrijven aan het Israëlische leger computerservices via de
cloud
leveren. Google ontsloeg 28 deelnemers.
469
470
In de media
bewerken
brontekst bewerken
Films en documentaires
bewerken
brontekst bewerken
Over het Israëlisch-Palestijns conflict in het algemeen, en de oorlog sedert oktober 2023 met de daarop volgende humanitaire catastrofe, zijn vele films en documentaires gemaakt,
471
onder meer:
Bearing Witness
is film uit 2023 en bevat beelden die zijn vastgelegd met bodycams die Hamas-militanten op 7 oktober droegen, en bevat scènes van extreem geweld die zijn opgenomen tijdens en na de inval. De film toont beelden van de aanval, waaronder scènes van moord en verminking van de lichamen van Israëlische burgers en enkele buitenlandse arbeiders.
472
October 7 | Al Jazeera Investigations
is de titel van een 59 minuten durende
documentaire
, uitgebracht door
Al Jazeera
op 20 maart 2024.
473
474
Screams Before Silence
is een documentaire onder leiding van de Amerikaanse Sheryl Sandberg die het seksuele geweld van Hamas onderzoekt tijdens de aanval op Israël op 7 oktober 2023, inclusief gebeurtenissen tijdens het
bloedbad op het Nova Festival
en ontvoeringen naar de Gazastrook. De film werd uitgebracht op 26 april 2024 en is onder meer vertoond in het Witte Huis.
475
The Night Won’t End: Biden’s War on Gaza
is de titel van een 78 minuten durende
documentaire
, uitgebracht door
Al Jazeera
op 21 juni 2024.
476
477
Investigating war crimes in Gaza I Al Jazeera Investigations
is de titel van een 80 minuten durende
documentaire
, uitgebracht door
Al Jazeera
op 3 oktober 2024.
478
479
No Other Land
(2024), een Palestijns-Noorse documentaire, gemaakt door een Palestijns-Israëlisch collectief van vier activisten.
Literatuur
bewerken
brontekst bewerken
en
Finkelstein, Norman G.
(2025).
Gaza’s Gravediggers. An Inquiry into Corruption in High Places
. OR Books.
ISBN 9781682196571
en
Beinart, Pieter
28 januari 2025
).
Being Jewish After the Destruction of Gaza. A Reckoning
. Knopf.
ISBN 978-0593803899
Gevolgen van de oorlog
bewerken
brontekst bewerken
Humanitaire crisis
bewerken
brontekst bewerken
Zie
Humanitaire crisis in Gaza
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De opeenvolgende oorlogen in de Gazastrook in 2008, 2012 en 2014 hebben grote gevolgen gehad voor de humanitaire en economische situatie. Als gevolg van de blokkade sinds 2007 ontstonden in Gaza enorme
humanitaire crises
. De bevolking was niet alleen getroffen door
hongersnood
, maar ook de
gezondheidszorg
was ingestort, wat leidde tot grote tekorten aan
brandstof
voedsel
medicijnen
water
, sanitair en essentiële
medische benodigdheden
480
Tijd voor opbouw tussen de oorlogen was er nauwelijks, omdat alles in een daaropvolgende oorlog weer werd tenietgedaan.
Aan het begin van de huidige oorlog 2023-'24 verscherpte Israël bovendien de bestaande
blokkade
en liet nauwelijks humanitaire hulp toe. De bufferzone binnen de Gazastrook werd uitgebreid door de achterliggende strook landbouwgrond plat te walsen. Ook werd halverwege de Gazastrook een militaire controle-zone opgezet, waarmee het noordelijke deel afgescheiden werd van het zuidelijke deel. Duizenden mensen zijn intern ontheemd en zitten opeengepakt in tijdelijke tentenkampen, die na enige tijd weer gedwongen verplaatst moeten worden.
De opbouw van de Gazastrook om deze weer bewoonbaar te maken kan jaren duren. Er is een kaart gemaakt gebaseerd op satelietbeelden van UNOSAT, op diverse momenten verzameld, met details van de schade en verwoesting aan ongeveer 63% van alle structuren in de Gazastrook op 6 juli 2024; en een vergelijking met de voorgaande beelden van 1 mei 2023 tot 3 mei 2024.
481
Gevaar van creatie van nieuw terrorisme
bewerken
brontekst bewerken
Analisten waarschuwden in november 2023 dat de grootschalige bombardementen die tienduizenden burgers hadden gedood, een nieuwe generatie van terroristen zou creëren. Duizenden jonge mensen die hun families en huizen hadden verloren, zouden kunnen radicaliseren.
Functionarissen van de VS waarschuwden dat de reactie op de Hamas-aanvallen tot aanvallen op het Westen zou kunnen leiden en Israëls vergeldingsoorlog waarschijnlijk meer geweld zou oproepen.
482
De doelstelling van de regering Netanyahu om Hamas te vernietigen zou kunnen leiden tot de creatie van "Hamas 2.0", of mogelijk een nieuwe, nog radicalere groep. Ook de Palestijnse politica
Hanan Ashrawi
waarschuwde dat meer mensen zullen worden geradicaliseerd en om meer wraak zal worden gevraagd. Pogingen van een staat om een militante groep uit te roeien is het beste middel voor recrutering voor die organisatie. Experts haalden als voorbeeld de
Irakoorlog
van 2003 aan, die uiteindelijk resulteerde in het ontstaan van
ISIS
482
Milieuramp
bewerken
brontekst bewerken
Het
VN-Milieuprogramma
noemde in een rapport van juni 2024
483
de oorlog "een onvoorstelbare milieuramp, waardoor alle recente, bescheiden vooruitgang inzake milieubeheer in Gaza ongedaan is gemaakt, waaronder de waterontzilting, afvalwaterzuivering, zonne-energie en investeringen in het herstel van het
Wadi Gaza
grasland
aan de kust". Voorts:
Er is naar schatting 39 miljoen ton puin ontstaan door het conflict. Voor elke vierkante meter in de Gazastrook ligt er nu meer dan 107 kg puin, vervuild met stof, niet-geëxplodeerde munitie, asbest, industrieel en medisch afval en andere gevaarlijke stoffen, nog afgezien van de menselijke resten die wachten op een waardige verwerking.
Water-, sanitatie- en hygiënebeheer zijn bijna geheel vernietigd; de vijf afvalwaterzuiveringsinstallaties in Gaza zijn gesloten, waardoor rioolwater de stranden, kustwateren, bodem en zoetwater vervuilt met een groot aantal ziekteverwekkers, voedingsstoffen, microplastics en gevaarlijke chemicaliën.
Vijf van de zes faciliteiten voor het beheer van vast afval zijn beschadigd.
Een tekort aan kookgas heeft gezinnen gedwongen om hout, plastic en afval te verbranden, waardoor samen met branden en brandbare brandstoffen, de luchtkwaliteit sterk is verminderd.
Munitie met zware metalen en explosieve chemicaliën is ingezet in dichtbevolkte gebieden, waardoor bodem en waterbronnen zijn vervuild; niet-ontplofte munitie vormt vooral voor kinderen een ernstig risico.
Bij de vernietiging van zonnepanelen zijn waarschijnlijk lood en andere zware metalen gelekt, een nieuw risico voor bodem en water.
Het tunnelsysteem van Hamas en de inspanningen van Israël om deze te vernietigen kunnen verder bijdragen aan milieuschade, door het volpompen en de instabiliteit bij latere bebouwing.
Economische gevolgen
bewerken
brontekst bewerken
De oorlog had ook ingrijpende economische en financiële gevolgen in verschillende landen. Het toerisme viel in sommige landen van het Midden-Oosten volledig stil.
Israël
bewerken
brontekst bewerken
De rechtstreekse kosten van de oorlog zouden in de periode van oktober 2023 tot april 2024 zijn opgelopen tot 14,8 miljard euro.
484
Andere ramingen spraken in februari 2024 van “250 miljoen euro kosten per dag”.
485
Tot en met mei 2024 heeft de VS de oorlog evenwel gefinancierd met minstens 12,5
miljard dollar, wat deels in de Israëlische wapenindustrie wordt geïnvesteerd.
486
In augustus werd door de VS een aanvullend pakket van 3,5
miljard toegekend.
487
De toekomstige economische tol van de oorlog zou de komende tien jaar tot 400 miljard dollar aan verloren economische activiteit kunnen zijn, veelal door indirecte effecten: verminderde investeringen en vertraagde productiviteitsgroei. Bovendien is ook de arbeidsmarkt verstoord, onder meer door het oproepen van reservisten en het intrekken van de werkvergunningen voor Palestijnen, waardoor dan weer arbeidskrachten uit Azië moesten aangetrokken worden.
485
Kredietbeoordelaar
Moody's
verlaagde op 27 september 2024 voor de tweede maal dat jaar Israëls
kredietrating
met twee trappen, van A2 naar Baa1, drie stappen boven “niet-investeringswaardig”. De vooruitzichten bleven negatief.
488
Twee jaar na het begin van de oorlog in Gaza waarschuwde premier Netanyahu dat de Israëlische economie meer ‘
autarkisch
’ moest worden, vooral de
wapenindustrie
, als gevolg van het toenemend internationaal isolement van het land.
489
Palestina
bewerken
brontekst bewerken
De Israëlische militaire operaties veroorzaakten een “ongekende schok voor de economie in de bezette Palestijnse gebieden”, volgens een rapport van de
Verenigde Naties
(VN-UNCTAD) uit september 2024.
490
491
Met de economie in Gaza gaat het mogelijk nog het slechtst van al, maar concrete cijfers ontbreken vooralsnog. De economie van de Palestijnse gebieden was afhankelijk van kleine industrieën en landbouw,
485
en het intrekken van de werkvergunningen voor Palestijnen betekende voor vele gezinnen een zware aderlating.
