(PDF) Chińskie katechezy

Chińskie katechezy pod redakcją ks. dariusza klejnowskiego−różyckiego 柯達理 Chińskie katechezy Warszawa – Zabrze 2012 Rada Naukowa ks. prof. dr hab. Janusz Maria Czerski, prof. dr hab. Karol Klauza, ks. dr Dariusz Klejnowski–Różycki, ks. dr hab. Jan Kochel, prof. UO, bp prof. dr hab. Jan Kopiec, ks. dr Trojan Marchwiak, ks. dr hab. Andrzej Perzyński, prof. UKSW, Janina Różycka–Klejnowska, ks. Artur Sepioło, ks. prof. dr hab. Jerzy Szymik, ks. dr Robert Urbańczyk, ks. prof. dr hab. Kazimierz Wolsza Praca recenzowana ks. dr hab. Radosław Chałupniak, prof. UO Recenzenci ks. dr Artur Filipiak © by Sinicum im. Michała Boyma SJ © by Śląska Szkoła Ikonograficzna © by Uniwersytet Opolski, Wydział Teologiczny, Katedra Teologii Dogmatycznej ISBN 978-83-928584-3-0 (Śląska Szkoła Ikonograficzna) 978-83-935119-0-7 (Stowarzyszenie Sinicum) Wydawcy Śląska Szkoła Ikonograficzna ul. 3 Maja 46/5, 41-800 Zabrze www.ssi.edu.pl Stowarzyszenie Sinicum im. Michała Boyma SJ ul. Ostrobramska 98, 04-118 Warszawa www.sinicum.pl Redaktor serii Dariusz Klejnowski–Różycki Projekt graficzny serii i DTP Urszula Mazurowska Korekta Urszula Piętka Seria 神学 SHENXUE Matce Boskiej z Sheshan – Królowej Chin tę książkę poświęcamy oraz wszystkim Świętym Męczennikom Chińskim Spis treści 9 Wstęp Przedszkole 17 Jezus kocha wszystkie dzieci Katarzyna Bagrowska 31 Czego uczą się chińskie dzieci w przedszkolu? Sebastian Binkowski Szkoła podstawowa 39 Jak być małym misjonarzem w Chinach? klasy I-III Damian Cieślik 47 Wielki Mur Chiński Mateusz Dąbrowski 53 Chiński Nowy Rok Ewa Duda Szkoła podstawowa 61 Tradycyjne chińskie instrumenty muzyczne klasy IV-VI Weronika Dzieran 71 Codzienne życie w Chinach. Rodzina, praca, zwyczaje, religia Angelika Gordzielik 79 Jezus Chrystus a religie w Chinach ks. Paweł Gwóźdź Gimnazjum 91 Buddyzm Sylwia Kaplyta 99 Wynalazki chińskie, które zmieniły świat Justyna Kaszura 107 Zen ks. Łukasz Koj 6 119 Prześladowania Kościoła w Chinach Paweł Kowalik 129 Konfucjanizm Alicja Leśko Szkoły 139 Architektura chińska ponadgimnazjalne ks. Łukasz Libowski 151 Konfucjanizm Aleksandra Nowak 157 Kościół w Chinach. Świadectwa ks. Adrian Pietrzyk 167 Buddyzm ks. Kamil Ponikowski 177 Prawa człowieka Martyna Rzeżacz 181 Buddyzm Agnieszka Seget Młodzież 189 Tortury w Chinach Piotr Sękowski 203 Buddyzm Monika Wąchała 209 Męczennicy chińscy ks. Tomasz Wieliczko 217 Kościół w Chinach Anna Wojtun 7 Grupa przyparafialna 225 Taoizm i Święte Góry Chin ks. Marcin Wronka Dorośli 235 Przyszłość Kościoła w Chinach Andrzej Zdybel 243 Zen w perspektywie poszukiwania odpowiedzi na najgłębsze potrzeby człowieka Urszula Piętka 257 Uwarunkowania filozofii i religijności chińskiej ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 269 Ideały świata konfucjańskiego na przykładzie „Cesarzowej” Zhanga Yimou ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 277 Elementy taoistyczne obecne w „Hero” Zhanga Yimou ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 285 Kościół katolicki w Chińskiej Republice Ludowej ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 8 WSTęP Orient, to naturalny kierunek, w który od tysiącleci zwrócone są oczy chrześci- jan, oczekujących Wschodu, Który nigdy się nie kończy, Jezusa Chrystusa Zmar- twychwstałego1. Niniejsza praca jest owocem takiego zapatrzenia chrześcijan, którzy swoją uwagę zwracają na Daleki Wschód, skąd Słońce wędruje, docierając do polskiej ziemi. Chiny są dla Polaków wciąż egzotycznym krajem, tajemni- czym, a jednocześnie budzącym lęk. Niepokój pojawia się nie tylko przed nie- znanym, ale także przed znanymi aspektami rzeczywistości chińskiego świata, które wydają się dysonować z istotnym elementem naszej tożsamości, którą jest więź z Jezusem Chrystusem. Pobożny polski katolik odczuwa lęk wchodząc do jakiegoś pomieszczenia udekorowanego posążkiem Buddy, a wielu księży zaleca- łoby zniszczenie taoistycznych, konfucjańskich czy buddyjskich tekstów, które przypadkowo znalazłyby się w naszych biblioteczkach. Jako chrześcijanie, oży- wieni Duchem Chrystusa, karmiący się Eucharystią, nie możemy sobie pozwolić na optykę przesyconą lękiem, podejrzliwością i brakiem ufności w ogromną moc Kościoła, którego częścią jesteśmy, moc, której bramy piekielne nie przemogą2. Niniejsza książka jest pewną próbą obniżenia lęku związanego z Dalekim Wschodem, formą zwrócenia uwagi na Chiny przez chrześcijan, katolików, w głównej mierze studentów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego oraz Śląskiej Szkoły Ikonograficznej, a także członków Stowarzyszenia Sinicum im. Michała Boyma SJ. Autorami większości prac są studenci, młodzi ludzie między 19 a 25 rokiem życia, którzy część swoich konspektów „wypróbowali” 1 Liturgia Godzin. Codzienna modlitwa Ludu Bożego, t. I, Poznań 1982, s. 239, prośby z nie- szporów 3. niedzieli Adwentu. 2 Znamienny jest tekst Dokumentu Końcowego z Pierwszego Zgromadzenia Plenarnego Federacji Biskupów Azji nr 14-15: „Akceptujemy je [inne tradycje religijne] jako znaczące i pozytywne elementy w Bożej ekonomii zbawienia. Uznajemy w nich i szanujemy głębokie duchowe i etyczne rozumienie i wartości. Przez wiele wieków były one skarbnicą religijnego doświadczenia naszych przodków, od których nasi współcześni nie przestają czerpać światła i mocy. Były i stale są autentycznym wyrazem najbardziej wzniosłych pragnień ich serc i domem ich kontemplacji i modlitwy. Pomagały nadawać kształt dziejom i kulturom naszych narodów. Jakże zatem nie mamy okazywać im szacunku i czci? Jakże nie mamy uznać, że Bóg przyciągał nasze narody ku sobie przez te religie?”. www.shenxue.pl, 25.03.2012. 9 już w czasie swych praktyk pedagogicznych, w szkołach, w różnych grupach przyparafialnych, co pomogło tak sformułować treść zebranego materiału, aby mógł być wykorzystany przez nauczycieli w sposób łatwy i interesujący. Au- torzy publikowanych prac starali się tak przygotować konspekty swych lekcji, aby na ich podstawie nauczyciele, którzy nie znają tematyki chińskiej, mogli swobodnie poprowadzić zajęcia z korzyścią dla siebie i uczniów. Przygotowali w większości kompletny opis treści lekcji, aby od prowadzących zajęcia nie wy- magać wielu godzin spędzonych na studiowaniu tematu. Niektóre konspekty, zwłaszcza kierowane do młodszych adresatów, mają w swoim zestawie pomoce, które łatwo można odbić na ksero: krzyżówki, rysunki, teksty… Ponadto do każdej lekcji zostały załączone linki do zasobów internetowych oraz specjalnie przygotowanej do każdej katechezy prezentacji multimedialnej, zamieszczonej na stronach sinicum.pl, ssi.edu.pl albo youtube.com, pozwalającej na zilustrowanie treści, co wydaje się szczególnie ważne w prowadzeniu lekcji dla odbiorców wy- chowanych w kulturze wizualnej. Autorzy poszczególnych konspektów i wykła- dów korzystali w tworzeniu swoich prac także z zasobów internetowych. Jeżeli nie podano konkretnej daty dostąpu, należy uznać, że jest to 25 marca 2012 r. Wtedy wszystkie linki internetowe użyte w pracy były sprawdzane. Oczywiście zawsze można zrobić prace lepsze, bardziej przemyślane, ale wdzięczny jestem tej grupie studentów, którzy z pasją podjęli się zadania dziele- nia swoimi chińskimi zainteresowaniami z szerszą grupą odbiorców. Książka ta powstała w kontekście modlitw za Kościół w Chinach. Dniem szczególnym takich modlitw jest 24 maja, który to dzień papież Benedykt XVI ogłosił dniem wspomnienia Matki Boskiej z Sheshan – Królowej Chin. Grono autorów można nazwać współpracownikami redaktora niniejszej pracy, w róż- nym stopniu i formie zaangażowanych w dzieło pomocy Kościołowi w Chinach. Ich prace nie roszczą sobie pretensji do kompletności, do ujęcia ich w najlepszą formę, a tym bardziej do wyczerpania tematu kontekstu, w jakim żyje Kościół w Chinach. Aby zaprezentować nasze studia na temat kultury, religii, języka i cywiliza- cji chińskiej oraz aby zamanifestować solidarność z Kościołem i chrześcijanami w Chinach, postanowiliśmy wspólnie napisać pracę, która mogłaby być pomocą w promowaniu owych postaw solidarności i jedności z katolikami chińskimi, a także pomocą w poznawaniu Chin, których wpływ na świat współczesny, w którym żyjemy, jest ogromny. Chcieliśmy zaproponować zestaw konspektów lek- cji dostosowanych do różnych poziomów nauczania, aby w sposób systematyczny, 10 a jednocześnie obrazowy i interesujący, zachęcić katechetów oraz nauczycieli do przeprowadzenia zajęć na temat Chin. Zdajemy sobie sprawę z trudnej sytuacji, w jakiej funkcjonuje Kościół w Chinach. Dlatego przygotowując się do modlitw za Kościół w Chinach 24 maja każdego roku chcemy zachęcić nauczycieli, kate- chetów, księży, ewangelizatorów do zainteresowania swoich wspólnot Kościołem w Chinach, a także kontekstem kulturowym, duchowym, cywilizacyjnym, w ja- kim żyją chrześcijanie Państwa Środka. Stąd też szereg lekcji poświeconych jest tematom związanym wprost z kulturą chińską, religiami chińskimi, językiem i filozofią Chin, a nie jedynie z chrześcijaństwem czy Kościołem. Dlatego też ty- tuł naszej wspólnej pracy „Katechezy chińskie” jest trochę „na wyrost”, ponieważ wiele tematów oraz sposobów ich prezentowania w niniejszej książce nie jest for- macją chrześcijańską, mającą na celu przekaz wiary i mistagogię. Trudno uznać lekcje o buddyzmie czy konfucjanizmie za sposób na pogłębienie wiary. Naszym celem zdecydowanie nie jest przekonywanie, że buddyzm jest czymś atrakcyj- niejszym od chrześcijaństwa. Co więcej: jesteśmy przekonani, że jeśli Siddharta Gautama czy Konfucjusz osiągną zbawienie, to – pomimo całego piękna ich na- uki – nie dokona się to inaczej niż przez Jezusa Chrystusa. Nawet jeśli w uszach buddystów brzmi to strasznie, to prosimy o spojrzenie na powyższą wypowiedź w następujący sposób: jeśli chrześcijanie uznają, że Jezus Chrystus jest ich szczęś- ciem, ostatecznością, spełnieniem, to w swej miłości do ludzi wszystkich kultur i religii życzą im osiągnięcia owego spełnienia (zbawienia), którego nie są sobie w stanie wyobrazić poza Chrystusem. Dlatego chcemy poznać inne kultury i ży- czyć im zbawienia w Chrystusie. Chcemy także chrześcijan zachwycić kulturą Chin i jednocześnie ukazać, w jakim świecie żyją chińscy chrześcijanie. Cel ten usprawiedliwia tytuł naszej książki, która – trzeba oddać zadość sprawiedliwo- ści – w wielu konspektach jest nośnikiem celów jak najbardziej katechetycznych: miłość Boża względem dzieci (K. Bagrowska, D. Cieślik), godność osoby ludz- kiej (M. Rzeżacz, P. Sękowski), prześladowania chrześcijan (A. Pietrzyk, T. Wie- liczko), wyjątkowość chrześcijaństwa na tle religii chińskich i funkcjonowanie Kościoła w Chinach (P. Gwóźdź, A. Wojtun, D. Klejnowski–Różycki). Niniejszy zbiór został podzielony na kilka rozdziałów. Kryterium podziału był wiek odbiorcy oraz „przestrzeń”, w której jest przeprowadzana lekcja. Tak więc lekcje zaczynają się od najmłodszych adresatów: dzieci w wieku przedszkolnym. Paradoksalnie są to najbardziej wymagający słuchacze, a komunikowanie im abs- trakcyjnych treści wymaga wyjątkowego talentu, obrazowego języka, używania środków aktywizujących i wiele miłości, która najczęściej też bywa odwzajemniana. 11 Następną grupą adresatów są dzieci w wieku szkolnym od I do III klasy. Po tej grupie kolejny rozdział lekcji stanowią dzieci szkoły podstawowej z klas IV-VI. Młodzież gimnazjalną, jako adresatów kolejnej grupy lekcji, ujęliśmy w kolej- nym rozdziale. Następny rozdział konspektów zaadresowany został do uczniów szkół średnich (szkoły zawodowe, licea, technika). Po nim następuje rozdział lek- cji adresowanych do ludzi dorosłych: studentów, ludzi pracujących, czasem spo- tykających się w różnych przyparafialnych grupach. Jedna katecheza także adre- sowana jest do młodzieży przyparafialnej (ministranci, Dzieci Maryi, KSM lub inne grupy). W ostatnim rozdziale znajdziemy teksty lekcji i wykładów adreso- wanych do dorosłych osób, bardziej zaangażowanych w życie Kościoła (np. KIK, Caritas, ruchy i in.). W tym rozdziale znajdziemy także kilka wykładów, odbie- gających swoją strukturą od klasycznych konspektów lekcji. Niektóre tematy lekcji w jakiejś części powtarzają się. Studenci mieli swobodę wyboru: mogli zaprezentować temat, który wydaje im się szczególnie istotny dla danego adresata. Jest to także interesujące z socjologicznego punktu widzenia: jakie „tematy chińskie” są uznawane przez studentów teologii za ważne? Nie- które istotne tematy nie zostały poruszone. Tworzy to jednak przestrzeń na dal- szą pracę i perspektywę publikacji takich lekcji, które wypełnią w przyszłości braki niniejszych. Ukazanie się tej książki zawdzięczamy trzem instytucjom: Śląskiej Szkole Ikonograficznej w Zabrzu (książka powstaje w jej serii 神学 SHENXUE, co po chińsku oznacza „teologia”), Stowarzyszeniu Sinicum im. Michała Boyma w Warszawie, które zajmuje się szeroko pojętą pomocą Kościołowi w Chinach, oraz Katedrze Teologii Dogmatycznej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, której Kierownikiem jest ordynariusz opolski bp dr hab. Andrzej Czaja, prof. UO, i która od lat proponuje wykłady związane z teologią chińską (prowadzone przez adiunkta ks. dra Dariusza Klejnowskiego–Różyckiego). Większość nazw chińskich została w niniejszej pracy zromanizowana w sy- stemie hanyu pinyin (oprócz nazw utrwalonych, np. Pekin a nie Beijing), co ozna- cza, że należy czytać je w sposób zaprezentowany na następnej stronie. ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 12 Nagłos Przybliżona wymowa Nagłos Przybliżona wymowa b p p ph c ch q ćh ch czh r ż albo amerykańskie r, d t coś co jest jednocześnie r i ż f f s s g k sh sz h h t th j ć w ł k kh x ś l l y j m m z c n n zh dż Końcówki Przybliżona wymowa Końcówki Przybliżona wymowa a, -a a weng, -ong uŋ o, -o o ya, -ia ja e, -e e yao, -iao jał i, -i i yan, -ian jen wu, -u u yin, -in jin yu, -ü ü yang, -iang jaŋ e, -e e yong, -iong joŋ i, -i i er, -er er ai, -ai aj wa, -ua ła ei, -ei oj wo, -uo ło ao, -ao ał wai, -uai łaj ou, -ou oł wei, -ui łej en, -en en wan, -uan łan ye, ie je wen, -un łen an, -an an wang, -uang łaŋ ang, -ang aŋ weng, -ueng łeŋ ying, -ing iŋ yue, -üe üe you, -iu joł yuan, -üan üan eng, -eng eŋ yun, -ün ün 13 PRZEDSZKOLE katarzyna bagrowska JEZUS KOCHA WSZYSTKIE DZIECI Poziom Przedszkole Cel wychowawczy Kształtowanie postawy modlitwy w intencji dzieci mieszkających w Chinach Cel dydaktyczny Przekazanie prawdy, że Jezus kocha wszystkie dzieci Cele dydaktyczne − Uczeń wie czym różnią się dzieci mieszkające operacyjne w Chinach od dzieci mieszkających w Polsce, − Uczeń potrafi wskazać kilka rzeczy, które pochodzą z Chin, − Doskonalenie sprawności manualnych, − Wypracowywanie postawy tolerancji wobec innych kultur i ludzi. Pomoce metodyczne 1. paczka z Chin: pudełko opakowane w szary papier, na którym napisany jest adres przedszkola oraz znajduje się znaczek; paczka w środku zawiera list z dwoma zdję- ciami (załącznik 1), a także: pałeczki, ryż, porcelanową filiżankę lub miseczkę, jedwabną chustę, sypaną herbatę, wachlarz, zapałki, maskotkę pandy; 2. prezentacja; 3. materiały plastyczne: duży arkusz papieru, kontury Polski i kontury Chin, flagi obu państw, obraz Jezusa, kredki, flamastry, klej, nożyczki (pomoce do wykonania plakatu znajdują się w załącznik 2). Linki www.youtube.com/watch?v=JGZl1DaGmek&feature=y outu.be Korekta Anna Wojtun 17 PRZEBIEG ZAJęĆ Lp. Treść Metody MODLITWA 1. Katechezę rozpoczynamy wspólna modlitwą. Przypomi- Modlitwa namy dzieciom, że modlitwa jest rozmową z Bogiem, dla- tego prosimy o powstanie i złożenie rąk. Wspólnie z dziećmi odmawiamy modlitwę „Ojcze nasz” CZYNNOŚCI WSTęPNE 2. Prośmy dzieci, aby zajęły swoje miejsca w kole na dywanie. Sprawdzenie Sprawdzamy obecność. obecności WPROWADZENIE W TEMAT K ATECHEZY 3. Wprowadzamy dzieci w temat katechezy. Na początek Pogadanka informujemy dzieci, że do naszego przedszkola listonosz przyniósł tajemniczą paczkę, z dalekiego kraju. Pokazu- jemy dzieciom tę paczkę. Oglądamy wspólnie jej szcze- góły, czytamy do kogo paczka jest zaadresowana. Pozwa- lamy dzieciom ją podnieść, aby stwierdziły czy jest ciężka, czy lekka. Pytamy o to, co może znajdować się w takiej przesyłce? List Po tych czynnościach prosimy, aby dzieci otworzyły przesyłkę jaka dotarła do naszego przedszkola. Dzieci wy- ciągają z pudełka, to co zostało do nich wysłane. Po wy- jęciu rzeczy z pudełka odczytujemy dołączony list (załącz- nik 1). Po przeczytaniu listu rozmawiamy z dziećmi na temat Rozmowa tego co usłyszeliśmy. Pytamy: kierowana − kto wsysłał do nas paczkę z listem? (odp. Li) − gdzie mieszka Li? (odp. w Chinach) 18 przedszkole Pokazujemy dzieciom zdjęcie chłopca który napisał do nas list (dobrze, aby katecheta miał to zdjęcie w większym forma- cie, tak aby chłopak był widoczny dla wszystkich dzieci). Prosimy, aby dzieci wskazały to czym Li różni się od polskich dzieci? (dzieci w swoich odpowiedziach powinny zwrócić uwagę na ubiór chłopca, na kolor jego skóry oraz piękne skośne oczy). Po tych czynnościach dzieci jeszcze raz przyglądają się uważnie otrzymanym przedmiotom (mogą wziąć je do rąk, dotknąć itp.) i je nazywają (w razie potrzeby nakierowujemy dzieci, tak aby otrzymane przedmioty zostały prawidłowo nazwane). Wśród wysłanych rzeczy znajdują się: pałeczki, ryż, porcelanowa filiżanka lub miseczka, jedwabna chusta, sypana herbata, wachlarz, zapałki, maskotka przedstawia- jąca pandę. ROZWINIęCIE TEMATU 4. Po zapoznaniu się z rzeczami informujemy dzieci, że dziś Piosenka udajemy się do kraju w którym mieszka Li. W rytm pio- i zajęcia senki „Jedzie pociąg z daleka” formujemy z dziećmi pociąg, ruchowe wykonujemy kilka okrążeń uformowanym pociągiem. Po kilku okrążeń dzieci siadają na swoich miejscach. Wrę- czamy im przygotowane wcześniej czapki z gazety, które za- kładają na głowę. Wspólnie z dziećmi oglądamy prezentacje dotyczącą Chin. Podczas prezentacji nauczyciel komentuje każdy z obrazów jaki się pojawia. [slajd 1] Tytuł. Krótko wprowadzamy dzieci w to, że teraz Prezentacja poznamy najważniejsze rzeczy, jakie znajdują się w kraju naszego przyjaciela Li. Zwracamy uwagę dzieci na to, że Chiny to duży kraj, w którym mieszka dużo ludzi. [slajdy 2 i 3] Informujemy dzieci, że Chiny znajdują się daleko od Polski. Są one w Azji. Na slajdzie tym znajdziemy również flagę Chin. Wskazujemy dzieciom, że flaga ta jest czerwona i ma pięć żółtych gwiazd z czego jedna jest większa. katarzyna bagrowska jezus kocha wszystkie dzieci 19 [slajdy 4 i 5] Wielki Mur Chiński. Informujemy dzieci, że w Chinach znajduje się wiele ciekawych rzeczy. Istnieje tam nawet pewna budowla, która widoczna jest z kosmosu. Jest to Wielki Mur Chiński. Jest on bardzo długi (ma 6700 km) i wysoki (9 m). [slajdy 6 i 7] Panda. Zwracamy uwagę dzieci, że nasz kolega z Chin wysłał nam także maskotkę pandy. Jak napisał nam w liście panda jest ulubionym zwierzątkiem wielu dzieci w Chinach. Dziś spotkać można ją jedynie w kilku miej- scach, głównie w górach Chin. [slajdy 8 i 9] Zwracamy uwagę dzieci, że Li wysłał nam wiele rzeczy związanych z jego krajem (przypominamy te rzeczy). Jednak to nie wszystko. Moglibyśmy wyliczać jeszcze wiele innych. Z wielu tych rzeczy korzystamy niemalże każdego dnia, np. pomocny w czasie deszczu (i słońca) parasol. I coś, z czym spotykamy się przynajmniej dwa razy dziennie… W łazience… Szczoteczka do zębów! Po obejrzeniu prezentacji krótko podsumowujemy to co zobaczyliśmy. Zwracamy uwagę dzieci, że Chiny to niezwy- kły kraj, w którym wiele wynaleziono. Zwracamy uwagę dzieci, że Li wysłał nam jeszcze jedno zdjęcie. O zdjęciu tym pisał w swoim liście. Wspólnie przyglądamy się tej fotografii (załącznik 2). Rozmawiam z dziećmi na temat prezentowanego obrazu. Pytam, kogo może przedstawiać ten obraz? Po wypowiedziach dzieci przekazujemy im prawdę, że Pan Jezus, którego przedstawia fotografia kocha wszystkie dzieci, tak samo jak dzieci z Polski, tak samo dzieci z Chin są przez Niego kochane. POGŁęBIENIE 5. Jako pogłębienie katechezy wykonujemy z dziećmi plakat. Na Praca środku przyklejamy obraz Jezusa. Po jednej jego stronie przykle- plastyczna jamy kontury i flagę Polski a po drugiej kontury i flagę Chin. (plakat) 20 przedszkole Dzieci kolorują postacie ludzi. Każdy z uczniów wyko- nuje po dwie postacie. Jedna symbolizuje dziecko z Chin, a druga przedstawia dziecko z Polski. Po zakończeniu wspól- nie przyklejamy postacie na plakat, tak aby trzymały się za ręce. ZAKOŃCZENIE 6. Na zakończenie jeszcze raz podkreślamy, że wszystkie dzieci nie zależnie od tego czy to dzieci z Polski, czy to dzieci z Chin są kochane przez Jezusa. Zwracamy uwagę na to, że Li w swoim liście pisał nam o tym, że wspólnie z rodzicami modli się w intencji dzieci z Polski. W związku z tym zachęcamy dzieci, aby tak jak nasz kolega z Chin też modliły się w intencji innych dzieci – szczególnie w intencji dzieci mieszkających w Chinach. MODLITWA 7. Odmawiamy wspólnie „Chwała Ojcu i Synowi…” Modlitwa katarzyna bagrowska jezus kocha wszystkie dzieci 21 Załącznik 1 (List ten można napisać ręcznie, tak aby wyglądał na pisany przez dziecko) 你好 Nĭ hăo (Dzień dobry) Kochani Przyjaciele z Polski. Mam na imię Li i mieszkam w Chinach. Bardzo chciałbym, abyście poznali moją ojczyznę. W paczce, którą dla Was przygotowałem, znajdziecie kilka przedmiotów z mojego kraju. Zapewne wiecie jak nazywają się te przedmioty do czego one służą? W paczce znajdziecie także moją ulubioną maskotkę. Miś panda to ulu- bione zwierze wielu dzieci, także i moje. Mam nadzieję, że dowiecie się dziś na lekcji wielu ciekawych rzeczy na temat Chin. Życzę Wam udanej wyprawy do mojego kraju. Do swojej przesyłki dodaje wam trzy zdjęcia. Na pierwszym zdjęciu jestem ja. Drugie zdjęcie przedstawia Pana Jezusa, który dla nas tak samo jak dla was jest ważny. Rodzice bardzo często mi o Nim opowiadają, mówią o tym, że był bardzo dobry i że bardzo kochał wszystkich ludzi. Kochał też wszystkie dzieci. Codziennie z rodzicami modlę się za wszystkie dzieci, także i za was Przyjaciele z Polski i chciałbym, abyście i Wy modlili się za wszystkie dzieci a szczególnie za dzieci w Chinach. Z pozdrowieniami z Chin, Li 22 przedszkole Zdjęcie z: www.bank-zdjec.com/foto/1055/ katarzyna bagrowska jezus kocha wszystkie dzieci 23 Zdjęcie z: www.ekklesiaproject.org/blog/2009/09/kids-in-church/ 24 przedszkole Załącznik 2 Kontur Polski katarzyna bagrowska jezus kocha wszystkie dzieci 25 Kontur Chin 26 przedszkole Flaga Polski Flaga Chin katarzyna bagrowska jezus kocha wszystkie dzieci 27 Obraz Jezusa z dziećmi do umieszczenia na środku plakatu z: www.vismaya-maitreya.pl/kryzys_ducha_spirytualny_wojownik.html 28 przedszkole Szablony do wykonania postaci dzieci (każde z dzieci otrzymuje po dwa szablony, dzieci ozdabiają postacie tak, aby jedna z nich przedstawiała to dziecko, a druga postać Chińczyka – przed przystąpieniem dzieci do pracy należy przypomnieć im cech charakterystyczne dla ludzi zamieszkujących Chiny). 29 sebastian binkowski CZEGO UCZą SIę CHIŃSKIE DZIECI W PRZEDSZKOLU? Poziom Przedszkole Cel wychowawczy Kształtowanie postawy otwartości na różne przyjaźnie Cele dydaktyczne − Przedszkolak wie o potrzebie modlitwy za Chiny; operacyjne − Wie, jak wygląda Chińczyk; − Potrafi przemalować imię Jezus. Pomoce metodyczne żółty karton, nożyczki, ołówek, wielki talerz lub okrą- gła miska, klej lub taśma dwustronnie klejąca, gumka lub tasiemka. Kartki z chińskim napisem Ye Su (załącz- nik 1). Rysunki z małym Chińczykiem i jego strojem (załącznik 3) Linki www.youtube.com/watch?v=DlbZ8oLJZaA Korekta Paweł Kowalik 31 PRZEBIEG ZAJęĆ Lp. Treść Metody Czas CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Modlitwa śpiewana modlitwa 1-3 Piosenka „W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Tak można najprościej modlić się do Niego. Do Boga co właśnie uśmiecha do nas się i niebo przybliżyć Swym dzieciom chce, do Boga, co właśnie uśmiecha do nas się i niebo przybliżyć Swym dzieciom chce”. ZARYSOWANIE TEMATU 2. Na dzisiejszej katechezie będziemy chcieli dowiedzieć wprowa- 3-4 się czego uczą się dzieci w chińskich przedszkolach. dzenie Dzieci w Chinach też uczą się przyjaźni z kolegami i koleżankami. Dzieci chińskie, które mieszkają w Pol- sce przyjaźnią się z dziećmi w przedszkolu. Dziś zoba- czymy jak dzieci chińskie odmiennie piszą od dzieci polskich; zobaczymy jakie noszą czapeczki; i jakie no- szą ubranka. POGŁęBIENIE TEMATU 3. Przedszkolaki w Chinach tak jak my uczą się pisać. kaligrafia 4-14 Dlatego teraz każdy z was otrzyma kartkę z chińskim napisem Jezus i będziemy próbować przemalować te znaki na swoją kartkę. Ye = ojciec, zwrot grzecznościowy do nauczyciela; Su = przywracać do życia (załącznik 1)1 1 http://www.chiny.pl/xingming.php; 23.03.2012 32 przedszkole 4. Wiemy już jak po chińsku napisać słowo Jezus i co wycinanka 14-28 ono oznacza. Teraz zrobimy czapeczki chińskie jakie noszą dzieci w Chinach. Tak jak my one także noszą czapki, by chronić głowę przed słońcem. Wykonanie: Stawiamy na kartonie miskę i obrysowujemy jej kształt. Wycinamy powstałe koło. Zaznaczamy kropką środek koła i rysujemy kreskę (promień) od środka do brzegu koła. Tniemy nożyczkami po po- wstałej linii. Nasuwamy na siebie rozcięte kawałki tak, by powstał kształt chińskiej czapeczki. Sprawdzamy czy czapeczka pasuje na głowę i sklejamy te kawałki z sobą. Grubą igłą robimy malutkie otworki na gumkę (lub tasiemkę) i zawiązujemy ją tak by dobrze trzy- mała czapeczkę na głowie. Wygląd czapeczki chińskiej (załącznik 2)2 5. Każdy z nas ma już piękną chińską czapeczkę. koloro- 28-42 Teraz będziemy kolorować Chińczyka i jego strój (za- wanka łącznik 3)3. 6. W domu poproście mamę lub tatę by wam pomogli zadanie 42-44 wyciąć strój Chińczyka i możecie się bawić w zmienia- domowe nie stroju dla małego Chińczyka. ZAKOŃCZENIE 7. Na koniec pomódlmy się modlitwą do naszego anioła modlitwa 44-45 stróża: Aniele Boży… 2 http://miastodzieci.pl/zabawy-dla-dzieci/zabawa/3:zabawy-dla-dzieci-karnawal-dla- -dzieci/5298:karnawal-czapka-chinczyka, 23.03.2012. 3 http://www.kolorowankimalowanki.pl/kolorowanka-chi%C5%84czyk-z-tradycyjnych- strojach-jak-sukienka-do-gry_4886.html, 23.03.2012. sebastian binkowski czego uczą się chińskie dzieci… 33 Załącznik 1 Ye Su 耶稣 Załącznik 2 Zdjęcie z: http://miastodzieci.pl/zabawy-dla-dzieci/zabawa/3:zabawy-dla-dzieci-karnawal-dla -dzieci/5298:karnawal-czapka-chinczyka 34 przedszkole Załącznik 3 Rysunek z: http://www.kolorowankimalowanki.pl/kolorowanka-chi%C5%84czyk-z- tradycyjnych-strojach-jak-sukienka-do-gry_4886.html sebastian binkowski czego uczą się chińskie dzieci… 35 SZKOŁA PODSTAWOWA KLASY I-III damian cieślik JAK BYĆ MAŁYM MISJONARZEM W CHINACH? Poziom Szkoła podstawowa klasy I-III Cel wychowawczy Kształtowanie poczucia odpowiedzialności za dzieło misyjne Kościoła Cele dydaktyczne − Uczeń potrafi wskazać na mapie Chiny; operacyjne − Uczeń posiada elementarną wiedzę na temat państwa chińskiego; − Uczeń wie, że chrześcijanie w Chinach są prześladowani; − Uczeń wie, że poprzez modlitwę i drobne ofiary może wspierać Kościół w Chinach. Pomoce metodyczne tablica, obrazki z charakterystycznymi elementami sym- bolizującymi kulturę chińską, mapa kontynentu azjaty- ckiego, prezentacja Linki http://www.youtube.com/watch?v=DlbZ8oLJZaA Korekta Angelika Gordzielik 39 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1 Ojcze nasz… Modlitwa Sprawdzenie 2 Odczytanie imion z dziennika obecności Zapisanie 3 Zapisanie tematu na tablicy tematu ZARYSOWANIE TEMATU 4 Katecheta prezentuje mapę Azji. Następnie zadaje pytania Rozmowa uczniom: kierowana − Jakie znacie kontynenty? − Jaki kontynent przedstawia mapa? − Potraficie wymienić jakieś państwa, które leżą na tym kontynencie? − Czy ktoś z was potrafi powiedzieć, które z tych państw są największe? − Jak wyglądają mieszkańcy Chin? Możecie ich opisać (ciemne włosy, skośne oczy, niski wzrost, okrągłe twarze, uśmiechnięci) 5 W dniu dzisiejszym chciałbym porozmawiać z wami na te- Pogadanka mat Chin. Aby ułatwić wykonanie tego zadania przypatrz- cie się obrazkom, które za chwilę zobaczycie. Powiedzcie co na tych obrazkach widzicie? Jakie rzeczy, osoby? Czy są od- mienne od rzeczy z naszej kultury? Opiszcie tę odmienność. Katecheta mocuje na tablicy kilka rysunków z charaktery- Rysunki, stycznymi elementami dla kultury Chińskiej albo wyświetla prezentacja prezentację 40 szkoła podstawowa klasy i-iii POGŁęBIENIE TEMATU 6 Jak z pewnością zauważyliście, Chiny to kraj leżący bar- Wykład dzo daleko od Polski. Chiny zamieszkuje oprócz Chińczy- ków również 50 innych narodów. Większość Chińczyków mieszka na wsi i utrzymuje się z rolnictwa, gdzie, zwłasz- cza na południu kraju, uprawiają ryż. Z Chin pochodzą owoce, które często spożywamy. Są to brzoskwinie, morele, i mandarynki. Kraj ten zamieszkuje ponad 1,3 mld ludności. W żadnym innym kraju nie mieszka tak dużo ludzi jak w Chinach. Pomimo to władze tego kraju czynią wiele złego. W Chinach nie wolno mieć więcej niż jedno dzie- cko, a gdy pojawia się drugie, często jest zabijane. Chiny po- wstały ponad 4 tyś lat temu i są jedną z najstarszych cywili- zacji na świecie.1 Pomimo to w kraju tym żyje bardzo mało chrześcijan. Kościół jest prześladowany, a chrześcijanie tra- fiają często do więzienia. Wielu oddało i nadal oddaje ży- cie za wiarę. Kościoły są burzone. Do Chin nie mogą przy- bywać zagraniczni misjonarze. Pomimo tych przeciwności, również w tym kraju głoszone jest Słowo Boże. Dzieje się to najczęściej w ukryciu. My tutaj w Polsce nie musimy się chować, możemy jawnie chodzić do kościoła. Powinniśmy jednak pamiętać o tych, którzy są prześladowani, jak też o tych, którzy narażając własne życie głoszą Ewangelię in- nym ludziom. W historii tego kraju było wiele osób, które oddały życie, aby również naród chiński mógł o Panu Je- zusie usłyszeć. Na przestrzeni wieków kraj ten przemierzali liczni misjonarze. Jeden z nich był, Józef Freinademetz (rys. 6), który z wielką gorliwością udzielał chrztu, wiele godzin spędzał w konfesjonale. Był tak zafascynowany kulturą chińską, że nauczył się języka chińskiego, miał warkocz i brodę, zamiast sutanny nosił strój mandaryna. Nazywano go Fu Shenfu czyli,,szczęśliwym kapłanem”. 1 b. dupré (red.),Nowy leksykon szkolny. Nasz świat, Warszawa 2001, s. 19-20. damian cieślik jak być małym misjonarzem w chinach? 41 Tak bardzo pokochał on ten naród, że często powtarzał, iż w niebie też chciałby być Chińczykiem. Pozostał on ra- zem ze swoimi parafianami aż do śmierci2 Mówię wam dzisiaj o tak dalekim kraju jakim są Chiny, ponieważ Pan Jezus po swoim zmartwychwstaniu, dał apo- stołom pewien nakaz. Aby wiedzieć jaki to jest nakaz, prze- czytamy sobie ten fragment i zastanowimy się dlaczego on jest taki ważny i czy również nas dotyczy. 7 Katecheta odczytuje fragment z Ewangelii Mt 28,16-20, a na- Rozmowa stępnie zadaje uczniom pytania kierowana „Jedenastu zaś uczniów udało się do Galilei na górę, tam gdzie Jezus im polecił. A gdy Go ujrzeli, oddali Mu pokłon. Niektórzy jednak wątpili. Wtedy Jezus podszedł do nich i przemówił tymi słowami: Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi. Idźcie więc i nauczajcie wszystkie na- rody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Swiętego. Uczcie je zachowywać wszystko, co wam przy- kazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” (Mt 28,16-20). − Do jakiego spotkania doszło w tym fragmencie Ewangelii? − Dokąd mieli pójść apostołowie? − Co mieli czynić? PODSUMOWANIE K ATECHETY Ten fragment jest taki ważny, ponieważ to właśnie tutaj Pan Jezus zanim wstąpił do nieba, nakazał apostołom, by poszli na cały świat, i głosili wszystkim ludziom Dobrą Nowinę. Do wszystkich miała dotrzeć wieść o tym, że Pan Jezus zmartwychwstał. Te słowa kieruje Pan Bóg także do nas. 2 g. polak (red.) Wielka encyklopedia Jana Pawła II, t. XII, Warszawa 2005, s. 25. 42 szkoła podstawowa klasy i-iii I właśnie ze względu na ten nakaz Jezusa, na całym świe- cie pracują misjonarze. Na pewno z waszych parafii rów- nież pochodzą misjonarze, którzy przebywają gdzieś daleko na kontynencie afrykańskim, w Ameryce lub może nawet w Azji i którzy bardzo potrzebują waszej modlitwy. 8 W jaki sposób my możemy być misjonarzami, i pomóc tym Burza wszystkim, którzy nie słyszeli jeszcze o Panu Jezusie? mózgów Uczniowie podają swoje pomysły. Podsumowanie katechety: Jak zauważyliście, każdy z nas może być takim małym mi- sjonarzem. I chociaż nie możemy bezpośrednio być np. w Chinach, to jednak mamy możliwość przyczynić się do tego, by ludzie, którzy o Bogu jeszcze nie słyszeli, także pewnego dnia mogli razem z nami radować się ze zmar- twychwstania Pana Jezusa. Możemy to czynić poprzez modlitwę, poprzez post np. nie jedząc słodyczy w okresie Wielkiego Postu, ale również ofiarowując Panu Bogu na- sze cierpienia, np. niepowodzenia szkolne. W każdym roku obchodzimy również Dzień Misyjny, tak jak obchodzimy Dzień Babci czy Dzień Dziadka, w którym pamiętamy o naszych najbliższych. Tak samo w tym dniu powinniśmy szczególnie pamiętać o misjonarzach, a może zwłaszcza o tych którzy pracują w dalekich Chinach (przedostatnia niedziela października). 9 Na zakończenie wykonacie sobie w zeszytach rysunek. Nary- Rysunek sujecie, jak wyobrażacie sobie pracę misjonarza w Chinach. ZAKOŃCZENIE 10 W dniu dzisiejszym pomodlimy się za wszystkich misjona- Modlitwa rzy, którzy na całym świecie głoszą Słowo Boże, a więc opo- wiadają o Panu Jezusie tym, którzy jeszcze nie mieli okazji Go poznać. Zdrowaś Maryjo… damian cieślik jak być małym misjonarzem w chinach? 43 1 2 3 4 1 http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTtz3vMeuyhoYCGNXLcsBLggIUXvlDSvIK VrM_g5hdkQVh4mFLhNQ 2 http://cudaswiata.pl/photos/wielki_mur_chinski01.jpg 3 http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRaA6F-Zrp4pL80jLM70llf0IkIAihLkgz55_ JBW2OOuIUlxP2ldQ 4 http://images.chinahighlights.com/travelguide1/culture/architecture/features-of-ancient- chinese-architecture.jpg 44 szkoła podstawowa klasy i-iii 5 6 5 http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:A Nd9GcSgf V7DNvzc _T_geTTGpS3oU9tC- QR1yd0Pdl3BRUO4X9H5pFQkeg 6 http://lh4.ggpht.com/-lm1CGzsesUA/RvtEDUofdXI/AAAAAAAAA20/vYq-X9KXf Ns/ Freinademetz.jpg; damian cieślik jak być małym misjonarzem w chinach? 45 mateusz dąbrowski WIELKI MUR CHIŃSKI Poziom Gimnazjum Temat Chiński mur – jeden z cudów świata Cel wychowawczy Uczeń częściowo poznaje kulturę Chin. Uczeń wie, że ciężką pracą można osiągnąć bardzo wiele. Uczeń wie, że każdemu człowiekowi należy się szacunek (nawet zwy- kłemu robotnikowi). Cele dydaktyczne Uczeń poznaje najważniejsze informacje o Chińskim murze – powód jego powstania, czas, w którym go budo- wano, technikę jaką został wzniesiony. Uczeń poznaje chińską potęgę i geniusz, ale i tyranię, która objawia się w traktowaniu człowieka jedynie jako narzędzia do osiągnięcia celu. Linki www.ssi.edu.pl/china/dabrowski.ppsx; www.youtube.com/watch?v=x07F26abjoY, czas: 2:41; www.youtube.com/watch?feature=endscreen&NR=1&v =Sy1AGzHi3m4, czas: 10:01; www.youtube.com/watch?v=wBONPO30Lwc&feature= related, czas 5:50. Tagi Mateusz Dąbrowski Wielki Mur Chiński Chiny Kate- chezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Paweł Kowalik 47 PRZEBIEG K ATECHEZY Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1 Modlitwa: Ojcze nasz Modlitwa ZARYSOWANIE TEMATU 2 Nauczyciel zadaje pytanie uczniom, jakie skojarzenia mają Pogadanka z Chinami. Co przychodzi im na myśl, kiedy słyszą „Chiny”. Przykładowe odpowiedzi: ryż, smoki, pismo, chiński mur… 3 Po pogadance o skojarzeniach z Chinami prowadzący infor- Wprowadze- muje o temacie spotkania, który będzie związany z architek- nie turą Chin, a dokładniej z największą chińską budowlą, jaka kiedykolwiek powstała, którą podziwiać możemy do dziś – Wielki Chiński Mur. POGŁęBIENIE TEMATU 4 Wielki Mur Chiński jest jedną z najsłynniejszych budowli Pogadanka w Chinach i na całym świecie. Można porównać ten obiekt z egipskimi piramidami. Kto z was kiedykolwiek słyszał o tym murze? Co wiecie na temat tej niezwykłej budowli? Jak myślicie, w jakim celu został zbudowany? 5 Posługując się prezentacją dołączoną do konspektu nauczy- Wykład ciel przedstawia najważniejsze informacje dotyczące chińskiej budowli. Wielki mur chiński jest wielkim obiektem ochronnym. Nie ma na świecie drugiej takiej budowli, której powstawa- nie zajmowało aż tyle czasu. W 220 roku przed naszą erą, 48 szkoła podstawowa klasy i-iii pierwszy cesarz z pierwszej chińskiej dynastii feudalnej, dynastii Qin, Qinshihuang zdecydował połączyć obiekty zbudowane wcześniej przez inne dynastie na cały obiekt ochronny, czyli długi mur ochronny, aby walczyć i bronić się przed królestwami północnymi. Później niemal we wszystkich dynastiach władze wciąż rozbudowywały i remontowały ten wielki obiekt. Mur chiński stał się najdłuższym obiektem militarnym na świecie. Równocześnie jego kulturalną i artystyczną war- tość można porównać z jego wagą historyczną. Mur, nawet w czasach swojej świetności, nie spełniał ni- gdy roli fortyfikacji zdolnej przeciwstawić się długiemu ob- lężeniu przez silną armię. Stanowił jednak dość skuteczną zaporę przed chaotycznymi i niezgranymi atakami małych koczowniczych wojsk, zapewniając względny spokój na te- renach przygranicznych i umożliwiając prowadzenie han- dlu wzdłuż Jedwabnego Szlaku. W sytuacji zmasowanego ataku zorganizowanej armii, mur był niemal całkowicie bezużyteczny i mógł co najwyżej spełniać rolę systemu wczesnego ostrzegania. Do przeka- zywania wiadomości alarmowych na wypadek zbliżania się nieprzyjaciół służyły wieże sygnalizacyjne rozmieszczone co 100 metrów, na których w nocy zapalano ogień, a w dzień wypuszczano dym, który błyskawicznie był przekazywany wzdłuż całego kraju systemem „od wieży do wieży”. Pierwszy cesarz Chin Qin Shi Huang w Wielkim Murze widział symbol swojej potęgi, dlatego w jego budowę zaan- gażował niemal 70 proc. swoich poddanych. W szczytowym momencie pracowało przy niej 3,5 mln osób: niewolników, skazańców i rekrutów (żołnierzy bezpośrednio wcielonych do wojska), a także chłopów. Ocenia się, że przy tej katorżniczej pracy zmarło milion ludzi, których groby są stale odnajdy- wane u stóp budowli. Wyzysk, czyli przymusowe wykorzy- stywanie, sprawił, że w 209 roku p.n.e. chłopi wzniecili po- wstanie, w wyniku którego upadła dynastia Qin. mateusz dąbrowski wielki mur chiński 49 Dzisiejszą postać mur zyskał w xiv wieku, za czasów dy- nastii Ming, która starożytne odcinki umocnień połączyła w jedno, tworząc największy na świecie system fortyfikacji (umocnień obronnych) ciągnący się od Korei po pustynię Gobi. Mur do dziś imponuje rozmiarami. Jednak pogłoski o tym, że jest to jedyna budowla widoczna z kosmosu, trzeba włożyć między bajki. Z orbity widać również auto- strady, mosty czy wielkie tamy na rzekach. Kilka informacji liczbowych: Mur chiński w swojej głównej części ma długość 2450 kilo- metrów. Jest to odległość równa odległości między Londy- nem i Moskwą. Całość, wraz z bocznymi odgałęzieniami, liczy co najmniej 6000 km. Jego szerokość u podstaw wynosi ok. 6,5 m, zaś wysokość 9 m. Na górze mur ma 5,5 m szerokości – wystarczająco, aby mogła po nim maszerować piechota po 10 żołnierzy w sze- regu albo kawaleria po 5 koni w szeregu. Mur zbudowano na kamiennych fundamentach, z ubitej ziemi, którą obmurowano cegłami. Szacuje się, że przy budo- wie muru zatrudniono w nieludzkich warunkach ok. 300 ty- sięcy robotników, tysiące z nich straciło przy tym swe życie. W zamierzeniach projektantów co 100 metrów miała być wieża strażnicza, razem ponad 40 tysięcy. Obliczono, że do budowy muru użyto 300 milionów m³ materiałów, co wystarczyłoby do zbudowania 120 piramid Cheopsa, lub do postawienia na całej długości równika dwumetrowego muru. 6 Po wykładzie i prezentacji nauczyciel wyświetla uczniom frag- Film ment filmu dokumentalnego obrazujący tematykę Chińskiego Muru: www.youtube.com/watch?feature=endscreen&NR=1& v=Sy1AGzHi3m4, czas: 10:01 Aby zaktywizować uczniów prowadzący prosi, aby w trakcie oglądania słuchacze sporządzali notatki. 50 szkoła podstawowa klasy i-iii PODSUMOWANIE K ATECHETY 7 Po filmie nauczyciel może zadać kilka pytań dotyczących Pytanie filmu: − Co zanotowali uczniowie? − Czego się dowiedzieli? − Co mówi religia chrześcijańska o relacji między ludźmi, w jaki sposób powinny one (relacje) wyglądać? (chodzi np. o przykazanie miłości, które pozostawił nam Jezus. Miłość bliź- niego. Można odnieść się do tekstu Mt 22,37-40: „Nauczycielu, które przykazanie w Prawie jest największe?” On mu odpowie- dział: „Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem. To jest największe i pierwsze przykazanie. Drugie podobne jest do niego: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego. Na tych dwóch przy- kazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy”. Jak przedstawiały się te relacje w odniesieniu do ludzi budujących mur? Każdy człowiek ma swoje prawa. Każdemu człowiekowi należy się szacunek. W myśl przykazania o miłości bliźniego powinniśmy czynić naszym bliźnim tak, jakbyśmy chcieli, aby nam czyniono. Trudno wprowadzać w życie przykaza- nie miłości, gdy w grę wchodzą pieniądze, wykonanie jakie- goś dzieła (mur chiński), jednak nigdy „mieć” nie może sta- nąć nad „być”. Ważny jest człowiek, który ma swoją godność i któremu należy się szacunek. Św. Jan pisze o wzajemnej miłości w swojej Ewangelii (J13,34) przytaczając słowa Je- zusa: Miłujcie się wzajemnie, tak jak Ja was umiłowałem. ZAKOŃCZENIE 8 Co roku liczni turyści zarówno chińscy jak i zagraniczni Zakończenie odwiedzają Wielki Mur Chiński. W Chinach jest takie przysłowie: „człowiek, który nie był w wielkim murze, nie może być bohaterem”. Kto wie, może kiedyś komuś z was uda się zwiedzić ten niezwykły cud architektury chińskiej. Życzę Wam tego serdecznie. mateusz dąbrowski wielki mur chiński 51 W lekcji można wykorzystać również film z chińską muzyką w tle przedstawiający zdjęcia Chińskiego Muru: www.youtube.com/watch?v=wBONPO30Lwc&feature=rela ted, czas 5:50 9 Modlitwa: Pod Twoją obronę… BIBLIOGR AFIA 1. Jeszcze dłuższy Chiński Mur. W: „Rzeczpospolita” [on-line]. 