Paejes Basc - Wikipedia

Paejes Basc - Wikipedia
Vai al contenuto
Da Wikipedia
Articul per
Ladin Gherdëina
No giamië cun
Rëni di Paejes Basc
Olanda
Paejes Basc
Nederland
Bandiera de Paejes Basc
Blason de Paejes Basc
Bandiera
Blason
Inn
Wilhelmus
Inuem ufiziel
Nederland
Rujeneda ufiziela
Olandesc
Capitela
Amsterdam
Sënta dl guviern
Den Haag
Geografia
Spersa
37 378
km²
33 481
km²
(tiera)
Ega
18,7%
Demografia
Populazion
17 942 942 ab.
(1 jené 2024)
Densità
480
ab./km²
Cumpëida dla fertilità
1,68
(2014)
Guviern
Forma de guviern
Monarchia
costituzionela
parlamentera
unitera
Monarch
Willem-Alexander
Prim minister
Mark Rutte
Economia
PIB
(numinel)
de ndut
a persona
(2021)
$1 012 miliarc
$56 390
PIB
VPC
de ndut
a persona
(2021)
$1 005 miliarc
$56 011
Munëida
Euro
(€)
CVN
21%
Auter
Prefis dl telefon
+31
Furnea a
man drëta
Indesc dl Svilup Uman
0,931
scialdi aut
Coefizient Gini
29,2
bas
Paejes Basc
olandesc
Nederland
) ie n
stat
te l'
Europa uzidentela
cun n valgun raions te la
Caribich
. L ie la majera de la cater nazions che fej ora l
Rëni de i Paejes Basc
. Te l'
Europa
à i Paejes Basc
12 provinzies
. I cunfina a est cun la
Germania
, a sud cul
Belje
y a nord y ovest cul
mer dl nord
Tl lingaz rujenà ti vëniel ënghe suënz dit
Olanda
Holland
).
10
L'
Olanda
ie perdrët mé na region de i Paejes Basc, ma la plu mpurtanta.
La cater majera ziteies ie
Amsterdam
Rotterdam
Den Haag
Utrecht
11
Amsterdam ie la majera zità y la capitela
12
, ma la sënta dl guviern ie a Den Haag.
13
port de Rotterdam
ie l majer te l'Europa
14
y l
aeroport de Amsterdam
ie un de i majeri te l'Europa.
Ie Paejes Basc ie n cumëmber de l'
Union Europea
Eurozona
G10
NATO
OECD
WTO
y de la
zona Schengen
I Paejes Basc à chësc inuem pervia de la topografia ndrëta y bassa. Mé l 50% de dut l teritore ie plu aut che 1 meter sëura l livel dl mer y zirca l 26% de l teritore ie sota l'autëza dl mer. A n grum de raions che ie sota l livel dl mer ti dijun
polder
y chisc ie unic a se l dé tres la retlamazion de la tiera dal mer che ova bele scumencià tl 14ejim secul.
Cun na populazion de 17,5 milions de persones sun n teritore de 41.800 km² à i Paejes Basc na densità de 422 persones per km², che ie una de la densiteies plu autes al mond y la segonda plu auta te la
Union Europea
. Mpo
à i Paejes Basc nce scialdi lerch per l'agricultura y i ie l segondo majer exporter de spëisa y prodoc de agricultura al mond.
Geografia
mudé
muda l codesc
I Paejes Basc à na spersa de
41 545
km
, cuntan ënghe l'eghes. La spersa mé de la tiera ie de
33 481
km
, cie che uel di che l 18,4% de la spersa ie ega. Si posizion ie danter la larghëzes 50° y 54° nord, y danter la lunghëzes 3° y 8° est.
I Paejes Basc ie n stat scialdi bas, sciche l inuem dij, y ënghe scialdi plat. L 26% de si spersa y l 21% de la populazion ie sota l livel dl mer, y mé l 50% de si spersa ie plu aut che un n meter sëura l livel dl mer. Dut l raion ie plat, cun l'ecezion de i coi tl sud-est tl
Limburg
, ulache ie l pont plu aut de i Paejes Basc a 321 metri.
Gran pert dl raion fova stat furmà da material purtà caprò da trëi gran ruves de l'Europa: l
Rain
, la
Maas
y la
Schelde
. La pert a sud-vest de l stat ie aldidancuei mo pert dl delta de chisch trëi ruves.
Storia
mudé
muda l codesc
I paejes basc tl 1350.