Andere landen
bewerken
brontekst bewerken
Eind oktober 2023 waarschuwde de
Wereldbank
voor mogelijke economische schokken door stijgende energieprijzen als gevolg van de oorlog.
492
Een van de factoren was de dreiging voor het scheepvaartverkeer in de Rode Zee vanwege
aanvallen van de Houthi’s
. Het
Internationaal Monetair Fonds
stelde op 18 april 2024 zijn regionale groeiprognose voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA) over 2024 naar beneden toe bij, van 3,4% naar 2,7%.
493
Toch bleven de economische gevolgen tot oktober 2024 in de rest van de wereld beperkt.
494
Referenties
bewerken
brontekst bewerken
Bronnen
Gaza: Life in a death trap.
Médecins Sans Frontières (MSF), 19 dec 2024.
pdf
(6,5
MB)
Hamas vuurt vanuit Gaza raketten af op Israël, vuurgevechten in zuiden
nos.nl
7 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel social security data reveals true picture of Oct 7 deaths
",
France 24
15 december 2023
Gearchiveerd
op
17 december 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Hamas says it has enough Israeli captives to free all Palestinian prisoners.
Al Jazeera, 7 okt 2023.
Gearchiveerd
Fears of a ground invasion of Gaza grow as Israel vows ‘mighty vengeance’
Al Jazeera, 7 oktober 2023.
Gearchiveerd
Israëlisch leger maakt zich op voor grondoperatie: ‘Israël wil Hamas tot de laatste man uitschakelen’
Het Parool
14 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
21 november 2023
en
Israel says nearly half a million Israelis displaced since Hamas attack
www.aa.com.tr
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
1 maart 2024
en
Israel/occupied Palestinian territory: UN experts deplore attacks on civilians, call for truce and urge international community to address root causes of violence
OHCHR
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967
OHCHR
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Genocide as colonial erasure.
Francesca Albanese, rapport nr. A/79/384, 1 okt 2024
en
Genocide in Gaza: Analysis of International Law and its Application to Israel’s Military Actions since October 7, 2023
University Network for Human Rights
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
UN Special Committee finds Israel’s warfare methods in Gaza consistent with genocide, including use of starvation as weapon of war
speciale VN-mensenrechtencommissie
14 november 2024
).
Gearchiveerd
op
14 november 2024
en
Israel/Occupied Palestinian Territory: ‘You Feel Like You Are Subhuman’: Israel’s Genocide Against Palestinians in Gaza
Amnesty International
5 december 2024
).
Gearchiveerd
op
5 december 2024
en
Israel’s Crime of Extermination, Acts of Genocide in Gaza | Human Rights Watch
19 december 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Genocide is Never Justifiable: Israel and Hamas in Gaza
",
genocidewatch
20 februari 2024
Gearchiveerd
op
6 juli 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
he
מקומית, שיחה
כן, זה רצח עם
שיחה מקומית
mekomit.co.il
17 april 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Amos Goldberg: 'What is happening in Gaza is a genocide because Gaza does not exist anymore'
",
29 oktober 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Gaza 'soon without fuel, medicine and food' - Israel authorities - BBC News
BBC
9 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
18 oktober 2023
VN: 2,2 miljoen mensen in Gaza hebben dringend voedselhulp nodig.
NRC, 21 nov 2023."Verschillende hulporganisaties hebben Israël ervan beschuldigd honger te gebruiken als oorlogswapen. … de directeur van Human Rights Watch: „Een bevolking uit bezet gebied beroven van voedsel en elektriciteit is een collectieve bestraffing. Dat is een oorlogsmisdaad, net zoals het gebruik van honger als oorlogswapen.” Oxfam Novib schreef eind oktober dat „er geen rechtvaardiging kan zijn voor het gebruik van hongersnood als oorlog
en
UNRWA Situation Report #33 on the situation in the Gaza Strip and the West Bank, including East Jerusalem
UNRWA
19 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
National, The
Gaza health ministry releases full list of Palestinians killed since October 7
The National
26 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 november 2023
Biden gelooft Palestijns dodenaantal niet, 'maar telmethode is betrouwbaar'
nos.nl
27 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
21 november 2023
en
Netanyahu Assails Schumer, Dramatizing Partisan Split Over Israel
www.nytimes.com
20 maart 2024
).
Gearchiveerd
op
20 maart 2024
Geraadpleegd op
21 maart 2024
“Mr. Hawley said Republicans asked Mr. Netanyahu directly for numbers on the civilian death toll in Gaza. “He was very mindful of it, he talked about it at some length,” Mr. Hawley said, noting that Mr. Netanyahu assured them the Israelis were making every effort to minimize civilian casualties. He said he estimated the death toll to be about 28,000, about 2,000 fewer than the Gaza Health Ministry has said.”
Live - Crisis Midden-Oosten. Israëlische leger trekt zich terug uit al-Shifaziekenhuis, melden getuigen
demorgen.be.
Live - Crisis Midden-Oosten. Nieuwe Israëlische militaire operaties in Gaza • Grieks vrachtschip in brand en op drift na Houthi-aanvallen in de Rode Zee
22 augustus 2024
).
Geraadpleegd op
22 augustus 2024
en
Authorities name 727 soldiers, 66 police officers killed in Gaza war
Times of Israel.
en
3 IDF soldiers killed in tank explosion in Jabaliya
ynetnews.com
14 juli 2025
).
Geraadpleegd op
19 juli 2025
330 slachtoffers bij nieuwe luchtaanval Israël op Hamas: 'Geen verrassing'
WNL
18 maart 2025
).
Geraadpleegd op
15 december 2025
Walters, Derk Walters Redacteur Midden-Oosten Profiel Derk
Israël leek nooit van plan om zich aan het staakt-het-vuren te houden
",
NRC
18 maart 2025
Geraadpleegd op
15 december 2025
Hoeveel Gazanen zullen nog sterven om Netanyahu in het pluche te houden?
De Groene Amsterdammer
20 maart 2025
).
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Gaza: Experts condemn Israeli decision to re-open ‘gates of hell’ and unilaterally change conditions of truce deal
OHCHR
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Al-Mughrabi, N.
Alashray, E., Mackenzie, J.
Israeli strikes kill 326 in Gaza, collapsing ceasefire with Hamas
Reuters
18 maart 2025
).
Geraadpleegd op
18 maart 2025
en
Tondo, Lorenzo
Hamas ‘thoroughly reviewing’ Israel’s response to US ceasefire proposal
",
The Guardian
30 mei 2025
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Regencia, Ted
Hamas rejects US claim on Gaza ceasefire violation as ‘Israeli propaganda’
Al Jazeera
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Gaza: Israel rejects 'spin' after Hamas says ready for comprehensive deal
BBC News
4 september 2025
).
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Gaza: Experts condemn Israeli decision to re-open ‘gates of hell’ and unilaterally change conditions of truce deal
OHCHR
Geraadpleegd op
15 december 2025
en
Staff, ToI
Unsatisfied with ‘Swords of Iron’ as name of Gaza war, Netanyahu floats alternatives
www.timesofisrael.com
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
The Latest | Israel bombs another UN-run school in Gaza, a day after strike on school killed 33
AP News
7 juni 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel-Hamas war: U.S. drops more aid into Gaza; Palestinian ministry says at least 25 have died of malnutrition
NBC News
9 maart 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel and the Palestinians: History of the conflict explained
",
14 mei 2019
Geraadpleegd op
20 juli 2025
– via BBC.com.
en
cpj.org
Israel-Gaza War
Committee to Protect Journalists.
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel-Gaza Crisis.
VN (juni 2024 bekeken)
Israel’s war on Gaza updates. Israel's war on Gaza
",
Middle East Eye
(MEE)
28 april 2024
Geraadpleegd op
17 juni 2024
Writers Against the War on Gaza
, 26 okt 2023
en
Israel’s War on Gaza
The Intercept
19 juli 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Hamas vuurt vanuit Gaza raketten af op Israël, vuurgevechten in zuiden
nos.nl
7 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
15 oktober 2023
en
IDF estimates 3,000 Hamas terrorists invaded Israel in Oct. 7 onslaught
2023-11-22
The Times of Israel
1 november 2023
).
Terreur op festivalterrein nabij Gaza: 260 lichamen geborgen, mogelijk nog tot 200 vermisten
De Morgen
9 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
10 oktober 2023
en
Hamas Says Attacks on Israel Were Backed by Iran
WSJ
Geraadpleegd op
18 oktober 2023
(betaalmuur)
Hamas leader says operation 'heroic epic' in response to aggression against Al-Aqsa
www.aa.com.tr
Geraadpleegd op
20 november 2023
Hamas’s attack was the bloodiest in Israel’s history
The Economist
Geraadpleegd op
20 oktober 2023
Chaos overspoelt Israëlische grensplaatsjes, Israëliërs gegijzeld en gemarteld
nos.nl
7 oktober 2023
).
October 7: Forensic analysis shows Hamas abuses, many false Israeli claims.
Al Jazeera Investigative Unit, 21 maart 2024. Met videobeelden van de aanval (eerste helft).
op YouTube
(alleen ingelogd)
en
Johnston, Holly
Palestinian paramedic missing after Hamas attack at Israel music festival
The National
12 oktober 2023
).
en
Israel revises down death toll as deadly strikes hit Gaza facilities
France 24
10 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
What We Know About the Death Toll in Israel From the Hamas-Led Attacks
The New York Times
12 november 2023
).
Geraadpleegd op
23 november 2023
en
Ray, Siladitya
How Many Hostages Are In Gaza? Israel Says 203—But Hamas Claims It Doesn’t Know ‘Exact Numbers’
Forbes
Geraadpleegd op
21 oktober 2023
השעות הראשונות של השבת השחורה • 7 ימים • ידיעות אחרונות
z.ynet.co.il
Geraadpleegd op
25 februari 2025
en
Fink, Rachel
'Unlawful, unethical, horrifying': IDF ethics expert on controversial Hannibal Directive
",
Haaretz.com
Gearchiveerd
op
11 juni 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israeli army probe finds multiple cases of friendly fire on October 7
thegrayzone.com, 21 juni 2024
Israëlische media: zeker 300 doden – Geen stroom en benzine meer naar Gazastrook
nos.nl
7 oktober 2023
).