20-04-2009. [dostęp 2012-04-02]. 2. www.rp.pl/artykul/9129,293824_Jeszcze_dluzszy_Chinski_Mur_.html) 3. http://cudaswiata.pl/azja/wielki_mur_chinski.html&h=45 4. http://polish.cri.cn/chinaabc/chapter22/chapter220107.htm 5. http://historia.pgi.pl/mur.html 6. www.youtube.com/watch?feature=endscreen&NR=1&v=Sy1AGzHi3m4 52 szkoła podstawowa klasy i-iii ewa duda CHIŃSKI NOW Y ROK Poziom Szkoła podstawowa klasy I-III Temat lekcji Powitanie Nowego Roku w Chinach Cel wychowawczy Uczeń potrafi uszanować zwyczaje panujące w innej kulturze Cele dydaktyczne Uczeń powinien: (1) wiedzieć, że obchodzenie Nowego operacyjne Roku różni się w zależności od panującej kultury w da- nym kraju; (2) znać niektóre tradycje i obyczaje związane z obchodzeniem Nowego Roku w Chinach; (3) umieć powiązać pewne symbole i kolory z obchodami Nowego Roku w Chinach. Pomoce metodyczne Film „Taniec smoka”: https://www.youtube.com/ watch?v=wLdHnoTcOpM, czas: 1:43 Chińska muzyka w czasie pracy ze smokiem: http://karola1178.wrzuta.pl/audio/9Yi23jdiNHZ/chi- nese_music_chinska_muzyka, czas: 6:21 Instrukcja tworzenia smoka: www.enchantedlearning. com/crafts/chinesenewyear/lion/ Muzyka do tańca ze smokiem: www.youtube.com/ watch?v=wicM0FE52NE, czas: 7:01 Linki www.ssi.edu.pl/china/duda.ppsx www.youtube.com/watch?v=EIvkdp1Rr7s, czas: 1:33 Tagi Ewa Duda Chiński Nowy Rok Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Weronika Dzieran 53 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… Modlitwa Na początku naszej dzisiejszej lekcji pomódlmy się wspólnie: Duchu Święty, który oświecasz serca i umysły nasze, do- daj nam ochoty i zdolności, aby ta nuka była dla nas z po- żytkiem doczesnym i wiecznym. Przez Chrystusa Pana na- szego. Amen Sprawdzenie 2. Odczytanie listy z dziennika obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. Nauczyciel pyta: Pogadanka − Jestem bardzo ciekawa, jak u was w domu obchodzi się Nowy Rok, kto z was mi o tym opowie? A wiecie kiedy w naszej tradycji obchodzony jest Nowy Rok? A Nowy Rok Kościelny? − Jakie zwyczaje związane z Nowych Rokiem są znane w innych krajach? Umiecie jakieś wymienić? Dziękuje wam za te odpowiedzi, dzisiaj opowiem wam, w jaki sposób Nowy Rok wita się w Chinach. POGŁęBIENIE TEMATU 4. W czasie wykładu nauczyciel pokazuje prezentacje ze zdję- Wykład ciami w celu wzbudzenia większego zainteresowania u ucz- Prezentacja niów oraz po to, aby był on bardziej zrozumiały. 54 szkoła podstawowa klasy i-iii Nowy Rok w kulturze europejskiej My obchodzimy każdy Nowy Rok, jako kolejny od naro- dzenia Pana Jezusa. Obecnie mamy 2012 rok, to znaczy, że 2012 lat temu urodził się Pan Jezus. Chińczycy w więk- szości niestety nie znają Pana Jezusa i świętują Nowy Rok w innym czasie wiążąc to wydarzenie z rodzącą się przy- rodą, z wiosną. Nowy Rok w kulturze chińskiej Nowy Rok w Chinach rozpoczyna się pod koniec stycz- nia a trwa aż 15 dni. Każdy rok nosi inną nazwę pocho- dzącą od danego zwierzęci. np. rok, konia, smoka, ty- grysa… Dla Chińczyków jest to najważniejsze święto, kiedy mogą spotkać się ze swoją rodziną. Pierwsze trzy dni są wolne od pracy. Wszyscy obdarowują się pre- zentami. Nowy Rok jest nazywany inaczej Świętem Wiosny. Robi się wtedy wiatraki i lampiony, które są najczęściej czerwone, później dekoruje się nimi domy i ulicę. Zobaczcie teraz jak wyglądają takie dekoracje [slajd 2, 3, 4]. Ostatniego dnia następuję Święto Latarni, które koń- czy wszystkie uroczystości. Wieczorem odbywa się Festiwal Lampionów, wszystkie zapalone lampiony wypuszcza się do gór [slajd 5]. W ten dzień ludzie tańczą i biorą udział w paradach [slajd 6]. Tradycyjnym daniem są wówczas ryżowe kulki ze słod- kim nadzieniem. Nowy Rok kojarzy się także ze smokiem, który wg. legendy wychodził raz w roku ze swojej kryjówki, legenda mówi, że pewnego razu, gdy smok wyszedł ludzie wystraszyli go czerwonymi ozdobami oraz fajerwerkami i nikt więcej już go nie zobaczy1 [slajd 7 i 8]. Jak zauważyliście nasz Nowy Rok różni się od tego ob- chodzonego w Chinach nie oznacza to jednak, że jest on gorszy. ewa duda chiński nowy rok 55 5 Zobaczycie teraz krótki filmik przedstawiający taniec smoka: Filmik https://www.youtube.com/watch?v=wLdHnoTcOpM A może sami zatańczymy podobny taniec smoka? W Takim razie musimy się do tego przygotować. Teraz zrobimy lampiony, a później pokażę wam smoka, którego przygotowałam specjalnie dla was. Smok przygotowany zostaje przed zajęciami wg. wzoru znaj- dującego się poniżej i na stronie internetowej: www.enchan- tedlearning.com/crafts/chinesenewyear/lion/ 6 Nauczyciel rozdaje dzieciom czerwone kartki i pokazuje, Praca ręczna w jaki sposób zrobić lampion. Prosi, aby zrobiły to w czasie przy 10 min. Instrukcja znajduje się poniżej. Gdy dzieci wiedzą dźwięku jak zrobić lampiony włączam po cichu muzykę i pomagam muzyki im przy pracy. Link do muzyki: http://karola1178.wrzuta.pl/ chińskiej audio/9Yi23jdiNHZ/chinese_music_chinska_muzyka 7 A teraz bardzo was proszę, abyśmy wszyscy stanęli w jed- Taniec nym miejscu. Nauczyciel wybiera losowo kilkoro dzieci i prosi, aby wzięły do ręki smoka, pozostałe dzieci ustawiam w około nich z lam- pionami, a następnie włącza muzykę do tańca ze smokiem: www.youtube.com/watch?v=wicM0FE52NE i zaprasza dzieci, aby razem zatańczyły „taniec smoka”: ustawione w rzę- dzie dzieci, trzymając smoka za wystające patyki oraz usta- wione obok nich dzieci z lampionami. Gdy muzyka zaczyna grać wszyscy razem chodzimy po sali. Po zakończonej za- bawie nauczyciel prosi, aby dzieci usiadły w ławkach i robi podsumowanie. My jesteśmy chrześcijanami. Nie wierzymy w żadne smoki, Podsumo- ani się ich nie boimy. Możemy podziwiać i bawić się pięk- wanie treści nymi legendami Chin, ale nie musimy zapalać czerwonych lekcji lamp, aby wystraszyć smoka i uchronić się przed złem. 1 www.miedzykulturowa.org.pl/cms/zalaczniki/chinski_nowy_rok.pdf 56 szkoła podstawowa klasy i-iii Dla chrześcijan taką czerwoną lampą, przed którą ucieka wszelkie zło jest osoba Jezusa Chrystusa. Chrześcija- nin, który jest zjednoczony z Panem Jezusem, modli się do Niego, upodobnia się do Niego, karmi się Nim w Euchary- stii, jest sam jak czerwona lampa, przed którą uciekają złe duchy. Pan Jezus nauczył nas modlitwy, którą odmówimy na zakończenie lekcji, zaraz po zadaniu pracy domowej. W tej modlitwie mówimy: „ale nas zbaw ode złego”. Jaka to modlitwa? Nauczyciel prosi, aby dzieci narysowały na następne zajęcia Zadanie trzy symbole kojarzące się im z Nowym Rokiem w Chinach. pracy domowej ZAKOŃCZENIE 8. Ojcze nasz… Modlitwa Instrukcja zrobienia lampionów. Źródło: http://www.enchantedlearning.com/crafts/chinesenewyear/lantern/ Kartkę A4 lub inny prostokąt należy złożyć wzdłuż dłuższego boku na pół i ponacinać wielokrotnie we- wnętrzną krawędź (tę, która powstała w wyniku zło- żenia) Zostawić kilkucentymetrowe marginesy. Roz- łożyć, skleić krótsze boki i doczepić rączkę. ewa duda chiński nowy rok 57 Instrukcja wykonania smoka: Źródło: www.enchantedlearning.com/crafts/chinesenewyear/lion/ Narysuj głowę i ogon smoka na papierze. Wytnij je i pomaluj jasnymi kolorami bądź ozdób brokatem. Złóż kartkę/ kartki na pół i przetnij wzdłuż linii tak, aby powstały z jednej kartki dwa długie prostokąty. Złóż kartki w harmonijkę i połącz ze sobą klejem tak, aby stworzyły tułów smoka. Przyklej z jednej strony „ta- śmy” głowę a drugiej ogon smoka. Przyklej patyki do głowy ogona oraz do tułowia, aby dzieci miały, za co trzymać smoka. 58 szkoła podstawowa klasy i-iii SZKOŁA PODSTAWOWA KLASY IV-VI weronika dzieran TR ADYCYJNE CHIŃSKIE INSTRUMENTY MUZYCZNE Poziom Szkoła podstawowa klasy IV-VI Cel wychowawczy Uczeń szanuje muzyczną odmienność kulturową Chin Cel dydaktyczny Uczeń powinien: (1) znać podstawowe instrumenty mu- ogólny zyczne używane w Chinach, potrafi je wymienić; (2) po- trafić opisać kształt tradycyjnych chińskich instrumen- tów, umieć wskazać różnice w budowie; (3) umieć odróż- nić brzmienie poszczególnych chińskich instrumentów. Pomoce metodyczne Guzheng: www.youtube.com/watch?v=R0shsRmSxLI, czas 3:44 Erhu: www.youtube.com/watch?v=I39IG0evN7A, czas 5:19 Sheng: www.youtube.com/watch?v=3dOyBLhsibs, czas 5:57 Pipa: www.youtube.com/watch?v=jXvNgl5Yq2U&feature =related, czas 3:15. Fletnia Pana: www.youtube.com/watch?v=KP4xTrkG3R o&feature=related, czas 3:52. Linki www.ssi.edu.pl/china/dzieran.ppsx; www.youtube.com/watch?v=okw3jhkxMTg, czas: 1:56 Tagi Weronika Dzieran Tradycyjne Chińskie Instrumenty Muzyczne Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Ewa Duda 61 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Na początku naszej dzisiejszej lekcji pomódlmy się: modlitwa Duchu Święty… sprawdzenie 2. Odczytanie listy z dziennika obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. Moi drodzy, powiedzcie mi, jakie znacie instrumenty mu- pogadanka, zyczne? Dzisiaj jednak chciałabym opowiedzieć Wam o tra- zapoznanie dycyjnych instrumentach używanych w Chinach. Zapewne z tematem oglądając filmy chińskie często słyszycie charakterystyczną muzykę, ale przypuszczam, że większość z was nie zna in- strumentów, z których ta muzyka płynie. I właśnie, dla- tego chciałabym powiedzieć Wam dzisiaj kilka słów na ich temat. POGŁęBIENIE TEMATU 4. Dzielę uczniów na dwie grupy tak jak siedzą. Każdej grupie praca rozdaję te same kartki z opisami chińskich instrumentów mu- w grupach zycznych, do tego rozdaję im nieposegregowane zdjęcia tychże instrumentów. Ich zadaniem jest na podstawie charaktery- styki dopasować zdjęcia z opisami instrumentów. Mają na to 6 minut. 62 szkoła podstawowa klasy iv-vi 5. Przedstawiam po kolei każdy z instrumentów, opowiadając obejrzenie krótko o ich budowie i genezie. Następnie do każdego z nich filmików pokazuję filmik prezentujący, w jaki sposób się na nich gra. prezentu- Proszę uczniów, aby oglądając poszczególne filmiki sprawdzali jących in- czy dobrze dopasowali instrumenty do opisów. Za każdym ra- strumenty zem pokazuję tylko maksymalnie 2 minuty filmu. muzyczne, opowiadanie I. Pierwszym instrumentem jest tradycyjny chiński przy- o instrumen- rząd muzyczny Guzheng. Pierwotna nazwa tego instru- tach i spraw- mentu to Zheng, a słowno „ Gu” oznaczające „starożytny” dzenie odpo- zostało dodane ze względu na jego długą historię. Tak jak wiedzi grup zostało podane w opisie Guzheng jest to chiński instrument szarpany przypominający cytrę. Posiada 21 jedwabnych strun i potężne drewniane pudło rezonansowe. Pokażę Wam teraz filmik przedstawiający tenże instrument i na podsta- wie tego sprawdźcie czy dobrze dopasowaliście zdjęcie. Link do filmu: www.youtube.com/watch?v=R0shsRmSxLI II. Kolejnym instrumentem, który omówimy jest Erhu. Jest to chiński instrument smyczkowy, powstały w 7 wieku. Posiada on dwie struny i barwa tego dźwięku zbliżona jest to ludzkiego głosu i nazywany jest on „chińskimi skrzyp- cami. Zobaczcie filmik, na którym wykorzystany jest Ehru i sprawdźcie czy dobrze dopasowaliście. Link do filmu: www.youtube.com/watch?v=I39IG0evN7A III. Następny instrument, o którym sobie porozmawiamy to Sheng. Odegrał on aktywną rolę w rozwoju instrumen- tów muzycznych krajów zachodnich. Sheng powstał 3000 lat temu. Różni się formą w zależności od regionu wystę- powania. Zaprojektowano wiele rodzajów Shenga, na przy- kład Sheng z klapką. Barwa dźwięku Shenga jest jasna i przepiękna. Dźwięki wysokie brzmią niezwykle czysto. Sprawdźcie proszę teraz czy dobrze dopasowaliście. Link do filmu: www.youtube.com/watch?v=3dOyBLhsibs weronika dzieran tradycyjne chińskie instrumenty… 63 IV. Kolejnym z instrumentów jest Pipa. Jest to trady- cyjny chiński instrument. Posiada on pudło rezonansowe w kształcie gruszki. W Chinach znany jest od ponad dwóch tysięcy lat. Sprawdźcie teraz proszę, czy dobrze dopasowali- ście. Link do filmu: www.youtube.com/watch?v=jXvNgl5Yq 2U&feature=related V. Ostatnim już instrumentem jest Fletnia Pana. Nie jest to typowo chiński instrument, ponieważ pierwsze wzmianki na jego temat pochodzą z wysp Morza Egejskiego, aczkol- wiek jest on bardzo znany w Chinach i występuje tam raczej pod nazwą „pai xiao”. Ponoć znany ówczesny filozof Konfu- cjusz zachwycał się melancholijnymi melodiami granymi na pai xiao. W Lu Yi w prowincji Henen odnaleziono fletnie zrobione z kości ptaka a pochodzące z ii wieku p.n.e. Różne odmiany tego instrumentu odnajdziemy w wielu innych krajach azjatyckich. Zobaczcie teraz filmik prezentujący grę na tym instrumencie. Link do filmu: www.youtube.com/wa tch?v=KP4xTrkG3Ro&feature=related 6. Przedstawiam uczniom prezentację dotyczącą innych tradycyj- Prezentacja nych instrumentów muzycznych używanych w Chinach. 7. Na zakończenie chciałabym zrobić Wam quiz. Włączę te- Quiz raz fragmenty różnych utworów zagranych na instrumen- tach chińskich, które dzisiaj usłyszeliście i zobaczyliście na filmiku, pamiętacie je? Były to: Guzheng, Pipa, Sheng, Erhu i Fletnia Pana. Waszym zdaniem jest, więc rozpoznanie, który z tych instrumentów akurat rozbrzmiewa. Włączam po kolei utwory, do których linki podane są na początku lekcji. ZAKOŃCZENIE 8. Na zakończenie zadaję uczniom pracę domową w postaci opisu jednego z chińskich instrumentów, które poznali na zajęciach. 64 szkoła podstawowa klasy iv-vi BIBLIOGR AFI A 1. http://erhu.pl/erhu.html 2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Fletnia_Pana 3. www.philmultic.com/Polish/ 4. http://toniemojebuty.blox.pl/2011/01/Tradycyjne-instrumenty-muzyczne.html weronika dzieran tradycyjne chińskie instrumenty… 65 GUZHENG Jest to chiński instrument szarpany przypominający cytrę. Od niego pochodzi japoński instrument koto. Guzheng posiada ruchome progi, a ilość strun jest różna. Obecnie najczęściej spotyka się wersję instrumentu z 21 strunami, jednak wcześniej stosowano od 15 do 25 strun. Kiedyś struny zrobione były z jedwabiu – najbardziej szlachetnego materiału według Chińczyków. Obecnie jednak ze względu na praktyczne aspekty stosuje się struny metalowe lub nylonowe. Są one bardziej trwałe i rzadziej pękają podczas gry. Guzheng ma duże pudło rezonan- sowe, zrobione z twardego drewna wutong. Oprócz tego zawiera wiele elemen- tów dekoracyjnych, które wykonywane są już z innego rodzaju drewna. Cytra guzheng, mając swój początek w instrumentach guqin i se, powstała w czasach Walczących Królestw. Źródło ilustracji: www.eeboedu.com/upload/PictureFiles/2010.6.4_23.24.15_6224.jpg 66 szkoła podstawowa klasy iv-vi ERHU Jest to narodowy chiński instrument smycz- kowy. Erhu zbudowane jest z drewnianej długiej szyjki (Qín gan), a na jej końcu umiejscowiony jest mechanizm, który re- guluje napięcie strun. W dolnej części in- strumentu znajduje się niewielkie pudło re- zonansowe (Qín tong), które pokryte jest skórą pytona. To właśnie ona nadaje chiń- skiemu instrumentowi charakterystyczne brzmienie. Erhu wykonuje się najczęściej z drewna sandałowego i jego azjatyckich od- mian. Erhu wyposażone jest w dwie struny, pomiędzy którymi umiejscowiony jest smyczek. Źródło ilustracji: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ commons/d/da/Erhu.png weronika dzieran tradycyjne chińskie instrumenty… 67 SHENG Sheng jest chińskim starożytnym instru- mentem dętym. To najstarszy na świecie in- strument, w którym użyto wolnych stroi- ków. Zbudowany jest z kilkunastu piszcza- łek trzcinowych ze stroikami w dolnej części. Wszystkie piszczałki umieszczone są w drew- nianym zbiorniku powietrza. chiński instru- ment muzyczny należący do grupy aerofonów stroikowych. Źródło ilustracji: www.crosssound.com/CSarchives/INSTRUMENTS/sheng/sheng.jpg 68 szkoła podstawowa klasy iv-vi PIPA Jest to chiński szarpany instrument stru- nowy. Czasami nazywany chińską lutnią, podobnie jak ona ma pudło rezonansowe w gruszkowatym kształcie. W Chinach znany jako tradycyjny instrument od ponad dwóch tysięcy lat. Kilka instrumentów w innych krajach wschodniej i południowo-wschod- niej Azji jest spokrewnonych z pipą. Źródło ilustracji: www.paulnoll.com/China/Music/mus-Pipa-ours.jpg weronika dzieran tradycyjne chińskie instrumenty… 69 FLETNI A PANA Składa się z drewnianych piszczałek, ułożonych w jednym lub dwóch rzędach. Dźwięki z tego instrumentu wydobywa się, dmuchając w krawędzie otworów piszczałek. Według mitologii greckiej na fletni grywali: opiekun pasterzy i trzód, bóg Pan, oraz satyrowie. Obecnie instrument ten spotyka się w niektórych kra- jach Europy, w Azji, Afryce i Ameryce Południowej. Fletnia była popularna w Polsce w okresie renesansu, kiedy to nazywana była multanką. Współcześnie najbardziej znanymi muzykami grającymi na fletni Pana są: rumuński artysta Gheorghe Zamfir oraz pochodzący z Polski Edward Simoni. Źródło ilustracji: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1f/RoemeensePanfluit.jpg 70 szkoła podstawowa klasy iv-vi angelika gordzielik CODZIENNE ŻYCIE W CHINACH RODZINA, PR ACA, ZW YCZAJE, RELIGIA Poziom Szkoła podstawowa klasy IV-VI Cel wychowawczy Uczeń pogłębia wiedzę o życiu w Chinach Cel dydaktyczny Uczeń zna podstawy życia w Chinach ogólny Cele dydaktyczne − Uczeń umie wyjaśnić pojęcie polityka jednego dziecka; operacyjne − potrafi opowiedzieć o jak wygląda życie w Chinach; − potrafi wymienić wielką religię Chin; − wie, o prześladowaniach chrześcijan w Chinach. Tagi Angelika Gordzielik Życie w Chinach Rodzina Praca Zwyczaje Religia Katechezy Chińskie Klejnowski−Różycki dkr Linki www.ssi.edu.pl/china/gordzielik.ppsx www.youtube.com/watch?v=sFH36pi8TF4 Korekta Sylwia Kaplyta 71 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metody CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Duchu Święty… Modlitwa Sprawdzenie 2. Odczytanie listy z dziennika obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. Na początku mam do was takie pytanie: jakie macie skoja- Skojarzenia rzenia z Chinami? (Uczniowie podają swoje odpowiedzi) [slajd 2] Na dzisiejszej lekcji spróbujemy poznać trochę bli- żej Chiny, tak od środka, jak wygląda życie w Chinach. POGŁęBIENIE TEMATU 4. Katecheta zadaje pytania: Rozmowa − Gdzie leżą Chiny? kierowana − Jak myślicie ile ludzi żyje w Chinach? Geografia Chin [slajd 3] Chiny są państwem w środkowej i wschodniej Azji. Jest to najbardziej zaludniony kraj świata. Obecnie zamiesz- kuje go 1,33 miliarda ludzi Dla porównania powiem wam, że w Polsce żyje ok. 38 482 919. Zobaczcie jaka duża różnica. 5. Polityka jednego dziecka Wykład na [slajd 3] W Chinach obowiązuje polityka jednego dziecka. podstawie Według tej polityki każda para w Chinach powinna mieć prezentacji tylko jedno dziecko. 72 szkoła podstawowa klasy iv-vi Rodzice mogą prosić o zgodę na drugie dziecko, jeśli pierw- sze jest dziewczynką albo osobą niepełnosprawną, chorą psy- chicznie lub niedorozwiniętą umysłowo. Mogą poprosić jeśli pierwsze dziecko jest dziewczynką, ponieważ w Chinach rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek. Wielu rodziców uważa wciąż, że tylko synowie są w stanie zapewnić im opiekę na starość. A dlatego tak myślą, ponieważ kobieta staje się człon- kiem nowej rodziny i ma obowiązek opiekować sie tą rodziną, zostawiając swoich rodziców samym sobie, bez opieki. Wymagany jest odstęp pomiędzy urodzeniem pierwszego a drugiego dziecka, zwykle 3 lub 4 lata. Rodzenie więcej dzieci powoduje duże grzywny: rodzice naruszający zasady polityki zobowiązani są do zapłaty kar pieniężnych i mogą być pozbawieni premii w miejscu pracy. [slajd 5] Społeczna presja wywierana przez politykę jednego dziecka ma wpływ na tempo, w jakim rodzice pozbywają się niepo- żądanych dzieci. Wiele porzuconych sierot mieszka w pań- stwowych domach dziecka, charakteryzujących się niedofi- nansowaniem, brakiem przeszkolonego personelu, czasem wręcz brakiem żywności dla dzieci. [slajd 6] Praca w Chinach A teraz przyjrzymy się jak wygląda praca w Chinach. [slajd 7] Tydzień pracy trwa od poniedziałku. Zwykle pracuje się od godziny 8.00 do 17.00 z jednogodzinną przerwą na lunch. Chińczycy są dumni ze swojej postawy „ping ming”, która dosłownie oznacza „stawianie pracy ponad życie pry- watne”. Chińczycy zawsze uważali, że pieniądz to symbol potęgi, który świadczy o naszych osiągnięciach. Jest także symbolem bezpieczeństwa. [slajd 8] Generalnie za nadgodziny nie otrzymuje się dodatkowych pieniędzy. Chińczycy są wręcz pracoholikami. Niczym nie- zwykłym jest zostawanie do późna w pracy, oczywiście nie codziennie. [slajd 9] angelika gordzielik codzienne życie w chinach… 73 W Chinach, podobnie jak u nas w Polsce, też są pewne dni wolne od pracy. U nas np. takim dniem jest Nowy Rok, Boże Ciało, 1 i 3 Maja. A w Chinach są to: − Nowy rok. − Chiński Nowy Rok (zazwyczaj zaczyna się w środku bądź pod koniec styczna). Jest to święto, na które czekają wszyscy w Państwie Środka i w tym okresie szaleństwo świętowania ogar- nia całe Chiny, im lepszy początek Nowego Roku, tym lepszy cały rok. W dawnych czasach wierzono, że w trakcie Nowego Roku należy koniecznie odstraszyć bestię Nian, dlatego w tym okresie jest tyle huku, fajerwerków, koloru czerwonego, którego obawiają się wszystkie demony, oraz oczywiście dużo muzyki. − Międzynarodowy dzień pracy (1 maja). − Festiwal Qinming (5 kwietnia). Znany również jako Dzień Czyszczenia Grobów, poświęcony jest pamięci zmarłych. − Festiwal Księżyca (wrzesień lub październik). To święto rodzinne o takim znaczeniu jak dla nas Boże Na- rodzenie. Tego dnia zwykli w gronie przyjaciół lub rodziny podziwiać światło księżyca i zajadać się ciastkami księżyco- wymi (ang. moon cakes). Ponieważ księżyc w pełni jest kojarzony z ponownym połączeniem [członków rodziny], często święto nazywane jest także „Świętem ponownego połączenia”. Dla ludzi mieszkających poza rodzinnymi okolicami, święto jest oka- zją podziwiania światła księżyca. − Dzień Narodowy (7 dni wolnego, 1-7 października). Święto to upamiętnia utworzenie Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku. W przeszłości obchodzono je uroczyście; od- bywały się wielkie parady w większych miastach. Dziś orga- nizuje się festyny i pokazy fajerwerków. [slajd 10] Kultura chińska i zwyczaje [slajd 11] Chińczycy wielką wagę przywiązują do swojej przeszłości, wierzeń, rodziny, a przy okazji chętnie otaczają się nowymi technologiami i modnymi rzeczami. 74 szkoła podstawowa klasy iv-vi To połączenie sprawia, że kultura Chińska jest niepo- wtarzalna i tajemnicza. Kultura chińska jest całkowicie inna od Japońskiej. Chińczycy z pewnością poczują się obrażeni jeżeli stwierdzisz, że ich kultura przypomina ci kulturę Ja- pońską. [slajd 12] A oto przykładowe chińskie zwyczaje, przyzwyczajenia, ich sposób bycia : − Chińczycy zazwyczaj się nie uśmiechają i nie wymieniają pozdrowień z nieznajomymi obcymi. Uśmiechanie i bycie miłym do osób, których nie znamy odbierane jest w Chi- nach jako niegrzeczne. − Chińczycy z reguły nie kłaniają się na przywitanie tak jak to robią Japończycy, chociaż czasem to się zdarza. General- nie ukłony zarezerwowane są tylko wobec osób starszych i cieszących się dużym szacunkiem w społeczeństwie. − Nie należy przedstawiać się samemu, ponieważ uznawane jest to za wysoce niegrzeczne. Przedstawianie odbywa sie tylko przez osobę trzecią jak i z jej inicjatywy. − Chińczycy bardzo mało gestykulują i tego samego ocze- kują od obcokrajowców. − Chińczycy są bardzo punktualni i uważają za oznakę braku szacunku spóźnianie się na umówione spotkanie. Jednakże, jeżeli w wyniku jakichś okoliczności ktoś się spóźnia, Chińczycy będą czekać do końca, jak długo nie otrzymają informacji od takiej osoby, że się jednak na umó- wionym spotkaniu nie pojawi. Tego samego oczekują od obcokrajowców. [slajd 13] Chińczycy szaleją na punkcie karaoke. Śpiewają w zasadzie wszędzie gdzie się da, w klubach, w parkach, używając do tego przenośnego karaoke. Goście często proszeni są o za- śpiewanie na imprezie. W przeciwieństwie do Japończyków czy Koreańczyków, Chińczycy nie zdejmują butów przed wejściem do swojego domu. Ta sytuacja jednakże z roku na rok ulega zmianie. [slajd 14] angelika gordzielik codzienne życie w chinach… 75 Kuchnia chińska [slajd 15] A teraz uwaga, kuchnia chińska. Gotowanie jest w Chinach uznawane za sztukę. W kulturze chińskiej po- siłek składa się z dwóch dań, dania głównego i dania do- datkowego. Danie główne to przede wszystkim ryż (po- pularny szczególnie w południowej części Chin), makaron lub bułka (popularne przede wszystkim w północnej czę- ści Chin). Dania dodatkowe to przede wszystkim warzywa, mięso, ryby. [slajd 16] W Chinach powszechnie korzysta się z pałeczek. Używa- nie widelca czy noża jest niewskazane, ponieważ w kulturze chińskiej uważa się, że te narzędzia służą do zabijania, nie powinny więc służyć jednocześnie przy spożywaniu posił- ków. Nie należy wskazywać pałeczkami w kierunku innych osób. Takie zachowanie uważa się za niegrzeczne. [slajd 17] Wskazane jest zawsze pić herbatę do posiłku. Nie wolno przy tym zapominać, że nalewając sobie herbaty należy także na- lać ją współtowarzyszom posiłku. Kiedy czajniczek do herbaty jest pusty należy obrócić pokrywkę. W ten sposób kelner bę- dzie wiedział, że należy podać nam kolejny dzbanek. [slajd 18] Pieniądze Waluta Chin, a więc czym płacimy w Chinach. [slajd 19] Oficjalna nazwa chińskiej waluty brzmi „renminbi” co oznacza dosłownie „waluta ludzi”. Powszechnie przyjęto nazwę „yuan” lub „kuai”. Dostępne są banknoty o nomina- łach: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 yuanów. Monety nazywa się po- wszechnie „jiao” lub „mao”. Dla ciekawostki wam powiem, że 1 yuan to 0,4988 pln. [slajd 20] Qipao – tradycyjny Chiński strój [slajd 21] Jest to strój, a w zasadzie sukienka dla Pań. Jej hi- storia rozpoczęła sie w xvii w. Zarezerwowana była począt- kowo tylko dla wyższych sfer. Przedstawia kobiecą skrom- ność, delikatność i piękno, czyli osobowość Chinek. 76 szkoła podstawowa klasy iv-vi Obecnie wciąż cieszy się on ogromnym zainteresowaniem wśród chińskich projektantów i użytkowniczek. [slajd 22] Chińskie prawo jazdy [slajd 23] Aby kierować samochodem w Chinach niezbędne jest chińskie prawo jazdy. Otrzymanie tego dokumentu jest niezwykle czasochłonne i kosztowne. Należy mieszkać w Chinach co najmniej przez rok i posiadać prawo jazdy wydane w kraju pochodzenia. [slajd 24] Język Chiński [slajd 25] W chińskich słownikach można znaleźć ponad 99  000 znaków. Jednak w powszechnym użyciu funkcjo- nuje około 5 000 znaków, do swobodnego czytania czy pi- sania wystarczy znajomość już 3 000 znaków. Oficjalnym językiem Chińskiej Republiki Ludowej jest Pŭtōnghuà, po angielsku określana jako Mandaryn Chinese. [slajd 26] Tu widzimy jak są zapisane w języku chińskim rzeczy, które są przedstawione na obrazkach. [slajd 27] Religie Chin Wyróżniamy trzy wielkie religie Chin. [slajd 28] Konfucjanizm, z tą uwagą, iż jest bardziej systemem filo- zoficzno-etycznym. Jednak konfucjanizm na tyle silnie od- działywał na ludzi w Państwie Środka, że można uznać go śmiało za religię. Taoizm. [slajd 29] Buddyzm. [slajd 30] Prześladowania chrześcijan w Chinach [slajd 31] Wszystkie Kościoły muszą być w Chinach pod kontrolą władz. Jeżeli nie są, to automatycznie uważa się je za „nielegalne kulty”. Nie zarejestrowany ruch kościo- łów domowych jest w takiej sytuacji uznany za wroga chiń- skiego rządu i poddany represjom. angelika gordzielik codzienne życie w chinach… 77 Prześladowania ludzi z powodu wiary w Jezusa są po- wszechne w Chinach. Ludzie, których jedyną „zbrodnią” jest to, że oddają cześć Bogu, są rutynowo przypalani papie- rosami, bici pałkami, a nawet zabijani. Chińskie władze aresztowały 100 młodych chrześcijan w mieście Langfang, prowincji Hebei, którzy wspólnie zaj- mowali się studiowaniem Biblii. Aresztowani byli uczniami od 6 do 12 klasy. Po aresztowaniu przesłuchano ich i wy- puszczono. Jednak wcześniej ostrzeżono wszystkich by nie brali więcej udziału w takich spotkaniach. [slajd 32] 6. Katecheta zadaje pytania: Rozmowa − Co zaskoczyło was podczas omawiania, w jaki sposób kierowana wygląda życie w Chinach? − Co wam się spodobało? − Co wam się nie spodobało? Zapis 7. Uczniowie zapisują temat w zeszycie: Życie w Chinach tematu ZAKOŃCZENIE 8. Ojcze nasz… Modlitwa BIBLIOGR AFIA 1. www.praktyka.connectasia.pl 2. www.importujmy.pl 3. www.odyssei.com 4. www.chiny.pl 5. www.kosciol.pl 6. www.miedzykulturowa.org.pl 7. www.pl.wikipedia.org 78 szkoła podstawowa klasy iv-vi ks. paweł gwóźdź JEZUS CHRYSTUS A RELIGIE W CHINACH Poziom Szkoła Podstawowa Cel wychowawczy Uczeń solidaryzuje się z chrześcijanami w Chinach w ich trudnej sytuacji. Cel dydaktyczny Uczeń zna podstawowe wiadomości na temat środowiska ogólny religijnego w Chinach. Cele dydaktyczne − Uczeń potrafi wymienić trzy najliczniejsze religie operacyjne w Chinach; − Wie, jakie są podstawowe różnice między nimi; − Potrafi wskazać nowość Chrześcijaństwa wobec religii tubylczych; − Potrafi wskazać perspektywiczne szanse prężnej dzia- łalności misyjnej w Chinach. Linki www.ssi.edu.pl/china/gwozdz.ppsx; www.youtube.com/watch?v=nVmOvQZ6yxg Tagi Paweł Gwóźdź Chiny Chrześcijaństwo Jezus Chrystus Religie Chin Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Ks. Tomasz Wieliczko 79 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść WPROWADZENIE 1 Dzisiaj powiemy sobie o religiach jakie są w Chinach. Ktoś mógłby zapy- tać: Po co taki temat? Przecież jesteśmy katolikami powinniśmy się uczyć o Panu Jezusie, o Maryi o Kościele… Tak, ale wiemy też, że nie wszyscy wierzą w Pana Jezusa, nie wszyscy kochają Maryję, nie wszyscy są w Koś- ciele. Taka sytuacja jest w Chinach. Ucząc się o tamtych religiach uczymy się jak sprawić by łatwiej im było uwierzyć w Pana Jezusa, który jest drogą, prawdą i życiem. ROZWINIęCIE TEMATU 2 [slajd 3] W Chinach najliczniejsze są trzy religie: Taoizm, Konfucjanizm i Buddyzm. Na obrazkach są niektóre popularne w Chinach symbole reli- gijne i postacie związane z tymi religiami. 3 [slajd 4] Liczba wyznawców poszczególnych religii w Chinach Jak widzimy na wykresie prawie połowa ludzi w Chinach są ateistami. Kto wie co to znaczy? (ateista nie wierzy w Boga, nie wyznaje żadnej religii). Najwięcej jest taoistów i konfucjanistów, są pokazani razem, bo te religie są do siebie bardzo podobne. Troszkę mniej jest buddystów. Niewiele wy- znaje Animizm, najmniej jest ludzi wyznających islam. Chrześcijan jest w Chinach prawie 10% i jest ich więcej od buddystów. Ale to nie takie proste. 4 [slajd 5] Wiemy przecież, że nie wszyscy wyznawcy Jezusa Chrystusa należą do Kościoła. Kościół założony przez Jezusa trwa w pełni w Kościele Katoli- ckim, którego biskupi są następcami apostołów, a Papież następcą świętego Piotra. Tak też w Chinach katolików jest niecały 1%. 80 szkoła podstawowa klasy iv-vi 5 Czas powstania religii [slajd 6] Na każdej osi czasu są dwie ery (przed i po Chrystusie) stąd łatwo się zorientować od kiedy na świecie jest nasza wiara chrześcijań- ska. Na pierwszy rzut oka można powiedzieć, że zanim powstało chrześ- cijaństwo 500 lat istniał Taoizm, Konfucjanizm i Buddyzm. Nic bar- dziej mylnego. Choć faktycznie Taoizm i Konfucjanizm kształtowały się 722-481 r. p.n.e. (w tzw. Okresie Wiosen i Jesieni), a pierwsze publiczne wystąpienia Buddy, który był zwykłym człowiekiem, miały miejsce po roku 500 p.n.e., to jednak nasza wiara sięga o wiele wcześniej niż naro- dziny Syna Bożego w ciele. Pan Jezus zanim się narodził mieszkał w nie- bie i jako jedna z Osób Trójcy świętej istniał przed wiekami, czyli zanim Bóg Trójjedyny stworzył świat. 6 [slajd 7] Bóstwo Dla każdej Religi istotnym jest, kto jest Bogiem. W chrześcijaństwie Je- zus nam objawił, że Bóg to wspólnota Osób Bożych: Ojca, Syna i Ducha Świętego. Bóg jest jeden, ale w trzech Osobach. Dlatego czyniąc na sobie znak Krzyża, znak zbawienia dokonanego przez Syna Bożego mówimy jednocześnie: w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. W Taoizmie jest różnie. W zależności od tradycji i podejścia albo mówi się, że jest wielu bogów jak w starożytnym Rzymie czy Grecji, albo ta kwe- stia nie ma większego znaczenia. W Konfucjanizmie bóstwem jest tzw. Niebo. Ono rządzi, a składa się z duchów przodków. Buddyzm jest religią bez Boga. Budda był człowiekiem, który zapo- czątkował tę religię. 7 [slajd 8] Założyciel Każdemu z Religi dał początek jej założyciel. W naszym przypadku można powiedzieć, że chrześcijaństwo założył Pan Bóg, gdyż Syn Boży Jezus Chrystus jest Obrazem Ojca. „Kto mnie widzi, widzi i Ojca”, po- wiedział Jezus do Filipa. Twórcą Taoizmu jest Laozi (dosł. „Stary Mistrz”), półlegendarny chiń- ski filozof, autor jednej z najważniejszych ksiąg taoizmu, zarówno filozo- ficznego, jak i religijnego. paweł gwóźdź jezus chrystus a religie w chinach 81 Konfucjanizmowi jak nazwa wskazuje początek dał Konfucjusz (dosł. „Mistrz Kong”), chiński filozof, który nie pozostawił pism – jego naucza- nie zebrano w księdze Dialogi konfucjańskie. Tak samo Buddyzm bierze nazwę od swojego założyciela, którym był Budda Siakjamuni – dosł. mędrzec z (rodu) Śakjów – syn władcy jednego z królestw, leżących u podnóży Himalajów. Założycielami Chińskich religii byli mędrcy, mistrzowie harmonij- nego życia, posiadający swoje szkoły, zgłębiacze praw natury. A kim jest Jezus? Nie pozostawił pism, nie był też filozofem. Jezus jest Panem czyli Bogiem. Stąd znał rzeczy zakryte przed mądrymi i roztropnymi, które nawet się nie śniły Laotziemu, Konfucjuszowi czy Buddzie, a objawił te rzeczy prostaczkom, ludziom prostym zakładając swój Kościół. Ob- jawił prawdę o złu i grzechu na świecie, ale także o miłosierdziu Boga, czemu dał wyraz umierając za grzeszników, czyli za wszystkich ludzi, na krzyżu i pozostał w swoim Kościele w sakramentach, zwłaszcza w Eucharystii. Żaden założyciel Chińskich religii nie umarł za swo- ich wyznawców, zresztą śmierć ta i tak by nie przyniosła odkupienia światu. 8 [slajd 9] Podstawowa nauka Podstawową naukę katolicką można ująć w 6 punktach: 1. Jest jeden Bóg. 2. Bóg jest sędzią sprawiedliwym, który za dobro wynagradza, a za zło karze. 3. Są trzy Osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. 4. Syn Boży stał się człowiekiem i umarł na krzyżu dla naszego zbawienia. 5. Dusza ludzka jest nieśmiertelna. 6. Łaska Boża jest do zbawienia koniecznie potrzebna. W Taoizmie istotna jest energia dao (tao), która jest esencją wszech- świata i stanowi podłoże wszelkich zmian. Konfucjanizm kładzie akcent na zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiągnięcie pokoju na świecie pod warunkiem przestrzegania obowiąz- ków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku. 82 szkoła podstawowa klasy iv-vi Buddyzm mówi o Czterech Szlachetnych Prawdach: 1. Prawda o Cierpieniu. 2. Prawda o Przyczynie Cierpienia. 3. Prawda o Ustaniu Cierpienia. 4. Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia. Te w połączeniu z Szlachetną Ośmioraką Ścieżką stanowią esencję na- uki buddyjskiej. Religie Chińskie stawiają więc na samodoskonalenie, układanie ideal- nego ładu i harmonii w sobie i w społeczeństwie. Te jednak choć ustawiają doczesne życie i czynią je łatwiejsze nie przyczyniają się do zbawienia du- szy, które zapewnia łaska Boża. 9 [slajd 10] Życie po śmierci Każda religia stara się mówić o losie człowieka po jego śmierci. Są trzy rze- czy ostateczne człowieka: śmierć, sąd, niebo, albo piekło. To jak żyjemy na ziemi decyduje o naszym życiu wiecznym po śmierci. Jeżeli żyjemy we- dług przykazań Bożych po śmierci czeka nas Niebo, czyli wieczna nagroda przebywania z Bogiem, stan nieopisanego szczęścia i ostatecznego spełnie- nia. Jeżeli przez życie odrzucalibyśmy Boga, gardząc Jego przykazaniami, czekałoby nas piekło – wieczne i nieodwołalne oddalenie od Boga. Tak czy inaczej nasz wieczny los po śmierci zależy od życia na ziemi. Taoizm mówi o życiu wiecznym po śmierci, ale nie określa czy inne będzie to życie wieczne dla ludzi prawych a inne dla niegodziwców. Ta sprawa jakby Taoizm nie interesuje. Skupia się na życiu do śmierci, nie czy- niąc żadnych obietnic, a tym samym nie zobowiązując do postawy moral- nej ze względu na życie po życiu. Troszkę konkretniejszy jest Konfucjanizm. Mówi on o tym, że godni zmarli wejdą w skład Nieba, który jest nie określone jak nasze Niebo, gdzie jest Bóg, tylko jest Niebo bezosobowym bytem, który rządzi świa- tem. Przy tym wszystkim Konfucjanizm milczy o losie po śmierci ludzi niegodziwych. Całkiem inaczej sprawa życia po śmierci wygląda u buddystów. Budda nie był Bogiem, i jako taki w tej religii Bóg nie istnieje. Co więc zrobić z kwestią życia po śmierci? Z pomocą przychodzi im koncepcja koła: człowiek po śmierci rodzi się na nowo w nowym wcieleniu. Jest to tzw. reinkarnacja. paweł gwóźdź jezus chrystus a religie w chinach 83 W zależności od postępowania za życia istoty rodzą się w niższym lub wyższym stanie istnienia. Dlatego w krajach buddyjskich nikt nie pomaga biednym, bo wierzy się tam, że żebrak najwidoczniej w poprzednim życiu był złym człowiekiem, więc odbiera słuszną karę. 10 [slajd 11] Cel i droga do osiągnięcia zbawienia Na pierwszy rzut myśli nasza religia zdaje się ponura, nie obiecuje nam szczęścia na ziemi, bo nie jest jej celem. Bóg odkłada nagrodę na po śmierci, ale za to jaka to nagroda! Nie do opisania szczęście i radość, bez chorób i bez trosk, czysta miłość, która trwa nie 10 lat, nie 1000, ale całą wieczność! Kościół ma całą gamę środków, które nam w osiągnięciu ży- cia wiecznego pomagają. Na pierwszym miejscu są sakramenty, wierząc w Jezusa Chrystusa przestrzegamy jego przykazań, a pomagają nam w tym modlitwa, post i jałmużna. Celem do jakiego dąży Taoizm to szczęście za życia, które osiąga się przez bierną uległość rzeczywistości, która otacza człowieka. Ta bierność w stosunku do nurtu wszechświata, wyrażająca się w prazasadzie dao, ma pomóc w osiągnięciu harmonii. Konfucjanizm za cel widzi wejście w skład Nieba, a osiągnięcie tego zapewnia przestrzeganie niebiańskiego porządku wyrażającego się w roz- licznych i szczegółowo opisanych rytuałach. Celem Buddyzmu jest osiągnięcie tzw. oświecenia. Według buddystów jest to zakończenie cyklu powtórnych narodzin, nirwana, która jest swoi- stym błogostanem osiąganym za życia oczywiście. 11 [slajd 12] Główne rytuały Niejednokrotnie słyszeliśmy z ust księdza na Mszy św. że jesteśmy na litur- gii. Liturgia to wydarzenie w Kościele, w którym razem jako Kościół ka- tolicki oddajemy Bogu chwałę, łącząc się z niezliczonymi aniołami chwa- lącymi Boga w niebie. Tak rozumiana liturgia jest jednak darem otrzy- manym od Boga (to Jezus nauczył nas modlitwy Ojcze nasz). Do pełnego zjednoczenia człowieka z Bogiem prowadzą z wiarą przyjmowane sakra- menty, które są Łaską i wielkim obdarowanie ze strony Boga, ale są prze- cież ujęte w ramy konkretnie określonych rytów i czynności, które osta- tecznie są czynnościami Chrystusa i Kościoła, a nie prywatnymi księdza. 84 szkoła podstawowa klasy iv-vi Ważne jest w liturgii symboliczne znaczenie czynności (np. odsłanianie krzyża w Wielki Piątek jak stopniowe wchodzenie w Tajemnicę Krzyża). Tylko uwaga: sakramenty nie są symbolami, ale rzeczywistością (W Eu- charystii chleb i wino to nie symbole Ciała i Krwi Chrystusa, ale to jest Jego Ciało i Krew). Podstawową praktyką rytualną, a zarazem modlitewną w Taoizmie jest medytacja. Konkretnie określona postawa medytacyjna ma swoje symbo- liczne i praktyczne znaczenie. Ma zapewnić owocność medytacji. Jeżeli chodzi o rytuały, Konfucjanizm przoduje w tej kwestii. Nie ma dla konfucjanisty czynności, która nie byłaby rytuałem. Przy tym należy zaznaczyć, że nie są to rytuały zawsze w sensie liturgicznym (oddawanie Bogu chwały). Przykładem takiego rytuału może być sposób postępowania gospodarza i gościa w czasie odwiedzin określony w każdym szczególe. Podobnie jak w Taoizmie tak też w Buddyźmie podstawowym, ale nie jedynym rytuałem jest medytacja. Także tutaj pozycja ciała jest ważna, są różne postawy medytacyjne. W Buddyzmie dodatkowo występują tzw. ćwiczenia jogiczne (joga). 12 [slajd 13] Tu mamy przedstawione niektóre ćwiczenia jogiczne. Mają one prowadzić do odprężenia fizycznego, które buddystom pomaga w szyb- szym osiągnięciu oświecenia. 13 [slajd 14] Księgi wiary Dla nas chrześcijan Biblia jest Pismem świętym. Spisywana dawno temu przez wiele lat. Spisana przez ludzi, ale pierwszym autorem jest Duch Święty, który tym ludziom dawał natchnienie, by tak, a nie inaczej pisali. W tych słowach jest zawarte Słowo Boże, które powinno być odczyty- wane przez Kościół. Taoizm ma dwie księgi wiary: Daodejing (dosł. Księga Drogi i cnoty) oraz Zhuangzi. Są to bardziej traktaty filozoficzne niż pisma typowo religijne. W Konfucjanizmie są dwie grupy ksiąg, z czego Pięcioksiąg konfu- cjański jest ważniejszy: Księga Przemian, Księga Pieśni, Księga Rytuałów, Księga Dokumentów, Kronika Wiosen i Jesieni. Razem z Czteroksięgiem tworzą trzon nauki konfucjańskiej. paweł gwóźdź jezus chrystus a religie w chinach 85 Księgami religii buddyjskiej są tzw. Sutry, w których są spisane nauki Buddy. 14 [slajd 15] Tu możemy zobaczyć wśród rękopisów taoistycznych i buddyj- skich fragment Ewangelii wg. Św. Marka – najstarszy odnaleziony frag- ment papirusowego zwoju z tym tekstem. Porównywany z późniejszymi, przetłumaczony został, jak wszystkie księgi Pisma Świętego, na wszystkie języki świata. Widzimy tu także Pięcioksiąg i Czteroksiąg Konfucjański. 