Viera di 80 ani
mudé
muda l codesc
Ala fin dl Medieve ova i duches de la Burgonia metù adum 17 provinzies a chëles che ti univa dit
i paejes basc
. Canche la muta de n duca ova tl 1477 maridà Maximilian I, l
coser
dl
San Mper Roman
, fova i paejes basc deventei pert de la
Spania
. La reforma protestanta tl nord de i paejes tudësc se ova ënghe sparpanià ora te i paejes basc. L rë de Spania ulova fermé su la reforma, cie che adum cun na melcuntentëza danter la populazion per via de la aministrazion spanuela à purtà a cunflic y na viera contra la Spania, scumenceda tl 1568. Chësta viera fova stata scialdi cruënta y n grum de ziteies olandejes ie states bumbardedes y scascinedes. L evënt plu cunesciù ie la
scascineda de Antwerpen
ai 4 de nuëmber 1576, che fova a chël tëmp la zità plu mpurtanta tl raion ulache univa rujenà olandesc. I saudeies spanuei ova mazà n terzo de la populazion de Antwerpen y n grum ie mucei su a nord, a
Amsterdam
Haarlem
Leiden
y autra zeites. Da ilò incà se à l zënter dl mond olandesc spustà da Antwerpen a Amsterdam.
Republica de la Set Provinzies Unides
mudé
muda l codesc
Articul prinzipel:
Republica de la Set Provinzies Unides
Ai 26 de lugio 1581 se à la 7 provinzies plu a nord de la 17 provinzies de i paejes basc detlarà ndependëntes dala Spania y dal San Mper Roman, purtan nsci ala fundazion de la
Republica de la Set Provinzies Unides
sota l cumand de Willem van Oranje. La viera à durà inant nfin al 1648, canche la ie fineda do 80 ani cun la
pesc de Westfalen
Westfälischer Friede
). Do l'ndependënza fova i Paejes Basc una de la puecia republiches te l'Europa, ulache la majera pert de i stac fova
rënies
. Uniuna de la set provinzies univa guverneda da n
stadhouder
. Te chësc tëmp se à i Paejes Basc svilupà te l stat plu rich al mond, dantaladut tres l cumerz te l'
Asia de l'est
, ulache i fova stai boni de mëter su n monopol de cumerz. La republica ova tosc plu che 2.000 berches, cie che fajova la marina olandeja majera de la marines
nglëijes
franzëuses
metudes adum. Chësc ova purtà a na gran nvidia te la Franzia y te l'Nghiltiera, che ova cumbatù plu vieres contra i olandesc, cater vieres anglo-olandejes (1652–1654, 1665–1667, 1672–1674 y 1780–1784), la viera franzëusa-olandeja (1672–1678), la viera portugheja-olandeja (1602–1663) y la viera de la gran alianza contra l rëni de la Franzia (1688–1697).
La republica fova scialdi plu toleranta de autra religions y ideies che i autri stac a chël tëmp. Chësc ova permetù a n grum de artisć y pitëures de flurì, sciche
Rembrandt
Johannes Vermeer
Demografia
mudé
muda l codesc
Ziteies
mudé
muda l codesc
Tl 2023 vivova l 93% de la populazion di Paejes Basc te ziteies.
15
Amsterdam
Rotterdam
Den Haag
Zità
Abitanc zità
jené 2023
16
Abitanc raion metropolitan
2020
17
Utrecht
Eindhoven
Groningen
Amsterdam
921 468
~1.009.000
Rotterdam
664 311
~1.242.000
Den Haag
548 320
~780.000
Utrecht
359 370
~455.000
Eindhoven
243 730
~280.000
Groningen
238 147
~233.000
Tilburg
227 707
~220.000
Almere
214 715
~212.000
Breda
188 078
~184.000
10
Nijmegen
177 359
~178.000
11
Apeldoorn
164 781
~164.000
12
Haarlem
162 543
~282.000
Spartizion aministrativa
mudé
muda l codesc
I Paejes Basc ie furmei da
12 provinzies
olandesc
provincies van Nederland
), che ie istituzions aministratives che sta sota al guviern y sëura i chemuns. La provinzia cun la majera populazion ie l'
Olanda dl Sud
Zuid-Holland
) cun 3,7 milions de abitanc tl 2020, chëla cun la mëndra l
Zeeland
cun 383.488 abitanc tl 2020.