Israël roept 300.000 reservisten op, Daniël is een van hen: ‘Ik voel woede en verdriet’
Parool
9 oktober 2023
).
en
Ravid, Barak
"We have to go in," Bibi tells Biden as Israel prepares for possible ground invasion of Gaza
Axios
9 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Zitun, Yoav
Gallant's 3 phase plan: After Hamas is eliminated, Israel will seek 'new security regime'
",
Ynetnews
20 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel aims to cut Gaza ties after war with Hamas
",
20 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Moon, Jason
Netanyahu refuses to answer CNN on whether he would take responsibility for October 7 attack
CNN
12 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
IDF's Daniel Hagari appears to question stated goal of destroying Hamas, in political rift with Benjamin Netanyahu.
AP/ABC News, 20 juni 2024.
Gearchiveerd
en
Netanyahu says he’s on a ‘historic and spiritual mission,’ also feels a connection to vision of Greater Israel
The Times of Israel
12 augustus 2025
).
Gearchiveerd
op
14 augustus 2025
The punishing military doctrine that Israel may be following in Gaza
The Washington Post
10 november 2023
).
Gearchiveerd
op
19 november 2023
Diplomatiek memo van Nederlandse ambassade: Israël gebruikt…
NRC
13 november 2023
).
Gearchiveerd
op
15 november 2023
Dutch embassy warned that Israel uses "disproportionate force" in Gaza
14 november 2023
).
‘The Gospel’: how Israel uses AI to select bombing targets in Gaza
The Guardian
1 december 2023
).
Gearchiveerd
op
6 december 2023
Israeli ‘AI Targeting System’ Has Caused Huge Civilian Casualty Count In Gaza: Report
HuffPost
5 april 2024
).
Gearchiveerd
op
5 april 2024
en
Reiff, Ben
Leaked documents expose deep ties between Israeli army and Microsoft
+972 Magazine
23 januari 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory | Escalation in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #1 as of 18:00, 7 October 2023
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory
7 oktober 2023
).
Gearchiveerd op
21 november 2023
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #7
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
13 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Rights group accuses Israel of using banned weapon in Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel: White Phosphorus Used in Gaza, Lebanon | Human Rights Watch
12 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Airwars Gaza Patterns of Harm
gaza-patterns-harm.airwars.org
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Nieuwe vertrekoproep Israël aan Gazanen, leger 'op alle plekken rond Gazastrook'
nos.nl
14 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Dozens killed while fleeing Gaza homes as Israel conducts ground raids
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Strike on civilian convoy fleeing Gaza: What we know from verified video
BBC, 15 okt 2023
Rode Halve Maan: 'Hulpverleners in Gaza doelwit van aanvallen Israël'
nos.nl
14 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Ambulances hit during Israeli air attack in Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #9
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
15 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Omstanders bergen lichamen na bombardementen Gazastrook
nos.nl
15 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
21 november 2023
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #10
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
16 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Dozens killed as Israeli strikes hit southern Gaza refuge areas
",
BBC.com
17 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
US vetoes UN resolution calling for humanitarian pause in Israel-Hamas war
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
U.S. Mobilizes $100 Million in Life-Saving Humanitarian Assistance for Urgent Needs in Gaza and the West Bank
United States Agency for International Development
18 oktober 2023
).
Gearchiveerd op
19 oktober 2023
Geraadpleegd op
19 oktober 2023
en
Egypt's Sisi rejects Gaza refugee influx, blames Israel for aid block
France 24
18 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
BBC live news
, update 19 okt 2023 (gearchiveerd)
en
Dozens killed as Israeli strikes hit southern Gaza refuge areas
",
BBC.com
17 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
More than 700 killed in overnight Israeli attacks, Gaza officials say
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
VS en Rusland vetoën elkaars resolutie in V-raad• Netanyahu: ik zal verantwoording afleggen
nos.nl
25 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Invallen met tanks voorbereiding lang verwacht grondoffensief Israël in Gazastrook
nos.nl
26 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
VS en Rusland vetoën elkaars resolutie in V-raad• Netanyahu: ik zal verantwoording afleggen
nos.nl
25 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Mallinder, Lorraine
Ceasefire, pause or truce? What have Israel and Hamas agreed to?
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Nauwelijks contact met Gazastrook na 'zwaarste luchtaanvallen tot nu toe'
nos.nl
28 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Kusovac, Zoran
Analysis: Israel’s ground attacks yield lots of bang, little success
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Netanyahu says war entering ‘second stage’ as Israeli troops push into Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Strikes on south Gaza: BBC verifies attacks in areas of ‘safety’
",
BBC.com
1 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #23
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
29 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Heavy clashes as Israeli tanks briefly reach Gaza City outskirts
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #25
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
31 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel’s deadly attack on the Jabalia refugee camp: What we know so far
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel says Hamas stages hit-and-run attacks from tunnels
",
BBC.com
2 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Graham-Harrison, Emma
Cratered ground and destroyed lives: piecing together the Jabalia camp airstrike
",
The Guardian
1 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Beaumont, Peter
Israeli forces surround Gaza City on three sides, says IDF chief
",
The Guardian
2 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Stepansky, Joseph
Israel-Hamas war live updates: Gaza hospital on brink of shutting down
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Red Crescent says 15 killed in strike on Gaza ambulance outside Al-Shifa hospital
",
3 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Photos: Israel ramps up Gaza assault, striking schools, hospitals, mosques
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli forces cut off north Gaza to isolate Hamas as an advance on the urban center looms
AP News
6 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel: White Phosphorus Used in Gaza, Lebanon
hrw.org, 12 oktober 2023
Israel/OPT: Identifying the Israeli army’s use of white phosphorus in Gaza
citizenevidence.org, 13 oktober 2023
Lebanon: Evidence of Israel’s unlawful use of white phosphorus in southern Lebanon as cross-border hostilities escalate
amnesty.org, 31 oktober 2023
31 oktober 2023
Omstreden witte fosfor is gebruikt boven een woonwijk in Gaza
nrc.nl, 17 november
en
About 50 bodies retrieved from Al-Buraq School in Gaza after missile, artillery strikes
LBCIV7
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Pietromarchi, Usaid Siddiqui,Virginia
‘Extreme panic and fear’: Israeli tanks 20 metres from al-Quds hospital
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Monitor, Euro-Med Human Rights
Israel uses its ‘safe corridor’ in Gaza as trap to murder and detain Palestinians fleeing Israeli violence
Euro-Med Human Rights Monitor
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #40
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
15 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel Gaza: 'I walked my kids past explosions and rotting corpses'
",
BBC
21 december 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Humanitarian Violence: Israel’s Abuse of Preventative Measures in its 2023-2024 Genocidal Military Campaign in the Occupied Gaza Strip.
(7,6
MB) Forensic Architecture, 7 maart 2024.
Via
en
Monitor, Euro-Med Human Rights
Shock, outrage expressed by Euro-Med Monitor over Israel’s ongoing mutilation and filming of dead Palestinian bodies
Euro-Med Human Rights Monitor
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #38
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
13 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Photos: More death and destruction in Gaza as Israeli attacks continue
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Stepansky, Farah Najjar,Joseph
Israel-Hamas war updates: Gaza hospitals buckle under Israeli attacks
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Israel orders evacuation in parts of southern Gaza amid fears of escalation
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #42
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
17 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
32 babies in critical condition are among the patients left at Gaza's main hospital, UN team says
AP News
18 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #44
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
19 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Ratcliffe, Rebecca
Joe Biden says Gaza and West Bank should be ‘reunited’ under Palestinian Authority; reiterates call for two-state solution – as it happened
",
the Guardian
19 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #43
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
18 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #45
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
20 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Gaza Civilians, Under Israeli Barrage, Are Being Killed at Historic Pace
The New York Times
25 november 2023
).
Gearchiveerd
op
29 november 2023
en
Temporary cease-fire and hostage release in Gaza will begin Friday at 7 a.m. with aid to follow 'as soon as possible'
PBS News
23 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli troops fire at Palestinians attempting to return to northern Gaza during cease-fire
PBS News
24 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Najjar, Joseph Stepansky,Farah
Israel-Hamas war updates: Israeli gov’t meets to vote on Gaza truce deal
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Why has the Gaza ceasefire come to an end?
BBC, 1 dec 2023
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #82.
OCHA, 2 jan 2024
Humanitarian Situation Update #251 | Gaza Strip.
OCHA, 31 dec 2024
Stray dogs are eating the dead in the streets of northern Gaza, emergency services chief says.
CNN, 16 okt 2024
In Gaza, Starving Dogs And Cats Are Eating Corpses.
Worldcrunch, 16 nov 2024
UN aid chief describes shock at seeing dogs fattened from eating corpses in Gaza.
MEE, 13 maart 2025
Nummer twee van Hamas is gedood bij explosie in Libanese hoofdstad Beiroet, mogelijk na aanval met Israëlische drone
vrtnws.be
2 januari 2024
).
Gearchiveerd
op
3 januari 2024
Geraadpleegd op
3 januari 2024
In één dag tijd 24 Israëlische soldaten omgekomen in Gaza, stad Khan Younis is omsingeld
vrtnws.be
23 januari 2024
).
Israëlisch veiligheidskabinet akkoord met staakt-het-vuren Gaza
Trouw
17 januari 2025
).
Netanyahu Is Lying to Trump and Preparing to Sabotage the Gaza Cease-fire Deal.