15 [slajd 16] Tu widzimy najnowsze przekłady Pisma Świętego w języku an- gielskim i polskim. Podobnie nowe wydania mają księgi religii chińskich np. chińskie wydanie Sutry Diamentowej. Uroczyste i publiczne odczytywanie Pisma Świętego jest oddawaniem kultu Bogu (np. podczas liturgii). Wielkie znaczenie dla rozwoju ducho- wego ma także prywatne czytanie Biblii. Dlatego też w zakonach i w se- minariach praktykuje się tzw. czytanie duchowe. Nic dziwnego, że po- dobne podejście do swoich świętych pism mają także przedstawiciele ro- dzimych religii chińskich. 16 [slajd 17] Ważniejsze święta Dla Chrześcijaństwa najistotniejszymi świętami są święta Wielkanocne, kiedy to w czasie Triduum Paschalnego świętujemy te zdarzenia, które stały się dla nas zbawienne. Mianowicie zbawczą mękę, śmierć naszego Zbawiciela Jezusa Chrystusa, ale co najistotniejsze Jego chwalebne Zmar- twychwstanie, które będzie także naszym zmartwychwstaniem. Wielka- noc nie ma stałej daty, ale oblicza się je jak żydowskie święto Paschy, czyli na pierwszą pełnię księżyca astronomicznej wiosny. Drugim ważnym świętem jest Boże Narodzenie. Wtedy wspominamy tajemnicę Wcielenia. Aby Chrystus mógł dokonać zbawienia świata mu- siał się wcielić, czyli przyjąć ludzkie ciało. Jako w pełni Bóg i jednocześ- nie w pełni człowiek mógł nauczać, chodzić po świecie, dokonać swojej Ofiary i Zmartwychwstać. Krótko mówiąc, świętujemy urodziny Jezusa Chrystusa. Boże Narodzenie przypada 25 grudnia. 86 szkoła podstawowa klasy iv-vi Choć Budda nie był bogiem, buddyści 8 kwietnia świętują jego uro- dziny. 8 grudnia świętują Oświecenie Buddy. W dzień pełni księżyca w lipcu czczą naukę Buddy w tzw. dzień Dharmy. Natomiast w pełnię księżyca w listopadzie oddają cześć Wspólnocie Duchowej w tzw. dzień Sanghi. Choć buddyści wierzą w reinkarnację, w pełnię księżyca w lu- tym świętują śmierć Buddy. Nazywają to świętem Parinirwany. Taoizm i Konfucjanizm nie obchodzą świąt w znaczeniu religijnym. 17 [slajd 18] Znaki i symbole religijne Jak wiemy symbolem naszej Religi jest krzyż. Krzyż, który był narzę- dziem Męki naszego Pana Jezusa Chrystusa, na którym wysłużył On zbawienie wszystkim ludziom. Krzyż jednak nie jest pierwszym zna- kiem chrześcijan. W czasach, gdy krzyż był powszechnie znany jako narzędzie kary, nie był on jednoznacznie kojarzony z chrześcijaństwem. A wtedy chrześcijanie byli prześladowani, więc musieli używać innego znaku, tylko im wiadomego. Tym symbolem jest znak ryby, po grecku  (Ichthys) jest to tzw. okrostych czyli słowo utworzone z pierw- szych liter słów:  (Iesoys)– Jezus,  (Christos)–Chry- stus,  (Teoi)– Boga,  (Hios)– Syn,  (Soter)– Zbawi- ciel. To był znak rozpoznawczy chrześcijan, gdyż poganie nie znali jego znaczenia. W Taoizmie ważnym znakiem jest tzw. Yin i Yang. Opisuje on dwie pierwotne i przeciwne, lecz uzupełniające się siły, które odnaleźć można w całym wszechświecie. Obecność tych dwóch sił daje harmonię. Ta koncepcja więc zakłada istnienie dobra i zła jako tak samo ważnych i dla siebie uzupełniających. Konfucjanizm jako filozofia nie posiada żadnego symbolu religijnego, ale coś w rodzaju marki, znaku rozpoznawczego. Dla Buddyzmu kluczową koncepcją jest tzw. Koła Dharmy, stąd symbol koła z ośmioma szprychami. Koło Dharmy odnosi się zarówno do koła życia składającego się z sześciu sfer egzystencji, czyli samsary (kręgu narodzin i śmierci, świata cierpienia dukkha) jak i do nauczania ośmiorakiej ścieżki Buddy Siakjamuniego, który puścił w ruch Koło Dharmy. paweł gwóźdź jezus chrystus a religie w chinach 87 18 [slajd 19] O ile w znakach i symbolach religii chińskich jest wyjaśnie- nie pewnych koncepcji filozoficznych, o tyle w Krzyżu Pana naszego Jezusa Chrystusa jest nie tylko symbol wiary, ale rzeczywista miłość Boga ku nam, który samego siebie wydał dla naszego zbawienia. Zmar- twychwstanie Pana Jezusa czyni z krzyża nie znak cierpienia, ale radości i nadziei, znak zbawienia. PODSUMOWANIE 19 Wiele z naszych braci i sióstr w wierze na terenie Chin było w przeszło- ści wyznawcami Taoizmu, Konfucjanizmu czy Buddyzmu. Wiarę w Pana Jezusa przyjęli świadomie rezygnując z dawnych swoich pogańskich wie- rzeń i praktyk. Wiedza na temat tych religii pozwala nam lepiej rozumieć naszych współwyznawców, którzy niekiedy przez większą część życia byli poganami. Zaś jeżeli chodzi o tych, którzy trwają w swoich kultach, wiedza na ich temat ułatwia nam dotarcie do ich serc, by i oni mogli uwierzyć w Pana Jezusa i w Jego imię zostać zbawieni. 88 szkoła podstawowa klasy iv-vi GIMNAZJUM sylwia kaplyta BUDDYZM Poziom Gimnazjum Temat Wielkie religie świata – buddyzm Cel wychowawczy Uczeń pogłębia poznanie własnej religii w odróżnieniu od buddyzmu Cel dydaktyczny − Uczeń, wyraża szacunek dla innej religii, buddyzmu, − Uczeń, wie kto jest założycielem buddyzmu, − Uczeń zna założenia buddyzmu. Linki www.ssi.edu.pl/china/kaplyta.ppsxł; www.youtube.com/watch?v=EOkqdoNX4dM, czas: 3:33 Tagi Sylwia Kaplyta Buddzym Chiny Katechezy Klejnowski Różycki dkr Korekta Angelika Gordzielik 91 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metody CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. ,,Duchu Święty…” Modlitwa Przypomnie- 2. Sprawdzenie obecności nie imion Odpytywa- 3. Jak brzmiał ostatni temat katechezy? nie ZARYSOWANIE TEMATU 4. Katecheta pokazuje krzew, które znajduje się w klasie (lub po- Wprowa- kazuje przez okno). Następnie zadaje pytania: dzenie do − Dlaczego drzewo rośnie do góry? tematu Uczniowie udzielają odpowiedzi − Co pozwala rosnąć drzewu, roślinie wzwyż? Uczniowie udzielają odpowiedzi Promienie słońca, z którego czerpie ono siłę, dzięki czemu wypuszcza gałęzie, rozrasta się. Podobnie jest też z człowie- kiem. Człowiek, który nosi w sobie tęsknotę za Bogiem, po- szukuje Go i wyraża to pragnienie w religii, w której sposób wyrażania zależny jest od kultury, w jakiej człowiek wzrasta i w jakiej żyje. POGŁęBIENIE TEMATU 5. Katecheta rysuje na tablicy pień drzewa i pisze na nim,,religia”. Rozmowa Następnie katecheta pyta uczniów jakie znają religie? kierowana Uczniowie udzielają odpowiedzi: Chrześcijaństwo, Judaizm, Islam, Hinduizm i Buddyzm. Wymieniliście 5 religii. 92 gimnazjum − Z jakimi religiami spotykacie się w swoim środowisku? Zanim przejdziemy do omawiania religii rozdam Wam kartki z krzyżówką (poniżej), dzięki której po odczytaniu hasła dowiecie jaką religią się dzisiaj zajmiemy. Katecheta rozdaje uczniom kartki z krzyżówką. Po rozwią- zaniu krzyżówki uczniowie udzielają odpowiedzi, że hasło brzmi: ,,Buddyzm” Na dzisiejszej katechezie zajmiemy się Buddyzmem. Zapewne spotkaliście się już z tą religią. Jak myślicie, do jakiej religii zaliczymy Buddyzm? Monoteistycznej, czy politeistycznej? Uczniowie udzielają odpowiedzi, że do politeistycznej − Gdzie można znaleźć najwięcej wyznawców Buddyzmu? Uczniowie udzielają odpowiedzi: W Chinach, Indiach. Buddyzm założył książę Siddhartha w vi wieku przed Chrystusem. Opuścił on swojego ojca, aby prowadzić życie ascetyczne. Zaproponował doktrynę wyzwolenia i zbawienia opartą na naszym wnętrzu. Buddyzm jest,,jak nauczają święte księgi, jak statek, którym przemierza się ocean osobliwości świata, aby osiągnąć zbawienie i oświe- cenie”. Nazwa „buddyzm” pochodzi od założyciela tej re- ligii Siddharthy Gautamy, który określił się słowem „Bud- dha” co oznacza „przebudzony”. Budda urodził się jako syn władcy jednego z księstw leżących w północnych In- Wykład diach u podnóża Himalajów. Dokładna data narodzin Sid- dharthy Gautamy nie jest znana, choć większość specjali- stów określa ją jako vi lub v wiek p.n.e., miejsce narodzin według tradycji to gaj Lumbinii. Gdy Siddhartha miał 29 lat w jego życiu nastąpił przełom – pewnego dnia podczas przechadzki po ogrodzie zobaczył niedołężnego i starego człowieka, dzięki któremu zrozumiał, że starość jest nie- uchronna. Następnie zobaczył chorobę – cierpiącego czło- wieka, którego ciało było pokryte wrzodami; a później martwego człowieka niesionego w kondukcie żałobnym. sylwia kaplyta buddyzm 93 Ostatnim widokiem, a zarazem zwiastunem jego przezna- czenia był obraz mnicha, wędrownego ascety, który choć żebrzący, odznaczał się spokojem i pogodnym obliczem. Siddhartha pojął wówczas, że cierpienie i śmierć są nie- uchronnym losem człowieka. Postanowił iść za przykła- dem mnicha i udać się na wędrówkę w poszukiwaniu wy- zwolenia. Ascetyczne poszukiwania zajęły mu siedem lat, w czasie których wędrował, medytował, a przede wszystkim oddawał się pokucie. Po tym czasie doszedł do wniosku, że obrana przez niego droga nie prowadzi do wyzwolenia i postanowił skończyć z umartwieniem się. Postanowił roz- począć medytację, jednocześnie ślubując, że nie powstanie z miejsca, aż do chwili, gdy nie rozwikła zagadki cierpienia. Po 49 dniach medytacji, podczas których musiał zmierzyć się ze swoimi słabościami, a także z atakami złych duchów, Siddartha doznał oświecenia i stał się Buddą. Poznał wów- czas naturę bytu, prawdę o cierpieniu i drogę, która prowa- dzi do wyzwolenia z tego cierpienia. Tłumaczył także, że osiągnięcie oświecenia jest dostępne dla każdego, jednak nie każdy jest w stanie je dostrzec. Budda wędrował po północ- nych Indiach, głosząc kazania i tworząc społeczności mni- chów. Po kilku stuleciach zdecydowano spisać nauki Buddy, które obejmowały 108 tomów, są nazywane Kandziur i liczą 84000 nauk, a dodane do nich komentarze to dalsze 254 księgi. Według badań Budda umarł w miejscowości Kusi- nara, przewidując wcześniej swoje miejsce śmierci. Jednym z najważniejszych pojęć buddyzmu jest dharma. Oznacza ono „drogę”, „kierunek”. Kolejne z pojęć to „nir- wana” oznacza stan uwolnienia się od niekończącego się cyklu narodzin i śmierci, w które uwikłany jest człowiek. Nirwana to oświecenie, moment osiągnięcia pełni rozwoju umysłu. Podobnie jak wyznawcy hinduizmu buddyści wie- rzą w wędrówkę dusz czyli reinkarnację. U podstaw bud- dyjskiego systemu leży Nauka o Czterech Szlachetnych Prawdach. Mówi ona o tym, że: 94 gimnazjum a) Życie jest cierpieniem, b) Przyczyną cierpienia jest pożądanie i przywiązanie, c) Istnieje możliwość przezwyciężenia przywiązanie i pożądania, d) Od cierpienia można się uwolnić podążając Szlachetną Ośmioraką Ścieżką. W buddyzmie nie istnieje pojęcie Boga w tradycyjnym ro- zumieniu, choć sam Budda istnienia bogów nie negował. Wyznawców buddyzmu obowiązują wysokie normy mo- ralne. Nie wolno im zabijać, kraść, pić alkoholu, zażywać narkotyków. Buddyzm nie znał Pana Boga, którego my znamy – chrześcijanie. Uważał, że człowiek może zbawić się sam. Aby nie cierpieć Budda proponował tak kształtować siebie, aby niczego nie pragnąć. My, chrześcijanie, wręcz przeciw- nie: pragniemy pełni życia, prawdy, piękna, wolności, do- bra, życia w obfitości. Nikt jednak sam tej pełni nie jest w stanie osiągnąć. Ona zostaje nam dana przez Pana Boga, który tak nas ukochał, że stał się człowiekiem. I to właś- nie Jezus Chrystus pokonuje w nas zło, śmierć, grzech, sza- tana: wszystko to, co nas unieszczęśliwia: On daje nam zbawienie. 6. Notatka do zeszytu: Zapisanie Temat: Wielkie religie świata – buddyzm. tematu do Buddyzm założył książę Siddhartha w vi wieku przed zeszytu Chrystusem. Uważał, że człowiek może sam siebie zba- i notatka wić. Buddyzm opiera się na Nauce o Czterech Szlachetnych Prawdach. Mówi ona o tym, że: a) Życie jest cierpieniem, b) Przyczyną cierpienia jest pożądanie i przywiązanie, c) Istnieje możliwość przezwyciężenia przywiązanie i pożądania, d) Od cierpienia można się uwolnić podążając Szlachetną Ośmioraką Ścieżką. sylwia kaplyta buddyzm 95 ZAKOŃCZENIE 7. ,,Chwała Ojcu…” Modlitwa BIBLIOGR AFIA 1. e. słuszkiewicz, Od Mojżesza do Mahometa, Warszawa 1969, s. 83-128. 2. g. cereti, Encyklopedia Chrześcijaństwa historia i współczesność 2000 lat na- dziei, Kielce 2000, s. 117. 96 gimnazjum 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 1. Historia (przypowieść) 2. …wielkopostna 3. Przypowieść o… Pasterzu 4. Nauczył nas jej pan Jezus 5. Miesiąc Matki Bożej Gromnicznej (ofiarowania Pańskiego) 6. ,,Stoję u … twoich i kołaczę” 7. Spożywamy je rano, popołudniu i wieczorem sylwia kaplyta buddyzm 97 justyna kaszura W YNALAZKI CHIŃSKIE, KTóRE ZMIENIŁY ŚWIAT Poziom Gimnazjum Cel wychowawczy 1. Kształtowanie szacunku dla dorobku kulturowego innej epoki i cywilizacji; 2.Kształtowanie świadomości sytuacji panującej w Chinach. Cel dydaktyczny Uczeń powinien: ogólny 1. Rozumieć, że wynalazki mają ogromne znaczenie w życiu człowieka; 2.Wiedzieć, że korzystamy z wielu rzeczy wynalezionych przez chińską cywilizację; 3. Znać najważniejsze wynalazki chińskie. Pomoce metodyczne Prezentacja multimedialna Metody Samodzielna praca, rozmowa kierowana, wykład, prezen- tacja multimedialna. Linki www.ssi.edu.pl/china/kaszura.ppsx www.youtube.com/watch?v=Rpg8Sas9n90, czas: 4:03 Tagi Justyna Kaszura Wynalazki Chińskie Katechezy Chiny Klejnowski Różycki dkr Korekta Alicja Leśko 99 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Katecheza rozpoczyna się modlitwą: Modlitwa Ojcze nasz… 2. Czynności organizacyjne: Czynności − Sprawdzenie obecności; organiza- − Zapisanie tematu katechezy. cyjne ZARYSOWANIE TEMATU 3. Katecheta prosi, aby uczniowie zastanowili się, co oznacza po- Samodzielna jęcie „wynalazek”. Swoje pomysły zapisują w zeszycie w formie praca krótkiej definicji. Następnie kilkoro z nich czyta je na forum klasy. 4. Katecheta przytacza definicje, jakie podaje „Słownik współ- Podanie czesnego języka polskiego”: „Wynalazek – to, co ktoś wynalazł, definicji rzecz wynaleziona, stworzona przez kogoś”; „Wynajdywać – słowniko- wynaleźć; myśląc, poszukując, stwarzać coś nowego”. wych 5. Katecheta prowadzi z uczniami rozmowę na temat wynalaz- Rozmowa ków. Powinny znaleźć się w niej odpowiedzi na takie pytania kierowana jak: • W jaki sposób powstają wynalazki? Przykładowa odpowiedź: Wynalazki powstają zazwyczaj przez połączenie kilku technik już nam wcześniej znanych. Dzięki temu połączeniu powstaje coś nowego. • W jakim celu ludzie tworzą nowe wynalazki? Przykładowe odpowiedzi: z lenistwa, niedogodności. 100 gimnazjum • Jakie uczniowie znają wynalazki? Kto był ich wynalazcą? Kiedy powstały? Przykładowe odpowiedzi: − Edison Thomas Alva – mikrofon (1878 r.), żarówka (1879 r.), śmigłowiec (1908 r.); − Gutenberg Johann – ruchoma czcionka (pierwszy druk: Biblia 42-wierszowa – 1455 r.) POGŁęBIENIE TEMATU 6. Głęboko w historii Chin kryje się jedna z największych ta- Wykład jemnic ludzkości. Wiele z największych wynalazków lub odkryć dokonano właśnie w Chinach. Wynalazki starożyt- nych Chin miały tak wielki wpływ na dzieje świata, że ich znaczenie powinniśmy doceniać nawet dzisiaj. Oficjalna chińska nazwa tego kraju to Zhong Guo (czyt. Dżong Guo), czyli Państwo Środka. Takie określenie wy- raża poczucie, że to właśnie tam cywilizacja posiada swe źródło. Należy wiedzieć, że Chińczycy wynaleźli wiele war- tościowych rzeczy, których zastosowanie wykorzystano również w innych krajach na całym świecie. Chiny uważa się za najstarszą, wciąż rozwijającą się cy- wilizację na ziemi. Ten egzotyczny kraj fascynował miesz- kańców Zachodu od czasów Marco Polo. Był on podróżni- kiem i kupcem. W roku 1271 wyruszył przez Persję, Pamir do Chin, gdzie przebywał 17 lat. Dzięki jego wyprawom do Europy trafiło wiele cennych wynalazków, które jak się oka- zało, w Chinach stosowane były już od dawna. 7. Katecheta prezentuje najważniejsze wynalazki chińskie, dzięki Wykład, którym Chiny zaczęły dominować nad innymi cywilizacjami. prezentacja Najstarszym wynalazkiem chińskim jest kompas. Pierw- multime- sza wzmianka o nim pochodzi z czasów dynastii Han, m.in. dialna z roku 83. Zostało napisane, że w tym okresie zbieracze nefrytu posługiwali się urządzeniem, które wskazywało im południe. justyna kaszura wynalazki chińskie, które zmieniły świat 101 Wynalazkiem, który miał największy wpływ na resztę świata, był najprawdopodobniej żelazny pług. Posługiwali się nim chińscy rolnicy. Służył on do orania pól, których ziemia była bardzo twarda. Rośliny siali w rzędach, co umożliwiało im lepszy roz- wój. Wykorzystywano w tym celu siewniki, które umiesz- czały nasiona głęboko pod ziemią. Europejscy chłopi w tym samym czasie ręcznie rozrzucali ziarna. Pozosta- wały one na powierzchni ziemi i niejednokrotnie były zja- dane przez ptaki. Innym wynalazkiem chińskich rolników był drewniany wół, czyli taczka. Przewożono na niej ciężkie rzeczy. Dla współczesnych ludzi jest to tak prosta rzecz, iż wydaje się, że nie trzeba było jej w ogóle wynajdywać. Prawda jest jednak taka, że pierwsze taczki w Europie pojawiły się do- piero w xi i xii wieku. Powszechnie nam dzisiaj znany papier również swoje ko- rzenie ma w Chinach. Został wynaleziony w ii wieku p.n.e. Pierwszy papier był robiony z włókien pokrzywy chińskiej i surowców do wyrobu jedwabnych tkanin. Nie- zbyt jednak służył on piśmiennictwu. Był za gruby i za szorstki. Wykorzystywano go do szycia ubrań i pakowa- nia. W późniejszym czasie papier wyrabiano z wodoro- stów morskich, lnu, nici jedwabiu, słomy ryżowej, włókna bambusa i wielu innych materiałów. Urzędnik cesarski Cai Lun udoskonalił metodę wyrabiania papieru poprzez wytworzenie masy z wielu różnych składników takich jak: sieci rybackie, kora drzewa itp. Po zagotowaniu w gorącej wodzie i poddaniu działaniu pary, masę papierową roz- smarowywano i suszono. Dzięki temu uzyskiwano papier, który nadawał się do pisania. 102 gimnazjum Druk, to kolejny z chińskich wynalazków. Na vii wiek datuje się pierwsze drukowane sentencje i zaklęcia. Były one wykonane z pojedynczych znaków odlewanych w brązie. W roku 713 zaczęto publikować w Chinach pierwszą gazetę „Różne wiadomości”. Z kolei 11 maja 868 roku została wydana pierwsza książka „Diamentowa Su- tra”. Jej zwój liczył nieco ponad 5 metrów długości i ok. 30 cm szerokości. Dzięki tak szybkiemu wynalezieniu druku, Chiny posiadają zbiory, które opisują najstarsze dzieje Chin. Wiele wynalazków trafiło do Europy dzięki kupcom i po- dróżnikom. Przywiezione przez nich przedmioty nie za- wsze wzbudzały zainteresowanie. Czasami mijały lata za- nim się do nich przekonano. Dzisiaj wiele z nich używa się na co dzień. Jednym z przykładów są drukowane pieniądze. W Chi- nach pojawiły się w ok. 812 roku. Do Europy trafiły one dopiero w xvii wieku. Po raz pierwszy wprowadzono je w Szwecji. W czasie swych wypraw Marco Polo przywiózł również wę- giel. W Chinach był on powszechnie używany jako opał. W tym samym czasie (xiii w.) w Europie nie był on w ogóle znany. Zaczęto go używać dopiero w xviii wieku. Niewątpliwie bardzo znaczącym wynalazkiem było rów- nież stosowanie systemu dziesiętnego. Pierwsza wzmianka wykorzystująca taki zapis pochodzi z wieku xiii p.n.e. Inskrypcja ta przedstawia zapis, w którym 547 dni zostało oznaczone jako „pięć setek + cztery dziesiątki + siedem dni”. justyna kaszura wynalazki chińskie, które zmieniły świat 103 Jedną z ciekawostek jest również odkrycie przez Chińczy- ków prochu. Pierwszy z nich wynaleźli taoiści, którzy chcieli wynaleźć eliksir nieśmiertelności. Księgi pochodzące z vii- x wieku piszą również o używaniu czarnego prochu przy wytwarzaniu sztucznych ogni i petard. Dopiero w wiekach x-xii zaczęto używać go w celach militarnych. Swoje zasto- sowanie znalazł w rakietach, działach i bombach. Bardzo ważnym odkryciem były również zapałki. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 577 roku. Najprawdopodob- niej pierwsze z nich zostały wynalezione przez nadworne damy, które maczały w siarce drzazgi sosnowe. Powszechne stały się jednak dopiero w xviii wieku. Z kolei w Europie pojawiły się dopiero w 1530 roku. PODSUMOWANIE K ATECHETY 8. Lista wynalazków na tym się jednak nie kończy. Można by- Podsumowa- łoby wśród nich wymienić jeszcze chociażby takie jak: por- nie celana, spadochron, cegła, latawiec czy parasol. Jak widać, Chiny mają pod względem naukowym dosyć bogatą histo- rię. Przedstawione przykłady miały na celu uświadomienie, jak ogromną rolę odegrały w naszej cywilizacji Chiny. Nie- które przedmioty czy urządzenia są dla nas na tyle oczy- wiste, że nie zadajemy sobie trudu, aby sięgnąć po ich po- czątek. Należy uświadomić sobie, że korzystamy dzisiaj z dorobku wielu cywilizacji. Wymienione wyżej wynalazki ukazują, że jedną z nich jest cywilizacja chińska. ZAKOŃCZENIE 9. Na koniec dzisiejszej lekcji pomódlmy się za Chiny. Jest to Modlitwa naród z wielką historią i kulturą. Obecnie są potęgą gospo- darczą, liczą się na świecie. Ale pomimo tego całego do- robku, czegoś im brak: wiary w Boga. 104 gimnazjum Obecne władze komunistyczne opowiadają się za ateizmem. Jezus w Chinach jest praktycznie nieznany. Papież Benedykt XVI ogłosił Dzień Modlitw za Kościół w Chinach. Przypada on na liturgiczne wspomnienie Naj- świętszej Dziewicy Maryi Wspomożycielki Wiernych. Niech ten dzień będzie okazją do zjednoczenia się katoli- ków z całego świata z katolikami mieszkającymi w Chi- nach. Pomódlmy się o to, by Chińczycy nie skupiali całej swej uwagi na pracy, ale żeby odnaleźli również w swym życiu coś o wiele cenniejszego – Boga. „Najświętsza Panno, Matko Słowa Wcielonego i nasza Matko, czczona jako «Wspomożycielka Wiernych» w sank- tuarium w Sheshan, na które z nabożną miłością patrzy cały Kościół w Chinach; przychodzimy dziś do Ciebie, by prosić Cię o opiekę. Wejrzyj na Lud Boży i prowadź go z matczyną troskliwością drogami prawdy i miłości, aby w każdej sytuacji był zaczynem zgodnego współżycia wszystkich obywateli. (…) Pomagaj katolikom chińskim, aby zawsze byli wiarygod- nymi świadkami tej miłości, nie odstępując od skały Piotra, na której zbudowany jest Kościół. Matko Chin i Azji, módl się za nami teraz i zawsze. Amen!” (Benedykt XVI). justyna kaszura wynalazki chińskie, które zmieniły świat 105 BIBLIOGR AFIA 1. j. farndon (red.), Szkolna Encyklopedia, Warszawa 1996. 2. m. krzywda-pogorzelski (red.), Technika. Spojrzenie na dzieje cywilizacji, Warszawa 2003. 3. r. marcinek (red.), Popularna Encyklopedia A-Z, Kraków 1997. 4. b. petrozolin-skowrońska (red.), Mały Ilustrowany Leksykon PWN, War- szawa 1997. 5. e. wierzbicka (red.), Słownik Współczesnego Języka Polskiego, Warszawa 1998 STRONY INTERNETOWE 1. www.chiny.pl/faming.php 2. http://blog.zdrowienatopie.pl/kategoria/kultura-chin/ 3. https://sites.google.com/site/miegab/odkrycie-prochu 4. www.aspektpolski.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1642& Itemid=30 5. http://chiny-kadry.eu/chinskiewynalazki/4-matka-wynalazkow. html?showall=&start=1 6. http://historia.na6.pl/wynalazki_w_starozytnych_chinach 7. www.niedziela.pl/artykul_w_niedzieli.php?doc=nd201123&nr=1 8. www.radek04.republika.pl/historiazapalki.html 106 gimnazjum ks. łukasz koj ZEN Poziom Gimnazjum Temat lekcji Medytacja zen Cel wychowawczy Uczeń poznaje medytację zen Cele dydaktyczne Uczeń powinien: − wiedzieć czym jest medytacja; − wiedzieć kto jest założycielem buddyzmu i znać pod- stawy buddyzmu; − wiedzieć na czym polega buddyzm zen; − znać różnice między medytacją buddyjską, a chrześcijańską; − wiedzieć, że zen może być dla chrześcijanina techniką koncentracji, a nie samą modlitwą. Tagi Łukasz Koj Buddyzm Zen Medytacja Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Linki www.ssi.edu.pl/china/koj.ppsx; www.youtube.com/watch?v=8OE8WaWdwyM, czas: 2:59 Korekta Piotr Sękowski 107 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Etapy Treść Metoda Czas lekcji 1. Modlitwa Modlitwa: Ojcze nasz Modlitwa 2’ 2. Czyn- Sprawdzenie obecności. Przeczy- 5’ ności tanie listy wstępne obecności 3. Wprowa- By przeprowadzić katechezę o buddyzmie zen, 8’ dzenie należy odpowiednio wprowadzić uczniów w temat. Najważniejsze jest, by podkreślić charakter tej lekcji – ma być to lekcja z cyklu poznawania odmiennych religii i praktyk reli- gijnych (w tym przypadku medytacji buddyj- skiej), by uczniowie byli świadomi czym jest medytacja zarówno chrześcijańska, jak i bud- dyjska. A także by umieli dostrzec jak ważna jest medytacja dla człowieka wierzącego. 4. Wstęp [slajd 4] Na tablicy wyświetlamy sformu- Mapa 18’ łowanie „MEDYTACJA”. Uczniowie po- myśli dają swoje skojarzenia związane z medy- tacją i każdy z nich zapisuje to skojarzenie Notatka w swoim zeszycie. Puenta: w kilku zdaniach komentujemy skojarzenia, które podali uczniowie i wska- zujemy czym jest medytacja (chrześci- jańska). [slajd 5] Medytacja jest rodzajem modlitwy, która polega na przedłużeniu modlitwy wspólnotowej, na zwróceniu się do Boga w ciszy. 108 gimnazjum Istotą medytacji w rozumieniu chrześci- jańskim jest trwanie w miłości Trójcy Świę- tej. Medytacja chrześcijańska jest jakby „na- śladowaniem” Osób Trójcy Świętej, które nieustannie wzajemnie siebie kontemplują1. Pomocą w medytacji mogą być: Pismo święte, zwłaszcza Ewangelia, święte obrazy, teksty liturgiczne z dnia i danego okresu li- turgicznego, pisma mistrzów duchowych, dzieła z zakresu duchowości2. Metod rozmyślania jest tak dużo, jak wiele jest mistrzów życia duchowego. Jednak najważniejsze jest, by iść z Duchem Świętym drogą modlitwy, którą jest Jezus Chrystus. Medytacja chrześcijańska koncentruje naszą uwagę na osobie i czynach Jezusa Chrystusa, prowadzi nas do zjednoczenia z Nim. Uczniowie zapisują w zeszytach krótką notatkę – czym jest medytacja. 5. Rozwi- Kolejnym punktem jest wyjaśnienie, że roz- Poga- 38’ nięcie myślanie (medytacja) jest obecna w wielu krę- danka gach kulturowych i religijnych. Medytacja zajmuje ważne miejsce w buddyzmie, dlatego krótko przypomnimy kilka informacji o bud- dyzmie. Należy wskazać, by uczniowie waż- niejsze rzeczy notowali w zeszycie, bo mogą przydać im się w podsumowaniu i sprawdze- niu wiadomości z dzisiejszej katechezy. Medytacja jest także obecna w innych reli- giach, np. w buddyzmie. Podstawową róż- nicą jest to, że w medytacji buddyjskiej nie koncentrujemy się na Bogu, ale na sobie. 1 j. augustyn, Medytacja chrześcijańska – szanse i zagrożenia, Warszawa 2008, s. 18. 2 KKK 2705. ks. łukasz koj zen 109 [slajd 6] Następnie pytamy uczniów: kto jest Wykład założycielem buddyzmu? W tym miejscu przedstawiamy sylwetkę Rozmowa Buddy. kierowana [slajd 7] Siddhartha Gautama (ok. 563- 483  p.n.e.), założyciel buddyzmu, urodził się w rodzinie panującej nad niewielkim królestwem Siakjów w północnych Indiach. W wieku 28 lat, żyjący dotąd w luksusie książę opuścił dom i chcąc znaleźć ucieczkę od cierpienia oddawał się przez sześć lat różnym dostępnym praktykom medyta- cyjnym oraz skrajnej ascezie. Po porzuce- niu skrajnej ascezy i zastosowaniu medyta- cji polegającej na obserwacji ciała i umysłu Siddhartha spostrzegł Cztery Szlachetne Prawdy, które stały się rdzeniem jego nauk przez resztę życia. Imiona Buddy: − Gautama – imię po macosze. − Siddhartha – ten który osiągnął cel – sam sobie je nadał. − Siakjamuni – najwyższy mędrzec-asceta (muni), bądź mędrzec-asceta z rodu Siakjów. − Budda – od słowa bodhi tj. oświecenie, przebudzenie3. [slajd 8] Kolejnym pytaniem jest: z czym kojarzy się wam buddyzm? Następnie przedstawiamy puentę: [slajd 9] Buddyzm to system filozoficzno- etyczny uznawany przez wielu ludzi za reli- gię, rzadziej za filozofię. 3 http://pl.wikipedia.org/wiki.Budda, 22.04.2012. 110 gimnazjum Buddyzm jest piątą w wśród najwięk- szych religii świata (po chrześcijaństwie, islamie, hinduizmie i tradycyjnej reli- gii chińskiej), która ma według różnych źródeł od 400 do 500 mln wyznawców. Słowo „buddyzm” zostało stworzone przez zachodnich uczonych stosunkowo niedawno. Wcześniej na Wschodzie uży- wane były nazwy dharma, sasana lub buddhasasana. [slajd 10] Podstawowe założenia buddy- zmu wyłożone są w Czterech Szlachetnych Prawdach: − Pierwsza Szlachetna Prawda o Cierpieniu; − Druga Szlachetna Prawda o Przyczynie Cierpienia; − Trzecia Szlachetna Prawda o Ustaniu Cierpienia; − Czwarta Szlachetna Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia. [slajd 11] Buddyści praktykują Szlachetną Ośmiostopniową Ścieżkę, która ma ich prowadzić do całkowitego ustania cierpie- nia i ostatecznego przebudzenia istoty. Buddyści wierzą w Nirwanę, czyli stan najwyższej doskonałości, a także w rein- karnację, czyli przechodzenie po śmierci do następnego życia. Głównym celem buddystów jest prze- kształcenie swojego umysłu i osiągnięcie stanu doskonałości, a środkiem do tego jest przestrzeganie Szlachetnych Prawd, Szla- chetnej Ścieżki i właściwa Medytacja. W tym punkcie przechodzimy do me- dytacji buddyjskiej. ks. łukasz koj zen 111 [slajd 12] Medytacja zen wywodzi się od Buddy, jednak swe głębsze korzenie ma w indyjskiej jodze, którą Budda uprawiał, zanim doznał oświecenia. Zmienił lub roz- winął niektóre elementy jogi i tak powstała nowa metoda – medytacja zen. Celem me- dytacji buddyjskiej jest oświecenie umysłu człowieka i dążenie do stanu doskonałości. W odróżnieniu od chrześcijaństwa w buddyzmie nie występuje Bóg osobowy – stąd też nie ma w nim mowy o stworze- niu i objawieniu Boga Stwórcy. W chrześcijaństwie zbawienie można określić jako wybaczenie grzechów i prze- niesienie do świata nadprzyrodzonego, a w buddyzmie zbawienie jest wyzwoleniem od cierpień i wygaszeniem żądz, które są przyczyną cierpień4. Jak już wcześniej wi- dzieliśmy pomocą w drodze do zbawienia w buddyzmie są 4 szlachetne prawdy Buddy, które tworzą drogę oświecenia – rozumianą w buddyzmie zen jako drogę wiodącą ku zbawieniu, wyzwoleniu. PRAKTYKA MEDYTACJI ZEN [slajd 13] Podstawową formą medytacji zen jest postawa siedząca. Taka medytacja nazy- wać się będzie zazen. Istnieją całe traktaty o tym w jaki sposób mnich powinien sie- dzieć prawidłowo, aby swoją postawą kon- centrować energie kosmiczne5. 4 h.m. enimiya-lasalle, Medytacja zen dla chrześcijan, Kraków 2008, s. 16. 5 dogen, Fukan zazengi nisso denpo Sharon Dogen sen. Zasady uprawiania zalecane wszystkim siedzacej medystacji ułożone przez Przekazującego Prawo pielgrzyma do [cesarstwa] Song mnicha Dogena, tł. Kenert, Krakow 2003. 112 gimnazjum W odróżnieniu od medytacji chrześcijań- skiej w zazen istotne jest określone ułoże- nie ciała, określona technika. W chrześci- jaństwie techniki są drugorzędne, istotna jest osoba Chrystusa. W zazen siedzi się na okrągłej poduszce o określonej wysokości wypełnionej odpowiednio miękkim mate- riałem. Nogi są skrzyżowane tak, że prawa stopa spoczywa na lewym udzie, a lewa na prawym – stopy powinny być zwrócone pię- tami ku górze (jak widzimy na zdjęciu). Tu- łów należy utrzymywać w idealnym pionie. Oczy powinny być lekko otwarte i skiero- wane w jeden punkt oddalony o około metr. Bardzo ważnym elementem w medytacji zen jest oddech – wdech i wydech powinien od- bywać się przez nos – należy oddychać spo- kojnie i głęboko. Przedstawione ułożenie ciała i kontrola oddechu powinny służyć medytacji, a nie sprawiać problemów. Taka pozycja jest klasyczną w zazen i nazywana jest pozycją lotosu. Dla tych, którzy zaczy- nają medytację zen wszystko to może się wy- dawać trudne i wymagać czasu, jednak gdy się wyćwiczy pozycję i oddech przynoszą one odprężenie, uspokojenie i sprzyjają me- dytacji i zdrowiu. Jeśli w którymś momencie pojawia się ból zazen wskazuje, by ból miał także znaczenie teologiczne6. POSTAWA WEWNęTRZNA [slajd 14] Wiemy już wiele o tym jak wygląda medytacja zen z zewnątrz. Jednak wydaje się, że ważniejsza jest postawa wewnętrzna. 6 h.m. enimiya-lasalle, Medytacja zen dla chrześcijan, Kraków 2008, s. 20-22 ks. łukasz koj zen 113 Możemy sobie postawić pytania: Co się robi lub nie robi w wymiarze ducho- wym w trakcie zazen? O czym się rozmy- śla? Czy w ogóle się rozmyśla? Mnisi, którzy praktykują medytację zen określają ją bardziej wyrażeniem zazen, czyli siedzeniem zen. Wskazują, że najważ- niejsza jest koncentracja, medytacja, ukie- runkowana na siedzenie, nie zaś na myśle- nie. Może się wydawać w takim razie, że medytacja zen nie ma żadnego celu. We- wnętrzna postawa zazen musi sięgać głębiej niż rozmyślanie o czymkolwiek czy też za- wieszenie swojej świadomości. Przez medy- tację zen człowiek ma przyjąć postawę du- chową, która będzie go oświecać i rozbu- dzać duchową intuicję. ZAZEN, A MEDYTACJA CHRZEŚCIJAŃSKA [slajd 15] Na koniec przedstawię wam kilka różnic i podobieństw między medytacją chrześcijańską, a medytacją zen7. w w chrześcijaństwie zen Asceza Dążenie do zapa- Całkowite oderwa- nowania nad popę- nie się od świata. dami przez oderwa- nie się od świata. Umacnianie i do- Umacnianie i dosko- skonalenie cnót. nalenie cnót. 7 h.m. enimiya-lasalle, Medytacja zen dla chrześcijan, Kraków 2008, s. 77 114 gimnazjum Akcentowanie przy- Tylko wysiłek włas- kładu Chrystusa. ny, brak odniesienia Asceza jest wysił- do Boga. kiem własnym łą- czonym z pomocą łaski Bożej. Medytacja Skupienie się na Bezprzedmiotowość Ewangelii, Piśmie i posługiwania się Świętym, obrazie, środkami takimi Jezusie Chrystusie… jak: ułożenie ciała, kontrola oddechu. Mistyka Mistyka w chrześci- Istnieje podobień- jaństwie to doświad- stwo do mistyki czenie wiary pozna- chrześcijańskiej. Jed- nej dzięki Objawie- nak bardziej akcen- niu; zwłaszcza do- tuje się doświadcze- świadczenie Boga. nie bytu, a nie Boga. 6. Zakoń- Na koniec, kiedy już poznaliśmy teoretyczną Poga- 42’ czenie stronę medytacji chciałbym, byśmy spojrzeli danka na medytację zen w chrześcijaństwie z prak- tycznej strony. Jak myślicie – możliwe jest, Wykład by chrześcijanin korzystał z medytacji zen? Wielu chrześcijan na całym świecie prakty- kuje zen i wykorzystuje tą metodę, by po- głębić swoje życie duchowe. Jest też wiele ośrodków katolickich, najczęściej zakon- nych (domów duchowości), w których pro- ponuje się praktykę zen. Ważne jest jednak, by nie używać medytacji zen jako modli- twy, ale traktować ją jako środek, jako technikę koncentracji. ks. łukasz koj zen 115 Owoce tej praktyki wykorzystuje się w czasie modlitwy. Najważniejsze jest, by wybierać to, co pomaga w relacji z Bogiem, a odrzucać to, co przeszkadza. Zen z pew- nością nie jest właściwą metodą dla wszyst- kich katolików, jednak może prowadzić do pogłębienia życia wewnętrznego. 7. Utrwale- [slajd 16] By utrwalić wiadomości zdo- Krzy- nie byte na dzisiejszej lekcji uczniowie dostają żówka do rozwiązania krzyżówkę, której rozwią- zaniem jest temat dzisiejszej katechezy (p. załącznik nr 1). Krzyżówka może być pracą domową, a także sprawdzeniem wiadomości z dzisiejszej katechezy. 8. Modlitwa [slajd 17] Na koniec katechezy proponuję Modlitwa 45’ modlitwę w intencji Chin i wyznawców buddyzmu. Może to być dowolna modli- twa lub podana niżej: Wszechmogący Boże, Panie wszystkich narodów, Ty pragniesz, aby wszyscy lu- dzie zostali zbawieni. Prosimy Cię, przez tajemnicę śmierci i zmartwychwstania Twojego Syna, Jezusa Chrystusa: ześlij Twojego Ducha Świętego i oświeć Two- ich chińskich synów i córki na kontynen- cie, na Tajwanie, w Hongkongu i Makao oraz na całym świecie, aby przyjęli Twoją Ewangelię i nawracając się do Chrystusa, wszystkimi swoimi siłami współpracowali nad duchowym odnowieniem współczes- nego świata. 116 gimnazjum Maryjo, niebieska Królowo Chin, módl się za nami! Święty Józefie, Patronie Chin, módl się za nami! Święci Męczennicy Chin i wszyscy święci, módlcie się za nami!8 LITER ATUR A enomiya-lassalle h. m., Medytacja zen dla chrześcijan, Kraków 2008 kapleau p., Trzy filary ZEN, Warszawa 1991 Katechizm Kościoła Katolickiego lowenstein t., Buddyzm, Warszawa 1997 ŹRóDŁA ZDJęĆ W PREZENTACJI Pozycja lotosu – http://3.bp.blogspot.com/-QgP6Kmg14aI/TggsRGnyyEI/ AAAAAAAAFfs/TyZ8snHg9tE/s1600/422px-Narayan_Maharaj_1.jpg Budda – www.ciekawostki.org/wp-content/gallery/20/Budda%20Siakjamuni.jpg Buddyści01 – http://msnbcmedia.msn.com/i/MSNBC/Components/Photo/_ new/pb-110121-buddhist-ceremony-eg.jpg Buddyści02 – www.klubpodroznikow.com/ spotkania-i-zloty-podronikow/861-festiwal-kultury-buddyjskiej Buddyści03 – http://lh4.ggpht.com/-BpZWmc7PVO0/TTYNg8CeEZI/ AAAAAAAAEO0/IhQ_bSAgkH4/IMG_7914.JPG Chińska ikona – www.orthodox.cn/images/chinesemartyrschernyak.jpg 8 http://ekai.pl/wydarzenia/x42193/modlitwy-za-kosciol-w-chinach/, 22.04.2012. ks. łukasz koj zen 117 Załącznik nr 1 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1. Jedna z osób Trójcy Świętej 2. Jedno z imion Buddy 3. Cztery Szlachetne w buddyzmie 4. Jedna z wschodnich nazw buddyzmu 5. Rodzaj modlitwy 6. Zajmowali się nią np. Arystoteles, Platon 7. Mieszka w klasztorze klauzurowym 8. Kontynent przylegający do Europy 9. Stolica Chin 10. Państwo Środka 118 gimnazjum paweł kowalik PRZEŚLADOWANIA KOŚCIOŁA W CHINACH Poziom Gimnazjum Cel wychowawczy Uczniowi nie jest obojętna sytuacja prześladowań wyznawców Chrystusa na świecie, w tym Kościoła w Chinach Cel dydaktyczny Uczeń potrafi opisać sytuację Kościoła Katolickiego w Chinach Cele dydaktyczne − Uczeń wie, co to są prześladowania i jak się mogą operacyjne objawiać; − Uczeń potrafi opisać ogólną sytuację społeczno- polityczną Chin; − Uczeń potrafi wskazać na główną przyczynę podziału Kościoła Katolickiego w Chinach; − Uczeń opisuje warunki życia Katolików w Chinach. Pomoce metodyczne Pismo Św., Załącznik nr 1, tablica, prezentacja Linki www.ssi.edu.pl/china/kowalik.ppsx Korekta Sebastian Binkowski 119 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp Treść Metody Czas CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Modlitwa: Duchu Św….. 2 2. Sprawdzenie obecności 5 3. Chińscy bracia w wierze Zapisanie 8 tematu ZARYSOWANIE TEMATU 4. Nauczyciel prosi ucznia o uroczyste odczytanie fragmentu Odczyta- 10 J 15,18-20. nie Słowa „Jeżeli was świat nienawidzi, wiedzcie, że Mnie pier- Bożego wej znienawidził. Gdybyście byli ze świata, świat by was kochał jako swoją własność. Ale ponieważ nie je- steście ze świata, bo Ja was wybrałem sobie ze świata, dlatego was świat nienawidzi. Pamiętajcie na słowo, które do was powiedziałem: Sługa nie jest większy od swego pana. Jeżeli Mnie prześladowali, to i was będą prześladować. Jeżeli moje słowo zachowali, to i wasze będą zachowywać”. Poga- 15 Nauczyciel pyta: danka/ Co zapowiada Jezus swoim uczniom? Metoda Nauczyciel pisze słowo „prześladowanie” na tablicy. „sło- Uczniowie zapisują na tablicy metodą słoneczko swoje neczko” skojarzenia z tym słowem. Następnie starają się ułożyć definicję słowa „prześladowanie”, którą następnie dzielą się na forum klasy. 120 gimnazjum POGŁęBIENIE TEMATU 5. Nauczyciel stwierdza, że Kościół od początku narażony Ćwi- 20 jest na prześladowania, nawet współcześnie. Przykładem czenie/ takich represji są Chiny. Tej sytuacji chcemy się wspólnie Prasówka przyjrzeć w czasie katechezy. Uczniowie dzielą się na grupy 2-4 osobowe. Nauczy- ciel rozdaje uczniom fragmenty artykułów z czasopism o problematyce chińskiej (patrz Załącznik nr 1). Ucznio- Praca wie w grupach mają za zadanie przeczytać tekst i zasta- w nowić się wspólnie, jakie sytuacje i problemy przedstawia grupach otrzymany przez nich fragment. Następnie dzielą się wy- nikami swojej pracy na forum klasy. Ćwiczenie to ma pokazać realizm zagrożenia, jakie jest skierowane przeciw chińskim braciom w wierze, a które jest obecne w Chinach. 6. Nauczyciel pokazuje uczniom prezentację, opatrując Prezenta- 28 ją, w razie potrzeby, swoim komentarzem. Pokazuje cja ona sytuację polityczną i społeczną w Chinach, a także, wynikające z nich, problemy Kościoła Katolickiego w Chinach. Następnie wspólnie starają się ją podsumować próbując odpowiedzieć na pytania zawarte w ostatnim slajdzie prezentacji. PODSUMOWANIE 7. Kościół katolicki to Kościół powszechny, do którego Notatka 38 należą ludzie z różnych krajów i kultur. My, katolicy z Polski, winniśmy otoczyć troską współbraci w wierze mieszkających w Chinach, którzy przeżywają trudny czas prześladowań. paweł kowalik prześladowania kościoła w chinach 121 ZAKOŃCZENIE 8. Któryś za nas cierpiał rany… Modlitwa 42 PROPOZYCJE ART Y KUŁóW 1. Polonia Christiana, 23/2011, s. 54n 2. Opisy bieżących wydarzeń z Kościoła w Chinach np. z kwartalnika „Chiny dzisiaj”: http://chinydzisiaj.ecclesia.org.pl 3. „Rycerz Niepokalanej” nr 4/2010, s. 104; przedruk poniżej. 