Lista de la provinzies
mudé
muda l codesc
Plu nfurmazions:
Provinzies di Paejes Basc
Provinzia
Inuem olandesc
Capitela
Majera zità
Bandiera
Posizion
Populazion
Ai 1 jené 2021
Densità
Sëuraspera
Brabant dl Nord
Noord-Brabant
’s‑Hertogen
bosch
Eindhoven
2 573 853
524
ab./km²
5.082,06 km²
12,23
Drenthe
Drenthe
Assen
Emmen
494 760
187
ab./km²
2.680,39
km²
6,45
Flevoland
(nueva dal 1986)
Flevoland
Lelystad
Almere
428 264
302
ab./km²
2.412,31 km²
5,81
Friesland
Fryslân
(nfin al 1996 Friesland)
Leeuwarden
Leeuwarden
651 459
195
ab./km²
5.748,77 km²
13,84
Gelderland
Gelderland
Arnhem
Nijmegen
2 096 620
422
ab./km²
5.136,31 km²
12,36
Groningen
Groningen
Groningen
Groningen
586 813
251
ab./km²
2.959,68 km²
7,12
Limburg
Limburg
Maastricht
Maastricht
1 115 895
519
ab./km²
2.209,84 km²
5,32
Olanda dl Nord
Noord-Holland
Haarlem
Amsterdam
2 887 906
1081
ab./km²
4.091,93 km²
9,85
Olanda dl Sud
Zuid-Holland
Den Haag
Rotterdam
3 726 173
1324
ab./km²
3.418,78 km²
8,23
Overijssel
Overijssel
Zwolle
Enschede
1 166 478
351
ab./km²
3.420,74 km²
8,23
Utrecht
Utrecht
Utrecht
Utrecht
1 361 093
983
ab./km²
1.449,13 km²
3,49
Zeeland
Zeeland
Middelburg
Terneuzen
385 379
216
ab./km²
2.933,44 km²
7,06
Referënzes
mudé
muda l codesc
; data: 1 jené 2023.
"Bevolking; kerncijfers (1950-2024)"
. Trat ite ai
22 agost
2024
"Human Development Data (1990-2017)"
. Archivià da
l uriginel
ai 30 dezëmber 2018
. Trat ite ai
5 Juni
2019
{{
cite web
}}
Check date values in:
access-date=
help
"Netherlands boundaries in the North Sea"
. Ministry of Defence. Archivià da
l uriginel
ai 19 August 2014
. Trat ite ai
15 August
2014
"Dutch government ditches Holland to rebrand as the Netherlands"
the Guardian
(per inglesc). 4 October 2019
. Trat ite ai
1 June
2022
"Netherlands vs. Holland"
Netherlands Bureau for Tourism and Congresses
. 18 October 2012. Archivià da
l uriginel
ai 24 November 2020
. Trat ite ai
3 December
2019
"Holland"
WorldAtlas
. worldatlas.com. 13 April 2021
. Trat ite ai
18 May
2021
"Gemeentegrootte en stedelijkheid"
(per neerlandesc).
CBS
. Trat ite ai
16 December
2019
Dutch Wikisource.
"Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden"
Constitution for the Kingdom of the Netherlands
(per neerlandesc).
Chapter 2, Article 32
. Trat ite ai
3 July
2013
... de hoofdstad Amsterdam ...
Permanent Mission of the Netherlands to the UN.
"General Information"
. Archivià da
l uriginel
ai 5 October 2013
. Trat ite ai
26 June
2013
"Rotterdam: the largest freight port in the EU"
European Commission
, 2 April 2020
, trat ite ai
25 November
2021
Urban population (% of total population).
Weltbank
abgerufen am 17.
November 2024
(inglesc).
"Bevolkingsontwikkeling; regio per maand"
. Trat ite ai
23 mei
2023
Population on 1 January by age groups and sex—cities and greater cities.
eurostat
abgerufen am 15.
Juni 2022
Europa
Abcasia
Albania
Andora
Austria
Aserbaigian
Armenia
Belje
Bieloruscia
Bosnia y Herzegovina
Bulgaria
Republica Ceca
Cipre
Croazia
Danimarca
Estonia
Finlandia
Franzia
Germania
Grecia
Georgia
Islanda
Irlanda
Kosovo
Letonia
Liechtenstein
Lituania
Luxemburg
Macedonia dl Nord
Malta
Moldova
Monaco
Montenegro
Norvegia
Paejes Basc
Polonia
Portugal
Riam Unì
Romania
Ruscia
San Marino
Serbia
Slovachia
Slovenia
Spania
Svezia
Svizra
Talia
Turchia
Ucraina
Ungaria
Zità dl Vatican
Tëut da "
Categories
Articul per Ladin Gherdëina
CS1 neerlandesc-language sources (nl)
Paejes Basc
Stac dl'Europa
Categories nascundudes:
Pagine con argomenti di formatnum non numerici
CS1 errors: dates
CS1 inglesc-language sources (en)
Paejes Basc
Mët leprò n tema de descuscion