Haaretz, 20 jan 2025
en
Humaid, Maram
‘My children, my children’: The Gaza family killed minutes before ceasefire
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Tears, hugs greet 90 Palestinian women, children freed from Israeli prisons
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Staff, Al Jazeera
Who are the Palestinian prisoners released by Israel?
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Death toll in Gaza soars after truce as dozens of bodies found in rubble
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Staakt-het-vuren in Gaza doorbroken: 'Vannacht hard aan toe gegaan'
RTL.nl
18 maart 2025
).
Geraadpleegd op
18 maart 2025
Israël voert grootschalige aanval uit op Gaza en beëindigt volgens Hamas de wapenstilstand. Dodental loopt op tot 330
",
NRC
18 maart 2025
Geraadpleegd op
18 maart 2025
Israël schendt het staakt-het-vuren met grootschalige aanval op Gaza
NPO Radio 1
Geraadpleegd op
18 maart 2025
en
Israel blitzes Gaza after ceasefire collapses as Hamas claims 330 killed
The Sun
18 maart 2025
).
Geraadpleegd op
18 maart 2025
en
Israel threatens annexation after expanding ground offensive in Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
22 maart 2025
en
Tondo, Lorenzo
Israel to ‘seize more ground’ and warns Hamas it will annex parts of Gaza
",
The Guardian
21 maart 2025
Geraadpleegd op
22 maart 2025
en
Israeli minister threatens to annex parts of Gaza – DW – 03/22/2025
dw.com
Geraadpleegd op
22 maart 2025
Leger Israël na beelden van dodelijke aanval op Palestijnse hulpverleners: "Verklaring over onherkenbaarheid was niet juist"
vrtnws.be
6 april 2025
).
Israël moet een einde maken aan de bezetting van Palestina
Amnesty International
Geraadpleegd op
22 maart 2025
“Strijdwagens van Gideon": naar de
bijbelse rechter Gideon
Israël gestart met 'uitgebreide grondoperatie' na dodelijke dagen in Gaza
NU.nl
18 mei 2025
).
Sterren, Luuk van der
Israël begint
uitgebreide grondoperatie
in Gaza
",
NRC
18 mei 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel intensifies Gaza City destruction, bombs another high-rise tower.
Al Jazeera, 7 sep 2025
Hamas vernietigen, zoals Israël ambieert? “Dan krijg je Hamas 2.0”
De Standaard
22 augustus 2025
).
Geraadpleegd op
24 augustus 2025
Israël negeert groeiende internationale kritiek en start ‘officieel’ met nieuwe fase in offensief op Gaza-Stad
De Standaard
20 augustus 2025
).
Geraadpleegd op
24 augustus 2025
Israël verwoest tientallen flats Gaza: 'Voorproefje van hoofdoperatie'
nu.nl
9 september 2025
).
Geraadpleegd op
9 september 2025
Uittocht burgers door aanval Israël Gaza-Stad, anderen blijven: 'Mensen zijn uitgeput'
nos.nl
17 september 2025
).
jdn
De zware balans na start Israëlisch grondoffensief in Gaza-Stad: honderden doden en minstens 150 doelen geraakt
Nieuwsblad
17 september 2025
).
Trump announced his 20-point Gaza peace plan. What comes next?
CNN, 30 sep 2025
Joint Statement by the Foreign Ministers of Qatar, Jordan, UAE, Indonesia, Pakistan, Türkiye, Saudi Arabia, and Egypt welcome US President’s sincere efforts to end the war in Gaza
, 29 sep 2025
The scramble to shape Trump's Gaza plan is just beginning.
Axios, 30 sep 2025
Israël en Hamas eens over eerste fase akkoord: gijzelaars vrij, leger trekt zich terug
nos.nl
9 oktober 2025
).
Geraadpleegd op
9 oktober 2025
en
After 738 Days: These Are the 20 Israeli Hostages Released by Hamas From Gaza on Monday
",
Haaretz
, 2025-10‐13.
en
Mhawish, Mohammed R.
The Gaza medics who won’t give in to Israel’s evacuation demand
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Hostilities in the Gaza Strip and Israel
, update 8. OCHA, 14 okt 2023.
"Twenty-three hospitals in the northern area of Gaza received evacuation orders, affecting about 2,000 patients, and remain at risk of being hit by Israeli forces. ... Three of these hospitals (Beit Hanoun, Hamad Rehabilitation, and Ad Durra), were damaged and the patients had to be evacuated."
en
Israel-Hamas war: List of key events, day 35
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #35
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
10 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Najjar, Joseph Stepansky,Farah
Israel-Hamas war updates: Al-Shifa Hospital under threat
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #37
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
12 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Staff, The New Arab
Gaza: Bodies 'pile up by dozen' outside Al-Shifa hospital
",
The New Arab
13 november 2023
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #36
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
11 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Report of the Independent International Commission of Inquiry.
VN, 11 sep 2024 (doc.nr. A/79/232).
Via
en
Gaza: Israeli Military War Crimes While Occupying Hospitals | Human Rights Watch
20 maart 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Raine, Andrew
Israel launches military operation inside Gaza’s Al-Shifa Hospital
CNN
15 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Al-Shifa: What we know about Israel's raid on Gaza's main hospital
",
BBC.com
15 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Stepansky, Farah Najjar,Joseph
Israel-Hamas war updates: Aid groups warn Israel’s siege strangling Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
publisher, English
WHO leads very high-risk joint humanitarian mission to Al-Shifa Hospital in Gaza
World Health Organization - Regional Office for the Eastern Mediterranean
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Al-Shifa hospital evacuees among those fleeing Gaza City with tanks on street
",
BBC.com
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
What images and videos tell us about Israeli presence at Gaza's Shifa hospital
Sky News
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
As Israel withdraws from raid on Shifa Hospital, accounts from military and witnesses differ wildly
AP News
1 april 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
When will Israeli army explain inconsistencies in al-Shifa Hospital videos?
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Richard Hall (@_RichardHall) on X
",
X (formerly Twitter)
Gearchiveerd
op
21 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Bewijs voor Hamas-activiteit onder ziekenhuis Gaza? Israël publiceert video
nos.nl
14 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
How hospitals became ‘fair game’ in Israel’s war on Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hamas terrorists took hostages into Gaza hospital, Shifa cameras prove
The Jerusalem Post | JPost.com
19 november 2023
).
Geraadpleegd op
19 november 2023
en
Photos: An Israeli air raid on al-Ahli Arab Hospital kills an estimated 500
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Where in Gaza is al-Ahli Arab Hospital, the site hit amid war with Israel?
Al Jazeera
18 oktober 2023
).
Wat explodeerde bij het ziekenhuis in Gaza? 'Luchtaanval onwaarschijnlijk'
NOS Nieuws
18 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 oktober 2023
Veel doden bij aanval op ziekenhuis Gaza, Israël ontkent verantwoordelijkheid
nos.nl
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 oktober 2023
en
Biden backs Israel over Gaza hospital blast and forges humanitarian aid deal
National Public Radio
18 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
19 oktober 2023
Onderzoeksjournalisten Bellingcat: explosie ziekenhuis Gaza door afgezwaaide Palestijnse raket
Dagblad van het Noorden
19 oktober 2023
).
en
Jordan cancels Biden summit after hundreds killed in Gaza hospital blast
Al Jazeera
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
19 oktober 2023
en
Hundreds protest in Ramallah against PA President Abbas
The Times of Israel
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
19 oktober 2023
en
Who was behind the Gaza hospital blast – visual investigation
Channel 4 News
18 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Was the Gaza hospital attack caused by a failed rocket launch? | Bird’s Eye View
Al Jazeera English Youtube channel
19 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Toler, Aric
A Close Look at Some Key Evidence in the Gaza Hospital Blast
",
The New York Times
25 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
VS en Rusland vetoën elkaars resolutie in V-raad• Netanyahu: ik zal verantwoording afleggen
nos.nl
25 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israeli Disinformation: al-Ahli Hospital.
Forensic Architecture, 15 feb 2024
When it stopped being a war.
Forensic Architecture, update 19 sep 2025
en
Israeli forces bomb al-Ahli Hospital in Gaza, forcing patients to flee
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
ar
Hussam Abu Safia – The last chapter in the history of the northern hospitals.
Al Jazeera Arabic, 3 jan 2025.
Gearchiveerd
Israel Arrested a Senior Doctor in Gaza. Six Days Later, He Died in a Shin Bet Interrogation Facility.
Haaretz, 18 juni 2024.
Gearchiveerd
en
Israeli soldiers burn Gaza’s Kamal Adwan Hospital, force hundreds to leave
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
ar
Wife of Dr. Hussam Abu Safia: I met him while studying medicine in Kazakhstan and for him I left my country.
BBC Arabic, 29 dec 2024.
Gearchiveerd
en
Gaza Kamal Adwan Hospital chief Abu Safia held at Israeli army base: Report
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Al Mezan Center for Human Rights
Update on Dr. Abu Safiya’s Arbitrary Detention and Denial of Access to Legal Counsel, Referred to UN Special Procedures
",
Al Mezan Center for Human Rights
Gearchiveerd
op
27 maart 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Released Gaza prisoners say they were held at notorious torture camp with Dr. Hussam Abu Safiya
Mondoweiss
16 januari 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Goodwin, Lex Harvey, Irene Nasser, Mohammed Tawfeeq, Allegra
Israeli strike on mosque and school in Gaza kills scores, sparking international outrage
CNN
10 augustus 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Patil, Anushka
Israeli Strikes on Gaza Schools and an Orphanage Kill Scores of Palestinians, Officials Say
",
The New York Times
2 oktober 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Pope calls Patriarch Pizzaballa to express closeness after Gaza parish attack
17 juli 2025
Kardinaal bezocht door Israëlisch vuur geraakte parochie in Gaza. Paus: ‘ongerechtvaardigde aanval’
nd.nl, 21 juli 2025
Greek Orthodox Church of St. Porphyrios in Gaza Bombed
greekreporter.com, 20 oktober 2023
en
Statement on UNRWA Allegations
www.state.gov
Gearchiveerd
op
17 juni 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
’VN-hulpverleners betrokken bij de terreuraanvallen van Hamas op Israël’
De Telegraaf
20 juli 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Jankowicz, Mia
Israel announces 'complete siege' of Gaza, cutting its electricity, food, water, and fuel
Business Insider
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #6
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
12 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Rosenberg, Matthew
As Gazans Scrounge for Food and Water, Hamas Sits on a Rich Trove of Supplies
",
The New York Times
27 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
nu.nl
EU vindt geen misbruik van hulpgeld voor Palestijnen
nu.nl
21 november 2023
).
en
Israeli Ambassador Slammed for Claiming 'There Is No Humanitarian Crisis in Gaza'
www.commondreams.org
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli military official says there is no ‘humanitarian’ crisis in Gaza Strip
Al Arabiya English
9 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
‘Horrific massacre’: Israel kills nine Palestinians despite ceasefire
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
The Gaza Strip: Thousands break into UNRWA warehouses in Gaza, taking wheat flour and basic items.