122 gimnazjum Załącznik nr 1 O SYTUACJI KOŚCIOŁA W CHINACH MóWI JóZEF KUNG, ZAŁOŻYCIEL FUNDACJI IM. K ARDYNAŁA KUNGA. Od 1949 r. Chiny są krajem komunistycznym. Od tego momentu Kościół ka- tolicki jest prześladowany. Doprowadziło to w 1951 r. do zerwania stosunków z Watykanem i do opuszczenia Chin przez nuncjusza apostolskiego. Dlaczego tak mało mówi się o tych prześladowaniach w ostatnich latach? Arcybiskup Riberi, nuncjusz w Chinach, w 1951 r. nie opuścił kraju z własnej woli. Został usunięty przez chiński rząd. Myślę, że tak mało mówi się o prze- śladowaniach głównie z powodu polityki, która chce uniknąć sporów z rzą- dem chińskim. „To wszystko dla dobra szerszego kontekstu” – usłyszałem wiele razy. Istnieje wiele wpływowych osób, które twierdzą, że parafie podlegające Stowarzyszeniu Patriotycznemu należą do tego samego Kościoła. Warto jednak przypomnieć, że papież w swoim liście do Chin w 2007 r. ogłosił, że pozycja Stowarzyszenia Patriotycznego, które deklaruje swą niezależność i autonomię względem papieża, „jest nie do pogodzenia z nauczaniem katolickim, które od najwcześniejszych symboli wiary wyznaje, że Kościół jest «jeden, święty, po- wszechny i apostolski»”. Jaka jest obecnie sytuacja podziemnego Kościoła katolickiego w Chinach? Kościół podziemny jest bardzo żywotny i pomimo cierpień nie ustaje w pracy ewangelizacyjnej. Mamy w Chinach ok. 10 milionów katolików w podziemiu i 5 milionów katolików podległych rządowi i Stowarzyszeniu Patriotycznemu. Podziemny Kościół jest w pełnej komunii ze Stolicą Apostolską i Kościołem po- wszechnym, czekając cierpliwie na ewentualne zjednoczenie z Kościołem Naro- dowym, tak aby rzeczywiście powstała „jedna owczarnia i jeden pasterz”. Z łaski Bożej, pomimo bardzo trudnej sytuacji, eksploduje liczba powołań. Mamy obecnie co najmniej 1000 kleryków i nowicjuszek zgromadzeń żeńskich na etapie formacji, a ponadto z tysiąc wyświęconych kapłanów i sióstr zakonnych. Podobno Matka Boża w czasach prześladowań chrześcijan interweniowała w cudowny sposób. To zdarzenie zostało poświadczone przez ok. 30 tysięcy wiernych z podziem- nego Kościoła katolickiego i przez większość kapłanów koncelebrujących w dniu paweł kowalik prześladowania kościoła w chinach 123 23 maja 1995 r. Miało ono miejsce w sanktuarium maryjnym w Dong Lu, w prowincji chińskiej Hebei, w trakcie Eucharystii odprawianej przez 4 bisku- pów i 110 księży, podczas konsekracji, i zostało porównane do fatimskiego cudu słońca. Jak opowiadają świadkowie, słońce nagle jakby gwałtownie przygasło, tak że ludzie mogli w nie swobodnie spojrzeć. Zaczęło wirować na przemian w prawo i w lewo. Pośrodku było można dostrzec hostię z różnokolorową otoczką. Także promienie słońca były różnych kolorów. Mijały minuty i słońce zmieniało kolor. Później ludzie ujrzeli różne znaki w słońcu: krzyż, wizerunek Świętej Rodziny, Maryję i Najświętszy Sakrament. Momentami krzyż zbliżał się do zgromadzo- nych, a później się oddalał. Ludzie krzyczeli: „Matko Najświętsza, zmiłuj się nad nami, Twoimi dziećmi”, „Maryjo, proszę wybacz moje grzechy”. Wszyscy byli pod tak wielkim wrażeniem tego fenomenu, że gdy kolory słońca się zmieniały, razem spontanicznie wykrzykiwali z radością: „żółte, czer- wone, niebieskie…” Trwało to ok. 20 minut i zakończyło się nagłym rozbłyśnię- ciem promienia koloru białego, po czym niebo powróciło do swego normalnego stanu. Ten dzień był wigilią święta Maryi Wspomożycielki wiernych, kiedy mod- limy się o Jej zwycięstwo nad złem. Sanktuarium w Dong Lu jest jednym z dwóch sanktuariów maryjnych w Chinach. Od przejęcia władzy w Chinach przez komunistów, pielgrzymowa- nie do sanktuarium jest zakazane. Więc aby pielgrzymować przygotowujemy się miesiącami i bierzemy na siebie duże ryzyko. Po 40 latach prześladowań wierni z niepokojem i niecierpliwością zwracają się do Matki Bożej, błagając o Jej wstawiennictwo. Opisany przez nas „cud słońca” był dla ludu wielkim znakiem, pociesze- niem, ukojeniem. Bp Su Zhimin, biskup Baoding, Hebei, pod którego jurys- dykcją znajduje się sanktuarium, w oficjalnej deklaracji o cudzie napisał, że Ma- ryja „okazała swą siłę, aby umocnić wiarę pielgrzymów, bo wielu z nich musiało pokonać niezliczone przeszkody, aby odbyć pielgrzymkę; potwierdziła, że Koś- ciół wierny papieżowi jest naprawdę prawdziwym Kościołem katolickim i popro- siła o pokutę i powrót do Boga”. Jakie są przejawy prześladowania lub agresji wobec katolików Kościoła pod- ziemnego w Chinach? Na początku chcę wspomnieć o trzech kapłanach Kościoła podziemnego z Xuan-hua, Hebei: 46-letnim ks. Zhang Cunhui, ks. Zhang Zhanglin (lat 45) 124 gimnazjum oraz ks. Liu (lat 32). Zaginęli oni w czerwcu 2009 r. Zostali porwani przez agen- tów rządowych i są przetrzymywani w nieznanym miejscu. Także biskup diecezji Xuanhua, Zhao Kexun znajduje się pod nadzorem rządowym. Inni księża są pod silną presją ze strony rządu, który chce, aby połączyli się oni z Katolickim Sto- warzyszeniem Patriotycznym, które jest państwowym przedstawicielstwem reli- gijnym, sponsorowanym przez rząd, dystansującym się od Watykanu. Jest jesz- cze innych trzech biskupów, którzy przebywają w areszcie. Jeden z biskupów o nazwisku Han zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w więzieniu. Władze chińskie zdecydowały o kremacji jego ciała w 6 godzin po śmierci. Pielgrzymki do sanktuarium maryjnego w Dong Lu są utrudniane na wszelkie sposoby. Wciąż dziesiątki tysięcy ludzi znosi maltretowanie fizyczne, blokady dro- gowe i inne restrykcje. W maju na wszystkich drogach prowadzących do Dong Lu pojawiają się blokady, a bilety na przejazd mogą kupić tylko ci, którzy deklarują się jako niewierzący. Pomimo to w 1995 r. udało się dojechać 100 tysiącom osób. Oprócz tych drastycznych okoliczności, możemy podać także przykłady z życia codziennego. Oto kilka wypowiedzi młodych kapłanów lub kleryków: „Ukończyłem za granicą pierwszy rok studiów. Nie mogę odwiedzić domu ro- dzinnego przed zakończeniem studiów. Gdybym pojechał do Chin, być może nie mógłbym już powrócić, aby kontynuować naukę w Europie. Służba bezpie- czeństwa już się dowiedziała, że uczę się za granicą. Latem ubiegłego roku agenci bezpieczeństwa publicznego wtargnęli do mego domu, aby przesłuchać moją ro- dzinę. Wszyscy księża, którzy byli już aresztowani, nie mogą opuścić Chin. Są pod ciągłym nadzorem policji. Muszą „bawić się w chowanego” z bezpieką, aby mieć możliwość odprawiania potajemnie Mszy świętych w domach wiernych. Ryzykują aresztowaniem w sposób szczególny w dni świąteczne. Mój biskup jest już w bardzo podeszłym wieku, ale wciąż pozostaje pod nadzorem policyjnym. Nie ma żadnej swobody ruchu. Nikomu z wiernych nie wolno uczestniczyć we Mszy świętej w pałacu biskupim”. „Nasza praca ewangelizacyjna jest poważnie ograniczona. Zbieramy się potajemnie na modlitwy i nabożeństwa, w domach wiernych, a obchody świąt są zawsze smut- nym doświadczeniem, bo przeważnie któryś z biskupów zostaje aresztowany”. „Przyjąłem święcenia diakonatu około roku temu. Mój biskup zdecydował, że powinienem powrócić do Chin, aby otrzymać święcenia kapłańskie tego lata. Uczyniłem tak, jak mi powiedział. Ale gdy przyszedł czas moich święceń ka- płańskich, mój biskup został aresztowany i był przetrzymywany w nieznanym miejscu. Nie mogliśmy się z nim skontaktować. Pamiętam, że w zeszłym roku, paweł kowalik prześladowania kościoła w chinach 125 kiedy byłem w Chinach, musieliśmy ukradkiem porwać biskupa na motocy- klu pośród ciemnej nocy i przewieźć go do tajnego miejsca, w którym miała odbyć się uroczystość moich święceń. Potem musieliśmy potajemnie odwieźć biskupa na motocyklu do jego rezydencji. Cała uroczystość wraz z przejazdami trwała nie dłużej niż dwie godziny. Obecny był tylko biskup i kilku asystują- cych kapłanów. Nie było śpiewów ani gości. Nie było nawet możliwości zrobie- nia zdjęcia.” Jak funkcjonują zgromadzenia zakonne w podziemnym Kościele? Niech odpowiedzią także i na to pytanie będą wypowiedzi zaczerpnięte z listów. „Mamy wiele sióstr w naszym klasztorze. Dwie trzecie z nich to profeski wie- czyste. Natomiast jedna trzecia to nowicjuszki i postulantki. Nasza obecność w Chinach jest nielegalna, pomimo że jesteśmy Chinkami z urodzenia. Z po- wodu naszej przynależności do Kościoła podziemnego nie dostajemy ani grosza od rządu. Żaden z programów, które przewidują dofinansowanie rządowe dla dzieł religijnych, nas nie obejmuje, bo wszystkie są przeznaczone dla tych, którzy podporządkowują się Kościelnemu Stowarzyszeniu Patriotycznemu. Nasze życie zależy od dobrodusznych ludzi, którzy nas wspomagają. My, siostry zakonne, ży- jemy bardzo, bardzo skromnie. Oprócz klusek zrobionych z mąki mamy na obiad tylko warzywa i czasami trochę fasoli. Nie jemy w ogóle mięsa, ryb, ani jajek. W naszej normalnej codziennej diecie po prostu nie możemy sobie na nie pozwo- lić. Czasami, w święta, ludzie przynoszą nam trochę mięsa”. „Rząd chiński nie pozwala nam wybudować żadnego domu, a i tak nie mamy na to pieniędzy. W grupach 7- lub 8-osobowych żyjemy w domach rodzin wie- rzących. Lokalna policja bezpieczeństwa używa wszelkich środków, aby nas za- trzymać. Dlatego żyjemy w ciągłym stanie gotowości, aby móc w razie potrzeby przeprowadzić się jak najszybciej do innego domu, jak tylko zaczniemy widzieć oznaki bliskiej ewentualnej „łapanki”. Może się to zdarzyć nawet dwa, trzy razy w roku. Pomimo licznych niewygód zachowujemy rytm i porządek dnia według wy- mogów życia zakonnego. Mamy czas na odpoczynek, modlitwę i medytację, na pracę, posiłki i rekreację. W rezultacie udało nam się urządzić jeden lub dwa po- koje w do-mach rodzin, które nas goszczą, na coś w rodzaju prowizorycznego, ale bardzo przytulnego klasztoru. Pomimo że nie ma on żadnych oznak klasztoru, w rzeczywistości jest nim, bo gości wspólnotę zakonną”. 126 gimnazjum Jak powstała Fundacja im. Kardynała Kunga? Jaki cel jej przyświeca? Osiemnaście lat temu podczas jednej z moich wizyt u śp. bp. Waltera Curtisa z diecezji Bridgeport, opowiedziałem mu o najnowszych wydarzeniach w Koś- ciele podziemnym w Chinach. Zirytował się na to i powiedział bez zastanowie- nia: „Po co mi to wszystko codziennie mówisz? Dlaczego tylko ja miałbym wie- dzieć o tym wszystkim? Mamy 450 biskupów, tysiące kapłanów i sióstr zakon- nych, miliony katolików w Stanach Zjednoczonych, nie licząc tych na całym świecie. Wszyscy powinni poznać okrucieństwa popełniane wobec katolików w Chinach. Co ty robisz, aby oni o tym wiedzieli?” Nie umiałem odpowiedzieć. Biskup Curtis pomógł mi z wielką cierpliwością w założeniu Fundacji im. Kardy- nała Kunga. Nie tylko miał taki pomysł, lecz wypisał także czek na 5000 dolarów jako zadatek na początkową działalność Fundacji, która została zarejestrowana w Connecticut w listopadzie 1991 r. i uznana jako organizacja non-profit w 1992 r. paweł kowalik prześladowania kościoła w chinach 127 alicja leśko KONFUCJANIZM Poziom Gimnazjum Temat Konfucjanizm – podstawowe założenia Cel wychowawczy Uczeń wykazuje postawę otwartości na religie niechrześcijańskie. Cele dydaktyczne Uczeń potrafi powiedzieć: (1) kim był Konfucjusz, (2) czym jest konfucjanizm, (3) wymienić podstawowe założenia konfucjanizmu, (4) wymienić cnoty konfucjańskie. Uczeń wie: (1) co to jest Pięcioksiąg Konfucjański i z jakich składa się ksiąg, (2) co to jest Czteroksiąg Konfucjański i z jakich składa się ksiąg. Pomoce metodyczne prezentacja multimedialna, krótki filmik „Świątynia Konfucjańska” (www.youtube.com/watch?v= hKwVQ_C9D4s&feature=player_embedded#!) Metody wykład połączony z prezentacją multimedialną, pytania do uczniów, film Linki www.ssi.edu.pl/china/lesko.ppsx; www.youtube.com/watch?v=z-FOZ9pqgz4, czas: 6:52 Świątynia Konfucjusza: www.youtube.com/watch? v=hKwVQ_C9D4s&feature=player_embedded#!, czas 2:13 Tagi Alicja Leśko Konfucjanizm Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Justyna Kaszura 129 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Wspólna modlitwa „Ojcze Nasz” w intencji Kościoła Modlitwa w Chinach. 2. Odczytanie listy uczniów z dziennika. Sprawdzenie obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. Wprowadzając uczniów w temat lekcji pokazujemy im naj- Pytania do pierw mapę przedstawiającą kontynent Azji [slajd 2], a na- uczniów, stępnie mapę Chin [slajd 3] pytając, z czym kojarzą im się prezentacja Chiny. multime- Przykładowe odpowiedzi: dialna − Chiny kojarzą mi się z Murem Chińskim, − ryżem, − z Zakazanym Miastem, − sztuki walki, − napisem „Made in China”, − i wiele innych. 4. Od 17 do 31 maja Kościół Katolicki modli się za chrześ- Wykład cijan w Chinach. Stanowią oni zdecydowaną mniejszość w tym państwie. Dużo większą popularnością cieszy się ta- oizm, buddyzm i konfucjanizm. W ramach dzisiejszej lek- cji postaramy się zgłębić ostatni z nich – Konfucjanizm. 130 gimnazjum 5. Zapisujemy temat lekcji na tablicy: Konfucjanizm – podsta- Zapisanie te- wowe założenia. matu zajęć POGŁęBIENIE TEMATU 6. [slajd 4] Konfucjanizm jest to system filozoficzno-religijny Wykład, zapoczątkowany w Chinach przez Konfucjusza w v wieku prezentacja przed Chr. Po pewnym czasie, a dokładnie w iii w. przed multime- Chr. został rozwinięty przez Mencjusza (konfucjanizm idea- dialna listyczny) oraz Xunzi (konfucjanizm realistyczny). Konfucja- nizm głosi, że zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiąg- nięcie pokoju na świecie jest możliwe pod warunkiem prze- strzegania obowiązków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku. [slajd 5] Widzimy tu symbol konfucjanizmu. [slajd 6] Za twórcę konfucjanizmu uważa się Konfucjusza (Kong Qiu – co oznacza pagórek, ponieważ ponoć miał czoło, jak pagórek), który był chińskim filozofem, myślicie- lem oraz reformatorem społecznym. Sam jednak nie uznaje się za twórcę orginalnej myśli, czy systemu religijnego, lecz jedynie za odnowiciela oraz obrońcę odchodzącej w niepa- mięć starożytnej tradycji. Jak mawiał: „Przekazuję jedynie nauki starożytnych, lecz sam niczego nie tworzę. Ufam sta- rożytnym i miłuję ją”. Konfucjusz uważał, iż obowiązek i szczęście człowieka za- leży od tzw. Woli Niebios – najwyższej zasady duchowej, która odpowiada za bieg wypadków oraz stosunki międzyludzkie. Wszystko, co się dzieje, musi być zgodne z ładem nieba. [slajd 7] Konfucjusz nauczał, że ludzie żyjący zgodnie z Wolą Niebios byli szczęśliwi i dobrze im się powodziło. Gdy się jej sprzeciwiali rodziły się wojny, konflikty, klęski żywiołowe, ból, głód oraz panowało wszelkie zło. [slajd 8] Zdjęcia te ukazują nam, jak wyglądał Konfucjusz. Przedstawiają go pomniki znajdujące się w Chongming i w Pekinie. alicja leśko konfucjanizm 131 Warto dodać, że dla Konfucjusza ideałem był człowiek, który się samodoskonalił, badał starożytne księgi, obyczaje i rytuały, dbał o ciągłe doskonalenie swych cnót moralnych i etykiety. [slajd 9] Konfucjusz głosił, że należy szanować tradycję, po- wrócić do tego, co było (powrót do przeszłości) oraz dążyć do zjednoczenia Chin. [slajd 10] Za pięć najważniejszych wartości życiowych Kon- fucjusz uważał: miłość, szacunek, przyjaźń, życzliwość oraz lojalność. [slajd 11 i 12] Kolejne slajdy przedstawiają świątynie konfu- cjańskie na Tajwanie oraz w Chinach (nocą). [slajd 13] Konfucjusz mówił o dwóch najważniejszych cno- tach, którymi człowiek powinien się zawsze kierować. Są nimi: prawość i humanitarność. Prawość jest powinnością, obowiązkiem, spełnieniem słusznych rzeczy ze względu na zawarte w nich dobro moralne. Prawość występuje tylko wtedy, gdy nie ma w niej korzyści. Korzyść jest przeci- wieństwem prawości. Humanitarność to „kochanie in- nych”. Człowiek, który kocha innych, jest w stanie dla ich dobra spełnić swoje obowiązki w społeczeństwie. „Nie czyń innym, czego dla siebie nie pragniesz” [slajd 14] Zdjęcie to przedstawia posąg Konfucjusza znajdu- jący się w jednej ze świątyń konfucjańskich. [slajd 15 i 16] Do systemu filozoficzno-religijnego powstał Kodeks Konfucjusza, który z reguły był skierowany do tzw. elit. Zawierał zasady moralne, którymi miały się one kiero- wać. Czytamy w nim między innymi, że rozumowe uzasad- nienie dla organizacji społeczeństwa konfucjanizm wywo- dzi z porządku kosmicznego i jego relacji między nadrzęd- nością a podporządkowaniem: Rodzice sprawują zwierzchnictwo nad dziećmi, mężczyzna nad kobietą, władca nad poddanymi. Konfucjusz głosił, że każdy powinien poznać i respektować swoje miejsce w rodzinie oraz społeczeństwie. 132 gimnazjum Nie powinien dążyć do jego zmiany, dlatego szczegółowo opracował hierarchię podległości, gdzie: − syn podlega ojcu, − żona mężowi, − naród władcy. Dlatego każdy ma swoją rolę do odegrania. Jeśli każdy bę- dzie postępował zgodnie ze swoją rolą, wtedy porządek spo- łeczny będzie utrzymany. [slajd 17] Konfucjanizm posiada także pięć wielkich ksiąg, zwanych Pięcioksięgiem Konfucjańskim. Był to zestaw pięciu klasycznych ksiąg w Chinach. Ich autorstwo trady- cja przypisuje Konfucjuszowi, jednak pierwsze trzy księgi powstały przed Konfucjuszem. Pięcioksiąg Konfucjański zawierał: − Księga Przemian (Yijing) − Księga Pieśni (Shijing) − Księga Rytuałów (Liji) − Księga Dokumentów (Shujing) − Kronika Wiosen i Jesieni (Chunqiu) Istniała jeszcze szósta księga – Księga Muzyki (Yuejing), która zaginęła. Pięcioksiąg ten odgrywa w Chinach podobną rolę, jaką dla chrześcijan Biblia – stanowi podstawę etyki i filozofii. [slajd 18] Jedna ze stron Pięcioksięgu Konfucjańskiego. [slajd 19] Konfucjanizm oprócz Pięcioksięgu posiada także Czteroksiąg Konfucjański, czyli Sìshū. Są to dzieła prze- kazujące najwyższe nauki moralne Konfucjanizmu, ze- brane przez historyka Zhuxi. Należą do nich: Wielka nauka, Doktryna Środka, Dialogi konfucjańskie, Księga Mencjusza. [slajd 20] Wielka nauka – jest to krótka, pełna pre- zentacja doktryny społecznej Konfucjanizmu, wraz z komentarzami. Doktryna Środka – jest to metafizyczna wykładnia i uza- sadnienie filozofii konfucjańskiej. alicja leśko konfucjanizm 133 Dialogi konfucjańskie – są to krótkie przypowieści, mak- symy i aforyzmy. Księga Mencjusza – księga nauczająca jak stać się człowie- kiem prawym i cnotliwym. [slajd 21] Konfucjusz zmarł w 479 roku przed Chrystusem. W historii Chin zapisał się jako Wielki Mistrz. [slajd 22] Widzimy tu grób Konfucjusza. 7. [slajd 23] Na koniec należałby przytoczyć sześć cnót, które Wykład, niewątpliwie charakteryzują konfucjanizm: prezentacja − cierpliwość multime- − kompromis dialna − złoty środkek − kult przodków − szacunek dla starszych − mądry humanizm, który czyni środkiem wszechświata człowieka, a nie Boga. [slajd 24] Warto również przytoczyć kilka myśli Konfucju- sza – założyciela konfucjanizmu: „Prawdziwym błędem jest błąd popełnić i nie naprawić go”. „Największym powodem do chwały nie jest to, że nigdy nie upa- damy, ale to, że potrafimy się po upadku podnieść”. „Brakiem odwagi jest wiedzieć co prawe, lecz tego nie czynić”. „Kiedy widzisz dobrego człowieka, staraj się go naśladować. Kiedy widzisz złego człowieka, zastanów się nad samym sobą”. [slajd 25] Jedno z ważniejszych, jak nie najważniejszych dzieł pozostawionych po Konfucjuszu są Dialogi Konfucjańskie. Są to zebrane i zapisane przez uczniów Konfucjusza mak- symy, przypowieści i pouczenia, które ich mistrz wygłosił. [slajd 26-27] Widzimy tu przykładowe zapisy zamieszczone w dziele „Dialogi Konfucjańskie”. Można również wyświetlić uczniom krótki film, który przed- stawia świątynię konfucjańską. Można go znaleźć na stronie: www.youtube.com/watch?v=hKwVQ_C9D4s&feature= player_embedded#! 134 gimnazjum Rozdajemy uczniom kartki z krótką notatką w formie tabelki Notatka (zamieszczona w załączniku poniżej) ZAKOŃCZENIE 8. Lekcję zakończymy modlitwą za Kościół w Chinach: Modlitwa Panie Jezu Chryste, w sakramencie Chrztu świętego uczy- niłeś nas członkami Twojego Ciała, którym jest Kościół. Ty chcesz, abyśmy czuli się odpowiedzialni za naszych braci chrześcijan i wszystkich ludzi na całym świecie, zwłaszcza tych, którzy cierpią i są prześladowani. Prosimy Cię, przyjdź z pomocą Twojemu Kościołowi w Chinach. Daj, aby rozwijał się, ciesząc się prawdziwą wol- nością swoich wiernych. Niech wzrastająca liczba wyznaw- ców Chrystusa przyczynia się do duchowego rozwoju ca- łych Chin. O to prosimy Cię za przyczyną Maryi, Królowej narodu chińskiego i świętych męczenników chińskich. Amen. alicja leśko konfucjanizm 135 Notatka dla uczniów do wklejenia do zeszytu: KONFUCJANIZM – podstawowe założenia Konfucjanizm System filozoficzno-religijny zapoczątkowany w Chi- nach przez Konfucjusza w v wieku przed Chr. Założyciel Konfucjusz, a dokładnie na imię miał Qiu, co ozna- cza pagórek. Był chińskim filozofem, myślicielem oraz reformatorem społecznym. Główne hasła Powrót do przeszłości, poszanowanie tradycji, zjedno- czenie Chin. Najważniejsze Miłość, szacunek, przyjaźń, życzliwość, lojalność. wartości Najważniejsze cnoty Prawość oraz humanitarność. Pięcioksiąg Księga Przemian, Księga pieśni, Księga Rytuałów, Konfucjański Księga Dokumentów, Księga Wiosen i Jesieni. 136 gimnazjum SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE licea, technika, szkoły zawodowe ks. łukasz libowski ARCHITEKTUR A CHIŃSK A Poziom Liceum/technikum/szkoła zawodowa. Cel wychowawczy Kształtowanie postawy szacunku dla kultury (konkretnie: dla architektury) ukształtowanej w innych okolicznoś- ciach, w innych warunkach geograficzno-historycznych. Cel dydaktyczny Uczeń umie zaprezentować krótko architektoniczny do- ogólny robek Chin. Cele operacyjne Uczeń potrafi: (1) wyliczyć niektóre elementy charakte- rystyczne dla chińskiej architektury; (2) w paru słowach opowiedzieć o tych elementach; (3) wymienić wszyst- kie omawiane na zajęciach elementy architektury Chin; (4) w kilku zdaniach opisać wszystkie te elementy; (5) wyjaśnić, dlaczego Kościół katolicki modli się w maju za chrześcijan w Chinach. Metody Wykład/prezentacja multimedialna Pomoce dydaktyczne Komputer i projektor Tagi Łukasz Libowski Architektyra Chińska Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Linki www.ssi.edu.pl/china/libowski.ppsx www.youtube.com/watch?v=O81RW2xtBAM Korekta Marcin Wronka 139 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda Czas CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Modlitwa na początek katechezy: 1-2 Zdrowaś Maryjo… 2. Sprawdzenie obecności. 3-4 WPROWADZENIE DO TEMATU 3. [slajd 2] W maju (dokładnie: od 17 do 31 maja) cały wykład, 5-7 Kościół katolicki modli się za chrześcijan w Chinach. prezenta- [slajd 3] Jest to odpowiedź na apel Benedykta XVI. cja multi- Papież w swoim liście apostolskim, jaki napisał do medialna Kościoła katolickiego w Chińskiej Republice Ludowej (27 V 2007), na dzień modlitwy za chińskich wyznaw- ców Chrystusa wyznaczył dzień 24 maja, który jest liturgicznym wspomnieniem Najświętszej Dziewicy Maryi, Wspomożycielki Wiernych, czczonej w sanktu- arium Sheshan w Szanghaju. Termin ten rozszerzono jednak potem na tydzień przed i tydzień po 24 maja. A zatem od 17 do 31 maja w sposób szczególny łączymy się w modlitwie z naszymi braćmi w wierze z Chin. Modlitwa ta ma przede wszystkim uprosić u Pana hi- storii dla chrześcijan w Chinach – jak zaznacza Ojciec Święty – „dar wytrwania w świadectwie”, aby byli oni pewni, że ich minione i obecne cierpienia dla Świę- tego Imienia Jezus oraz ich nieugięta lojalność wobec Jego Zastępcy na ziemi zostaną nagrodzone, „nawet jeśli niekiedy wszystko mogłoby się wydawać gorzkim niepowodzeniem”. 140 szkoły ponadgimnazjalne 4. [slajd 4-5] Sheshan znajduje się w odległości 50 km od wykład, 8-10 Szanghaju. Ewangelizacja dotarła tam w 1844 r. Misjo- prezenta- narze zbudowali wówczas dom z pięcioma izbami, z któ- cja multi- rych jedna służyła jako kaplica, a inne do ich potrzeb. medialna W 1864 r. brat zakonny narodowości chińskiej zbudo- wał na szczycie tego wzgórza altanę sześcioboczną, gdzie umieścił obraz Matki Boskiej namalowany przez niego i czczony pod wezwaniem „Wspomożycielki Wiernych”. Od tej chwili kult Madonny z Sheshan – Wspomoży- cielki Wiernych rozszerzył się po całej okolicy, i każdego roku, 24 maja obchodzi się tam święto bardzo uroczy- ście. Obecnie w Sheshan znajdują się dwa kościoły: jeden w połowie wzgórza, a drugi na jego szczycie (widać go na zdjęciu). Ten ostatni został zbudowany w 1873 r., a prze- robiony w 1925 r. Kościół znajdujący się w połowie wzgó- rza został zbudowany w 1894 r. Wokół wzgórza Sheshan jest wiele wodnych kanałów. Rośnie tam też mnóstwo bambusów, co nadaje temu miejscu dużą atrakcyjność ze względu na piękno krajobrazu. Dlatego inną nazwą Sheshan jest „Góra zielonych bambusów”. [slajd 6] Kościół na szczycie posiada dzwonnicę wysoko- ści 33 m, którą wieńczyła statua Madonny z brązu, trzy- mającej uniesionego w górę swego Syna – Jezusa. Ponie- waż miał On ramiona otwarte w geście błogosławienia, był więc z daleka widoczny jako wielki krzyż rozpostarty nad Chinami. Podczas rewolucji kulturalnej bazylika zo- stała zamknięta i zdewastowana; zniszczono wówczas witraże, obrazy oraz figurę Madonny. Statua, zastąpiona początkowo żelaznym krzyżem, wróciła na swoje miejsce w 2000 r. ZARYSOWANIE TEMATU [slajd 7] W związku więc z faktem, że modlimy się wykład 5. obecnie za chińskich wyznawców Chrystusa, chcemy poznać też trochę chińskiej kultury. łukasz libowski architektura chińska 141 Kultura przejawia się w wielu aspektach: w literaturze, prezenta- 11-13 muzyce, w ogóle w sztuce, słowem – we wszystkich cja multi- osiągnięciach ludzkiego ducha. Jednym z przejawów medialna kultury jest również architektura. Dlatego dziś zaj- miemy się architekturą chińską, a przede wszystkim jej najbardziej charakterystycznymi elementami. Po- wiemy sobie też trochę o najbardziej monumentalnym dziele architektury chińskiej, tj. o Wielkim Murze Chińskim. [slajd 8] Najpierw zapoznamy się krótko z tym, jak wyglądało tradycyjne chińskie miasto. Powiemy sobie czym była Wieża Bębna i Wieża Dzwonu oraz jak miesz- kali i nadal gdzieniegdzie jeszcze mieszkają Chińczycy. W kilku słowach opowiemy sobie o Wielkim Murze Chińskim, najbardziej chyba znanym dziele chińskiej sztuki budowniczej. Potem zajmiemy się rozmaitymi elementami chińskiej architektury, tymi dla niej cha- rakterystycznymi: pagodami, bramami memorialnymi, kolumnami dekoracyjnymi, figurami zwierząt, kadziel- nicami, pawilonami ogrodowymi, mostkami. POGŁĘBIENIE TEMATU 6. [slajd 9] Chińska tradycja budowlana zaczęła się kształ- wykład, 14-16 tować już w xv w. p.n.e., a w iii w. p.n.e. osiągnęła bar- prezenta- dzo wysoki poziom. Budowano z materiałów bardzo cja multi- nietrwałych: drewna (w zaludnionych terenach nad- medialna morskich) oraz suszonej i niewypalanej gliny. Najstar- sza zachowana budowla drewniana to główny pawilon w buddyjskiej świątyni Foguang si na górze Wutai. Najstarszy zachowany traktat z zakresu architektury (ty- tuł: „Metody architektury”) pochodzi z początku xii w. [slajd 10] Miasta Chińczycy budowali w ten spo- sób, że ulice biegły w kierunkach wschód-zachód i północ-południe, jako że tak nakazywała sztuka 142 szkoły ponadgimnazjalne harmonijnego zagospodarowania przestrzeni i krajo- brazu, zwana fengshui. Fasady domów, a więc także wejścia, skierowane były na południe, co wiązało się z wierzeniami, że dobre wpływy płyną z południa, a złe – z północy. Miasta budowano na planie pro- stokąta. Otaczano je murami, nad którymi wznosiły się wieże obserwacyjne. Główna ulica (arteria) biegła zwykle na osi północ-południe, natomiast główna brama do miasta mieściła się od strony południowej. W środku miasta albo w jego części północnej znaj- dowało się zazwyczaj prostokątnie i otoczone murem tzw. „miasto pałacowe”. W każdym mieście wzno- szono także dwie wieże: Wieżę Bębna oraz Wieżę Dzwonu. O tym, że tak wyglądały chińskie miasta wiemy z wykopalisk z okresu Walczących Królestw (v-iii w. p.n.e.). 7. [slajdy 11-19] Stałym elementem każdego starego wykład, 17-19 miasta chińskiego, które zachowało się do dziś, są prezenta- wieża dzwonu i wieża bębna. Na ogół wieża dzwonu cja multi- znajduje się w znaczącym punkcie miasta, kiedyś medialna było to jego centrum. Zaraz nieopodal niej jest wieża bębna. Wieże bębna i dzwonu są na ogół dość po- dobne do siebie. Zasadniczą różnicą, jak sama na- zwa wskazuje jest obecność dzwonu lub bębna. Mogą pojawiać się również różnice w ornamentacji. Zasad- niczo jednak, podstawa jest murowana, a sama bu- dowla wykonana jest z drewna. Wieże miały zna- czącą funkcję w mieście chińskim. Poprzez uderza- nie bębna lub dzwonu sygnalizowało się początek dnia, jak i to, że nadchodzi zagrożenie dla miasta. Perkusyjne instrumentarium zawsze miało ogromne znaczenie w kulturze chińskiej, element ten jest ści- śle związany z rytuałem. A to właśnie rytuał jest główną przesłanką istnienia wież dzwonu i bębna. łukasz libowski architektura chińska 143 Dzwony zamieszczone w wieżach są bardzo duże i ich dźwięk roznosił się na odległość do dwudziestu kilo- metrów. Dzisiaj nikt już ich nie stosuje, wieże stano- wią jedynie zabytkowe miejsce, które odwiedzane jest regularnie przez turystów. 8. [slajdy 20-22] W każdym tradycyjnym chińskim wykład, 20-22 domu najważniejsze pomieszczenia skierowane są na prezenta- południe, a poszczególne domy rozlokowane były cja multi- symetrycznie po obu stronach osi północ-południe. medialna W ścianie północnej zwykle nie było drzwi i okien. W środku znajdował się natomiast dziedziniec. Po- nieważ zgodnie z obyczajem dorośli synowie miesz- kali razem z rodzicami, dom stopniowo się rozrastał, powtarzając wielokrotnie podstawowy moduł. Dało to w efekcie powstanie typowego dla Chin kompleksu budynków mieszkalnych, zwanych hutongiem, we wnętrzu którego znajduje się kilka dziedzińców z ogródkami. Hutong to zespół szczelnie połączonych za sobą parterowych budynków. Budowane były na planie prostokąta, z wąskimi uliczkami, do których przylegają bramy wejściowe. Hutongi zazwyczaj nie posiadają sieci wodociągowej i centralnego ogrzewa- nia, a mieszkańcy korzystają ze wspólnego wychodka na podwórzu. Hutongi pojawiły się w Chinach w xii wieku i szybko upowszechniły się, gdyż stwa- rzały dobre warunki do obrony w przypadku oblę- żenia miasta i odpowiadały potrzebom patriarchal- nego społeczeństwa. Warunki życia w hutongach za- leżały od pozycji społecznej mieszkańców. Mieszka- nie w dzielnicy bogatych hutongów było nobilitacją, a przed wojną lokowano w nich zagraniczne placówki dyplomatyczne i handlowe. W biednych hutongach większość ulic nie posiadała utwardzanej nawierzchni. Domy biednych hutongów były zazwyczaj ruderami 144 szkoły ponadgimnazjalne z desek i gliny, zamieszkiwały w nich wielopokole- niowe rodziny, a ilość miejsca na osobę często wystar- czała jedynie do spania w kuckach. Ulice w hutongach bardzo często nie przekraczają więc szerokości 9 m i do dzisiaj pozostają najwęższymi drogami w Pekinie. Niejednokrotnie alejki pozostają nie szersze niż 3 do 4 m, a czasem są tak wąskie, że mogą się nimi poru- szać jedynie pojazdy jednośladowe. Hutongi są wybu- rzane w procesie zastępowania starych dzielnic nowo- czesną architekturą. Zjawisko to nasiliło się również na początku xxi wieku. Dziś w Pekinie pozostało je- dynie około 2000 zespołów starych domostw. 9. [slajdy 23-27] Wielki Mur Chiński to nazwa systemów wykład, 23-27 obronnych, składających się z zapór naturalnych, sieci prezenta- fortów i wież obserwacyjnych oraz murów obronnych cja multi- z ubitej ziemi, murowanych lub kamiennych. Osłaniał medialna północne Chiny przed najazdami ludów ościennych. Przyjmuje się powszechnie, że Wielki Mur rozciągał się na długości ok. 2400 km. Nazywany jest też „Mu- rem 10 000 Li”, która to nazwa ma podkreślać jego „nieskończoną długość”. W 1987 r. Mur Chiński został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a w 2007 r. ogłoszono go jednym z siedmiu nowych cudów świata. Składają się nań fragmenty fortyfika- cji i bariery naturalne (np. rowy czy jeziora). Pierw- szy „wielki mur” miał wznieść pierwszy cesarz Chin w iii wieku p.n.e. Miała to być zarówno zapora przed najazdem jak i symbol potęgi władcy. Przy budowie miało zginąć z wycieńczenia ok. miliona robotników, a zmarłych miano zamurowywać w ścianach konstruk- cji. Opowieści te były elementami legendy tyranii Qin Shi Huanga – rzeczywiste dowody na budowę przez niego Wielkiego Muru są bardzo skąpe. Znaną do dziś postać mur uzyskał dopiero za dynastii Ming w xv w. łukasz libowski architektura chińska 145 Dynastia ta, odczuwając duży nacisk ludów mon- golskich, postanowiła zbudować, w oparciu o wciąż istniejące fragmenty starożytnego muru, ciągły sy- stem fortyfikacji – od granic Korei aż po pustynię Gobi. System ten składał się nie tylko z samego muru, ale także z przylegających do niego osad nad- granicznych, faktorii handlowych oraz szerokiego na blisko 1 km pasa „spalonej” ziemi. Oprócz bez- pośredniej ochrony przed najazdami ludów z Wiel- kiego Stepu mur miał duże znaczenie handlowe, jego zachodni odcinek chronił chińską część Je- dwabnego szlaku. Mur nie spełniał nigdy roli for- tyfikacji zdolnej przeciwstawić się długiemu oblę- żeniu przez silną armię. W sytuacji zmasowanego ataku zorganizowanej armii, mur był niemal całko- wicie bezużyteczny i mógł co najwyżej spełniać rolę systemu wczesnego ostrzegania. Do przekazywania wiadomości alarmowych na wypadek zbliżania się nieprzyjaciół służyły wieże sygnalizacyjne rozmiesz- czone co 100 metrów, na których w nocy zapalano ogień, a w dzień wypuszczano dym, który błyska- wicznie był przekazywany wzdłuż całego kraju sy- stemem „od wieży do wieży”. W końcu w xvii w. mur znalazł się wewnątrz państwa chińskiego. W efekcie stracił jakiekolwiek znaczenie strategiczne. Wielki Mur Chiński jest największą budowlą tego typu na świecie. Wbrew powszechnemu przekona- niu, nie jest widoczny „gołym okiem” z odległego kosmosu (np. z Księżyca), natomiast z niskiej orbity okołoziemskiej widocznych jest też wiele innych budowli, np. autostrady, lotniska czy tamy. Podczas budowy muru żywcem wmurowywano do niego ludzi za nieposłuszeństwo. Gdy niewolnik zmarł (najczęściej na skutek wycieńczenia), chowano go przy murze lub w nim, żeby zapobiec epidemiom. 146 szkoły ponadgimnazjalne 10. [slajdy 28-34] Pagoda, w buddyjskiej architekturze sa- wykład, 28-30 kralnej na Dalekim Wschodzie, jest rodzajem wielokon- prezenta- dygnacyjnej wieży. Służy do przechowywania relikwii. cja multi- Przynależy do zespołu budynków tworzących klasztor medialna buddyjski. Wywodzi się pod względem funkcji od in- dyjskiej stupy, lecz architektonicznie od starożytnych chińskich wież obserwacyjnych. Na przestrzeni wieków pagody występowały w wielu typach i o zróżnicowa- nych formach architektonicznych. Poszczególne kon- dygnacje pagody są kryte odrębnymi dachami, najczęś- ciej z narożnikami podgiętymi ku górze. Jako materiału do budowy w dawnych Chinach używano drewna, a nawet brązu, żelaza czy porcelany. Uderzającą cechą budowli chińskich jest naśladowanie form architektury drewnianej również w pagodach kamiennych. Naj- bardziej typowe dla Chin są jednak pagody ceglane. W okresie od v do vii w. pagody osiągały wysokość 50 m. Niekiedy osiągały nawet 100 m wysokości. Najwyż- sza zachowana do dziś pagoda Liaodi ma 82 m wyso- kość. Pagody w Chinach budowane były na planie kwa- dratu lub wieloboku, zdarzały się także okrągłe. Ilość kondygnacji zgodnie z tradycją jest zawsze nieparzysta. 11. [slajdy 35-41] Majestatyczne bramy (zwane pailou lub wykład, 31-33 paifang) budowane były dla uczczenia dostojników. prezenta- Stawiano je zwykle na drogach prowadzących do cja multi- mauzoleum. Posiadają zazwyczaj trzy lub pięć przejść. medialna Najstarsze z zachowanych pailou są zbudowane z ka- mienia, lecz ich forma i szczegóły konstrukcyjne świad- czą o tym, że pierwowzorem dla nich były bramy drewniane. Bramy memorialne są charakterystycz- nym elementem chińskiej architektury. Pierwotnie miały charakter praktyczny, lecz z czasem stały się ele- mentem wyłącznie dekoracyjnym. Pełnią funkcję po- mników upamiętniających wydarzenie lub osobę. łukasz libowski architektura chińska 147 Stawiano je na głównych ulicach miast bądź alejach wiodących do cmentarzy. Wznoszono je z drewna, kamienia lub cegły, często bogato ozdabiając z ze- wnątrz kolorową glazurą. Często zdarzało się, że pa- ilou tamowały ruch, dlatego wiele z nich już zbu- rzono. Bramy są malowane na czerwono. Belkowania przyozdobione są między innymi kaligrafią. Dach natomiast pokryty jest kolorowymi dachówkami i zdobiony tradycyjnymi chińskimi smokami. Drew- niane paifang mają kamienne piedestały. Bramy znowuż kamienne lub ceglane mogą być malowane na czerwono i zdobione podobnie jak drewniane. Bywają też malowane na biało. Biel związana jest w kulturze Dalekiego Wschodu ze śmiercią i zwykle białe paifang stoją przy wejściach do miejsc kultu lub na cmentarze. Nie mają wówczas kolorowych zdo- bień, ale filary pokrywane są misternie wykonanymi rzeźbieniami. 12. [slajdy 42-44] Huabiao jest tradycyjnym elemen- wykład, 34-35 tem chińskiej architektury w formie dekoracyjnej prezenta- kolumny. Huabiao początkowo były drewnianymi cja multi- słupami z poprzeczką u góry, stawianymi jako dro- medialna gowskazy przed placówkami pocztowymi i mo- stami. Później nabrały funkcji wyłącznie dekora- cyjnej; zaczęto je stawiać jedynie przed pałacami. Drewno zastąpiono kamieniem, a na szczycie do- dano rzeźby. 13. [slajdy 45-49] W architektonicznym krajobrazie Chin wykład, 36-37 typowe są też stylizowane lwy i smoki ustawione przy prezenta- wejściach do świątyń i pałaców. Występują również cja multi- mityczne  pixiu, na których umieszczano  stele  z in- medialna skrypcjami. Rzeźby te pełnią funkcję wyłącznie de- koracyjną i estetyczną. 148 szkoły ponadgimnazjalne 14. [slajdy 50-53] Dość oryginalnym elementem architek- wykład, 38-39 tury chińskiej są kadzielnice. To element dekoracyjny prezenta- zdobiący wejścia nie tylko do świątyń, lecz również do cja multi- pałaców i parków. Kadzielnice te występują w bardzo medialna wielu, niekiedy w doprawdy niepowtarzalnych, wy- myślnych formach. 15. [slajdy 54-60] Istotnym detalem ogrodu chińskiego wykład, 40-41 pozostaje altana czy pawilon. Zazwyczaj buduje się go prezenta- z drewna, ale bywają również wykonane z kamienia lub cja multi- metalu. Najczęściej pawilony wznosi się na planie kwa- medialna dratowym, okrągłym lub wielobocznym. Są bardzo sta- rannie i pięknie zdobione. Wieńczy je zwykle bogato dekorowany dach, stanowiący jeden z najbardziej cha- rakterystycznych elementów architektury chińskiej. Krawędzie każdego chińskiego dachu są zazwyczaj łu- kowato podniesione. Maniera ta, uznawana niemal za symbol architektury chińskiej, nie pochodzi bynajmniej z Chin, lecz z Półwyspu Indochińskiego. Przenikała stopniowo z południa, aż stała się w Chinach czymś powszechnym (w czasach dynastii Song). Wiązało się to z rozwiązaniem szeregu problemów technicznych, gdyż zupełnie inny jest rozkład sił. Dodatkowo dachy te były pokrywane niekiedy ciężkimi glazurowanymi dachów- kami. W przypadku budynków wielokondygnacyjnych (np. pagodach) każda kondygnacja posiada swój własny daszek. W dachy wyposażone są niekiedy nawet bramy i mury. Dachy świątyń i pałaców wspierały się na spe- cjalnej konstrukcji, zwanej  dougong, pełniącym rów- nież funkcję amortyzacyjną i ozdobną. 16. [slajdy 61-65] Elementem bardzo popularnym w tradycyj- wykład, 42 nej architekturze ogrodowej jest mostek. Zazwyczaj ma prezenta- formę mocno wygiętego łuku. Czasami bywa zadaszony cja multi- – przyjmuje wtedy postać lekkiego ażurowego pawilonu. medialna łukasz libowski architektura chińska 149 PODSUMOWANIE 17. W takiej architekturze, którą mogliśmy poznać, żyją, 43 wychowują się i tworzą Chińczycy. Część z nich to także chrześcijanie (niecałe 2%, co stanowi prawie tyle, co ludność Polski). I właśnie taka architektura, sztuka, ogrody są kontekstem życia ludzi, którzy od- dają życie za Jezusa Chrystusa. Pan Jezus także wy- chował się, patrzył na formy architektoniczne charak- terystyczne nie dla naszej, europejskiej kultury. Gdy patrzył na Święte Miasto Jeruzalem i płakał nad nim, to Jego oczy patrzyły na bliskowschodnią architek- turę, która Go wzruszała i była Mu bliska. Podobnie i chińscy chrześcijanie doświadczaja zjedno- czenia z Chrystusem w swych własnych elementach kultury, w którą niejako „wciela” się Chrystus żyjący w tamtym Kościele. ZAKOŃCZENIE 18. Modlitwa na zakończenie katechezy: 44-45 [slajdy 67-69] Modlitwa ułożona przez Benedykta XVI. BIBLIOGR AFIA (SLAJD 66) 1. benedykt xvi, List do biskupów, do kapłanów, do osób konsekrowanych oraz do wiernych świeckich Kościoła katolickiego w Chińskiej Republice Ludowej, Rzym 2007. 2. kajdański e., Architektura Chin, Warszawa 1986. 3. tenże, Chiny. Leksykon, Warszawa 2005. 4. künstler m.j., Mały słownik sztuki chińskiej, Warszawa 1996. 5. tenże, Sztuka Chin, Warszawa 1991. 6. Religie świata. Tablice porównawcze, Warszawa 2003. 7. http://pl.wikipedia.org/wiki/Architektura_chi%C5%84ska (31 III 2012). 8. http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/4573923/chiny-sztuka.html (31 iii 2012). 150 szkoły ponadgimnazjalne aleksandra nowak KONFUCJANIZM Poziom Liceum/technikum/szkoły zawodowe Cel wychowawczy Co to jest konfucjanizm? Cel dydaktyczny Zapoznanie się z filozofią konfucjanizmu ogólny Cele operacyjne Uczeń powinien: 1. Wiedzieć czym jest konfucjanizm, a także kto był jego założycielem; 2. Potrafić wymienić podstawowe księgi konfucjanizmu oraz reguły konfucjańskie; 3. Wiedzieć jaką rolę w Chinach odgrywa konfucjanizm. Pomoce metodyczne prezentacja multimedialna, projektor Linki www.ssi.edu.pl/china/nowak.ppsx; www.youtube.com/watch?v=Buxpi5brnfs, czas: 3:34 Tagi Aleksandra Nowak Konfucjanizm Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Martyna Rzeżacz 151 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metody CZYNNOŚCI WSTęPNE 1 Wspólna modlitwa „Ojcze nasz…” Modlitwa 2 Odczytanie listy obecności z dziennika Sprawdzenie obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3 Zapisuję temat lekcji na tablicy – Czym jest Konfucjanizm? Wprowadze- nie do te- Papież Benedykt XVI prosił wszystkich chrześcijan, aby matu lekcji modlili się za Kościół w Chinach, zwłaszcza 24 maja, w dniu święta Matki Boskiej z Sheshan, królowej Chin. Chiny są ogromnym krajem, jak cała Europa. Tam żyje także wielu chrześcijan, często prześladowanych za swoją wiarę. Dla Chińczyków bardzo ważną osobą, ojcem na- rodu, jest Konfucjusz. Jest on ważny zarówno dla chrześ- cijan, jak i dla tych, którzy jeszcze nie poznali Chrystusa. Na dzisiejszej lekcji dowiemy się między innymi czym jest konfucjanizm, kto jest jego założycielem, a także jaką rolę odgrywa w Chinach. POGŁęBIENIE TEMATU 4 Wyświetlam prezentację multimedialną Prezentacja [slajd 3-5] Na początku omówię czym jest konfucjanizm. Otóż multime- jest to teoria filozoficzno-etyczna i kierunek filozoficzny, upo- dialna, wszechniany w Chinach szczególnie od czasów dynastii Han, wykład która nadała mu wymiar wyznaniowy. 