UNRWA, 20 okt 2023
Voedselwaakhond: hongersnood in grootste district van Gaza bevestigd.
RTL Nieuws, 22 aug 2025
Famine Review Committee: Gaza Strip, August 2025.
(14
MB) IPC, aug 2025.
Via
en
Gaza’s Blocked Relief
Human Rights Watch
30 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Insufficient aid: Urgent need for fuel in Gaza as Israel's bombardment continues - Gisha
",
Gisha
29 oktober 2023
. Gearchiveerd op
3 december 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Magid, Jacob
Herzog: Three times more aid could be entering Gaza if not for UN's 'utter failure'
The Times of Israel
(21-12-2023).
Geraadpleegd op 17-01-2024.
Bloody diarrhea, jaundice, hepatitis: Thousands fall ill in war-ravaged Gaza amid spike in infectious diseases.
CNN, 12 dec 2023.
"As the war between Israel and Hamas enters its third month, medics and aid groups are sounding alarm bells on the humanitarian situation in the besieged enclave – where the United Nations is worried that more people may end up dying of diseases than from bombs and missiles."
en
Sixth baby dies from severe cold in Gaza as Israel raids hospitals
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Red Cross Field Hospital in Rafah, Gaza Strip: Facts & Figures 9 May 2024 – 12 April 2025
www.icrc.org
2 maart 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Vaccinatie tegen polio leidt tot blijdschap in Gaza, ondanks ellende
nos.nl
2 september 2024
).
Gearchiveerd
op
2 september 2024
Humanitarian access improves quality of polio vaccination campaign in the Gaza Strip.
UNICEF, 28 feb 2025
en
Al-Mughrabi, Nidal
Israel sends thousands of cross-border Palestinian workers back to Gaza
",
Reuters
3 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel refuses to reveal information about thousands of Gaza residents being held in Israeli detention facilities.
Gisha, 19 okt 2023.
Gearchiveerd
en
Tahhan, Zena Al
Israel doubles number of Palestinian prisoners to 10,000 in two weeks
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Gaza workers stuck in West Bank desperate to return despite war
France 24
9 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Miriam
Israeli cabinet decision to return Gaza workers to the Strip - Gisha
",
Gisha
3 november 2023
Gearchiveerd
op
13 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Monitor, Euro-Med Human Rights
Tortured to Death: Horrific Testimonies of Gazan Workers Held in Israel
Euro-Med Human Rights Monitor
Geraadpleegd op
20 november 2023
en
Israel expels workers back to battered Gaza
France 24
3 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli border officer, 13 Palestinians killed in West Bank clashes, airstrike
The Times of Israel
19 oktober 2023
).
Zaterdag vredestop Caïro • '13 doden na inval vluchtelingenkamp Westoever'
NOS Nieuws
20 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 oktober 2023
en
Palestine: Shireen Abu Akleh shrine desecrated in the West Bank / IFJ
www.ifj.org
27 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
admin
Four Palestinians Killed as 100 Israeli Army Vehicles Raid Jenin
Palestine Chronicle
30 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #24
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
30 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Dozens arrested, killed in West Bank and Gaza in Israeli raids overnight
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #26
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
1 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli forces kill three Palestinians as West Bank violence soars
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
UN cites 'alarming' rise in Israeli army operations in West Bank
",
Reuters
3 november 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel-Hamas war: UN security council fails to agree resolution – as it happened
The Guardian
7 november 2023
).
Geraadpleegd op
17 juli 2024
“Live blog 6 nov 10:11 CET: 'Citing the Palestinian prisoner’s commission and the prisoner’s society, it reports more than 2,000 people have been detained in raids since 7 October. The figure is reported to include 49 women and 17 journalists'”
en
Saifi, Zeena
14 killed in West Bank city of Jenin after Israeli incursion, Palestinian health ministry says
CNN
10 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Kolonisten op de Westoever vallen Palestijnen aan, met steun van Israël
NOS
24 oktober 2023
).
en
Israel using Gaza war to forcibly transfer Palestinians from South Hebron Hills
B'Tselem
Gearchiveerd
op
19 juni 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Forcible transfer of isolated Palestinian communities and families in Area C under cover of Gaza fighting.
B'Tselem, update 17 apr 2024
en
in 2013, Debora Patta Senior foreign correspondent Debora Patta is a CBS News senior foreign correspondent based in Johannesburg Since joining CBS News
Killing of Palestinian farmer adds to growing concerns over settler violence in West Bank - CBS News
www.cbsnews.com
3 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #28
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
3 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #29
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
4 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
ICC Prosecutor Completely Neglects to Mention the Crimes Committed Against Palestinian Prisoners in Arrest Warrants for Israeli Officials.
Addameer, 22 mei 2024.
Gearchiveerd
Twee Amerikaanse gijzelaars vrijgelaten door Hamas
nos.nl
20 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Hamas laat opnieuw twee gijzelaars vrij, onderhandelingen voor 50 andere "in serieus stadium"
VRT NWS
23 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Amy Teibel
Now freed, an Israeli hostage describes the ‘hell’ of harrowing Hamas attack and terrifying capture
Associated Press
24 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
31 oktober 2023
en
Janis Laizans
Freed Israeli hostage says 'I've been through hell'
Reuters
24 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
26 oktober 2023
en
Hamas armed wing says 13 captives killed in Israeli strikes on Gaza in the last 24 hours
",
Reuters
13 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
fr
Selon le Hamas, les raids israéliens auraient tué environ 50 otages à Gaza
Courrier International
26 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
27 oktober 2023
en
Hamas hostages: Stories of the hostages taken by Hamas from Israel
BBC
24 november 2023
).
Geraadpleegd op
25 november 2023
en
Israeli captives mistakenly killed in Gaza held white flag, official says
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Sam Halpern
Noa Feigenbaum
Hostages Yossi Sharabi and Itai Svirsky reported dead in Hamas video
The Jerusalem Post
15 januari 2024
).
Geraadpleegd op
15 januari 2024
en
Fabian, Emanuel
Israel says it fears for lives of two hostages after latest Hamas propaganda video
The Times of Israel
(15-01-2024).
Geraadpleegd op 15-01-2024.
Israël viert bevrijding van vier gijzelaars uit Gaza als een overwinning
NOS Nieuws
8 juni 2024
).
Geraadpleegd op
20 juni 2024
en
Fink, Rachel
Report: Number of Israeli hostages still alive in Gaza estimated to be as low as 50
",
Haaretz.com
Gearchiveerd
op
23 mei 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
The State of Israel's Submission to the Special Rapporteur on torture and other cruel...
www.gov.il
Gearchiveerd
op
30 december 2024
Geraadpleegd op
9 januari 2025
en
Gaza captors tortured hostages, including minors, Israeli report says
Reuters
29 december 2024
).
Geraadpleegd op
9 januari 2025
Israëlisch rapport legt opnieuw de vinger bij gruweldaden Hamas
RD.nl
Geraadpleegd op
9 januari 2025
en
How many hostages are left in Gaza?
AP News
27 februari 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Motamedi, Maziar
Hamas posts ‘farewell picture’ of 48 captives as Israel destroys Gaza City
Al Jazeera
Geraadpleegd op
22 september 2025
en
Winer, Stuart
Authorities name 310 soldiers, 58 police officers killed in 2023 terror clashes
The Times of Israel
8 oktober 2023
).
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #13
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
19 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Biden gelooft Palestijns dodenaantal niet, 'maar telmethode is betrouwbaar'
nos.nl
27 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Gaza health ministry releases detailed list of nearly 7,000 Palestinians killed, following US accusations
",
The New Arab
27 oktober 2023
Isabel Debre
What is Gaza’s Ministry of Health and how does it calculate the war’s death toll?
Associated Press
27 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
28 oktober 2023
Chris McGreal
Can we trust casualty figures from the Hamas-run Gaza health ministry?
The Guardian
27 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
28 oktober 2023
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #23
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
29 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #27
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
2 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
1100 Israëlische soldaten raakten gewond tijdens invasie Gaza
LIVE | Hamas toont video van drie Israëlische gegijzelden: ’Hun lot wordt morgen bekend’
De Telegraaf
(14-01-2024).
Geraadpleegd op 15-01-2024.
La guerra entre Israel y Gaza, en directo | Más de 32.500 palestinos han muerto en 175 días de guerra en Gaza, según las autoridades de la Franja
Calls to end Gaza ‘bloodbath’ after Israeli attack kills 274 Palestinians
9 juni 2024
).
Geraadpleegd op
11 juni 2024
Palestinian death toll exceeds 37,800 as Israel kills 40 more Palestinians in Gaza
29 juni 2024
).
Geraadpleegd op
30 juni 2024
en
The Israel-Hamas war’s devastating toll, by the numbers
Associated Press
15 januari 2025
).