152 szkoły ponadgimnazjalne Zapoczątkowany został w v wieku p.n.e. przez Kon- fucjusza. Konfucjusz uważał, że osiągnięcie pokoju na ziemi oraz zbudowanie idealnego społeczeństwa jest moż- liwe poprzez przestrzeganie panującej hierarchii społecz- nej oraz kultywowanie tradycji, czystości, ładu i porządku. Podstawą w konfucjanizmie jest rodzina, która może być także rozumiana jako państwo, a władca jako ojciec ludu. Konfucjusz był chińskim filozofem i myślicielem spo- łeczno-politycznym, twórcą systemu filozoficznego i mo- ralno-społecznego. Urodził się w Zou w księstwie Lu. Jego działalność przypadła na okres zachwiania się wła- dzy dynastii Zhou i rozpadu tradycyjnych więzi społecz- nych. Naczelnym dążeniem stało się dla niego przywró- cenie naruszonego porządku społecznego. Konfucjusz był bardzo wykształconym człowiekiem, a w założonej przez siebie szkole starał się uczniom przekazywać swą wiedzę. Niejednokrotnie też był skazywany na tułaczkę po innych krajach. Uznawany był za tradycjonalistę. Najbardziej interesowała go codzienność oraz to, jak od- najdują się w niej zwyczajni ludzie. Konfucjusz dokonał redakcji starożytnego piśmiennictwa chińskiego, wpro- wadzając własne koncepcje. Przypisuje się mu redak- cję i częściowe autorstwo Pięcioksięgu (Wujing) kanonu konfucjańskiego. [slajd 6-7] Teraz przejdźmy do omówienia Pięcioksiągu Konfucjańskiego oraz Czteroksiągu Konfucjańskiego. Pięcioksiąg konfucjański jak sama nazwa wskazuje składa się z pięciu ksiąg: Z „Księgi Przemian”, „Księgi Pieśni”, „Księgi Dokumentów”, a także znajdują się w nim „Zapiski o obyczajach” oraz „Wiosny i jesienie”. Rolę podobną do Pięcioksiągu odgrywa Czteroksiąg Konfucjański. Zawiera on dzieła przekazujące najwyższe nauki moralne konfucjanizmu. Są to: − Wielka Nauka – krótka lecz pełna prezentacja doktryny społecznej konfucjanizmu. aleksandra nowak konfucjanizm 153 − Doktryna Środka – która jest metafizyczną wykładnią i uzasadnieniem filozofii konfucjańskiej. − Dialogi Konfucjańskie – krótkie przypowieści, afory- zmy, maksymy Konfucjusza. − Księga Mencjusza – która naucza jak stać się czło- wiekiem prawym i cnotliwym, zawiera szereg nauk moralnych. Zarówno Pięcioksiąg jak i Czteroksiąg pełnią w Chinach rolę podobną do Biblii w społeczeństwach zachodnich. Sta- nowią podstawę etyki i filozofii. [slajd 8-10] Konfucjanizm jest kodeksem moralnym. Opiera się on na pięciu powinnościach: Powinność poddanego wo- bec pana, powinność syna wobec ojca, powinność żony wo- bec męża, powinność młodszego brata wobec starszego, oraz powinność przyjaciół wobec siebie nawzajem. Ponadto konfucjanizm głosi pięć cnót, które powinien kultywować szlachetny człowiek. Są to: 1. Dobroć i humanitaryzm – cnota ta dotyczy stosunku między jednym a drugim człowiekiem. 2. Słuszność, prawidłowość, czasem też sprawiedliwość. 3. Właściwość, odpowiedzialność, przestrzeganie rytuałów i reguł. 4. Mądrość – mądrość rozumienia świata, drogi, zasad moralnych. 5. Zaufanie. [slajd 11] W Konfucjanizmie występują także trzy reguły kardynalne. Są to trzy podstawowe reguły będące sposo- bem działania społeczeństwa konfucjańskiego. Ustalają podstawowe relacje społeczne: władcy i poddanego, reguł starszeństwa i statusu społecznego. Są to: 1. Władca kieruje poddanym. 2. Ojciec kieruje synem. 3. Mąż kieruje żoną. 154 szkoły ponadgimnazjalne Dodatkowo kobieta podlegała trzem regułom: − przed ślubem ma być posłuszna ojcu, − po ślubie mężowi, − po śmierci męża – najstarszemu synowi. [slajd 12] Teraz przejdę do omówienia podstawowych po- jęć związanych z konfucjanizmem. Są to: Li, Tao oraz Qun-tzy. Li – jest to rytuał religijny, ale też etykieta, czyli zbiór zasad zachowania w określonych sytuacjach. Zachowania są ściśle wyznaczone, a przestrzeganie ich jest warunkiem osiągnię- cia harmonii i doskonałości. Tao – jest to droga postępowania. Stanowi wyznacznik dla władców, których zadaniem powinna być troska o dobro obywatela. Qun-tzy – to ideał człowieka, do którego dążyć powinien każdy. Człowiek taki powinien się wyróżniać humanitar- nością i sprawiedliwością. [slajd 13-15] Nauka Konfucjusza dotyczyła przede wszyst- kim etyki rodzinnej i indywidualnej. Człowiek jest istotą społeczna i nie można go w pełni zrozumieć poza konteks- tem społecznym. Konfucjusz określił porządek, jaki powi- nien panować w rodzinie i wyznaczył hierarchię, na mocy której syn jest zależny od ojca, żona od męża, młodsze ro- dzeństwo od starszego. Działalność Konfucjusza przyczyniła się także w du- żej mierze do rozwoju kultury chińskiej oraz wywarła wpływ na ukształtowanie dominującego w starożytnych Chinach stylu życia i myślenia, opartego na poszanowa- niu tradycji i przeszłości. Uroczystości ku czci Konfu- cjusza obchodzone są na wiosnę i jesień. W Chińskiej Republice Ludowej od 1934 r. dzień 27 sierpnia, czyli rocznice urodzin Konfucjusza, obchodzi się jako święto narodowe. [slajd 16] Tutaj widzimy trzy ilustracje, które przedstawiają świątynie konfucjańskie. aleksandra nowak konfucjanizm 155 5 Następnie dzielimy się na 4-5 osobowe grupy. Zadanie po- Praca lega na odpowiedzeniu na następujące pytania: w grupach, − Jakie są wady i zalety Konfucjanizmu? pogadanka − Co zasługuje na bliższe poznanie, a co jest trudne do zaakceptowania? Następnie grupy prezentują wyniki swojej pracy. 6 Zadanie domowe dla uczniów – polega na wyszukaniu Zadanie w Internecie lub innych informacji o tym, gdzie można zna- domowe leźć największe świątynie konfucjańskie oraz inne znane obiekty związane z tą religią. ZAKOŃCZENIE 7 Na zakończenie naszej katechezy pomódlmy się wspólnie Modlitwa „Chwała Ojcu…” 156 szkoły ponadgimnazjalne ks. adrian pietrzyk KOŚCIóŁ W CHINACH. ŚWIADECTWA Poziom Liceum/technikum/szkoły zawodowe Temat Kościół w Chinach (oficjalny, podziemny, prześladowania) Cel ogólny Uczeń zna sytuację Kościoła w Chinach na różnych pozio- mach. Jest świadomy mocnego nieprzestrzegania wolności religijnej oraz prześladowań za wiarę. Cele operacyjne − Uczeń zna statystykę różnorodności wyznań; − potrafi pokrótce określić specyfikę wspólnot i ich wolności religijnej; − zna stosunki Kościoła katolickiego z państwem; − wie o więzieniu duchowieństwa podziemnych wspólnot; − zna metody prześladowania zmarłych; − zna działalność Patriotycznego Stowarzyszenia Katolików Chińskich; − wie o sporze o majątek Kościoła; − potrafi przytoczyć przykłady aresztowań oraz niszczenia i zamykania kościołów. Cel wychowawcz Uczeń troszczy się o los Kościoła w Chinach, jako prześladowa- nego i zapomnianego we współczesnym świecie. Szanuje wol- ność religijną oraz modli się za prześladowanych chrześcijan. Pomoce metodyczne prezentacja multimedialna Linki www.ssi.edu.pl/china/pietrzyk.ppsx www.youtube.com/watch?v=0EHjpBVABLM, czas: 5:55 Tagi Adrian Pietrzyk Kościół w Chinach Oficjalny Podziemny Prześladowania Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Łukasz Libowski 157 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metody Czas CZYNNOŚCI WSTęPNE 1 Modlitwa: Ojcze nasz Modlitwa 2 WPROWADZENIE 3. [slajd 3] Statystyka różnorodności wyznań Wykład 6 Chiny są bardzo wielkim państwem. Zamieszkuje je 1 331 460 000 ludzi. Co do wyznawanych religii są dosyć różnorodne. Co ciekawe, najwięcej ludzi nie posiada ja- kiegokolwiek wyznania. Na drugim miejscu klasyfikują się religie tradycyjne Chin, takie jak taoizm czy konfu- cjanizm. Kolejne to chrześcijaństwo oraz islam. Co cie- kawe, niespełna 5 proc. to inne religie, bliżej nieokreślone. Na samym końcu podano w ramach chrześcijaństwa ka- tolików, lecz z różnymi danymi, co do wiarygodności. Oficjalnie dane rządu podają, że jest ich 4 mln, nato- miast nieoficjalnie podaje się, że w Chinach znajduje się 4-krotnie więcej wyznawców Chrystusa – 16 mln. [slajd 4] Mapa przedstawiająca sytuację chrześcijan na świecie ze szczególnym uwzględnieniem Chin, gdzie występują represje i dyskryminacja w sferze publicznej. ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 4. [slajd 5-12] 1 października podczas defilady zaprojek- Wykład 10 towano pokaz możliwości i potęgi Chin ukazujący 60-letnią stałość i nieograniczoność postępu. Wszystko zawdzięczano silnej i zjednoczonej Komunistycznej Partii Chin (KPCh). 158 szkoły ponadgimnazjalne [slajd 13] Nie powiedziano jednak ani słowa o proble- mach z przeszłości i tych, które są obecnie inspirowane przez partię (czystki, prześladowania, przymusowe aborcje, wysiedlenia, obozy koncentracyjne, obozy pracy, publiczne egzekucje). [slajd 14] Wolność religijna w Chinach, które kierują się komunistycznym totalitaryzmem, nadal jest mocno deptana. Władze nadal zachowują kontrolę nad całą działalnością religijną w kraju. Nie słabną ataki na „obce mocarstwa”, które ingerują w sprawy wewnętrzne Chin. Do tych „obcych sił” zalicza się Watykan. Od 20 lat nie została uchwalona żadna nowa, obowiązująca w całym kraju ustawa w dziedzinie wolności religijnej. Nadal obowiązują regulacje uchwalone na szczeblu lo- kalnym i prowincjonalnym, które są dowolnie interpre- towane, niezależnie od przepisów ogólnokrajowych. [slajd 15] Rząd uznaje oficjalnie, że w świetle prawa legalną działalność mogą prowadzić tylko wyznawcy buddyzmu, taoizmu, islamu, protestanci i katolicy. 5. Stosunki Kościół katolicki – Państwo Wykład 15 [slajd 16] KPCh stara się nadal utrzymać rozdział po- między oficjalnym i podziemnym Kościołem kato- lickim. Określają „obowiązki” tych pierwszych, ja- kimi są miłość ojczyzny, unikanie obcych wpływów itp. Aresztują natomiast coraz większą ilość biskupów i kapłanów podziemnych wspólnot. Powodem są od- mowy poddania się pod pełną kontrolę Patriotycznego Stowarzyszenia Katolików Chińskich (CPCA). [slajd 17] 24 listopada 2010 r. w prowincji Hebei stu chińskich kleryków rozpoczęło strajk przeciw decy- zji władz komunistycznych, które 11 listopada wyzna- czyły partyjnego działacza na wicerektora katolickiego seminarium. Został nim szef lokalnej sekcji urzędu ds. wyznań, Tang Zhaojun. adrian pietrzyk kościół w chinach. świadectwa 159 Chińscy klerycy domagają się odwołania wicerektora. Demonstracja jest pokojowa. 4 grudnia, osiemnastego dnia protestu, w czasie wizyty przedstawicieli komi- sji ds. wyznań i spraw etycznych, klerycy, w ramach protestu, stali godzinami na mrozie na zewnątrz bu- dynków seminarium. Ich działaniom przyglądała się milicja, ale na razie nie interweniowała. 6. Więzienie biskupów i kapłanów podziemnych wspól- Wykład 20 not religijnych [slajd 18] Głośnym wydarzeniem było aresztowanie ks. Jia Zhiguo, podziemnego biskupa diecezji Zhengding (prowincja Hebei), w 2009. Pięciu milicjantów weszło do domu biskupa i wywiozło go w nieznanym kierunku. 74-letni bp Jia jest schorowany, wielokrotnie przebywał w więzieniu. Wierni w diecezji obawiają się, że jego życie może być zagrożone, jeśli zostanie uwięziony na dłuższy czas. Milicja wielokrotnie zatrzymywała bp. Jia i izolowała od wiernych. Podczas tych okresów izolacji, władze starały się pozyskać go dla realizowanej przez partię idei nadzoru nad związkami wyznaniowymi i nakłonić go do przyłączenia się do CPCA. Jego aresztowanie jest znakiem, że władze chcą po- wstrzymać proces pojednania oficjalnego i podziem- nego Kościoła w Hebei, prowincji o największej licz- bie katolików, który to proces jest popierany przez Watykan. Kilka miesięcy wcześniej Jang Taoran, bp Shijiazhuang (prowincja Hebei), diecezji Koś- cioła oficjalnego, przystał na propozycję Watykanu, by współpracować z bp. Jia Zhiguo i zostać jego bi- skupem pomocniczym. Bp Jia miałby być biskupem tej diecezji, mimo iż nadal należałby do nieuznawa- nego przez rząd, podziemnego Kościoła. Dwóch bi- skupów zaczęło coraz częściej rozmawiać ze sobą w celu opracowania wspólnego planu duszpasterskiego. 160 szkoły ponadgimnazjalne Jednakże, jak tylko CPCA dowiedziała się o tym, zmusiła ich do zaprzestania spotkań, a milicja ob- jęła ich 24-godzinnym nadzorem. Według miejsco- wych parafian, milicja powiedziała bp. Jia Zhiguo, że „współpraca z bp. Jang, to zły pomysł, ponieważ stoją za nią obce siły, takie jak Watykan. Jeśli tych dwóch biskupów chce nadal współpracować, to powinni robić to za pośrednictwem i przy wsparciu władz i CPCA”. [slajd 19] Bp Jia został aresztowany w okresie, kiedy w Watykanie odbywało się plenarne posiedzenie Ko- misji ds. Kościoła w Chinach (30 marca – 1 kwiet- nia) z udziałem członków Kurii Rzymskiej i biskupów z Hong Kongu, Makao i Tajwanu. Komisja wydała końcowe oświadczenie, w którym wyraża „głębokie ubolewanie” w związku z najnowszym aresztowaniem bp. Julius Jia Zhiguo oraz sytuacją innych biskupów i kapłanów „pozbawionych wolności”. [slajd 20] Bp Jia został zwolniony z więzienia na po- czątku lipca 2010 r., ale dwóch innych biskupów prze- bywa nadal w areszcie śledczym w nieznanym miejscu do dnia dzisiejszego. Według różnych źródeł, kilkudziesięciu kapłanów podziemnego Kościoła przebywa w więzieniach lub obozach pracy, a około dziesięciu biskupów jest prze- trzymywanych w areszcie domowym. 7. Prześladowanie zmarłych duchownych Wykład 25 [slajd 21] Podziemni biskupi i kapłani nie mają rów- nież spokoju po śmierci. Rząd stara się powstrzymać wierzących przed uczestniczeniem w uroczystościach pogrzebowych i pochówkach duchownych lub nazy- wania ich „biskupami” czy „księżmi”. [slajd 22-23] 30 grudnia 2009 r., Yao Liang Leo, bi- skup koadiutor diecezji Xiwanzi (prowincja Hebei), adrian pietrzyk kościół w chinach. świadectwa 161 zmarł w szpitalu w wieku 86 lat po zwolnieniu z wię- zienia, gdzie odbywał karę trzech lat pozbawienia wolności. Na jego pogrzebie była obecna policja, której zadaniem było niedopuszczenie do uczestni- czenia w uroczystościach pogrzebowych wiernych z (podziemnej) diecezji zmarłego. Pomimo obecności milicji i dotkliwego zimna (największe opady śniegu od 60  lat), co najmniej 5000 osób wzięło udział w ceremonii pogrzebowej biskupa. [slajd 24] Ponieważ biskup należał do podziemia Kościoła, a tym samym nie był uznany przez wła- dze lokalne za biskupa, dlatego zmuszono organi- zatorów pogrzebu do tego, by nie używali w trakcie ceremonii w kościele żadnych insygniów i znaków, świadczących, że był on biskupem, i by w trakcie pogrzebu, wspominając jego nazwisko, mówiono o „panu Yao”, a nie „biskupie Yao”. Niemniej wierni nie poddali się tej presji i na cmentarzu Xiwanzi od- ważnie wypowiadali się o bp. Yao. Według naocz- nych świadków, wierni włożyli insygnia biskupie do trumny w chwili, gdy miała być ona wkładana do grobu. [slajd 25] Ks. James Lin Xi, nieuznawany przez wła- dze biskup Wenzhou (prowincja Zhejiang), zmarł 4  października w wieku 91 lat, po spędzeniu wielu lat w obozach pracy przymusowej i w areszcie do- mowym. Aż do swojej śmierci był prześladowany przez władze, które nigdy nie uznały go za biskupa. Bp Lin był znaną i szanowaną postacią w diecezji, zarówno wśród katolików oficjalnego, jak i pod- ziemnego Kościoła. Po zatrzymaniu w 1999 r. i kil- kuletnim pobycie w więzieniu został przeniesiony w 2003 r. do aresztu domowego. Jego choroba i śmierć zbliżyły do siebie oficjalną i podziemną wspólnotę katolicką po okresie silnych napięć w przeszłości. 162 szkoły ponadgimnazjalne Władze, w obawie, że dwie społeczności mogą się po- godzić, wysłały co najmniej tysiąc agentów milicji do pilnowania kościoła i jego okolicy, gdzie odbywał się pogrzeb biskupa. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyło co najmniej 20.000 ludzi. 8. Działalność Patriotycznego Stowarzyszenia Katoli- Wykład 30 ków Chińskich [slajd 26] Katoliccy biskupi muszą przystępować do Patriotycznego Stowarzyszenia Katolików Chińskich (CPCA), zaakceptować i pochwalać jego główny cel, jakim jest utworzenie Kościoła niezależnego od Sto- licy Apostolskiej. Bez tego nie mogą wykonywać swo- ich obowiązków i publicznie przemawiać. [slajd 26] Nielegalnie wyświęceni biskupi – Guo Jin- cai oraz ks. Joseph Huang Bingzhang. [slajd 28] Chińska zasada, że dobry katolik jest do- brym obywatelem, jest bardzo bliska sercu Benedykta XVI, jednak dążenie CPCA do oddzielenia chiń- skiego Kościoła od Stolicy Apostolskiej, spowodowało wydanie przez Papieża Benedykta XVI oświadczenia, w którym stwierdza, że działalność CPCA jest nie- zgodna z nauką katolicką (Zob. „List Benedykta XVI do chińskich katolików”). [slajd 29] Reżim komunistyczny odpowiedział agre- sją. Zwykle w dokumentach wydawanych przez KPCh, Watykan jest traktowany jako „zachodnia siła”, która próbuje, (ale nieskutecznie) mieszać się w wewnętrzne sprawy Chin, wykorzystując do tego religię. [slajd 30] W celu dobrego zrozumienia sytuacji Koś- cioła w Chinach, należy pamiętać, że w ostatnich la- tach prawie wszyscy oficjalni biskupi pojednali się (potajemnie) ze Stolicą Apostolską. List Benedykta XVI „Do Chińskich Katolików” (z 27 maja 2007 r.) adrian pietrzyk kościół w chinach. świadectwa 163 umocnił te więzi, przez nakłonienie wielu biskupów, uznanych przez władze chińskie, do współpracy z bi- skupami podziemnego Kościoła. 9. Niszczenie i zamykanie Kościołów Wykład 35 [slajd 3] W marcu 2009 r. Kościół Misyjny Wanbang w Szanghaju został przymusowo zamknięty. Silna wspólnota kościoła domowego wynajęła salę w mie- ście, aby odbywać tam swoje zgromadzenia. Milicja jednak zmusiła właściciela budynku, aby anulował umowę najmu. [slajd 32] 13 września 2009 r., o trzeciej nad ranem, w powiecie Linfeng-Fushan (Shanxi) kilkuset mili- cjantów zniszczyło kościół protestancki i pobiło kilku- dziesięciu członków tej wspólnoty. Wiele osób zostało hospitalizowanych, ale na polecenie milicji odmówiono im dalszej pomocy medycznej. Dla lokalnych władz, bu- dynek ten nie był kościołem, ale nielegalnie wzniesioną budowlą. W nocy co najmniej 400 milicjantów i ludzi z czerwonymi opaskami weszło do budynku używanego jako kaplica na terenie fabryki „Good News Cloth Fac- tory Shoes”. Za pomocą dwóch spycharek, zaczęto burzyć budynek, a milicja za pomocą cegieł i innych przedmio- tów zaatakowała wiernych, którzy okupowali budynek po to, by nie został zniszczony. W ciągu jednej godziny co najmniej 10 osób zostało poważnie rannych; inni stra- cili przytomność i zostali przewiezieni do szpitala. 10. Aresztowania, prześladowania 38 38-letni Shi Weihan został aresztowany w Pekinie za drukowanie i dystrybucję, bez zezwolenia władz, Bi- blii i innych publikacji o charakterze religijnym. Na swoją obronę Shi powiedział, że rozdawał Biblię, dla- tego nie może być oskarżony o „nielegalną działalność gospodarczą”. 164 szkoły ponadgimnazjalne W zeznaniach złożonych przed milicją powiedział, że czytanie Biblii może uczynić ludzi lepszymi obywate- lami. Ostatecznie, 10 czerwca został skazany na trzy lata więzienia za „prowadzenie nielegalnej działalności gospodarczej” oraz „grzywnę w wysokości 150 tysięcy juanów (22 000 dolarów)”. Shi jest właścicielem księ- garni, a jednocześnie pastorem kościoła domowego, który nie jest uznawany przez władze. Dwóch innych chrześcijan współpracujących z Shi przy wydawaniu Biblii zostało również skazanych przez sąd. [slajd 34] Publikowanie Biblii podlega kontroli Pań- stwowego Urzędu ds. Wyznań. Sprzedaż Biblii jest ściśle ograniczona, czynić to mogą wyłącznie Kościoły oficjalnie uznawane przez władze. Jednak wspólnoty protestanckie, korzystając z zagranicznej pomocy, dru- kują i sprowadzają wiele milionów egzemplarzy Biblii do Chin w ramach swej pracy ewangelizacyjnej. [slajd 35] W styczniu 2010 r. milicja w Handan (pro- wincja Hebei) otoczyła budynek, w którym zebrała się grupa osób, by studiować Pismo Święte. W obecności lokalnych urzędników aresztowano około 30 chrześci- jan, w tym pastora i starszych Kościoła. [slajd 36-37] prześladowani chińczycy ZAKOŃCZENIE 11. [slajd 38] Wspólna modlitwa: Pod Twoją obronę… za Modlitwa 44 Kościół w Chinach, za prześladowanych. adrian pietrzyk kościół w chinach. świadectwa 165 BIBLIOGR AFIA 1. w. cisło, t.m. korczyński (red.), Prześladowani i zapomniani. Raport o prześladowaniach chrześcijan w latach 2009-2010, Warszawa 2011, s. 39-49. 2. benedykt xvi, List do biskupów, do kapłanów, do osób konsekrowanych oraz do wiernych świeckich Kościoła katolickiego w Chińskiej Republice Ludowej, Rzym 2007. 166 szkoły ponadgimnazjalne ks. kamil ponikowski BUDDYZM Poziom Liceum, technikum, szkoła zawodowa Temat lekcji Co to jest buddyzm? Cel wychowawczy Uczeń pragnie zgłębić informacje na temat buddyzmu i odnieść się z szacunkiem do innej religii. Cel dydaktyczny Uczeń powinien: 1. Wiedzieć czym jest buddyzm; 2.Znać podstawowe założenia buddyzmu, znać jego początki i podstawowe pojęcia z nim związane; 3. Znać podstawowe praktyki wykorzystywane w buddyzmie. Linki www.ssi.edu.pl/china/ponikowski.ppsx www.youtube.com/watch?v=XgHMkgwKcsE, czas: 4:26 Tagi Kamil Ponikowski Buddyzm Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta ks. Marcin Wronka 167 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Wspólna modlitwa na początku katechezy: Ojcze nasz… Modlitwa 2. Przywitanie się z uczniami i sprawdzenie obecności przez Sprawdzenie odczytanie listy z dziennika. obecności WPROWADZENIE 3. Próbuję za pomocą pytań przeprowadzić z uczniami krótką Rozmowa pogadankę na temat samego pojęcia religii. kierowana − co to jest religia? − w kogo człowiek wierzy w ramach religii? − czy chrześcijaństwo jest jedyną religią na świecie? − jakie znacie inne religie? Po pytaniu o znajomość innych religii, rysuję na tablicy „sło- Schemat neczko” z napisem religia, w koło którego zapisuje religie po- dane przez uczniów. RELIGIA Judaizm Chrześcijaństwo Buddyzm Hinduizm Islam ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 4. Dziś chciałem Wam opowiedzieć o jednej z religii, szczegól- Wykład nie charakterystycznej dla Azji. W miesiącu maju (dokład- nie 24 maja) cały Kościół modli się za Kościół w Chinach. 168 szkoły ponadgimnazjalne W Chinach chrześcijanie mają wielu kolegów, znajomych, przyjaciół, którzy są wyznawcami innych religii. Co więcej, wielu katolików zanim przyjęło chrzest, było wyznawcami np. buddyzmu czy taoizmu. Buddyzm, obok taoizmu i kon- fucjanizmu to najczęściej spotykana religia i filozofia w Chi- nach, zwłaszcza w odmianie lamaizmu tybetańskiego. Od kiedy Tybet został włączony do Chińskiej Republiki Ludo- wej, wpływ i obecność buddyzmu w Chinach współczesnych jest ogromny. W dawnych czasach buddyzm stanowił także istotny element kultury chińskiej. Buddyzm staje się znaczącą religią w Ameryce i Europie, zwłaszcza w odmianie zen. Warto zatem przyjrzeć się mu, abyśmy, jako chrześcijanie, potrafili rozpoznać buddyjskie wpływy w naszej kulturze. Dlatego na dzisiejszej lekcji poznamy główne założenia buddyzmu. 5. Po ogólnym wstępnie, przechodzę do podstawowych wyjaśnień Wykład na temat buddyzmu. pogadanka Buddyzm to jedna z wielkich religii uniwersalistycznych, opowiadanie czyli takich, które są adresowane do ludzi wszystkich czasów i wszystkich kultur. Buddyzm to także system filozoficzny, który wywodzi się z nauki o charakterze etyczno soteriolo- gicznym, propagowanej na terenie północnych Indii. Zało- życielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 r. p.n.e. Siddharta Gautama, nazywany inaczej Buddą (następuje krótkie przedstawienie tej postaci). Odczytuję uczniom krótkie opowiadanie na temat Buddy oraz o początkach buddyzmu: Kim był Budda?1 Słowo Budda jest naprawdę tytułem, a nie imieniem własnym. Oznacza ono „ten, który się przebudził” tj. przebudził się, by ujrzeć, czym jest rzeczywistość. Po raz pierwszy nadano ten tytuł człowiekowi urodzo- nemu 2500 lat temu w Nepalu jako Siddhartha Gautama. 1 www.buddyzm.info.pl/?page_id=43 ks. kamil ponikowski buddyzm 169 Współcześni historycy uznają rok 480 p.n.e. w przybliżeniu za datę jego urodzin. Budda nie uważał się za Boga i sami buddyści też go nigdy za takiego nie uważali. Był człowie- kiem, który osiągnął Oświecenie, czyli zgłębił znaczenie ży- cia w całej jego pełni. Urodził się w rodzinie panującej w niewielkim królestwie na pograniczu indyjsko-nepalskim. Tradycyjna historia powiada, że w dzieciństwie starano się go uchronić przed wpływami świata zewnętrznego, lecz z tej idylli wyrwał go wstrząs, jakiego doznał postrzegając, że starość, choroby i śmierć są nieodłączną częścią życia. Opuściwszy dom stał się jednym z poszukiwaczy Prawdy, jakich wielu wędrowało wtedy po drogach i bezdrożach Indii. Siddhartha praktykował medytację z różnymi na- uczycielami, po czym zwrócił się ku ascezie. Wyrzekając się przyjemności i zadając sobie umyślnie cierpienia fi- zyczne doprowadził się na skraj śmierci, lecz nie przybli- żyły go one – jak oczekiwał – ani o krok ku ostatecznemu zrozumieniu. Porzucił więc tę ścieżkę i postanowił wejrzeć we własne serce i umysł. Siedząc pod drzewem figowym poprzysiągł sobie: „niech ciało me sczeźnie, krew ma wy- schnie, lecz ja nie podniosę się z tego miejsca dopóki nie osiągnę Oświecenia”. Po czterdziestu dniach Siddhartha w końcu je osiągnął, stając się Buddą. Buddyści wierzą, że Budda osiągnął byt przewyższający wszystko inne, co jest nam w świecie znane. Podczas gdy to, czego normalnie doświadczamy jest zawsze zależne od warunków takich, jak wychowanie, charakter, opinie czy sposób, w jaki postrzegamy rzeczy, tak Oświecenie jest Nieuwarunkowane. W tym stanie przed Buddą ot- worzył się w całej swej wspaniałości Wgląd w to, czym życie jest naprawdę. W związku z tym rozpoznał on także przyczynę ludzkiego cierpienia, a był to przecież problem, który zapoczątkował pierwotnie jego duchowe poszukiwania. 170 szkoły ponadgimnazjalne Pozostałe 45 lat życia Budda wędrował po północnych In- diach i propagował swoją naukę o drodze ku Oświeceniu. Na Wschodzie ta nauka znana jest jako Budda-Dharma (Dharma Buddy czyli nauczanie Oświeconego). Przenosząc się z miejsca na miejsce Budda przekazywał swą naukę licz- nym uczniom, z których wielu osiągnęło Oświecenie. Oni także udzielali nauk zapoczątkowując w ten sposób łańcuch nauczania, który przetrwał nieprzerwanie do dzisiejszego dnia. Jak już powiedziano, Budda nie był Bogiem i nie przypisy- wał sobie boskości. Był człowiekiem, który poprzez niesły- chany wysiłek dokonał transformacji samego siebie. Buddy- ści uważają go za ideał, za wzór do naśladowania, jak i za przewodnika na drodze ku Oświeceniu. Po odczytaniu opowiadania następuje pogadanka: − Czy słowo Budda jest imieniem własnym? − Jakie jest jego znaczenie, co oznacza? − Wobec kogo po raz pierwszy zastosowano ten tytuł? − Czego dotyczyło jego spostrzeżenie odnośnie do świata? − W jakim celu opuścił dom rodzinny? − Jak nazywa się stan, który Budda osiągnął? Buddyzm postrzega życie jako proces nieustannych zmian. Praktyki buddyjskie starają się ten fakt wykorzystać, bo jeśli wszystko się zmienia, to znaczy, że i my możemy się zmienić na lepsze. Buddyzm powiada, że jeśli chcemy się zmienić, to będziemy musieli zacząć od umysłu, który ma kluczowe znaczenie – stąd w buddyzmie metod do pracy nad umysłem. Najważniejszą z nich jest medytacja, dzięki której można rozwijać w sobie coraz pozytywniejsze stany umysłu tj. stany odznaczające się spokojem, koncentracją, świadomością oraz życzliwością. Poprzez medytację stan naszej świadomości ulega zmianie, zrozumiemy lepiej siebie i innych, a i samo życie stanie się bardziej zrozumiałe. ks. kamil ponikowski buddyzm 171 6. Przedstawienie Czterech Szlachetnych Prawd, które ujmują Wykład, nauki Buddy. Istnieje wiele odłamów i szkół buddyjskich, notatka wszystkie jednak uznają Cztery Szlachetne Prawdy. Nazwę każdej z prawd zapisuję na tablicy 1. Pierwsza Szlachetna Prawda o Cierpieniu Budda na określenie rzeczywistości użył słowa: dukkha, co tłumaczy się jako „cierpienie”, „udręka”, „ból” lub „nieza- spokojenie”. Budda uznawał, iż żyjąc, zawsze będziemy się borykali z przeciwnościami losu i że nic, czego doświad- czamy, nie jest w stanie dać nam ostatecznego i trwałego szczęścia czy usatysfakcjonować nas w pełni. 2. Druga Szlachetna Prawda o Przyczynie Cierpienia Przyczyną cierpienia jest żądza. Naturalną ludzką tenden- cją jest szukanie winnego własnych kłopotów na zewnątrz. Budda twierdzi jednak, że ich korzenie tkwią w rzeczywi- stości, w naszym umyśle. W szczególności nasza tenden- cja do chwytania (lub odpychania) wszystkiego sprawia, że znajdujemy się w konflikcie nie do pogodzenia z życiem. 3. Trzecia Szlachetna Prawda o Ustaniu Cierpienia Cierpienie wygasa, gdy wygasa żądza. Ponieważ w ostatecz- nym rozrachunku sami powodujemy swoje trudności, tylko my możemy je rozwiązać. Nie da się zmienić tego, co nam się przydarza, ale możemy zmienić nasze reakcje na to. 4. Czwarta Szlachetna Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia Istnieje ścieżka wyprowadzająca z cierpienia. Choć Budda przyznaje, iż każdy z osobna jest za siebie odpowiedzialny, to naucza on także metod, dzięki którym możemy się zmienić. Jedna z tych metod to Szlachetna Ośmioraka Ścieżka, w skład której wchodzą: właściwe widzenie rzeczy, 172 szkoły ponadgimnazjalne właściwe emocje, właściwe działania, właściwa mowa, właś- ciwe źródła zarabiania, właściwy wysiłek, właściwa uważ- ność oraz właściwa medytacja. Proszę uczniów o zapisanie tematu lekcji: Czym jest buddyzm? Następnie proszę, aby na podstawie tego, co usłyszeli sporzą- dzili samodzielną notatkę na temat buddyzmu, wykorzystując napisane na tablicy 4 Prawdy oraz 5 wskazówek etycznych. 7. Potrójna Droga jako sposób rozwoju własnego życia: Buddyjska droga do pracy nad sobą i własnym życiem nosi nazwę Potrójnej Drogi, w której skład wchodzą etyka, me- dytacja i mądrość. Są one kolejnymi stopniami na ścieżce, gdyż tylko na etyce i czystym sumieniu można budować medytację, a na bazie medytacji rozwijać mądrość. 1. Etyka Rdzeń buddyjskiej nauki etycznej zawiera się w pięciu tzw. wskazówkach. Nie należy mylić ich z przepisami, ani chrześ- cijańskimi przykazaniami; wskazania to po prostu „reguły treningu”. Wskazania etyczne to: a. Nie zabijać i nie wyrządzać szkody istotom żyjącym. b. Nie brać tego, co nie zostało nam dane. c. Unikać niewłaściwych zachowań seksualnych. d. Unikać kłamstwa i fałszu. e. Nie używać napojów i środków mącących umysł. Wskazania wypisuję na tablicy. 2. Medytacja W buddyzmie uważa się, że wiele rzeczy w życiu wymyka się spod naszej kontroli, jednak nasz własny umysł jest obsza- rem, na który możemy mieć wpływ – jeśli tylko zechcemy. ks. kamil ponikowski buddyzm 173 W buddyzmie uważa się pracę nad własnym umysłem za najważniejsze zadanie stojące przed człowiekiem. Bud- dyzm uczy, iż jedynie dokonując trwałej transformacji własnego umysłu będziemy w stanie zaradzić takim ludz- kim przypadłościom, jak strach, nienawiść, niezadowole- nie, ospałość, zamęt w głowie i wiele innych. Za środek do transformacji umysłu służy nam medytacja. Buddyjskie praktyki medytacyjne to nic innego, jak techniki wspiera- jące rozwój koncentracji, jasności umysłu i pozytywnych uczuć. Zagłębiając się w konkretnej praktyce dostrzegamy nawyki i zwyczaje rządzące naszym umysłem. Wgląd ten daje możliwość obrania nowego, pozytywnego kierunku rozwoju. 3. Mądrość Celem wszystkich praktyk buddyjskich jest mądrość. Osoba mądra w sensie buddyjskim sama z siebie będzie postrzegała życie w taki sposób – odkładając na bok ilu- zje, a starając się żyć w coraz większym stopniu w zgodzie z powyższymi trzema prawdami. Głębokie uświadomie- nie sobie, że nic nie jest trwałe, ani nie posiada niezmien- nej istoty, powoduje dramatyczną przemianę w naszym życiu. PODSUMOWANIE 8. My chrześcijanie pokładamy ufność w Jezusie Chrystusie. Do tego stopnia, że wierzymy, iż jeśli Siddhartha Gautama i inni buddowie dostąpią zbawienia, nie odbędzie się to ina- czej, jak tylko przez Jezusa Chrystusa, który jest sensem wszystkiego. Jesteśmy jednak pełni szacunku względem każdego czło- wieka, każdej religii. Co więcej, doceniamy wkład tych re- ligii w rozwój człowieczeństwa tych, którzy w nich znajdują schronienie. Nie przestajemy jednak życzyć im szczęścia, 174 szkoły ponadgimnazjalne które nam się wydarzyło, polegające na poznaniu Jezusa Chrystusa: Boga, który stał się człowiekiem z miłości do nas. Tym bardziej solidaryzujemy się z Kościołem w Chinach. ZAKOŃCZENIE 9. Modlitwa na zakończenie: Zdrowaś Maryjo… Modlitwa BIBLIOGR AFIA 1. www.buddyzm.info.pl/?page_id=43 2. bukowski k., Religie świata wobec chrześcijaństwa, Kraków 1999, s. 56-59 3. Encyklopedia PWN, Religie świata, Warszawa 2006, s. 160-173 ks. kamil ponikowski buddyzm 175 martyna rzeżacz PR AWA CZŁOWIEK A Poziom Liceum/technikum/szkoły zawodowe Temat lekcji Co to są prawa człowieka? Cel wychowawczy Kształtowanie postawy szacunku dla człowieka i jego praw Cel dydaktyczny Uczeń orientuje się w temacie praw człowieka Cele operacyjne Uczeń powinien: 1. Potrafić zdefiniować słowo „prawo”; 2. Znać podstawowe prawa człowieka; 3. Potrafić sformułować ważne dla siebie prawa człowieka; 4. Znać podstawowe dokumenty międzynarodowe traktujące o prawach człowieka. Pomoce dydaktyczne prezentacja, projektor Linki www.youtube.com/watch?v=RjBagSFQ-20&feature= youtu.be, czas: 7:03 Tagi Martyna Rzeżacz Prawa Człowieka Człowiek Chiny Chińskie Katechezy Klejnowski Różycki dkr Korekta Łukasz Libowski 177 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… Modlitwa Na początku naszej dzisiejszej katechezy pomódlmy się wspólnie: Duchu Święty… 2. Odczytanie listy z dziennika Sprawdzenie obecności ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 3. Zapisuję na tablicy temat lekcji: Co to są prawa człowieka? Praca Dzielimy się na trzy grupy w których opracowujemy w grupach, zadanie. dyskusja Zadanie polega na zapisaniu naszych skojarzeń z proble- matyką praw człowieka, ale takich, które zawierają w so- bie litery ze słów: PRAWA CZŁOWIEKA. Każda grupa wymyśla słowa, które kojarzą im się z prawami człowieka, tak aby zaczynało się, kończyło lub też zawierało w sobie kolejną literę powyższych dwóch słów. Następnie wszystkie skojarzenia są przenoszone na tablicę, a te, które pojawiają się najczęściej – są oznaczone jako powtarzające się. Wyko- rzystujemy ten materiał do dyskusji o tym, co dana grupa rozumie jako prawa człowieka. Pytam: – Jak rozumiecie pojęcie prawa? – Czym są prawa człowieka? – Jakie prawa przysługują każdemu człowiekowi? 178 szkoły ponadgimnazjalne – Czy wiecie, jakie akty prawne regulują prawa człowieka na świecie? – Czy wiecie, w których krajach łamane są prawa czło- wieka najczęściej? 4. Wyświetlam prezentację przedstawiającą problematykę praw Prezentacja człowieka i odpowiadającą na powyższe pytania. 5. Pracujemy w tych samych trzech grupach. Praca Zapisuję na tablicy słowo – CHINY w grupach Zadanie polega na tym, aby uczniowie w grupach odpowie- dzieli na pytanie, które otrzymają (każda grupa otrzymuje jedno pytanie): Zadanie dla grupy 1 Jak jest………….? (Należy przedstawić przykłady łamania praw człowieka w Chinach). Zadanie dla grupy 2 Jak być powinno……….? (Co zrobić, aby prawa człowieka były tam przestrzegane?) Zadanie dla grupy 3 Dlaczego nie jest tak jak być powinno……..? (Jakie są przyczyny łamania praw człowieka?) Grupy prezentują wyniki swojej pracy. ZAKOŃCZENIE 6 Ojcze nasz… Modlitwa (modlimy się za ofiary cierpiące z powodu łamania praw czło- wieka na świecie) martyna rzeżacz prawa człowieka 179 agnieszka seget BUDDYZM Poziom Liceum/technikum/szkoły zawodowe Temat lekcji Co to jest Buddyzm Cel wychowawczy Uczeń wykazuje postawę otwartości na religie niechrześcijańskie. Cel dydaktyczny − Uczeń wie, co to jest buddyzm; − Uczeń potrafi powiedzieć, kim był Budda; − Zna podstawowe założenia buddyzmu; − Uczeń potrafi wymienić, Cztery Szlachetne Prawdy; − Uczeń potrafi wymienić, Szlachetną Ośmiostopniową Ścieżke. Pomoce dydaktyczne prezentacja multimedialna, film Metody wykład połączony z prezentacją multimedialną, film, pytania do uczniów Linki www.ssi.edu.pl/china/seget.ppsx; www.youtube.com/watch?v=O38222UjVxo, czas: 2:13 Nirwana: www.youtube.com/watch?v=0qReg3W2KJ8, czas: 6:31 Świątynia buddyjska: www.youtube.com/watch?v= axRImj3gPL0, czas: 6:18 Poszerzenie wiadomości: www.youtube.com/watch?v=7F- XWgxz1Nk, 6:56 Tagi Agnieszka Seget Buddyzm Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr 181 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Wspólna modlitwa Ojcze Nasz za Kościół w Chinach Modlitwa 2. Odczytanie listy uczniów z dziennika Sprawdzenie obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. Jakie wielkie religie świata znacie? Pytania do Przykładowe odpowiedzi: uczniów, − Chrześcijaństwo prezentacja − Islam multime- − Buddyzm dialna − Judaizm − Hinduizm − i inne… [slajd 2] Jakie religie występują w Chinach? 4. W Chinach żyją chrześcijanie, często dramatycznie prze- Wykład śladowani za wiarę i przynależność do Chrystusa. Jednak wielu z nich zanim zostało ochrzczonych, było wyznaw- cami innych, tradycyjnie chińskich religii albo ateistami. W Chinach tradycyjnymi religiami są taoizm, konfucja- nizm i buddyzm. Te religie są kontekstem, w którym żyją chrześcijanie w Chinach, dlatego też chcemy się im bliżej przyjrzeć. Na dzisiejszej lekcji poznamy lepiej buddyzm. Chiny są krajem, w którym obok siebie żyją ludzie różnych religii i muszą sobie nawzajem okazywać szacunek. Tym bardziej my, chrześcijanie, naśladowcy Jezusa Chrystusa, chcemy okazać szacunek innym religiom. Będzie to pełniej- sze, jeśli je także poznamy. 182 szkoły ponadgimnazjalne ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 5. Zapisanie tematu lekcji na tablicy: Co to jest Buddyzm? Zapisanie te- matu lekcji 6. [slajd 3, 4] Buddyzm to system filozoficzny, religia, du- Wykład, chowa nauka i styl życia, który jest logiczny, praktyczny prezentacja i uniwersalny. Przez 2500 lat satysfakcjonował duchowe potrzeby prawie jednej trzeciej ludzkości. Przemawia do poszukujących prawdy, ponieważ nie uznaje dogma- tów, zadowala i rozum i serce. Kładzie nacisk na zaufa- nie do siebie i na tolerancję dla innych punktów widze- nia. Zawiera w sobie naukę, religię, filozofię, psycholo- gię, mistycyzm, etykę i sztukę. Wskazuje na człowieka, jako na jedynego twórcę swego obecnego życia i własnej przyszłości. [slajd 5] Założycielem Buddyzmu jest Budda. Słowo Budda jest naprawdę tytułem, a nie imieniem własnym. Oznacza ono „ten, który się przebudził” tj. przebudził się, by ujrzeć, czym jest rzeczywistość. Po raz pierwszy nadano ten tytuł człowiekowi urodzonemu 2500 lat temu w Nepalu, jako Siddhartha Gautama. Współcześni hi- storycy uznają rok 480 p.n.e. w przybliżeniu za datę jego urodzin. Budda nie uważał się za Boga i sami buddyści też go nigdy za takiego nie uważali. Był człowiekiem, który osiągnął Oświecenie, czyli zgłębił znaczenie życia w całej jego pełni. Budda zmarł w wieku 80 lat. Data jego śmierci, podobnie jak narodzin, wciąż jest przedmiotem dyskusji w ramach różnych przekazów buddyjskich. Najważniejszymi cnotami buddyzmu jest praktykowanie Czterech Szlachetnych Prawd, które Budda sformułował podczas pierwszego kazania w Parku Gazeli, w Sarnath. Budda uważał, że przestrzeganie owych czterech prawd umożliwia osiągnięcie oświecenia. agnieszka seget buddyzm 183 [slajd 6] Buddyzm opiera sie na Czterech Szlachetnych Prawdach: 1. Pierwsza Szlachetna Prawda o Cierpieniu 2. Druga Szlachetna Prawda o Przyczynie Cierpienia 3. Trzecia Szlachetna Prawda o Ustaniu Cierpienia 4. Czwarta Szlachetna Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia Dla lepszego zrozumienia czterech prawd, Budda podaje Ośmiostopniową Ścieżke, która ma pomóc w osiągnięciu nirwany. Szlachetna Ścieżka wynika z czwartej Szlachetnej Prawdy, gdyż ona ma pozwolić na ustanie cierpienia. [slajd 7] Szlachetna Ośmiostopniowa Ścieżka: 1. Właściwy Pogląd – jest to poznanie Czterech Szlachet- nych Prawd 2. Właściwe Postanowienie – to postanowienie wyrzecze- nia się złej woli i odstąpienie od wyrządzania wszelkiej krzywdy 3. Właściwe Słowo – powstrzymywanie się od kłamstwa, pustego gadania 4. Właściwy Czyn – powstrzymywanie się od zabijania, kradzieży 5. Właściwe Zarobkowanie – powstrzymywanie się od za- robkowania, które przynosi szkodę innym ludziom: han- del ludźmi, bronią 6. Właściwy Wysiłek 7. Właściwa Uważność 8. Właściwa Medytacja – dążenie do stanu wyzbycia się własnego,,ego” Nauki buddyzmu (zwane „Dharma”) wyróżniają się tym, że jak nauczał Budda, nie ma stałego „ja”. Nauki Buddy podkreślają, że absolutnie nic nie istnieje trwale, że jest tylko nieustanna zmiana. Oświecenie można osiągnąć naj- lepiej, gdy człowiek, naśladując Buddę, zostanie mnichem 184 szkoły ponadgimnazjalne (przestrzeganie surowej dyscypliny, jedzenie ofiarowanego pożywienia, życie w celibacie i nie szkodzenie istotom żywym). [slajd 8] Na przytoczonym slajdzie zaprezentowane są praktyki dzięki którym człowiek może uzyskać stan oświecenia. Celem buddystów jest osiągnięcie stanu nirwany, czyli stanu wyzwolenia od cyklu życia i śmierci. Jest to stan, w którym człowiek jest wyzwolony od wszelkiego cierpienia. [slajd 9] Na slajdzie 8 przedstawiony jest symbol Nirwany. Dla lepszego zrozumienia, czym jest nirwana, prezentujemy uczniom krótki filmik na ten temat: www.youtube.com/ watch?v=0qReg3W2KJ8 [slajd 11] Świątynie buddyjskie w Chinach są specyficznymi budowlami. Charakteryzują się tym, iż posiadają wiele rzeźb. Wszystkie te posągi przedstawiają demony, złe duchy, które według wierzeń buddystów zostały zniewolone przez ludzi: www.youtube.com/watch?v=axRImj3gPL0 [slajd 12] Na kolejnym slajdzie widzimy mnichów buddyj- skich. Gromadzą się oni w świątyniach na modlitwach. Nie posiadają oni jednak centralnej buddyjskiej instytucji, ani głównego przywódcy. Dziś buddyzm został spopularyzowany na całym świecie i liczba jego wyznawców to 310 mln., z czego najwięcej zwo- lenników znajduje się w Korei, Japonii, Indiach, Chinach i Nepalu. ZAKOŃCZENIE 7. Podanie pracy domowej: Zapis do Podaj rodzaje buddyzmu. zeszytu 8. Przedstawienie krótkiego filmu uzupełniającego informacje Film o buddyzmie: www.youtube.com/watch?v=7F-XWgxz1Nk agnieszka seget buddyzm 185 9. Modlitwa Benedykta XVI na zakończenie zajęć: Modlitwa Boże, Rządco świata i Światło narodów, wejrzyj na cały na- ród chiński w dniach jego zmagań i cierpień. Umocnij Koś- ciół w Chinach, który uczestniczy w cierpieniach Twojego umiłowanego Syna. Pozwól, aby Jezus Chrystus dla tamtej- szego Kościoła i całego narodu chińskiego był zawsze świat- łem i zmartwychwstaniem! Ojcze Niebieski, spraw, aby z cierpienia Twojego Kościoła wzeszło ziarno, które dojrzeje do dnia Twojej chwały! Po- zwól wszystkim na udział w tej chwale, która w Tobie, Oj- cze Niebieski, w Twoim Synu i w Duchu Świętym, trwa na wieki wieków. Amen. Maryjo, Królowo Chin, módl się za Twój naród chiński! 186 szkoły ponadgimnazjalne MŁODZIEŻ studenci, młodzież pracująca, Duszpasterstwo Akademickie piotr sękowski TORTURY W CHINACH Poziom Studenci, młodzież pracująca, Duszpasterstwo Akademickie Temat lekcji Tortury – przeszłość czy teraźniejszość? Cel wychowawczy Student zostaje uwrażliwiony na cierpienie i niesprawied- liwość, jakimi dotknięta jest ogromna liczba Chińczyków – również z powodu swojej przynależności do Jezusa Chry- stusa – i zachęcony do czynnej pomocy tym osobom. Cel dydaktyczny Student poznaje ogólną sytuację Państwa Środka pod ką- tem stosowania w nim tortur cielesnych i psychicznych na ludziach. Cele operacyjne Student (1) poznaje pojęcie tortury i rozumie, że również w dzisiejszym świecie mają one regularnie miejsce; (2) do- wiaduje się czym jest Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur i co mówi ona na temat stosowania tortur; (3) poznaje przyczyny, dla których ludzie w Chinach są aresztowani i torturowani oraz jakich metod używają oprawcy w sto- sunku do swoich ofiar; (4) dowiaduje się o kilu przyczynach, dla których oprawcy torturowanych czują się bezkarni wobec prawa. Pomoce metodyczne rzutnik multimedialny, „urna” (specjalnie przygotowane pu- dełko bądź słoik na zbieranie głosów), tablica szkolna. Linki www.ssi.edu.pl/china/sekowski.ppsx; www.youtube.com/watch?v=GdKRkSBLUnY; czas: 4:40 Tagi Piotr Sękowski Tortury Chinach Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Ks. Radosław Łacek 189 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metody CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… przywitanie, Miesiąc maj jest czasem modlitw za Kościół w Chinach. wstęp 24 maja Kościół Świętuje wspomnienie Matki Boskiej z She i modlitwa Shan – Królowej Chin. Do modlitwy za Chiny zachęcał nas papież Benedykt XVI w Liście skierowanym do katoli- ków w Chińskiej Republice Ludowej. Pamiętając o naszych braciach chrześcijanach, którzy żyją w tym odległym kraju, a którzy bardzo często są prześladowani za wiarę, pomódlmy się w ich intencji. Ojcze nasz… 2. Odczytanie listy z dziennika. sprawdzenie obecności ZARYSOWANIE TEMATU 3. [slajdy 4-6] Co widzicie na obrazkach? pogadanka, Czy potraficie na ich temat powiedzieć coś więcej? prezentacja Jak ogólnie możemy nazwać tego typu działania? Tortura obrazków Kiedy stosowano tortury, w jakim okresie historycznym? Kto potrafi podać jakieś przykłady tortur? W jakim celu je stosowano? 4. Zapisuję na tablicy temat zajęć: Tortury – przeszłość czy zapisanie te- teraźniejszość? matu zajęć, Przeprowadźmy małe badanie. Każde z Was otrzyma kar- ankieta in- teczkę, na której zaznaczy swój stosunek do przeprowadza- dywidualna nia tortur1. Są trzy możliwości: − całkowity zakaz; 1 Ankieta w załączniku 190 młodzież − akceptowalne tylko w przypadku terrorysty [jeśli trzeba tłumaczę, że chodzi o sytuację, gdy od wiedzy schwytanego przestępcy, np. o położeniu podłożonych w mieście bomb, za- leży życie zwyczajnych obywateli], którego działania zagra- żają niewinnym ludziom; − generalnie dozwolone. W celu zachowania anonimowości nie podpisujcie się, a od- powiedzi wrzućcie do urny. Tutaj powinno nastąpić szybkie przeliczenie głosów. Jeśli grupa jest liczna i czynność ta zabrałaby prowadzącemu zbyt dużo czasu, należy poprosić o to dwójkę studentów. Należy również policzyć procentowy rozkład odpowiedzi. [slajd 7] Oto wyniki podobnych badań, które przeprowa- dziła Światowa Opinia Publiczna. Prezentuje ona rozkład procentowy w zależności od narodowości respondentów. Zobaczmy, jak plasujemy się w tej stawce my, porównu- jąc wyniki badania sprzed momentu. [podajemy procentowe wyniki] Po tym wstępnym badaniu przejdziemy do bardziej kon- kretnych zagadnień. 5. [slajd 8] Czy ktoś wie co oznacza międzynarodowy skrót pogadanka, CAT? [Convention against Torture and Other Cruel, Inhu- wykład man or Degrading Treatment or Punishment, w tłumacze- z użyciem niu: Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz in- prezentacji nego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania]. Konwencja ta jest instrumentem podległym Organizacji Narodów Zjednoczonych, powołanym do życia w 1984 r. w celu zdefiniowania pojęcia „tortura” oraz kontrolowania i zapobiegania nadużyciom, które w tej materii mają na świecie miejsce. Według Konwencji tortura to: „każde dzia- łanie, którym jakiejkolwiek osobie umyślnie zadaje się ostry ból lub cierpienie, fizyczne bądź psychiczne, w celu uzyska- nia od niej lub od osoby trzeciej informacji lub wyznania, piotr sękowski tortury w chinach 191 w celu ukarania jej za czyn popełniony przez nią lub osobę trzecią, albo o którego dokonanie jest ona podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na nią lub trzecią osobę albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszel- kiej formy dyskryminacji, gdy taki ból lub cierpienie powodo- wane są przez funkcjonariusza państwowego lub inną osobę występującą w charakterze urzędowym lub z ich polecenia albo za wyraźną lub milczącą zgodą. Określenie to nie obej- muje bólu lub cierpienia wynikających jedynie ze zgodnych z prawem sankcji, nieodłącznie związanych z tymi sankcjami lub wywołanych przez nie przypadkowo”. Zwróćcie uwagę na główne przyczyny, dla których w różnych częściach świata stosuje się tortury (są one podkreślone). [slajd 9] Do wrzesnia 2010 r. konwencję podpisało 147 państw świata, zobowiązując się do przestrzegania jej postanowień. Zrobiły to także Chiny, już w 1988 r. (dla porównania Irak dopiero w 2011 r.) Pozostaje jednak aktualne pytanie, czy władze w Państwie Środka rzeczywiście sumiennie prze- strzegają podjętych zobowiązań. ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 6. [slajd 10] Wróćmy do naszej tabelki. Wprawdzie aż 66% py- pogadanka, tanych opowiada się za całkowitym zakazem tortur, jednak słoneczko, z drugiej strony, w żadnym innym państwie odsetek bezwa- krót- runkowej akceptacji nie jest – poza Turcją – tak wysoki jak kie teksty w Chinach. Jak wygląda to w praktyce? Zobaczmy. W tym do czyta- miejscu chcę zaznaczyć, że w trakcie prezentacji pojawiać nia przez się będą kilkakrotnie zdjęcia o wysokim stopniu brutalno- studentów ści. Wybrane zostały stosunkowo łagodne ujęcia, jednak także one mogą okazać się dla kogoś mocne. [slajd 11] Pomimo podpisania Międzynarodowej Konwencji przez rząd chiński, stosowanie tortur ma tam dzisiaj – jak stwierdził specjalny sprawozdawca ONZ ds. tortur – „cha- rakter powszechny”. 192 młodzież Tak przyczyny, jak i formy zadawania cierpień są bardzo zróżnicowane. Torturującymi są z reguły oficerowie milicji oraz funkcjonariusze więzienni, jednak często – zwłaszcza w więzieniach i obozach pracy – rolę tę przejmują wybrani współwięźniowie (tzw. starsi cel). Przyczyn aresztowań – często niewinnych – ludzi jest dużo. Zastanówmy się nad kilkoma najczęstszymi. Co proponujecie? O ile warunki i czas na to pozwalają, na tablicy piszę „Przy- czyny tortur” i zachęcam studentów do uzupełniania tzw. słoneczka (tzn. kto odpowie właściwie, podchodzi do tablicy i zapisuje swój pomysł). W przypadku braku wyczerpujących odpowiedzi, można dać konkretnym osobom do przeczyta- nia krótkie teksty2 z małą podpowiedzią. Możliwe, właściwe odpowiedzi: − działalność kulturalna (wydawnicza, artystyczna) − sprzeciw wobec łamania praw człowieka i obywatela − obrażanie władzy − sprzeciw wobec władzy − aktywność religijna − działalność informacyjna 7. [slajd 12] Znamy już zasadnicze przyczyny, dla których wykład funkcjonariusze milicji aresztują i torturują tysiące osób. z użyciem Przejdziemy teraz do metod, jakie stosowane są w trakcie prezentacji przesłuchań. Najpopularniejsze z nich to: − Dotkliwe bicie pięściami, pałkami metalowymi i bam- busowymi czy kablami elektrycznymi oraz kopanie w różne części ciała: twarz, uszy, brzuch, genitalia; − Bicie pałką elektryczną o takiej sile rażenia, która nie zabijając powoduje maksymalnie cierpienie: elektrowstrząsy i poparzenia. Atakowane są: szyja, twarz, wewnętrzne czę- ści nóg, pałki wpychane bywają też do ust i genitaliów (co powoduje np. poparzenie pochwy u kobiet); 2 Załącznik nr 2 piotr sękowski tortury w chinach 193 − Zastraszanie przez strzelanie amunicją hukową obok głowy, wielodniowe przesłuchania bez przerwy na sen, długotrwała głodówka, pozostawanie bez ubrań na mrozie i śniegu; − Trzymanie więźnia w małej ciemnej celi, bez ogrzewa- nia, wentylacji, oświetlenia czy kanalizacji, w której nie ma nawet miejsca na wyprostowanie się, co zmusza go do stania na ugiętych nogach w zgarbionej pozycji. Więzień jest zmu- szany do przebywania w niej całe tygodnie, albo miesiące, we własnych fekaliach, często bez ubrania; − Zakuwanie w kajdany (Amnesty International wyróżnia aż 36 rodzajów kajdankowania), w którym chodzi o spra- wienie więźniom możliwie maksymalnego bólu, od którego – niezależnie od zmiany pozycji – nie może znaleźć wy- tchnienia. Jedną z metod kajdankowania jest tzw. tygrysie łoże, w której więzień rozciągnięty za ręce i nogi, wisi nad blatem z dziurą, pod którą stoi wiaderko na fekalia. Pozo- staje on w takiej pozycji całymi miesiącami, karmiony przez rurkę umieszczoną w przełyku. [slajd 13] Szeroki wachlarz metod stosowanych przez opraw- ców najdobitniej pokazać można przytaczając okrutne świa- dectwa osób poddanych torturom. Oto kilka przykładów3: Przesłuchiwano mnie co najmniej raz na tydzień. Najgorsze było wbijanie bambusowych drzazg pod paznokcie. Do końca, aż wy- szły u nasady. Zawsze ranili ten sam palec, który zmienił się w ot- wartą, ropiejącą ranę. Wywołano mnie z celi i położono na kark deskę z jakimś napisem po chińsku. Pomyślałam, że nadszedł mój czas. 3 Przytaczane świadectwa pochodzą z: http://motyl.wordpress.com/2008/04/23/chiny-tybet- tortury/, 15.04.2012 194 młodzież Byłam tak wycieńczona i obolała, że myśl o szybkiej śmierci nie bu- dziła we mnie strachu. Nagle usłyszałam hałas, odwróciłam głowę i zobaczyłam mojego szwagra Pemę Gjalcena. On też miał deskę na szyi. Kiedy nasze oczy się spotkały, uśmiechnął się do mnie. Za- uważyłam, że jego napis jest czerwony, podczas gdy mój był czarny. Wyprowadzono nas z więzienia do oddalonych o kilometr koszar. Żołnierze już czekali. Pemie Gjalcenowi i mnie kazano uklęknąć. Był związany w ten straszny sposób – wyłamujący ręce ze stawów i niepozwalający od- dychać. Rozległy się dwa wystrzały. Jego krew i mózg bryznęły na mnie. Po przybyciu na posterunek milicji ten wysoki i chudy wymierzył mi kilka ciosów pięścią w ucho, po czym uderzył mnie elektryczną pałką, zmuszając do położenia się na ziemi. Wtedy zakuli mnie kaj- dankami… Po kilku ciosach w głowę i twarz zobaczyłem gwiazdy i upadłem. Podnieśli mnie za nogi ciągnąc za włosy i kontynuowali bicie. Przypominam sobie, że dostałem mniej więcej 30 ciosów. Inny, grubszy milicjant kopał mnie w nogi, a starszy mężczyzna stał z boku i obserwował. Po tym wszystkim poczułem mdłości i chciałem zwy- miotować… Na koniec opadłem na podłogę i nie mogłem już wal- czyć. Wtedy przyszedł następny milicjant i kopał mnie w podbrzusze i żołądek. Podbrzusze bolało mnie nie do zniesienia i próbowałem osłonić je rękami. Wtedy ciągnęli mnie za włosy i zmuszali do kuca- nia. Prawie zupełnie straciłem czucie w rękach”. Zakuto mnie w kajdany; kopano i bito pałką nabijaną gwoź- dziami. Brakowało jedzenia. Moczyłem w wodzie swoje buty i zjadałem je po kawałku. 18 moich przyjaciół popełniło samobój- stwo. Większość wybiegała po prostu na szosę i rzucała się pod ciężarówki. Najczęściej torturowano nas długimi elektrycznymi pałkami. Niektórzy oficerowie bili nas przeciwśnieżnymi łańcu- chami na koła. 13 października 1990 roku zabrano mnie na przesłuchanie. Czekał na mnie Paldzior, słynący z okrucieństwa śledczy. Wstał i zapytał cicho: «Nadal chcesz niepodległości?» Milczałem. Chwycił elek- tryczną pałkę i wcisnął mi ją w usta. Odzyskałem przytomność po kilku godzinach. Leżałem w kałuży wymiocin i moczu. Straciłem 20 zębów. Te, które zostały, wypadły po kilku tygodniach”. piotr sękowski tortury w chinach 195 W areszcie poddano nas wielogodzinnemu brutalnemu przesłu- chaniu. Śledczy bili nas żelaznymi rurkami i pałkami elektrycz- nymi. Przyczepiali druty, pod prądem, do języków. Zawieszali za wykręcone, związane na plecach ramiona. Nazywają to samolo- tem. Bardzo boli. Miałam wrażenie, że wyrwą mi ręce. Zawsze byłyśmy głodne, a w nocy zziębnięte. Kazano nam stać bez ruchu w palących promieniach słońca lub na mrozie i bito, gdy upadałyśmy z gorąca lub wyczerpania. Tortury i maltretowanie za- częły się, gdy byłam 13-letnim dzieckiem, i trwały przez większą część mego pobytu w więzieniu. [slajd 14] Oglądając wszystkie te okropności, rodzi się pyta- nie: jak to możliwe, że w dzisiejszym świecie, w najbardziej zaludnionym państwie świata, stosuje się na tak ogromną skalę tortury, na dodatek wobec zupełnie niewinnych ludzi. Dzieje się tak ze względu na: − brak właściwego ustawodawstwa (czego przykładem są luki prawne zakazujące tylko określonych rodzajów tortur); − brak pewnych gwarancji dla więźniów (czego przykła- dem jest rezygnacja poszkodowanych z pozwu powodo- wana strachem przed odwetem i brakiem zaufania do sy- stemu rozpatrywania skarg); − bezkarność sprawców (czego przykładem są utajnione dochodzenia, a ich wyniki nie poddawane do wiadomości publiczne); Konwencja zobowiązuje rząd chiński, aby tortury w całym państwie były zakazane, a wszelkie nadużycia stosownie ka- rane. W takim sensie brak odpowiedniej reakcji oznacza ci- chą aprobatę władz. 196 młodzież PODSUMOWANIE K ATECHETY 8. [slajd 15] Jak wobec tych wszystkich faktów powinniśmy dyskusja, zachować się my? Czy możemy pomóc tym ludziom? Jako zapisywanie chrześcijanie jesteśmy przecież zobowiązani do sprzeciwu odpowiedzi wobec zła. Chińczycy, niezależnie od religii, którą wy- na tablicy znają, są dziećmi Boga, tak samo jak my. Są tymi, o któ- rych Chrystus mówi „byłem chory i w więzieniu, a nie od- wiedziliście mnie” i dalej „wszystko, czego nie uczyniliście jednemu z tych najmniejszych, tegoście i Mnie nie uczynili” (Łk 25,43.45). Skoro więc o naszym zbawieniu decydują przede wszyst- kim uczynki miłosierdzia wobec potrzebujących, musimy zastanowić się w jaki sposób jesteśmy w stanie pomóc po- trzebującym Chińczykom. Jakie macie propozycje? Propozycje: − Uczyć się języka chińskiego; − Poznawać kulturę i historię Chin; − Przyłączać się do stowarzyszeń, które szerzą wśród ludzi wiedzę na temat sytuacji w Chinach i wspomagają chiński Kościół (np. Sinicum); − Szukać środków pieniężnych i wpływów, dzięki którym mo- żemy lepiej zaangażować się w pomoc; − Czytać, studiować, znajdować kontakty, interesować się sprawami, które na polskim forum dyskusyjnym pojawiają się niezwykle rzadko! − Angażować się w mediach: telewizji, internecie, radio i mó- wić o temacie Kościoła w Chinach i łamaniu podstawowych praw człowieka przez władze komunistyczne; − Zarażać tymi zainteresowaniami innych, uczulać ich na tragiczną sytuację życiową większości obywateli Chin; − Jednym słowem: działać, jak się da i gdzie się da, zwłaszcza w swoim polu możliwości, każdy przecież ma jakieś. piotr sękowski tortury w chinach 197 ZAKOŃCZENIE 9. Na koniec pomodlimy się za wszystkie ofiary reżimu komu- modlitwa nistycznego w Chinach, zwłaszcza za katolików prześlado- wanych z powodu swojej przynależności do Chrystusa, aby Pan Jezus dawał im odwagę i mocną wiarę, a zmarłym dał żyć wiecznie z Sobą Samym. Chwała Ojcu… 198 młodzież Załącznik 1 ANKIETA /zaznacz krzyżykiem jedną odpowiedź/ Użycie tortur w moim kraju powinno być: całkowicie zakazane akceptowalne tylko w przypadku terrorysty, którego działania zagrażają niewinnym ludziom generalnie dozwolone piotr sękowski tortury w chinach 199 Załącznik 2 – 7 lat za działalność kaznodziejską; po pobiciu z wybiciem zębów, poparzeniem twarzy pałką elektryczną i kilku miesięcy aresztu za posiadanie Biblii – 4 lata za „kontrrewolucyjną propagandę i agitację” polegającą na „nielegalnych zebraniach” (o charakterze religijnym) i „utrzymywaniu korespondencji z cudzoziemcami” – 3 lata reedukacji przez pracę bez sformułowania za- rzutu, 5 lat za „działalność kontrrewolucyjną” polegającą na wydawaniu pisma „Nauka i demokracja”. – 13 lat więzienia i pozbawienia praw publicznych na dalsze 4 lata za posiadanie „w celach kontrrewolucyjnych list osób zatrzymanych podczas zamieszek i za dalsze przekazywanie tych list, co stanowi naruszenie prawa i pogwałcenie zasady poufności”. – 3 lata reedukacji przez pracę za „namawianie znajomych do noszenia tybetańskiego stroju” i rozprowadzanie amuletów. – mężczyzna, który zatrzymał kolumnę czołgów na jednej z głównych ulic Pekinu, co zostało sfilmowane i sfotografowane przez korespondentów zagranicz- nych w czasie rozruchów w 1989 roku w Pekinie – „za zakłócanie ruchu drogo- wego”: kara śmierci. – za zorganizowanie niewielkiej grupy dyskusyjnej wśród swoich przyjaciół i marszu protestacyjnego w mieście Chanchun po masakrze 1989 roku w Pekinie: 20 lat więzienia. – za rzucenie jajkiem w portret Mao Zedonga: dożywotnie więzienie. – 15 lat więzienia za nakłanianie robotników do tworzenia wolnych związków zawodowych. 200 młodzież , 28 lat w więzieniach i obozach pracy za organizowanie ruchu oporu. Niemal cała jej rodzina zginęła od tortur lub głodu. Jej kilkuletni synek popełnił samobójstwo. Przesłuchiwano mnie co najmniej raz na tydzień. Najgorsze było wbijanie bambusowych drzazg pod paznokcie. Do końca, aż wyszły u nasady. Zawsze ranili ten sam palec, który zmienił się w otwartą, ropiejącą ranę. Wywołano mnie z celi i położono na kark deskę z jakimś napisem po chińsku. Pomyśla- łam, że nadszedł mój czas. Byłam tak wycieńczona i obolała, że myśl o szybkiej śmierci nie budziła we mnie strachu. Nagle usłyszałam hałas, odwróciłam głowę i zobaczyłam mojego szwagra Pemę Gjalcena. On też miał deskę na szyi. Kiedy nasze oczy się spotkały, uśmiech- nął się do mnie. Zauważyłam, że jego napis jest czerwony, podczas gdy mój był czarny. Wy- prowadzono nas z więzienia do oddalonych o kilometr koszar. Żołnierze już czekali. Pemie Gjalcenowi i mnie kazano uklęknąć. Był związany w ten straszny sposób – wyłamu- jący ręce ze stawów i niepozwalający oddychać. Rozległy się dwa wystrzały. Jego krew i mózg bryznęły na mnie.” , 50-letni malarz, aresztowany po sprzeczce z konduktorem autobusu w Pekinie 2 lipca 1993r. Po przybyciu na posterunek milicji ten wysoki i chudy wymierzył mi kilka ciosów pięścią w ucho, po czym uderzył mnie elektryczną pałką, zmuszając do położenia się na ziemi. Wtedy zakuli mnie kajdankami… Po kilku ciosach w głowę i twarz zobaczyłem gwiazdy i upadłem. Podnieśli mnie za nogi ciągnąc za włosy i kontynuowali bicie. Przypominam so- bie, że dostałem mniej więcej 30 ciosów. Inny, grubszy milicjant kopał mnie w nogi, a star- szy mężczyzna stał z boku i obserwował. Po tym wszystkim poczułem mdłości i chciałem zwymiotować… Na koniec opadłem na podłogę i nie mogłem już walczyć. Wtedy przyszedł następny milicjant i kopał mnie w podbrzusze i żołądek. Podbrzusze bolało mnie nie do zniesienia i próbowałem osłonić je rękami. Wtedy ciągnęli mnie za włosy i zmuszali do ku- cania. Prawie zupełnie straciłem czucie w rękach. , 75-letni mnich, 33 lata w więzieniu. Zakuto mnie w kajdany; kopano i bito pałką nabijaną gwoździami. Brakowało jedzenia. Moczyłem w wodzie swoje buty i zjadałem je po kawałku. 18 moich przyjaciół popełniło samobójstwo. Większość wybiegała po prostu na szosę i rzu- cała się pod ciężarówki. Najczęściej torturowano nas długimi elektrycznymi pałkami. Nie- którzy oficerowie bili nas przeciwśnieżnymi łańcuchami na koła. 13 października 1990 roku zabrano mnie na przesłuchanie. Czekał na mnie Paldzior, słynący z okrucieństwa śledczy. Wstał i zapytał cicho: “Nadal chcesz niepodległości?”. Milczałem. Chwycił elektryczną pałkę i wcisnął mi ją w usta. Odzyskałem przytomność po kilku godzi- nach. Leżałem w kałuży wymiocin i moczu. Straciłem 20 zębów. Te, które zostały, wypadły po kilku tygodniach. piotr sękowski tortury w chinach 201 , mniszka, przesiedziała w więzieniach 12 lat. Pierwszy raz do aresztu trafiła, mając 13 lat. Wyrok za udział w niepodległościowej ma- nifestacji był wielokrotnie podwyższany za akty nieposłuszeństwa w więzieniu – w sumie do 21,5 roku. Uwolniono ją w 2003 roku na skutek nacisku międzyna- rodowej opinii publicznej. Dostała azyl w USA: W areszcie poddano nas wielogodzinnemu brutalnemu przesłuchaniu. Śledczy bili nas żela- znymi rurkami i pałkami elektrycznymi. Przyczepiali druty, pod prądem, do języków. Za- wieszali za wykręcone, związane na plecach ramiona. Nazywają to samolotem. Bardzo boli. Miałam wrażenie, że wyrwą mi ręce. Zawsze byłyśmy głodne, a w nocy zziębnięte. Kazano nam stać bez ruchu w palących pro- mieniach słońca lub na mrozie i bito, gdy upadałyśmy z gorąca lub wyczerpania. Tortury i maltretowanie zaczęły się, gdy byłam 13-letnim dzieckiem, i trwały przez większą część mego pobytu w więzieniu.” 202 młodzież monika wąchała BUDDYZM Poziom studenci/ katecheza dla dorosłych Temat lekcji Podstawowe założenia buddyzmu Cel wychowawczy Kształtowanie swojej postawy i wartości życiowych w sposób odpowiedzialny dla każdego człowieka. Cel dydaktyczny Słuchacz powinien: 1. Wiedzieć, kim był Budda i w skrócie przedstawić jego życiorys. 2. Wiedzieć, czym jest buddyzm. Cele operacyjne 3. Umieć wymienić cztery szlachetne prawdy. 4. Znać ścieżki zaproponowane przez Gautamę oraz wiedzieć, do czego powinny one prowadzić. Linki www.ssi.edu.pl/china/wachala.ppsx; www.youtube.com/watch?v=7rTH_KHF9l4, czas: 1:58 http://www.youtube.com/watch?v=DOpwNtcumBo, czas: 8:57 Tagi Monika Wąchała Buddyzm Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Alicja Leśko 203 PRZEBIEG K ATECHEZY Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… modlitwa Na początku naszego spotkania wstańmy do wspólnej mod- litwy, którą odmówimy w intencji wszystkich chrześcijan mieszkających w Chinach: Ojcze nasz… ZARYSOWANIE TEMATU 2. Na dzisiejszym spotkaniu będziemy rozmawiać na temat wykład, buddyzmu, ponieważ w dniach od 17 do 31 maja Kościół prezentacja Katolicki modli się za chrześcijan w Chinach, którzy są multime- prześladowani. W związku z tym chcemy przybliżyć sobie dialna w jakiejś części sytuację chrześcijan mieszkających w Chi- nach. W Chinach chrześcijanie żyją wśród buddyjskich świątyń, taoistycznych kadzidełek i posągów Konfucjusza. To jest ich naturalny kontekst. Wśród tych religii buddyzm jest bardzo ekspansywny także u nas na Zachodzie. Warto poznać podstawowe wartości i nauki głoszone przez buddy- stów, aby tym bardziej zobaczyć, jak odmiennych odpowie- dzi w stosunku do chrześcijaństwa (lub w niektórych punk- tach podobnych) udzielają na głęboko ludzkie pytania. Najpierw postaramy się przypomnieć sobie, kim był Budda, a następnie, jakie są założenia tej religii. (włącze- nie prezentacji multimedialnej, która w skrócie przedstawia omawiane treści). Jak zapewne wszyscy wiecie twórcą buddyzmu był syn króla niewielkiego państewka na granicy indyjsko- -nepalskiej. 204 młodzież Budda urodził się ok. 563 r. przed Chrystusem a zmarł ok. 483 r.; wg tradycji cejlońskiej nirwanę osiągnął w 543 r. Przez 29 lat żył on na ojcowskim dworze. Posługując się imieniem rodowym Gautama opuścił żonę, uciekł z domu i w czasie kilku lat poznał życie ascetów bramińskich. Ani bogactwo, ani umartwienia nie przyniosły mu szczęścia, dlatego w wieku 35 lat postanowił zasiąść pod drzewem i siedzieć tam dopóki nie osiągnie oświecenia. Wysiłek ten zaowocował uwolnieniem z wszelkiej niewiedzy oraz pozy- skaniem władzy, która stała się esencją filozofii tej religii. ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 3. Budda działał do osiemdziesiątego roku życia. Jego działal- wykład ność polegała na wędrowaniu i dokonywaniu wielu cudów, dzięki czemu pozyskiwał nowych wyznawców świeckich oraz mnichów i mniszki. Jego życie otoczone jest wieloma legendami i podaniami uzasadniającymi niektóre rysy jego nauki. Nauka Buddy szerzyła się bardzo szybko. W iii wieku przed Chrystusem protektorem buddyzmu był cesarz Asioka, który nawoływał do przestrzegania etyki Buddy. Jednak zastanówmy się nad podstawowymi założe- niami nauki Buddy. Otóż Gautama uznawał ideę reinkar- nacji, wg, której zbawienie polega na ostatecznej ucieczce od cyklu kolejnych wcieleń. Centralną ideą myśli wschodniej jest koncepcja, wg, któ- rej źródłem wszelkiego zła jest Awidja (niewiedza). Gautama wypracował nawet drogę usunięcia niewiedzy. Rozważyw- szy z jednej strony, rygory – ascetyzmu, z drugiej zaś niczym nieposkromionego hedonizmu, jako skutecznych środków osiągniecia wstrzemięźliwości i opanowania, odrzucił oba, jako nieprzydatne do unicestwienia tego, co jest zasadniczym składnikiem ludzkiej natury: namiętności i pragnienia. Jego filozofia zawiera się w czterech szlachetnych prawdach: monika wąchała buddyzm 205 1. Cierpienie jest powszechne. 2. Cierpienie jest wywołane przez pragnienie. 3. Usunięcie cierpienia oznacza usunięcie pragnienia. 4. Aby to osiągnąć, (czyli zakończyć proces wcieleń), trzeba podążyć pewną ścieżką. Włączenie filmu Buddyzm – Droga ciszy i spokoju. Ścieżka zaproponowana przez Gautamę składa się z ośmiu kroków i znana jest pod nazwą ośmiorakiej ścieżki: 1. Właściwa wiara; 2. Właściwe uczucia; 3. Właściwa mowa; 4. Właściwe postępowanie; 5. Właściwe życie; 6. Właściwy wysiłek; 7. Właściwa pamięć; 8. Właściwa medytacja. Jak podaje buddyzm, ktoś, kto przestrzega tych zasad, stanie się arhatem. Po usunięciu niewiedzy buddysta może wejść w stan nirwany. Karma zostaje zniweczona, a cykl wcieleń zakończony. 4. Na koniec chciałabym abyście pamiętali, że w przeciwień- podsumowa- stwie do chrześcijaństwa buddyzm nie jest religią o charak- nie terze misyjnym i podejmuje niewielkie wysiłki w celu zdo- bywania nowych wyznawców. Ponadto buddyzm nie opowiada się za koncepcją Boga osobowego, który jest zarazem transcendentny i immanen- tny. Dodatkowo buddyjska idea bóstwa nie obejmuje trzech Osób, przypominając raczej proces stawania się. ZAKOŃCZENIE 5. Na zakończenie pomódlmy się raz jeszcze za wszystkich modlitwa prześladowanych chrześcijan: Chwała Ojcu… 206 młodzież BIBLIOGR AFI A 1. k. bukowski, Religie świata wobec chrześcijaństwa, Buddyzm a chrześcijań- stwo, Kraków, 1997, s. 49. 2. g.a. mather, l.a. nichols, Słownik sekt nowych ruchów religijnych i okulty- zmu, Buddyzm, Vocatio, s. 60. monika wąchała buddyzm 207 ks. tomasz wieliczko MęCZENNICY CHIŃSCY Poziom studenci, młodzież pracująca, DA Temat lekcji Męczennicy chińscy xx wieku Cel wychowawczy Słuchacz pogłębia swoją wrażliwość na chrześcijan prześladowanych w Chinach i na całym świecie. Cel dydaktyczny 1. Uczeń wie, że prześladowania zostały zapowiedziane w Ewangelii i są wciąż obecne w działalności Kościoła; 2. Wie kiedy pojawiło się chrześcijaństwo w Chinach, zna zarys jego rozwoju i aktualny stan; 3. Umie podać formę organizacji i władz, które uciskały chrześcijan w Chinach oraz stosowane przez nich metody; 4. Zna przykłady heroicznej wiary Chińczyków; 5. Zna datę liturgicznego wspomnienia 120 chińskich męczenników i rok ich kanonizacji. Pomoce dydaktyczne prezentacja multimedialna, formularz ćwiczeń Linki www.ssi.edu.pl/china/wieliczko.ppsx www.youtube.com/watch?v=9aDiIpBCHFw Tagi Tomasz Wieliczko Męczennicy Chińscy Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr 209 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… modlitwa Na początku katechezy wzywajmy Ducha Świętego: Duchu Święty… 2. Odczytanie listy z dziennika sprawdzenie obecności WPROWADZENIE 3. Odczytanie Ewangelii Mt 5, 11-14: praca „Błogosławieni jesteście, gdy [ludzie] wam urągają i prześla- z tekstem, dują was, i gdy z mego powodu mówią kłamliwie wszystko omówienie złe na was. Cieszcie się i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie. Tak bowiem prześladowali proroków, którzy byli przed wami. Wy jesteście solą dla ziemi. Lecz jeśli sól utraci swój smak, czymże ją posolić? Na nic się już nie przyda, chyba na wyrzucenie i podeptanie przez ludzi. Wy jesteście światłem świata. Nie może się ukryć miasto położone na górze”. Jakich zdarzeń i ludzi dotyczy ten fragment Ewangelii? Jak wyjaśnić użyte tu pojęcia: znieważanie, prześladowanie, oczernianie, sól, światło świata, miasto na górze? Komentarz, pomoc w poprowadzeniu interpretacji1: Znieważanie – to rodzaj prześladowania podobny do za- bójstwa, to „utrata twarzy”, czyli niszczenie godności czło- wieka. Jest paradoksalnie znakiem godności, bo uczeń godny jest stać się jak Mistrz, którego też poniżano. 1 s. fausti sj, Wspólnota czyta Ewangelię według św. Mateusza, Częstochowa 2007, s. 74-76. 210 młodzież Prześladowanie – dotyczy całej sfery życia, rodzi ucznia na obraz Mistrza, gotowego oddać za niego życie. Oczernianie – jest rozpowszechnianą obelgą, która odbiera dobre imię i szacunek. Sól – daje smak i chroni przed zepsuciem. Wspólnota Koś- cioła jest solą, gdy ma smak błogosławieństw. Jest solą ziemi, czyli dotyczy naszej codziennej, ziemskiej rzeczywistości. Bycie solą ziemi jest naszą chrześcijańską tożsamością. Światło – Jezus jest źródłem światła dla tych, którzy miesz- kają w mroku śmierci. Kto jest oświecony tym światłem, jest światłem dla innych. Bycie światłem dla świata oznacza obalenie jego pozorów i złudzeń. Miasto położone na górze – to miejsce święte, świątynia Pańska, do której szatan nie ma wstępu. ROZWINIęCIE TEMATYCZNE 4. [slajd 2] Omówienie aktualnego stanu prześladowania chrześ- prezentacja cijan na świecie według mapy i danych organizacji Pomoc mulime- Kościołowi w Potrzebie. Nie wszystkie prześladowania są dialna krwawe, ale też nie ma na świecie zbyt wielu krajów cał- kiem wolnych od prześladowań. Uczniowie na podstawie mapy mogą spróbować nazwać kraje, w których występują krwawe prześladowania. 45 milionów chrześcijan zamordowano za wiarę w latach 1900-2000. 65% wszystkich zabójstw od początku pojawienia się chrześcijaństwa. 1246 chrześcijan ginęło średnio każdego dnia w xx wieku. [slajd 3] Ludność Chin: 1.286.389.000, z czego połowa to niewierzący, 28% wyznaje tradycyjne religie, 8% buddyzm, 7,1% chrześcijaństwo (89.099.551 ludzi). ks. tomasz wieliczko męczennicy chińscy 211 5. [slajd 4] Początki chrześcijaństwa w Chinach sięgają vii w. Wykład, poprzez kontakt z Persją i Indiami. Następnie wiarę w Je- prezentacja zusa zaczęli szerzyć franciszkanie, którzy w xiv w. pod rzą- multime- dami okrutnej dynastii Ming zostali wymordowani. dialna Krótki okres tolerancji zapanował za działalności dwóch światłych misjonarzy o. Ruggieria i o. Matteo Ricci. [slajd 5] Nowe prześladowania wybuchły za panowania dy- nastii Manci, która uważała chrześcijan za agentów zachod- niego imperializmu, trwały do xviii w. Na przełomie xix i xx w. grupy przestępcze zwane „bokserami”, rozsiane po całych Chinach, występują także przeciwko agresji poli- tycznej obcych państw i przeciw cudzoziemcom, co prowa- dzi do powstania w 1899 r. stłumionego przez ekspedycję państw europejskich, USA i Japonię. [slajd 6] Bokserzy stawiają sobie za cel także wyeliminowa- nie chrześcijan, również narodowości chińskiej. Bokserzy Stosują niezwykle brutalne środki, w ciągu dwóch miesięcy ponosi śmierć 30.000 chrześcijan. Zaledwie skończyły się prześladowania przez bokserów, a już pojawiało się nowe zagrożenie: bojówki komunistyczne. [slajd 7] Wiek xx to umacnianie się w Chinach Czerwonej Gwardii, to właśnie ta organizacja wznieca najokrutniejsze prześladowania. Katoliccy misjonarze pracujący wśród ubo- gich rolników nie tylko głosili im Ewangelię, ale zabezpie- czali ich byt: budowali szkoły, szpitale. To nie podobało się komunistom. [slajd 8] Gdy na czele parii stanął sławny Mao Tse-tung, prześladowania zaostrzyły się. Aby doprowadzić do rozłamu Kościoła, Mao stworzył kościół patriotyczny wierny władzy państwowej, a niezależny od papieża. Biskupi i księża nie godzący się na wypowiedzenie posłuszeństwa papieżowi zeszli do Kościoła podziemnego i musieli się ukrywać, ten stan utrzymuje się do dziś2. 2 a. massimo, I was będą prześladować: męczennicy chrześcijańscy XX wieku, Warszawa 2006, s. 122 -131. 212 młodzież 6. [slajd 9] Katecheta rozdaje uczniom formularz ćwiczeń, na- Praca stępnie opisuje krótko postacie męczenników, uczniowie w tym z tekstem, czasie mają poprawnie uzupełnić ćwiczenie. ćwiczenie Gabriel Perboyre – kapłan, misjonarz. Żył i działał w cza- sach dynastii Manci. Przez tortury chciano go zmusić do wyrzeczenia się Chrystusa. Został opluty, ubiczowały i ukrzyżowany tak jak Jezus. Alberico Crescitel – misjonarz z Mediolanu, mając możli- wość ukrywania się nie skorzystał z niej lecz pozostał przy swoich wiernych. Pochwycony przez bokserów, skatowany, zginął przez ścięcie głowy. W Shansi bokserzy dokonali masakry całej wspólnoty za- konnej Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi, a w Ho- peh zamęczono wszystkich kleryków Seminarium, którzy dostali się w ręce bandytów. Biskup Shanghaju Ignazio Kung – został aresztowany przez władze komunistyczne bo bronił praw Kościoła, poddano go torturom i osadzono w więzieniu, gdzie był przetrzymywany przez 32 lata, zmarł na wygnaniu. Jan Pa- weł II mianował go kardynałem. Po słynnych demonstracja na placu Tien’anmen w 1989 r. rządowe represje uderzyły przede wszystkim chrześcijan, jedną z ofiar był biskup Fan Xueyan, skazany na ciężkie wiezienie odmówił wstąpienia do stowarzyszenia patrio- tycznego, zmarł w więzieniu 13 kwietnia 1992 r. Za biskupami i kapłanami podążają drogą męczeństwa niezliczeni chrześcijanie chińscy, którzy każdego dnia ry- zykują swą wolność i życie z powodu wierności Chrystu- sowi i prawdziwemu Kościołowi, który dziś w Chinach jest „Kościołem męczenników”. 120 męczenników chińskich kanonizował papież Jan Pa- weł II 1 października 2000 r., ich wspomnienie liturgiczne przypada na 9 lipca. Sprawdzenie wyników pracy ks. tomasz wieliczko męczennicy chińscy 213 ZAKOŃCZENIE 8. Modlitwa za prześladowany Kościół w Chinach: modlitwa Wszechmogący wieczny Boże, prosimy Cię, wzmacniaj prześladowanych chrześcijan swoją łaską, aby w godzinie próby trwali w wierności zmartwychwstałemu Jezusowi i Jego Ewangelii. Prosimy Cię o to przez naszego Pana Je- zusa Chrystusa. Ojcze nasz… BIBLIOGR AFI A 1. a. massimo, I was będą prześladować: męczennicy chrześcijańscy XX wieku, Warszawa 2006, s. 122-131. 2. s. fausti sj, Wspólnota czyta Ewangelię według św. Mateusza, Częstochowa 2007, s. 74-76. 214 młodzież Formularz ćwiczeń dla ucznia Ewangelia według św. Mateusza 5, 11-14 Błogosławieni jesteście, gdy [ludzie] wam urągają i prześladują was, i gdy z mego powodu mówią kłamliwie wszystko złe na was. Cieszcie się i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie. Tak bowiem prześladowali proroków, któ- rzy byli przed wami. Wy jesteście solą dla ziemi. Lecz jeśli sól utraci swój smak, czymże ją posolić? Na nic się już nie przyda, chyba na wyrzucenie i podeptanie przez ludzi. Wy jesteście światłem świata. Nie może się ukryć miasto położone na górze. MęCZENNICY CHIŃSCY Gabriel Perboyre Kim był? ……………………………………………………… Kiedy żył? …………………………………………………….. Jak zginął? ……………………………………………………. Alberico Crescitel Kim był? ……………………………………………………… Kiedy żył? …………………………………………………….. Jak zginął? ……………………………………………………. Ignazio Kung Kim był? ……………………………………………………. Kiedy żył? …………………………………………………….. Co wycierpiał? ……………………………………………… Kim mianował go Jan Paweł II? …………………………… ks. tomasz wieliczko męczennicy chińscy 215 Fan Xueyan Kim był? ……………………………………………………. Kiedy żył? …………………………………………………….. Gdzie i kiedy zginął? ……………………………………….. Ilu męczenników chińskich kanonizował Jan Paweł II? ……………………..………………………………………… Kiedy miała miejsce ta uroczystość? ……………………..………………………………………… Kiedy przypada wspomnienie męczenników chińskich? ……………………..………………………………………… 216 młodzież anna wojtun KOŚCIóŁ W CHINACH Poziom Studenci/Dorośli/DA Cel wychowawczy Student pragnie wspomagać Kościół w Chinach swoją modlitwą, ofiarą. Cel dydaktyczny Student powinien: (1) wiedzieć, że dzięki kościołowi do- mowemu Kościół rośnie w potęgę; (2) Wiedzieć, jaka jest rolą kościoła domowego; (3) rozumieć, zagrożenie głosze- nia Ewangelii dla Zbawienia Dusz; (4) być świadomy jaki jest prawdziwy obraz Kościoła w Azji: prześladowania, poniżenia, dyskryminacja, więzienia, obozy pracy. Linki www.ssi.edu.pl/china/wojtun.ppsx http://www.youtube.com/watch?v=UXnAerX2gO4 lub do pobrania http://chomikuj.pl/pluto_86/ Katecheza+o+Chinach (lepszej jakości). http://chomikuj.pl/pluto_86/Katecheza+o+Chinach; http://www.youtube.com/watch?v=YrfigoXvxtE, czas: 2:05 Czas katechezy 90 min. Tagi Anna Wojtun Kościół w Chinach Chiny Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Katarzyna Bagrowska 217 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda MODLITWA 1. Witam wszystkich serdecznie. modlitwa Na początku naszego spotkania pomódlmy się wspólnie: Ojcze nasz… CZYNNOŚCI WSTęPNE 2. Odczytanie listy sprawdzenie obecności WPROWADZENIE W TEMAT K ATECHEZY 3. W większości z nas znajduje się obraz Kościoła europej- zapowiedź skiego czyli z duchowieństwem, z instytucjami. Chrześcija- tematu nami, którzy wypełniają swój niedzielny obowiązek, może z jakimiś grupami działającymi przy parafii. I nikt do tego się nie miesza ani nie wtrąca czyli wolnego. Czy tak jest wszędzie? Jak wygląda Kościół tam, gdzie on się dopiero rodzi? Czy wszędzie panuje taka tolerancja? 4. Tematem dzisiejszego spotkania będzie: „Kościół domowy wprowadze- w Chinach” nie w film + prezentacja Wyświetlenie prezentacji [slajd 1] Każda kultura przedstawia, maluje bądź rzeźbi po- stacie wg. siebie. My przedstawiamy Jezusa jako białego człowieka, z długimi blond włosami a przecież był Żydem. 218 młodzież Przypuszczalnie miał ciemną karnację i czarne włosy. Tak samo chińczycy przedstawiają Jezusa, postacie świętych jako chińczyków. [slajd 2] „Krzyż Jezusa w Chinach” – jest to film, który ukazuje Kościół w Chinach. Film odpowiada na pytania stawiane przez wiele osób spoza Chin: jak to możliwe, że liczba chrześcijan w Chinach wzrosła z 700 000 w 1949 r do 70 mln dzisiaj, mimo kontroli komunistów? Używając obrazów z życia, wywiadów, film przedsta- wia prawdziwe historie wielu osób i szuka odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania: jak chiński rząd postępuje z chińskimi chrześcijanami i jakie są reakcje wierzących? Jak rozwijają się chrześcijanie w tym kraju, co przeżywają i jak wzrastają? Jakimi są ludźmi i jaki wpływ mają i będą mieli na chińskie społeczeństwo?1 [slajd 3] Z filmu dowiemy się o: − Roli misjonarzy − Kielichu goryczy − Oddaniu − Prześladowaniu − Wierności i dziekczynienieniu − Przebudzeniu ROZWINIęCIE TEMATU Zostaje odtworzony film „Krzyż Jezusa w Chinach”. film POGŁęBIEBIE 5. – Co państwo myślą o filmie? prezentacja Po wysłuchaniu opinii dotyczących filmu przedstawiamy i dyskusja słuchaczom prezentację, która będzie podsumowaniem i pogłębieniem tego co zobaczyliśmy. 1 www.koscioldomowy.com/pdf/krzyz_jezus-w-chinach.pdf anna wojtun kościół w chinach 219 [slajd 1-3] Wymieniamy tu aspekty jakie poruszył oglądany przez nas film. [slajd 4] Omawiamy ze słuchaczami dzieło jakiego doko- nali misjonarze w Chinach. Zwracamy szczególną uwagę na ich działalność edukacyjną oraz na to jak zostali oni po- traktowani przez władze Chin. [slajd 5] Podkreślamy, że mimo represji (kielicha goryczy) ja- kie spotykają Kościół w Chinach istnieją tam liczni chrześ- cijanie, którzy skupiają się w tzw. domowym kościele, szcze- gólną uwagę zwracamy na odwagę tych ludzi w głoszeniu Ewangelii oraz na świadectwo jakie każdego dnia składają swym życiem. [slajd 6] Kontynuując rozważania o kościele domowym podkreślamy, że mimo iż kościoły domowe są uznane przez rząd za nielegalne misjonarze tych kościołów pozostają od- dani Bożej Miłości [slajd 7] Podczas prezentacji filmu wystąpił motyw prześla- dowania chrześcijan żyjących w Chinach. Zwracamy uwagę na różne formy tego prześladowania [slajd 8] Krótko przedstawiamy sytuację chrześcijan na świecie. Podkreślamy to, że dzisiaj na całym świecie kościół jest prześladowany. Najbardziej w Europie i Afryce (kolor czerwony-odczytanie nazw miejsc). Represje i dyskrymina- cje (kolor pomarańczowy – odczytanie nazw miejsc). Oraz zjawiska dyskryminacji chrześcijan (kolor żółty – odczyta- nie nazw). [slajd 9] Mimo licznych prześladowań chrześcijan jakie występują na świecie w tym w Chinach, podkreślamy siłę wiary naszych braci i sióstr, którzy trwają w wierności Bogu i Jego Słowu, a co piękniejsze – wpatrzeni w Mękę Chrystusa i zjednoczeni z nią – potrafią dziękować za te doświadczenia. [slajd 10] Mocno podkreślamy, że to właśnie dzięki zwy- kłym ludziom Kościół się rozrasta i przeżywa swoje przebu- dzenie. Zadajemy także pytanie: Czy my możemy uczyć się od nich zasiania wiary w Europie? 