State of Palestine Humanitarian Situation Report No. 34, 2024
(1,7
MB). UNICEF, jan 2025.
Via
474 pagina’s met kindernamen. Zo ziet de hele lijst van gedode Gazanen eruit
Trouw
29 maart 2025
).
List of identified victims, as published by the Palestinian MoH in Gaza
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Rule 34. Journalists.
ICRC IHL Databases (mei 2025 bekeken)
en
Journalist casualties in the Israel-Gaza war
Committee to Protect Journalists
13 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Journalist casualties in the Israel-Gaza war
Committee to Protect Journalists
13 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
"At the rate journalists are being killed in Gaza, there will soon be no one left to keep you informed." | RSF
rsf.org
26 september 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Omer, Nimo
Friday briefing: How Gaza is becoming the deadliest conflict zone for journalists
",
The Guardian
28 maart 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
News Graveyards: How Dangers to War Reporters Endanger the World | Costs of War
The Costs of War
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
214 Journalists and Media Workers Martyred During the Israeli Genocidal War - Palestinian Journalists Syndicate
pjs.ps
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Crissy, Ron
Study reveals majority of Gaza war 'journalists' tied to terror groups
",
Ynetglobal
11 december 2025
Geraadpleegd op
11 december 2025
en
Levaton, Stav
Majority of journalists killed in Gaza linked to terror organizations, study says
",
The Times of Israel
11 december 2025
Geraadpleegd op
11 december 2025
Israel kills over 700 relatives of Palestinian journalists in Gaza: Report.
Al Jazeera, 28 dec 2025
en
Fabian, Emanuel
IDF says 12,000 Hamas fighters killed in Gaza war, double the terror group's claim
The Times of Israel
(20-02-2024).
Geraadpleegd op 11-03-2024.
en
After a year of war, Hamas is militarily weakened — but far from ‘eliminated’
ACLED
6 oktober 2024
).
en
Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #29
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory
4 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
In één dag tijd 24 Israëlische soldaten omgekomen in Gaza, stad Khan Younis is omsingeld
VRT NWS
23 januari 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Four IDF soldiers killed as battles rage across Gaza; tanks said to advance into Rafah
Authorities name 619 soldiers, 62 police officers killed in Gaza war
Authorities name 695 soldiers, 63 police officers killed in Gaza war
22 augustus 2024
).
Geraadpleegd op
22 augustus 2024
en
Lebanon war toll: Thousands dead, Hezbollah arsenal severely depleted - analysis
The Jerusalem Post
27 november 2024
).
Gearchiveerd
op
28 november 2024
Israel-Hezbollah ceasefire takes effect, halting deadly war in Lebanon
27 november 2024
en
Nobani, Ayman
Israel detains, expels to West Bank hundreds of Gaza Palestinian workers
Al Jazeera.
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Experts say Hamas and Israel are committing war crimes in their fight
AP News
13 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Ireland backs bid to include blocking of aid in definition of genocide
www.theguardian.com
27 maart 2024
).
Geraadpleegd op
29 maart 2024
‘Famine is setting in’: UN court orders Israel to unblock Gaza food aid
www.theguardian.com
29 maart 2024
).
Geraadpleegd op
29 maart 2024
“...that Palestinians in Gaza are no longer facing only a risk of famine ... but that famine is setting in,”
en
Gaza: UN staff now fainting from hunger, exhaustion; WHO worker detained | UN News
news.un.org
22 juli 2025
).
Geraadpleegd op
25 juli 2025
en
Dahman, Nadeen Ebrahim, Abeer Salman, Kareem Khadder, Ibrahim
Gaza aid crisis: Why Gazans are dying of hunger or being killed by Israel on a near daily basis
CNN
23 juli 2025
).
Geraadpleegd op
25 juli 2025
Horen, schieten en zwijgen: Israël brengt veiligheid hulpverleners in Gaza in gedrang, terwijl het belooft die te garanderen
Het Belang van Limburg
14 mei 2024
).
Gearchiveerd
op
15 mei 2024
Oprichter World Central Kitchen beweert dat Israël bewust zijn medewerkers viseert
vrtnws.be
3 april 2024
).
Gearchiveerd
op
14 april 2024
en
Gaza war: UNRWA says Rafah aid centre hit by Israeli forces
BBC
13 maart 2024
).
en
Israeli soldiers and police tipping off groups that attack Gaza aid trucks
The Guardian
21 mei 2024
).
Gearchiveerd
op
21 mei 2024
Ook hulpkonvooien voor Gaza zijn niet veilig voor Israëlische kolonisten
De Standaard
30 mei 2024
).
Gearchiveerd
op
30 mei 2024
en
Staff, Al Jazeera
US sanctions Israeli group for attacking Gaza aid convoys
Al Jazeera.
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Agency, The Palestinian News & Info
PJS: "Israeli Soldiers Stole Journalists' Property 84 Times" - WAFA
14 juni 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Erven, Roland van
Israël keurt wet goed die ministers nieuwszender Al Jazeera kan laten verbieden
",
NRC
1 april 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israël valt kantoor van nieuwszender Al Jazeera binnen, apparatuur in beslag genomen
nos.nl
5 mei 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel kills Anas al-Sharif and four Al Jazeera staff in Gaza: What we know.
Al Jazeera, 11 aug 2025
Met de dood van journalist Anas al-Sharif verliezen Palestijnen hun 'stem in Gaza'.
NOS, 11 aug 2025
Anas Al-Sharif became the face of the war in Gaza for millions. Then Israel killed him.
CNN, 12 aug 2025
Israeli strikes kill 22, including 5 journalists, in a Gaza hospital.
NPR, 25 aug 2025
Israel bombs hospital, kills journalists, medics, dozens more across Gaza.
Al Jazeera, 25 aug 2025
en
Alsharif, Doja Daoud, Mohamed Mandour, Ignacio Miguel Delgado Culebras, and Samir
Arrests of Palestinian journalists since start of Israel-Gaza war
Committee to Protect Journalists
20 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
RSF’s 2024 Round-up: journalism suffers exorbitant human cost due to conflicts and repressive regimes
rsf.org
12 december 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli forces arrest prominent Palestinian journalist in West Bank
BBC
30 april 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Salam, Ali
Occupation Forces Abduct 24 Palestinians in the West Bank
29 april 2025
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
NVJ woedend op Israël na dood journalist Anas al-Sharif
NVJ
11 augustus 2025
).
en
‘Legitimization Cell’: Israeli unit tasked with linking Gaza journalists to Hamas
+972 Magazine
14 augustus 2025
).
Gearchiveerd
op
14 augustus 2025
Al Mezan's Probe Unveils Thousands of Gaza Detainees Facing Torture and Ill-treatment in Israeli Prisons, Including 1,650 Held Under Unlawful Combatants Law
mezan.org. 15 april 2024
Through the eyes of the blindfolded: A look at Israel’s violation of Palestinian human rights
Middle East Monitor
3 juli 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Blindfolding and hooding are common tactics used by the Israeli army, police, and interrogators during detention and interrogation. Often conducted in conjunction with torture, these practices make it nearly impossible for victims to identify their torturers, thus hindering prosecution efforts.
en
UN report: Palestinian detainees held arbitrarily and secretly, subjected to torture and mistreatment
OHCHR
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Kingsley, Patrick
Inside the Base Where Israel Has Detained Thousands of Gazans
",
The New York Times
6 juni 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Welcome to Hell
B'Tselem
Gearchiveerd
op
7 juli 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
McKernan, Bethan
Palestinian prisoners describe systemic abuse in Israel’s jails
",
The Guardian
5 augustus 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Kelly, Annie
‘No rules’: Gaza’s doctors say they were tortured, beaten and humiliated in Israeli detention
",
The Guardian
25 februari 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel returns bodies of 89 Palestinians to Gaza: Hamas
english.news.cn
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Int’l committee must investigate Israel’s holding of dead bodies in Gaza [EN/AR
- occupied Palestinian territory | ReliefWeb].
reliefweb.int
27 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Footage shows Israeli forces seizing dead bodies from Gaza's al-Shifa hospital
Middle East Eye
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Nearly 200 bodies found in mass grave at hospital in Gaza’s Khan Younis
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Michaelson, Ruth
UN rights chief ‘horrified’ by reports of mass graves at two Gaza hospitals
",
The Guardian
23 april 2024
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Israel returns bodies of 84 Palestinians kidnapped from Gaza cemeteries.
WAFA, 5 aug 2024
Al Jazeera English
War on Gaza: Bodies of 84 Palestinians handed over by Israeli army
English YouTube Channel
5 augustus 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israel slammed for sending 88 unidentifiable bodies of Palestinians to Gaza
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Gaza health ministry decries 'inhumane' treatment of dead bodies
France 24
26 september 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Israeli Supreme Court upholds sweeping policy of withholding bodies of Palestinian citizens as - Adalah
www.adalah.org
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
The Perimeter — Soldiers' testimonies from the Gaza Buffer Zone 2023-2024
breakingthesilence.org.il
7 april 2025
).
Gearchiveerd
op
7 april 2025
Mouhamou, Inass
"Israëlische soldaten krijgen in Gaza bevel om te schieten op Palestijnse burgers aan voedselhulpposten", meldt Israëlische krant
vrtnws.be
27 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
27 juni 2025
en
'It's a Killing Field': IDF Soldiers Ordered to Shoot Deliberately at Unarmed Gazans Waiting for Humanitarian Aid
Haaretz
27 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
29 juni 2025
en
Senior Israeli Army Officers Admit 'Uncalculated' Fire on Gaza Aid Seekers After Haaretz Expose
Haaretz
30 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
30 juni 2025
Israel's use of human shields in Gaza is widespread, sources say.
AP News, 24 mei 2025
Haaretz Investigation: Israeli Army Uses Palestinian Civilians to Inspect Potentially Booby-trapped Tunnels in Gaza.