220 młodzież Pytanie to powinno wybrzmieć jasno i wyraźnie, tak aby słuchacze, podobnie jak świadkowie wiary z Chin, chcieli głosić Ewangelie w swoim środowisku życia. [slajd 11] Każdy z nas zadaje sobie pytanie, jak możemy po- móc Kościołowi w Chinach? Z pomocą w odpowiedzi na to pytanie wyszedł do nas papież Benedykt XVI, który zwrócił szczególną uwagę na modlitwę w intencji chrześcijan żyją- cych w Chinach. Zwracamy uwagę na to, że ustanowił on nawet specjalny dzień, w którym cały kościół modli się za kościół w Chinach. Podkreślamy jednak to, że ta modlitwa nie musi i nie może ograniczać się tylko do jednego dnia w roku, dlatego też każdego dnia powinniśmy pamiętać o naszych braciach i siostrach żyjących w Chinach. ZAKOŃCZENIE Kościół w Chinach przeżywa rozkwit, ale musimy być świa- podsumowa- domi, że każdego dnia chrześcijanie są za wiarę w Jezusa nie wyszydzani, poniżani, prześladowani, dyskryminowani, zamykani w więzieniach lub obozach pracy. Każdego dnia ktoś oddaje życie za wiarę w Pana. A mimo to nie znie- chęcają się, nie boją się głosić i żyć według Ewangelii na- wet przy zagrożeniu swojego życia. Nie jeden chrześcijanin w Europie w wolności nie potrafi tak żyć wiarą jak nasi bra- cia i siostry w Azji. MODLITWA 6. Chwała Ojcu… modlitwa anna wojtun kościół w chinach 221 GRUPA PRZYPAR AFIALNA młodzież, ministranci, Dzieci Maryi, KSM, ruchy ks. marcin wronka TAOIZM I ŚWIęTE GóRY CHIN Poziom Grupa przyparafialna Temat lekcji Taoizm i Święte Góry Chin. Modlitwa za Kościół w Chinach Cel wychowawczy Kształtować postawę otwartości na religie niechrześcijańskie Cel dydaktyczny Ukazać religię taoistyczną ogólny Cele dydaktyczne Zapoznać słuchaczy z wierzeniami taoistycznymi, operacyjne z rytuałami. Uczeń ma wiedzieć, że w taoizmie istnieją święte miejsca, np. góry. Słuchacz potrafi wymienić trzy pierwotne religie chińskie. Potrafi wymienić założycieli taoizmu. Pomoce metodyczne prezentacja, projektor Linki www.ssi.edu.pl/china/wronka.pptx www.youtube.com/watch?v=osal5ykvVy4 Korekta ks. Łukasz Libowski 225 PRZEBIEG ZAJęĆ Lp. Treść Metody Czas CZYNNOŚCI WSTęPNE 1. Modlitwa „Ojcze nasz” Modlitwa 1-2 2. [slajd 1] Prowadzący wita przybyłych. Mówi o tym, Wykład 2-5 że 24 maja w Chinach jest wspominana Matka Boża z Sheshan. [slajd 2] Tydzień przed tą datą i tydzień po niej, czyli od 17 do 31 maja, Kościół Katolicki modli się za chrześcijan w Chinach. Matka Boża z Sheshan jest patronką Chin i Kościoła w Chinach. Pierwsi chrześ- cijanie dotarli na tę górę w 1844 roku. W 1864 brat zakonny narodowości chińskiej zbudował na tej gó- rze altanę, w której umieścił obraz „Madonny z Shes- han”. Dziś nie wiadomo, co się z nim stało. Obecnie na tym wzgórzu istnieją dwa kościoły. Jeden w po- łowie wzgórza, a drugi na szczycie. Ten ostatni jest bazyliką mniejszą, przy której stoi dzwonnica. Na jej szczycie umieszczona jest figura Maryi podnoszącej Dzieciątko – z daleka wygląda to jak krzyż. Bazylika na Sheshan jest miejscem pielgrzymkowym wielu ka- tolików w Chinach. [slajd 3] Tutaj widzimy bazylikę na Sheshan. To jest ten górny kościół. Niedaleko niego mieści się też Szanghajskie Obserwatorium Astronomiczne. Wokół wzgórza Sheshan jest wiele wodnych kanałów. Rośnie tam też mnóstwo bambusów, co nadaje temu miejscu dużą atrakcyjność ze względu na piękno krajobrazu. Dlatego też inną nazwą Sheshan jest „Góra zielonych bambusów”. 226 grupa przyparafialna ZARYSOWANIE TEMATU 3. [slajd 4] Przejdźmy teraz do religii i systemów filozo- Wykład 5-9 ficznych, które od początków państwowości istniały w Kraju Środka. Są nimi taoizm, buddyzm i konfucja- nizm. Po lewej stronie widać posąg Buddy, zaś zdjęcie po prawej przedstawia Konfucjusza. Dzisiaj będziemy zajmowali się taoizmem. 4. [slajd 5] Za założycieli taoizmu uważa się dwóch męd- Wykład 9-15 rców, których imiona brzmią: Laozi oraz Zhuangzi. W vi i iii w. p.n.e. uporządkowali oni wcześniejsze myśli filozoficzne różnych mędrców chińskich. Do- dali też swoje myśli i w ten sposób napisali ważne dla religii taoistycznej dzieła. [slajd 6] Laozi, który różnie jest tłumaczony na język polski, najprawdopodobniej w ogóle nie istniał. Jego imię tłumaczy się jako „stary mistrz”. Naprawdę na- zywał się Er Li. Żył on w vi wieku p.n.e. na dworze cesarskim za dynastii Zhou. Pracował w pałacowym archiwum. [slajd 7] Legenda podaje, że pewnego razu opuścił pa- łac, ponieważ widział, że dynastia chyli się ku upad- kowi. Odjechał na czarnym wole. Podróżując pewną przełęczą spotkał tam strażnika Yin Xina, któremu przekazał swoje nauki. W ten sposób miałaby powstać jedna z ważnych dla taoizmu ksiąg – Daode jing. [slajd 8] Za czasów dynastii Han, która panowała od 206 roku p.n.e. do 220 roku n.e., został uznany za boga. Tutaj możemy zauważyć 5 metrowy posąg La- oziego w Quanzhou. Jest on wyrazem wdzięczności, pamięci, a także uczczenia jego osoby. [slajd 9] Laozi razem z dwoma innymi bóstwami (Yuanshi tianzun oraz Daozhun) określani są jako Sanqing, czyli Trzej Czyści. marcin wronka taoizm i święte góry chin 227 [slajd 10] Tutaj możemy zobaczyć przykład taoistycz- nego tekstu pochodzącego z xix wieku. [slajd 11] Drugą ważną postacią w religii taoistycznej jest Zhuangzi. Na jego temat nie ma zbyt wielu in- formacji. Najprawdopodobniej żył w iii wieku p.n.e. Jest autorem drugiego ważnego zbioru myśli mędrców chińskich. Ten zbiór określany jest imieniem jego autora. POGŁęBIENIE TEMATU 5. [slajd 12] Taoizm ma w sobie dwa nurty – taoizm reli- Wykład 15-20 gijny i filozoficzny. Dwa sposoby wyznawania taoizmu sprowadzają się do jedności z dao. Czym jest zatem owo dao? 6. [slajd 13] Trudno jest określić dao, ponieważ – jak pi- Wykład 20-25 sze Laozi – jeśli opisze się dao, to nie jest to wtedy już prawdziwe dao. W pewnym sensie jest ono poniekąd niepoznawalne dla człowieka. Mimo to, można po- wiedzieć, że dao jest zasadą, na której opiera się cały wszechświat, ono przenika świat, kieruje nim i pod- trzymuje go w istnieniu – dzięki niemu świat może żyć i tym samym człowiek, który jest częścią świata. Dlatego też w taoizmie dąży się do zjednoczenia z dao, m.in. poprzez harmonię przyrodą, a także poprzez cnotliwe życie. Te dwa elementy umożliwiają osiąg- nięcie nieśmiertelności. O tym właśnie mówi Daode jing, które tłumaczy się jako „Księgę Drogi i Cnoty”. „Dao” jest drogą, sposobem na osiągnięcie harmonii, zaś „De” tłumaczy się jako cnotę lub moc. [slajd 14] W taoizmie istotną rolę odgrywają też Nie- biosa. Traktowane są one jako najwyższa instan- cja. W Niebie znajduje się wiele bóstw, m.in. Ośmiu Nieśmiertelnych. Uważa się, że za życia posiedli oni 228 grupa przyparafialna nadprzyrodzone zdolności, a po śmierci dostąpili nieśmiertelności i boskiej czci. Odgrywają dużą rolę w taoizmie religijnym. Tradycyjnie w sztuce przedsta- wia się ich jako składających życzenia, płynących po morzu do bogini Xiwangmu lub stojących na tarasie bądź w pawilonie. [slajd 15] Prawie każde z pomieszczeń czy miejsc po- siada swoje bóstwo opiekuńcze. Np. góry, rzeki, jaskinie, a także pomieszczenia w domu. Najpopularniejszym bóstwem domowym jest Zao Jun, bóstwo kuchni, któ- rego możecie zobaczyć na tym slajdzie. Innym z bóstw jest Jadeitowy Cesarz stojący na szczycie niebiańskiej hierarchii. W taoizmie występuje także bogini Gua- nyin, która jest boginią współczucia i dlatego jest jedną z ulubionych bogiń Chińczyków. 7. [slajd 16] Te wszystkie elementy tworzą chińską re- Wykład 25-42 ligię ludową, w której oprócz elementów taoistycz- nych obecnych jest wiele motywów konfucjańskich czy buddyjskich. Jest to więc „zlepek” różnych trady- cji i rytuałów. Za chwilę zostaną przedstawione przy- kładowe rytuały, które pochodzą głównie z nurtów taoistycznych. [slajd 17] W tej religii występuje medytacja, która ma ułatwić osiągnięcie harmonii z dao. Po prawej stronie widać w jaki sposób w sztuce chińskiej przedstawiano medytację. [slajd 18] Poza tym religijny Chińczyk zanosi także swoje modlitwy do różnych bóstw, w zależności od swoich potrzeb i problemów. Zaniesienie modlitwy do Niebios polega na zapaleniu kadzidła w świątyni. [slajd 19] Świątynie chińskie budowane są na osi pół- noc-południe (z kolei w chrześcijaństwie najczęściej na linii wschód-zachód). Od strony południowej znajduje się wejście. W głównej Sali znajduje się posąg Laoziego. marcin wronka taoizm i święte góry chin 229 Oprócz niego występują także posągi czy malowidła przedstawiające sceny z mitologii chińskiej, np. uka- zujące Ośmiu Nieśmiertelnych. W świątyni chińskiej jest wiele ołtarzy, każdy poświęcony innemu bóstwu. Oto kilka przykładów świątyń: [slajdy 20-23] Przykłady kilku świątyń chińskich. [slajd 24] Religijność wśród Chińczyków wyraża się także w pielgrzymowaniu do miejsc świętych. W taoi- zmie takimi miejscami są święte góry. Ta mapa przed- stawia dziewięć świętych gór w Chinach. Te oznaczone czerwoną kropką są kojarzone z religię taoistyczną, zaś te oznaczone gwiazdką kojarzone są z buddyzmem. [slajd 25-26] Jedną z najważniejszych gór jest Tajshan. Święta góra Wschodu. Związana jest ona ściśle z osobą cesarza. Po objęciu tronu cesarz w towarzystwie wyso- kich urzędników udawał się na tę górę, by złożyć spe- cjalną ofiarę zwaną „feng”. Jeśli ta ofiara została przy- jęta wróżyło to szczęście dynastii cesarskiej, w prze- ciwnym wypadku oznaczało rychły upadek dynastii. Na szlaku pielgrzymkowym prowadzącym na szczyt znajduje się wiele pawilonów i świątyń. W leżących na szlaku kamieniach wyryto święte teksty i modlitwy. [slajd 27-29] Góra Songshan. Święta góra Środka. Pierwsza świątynia została wybudowana na tej górze w 118 roku p.n.e. Obecnie, po wielokrotnych przebu- dowaniach, znajduje się tam największy w prowincji Henan kompleks świątynny. [slajd 30-32] Góra Hengshan. Święta góra Północy. Znajduje się tutaj jeden z najbardziej niezwykłych klasztorów w Chinach – tzw. Wiszący Klasztor zbudo- wany w vi wieku. Z klasztoru prowadzą aż na szczyt wąskie schody wykute w skale tuż nad przepaścią. [slajd 33-35] Góra Huashan. Święta góra Zachodu. Wejście na nią określane jest jako najtrudniejszy szlak turystyczny na świecie. 230 grupa przyparafialna [slajd 36] Góra Nanshan (zwana jest także Heng). Święta góra Południa. Chińczycy uważają ją za pa- tronkę zwierząt lądowych. Zdjęcie przedstawia świą- tynię na szczycie góry. [slajd 37] W taoizmie przykłada się wielką wagę do ży- cia rodzinnego. Dlatego też chwile radosne, jak ślub, czy smutne, jak śmierć osoby bliskiej, są z odpowied- nią czcią obchodzone. [slajd 38] W przypadku zaślubin dużą rolę odgrywają przygotowania do nich. Poprzedzone są one zaręczy- nami. Z kolei przed zaręczynami astrolog stawia ho- roskop przyszłym małżonkom, by mogli wybrać naj- korzystniejszą dla siebie datę ślubu. Podczas ceremonii ślubnej ważne jest zachowanie harmonii, czyli „dao”. Polega to na odpowiednim ustawieniu. Rodzina pana młodego zajmuje miejsce po stronie wschodniej (strona „jang”), zaś panny młodej po stornie zachod- niej (strona „jin”). Symbolicznym obrazem harmonii jest „jin-jang”, które oznacza pierwiastek żeński i mę- ski w świecie, który dzięki „dao” można zharmonizo- wać. Na obrazku widoczna jest procesja weselna. [slajd 39] W przypadku śmierci odprawia się odpo- wiedni rytuał. Tutaj także, tak jak w przypadku zaślu- bin, mężczyźni zajmują stronę wschodnią („jang”), zaś kobiety stronę zachodnią („jin”). Warto zauważyć, że w tradycji chińskiej kolorem żałoby jest biały. [slajd 40] Ceremonia „jiao” związana jest z przesileniem zimowym. Wtedy też poprzez zabawę, muzykę, tańce, kapłani taoistyczni starają się odpędzić złe duchy. ZAKOŃCZENIE 8. Prowadzący zachęca do wspólnej modlitwy za chrześ- Modlitwa 42-45 cijan w Chinach za wstawiennictwem Matki Bożej z Sheshan, którą ułożył papież Benedykt XVI. marcin wronka taoizm i święte góry chin 231 BIBLIOGR AFIA 1. bukowski k., Religie świata wobec chrześcijaństwa, Kraków 1999, s. 65-79. 2. pasek z., Miejsca święte. Leksykon, Kraków 1998, s. 206-207 („Pięć świętych gór Chin”). 3. Religie świata. Encyklopedia PWN. Wierzenia, bogowie i święte księgi, War- szawa 2006, s. 220-221 („Dao”), s. 502 („Laozi”), s. 778-779 („Taoizm”). 4. Religie świata. Tablice porównawcze, tłum. J. Koloczyńska, Warszawa 2003, s. 14, 16, 23, 67, 198, 268. 232 grupa przyparafialna DOROŚLI KIK, chóry, Caritas i inne grupy zaangażowane w życie prafii andrzej zdybel PRZYSZŁOŚĆ KOŚCIOŁA W CHINACH Poziom Klub Inteligencji Katolickiej Cel wychowawczy Pogłębienie wśród uczestników umiejętności samodziel- nej analizy informacji oraz wyciągania na ich podstawie wniosków. Cel dydaktyczny Członkowie KIK powinni: 1. Potrafić scharakteryzować obecną sytuację Kościoła Cele dydaktyczne w Chinach. operacyjne 2. Rozumieć, jaką rolę może odegrać chrześcijaństwo w Chinach. 3. Wiedzieć, co chrześcijaństwo ma do zaoferowania tamtejszemu społeczeństwu. Linki www.ssi.edu.pl/china/zdybel.ppsx www.youtube.com/watch?v=6IPnhI-2HSo&feature= youtu.be Tagi Chiny Chrześcijaństwo Kościół katolicyzm Azja Wschodnia Państwo Środka Rozwój Chin Andrzej Zdybel Przyszłość Kościoła w Chinach Katechezy Chińskie Klejnowski Różycki dkr Korekta Sylwia Kaplyta 235 PRZEBIEG K ATECHEZY Lp. Treść Metoda CZYNNOŚCI WSTęPNE 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus… modlitwa Modlitwa na wprowadzenie: Ojcze nasz… ZARYSOWANIE TEMATU 2 W ramach wstępu osoba prowadząca omawia obecną sytuację wykład Kościoła katolickiego w Chinach: Prof. Anthony W. Clark – znawca Chin z Whitworth Uni- versity w USA, pisał na łamach „Catholic World Report”, że „obecnie Chiny mają najszybciej na świecie rosnącą go- spodarkę, najszybciej rozwijające się miasta, drugą najszyb- ciej rosnącą populację i prawdopodobnie najszybciej roz- wijającą się liczbę chrześcijan”. Zauważył, że kiedy prze- wodniczący Mao Zedong ogłosił w 1949 roku utworzenie Republiki Ludowej, w Chinach było około 4 milionów chrześcijan. Dziś, 63 lata później, jest ich już prawdopodob- nie 70 milionów1. Z czego około 9 milionów to katolicy2. Kościół katolicki jest tam podzielony na, uznawany przez ko- munistyczne władze Chin: „Kościół oficjalny” o raz „Koś- ciół podziemny”. Podział ten sięga lat pięćdziesiątych dwu- dziestego wieku. W 1951 r. usunięto z Chin prawie wszyst- kich misjonarzy zagranicznych (w tym biskupów), pod pre- tekstem szpiegostwa i współdziałania z wrogami rewolucji. 1 Sytuacja Kościoła w Chinach. Jak jest naprawdę?, link: http://www.piotrskarga.pl/ps,9785, 12,0,1,I,informacje.html 2 Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World’s Christian Population, 2011.12.19, link: http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-china.aspx 236 dorośli Duchowni i siostry zakonne zostali uwięzieni i poddani mi- mowolnej indoktrynacji. Znaczną część instytucji kościelnych upaństwowiono. W tym samym roku kontrolę nad wszyst- kimi wspólnotami religijnymi przejęło Biuro ds. Religijnych przy Radzie Państwa. Partii udało się zmusić niektórych przedstawicieli chrześcijańskich Kościołów do podpisania tzw. Manifestu chrześcijańskiego (1950), w którym zostali oni zobowiązani do lojalności wobec państwa. Proklamowano wtedy zasadę „trzech autonomii”: samoutrzymania, czyli nie- przyjmowania pomocy finansowej z zagranicy, samoewan- gelizacji, czyli głoszenia Ewangelii bez udziału misjonarzy zagranicznych oraz samozarządzania, czyli samodzielnego kierowania Kościołem niezależnie od Stolicy Apostolskiej. Nieliczni biskupi, którzy chcieli uratować istnienie Kościoła „w Chinach, w 1957 r. założyli Patriotyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich, przyjmując wyżej wymienione zasady. Jednak większość księży i świeckich ich nie zaakceptowała. Zwłaszcza że Pius XII w encyklice „Ad Sinarum gentem” „z 1954 r. przestrzegał przed akceptacją schizmy i podporząd- kowaniem się władzom świeckim3. Niektórzy kapłani, aby zapewnić posługę duszpasterską swoim wspólnotom, przy jednoczesnym zachowaniu wierności względem Stolicy Apo- stolskiej, zmuszeni byli do potajemnego przyjęcia święceń bi- skupich. Inni, związani z Kościołem patriotycznym, zgodzili się na przyjęcie święceń bez aprobaty Stolicy Apostolskiej, lecz później, zwrócili się z prośbą o przyjęcie do wspólnoty z Bi- skupem Rzymu. W tych przypadkach Ojciec Święty zezwolił im na pełnoprawne wykonywanie jurysdykcji biskupiej. Trze- cią, najmniej liczną grupę, stanowią ci, którzy przyjęli świę- cenia biskupie bez zgody papieskiej i nie uzyskali jej, aż po dzień dzisiejszy. W tej rozłamowej sytuacji bardzo pozytywną zmianą jest fakt, iż widocznych jest coraz więcej obszarów wspólnego działania Kościoła „oficjalnego” i „podziemnego”. 3 k. tomasik, Kościół w Chinach, 2009.05.23, link: http://ekai.pl/wydarzenia/raport/x20304/ kosciol-w-chinach/?print=1 andrzej zdybel przyszłość kościoła w chinach 237 Wielu biskupów z podziemia współpracuje z biskupami Kościoła oficjalnego, posiadającymi aprobatę papieską. Na uwagę zasługuje również fakt, iż wielu biskupów Kościoła „oficjalnego” podjęło decyzję o nieuczestniczeniu w odby- wającym się pod koniec 2010 roku Zgromadzeniu Przed- stawicieli Katolików Chińskich, które miało dokonać m.in. wyboru nieuznawanej przez Stolicę Apostolską – Rady Bi- skupów Chińskich4. 4 Uczestnicy oglądają prezentację. prezentacja POGŁęBIENIE TEMATU 5 Osoba prowadząca rozwija główne myśli zawarte w prezentacji: wykład W przypadku refleksji dotyczących przyszłości Kościoła w Chinach warto odpowiedzieć sobie na pytanie: co chrześ- cijaństwo ma do zaoferowania mieszkańcom Chin? Społe- czeństwo chińskie żyje dziś w kręgu doświadczeń krań- cowego sekularyzmu, materializmu i rozkładu cywiliza- cyjnego będącego konsekwencją dewaluacji religii. Życie zdominowane przez korupcję i kult pieniądza, staje się co- raz bardziej pustynią bez Boga, życiem odciętym od osta- tecznego źródła prawdy i miłości. Drogą ku lepszej przy- szłości dla Chin – zdaniem dyrektora Instytutu Badań nad Religiami: profesora He Guanghu – może być rze- telna reforma polityczna, bazująca na odnowie moral- nej społeczeństwa5. Jedynie większe uświadomienie mo- ralne społeczeństwa może przyczynić się do naprawy sy- stemu społeczno-politycznego. I właśnie na tej płaszczyź- nie wielką rolę odegra zapewne religia. Trudno jest przy- jąć, iż marksizm-maoizm udziela satysfakcjonującej odpo- wiedzi na pytania dotyczące istoty i sensu ludzkiego życia. 4 s. karczewski, Wierność ma swoją cenę, 2011.05.11, link: http://www.naszdziennik.pl/index. php?dat=20110524&typ=wi&id=wi06.txt 5 l. górka, Religia i nadzieja, www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TE/konferencja.html 238 dorośli W tym kontekście chrześcijaństwo może skupić więk- szą uwagę społeczeństwa na pierwiastkach duchowych, a co za tym idzie nadać ludzkiemu życiu głębię. Poza tym, nasza religia może ubogacić tamtejszy etos, o chrześcijań- ską koncepcję grzechu i w ten sposób uświadomić ludziom, w jak dużym stopniu nasze czyny konstytuują rzeczywi- stość. Jest to ważne dlatego, iż w krajach, gdzie silnie zako- rzeniony jest buddyzm, zło często postrzegane jest jedynie jako wynik niewiedzy. Deprecjonuje się zatem skutki ludz- kich czynów. Ponadto w tradycji religijnej Chin nie istnieje idea transcendentnego Boga. Jest to jedną z przyczyn tego, iż w Państwie Środka tak niewielu jest idealistów, co utrud- nia budowę społeczeństwa demokratycznego. Historyczną tragedią tego kraju jest brak transcendencji, to, że grzeszni, niedoskonali i ograniczeni ludzie uznani zo- stali tam za „bóstwa”, co w efekcie miało katastrofalne skutki (maoizm, absolutyzm cesarzy chińskich). Boga niczym nie można zastąpić. Bez Boga nie można zrozumieć człowieka oraz ostatecznego sensu ludzkiej egzystencji. Skutkiem braku Boga jest dyktatura bezwzględności, zupełne zamknięcie się na miłosierdzie. Bez Boga, jak twierdzi wspomniany już He Guanghu, zachwiana zostaje integralność osoby ludzkiej. Chrześcijańska idea transcendencji zakłada, że świat jest re- latywny, ograniczony, zmienny i niedoskonały. Implikacją tego założenia jest bardziej realistyczna możliwość oceny świata oraz brak absolutyzacji doczesności – są to elementy, których bardzo potrzebuje współczesny świat. Istotną rolę również odegrać może chrześcijaństwo. Otwierając Chiny na dobrodziejstwa kultury zachodniej, a co za tym idzie na takie wartości jak demokracja, wolność słowa oraz niezby- walna godność istoty ludzkiej. Już dziś coraz wyraźniej do- strzegalna jest kapitalizacja i westernizacja Republiki Chiń- skiej. Zdaniem byłego publicysty magazynu „Time”, profe- sora Davida Aikmana, wciąż aktualne jest tam pytanie od- nośnie źródeł powodzenia i potęgi państw zachodnich. andrzej zdybel przyszłość kościoła w chinach 239 Wielu Chińczyków dopatruje się owych źródeł właśnie w religii chrześcijańskiej6. Chrześcijaństwo jest w Chi- nach coraz częściej postrzegane jako droga do zrozumie- nia kultury zachodniej (europejskiej i amerykańskiej), ponieważ w sposób decydujący kształtowało ono wzorce wartości ludzkich, normy etyczne, kodeks rytuałów i za- chowań oraz nieustannie towarzyszyło procesowi moder- nizacji. Chcąc zrozumieć świat współczesny (zdomino- wany przez cywilizację zachodnią), konieczne wydaje się również poznanie chrześcijaństwa. Nie jest już ono wy- łącznie „instrumentem zachodniego imperializmu” czy „zabobonem”, jak głosiła Komunistyczna Partia Chin i jak twierdzili niektórzy marksistowscy badacze jeszcze kilkanaście lat temu, lecz istotą tego, co nazywa się kul- turą i cywilizacją współczesną – argumentują niektórzy intelektualiści w Chinach – nawiązując niekiedy wprost do tezy Maxa Webera o kapitalizmie i etyce protestan- ckiej7. W tym kontekście nietrudno zauważyć, iż obecnie chrześcijaństwo w Chinach (również w jego katolickim wydaniu), posiada znacznie korzystniejsze warunki roz- woju niż dawniej. Interesującą kwestią wydaje się także to, jakie ewen- tualne religijne konotacje, będzie mieć dynamiczny roz- wój gospodarczy Chin. Współcześni socjologowie religii wskazują na związki między wzrostem zamożności spo- łeczeństwa, a spadkiem religijności. Warto jednak być świadomym faktu, iż wzrost zamożności dotyczy przede wszystkim bogatszych warstw społeczeństwa. Miliony osób omijają dobrodziejstwa związane z boomem gospo- darczym. Nie bez powodu Chiny bywają czasem, okre- ślane mianem „bogatego kraju biednych ludzi”. 6 d. aikman, Jesus in Beijing: How Christianity is Transforming China and Changing the Global Balance of Power, www.youtube.com/watch?v=fvgveawp4oY 7 r. malek, Chrześcijaństwo – nadzieja dla Chin? www.wiez.pl/miesiecznik/%3bs, miesiecznik_szczegoly,id,36,art,2857 240 dorośli PODSUMOWANIE 6 Prowadzący podaje następujące tematy do dyskusji: dyskusja zor- − W jakim kierunku pójdą Chiny? Czy w ślad za dyna- ganizowana micznym rozwojem gospodarczym tego kraju, nastąpi rów- nie dynamiczny rozwój religii chrześcijańskiej? Czy może obecne zafascynowanie chrześcijaństwem w Państwie Środka, okaże się jedynie zjawiskiem krótkotrwałym? − Czy chrześcijaństwo ma realne szanse, by – obok takich religii jak buddyzm, konfucjanizm i taoizm – stać się istot- nym komponentem tamtejszej cywilizacji? − Co można zrobić, aby chrześcijaństwo zostało uznane w Chinach, za rodzimy element etyczno-religijny? ZAKOŃCZENIE 7 Modlitwa na zakończenie: modlitwa Wierzę w Boga Ojca… andrzej zdybel przyszłość kościoła w chinach 241 urszula piętka ZEN W PERSPEKTY WIE POSZUKIWANIA ODPOWIEDZI NA NAJGŁęBSZE POTRZEBY CZŁOWIEK A Poziom Wykład dla młodzieży i dorosłych Linki www.ssi.edu.pl/china/pietka01.ppsx Tagi Urszula Piętka Zen Chan Chiny Chińskie Katechezy Dariusz Klejnowski Różycki dkr Korekta Piotr Sękowski 243 [slajd 3] Słysząc słowo „zen” najczęściej myślimy o pochodzącej ze Wschodu me- dytacji służącej osiągnięciu oświecenia, wewnętrznej wolności i harmonii. Nie- którzy uważają, że zen to sposób na odprężenie, relaks, poprawę samopoczucia. Czy słusznie? Czy nie jest to spojrzenie zawężone? Czym właściwie jest zen? Czy jest religią, czy tylko systemem ideowym lub metafizycznym? Czym się zajmuje? Czego szuka? Co chce osiągnąć? Czego wymaga? Co obiecuje? Co proponuje? W czym tkwi sekret atrakcyjności zen dla współczesnego Europejczyka? Czy ofe- ruje coś, co może służyć chrześcijaninowi? [slajd 4] Zen składa obietnicę doprowadzenia do ostatecznego spełnienia: „W zen wyjaśnia się, że to doznanie najgłębszej istoty (wewnętrznej ciszy) jest poza nazwami. Mogłoby być ono nazwane «Naturą Buddy» lub też «Absolutem» lub też «Duchem» czy np. «Naturą Boga», ale, gdy się go doświadcza, wtedy od- krywa się, że ten stan jest poza nazwą, jest nienazwany – istniał zawsze, zanim powstał jeszcze ludzki język […] Nieżyjący już koreański mistrz Zen (Soen Se Nim) Seung Sahn o całej ścieżce Zen (wszystkich jej etapach) mówił słowami Jezusa – Zen jest Drogą, Prawdą i Życiem, gdzie Droga – to doświadczanie naj- głębszej ciszy, Pierwotnego Punktu, boskiej natury, Pustki; Prawda – to doświad- czanie czystości wszystkiego – piękna i miłości zawartej we wszystkich ludziach i rzeczach, które widzimy, gdy nasz umysł wyciszy się i przestaje być pomieszany; Życie – oznacza bycie w pełni obecnym w każdej chwili naszego życia – właściwa i harmonijna reakcja na każdą sytuację; wyrażanie aktywnego Współczucia, op- artego na dostrzeganiu czystości i miłości we wszystkim”1. [slajd 5] Czyż nie są to aspekty religijne? Nieliczni jednak zdają sobie sprawę z tego, że praktyka zen, odnosząc się do najgłębszych pokładów ducho- wości człowieka, pretenduje do bycia źródłem odpowiedzi na ostateczne jego pytania, do stanowienia sensu jego istnienia. Podobnie mało znane jest to, że zen wymaga żelaznej dyscypliny, a proponowany przez zen trening duchowy jest sprawą bardzo poważną, bywa sprawą życia i śmierci. W opracowaniach na temat zen spotykamy często język literacki, wręcz poetycki i trudno uchwycić konkrety. [slajd 5] Potocznie definiuje się zen jako religię w rozumieniu odłamu buddy- zmu, choć zdarza się również potępianie takiego ujęcia, zależnie od przyjmowa- nej koncepcji rozumienia celu tej metody. W różnych kulturach, postrzegany ca- łościowo, może on posiadać cechy religii. Europejscy propagatorzy zen akcentują 1 r. seremet, Pełnia harmonii i dobrostanu. Zen i medytacja zen, http://www.seremet.org/zen. html,, 15.03.2012. 244 dorośli często, że jest to przeżywane doświadczenie, czy też „prosta siedząca praktyka”, stopniowe, spokojne przeżywanie każdego wysiłku i każdej czynności. W niniejszym opracowaniu chodzi o spojrzenie na zen w aspekcie jego hi- storycznych i ideowych źródeł, jednak ze zwróceniem uwagi na współczesne za- interesowanie nim. 1. niezbędne terminy [slajd 6] Określenie zen pochodzi z języka japońskiego – zen – japońskie 禅 – co znaczy medytacja. W Chinach tę szkołę (metodę rozwoju duchowego) nazy- wano chán (wym.: czan) – 禪那 (chiński tradycyjny, chánna) – 禅那, 禅 (chiński uproszczony), co jest chińską modyfikacją sanskryckiego terminu ध ् यान dhyāna, który również oznacza medytację. Początkowo słowo to było wymawiane przez Chińczyków jako channa, a po skróceniu jako chán. Samo pojęcie chán nie powstało od razu i właściwie weszło do powszech- nego użycia na określenie „medytacyjnej szkoły buddyzmu chińskiego” dopiero w ix wieku. Początkowo częstym określeniem tej szkoły był termin xinzong czyli „doktryna umysłu”. Nie odnosiło się ono do zwykłego umysłu, czy do tego, co potocznie nazywamy umysłem, lecz do umysłu ostatecznego – do umysłu buddy. Równie często adepci nowej szkoły nazywani byli „uczniami Lankavatary”. In- nym określeniem był termin foxin zong – „szkoła serca Buddy”. Nazwy te będą jeszcze wyjaśniane w opracowaniu. 2. trochę historii [slajd 7] Historycznie buddyzm zen (chin. chán, kor. soen) jest jedną ze szkół buddyzmu mahajanistycznego, kładącą nacisk na praktykę medytacji zazen (jap. za – siedzieć, zen – medytacja). Szkoła ta rozwinęła się w vi i vii wieku w Chinach pod nazwą chán. Jest to jedna z najważniejszych szkół chińskiego buddyzmu, należy ona do praktycznej i medytacyjnej tradycji buddyzmu, w odróżnieniu od teoretycznej i filozoficznej tradycji doktrynalnej. Czy jednak zen i chán są tym samym, czy też o zen można mówić dopiero po przeniesie- niu chán do Japonii? Japońska kultura odcisnęła niewątpliwie silne piętno na zen, ale jednocześnie w samej tradycji zen za pierwszego patriarchę tej szkoły przyjmowany jest założyciel chán Bodhidharma, co przemawia za uznaniem kontynuacji. urszula piętka zen 245 [slajd 8] Według nauk buddyjskich wszelkie cierpienia i poczucie niezaspo- kojenia mają źródło w podstawowej niewiedzy dotyczącej tego, czym w istocie jesteśmy. Człowiek, utożsamiając się ze swoim ego, przeżywając siebie jako ode- rwaną od otoczenia jednostkę nie potrafi doświadczać swojej prawdziwej natury. Praktyka medytacyjna wskazuje drogę pozwalającą uporać się z tym złudzeniem i uzyskać dostęp do poczucia pełni, wolności, radości i współczucia. Jako pierw- szy dokonał tego Siddharta Gotama, żyjący w Indiach w latach 563-483 p.n.e., który przybrał imię Budda, czyli Przebudzony. Oświecony umysł Buddy przed- stawiany jest symbolicznie przez wizerunki siedzącego Buddy, promieniujące siłą, spokojem i mądrością. Postawa Buddy, rozumiana jako stan umysłu, pozwala działać uważnie, skutecznie, odpowiedzialnie, zdecydowanie, ze współczuciem i w harmonii ze wszystkim. [slajd 9] Wyznawcy chán wskazywali jego źródło wprost u Buddy Siakjam- muniego, dlatego też często chán nazywany był foxin zong – szkołą, czy też doktryną serca Buddy, co podkreślało, że jest, według praktykujących chán, jakby kwintesencją nauk samego Buddy. Chán odwołuje się zawsze do sceny przekazania Dharmy przez Buddę dla Mahākāśyapy na Górze Sępa (Grdhra- kuta). Została ona przekazana od nauczyciela do ucznia w charakterystyczny dla późniejszego chán sposób: poza słowami i literami. Według legendy pew- nego wieczoru, kiedy ziemskie życie Buddy dobiegało końca, siedział on oto- czony uczniami w małym miasteczku na północy Indii. Ānanda, jego ulu- biony uczeń, zapytał: – Mistrzu, już wiele lat podążamy za twoją nauką, czy mógłbyś nam teraz powiedzieć, co jest jej istotą? Wszyscy zebrani oczekiwali na odpowiedź, ale Budda w milczeniu podniósł kwiat i uśmiechnął się. Jedy- nie Mahākāśyapa intuicyjnie pojął sens tej milczącej odpowiedzi i to on stał się pierwszym patriarchą. Tradycja zen sięga tego spotkania. „Choć wyrosły w łonie najstarszej buddyjskiej tradycji, zen jest jak żywa woda, odnawiająca się bez przerwy (…) Jest zawsze świeży i w każdej chwili tworzy siebie na nowo” ( Taisen Deshimaru, Prawdziwy zen) 2 . [slajd 10] Mahākāśyapa przekazał naukę serca Buddy Ānandzie, który został drugim patriarchą w linii przekazu dhyāny. Obaj patriarchowie byli całkowi- cie różnymi ludźmi. Mahākaśyapa słynął z surowości obyczajów, żył w celibacie i podejmował wiele różnych ascetycznych praktyk. Ānanda był z kolei dobrym, łagodnym i współczującym człowiekiem. W zen znajdujemy więc ich osobiste ce- 2 zazen international, Sangha Soto Zen uczniów Mistrza Kaisena w Polsce. Zen, http:// www.zazen.pl/?pl_zen,6, 15.03.2012. 246 dorośli chy nierozerwalnie ze sobą związane. Ānanda przekazał Dharmę Buddy swojemu uczniowi i tak przekaz ten dokonuje się do dziś. [slajd 11] 28. patriarchą indyjskiego buddyzmu stał się w v wieku n.e. Bod- hidharma (達摩). Jako starszy człowiek udał się do Chin (według różnych źró- deł ok. 520 roku lub w drugiej połowie v w.). Buddyzm znany był w Chinach już od i wieku n.e., ale dopiero w iv w. rodowici Chińczycy uzyskali pozwolenie na wstępowanie do klasztorów. W iv i v wieku istnieli już w Chinach mnisi na- uczający doktryny podobnej do tej, która później powstała w szkole chán. Po la- tach wędrówek Bodhidharma osiadł w końcu w klasztorze Shaolin. Rozkwitały wówczas szeroko różne nauki i szkoły buddyjskie, które opierały się na obszernej literaturze. Podstawowym tekstem szkoły chán była sutra Lankavatara, co znaczy dosłownie „objawienie (Buddy) na Lance (Cejlonie)”, dlatego też chińską szkołę dhyāny nazywano w początkach jej istnienia szkołą Lankavatary. W odróżnieniu jednak od innych szkół buddyzmu zależnych od literatury kanonicznej, tu ko- rzystano z niej na samym początku tylko ze względu na zawarty w niej opis do- świadczenia oświecenia. [slajd 12] Szkoła chán była więc bardzo mała: mistrz i kilku uczniów. Jej cha- rakter był surowy, wręcz ascetyczny. Według pierwszych wyznawców chán, me- dytacją był długotrwały wysiłek świadomości, dzięki któremu można było stać się bezpośrednio świadomymi tych jej źródeł, które wytwarzają naszą chęć do życia, nasze dążenie do niego lub też do czegoś większego od samego życia. Nie było to więc już zwyczajne myślenie, gdyż jest ono zawsze pośrednio lub bezpośred- nio związane ze środowiskiem i zmysłami, nawet wtedy, gdy jest to tzw. myślenie abstrakcyjne. Po śmierci Bodhidharmy nastąpił rozłam zen na szkołę północną, twier- dzącą, że oświecenie można uzyskać stopniowo i południową, uważającą, że oświecenie uzyskuje się nagle i spontanicznie. [slajd 13] Największy rozwój chińskiego chán przypada na lata 600-900 n.e. (epoka Tang). Ośrodki religijne były bowiem wspierane przez ówczesnych wład- ców. W tym czasie chán podzielił się na pięć głównych linii: caodong, yunmen, fayan, guiyang i linji. Do dziś przetrwały tylko dwie z nich: szkoła caodong oraz szkoła linji. Obydwie pochodzą z południowej wersji chán (przyjmującej nagłe, spontaniczne oświecenie). Linji wchłonęła na przestrzeni lat wszystkie linie tradycji zen oprócz ca- odong. Z linji później wydzieliły się inne szkoły. Linji i caodong różnią się głów- nie technikami medytacyjnymi. Obydwie szkoły używają jednak wszystkich urszula piętka zen 247 odmian medytacji znanych w zen. Linji ma swoją główną siedzibę w klasztorze Shaolin w Chinach. Jak już wspominano w vii w. zen został przeniesiona z Chin do Korei i Wietnamu, a w xii w. do Japonii. Chiński chán (zen) począł się chylić ku upad- kowi po epoce Song, po czym, w czasach dynastii Ming, uległ zmieszaniu z bud- dyjską szkołą Czystej Ziemi. [slajd 14] Do Japonii chán przeniósł mnich Dōshō (628–670). Założył pierw- sze miejsce praktyki zen w Japonii w Narze, ale nie pozostawił linii przekazu Dharmy. W viii wieku do Japonii przybył chiński mistrz chán Daoxuan, a nieco później przybył z Chin Yigong. Jednak Japonia nie była jeszcze gotowa do przy- jęcia chán i o tych prekursorach wkrótce zapomniano. Dopiero trzysta lat póź- niej mnich Kaku (ur. 1142) udał się do Chin i tam praktykował chán u jed- nego z mistrzów. Powrócił do kraju, i propagował chán, ale niestety bez sukcesu. W końcu udał się w góry aby praktykować go samotnie. Punktem zwrotnym był dwukrotny pobyt w Chinach Myōana Eisaia (1141–1215). W jego ślady poszli: Eisai Dōgen Kigen (1200–1253) jeden z najwybitniejszych mistrzów zen i jeden z największych myślicieli Japonii, oraz Enni Ben’en (1202–1280). [slajd 15] Tradycja zen uznaje sześciu patriarchów. Pierwszym był Bodhid- harma, żyjący w latach ok. 440-528), 28. patriarcha buddyzmu indyjskiego, miał on niewielu uczniów, źródła mówią o pięciu. Następnie byli to kolejno: Huike (lata 487-593), Sengcon (606), Daoxin (580-651), Hongren (601-674) i Huineng (638-713). Szósty patriarcha Huineng był nieuczonym chłopcem i przekazanie przez Hongrena właśnie jemu insygniów patriarchy wywołało wielką złość u in- nych, formalnie wyświęconych mnichów. Huineng musiał się przez pewien czas ukrywać. Sam miał wielu uczniów, ale żadnego z nich nie mianował swym na- stępcą, aby w przyszłości uniknąć sytuacji podobnych do tej, którą przeżył. [slajd 16] Widzimy zatem, że zen rozwijał się w Chinach, a następnie roz- przestrzenił się również w Korei, Wietnamie i Japonii. Od początków xx wieku przenika również do Ameryki i Europy. W ciągu wieków nabrał wyrazistego in- dywidualnego stylu, charakteryzującego się minimalizmem, prostotą i surowością formy. Są to prawdopodobnie idee zapożyczone od taoistów, prowadzące w kon- sekwencji do odrzucenia bogatych w ówczesnym buddyzmie rytuałów i ceremo- nii. Charakterystyczne są również zamierzone paradoksy. Logikę paradoksu, którą operują mistrzowie zen, dobrze oddaje pewne powiedzenie żyjącego w xiii wieku mistrza zen Dogena: „Poznanie drogi buddy oznacza poznanie samego siebie, a poznanie samego siebie jest równoznaczne z zapomnieniem o sobie samym”. 248 dorośli [slajd 17] Obecnie w Japonii istnieją trzy szkoły zen: sōtō, rinzai, oraz utwo- rzona w xvii w. przez chińskiego mnicha szkoła ōbaku. Niektórzy współcześni japońscy nauczyciele zen, tacy jak Daiun Harada, czy Shunryū Suzuki krytykują japoński zen jako sformalizowany system pustych rytuałów z niewielką liczbą ludzi faktycznie osiągających oświecenie. Niemal wszystkie japońskie świątynie zen stały się według nich po prostu rodzinnymi firmami, przekazywanymi z ojca na syna, a funkcja mistrza zen sprowadziła się do odprawiania ceremonii pogrze- bowych. Niektórzy japońscy mistrzowie w czasie II wojny światowej głosili mili- taryzm i nacjonalizm, co rzuciło na japoński zen głęboki cień3. W tym miejscu warto się zastanowić jaki zen dociera i rozwija się obecnie w Europie, a także jaki cel przyświeca jego nauczycielom. Czy pod ich przewod- nictwem rzeczywiście możliwe jest osiągnięcie oświecenia i czy proponowane prowadzące do oświecenia praktyki są sprawdzone, bezpieczne. 3. myśl zen [slajd 18] Chán nie rozwijał się w próżni. Śledząc podstawowe myśli rozwijane zwłaszcza w kręgu dwu głównych szkół chán, a więc caodong i linji, można za- uważyć, że były one oparte na metafizycznych spekulacjach wielkich chińskich my- ślicieli Fazanga (643–720) i Chengguana (738–839). Dlatego nauka o pięciu rela- cjach pomiędzy szczególnym a powszechnym, stworzona przez założyciela szkoły caodong, którym był wybitny mistrz Dongshan Liangjie i nauka „siliaojian” (cztery procesy wyzwolenia z subiektywności i obiektywności) proponowana przez Linji Yixuana założyciela szkoły linji są ściśle związane zarówno z doktryną o tożsamości tego, co rzeczywiste, prawdziwe z postrzeganym Fazanga, jak i z doktryną czwora- kiego dharmadhātu Chengguanga. Trzeba tu jednak zaznaczyć podstawową różnicę w podejściu do tych zagadnień przez szkoły huayan i chán. Pierwsza była szkołą teo- retyczną, a druga – szkołą praktyczną. Dla chán była to przede wszystkim próba usy- stematyzowania praktyki i ujęcia jej w jakieś ramy, a nie temat do filozofowania. [slajd 19] W szkole caodong podstawą praktyki było „tylko siedzenie” (ch. zhiguan dazuo). Praktykujący dążył do obserwacji własnego umysłu w spokoju. Nazywano to spokojną refleksją, odzwierciedlaniem (ch. mozhao chan) lub spo- kojem bez myślenia (ch. anwunian). Po rewolucji dokonanej przez Huinenga, szkoła caodong pozostała wierna tradycyjnej linii, zachowując nadal elementy, które przetrwały z buddyzmu indyjskiego. Dialektyka Dongshana wyrażona 3 Zen, http://pl.wikipedia.org/wiki/Zen, 20.03.2012. urszula piętka zen 249 przez niego w systemie wuwei uważana jest za jedno z ostatnich wielkich wy- rażeń metafizycznej myśli chińskiej. Był to, ogólnie mówiąc, pewien rodzaj kos- mologicznej dialektyki, którą często dla ułatwienia wykładu przedstawiano przy pomocy zestawu pięciu kół lub przez relację Gość – Gospodarz czy też Książę – Wasal. Szkoła caodong stosunkowo najdłużej utrzymała swoje wpływy i nieza- leżność, ale i ona uległa rosnącej w siłę szkole linji. [slajd 20] Szkołę linji założył Linji Yixuan, uważany za największego mistrza chán w całej jego historii. Rozwinął on idee wypracowane przez wybitnych jego poprzedników. Przede wszystkim rozwinął, czy nawet stworzył to, co nazywamy dialektyką irracjonalności. W jego szkole nie uprawiało się cichego i pogodnego siedzenia. Dharma Linji, to uwalnianie uczniów od przywiązania do podmiotów i przedmiotów. Aby doprowadzić uczniów do przebudzenia używano wielu me- tod: okrzyków, uderzeń, specyficznych dialogów między nauczycielem a uczniem (ch. wenda) oraz niezliczonej w końcu ilości metod indywidualnych, zależnych od wytworzonej między mistrzem a uczniem sytuacji (wskazanie czegoś, wykrę- cenie nosa, wprowadzenie w błąd itd.). Najważniejszą praktyką, zwłaszcza w póź- niejszym okresie, była praca z gong’anem, czyli szczególnym pytaniem (na które nie ma odpowiedzi) lub szczególną odpowiedzią, np. absurdalną, zaprzeczającą ogólnie znanej prawdzie, szokującą itd. Linji stworzył także czterostopniowy sy- stem relacji podmiotu i przedmiotu (ch. si liao jian) i „sibinzhu” – system czte- rech relacji pomiędzy gościem a gospodarzem. Były one wynikiem krytyki wobec rozwijanej w szkole caodong teorii przebudzenia umysłu. [slajd 21] Szkoła linji stosowała typ praktyki, który można określić jako „na- głe przebudzenie – nagła praktyka” (w tej kolejności!). To właśnie ten typ prak- tyki stał się ortodoksją szkoły chán, po tym jak tradycja linji wchłonęła wszystkie inne szkoły. Mistrzowie linji uważali, że natura umysłu jest już w pełni wyposa- żona we wszystkie chwalebne jakości i zostaje ona objawiona w pełni przez cał- kowite, doskonałe oświecenie i wobec tego nic już nie pozostaje do uprawiania, ponieważ wszystkie jakości tej natury objawiły się równocześnie. Dlatego nagłe przebudzenie ku naturze umysłu przynosi natychmiastową doskonałość wszyst- kich chwalebnych jakości, czyli nagłą praktykę. Ujmując krótko, według szkoły caodong termin „zheng zhong lai” określa to, że znaczenie słowa istnieje bez słów. Oznaczało to, że przebudzony umysł wy- łania się z nicości. Ponieważ niedziałanie jest tym samym, co nicość, z niedziała- nia wynika działanie. Stąd wzięła się spokojna medytacja, tylko siedzenie. Szkoła linji przeciwstawiała się takiej zwykłej medytacji forsując metodę gong’anową. 