Haaretz, 13 aug 2024.
Gearchiveerd
In Gaza, Almost Every IDF Platoon Keeps a Human Shield, a Sub-army of Palestinian Slaves.
Haaretz, 30 maart 2025.
Gearchiveerd
The Israeli military has used Palestinians as human shields in Gaza, soldier and former detainees say.
CNN, 24 okt 2024
en
Gaza Strip: UNESCO Damage assessment
",
unesco.org
Gearchiveerd
op
28 juni 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Archeologen betreuren schade historisch Gaza: ‘Verlies voor de geschiedenis’
nos.nl
9 maart 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
In Gaza pleegt Israël ook archeologische genocide op Palestijnse geschiedenis – Openbaar Archief – Palestina
Geraadpleegd op
20 juli 2025
8 things to know about the only Catholic parish in Gaza
catholicnewsagency.com, 18 juli 2025
Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds
Verenigde Naties
16 september 2025
).
Geraadpleegd op
19 september 2025
Amnesty International investigation concludes Israel is committing genocide against Palestinians in Gaza
Amnesty International
5 december 2024
).
Geraadpleegd op
19 september 2025
Michael Dumper & Amneh Badran: Routledge Handbook on Palestine, 2024, blz. 2,
ISBN 9781003031994
. Citaat:
"In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip"
IAGS Resolution on the Situation in Gaza
International Association of Genocide Scholars
31 augustus 2025
).
Geraadpleegd op
19 september 2025
Statement on Why We Call the Israeli Attack on Gaza Genocide
Lemkins Institute for Genocide Prevention and Human Security
29 december 2023
).
Geraadpleegd op
19 september 2025
Alice Speri in
The Guardian
, 20 December 2024: "
Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars
",
gearchiveerde link
Onderzoekscommissie Verenigde Naties: Israël pleegt genocide in Gaza
Volkskrant
16 september 2025
).
Geraadpleegd op
18 september 2025
Onafhankelijke VN-onderzoekscommissie: "Israël pleegt genocide met intentie Palestijnen in Gaza te vernietigen"
VRT NWS
16 september 2025
).
Geraadpleegd op
18 september 2025
'Reputatie Israël staat op het spel bij genocideaanklacht in Den Haag'
NOS
11 januari 2024
).
Geraadpleegd op
15 januari 2024
Israël verwerpt genocideaanklacht: 'Hamas wil zoveel mogelijk burgerschade'
nos.nl
12 januari 2024
).
Geraadpleegd op
15 januari 2024
Raffi Berg
Anna Holligan
Israel says South Africa distorting the truth in ICJ genocide case
BBC
(12-01-2024).
Geraadpleegd op 15-01-2024.
Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen
NOS
26 januari 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
ICJ: Hamas moet gijzelaars vrijlaten, Israël moet doen wat het kan om slachtoffers Gaza te voorkomen
De Telegraaf
(26-01-2024).
Geraadpleegd op 26-01-2024.
en
Rina Bassist
Tovah Lazaroff
ICJ asks Israel to prevent genocide, doesn't order end to Gaza war
The Jerusalem Post
26 januari 2024
).
Geraadpleegd op
26 januari 2024
Genocide in Gaza: Analysis of International Law and its Application to Israel’s Military Actions since October 7, 2023.
University Network for Human Rights, 15 mei 2024.
Via
VN-commissie: oorlogsvoering in Gaza vertoont kenmerken van genocide
nos.nl
15 november 2024
).
en
Statement of ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC: Applications for arrest warrants in the situation in the State of Palestine | International Criminal Court
www.icc-cpi.int
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Uitvoeren of negeren? Zo reageert internationale gemeenschap op aanhoudingsbevel tegen Netanyahu
vrtnws.be
21 november 2024
).
Amnesty International: Israël pleegt genocide in Gaza
NOS
5 december 2024
).
Gearchiveerd
op
5 december 2024
en
Extermination and Acts of Genocide
Human Rights Watch
19 december 2024
).
Gearchiveerd
op
19 december 2024
Letter dated 27 February 2025 from the Permanent Representative of South Africa to the United Nations addressed to the President of the Security Council.
(8,5
MB) [doc.nr. S/2025/130, 28 feb 2025]
en
Betts, Anna
ICC urged to investigate Biden for ‘aiding and abetting’ Gaza war crimes
",
The Guardian
24 februari 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
DAWN
Prime Suspects
DAWN
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
The Belgian 'justice machine' pursuing Israeli soldiers worldwide for Gaza war crimes
Middle East Eye
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
HRF Demands Immediate Arrest of Major General Ghassan Alian in Rome.
THE HIND RAJAB FOUNDATION
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
War crimes in Gaza I Al Jazeera Investigations
Al Jazeera
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
See video evidence of Israeli soldiers destroying Gaza
Al Jazeera.
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Francesca Albanese
From economy of occupation to economy of genocide. Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967
VN-Mensenrechten
30 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
1 juli 2025
VN-rapporteur: "Ook bedrijven kunnen vervolgd worden voor betrokkenheid bij Israëlische economie van genocide"
vrtnws.be
3 juli 2025
).
Gearchiveerd
op
3 juli 2025
VN-rapporteur Francesca Albanese: BNP Paribas en AXA riskeren vervolging voor financiering genocide in Gaza
DeWereldMorgen.be
4 juli 2025
).
en
Tal Schneider
For years, Netanyahu propped up Hamas. Now it’s blown up in our faces
The Times of Israël
8 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Gidi Weitz
Another Concept Implodes: Israel Can’t Be Managed by a Criminal Defendant
Haaretz
9 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Ruth Michaelson
Netanyahu told to ‘quit now’ as ex-leaders pin blame on dysfunctional government
The Guardian
22 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Israelis blame gov’t for Hamas massacre, say Netanyahu must resign - poll
The Jerusalem Post
12 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Tov, Michael Hauser
'We're rolling out Nakba 2023,' Israeli minister says on northern Gaza Strip evacuation
",
Haaretz.com
Gearchiveerd
op
13 juni 2025
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Lidor, Canaan
After ban lifted, hundreds in Haifa protest against war on Hamas
The Times of Israel
(20-01-2024).
Geraadpleegd op 21-01-2024.
Oren Persico, Israëlische mediawatcher: “De media in Israël zijn compleet onverschillig voor het lijden in Gaza”
De Standaard
12 maart 2024
).
Gearchiveerd
op
12 maart 2024
Hoe de Israëlische media zich tot een propagandamachine hebben ontpopt
De Standaard
30 maart 2024
).
Editor's Notes: 'There is no famine in Gaza' - comment
www.jpost.com
8 maart 2024
).
Geraadpleegd op
31 maart 2024
Biden, are you listening? There's no famine in Gaza
www.ynetnews.com
13 maart 2024
).
Geraadpleegd op
31 maart 2024
Inside Israel's Disturbing Denial of Starvation in Gaza
www.haaretz.com
26 maart 2024
).
Gearchiveerd
op
26 maart 2024
Geraadpleegd op
31 maart 2024
en
Ex-PM Ehud Barak calls for ‘civic revolt’ against Netanyahu, who is ‘acting like a caged animal’
The Times of Israel
17 mei 2025
).
Gearchiveerd
op
19 mei 2025
“Een normaal land doodt geen baby’s als tijdverdrijf”: Israëlische majoor-generaal Yair Golan zwijgt voor niets of niemand
Het Nieuwsblad
21 mei 2025
).
Gearchiveerd
op
21 mei 2025
Israëlische ex-legerchefs in brief aan Trump: 'Dwing Netanyahu om oorlog te stoppen'
De Tijd
4 augustus 2025
).
Gearchiveerd
op
4 augustus 2025
Meer dan 200.000 Israëlische betogers eisen vrijlating van gijzelaars: "Rechtvaardige oorlog is op een zinloze uitgedraaid"
vrtnws.be
18 augustus 2025
).
Socioloog Gad Yair: ‘Wie kritiek van buiten afwijst, wordt als goede Israëliër gezien’
nrc.nl
17 september 2025
).
Gearchiveerd
op
17 september 2025
en
News, A. B. C.
Exclusive: US to send 2nd aircraft carrier to eastern Mediterranean
ABC News
Geraadpleegd op
26 oktober 2023
Noodkreet rijksambtenaren aan kabinet: laat Israël stoppen met geweld
nos.nl
20 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
25 oktober 2023
Verdeelde EU wil op extra top over Israël en Gaza eenheid uitstralen
nos.nl
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Sam Jones
Spain rejects Israeli claims of its officials aligning with Hamas
The Guardian
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Graham Keeley
Israel accuses Spain of siding with Hamas after ‘genocide’ accusation
Al Jazeera
17 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
International Reactions to the Hamas Attack on Israel
The Washington Institute
Geraadpleegd op
18 oktober 2023
en
Tom Phillips
Israel and Colombia in ferocious diplomatic spat over Hamas war
The Guardian
16 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
en
Daniel Ramos
Bolivia severs ties with Israel, others recall envoys over Gaza
Reuters
1 november 2023
).
Geraadpleegd op
1 november 2023
en
Jordan recalls ambassador to Israel to protest Gaza ‘catastrophe’
Al Jazeera
1 november 2023
).
Geraadpleegd op
1 november 2023
fr
L'interview politique intégrale de Dominique de Villepin, ancien Premier ministre, sur RMC.
RMC
28 oktober 2023
).
en
Arnaud Bertrand
Interview de Villepin
Geraadpleegd op
8 november 2023
fr
GRAND ENTRETIEN. Conflit au Proche-Orient
: "Israël est en train de mener une guerre d'hier", estime Dominique de Villepin
francetvinfo.fr
7 november 2023
).
fr
Conflit Israël-Hamas: la riposte israëlienne n'est "ni ciblée ni proportionnée".
7 november 2023
).
en
UN official deems kill rates in Gaza highest in the world since Rwandan genocide
21 februari 2024
).
Gearchiveerd
op
21 februari 2024
en
Verenigd Koninkrijk en 4 andere landen leggen sancties op aan Israëlische ministers Ben-Gvir en Smotrich
vrtnws.be
10 juni 2025
).
Gearchiveerd
op
10 juni 2025
België en 27 andere landen eisen einde van oorlog in Gazastrook: "Nog meer bloedvergieten heeft geen zin"
vrtnws.be
21 juli 2025
).
Gearchiveerd
op
21 juli 2025
en
Hundreds of rabbis demand Israel stop ‘using starvation as a weapon of war’
The Times of Israel
27 juli 2025
).
Gearchiveerd
op
27 juli 2025
Meer dan 1.400 EU-medewerkers ondertekenen protestbrief: ‘Wij willen geen medeplichtigen zijn aan genocide’
De Morgen
Gearchiveerd
op
8 augustus 2025
Groep ambtenaren verwijt EU dubbele standaard in oorlog tussen Israël en Hamas
nos.nl
22 oktober 2023
).
en
Americans’ Support for Israel Dramatically Declines, Times/Siena Poll Finds
The New York Times
29 september 2025
).
Gearchiveerd
op
9 oktober 2025
en
Social Media’s Changing Narrative of the Israel-Gaza War
The New York Times
1 oktober 2025
).
Gearchiveerd
op
2 oktober 2025
en
TikTok posts on Israel-Gaza war are overwhelmingly pro-Palestinian
The Washington Post
7 juli 2025
).
Gearchiveerd
op
7 oktober 2025
en
32% in U.S. Back Israel's Military Action in Gaza, a New Low
Gallup
29 juli 2025
).
Gearchiveerd
op
29 juli 2025
Coverage of Gaza War in the New York Times and Other Major Newspapers Heavily Favored Israel, Analysis Shows.
Adam Johnson en Othman Ali, The Intercept, 9 jan 2024.
Gearchiveerd
Leaked NYT Gaza Memo Tells Journalists to Avoid Words “Genocide,” “Ethnic Cleansing,” and “Occupied Territory”.
Jeremy Scahill en Ryan Grim, The Intercept, 15 apr 2024.
Gearchiveerd
Brede steun Tweede Kamer voor kabinetsstandpunt: 'Israël heeft recht op zelfverdediging'
NOS
10 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Ollongren roept namens Nederlands kabinet op tot staakt-het-vuren
nos.nl
20 oktober 2023
).
Derix, Steven
Rutte wil uitstralen Israël ‘stevig’ toe te spreken
",
NRC
23 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Hans van Soest
Rutte bezoekt Israël en Westelijke Jordaanoever tegen Netanyahu: ‘Schakel Hamas uit, maar wees wijs’
Het Parool
24 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
24 oktober 2023
Rutte gebruikt steviger taal tegen Israëlische premier Netanyahu
NOS
19 januari 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Vraagstukken, Adviesraad Internationale
Naar een nieuwe koers voor Nederland in het Israëlisch-Palestijnse conflict - Advies - Adviesraad Internationale Vraagstukken
www.adviesraadinternationalevraagstukken.nl
23 oktober 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
20.000 pro-Palestijnse betogers trekken door de straten van Brussel
vrtnws.be
11 mei 2025
).
Gearchiveerd
op
11 mei 2025
es
Emma Jaramillo Bernat
Petro anuncia la apertura de una embajada colombiana en Palestina
El País
20 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
22 oktober 2023
es
Emma Jaramillo Bernat
Petro se distancia más de Israel: llama a consultas a la embajadora
El País
1 november 2023
).
Geraadpleegd op
1 november 2023
en
Les W. Field
(23).
The Colombia-Israel Nexus: Toward Historical and Analytic Contexts
Latin American Research Review
52
(4): 639-653
(Cambridge University Press:
Cambridge)
es
Petro amenaza con suspender las relaciones con Israel tras el cese de exportaciones de seguridad a Colombia
EFE
15 oktober 2023
).
Geraadpleegd op
24 oktober 2023
Hamas-Angriff auf Israel: Viel Lob für Habeck-Video
2 november 2023
).
Geraadpleegd op
13 februari 2024
“Wer Deutscher ist, wird sich dafür vor Gericht verantworten müssen, wer kein Deutscher ist, riskiert außerdem seinen Aufenthaltsstatus. Wer noch keinen Aufenthaltstitel hat, liefert einen Grund, abgeschoben zu werden.”
Habeck zu Vorwürfen gegen Israel: „Völkermord ist etwas anderes“
11 januari 2024
).
Geraadpleegd op
18 maart 2024
“Das ist eine der größten Absurditäten, die sich irgendjemand ausdenken kann.”
CDU-Chef in Israel:Gaza-Krieg: Merz unterstützt Israels Vorgehen
ZDF
12 november 2023
).
Geraadpleegd op
13 februari 2024
Habeck: Deutsche Beteiligung an Seekorridor für Gazastreifen kein Strategiewandel
8 maart 2024
).
Geraadpleegd op
18 maart 2024
“Es sei nicht zu akzeptieren, "dass der Schutz der Zivilbevölkerung so gar nicht da ist, dass sich Seuchen ausbreiten, dass Menschen Hunger leiden und vielleicht irgendwann an Hunger sterben".”
Besuch bei Netanjahu: Scholz kritisiert Israels Vorgehen im Gazastreifen
16 maart 2024
).
Geraadpleegd op
18 maart 2024
Britten en Amerikanen bombarderen Houthi's, met steun van Nederland
rtlnieuws
13 januari 2024
).
en
Google employees arrested following protest over Israel ties at executive’s office
ctech
17 april 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Google-werknemers staken tegen miljardencontract met Israël: 28 medewerkers ontslagen
VRT NWS
18 april 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
Deze films en series schetsen een beeld van het jarenlange Israëlisch-Palestijns conflict
Geraadpleegd op
3 mei 2025
en
Davison, John
Israel releases images of slain children to rally support
",
Reuters
13 oktober 2023
Geraadpleegd op
20 juli 2025
October 7: Forensic analysis shows Hamas abuses, many false Israeli claims
Al Jazeera.
Geraadpleegd op
21 maart 2024
Al Jazeera English
October 7 | Al Jazeera Investigations
20 maart 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Kamala Harris screens 'Screams Before Silence' at White House
The Jerusalem Post
18 juni 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
‘The Night Won’t End’: Biden’s War on Gaza
Al Jazeera
21 juni 2024
).
Gearchiveerd
op
21 juni 2024
The Night Won’t End: Biden’s War on Gaza | Fault Lines Documentary
Al Jazeera
21 juni 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
What did Al Jazeera’s investigation into Israeli war crimes in Gaza reveal?
Al Jazeera
3 oktober 2024
).
Investigating war crimes in Gaza I Al Jazeera Investigations
Al Jazeera
3 oktober 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Suffocating: The Gaza Strip under Israeli blockade
Amnesty Nederland
(januari 2010).
Gearchiveerd op
6 maart 2016
Geraadpleegd op
23 mei 2024
Gaza Strip Damage Assessment
goodshepherdcollective.org,juli 2024
en
Israel’s bombardment of Gaza could be potent Hamas recruitment tool, experts warn
NBC News
6 november 2023
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Damage to Gaza causing new risks to human health and long-term recovery - new UNEP assessment
UNEP
SBN: 978-92-807-4163-6 Job number: EO/2652/NA
18 juni 2024
).
Gearchiveerd op
19 september 2024
Israël geeft in zeven maanden tijd bijna 15 miljard euro uit aan oorlog in Gaza
NU.nl
10 mei 2024
).
Israëlische economie krimpt sneller dan verwacht door oorlog in Gaza: "Conflict kost 250 miljoen euro per dag"
vrtnws.be
20 februari 2024
).
Gearchiveerd
op
21 februari 2024
en
Merrow, Jonathan Masters,Will
U.S. Aid to Israel in Four Charts
Council on Foreign Relations.
Geraadpleegd op
20 juli 2025
en
Fox, Natasha Bertrand, Alex Marquardt, Lauren
US releases $3.5 billion to Israel to spend on US weapons and military equipment, months after Congress appropriated
CNN
9 augustus 2024
).
Geraadpleegd op
20 juli 2025
’Kredietwaardigheid Israël opnieuw verlaagd om escalatie van oorlog’
De Telegraaf
28 september 2024
).
Gearchiveerd
op
28 september 2024
Netanyahu: Israël zal alleen komen te staan op wereldtoneel
15 september 2025
).
VN: ongekende schok economie Gaza door oorlog Israël en Hamas
welingelichte kringen.nl
12 september 2024
).
en
Economic crisis worsens in Occupied Palestinian Territory amid ongoing Gaza conflict
UNCTAD
12 september 2024
).
Gearchiveerd
op
12 september 2024
en
Conflict in Middle East Could Bring ‘Dual Shock’ to Global Commodity Markets
Wereldbank
30 oktober 2023
).
Gearchiveerd
op
30 oktober 2023
en
IMF revises down Mideast growth outlook on war, trade disruptions
Reuters
19 april 2024
).
Waarom de olieprijs niet drastisch stijgt hoewel de crisis in het Midden-Oosten al bijna een jaar duurt
vrtnws.be
2 oktober 2024
).
Gearchiveerd
op
2 oktober 2024
Noten
Op andere
Wikimedia
-projecten
Mediabestanden
Media
op Wikimedia Commons
Wikinieuws
Nieuws
op Wikinieuws
Overgenomen van "
Categorieën
Actuele gebeurtenis
Oorlog Hamas-Israël
Conflict in de Gazastrook
Verborgen categorieën:
Wikipedia:Twijfel aan de neutraliteit sinds 2023
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds oktober 2024
Wikipedia:Alle artikelen die een referentie missen
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds januari 2025
Oorlog in Gaza vanaf 2023
Onderwerp toevoegen