250 dorośli [slajd 22] Stopniowo ukształtowało się pojęcie gong’anu (pierwotnie słowo to znaczyło publiczny przypadek). Było to wykorzystanie anegdotek o mistrzach chán w celu odcięcia myślenia czy też zatrzymania go. Dzięki sformułowaniu, nierzadko paradoksalnemu, uczeń był zmuszony do rozwiązywania go na innej, niż intelektualna, drodze. Gong’an, to szczególne ćwiczenie dla umysłu, poza myśleniem, zalecane przez mistrza chán i to w takiej postaci, że burzy ono wszel- kie logiczne założenia, a tym samym, przywiązania naszego umysłu. Gong’an stawia ucznia przed bezdenną czeluścią lub nieprzebytym murem. Tu następuje odcięcie myślenia, intelektu rozróżniającego, który w takim wypadku zawsze ukazuje swoją bezradność. Inaczej mówiąc, poprzez gong’an umysł jest całkowi- cie zbity z tropu. Dlatego też odpowiedź nie będąca wyrazem najgłębszej natury ucznia, nie jest przyjmowana przez nauczyciela. Gong’an jest więc testem infor- mującym o głębi zrozumienia ucznia, gdyż natychmiast ukazuje stany jego umy- słu, jego podświadomość. [slajd 23] Zupełnie wyjątkowe w chán było traktowanie pracy fizycznej. Była ona czymś naturalnym i równym medytacji. Jako przykład takiego podej- ścia może posłużyć powiedzenie mistrza Baizhanga Huaihaia (720-814, jap. Hia- kuju), „Dzień bez pracy jest dniem bez jedzenia”. O tym jak prawdziwa była dla niego ta zasada świadczy opis pewnego zdarzenia. Kiedy uczniowie uznali, że mistrz jest zbyt stary aby pracować i schowali mu narzędzia ogrodnicze, on prze- stał jeść. Skończył głodówkę, gdy oddali narzędzia. Dzięki takiemu podejściu klasztory chán były praktycznie niezależne, co w pewnym okresie zadecydowało o ich przetrwaniu. [slajd 24] Od końca xiii wieku rozpoczyna się powolny schyłek chán. Wchło- nął on szkołę „Czystej Krainy” jingtu z jej wiarą w łaskę z zewnątrz. Doprowa- dziło to do obniżenia wartości praktyki, zwłaszcza poprzez zniszczenie jej podstaw moralnych i specyficznego wysiłku. Wyznawca chán musiał w swoim życiu zdecy- dowanie utrzymywać najwyższe wartości moralne, gdyż folgowanie swoim prag- nieniom i pożądaniom całkowicie niszczyło praktykę medytacyjną. Wyznawca jingtu liczył na łaskę z zewnątrz i wierzył w bezgraniczną dobroć buddy Amitābhy, dlatego nie troszczył się zbytnio o swoją moralność, zabijał nawet zwierzęta itd. Kolejną przyczyną zmierzchu chán była jego olbrzymia popularność, która au- tomatycznie obniżała poziom praktyki, gdyż motywacje uczniów nie były czy- ste. Większości nie chodziło już o praktykowanie Drogi, lecz o modę, ucieczkę od świata, zdrowie itd. Poza tym chán tak przeniknął umysły ludzi wschodu, że stracili oni tak ważny dla prawidłowej praktyki umysł początkującego. urszula piętka zen 251 Wiedzieli tak dużo, że trudno było doprowadzić ich do urzeczywistnienia. Prak- tyka zaczęła się formalizować (nastąpiło przywiązanie do formy praktyki) oraz intelektualizować, zwłaszcza w praktyce gong’anowej. W okresie wielkiego kry- zysu chán (jak i w ogóle buddyzmu) w wieku xv i xvi utracono wiele linii prze- kazu Dharmy. W xvii w. nastąpiło ożywienie chán, choć praktykę ogólnie rozumiano już jako medytację, a szczególnie medytację nad „krytycznymi zdaniami”. W wieku xviii znowu przygasł aż do lat 1850–1937. [slajd 25] Po II Wojnie Światowej wymordowano wielu mistrzów chán (pod zarzutem, że są właścicielami ziemskimi). Mimo to buddyzm chán przetrwał w Chinach do dziś. Prawie wszystkie klasztory buddyjskie określają się jako klasz- tory chán 4. [slajd 26] Zen jest nazywany przekazem poza słowami, ponieważ przedkłada się w nim doświadczenie nad teorię, ważne jest milczenie. Ma to prowadzić do osiągnięcia oświecenia, do osiągnięcia prawdy – Pustki. Słowa i pojęcia bywają dla umysłu człowieka jak pułapka. Zatrzymują one rzeczywistość, która z natury pozostaje w ruchu. Krytyczne podejście wobec możliwości ludzkiego języka nie jest jednak czymś odosobnionym, podobne stanowisko znajdujemy w chińskim taoizmie, ale i w europejskiej filozofii. W zen nie odrzuca się logiki i rozumu, ale zwraca się uwagę na konieczność ich przekroczenia, aby wyrwać się ze schema- tów postrzegania rzeczywistości, aby nastąpiło przebudzenie. Rozumowe pozna- nie może być wartościowe na drodze do oświecenia, bo droga ta jest drogą uważ- ności, a także drogą przekroczenia i zmian. [slajd 27] Na przyczyny powstania zen rzuca nieco światła John Snelling. W jego książce „Buddyzm” czytamy: „[…] subtelne filozofie […] stoją […] w całkowitej sprzeczności ze szlachetnym milczeniem, które zachowywał Budda, kiedy zasypywano go pytaniami metafizycznej lub spekulatywnej natury. Wiedzieć wszystko o buddyzmie, a być jego chodzącym przykładem – to dwie różne rzeczy. Szkoła ZEN powstała w vI w. n.e. w Chinach właśnie po to, aby uporać się z tym problemem. W klasztorach i świątyniach byli buddyjscy mnisi (i mniszki), którzy zgromadzili mnóstwo wiedzy teoretycznej. Zanurzyli się również w buddyjskiej moralności i w klasztornym ko- deksie dyscypliny. 4 Wykorzystano między innymi informacje z: Chan [online], Wikipedia, wolna encyklopedia, aktualizacja 13 marca 2012 [dostęp: 04 maja 2012], Dostępny w World Wide Web: <http:// pl.wikipedia.org/wiki/Chan_(buddyzm)>. 252 dorośli Utknęli jednak w martwym punkcie, i nie mogli wykonać niezbędnego skoku jakościowego. Tym, co dostarczyli zatem pierwsi mistrzowie zen, były nowe, skuteczne metody – wiele z nich obrazoburczych wedle typowych standardów buddyjskich – wypchnięcia tych prak- tykujących poza myśl i dyscyplinę, na całkowicie nowy poziom, gdzie mogli sami bezpo- średnio wejrzeć w wielką tajemnicę rzeczy. Ogólnie rzecz biorąc, szkoła zen patrzy pozytywnie na wielką tajemnicę w sednie rzeczy. CO TO JEST? – to jedno z pytań, z którymi muszą się zmierzyć z niesłabnącą energią prak- tykujący. Pomimo to, pierwsi mistrzowie nie ścierpieliby żadnej odpowiedzi, która w naj- mniejszym nawet stopni trąciłaby konceptualną myślą. Domagali się takiej, która była egzystencjalnie autentyczna: która płynęła prosto z serca, z ludzkiego wnętrza, skrywającego wielką tajemnicę człowieka i wszechświata. Zatem cała nauka buddyjska, w tym stopniu, w jakim odnosi się do tej wielkiej tajemnicy, jest w pewnym sensie krążeniem wokół niej. Formułuje się różnorodne podejścia doktry- nalne, aby odpowiadały unikatowym warunkom określonych czasów i sytuacji. Jednak w końcu musimy pozbyć się wszelkiej myśli i gadulstwa, abyśmy mogli tę wielką ta- jemnicę przeżyć sami.”5. 4. zazen [slajd 28] Zen posługuje się swoimi narzędziami praktycznymi i wyjaśniającymi. Ogólnie, z japońskiego, medytację Zen nazywa się „zazen” lub „sikan-tadza” (po prostu siedzieć – być w tym w pełni czujnym i obecnym). Formalna praktyka (zazen) odbywa się przede wszystkim w siedzącej, wy- prostowanej pozycji, w której wykorzystuje się między innymi pracę z oddechem. Początkowymi technikami może być liczenie kolejnym wdechów i wydechów od 1-10. Stan taki powoduje zarówno obserwację oddechu, jak i obserwację myśli. A to sprzyja coraz większemu uchwyceniu tego, co jest pomiędzy poszczegól- nymi myślami – uchwyceniu wewnętrznej ciszy, ostatecznej Pustki. Można też praktykować medytację podczas chodzenia (kinhin) i śpiewów. Praktykę można też kontynuować w sposób nieformalny, podczas wykonywania codziennych czynności. 5. podsumowanie [slajd 29] Praktyki zen zawsze związane były z wiarą, dopiero w xx wieku w Eu- ropie część zwolenników zaczęła traktować zen jako czystą filozofię, drogę życia, w której wiara jest nieistotna. Takie rozumienie odbiega od oryginalnego wzoru 5 j. snelling, Buddyzm, Warszawa, 1999 r., str. 101-102. urszula piętka zen 253 i nie jest popierane przez większość wyznawców w krajach, w których zen po- wstał. Dla nich jest to zubożenie zen, wykrawanie tylko jednej części (medytacji) z ośmiorakiej ścieżki. [slajd 30] Co tak naprawdę współcześnie dostrzegają w zen? Dlaczego ucie- kają, jak się nieraz wydaje, w jego praktykowanie? W książce Zen i ptaki żądzy Thomas Merton napisał: Tam, gdzie leży padlina, kołują i opadają drapieżne ptaki. Jest życie i jest śmierć. Żywe stworzenia rzucają się na martwe dla własnej korzyści. Martwe nic na tym nie tracą. One też korzystają, bo zostają usunięte. Tak się w każdym razie wydaje, jeśli już musimy myśleć kategoriami zysku i straty. […] Czy przystępujecie zatem do zgłębiania zenu z myślą, że możecie coś na tym skorzystać? To pytanie nie kryje w podtekście oskarżenia. Niemniej jest to pytanie poważne. Jeśli gdzieś robi się dużo hałasu wokół «duchowości», «oświecenia» […] dzieje się tak często dlatego, że nad zwłokami kołują sępy. Zgłębianie zenu jest czymś zupełnie odmiennym od tego krążenia, tego kołowania, tego opadania, tej celebracji zwycięstwa, choćby nawet w innych układach były to bardzo poży- teczne ćwiczenia. Wzbogacają zaś one ptaki żądzy. Zen nie wzbogaca nikogo. Nie szuka się tu żadnego ciała – żywego czy martwego. Ptaki mogą nadlecieć i zataczać koła nad miejscem, w którym spodziewają się znaleźć jakąś pad- linę. Ale wkrótce odlecą gdzie indziej. Kiedy już ich nie będzie, owo «nic», ów «nikt», który się tam znajdował, pojawi się nagle. Oto jest zen. Był tam przez cały czas, ale łowcy ścierwa nań nie natrafili, bo co innego pada ich łupem6. [slajd 31] Jeden ze współczesnych propagatorów zen napisał: «Kim jestem?» «Skąd pochodzę?» «Dokąd idę?» Dla większości z nas są to najistotniejsze py- tania. Pytania te gnębią nas niezależnie od naszej religii, a z wiekiem stają się bardziej pilne. To co nazywamy «życiem» i «śmiercią», w Buddyzmie Zen jest jedynie tymczasowym prze- jawem naszej Prawdziwej Natury. To samo dotyczy «zdrowia» i «choroby». Życie i śmierć, zdrowie i choroba zdają się być tak prawdziwe, że trudno je zignorować. Istnieje jednak inna rzeczywistość, która poprzedza i niebo i ziemię. Nazywam ją Świetlistym Byciem. Ta rze- czywistość nie ma żadnych granic. U innego czytamy: Zen jest sztuką doświadczania każdej chwili w głębokiej harmonii. Można mówić o «for- malnej praktyce zen» i «zen nieformalnym». Formalną praktyką zen jest trening medyta- cyjnego siedzenia w stanie wyciszenia i obserwacji, zaś nieformalną praktyką zen – równie istotną – jest właśnie doświadczanie harmonii w każdej chwili życia. [slajd 32] Jednak realizacja owej harmonii w każdej chwili życia nie dokonuje się poprzez samo tylko życzenie «chciałbym być w harmonii» itp. Bycie w har- 6 t. merton, Zen i ptaki żądzy, Warszawa 1968 r., str. 7. 254 dorośli monii jest łatwa, jeżeli wcześniej umysł praktykującego jest w tym wyćwiczony, poprzez trening medytacji formalnej. Zachowywanie tego treningu (stanu me- dytacji Zen) poza formalną sesją, w codziennym życiu, jest zaś kolejnym istot- nym elementem praktyki Zen. Ta nieformalna praktyka polega na przyjmowaniu – w stanie wewnętrznej ciszy (wg terminologii Zen: w stanie Pustki) – wszyst- kiego co się pojawia, takim jakim jest. Czyli osoba nie jest przywiązana do tego, co się pojawia (sytuacje, okoliczności, zmartwienia, radości) – nie stara się tego ani odpychać, ani przyciągać, ale doświadcza tego w stanie wewnętrznej czystości. [slajd 33] Przejawy tego, co w człowieku najistotniejsze, najpiękniejsze, naj- wznioślejsze, czyli poszukiwanie prawdy, poszukiwanie harmonii, poszukiwanie piękna, dążenie do dobra wszystkie wysiłki poszukiwania sensu i znaczenia życia są szlachetne, ale jakże często smutne. Jest tak, gdyż, jak można zauważyć w śle- dząc dzieje zmagań wyznawców zen, są one skazane na niezaspokojenie. Ilu ludzi naprawdę osiągnęło oświecenie i spełnienie metodami proponowanymi przez mi- strzów zen w całej długiej historii tej szkoły duchowego rozwoju? Chrześcijani- nowi zapewne przyjdzie tu na myśl, że oto około dwa tysiące lat temu wydarzył się pewien fakt. Ksiądz Luigi Giussani dla przedstawienia tego faktu użył kiedyś takiego obrazu: Wyobraźcie sobie świat jako olbrzymią równinę, na której niezliczone grupy ludzi, pod kie- rownictwem swoich inżynierów i architektów, trudzą się nad przeróżnymi projektami bu- dowy mostów, z tysiącami przęseł, które połączyłyby ziemię z niebem, nietrwałe miejsce ich zamieszkania z «gwiazdą» przeznaczenia. Równina pokryta jest niezliczonymi placami budowy, na których trwa gorączkowa praca. W jakimś określonym momencie przychodzi pewien człowiek, ogarnia spojrzeniem te intensywne prace budowlane i, w pewnej chwili, głośno woła: «Zatrzymajcie się!». Wszyscy po kolei, poczynając od tych, którzy są najbliżej, przerywają pracę i patrzą na niego. On zaś mówi: «Jesteście wielcy i szlachetni, wasz wysi- łek jest wzniosły, ale przygnębiający, gdyż niemożliwe jest abyście potrafili zbudować drogę, która połączy waszą ziemię z tajemnicą. Porzućcie wasze projekty, odłóżcie wasze narzędzia: los ulitował się nad wami; chodźcie za mną, ja zbuduję most: w rzeczywistości bowiem ja jestem przeznaczeniem». Spróbujmy sobie wyobrazić reakcję wszystkich ludzi wobec tego rodzaju stwierdzeń. Jako pierwsi architekci, kierownicy budów, najlepsi rzemieślnicy zwró- ciliby się zwróciliby się do swoich pracowników, mówiąc: «Odwagi, nie przerywajcie pracy: zabierzcie się ponownie do dzieła. Nie widzicie, że ten człowiek to jakiś wariat?» «Oczywi- ście, to wariat» – zawtórowaliby ludzie. «Widać, że to wariat» – skomentowaliby ponow- nie podejmując pracę, zgodnie z poleceniami swoich szefów. Tylko niektórzy nie odrywają od niego wzroku, są nim głęboko poruszeni, nie podporządkowują się, tak jak większość, swoim szefom, podchodzą do niego, idą za nim. Otóż w tej fantastycznej, wymyślonej formie, zawarte jest coś, co wydarzyło się w historii, co wciąż jeszcze wydarza się w historii7. 7 l. giussani, Chrześcijaństwo jako wyzwanie. U źródeł chrześcijańskiego roszczenia, tł. K. Borowczyk, Poznań, 2002, s. 49-50. urszula piętka zen 255 [slajd 34] Prawda, doskonała harmonia, pełnia dobra i piękna, do których dąży człowiek ze swojej natury, gdyż w nich przeczuwa i odkrywa to, co jedynie mu odpowiada, stały się obecne w historii ludzkości w osobie Syna Bożego Jezusa z Nazaretu. W Nim pełnia człowieczeństwa i pełnia bóstwa objawiła się dla wszystkich ludzi – zarówno dla tych, którzy jej szukają, jak i dla tych którzy jej nie szukają. Można temu zaprzeczać, co nie zmieni faktu, iż żyjemy w czasach po Chrystusie, który jest odpowiedzią idealnie pasującą również do trwających wiele wieków poszukiwań mistrzów zen. Można tu postawić pytanie, któremu trzeba by poświęcić osobne opracowanie, czy formalne metody poszukiwania używane przez owych mistrzów mogą pomóc żyjącemu dzisiaj chrześcijaninowi zbliżyć się do Chrystusa? 256 dorośli ks. dariusz klejnowski–różycki UWARUNKOWANIA FILOZOFII I RELIGIJNOŚCI CHIŃSKIEJ Poziom Wykład dla dorosłych Linki www.ssi.edu.pl/china/dkr02.ppsx; www.youtube.com/watch?v=bOERwwQ0fAU, czas: 5:09 Tagi Filozofia Religia Chińska Chiny Chińskie Katechezy Dariusz Klejnowski Różycki dkr Korekta Ks. Adam Fabiańczyk 257 Sposób myślenia Chińczyków jawi się nam, Europejczykom, jako odmienny. Nie zawsze jednak zdajemy sobie sprawę z historycznych, geograficznych i kulturo- wych uwarunkowań tej odmienności. W niniejszym artykule spróbuję w kilku punktach przedstawić, na czym polega ta odmienność1. 1. czym zajmuje się filozofia chińska? [slajd 3] Dla Chińczyka filozofia zajmuje tak ważne miejsce, jak dla Europejczyka religia. W dawnych czasach z filozofią miał do czynienia każdy wykształcony Chińczyk. Od dziecka był uczony pism konfucjańskich, a zdawanie egzaminów państwowych, aby wznieść się na kolejne szczeble kariery zawodowo-politycznej, dotyczyło nie czego innego, jak właśnie przedmiotów filozoficznych. Całościowe mówienie o świecie i o człowieku wydaje się ludziom Zachodu nar- racją religijną. Dlatego też konfucjanizm był często traktowany jak religia przez Eu- ropejczyków. Tymczasem konfucjanizm nie jest bardziej religią niż na przykład plato- nizm czy arystotelizm. I Platon i Arystoteles w swym systemie filozoficznym zakładali istnienie boga. Jest to jednak „bóg filozofów” odmienny od Boga wiary Abrahama. Taki bóg Arystotelesa czy Platona nie wymaga osobistego „ryzyka wiary”. Czym zatem jest filozofia? Filozofią jest refleksyjne i systematyczne mówienie o życiu. „Niewielu jednak jest takich, którzy myślą w sposób refleksyjny o życiu, a jeszcze mniej takich, którzy czynią to systematycznie”2. Dotyczy to mówienia o wszechświecie, czyli o całości tego, co jest. Chińczycy nazywają tę całość 太一 „wielką jednostką”, czyli tym, co nie ma niczego poza sobą3. Każda religia jest też filozofią, ale ją przekracza. Mówi o znaczeniu, o sen- sie wszystkiego, co jest, mówi o „nadprzyrodzoności”, czymś, co jest ponad tym wszystkim, co jest „widzialne”, „doświadczalne” w znaczeniu eksperymentu z nauk typu science. Każda religia zatem ma wiele wspólnego z życiem, ponieważ to, co jest najważniejsze, najatrakcyjniejsze w życiu człowieka, nie da się udowod- nić matematycznie, czy chemicznie (np. że ta kobieta mnie kocha)4. W tym sensie od starożytności Chińczycy nie za bardzo zajmowali się tym, co Francuzi nazywają au délà. Ich myśli były i są ukierunkowane bardziej na bieżące problemy życia, a jeśli na coś szczególnie kładli nacisk, to na aretolo- 1 j. stevenson, Filozofia Wschodu, tł. S. Musielak, Poznań 2003, s. 3-42. 2 feng youlan, Krótka historia filozofii chińskiej, tł. M. Zagrodzki, Warszawa 2001, s. 4. 3 zhang dainian, Kay Concept in Chinese Philosophy, New Haven – Beijing 2002, s. 103n. 4 l. giussani, Zmysł religijny, tł. K. Borowczyk, Poznań 2000, s. 37. 258 dorośli gię, czyli naukę o cnotach, na moralność. To znaczy, że dla Chińczyka ważniej- sza w refleksji będzie ortopraksja niż ortodoksja. Kwintesencją chińskiej cnoty będzie kroczenie dao 道, drogą. Termin ten jest tak brzemienny w znaczenia, jak grecki logos. [slajd 4] Chińczycy rozróżniają pojęcie religii od pojęcia filozofii (nauki) tych dziedzin, które odruchowo Europejczyk „wrzuca do religijnego worka”. Rozróż- niane jest to znakami 家 jiā, 學 xué – nauka, filozofia, oraz 敎 jiào – religia. Stąd też na marginesie wybrzmiewa pytanie do katolików: czy chrześcijaństwo może wyrażać się w innych filozofiach niż arystotelesowsko-tomistyczna (=europejska), czy można dogmaty Kościoła wyrażać w filozofii buddyjskiej, taoistycznej czy kon- fucjańskiej. Buddyzm jest także zbiorem systemów filozoficznych z konkretną wizją człowieka (antropologią), teorią bytu (metafizyką), teorią poznania (epistemolo- gią)5. Buddyzm to nie tylko religia. Podobnie ma się rzecz z taoizmem. Konfucja- nizm – jak się wydaje – nie zawiera w sobie elementów ściśle religijnych. Wiele ludów na świecie w swoich religijnych odpowiedziach na głęboko ludzkie pytania wypracowało formy kultu, związane z grupą osób, które ten kult sprawowały – kapłanów. W Chinach nie wykształciła się taka grupa. Dzięki bud- dyzmowi zaistniały klasztory z mnichami, ale odbyło się to przez religię „z eks- portu”, a nie rodzimie chińską formą pobożności. [slajd 5] Czym zajmuje się filozofia chińska w sposób szczególny? Człowie- kiem. Ale co to znaczy być człowiekiem? Jaka forma człowieczeństwa jest najbar- dziej ludzka? Jaka jest najwyższa postać człowieczeństwa? Dla kogoś, kto zajmuje się polityką najwyższą postacią osiągnięć jest zosta- nie wielkim mężem stanu. Dla kogoś, kto zajmuje się sztuką, najwyższą postacią osiągnięć jest zostanie wielkim artystą. Jaka jest jednak najwyższa postać osiąg- nięć, do jakich zdolny jest człowiek jako człowiek? Według filozofów chińskich jest to co najmniej zostanie mędrcem, największym zaś osiąg- nięciem mędrca jest utożsamienie się jednostki ze wszechświatem6. [slajd 6] Aby ten szczytny cel osiągnąć jedne filozofie (zwane „filozofiami tam- tego świata”, jak taoizm, buddyzm) wskazują, że należy porzucić społeczeństwo, być bliżej natury. Inne filozofie (zwane „filozofiami tego świata”, jak konfucja- nizm) uznają, że człowiek wzrasta jedynie w cywilizacji, kulturze, w relacjach międzyludzkich. W myśli chińskiej jednak obie filozofie, paradoksalnie, są kom- plementarne. Zadaniem filozofii chińskiej jest dokonanie syntezy tych antytez. 5 v. zotz, Historia filozofii buddyjskiej, tł. M. Nowakowska, Kraków 2002. 6 feng youlan, tamże, s. 9. ks. dariusz klejnowski–różycki uwarunkowania filozofii… 259 [slajd 7] Według filozofii chińskiej, człowiek który dokona tej syntezy, jest mędrcem. Chiński mędrzec reprezentuje postawę „uwewnętrznionej mądrości i uzewnętrznionej królewskości”. Znaczy to, że w swojej wewnętrznej kondycji mędrca doskonali się duchowo; w swojej we- wnętrznej kondycji króla funkcjonuje w społeczeństwie7. Ten, kto jest najszlachetniejszy duchem, teoretycznie powinien zostać kró- lem. Oczywiście w praktyce w większości przypadków mędrzec nie ma żadnej szansy zostać głową państwa 8. Myśl ta podobna jest do platońskiego pomy- słu filozofa-króla. Skoro filozofia zajmuje się dao uwewnętrznionej mądrości i uzewnętrznionej królewskości, to musi być nierozłącznie związana z myślą polityczną. 2. sposób wypowiadania się filozofów chińskich 2.1. Lakoniczność wypowiedzi i brak wewnętrznego powiązania [slajd 8] Chińskie dzieła starożytnych filozofów, takich jak Konfucjusz czy Laozi, są tak zbudowane, że każdy akapit składa się z kilku słów, a między akapitami nie ma prawie żadnego związku. Student przyzwyczajony do skomplikowanego rozumowania, sylogizmów, szczegółowej argumentacji, dowodzenia, nie będzie wiedział, o czym ci chińscy filozofowie tak naprawdę mówią. Wynika to z faktu, że mamy do czynienia nie z formalnymi dziełami filozoficznymi, których celem jest „filozofowanie”. W tradycji chińskiej studiowanie filozofii nie jest zawodem, celem studiowania filozofii nie jest wykształcenie filozofa, ale umożliwienie czło- wiekowi, jako człowiekowi, bycia człowiekiem. Inne studia – nie filozoficzne – umożliwiają człowiekowi bycie jakimś konkretnym typem człowieka, np. osiąg- nięcie jakiegoś zawodu. 2.2. Aforyzmy, sentencje, metafory Filozofowie chińscy byli przyzwyczajenie do wypowiadają się w formie afory- zmów, sentencji, metafor, obrazów. Te aforyzmy muszą być krótkie i wewnętrznie niepowiązane. 7 Tamże, s. 11. 8 Inspirujące myśli, związane z konfucjańską teorią władzy, możemy znaleźć w: a.i. wójcik, Wolność i władza. Filozoficzne idee cywilizacji liberalnej i konfucjańskiej w próbie międzykulturowego porównania, Karków 2002. 260 dorośli 2.3. Sugestywność [slajd 9] Brak precyzji wypowiedzi chińskich filozofów idzie w parze z ich su- gestywnością. Sugestywność jest istotną cechą wypowiedzi i kultury chińskiej a zwłaszcza sztuki9. Im bardziej wypowiedź jest prozaiczna, tym mniej poety- cka, im precyzyjniejsza – tym mniej sugestywna. Sztuka chińska jest niezwy- kle sugestywna: w poezji nawet ważniejsze jest niejednokrotnie to, czego się nie mówi niż to, co się mówi. Sugestywność „Dialogów konfucjańskich” czy „Laozi” sprawia, że są one atrakcyjne. „Przełożenie” tej sugestywności na „prozę”, wytłu- maczenie, pozbawiłoby te wypowiedzi ich wielorakich odcieni znaczeniowych, głębi, sprowadziłoby się je do poziomu kiczu. 2.4. Język chiński Sugestywność wynika wprost z natury języka chińskiego. Ową sugestywność bardzo trudno przetłumaczyć na inne języki. Sam język chiński jest „tworzy- wem nieskończonych znaczeń”. Gdy starożytnych filozofów chińskich czyta się w przekładzie, to traci się tę sugestywność, znaczy to jednocześnie, że traci się bardzo wiele. Przekład jest interpretacją, przekazuje jedną myśl, a oryginał za- wiera ich wiele. 3. wpływ geografii na mentalność chińczyków [slajd 10] Chiny to kraj kontynentalny, odmienny od starożytnej Grecji. Grecy byli wyśmienitymi żeglarzami, a dla Chińczyków morze nie było niczym istotnym. Grecy chętnie odkrywali inne światy, inne kultury. Dla Chińczyków ich świat, co prawda ogromny, był ich całym światem. Istnieją dwa chińskie wyrażenia, które można przetłumaczyć, jako „świat”: „wszystko, co pod niebem”, oraz „wszystko po- śród czterech mórz”. Dla Greków te wyrażenia nie mogłyby być synonimiczne. Myśliciele chińscy od Konfucjusza do końca xix w. nie ryzykowali podróży na pełnym morzu. Mamy na to wiele dowodów w tekstach Mencjusza, Konfu- cjusza i innych10. Tymczasem Sokrates, Platon, Arystoteles mieszkając w kraju nadmorskim, przemieszczali się z wyspy na wyspę. To daje inne wyobrażenie o świecie, buduje odmienną mentalność, odmienne horyzonty. 9 f. jullien, Pochwała nieokreśloności. Zapiski o myśli i estetyce Chin, tł. B. Szymańska, A. Śpiewak, Kraków 2006; tenże, Drogą okrężną i wprost do celu. Strategie sensu w Chinach i Grecji, tł. M. Falski, Kraków 2006. 10 feng youlan, tamże, s. 20. ks. dariusz klejnowski–różycki uwarunkowania filozofii… 261 4. ekonomia w życiu chińczyków [slajd 11] Ogromne połacie ziemi kontynentu wpływały także na odmienną od cywilizacji greckiej ekonomię. Chińczycy musieli się utrzymywać przede wszyst- kim z rolnictwa a nie z handlu. Do dzisiaj 80 % mieszkańców Chin to rolnicy. Ziemia jest główną podstawą bogactwa. Stąd polityka społeczna i ekonomiczna skupia się wokół wykorzystania i rozdziału ziemi w całej historii Chin. Rolni- ctwo jest ważne zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny. Ogromną armię trzeba wyżywić, a bez przystosowanego rolnictwa nie da się prowadzić wojen. Stąd w Epoce Walczących Królestw przewaga Qin, dynastii, od której w języ- kach europejskich nazywamy Chiny, dynastii, która potrafiła podporządkować sobie (= podbić) inne królestwa. Dynastia Qin osiągnęła przewagę w „sztukach rolnictwa i wojny”. Pomnikiem literatury wojskowej tamtego okresu jest „Sztuka wojny” Sunzi11. W Chinach istnieje rozróżnienie pomiędzy „korzeniem” a „gałęzią”. Ko- rzeniem jest rolnictwo, a gałęzią handel. Rolnictwo jest priorytetowe, za- sadnicze, gdyż wytwarza. Handel to tylko wymiana, uwarunkowana tym, co się wytworzy. Stąd też w Chinach od wieków wszelkie teorie społeczno- polityczno-ekonomiczne podkreślają korzeń a lekceważą gałąź. Na kupców, handlarzy patrzy się niechętnie. Są najniższą spośród tradycyjnych klas spo- łecznych. Tradycyjne klasy społeczne były cztery: najwyżej stali uczeni 12 , na- stępnie rolnicy, potem rzemieślnicy, a na końcu kupcy. Warto zwrócić uwagę, że żołnierze znajdowali się w ogóle poza klasami społecznymi, byli najniżej cenieni, na równi z prostytutkami. Odmiennie niż w Europie, gdzie woj- skowość, rycerstwo, byli najbliższymi, zaufanymi współpracownikami króla, stworzyli oni całą kulturę dworsko-rycerską średniowiecza. W Chinach nic takiego nie miało miejsca. W Chinach uczeni zazwyczaj byli właścicielami ziemskimi, a wieśniacy tę ziemię uprawiali. I jedna i druga grupa cieszyła się powszechnym szacunkiem społecznym. I jedna i druga grupa była związana z ziemią, z naturą, z cyklem kosmiczno-przyrodniczych zmian. W tej relacji do natury można odnaleźć zalą- żek chińskiej filozofii, literatury i sztuki. 11 孙子兵法, sun tzu, sun pin, Sztuka wojny, tł. D. Bakałarz, Gliwice 2004. 12 Uczeni byli utożsamiani z mandarynami. Dlatego też Matteo Ricci wycofał się z prezentowania się jako mnich (nosząc szaty buddyjskie), a zaczął nosić strój uczonego (mandaryna), aby móc dotrzeć do warstw społecznych, mających największy wpływ na kształt Państwa Środka. 262 dorośli 5. rolnictwo [slajd 12] Chińska mentalność przeciwstawia rolników – kupcom. Rolnicy są to ci dobrzy, kupcy zaś to ci, w stosunku do których należy być ostrożnym. Feng Youlan przywołuje kompendium Lüshi chongqiu z iii wieku p.n.e., obej- mujące różne szkoły filozofii, które zawiera rozdział pt. „Wartość rolnictwa” 13. W dziele tym rolnicy są prymitywni, prości, przyjmują polecenia, dziecinni, niewinni, bez egoizmu, mają rozbudowane dobra materialne, nie do przemiesz- czenia, dlatego nie opuszczają kraju w niebezpieczeństwie. Kupcy zaś są ze- psuci, nieposłuszni, zdradliwi, egoistyczni, ich własność można transportować, opuszczają kraj w niebezpieczeństwie. Dlatego rolnik jest patriotą, a kupiec – nie. U Laozi’ego natrafimy także na podobne fragmenty. W tym tekście znaj- dziemy podstawowe cechy dwóch kierunków myśli chińskiej: taoizmu i kon- fucjanizmu, stanowiące dwa bieguny tej samej osi, związanej z aspiracjami rol- nika, ideał ziemianina, który obserwuje zmiany przyrody, i tworzy cywilizację rolniczą. 6. yin-yang i dao [slajd 13] Obserwując Słońce i Księżyc, pory roku, cykliczność zmian, Chińczycy doszli do przekonania, podzielanego zarówno przez konfucjanistów jak i taoi- stów, że gdy rozwój czegoś dochodzi do skrajności, następuje odwrócenie tego w przeciwnąskrajność, wszystko zawiera w sobie swoje przeciwieństwo. Czy- tamy o tym w „Dodatkach do Księgi Przemian”, jak i u Laozi’ego. Ruch dao to przeciwieństwa. Teoria ta okazała się niezwykle praktyczna dla Chińczyków, którzy w skraj- nych sytuacjach byli świadomi, że nie ma takiej nocy, po której nie nadchodziłby poranek. Była także mocnym argumentem na rzecz zasady złotego środka: nigdy nie za wiele. Nie należy działać za wiele, za wiele przesadzać w czymkolwiek, po- nieważ wtedy można osiągnąć efekt przeciwny do zamierzonego. Tu są również źródła pewnej „chińskiej powściągliwości”, także w okazywaniu emocji. 13 feng youlan, tamże, s. 22. ks. dariusz klejnowski–różycki uwarunkowania filozofii… 263 7. idealizacja natury [slajd 14] Zarówno konfucjanizm, jak i taoizm są rozumowym bądź teoretycz- nym ujęciem różnych aspektów życia rolników. Różnią się miedzy sobą ponie- waż skupiają się na innych aspektach. Taoiści idealizowali prostotę społeczeństwa prymitywnego, potępiali cywilizację, naśladowali niewinność dzieci, pogardzali wiedzą. Laozi w rozdziale 80 pisze: xiao guo gua min. 小國寡民。 shi you shi bo zhi qi er bu yong; 使有什伯之器而不用。 使民重死而不遠徙。 shi min zhong si er bu yuan xi; 雖有舟輿無所乘之。 sui you zhou yu, wu suo chang zhi; 雖有甲兵無所陳之。 sui you jia bing, wu suo chen zhi. 使民復結繩而用之。 shi ren fu jie sheng er yong zhi. 甘其食、 zhi zhi ji, 美其服、 mei qi fu, 安其居、 an qi ju, 樂其俗。 le qi su, 鄰國相望， lin guo xiang wang, 雞犬之聲相聞。 ji quan zhi sheng xiang wen, 民至老死 min zhi lao si, 不相往來。 bu xiang wang lai. W tłumaczeniu Fostowicza-Zahorskiego14: Idealny kraj jest mały, Lud jego nieliczny, Narzędzi jest tam Pod dostatkiem, Stokroć ponad potrzebę. Ludzie umierają i umierają, Lecz nigdy nie emigrują; Mają wozy i łodzie, Których nikt nie używa, Mają broń i zbroje, Których nigdy nie pokazują. 14 lao tsy, Droga. (Tao te king), tł. M. Fostowicz-Zahorski, Wrocław 2001, s. 86. 264 dorośli Ludzie ci rozwiązują cierpliwie, By użyć go po raz drugi, Ten sam postronek, Ich posiłki są smaczne, Ubrania strojne, Ich domy są ciche, Zwyczaje ujmujące. A kraje sąsiednie tak są położone, Że można stamtąd słyszeć Szczekanie psów i pianie kogutów. W tym kraju ludzie się starzeją I będą umierali, Ale nikt nigdy nie zmieni jego nazwy. W tłumaczeniu Anny Iwony Wójcik15: Niech państwo będzie małe, a ludzi w nim będzie niewielu. Niech broń, nawet jeśli jest jej niewiele, nie będzie używana. Niech ludzie doceniają swój styl życia i nie wędrują daleko w poszukiwaniu innego. Jeśli nawet są łodzie i wozy bojowe, niech nie będą używane. Jeśli nawet jest armia i broń, niech nie będą pokazywane publicznie. Niech ludzie znów zaczną pleść węzły [i używać ich zamiast pisma]. Niech ich pożywienie będzie smaczne, odzież piękna, domy spokojne, a życie radosne. I choćby sąsiednie państwa były tak blisko, że słychać by było, jak w nim pieją koguty i psy szczekają, to niech ludzie w nich żyją do później starości i umierają, nie odwiedzając siebie wzajemnie. Rolnicy mają stały kontakt z naturą, miłują ją. Taoiści to uwielbienie dopro- wadzają do apogeum: to, co należy do natury jest źródłem szczęścia człowieka, to, co pochodzi od człowieka (sztuczne) jest źródłem nieszczęścia. Największym osiągnięciem duchowym mędrca jest utożsamienie się z całością natury, czyli wszechświatem. 15 laozi, Księga dao i de z komentarzami Wang Bi, tł. A.I. Wójcik, Kraków 2006, s. 146. ks. dariusz klejnowski–różycki uwarunkowania filozofii… 265 8. system rodzinny [slajd 15] Wystarczy wziąć do ręki jakikolwiek słownik cywilizacji chińskiej, aby ulec zdziwieniu, gdy otworzy się tabelę, która obrazuje relacje rodzinne i ich językowe odzwierciedlenie 16. Ze względu na system ziemiański, w którym żyły kolejne pokolenia: pradziadek, dziadek, ojciec, syn, wnuki, prawnuki… rozwinął się w Chinach jeden z najbardziej złożonych i dobrze zorganizowa- nych systemów rodzinnych na świecie. Konfucjanizm jest rozumowym uzasad- nieniem bądź teoretycznym ujęciem tego systemu. Najstarszy słownik chiński Er ya zawiera ponad 100 terminów określających różne relacje rodzinne. Dla przykładu warto wiedzieć, że innym słowem określa się brata starszego i brata młodszego, innym słowem określa się ciocię będącą starszą siostrą mamy, in- nym – młodszą siostrę mamy, innym – starszą siostrę taty, itd. W konfucjanizmie 5 podstawowych relacji społecznych dotyczy przede wszystkim rodziny (władca-poddany, ojciec-syn, starszy brat-młodszy brat, mąż-żona, przyjaciel-przyjaciel). Dlatego też w Chinach rozwinął się kult przodków: cześć oddawana temu, kto się pierwszy osiedlił na zamieszkałej przez daną rodzinę ziemi. System ten wynikał ze struktury ekonomicznej i geograficznej, był czymś naturalnym dla Chińczyków do czasu uprzemysło- wienia, które nadeszło ze współczesnej Europy i zmieniło podstawę ekono- miczną chińskiego życia. W Grecji, która handlowała, przemieszczała się, nie musiał się wytworzyć system rodzinny taki jak w Chinach, nie był on podstawą bezpieczeństwa. Syn bez problemu mógł się zakochać w dziewczynie z sąsiedniej wyspy i nie musiał odwoływać się do dziedzictwa ziemi ojca, gdy wyprowadził się do innej części Hellady. 9. sztuka i poezja [slajdy 16-21] Konfucjaniści traktowali sztukę, jako narzędzie kształcenia mo- ralnego17. Człowieka kształtuje, w jego człowieczeństwie, bardziej nawet 16 e. lin-rosolato, Les appelations de liens de parenté, w: Aprçus de civilisation chinoise. Les dossier du Grand Ricci, Paris 2003, s. 403-415. Por. d. krok, d. klejnowski–różycki (red.), Relacje rodzinne i społeczne w kulturze środkowoeuropejskiej i chińskiej, Opole 2011. 17 Interesujące i wielce pożyteczne studium poświęcone roli sztuki w Chinach można znaleźć: a.i. wójcik, Filozoficzne podstawy sztuki kręgu konfucjańskiego, Źródła klasyczne okresu przedhanowskiego, Kraków 2010. 266 dorośli amatorskie uprawianie sztuki, niż jedynie kolekcjonowanie dzieł. Stąd konfucja- niści stworzyli rozbudowaną teorię sztuki18. Taoiści nie stworzyli traktatów o sztuce, ale byli inspiracją wielu artystów. Większość wybitnych twórców obrała za temat swoich dzieł naturę: krajobraz, zwierzęta, kwiaty, drzewa, zarośla bambusowe, człowiek u stóp góry, nad brze- giem strumienia, podziwia piękno natury i kontempluje dao, które przekracza naturę człowieka. Interesującym nurtem jest także sztuka chán (zen), związana co prawda z buddyzmem, ale przemieniona, przefiltrowana przez chińską mentalność. Chińczycy stworzyli pewien estetyzujący styl życia: z prostych czynno- ści tworzą ceremonię. Jeśli to sztuka kształtuje człowieka, zatem proste życiowe czynności, gdy staną się ceremonią, będą kształtować moralność. Dlatego też np. parzenie herbaty staje się ceremonią parzenia herbaty. 10. metodologia filozofii chińskiej [slajd 22] Życie rolnicze wpłynęło na umysłowość i estetykę Chin tak, że nie rozwinęła się epistemologia: rozważania np. nad tym, czy stół, który widzę, jest rzeczywisty, czy jest złudzeniem, i czy jest on tylko pojęciem w umyśle, czy też zajmuje obiektywną przestrzeń. Filozofowie chińscy takich pytań nie traktowali nigdy poważnie (chyba, że buddyści, którzy przyszli z Indii). Epistemologia roz- wija się wtedy, gdy rozgranicza się ostro podmiot i przedmiot, a na kontinuum estetycznym nie ma takiego rozgraniczenia. Poznający stanowi tu jedną całość z tym, co jest poznawane. 11. grecja i chiny [slajd 23] Grecy tworzą kraj nadmorski, handlowali, są kupcami – mają do czy- nienia z abstrakcyjnymi liczbami, pieniądzem, rozwijają matematykę, rozważają problemy epistemologiczne i precyzują język. Grecy są mieszkańcami miast, toteż forma ich organizacji społecznej opiera się na wspólnym interesie nie tyle rodziny, co polis: miasta-państwa. Organizacja społeczna nie ma charakteru autokratycz- nego: w tej samej klasie mieszkańców nie ma powodu, by jeden był wyżej posta- wiony od drugiego; rozwija się zatem demokracja. 18 a. zemanek, Estetyka chińska. Antologia, Kraków 2007. ks. dariusz klejnowski–różycki uwarunkowania filozofii… 267 Chińczycy odmiennie: rozwijają „państwo rodzinne”, ponieważ państwo oparte jest na kategoriach rodzinnych; organizacja społeczna jest autokratyczna i hierarchiczna, ponieważ w rodzinie władza ojca jest naturalnie nadrzędna wo- bec syna. [slajd 24] Chińczycy są rolnikami, kochają naturę, i to, co naturalne cenią wyżej niż to, co sztuczne. Dlatego też w Chinach nie dokonała się rewolucja prze- mysłowa. Sztuczność, naśladownictwo natury spotykało się z niechęcią. Grecy, będąc kupcami, spotykają się z nowościami, różnymi ludami, języ- kami. Wymieniają egzotyczne towary, popierają nowości. Rewolucja przemy- słowa rozpoczęła się także na wyspie, w Anglii, gdzie dobrobyt był wypracowy- wany w oparciu o handel. Różnic i podobieństw związanych z filozofią chińską i europejską można wymieniać wiele. Jednak warto zwrócić uwagę na podstawową cechę rozróżnia- jącą cywilizację dalekowschodnią od europejskiej, którą świetnie wyraziła Anna Iwona Wójcik: [slajd 25] Każda kultura, gdzieś u zarania swych dziejów, wyróżnia spośród wielu możli- wych pewne zasoby interpretowania siebie i otaczającej rzeczywistości. Ludzie w niej dojrze- wający nie „gapią się” bezmyślnie na świat. Już wstępnie wiedzą, co warte jest poszukiwań, i tego chcą, i zarazem znają środki, jakimi to, czego chcą, osiągnąć. Wiedzą, co składa się na rzeczywistość; co w ich świecie jest możliwe, mało możliwe czy nieprawdopodobne; jakie wartości są w nim fundamentalne; co określa strukturę, a co dynamikę świata. Te „obrazy świata” posiadają swój wewnętrzny sens, który należy spróbować odszukać, bo pierwsi my- śliciele odnoszą się do wstępnie uporządkowanego świata – myślą i doświadczają kosmos, nie chaos. [slajd 26] Jaki był zatem kosmos starożytnych Chin? W dużej mierze podobny był do świata Heraklita. Około vi wieku p. n. e. odbyła się jedna z najważniejszych filozoficznych debat świata Zachodu. Chodziło o odpowiedź na pytanie o to, czym jest to, co istnieje. Heraklit twierdził, że jest wiecznie zmiennym trwaniem w świecie przeciwieństw. Jego adwersarz, Parmenides, uznał, że zmienność tego, co istnieje, jest złudną powłoką, błę- dem percepcji. Pod tą powłoką jest to, co jest i nazwa to bytem. Byt jest stały, niezmienny, nieruchomy i wieczny. Obaj uznawali, że to, co jest, jest kosmosem, czyli jest rozumne i uporządkowane. Patrząc na dzieje myśli zachodniej wydaje się, że, jak dotychczas, zwolennicy poglądu Par- menidesa byli w większości. […] Inaczej było w Chinach19. 19 a.i. wójcik, Wolność i władza, Kraków 2002, s. 23-24. 268 dorośli ks. dariusz klejnowski–różycki IDEAŁY ŚWIATA KONFUCJAŃSKIEGO NA PRZYKŁADZIE „CESARZOWEJ” ZHANGA YIMOU Poziom Wykład dla dorosłych Linki www.ssi.edu.pl/china/dkr04.ppsx Tagi Konfucjusz Konfucjanizm Cesarzowa Chryzantemy 满城尽带黄金甲 Zhang Yimou 张艺谋 Filozofia Religia Chińska Chiny Chińskie Katechezy Dariusz Klejnowski Różycki dkr Korekta Grzegorz Ptak 269 [slajd 3] Film „Cesarzowa” w chwili wydania w 2006 roku był najdroższym fil- mem w historii chińskiego kina. Pomimo iż w swej zewnętrznej warstwie jest on melodramatem przygodowym, ze wspaniałymi kostiumami, to warto zwrócić uwagę na jego warstwę kulturową, wprost odnoszącą się do wartości konfucjań- skich, polemizując z nimi, czy nawet ukazując je w krzywym zwierciadle. Filmy Zhanga Yimou są szczególnie znane na Zachodzie i mocno wpływają na nasze wyobrażenia o Chinach. Obrazy te charakteryzują się wysublimowaniem este- tycznym i filozoficzną narracją. 1. reżyser zhang yimou 张艺谋 [slajd 4] Zhang Yimou 张艺谋jest reżyserem należącym do tzw. piątej generacji reżyserów chińskich, czyli tych, którzy rozpoczęli swoje studia na wydziale fil- mowym w Pekinie po rewolucji kulturalnej w 1978 r., a zakończyli je w 1982 r. W swych filmach ukazuje z jednej strony pociągające piękno kultury chińskiej i specyficzną nostalgię związaną z odchodzącymi wartościami świata chińskiego, a z drugiej strony, w specyficzny sposób, odkrywa ciemne strony tej kultury. Tak np. ukazuje relacje w tradycyjnym małżeństwie chińskim (z 4 żonami) w filmie „Zawieście czerwone latarnie” 大红灯笼高高挂 (Dà Hóng Dēnglóng Gāogāo Guà). [slajd 5] Sposób ukazywania kultury chińskiej, związany z nutą kwestio- nowania niektórych jej aspektów, może być związany z historią życia reżysera. Zhang Yimou urodził się w rodzinie, która w swych poglądach była opozycyjna w stosunku do komunistycznych Chin. Jego ojciec był oficerem w armii Czang Kaj-szeka (Jiăng Jièshí 蔣介石)1 walczącym o demokrację w Chinach z Mao Zedongiem. W czasie rewolucji kulturalnej rodzina Zhangów przetrwała na wsi przydzielona do najgorszych robót. Następnie Zhang Yimou został przy- dzielony do pracy w fabryce włókienniczej, w bardzo trudnych warunkach. Z powodu biedy nie mógł zrealizować swoich marzeń. Za sprzedaną krew kupił swoja pierwszą kamerę. Ze względu na zaawansowany wiek (27 lat) nie chciano go przyjąć do akademii filmowej. Po licznych odwołaniach ostatecznie został przyjęty i należy do tzw. Piątej Generacji twórców kina chińskiego. 1 Postać Czang Kaj-szeka jest szczególnie interesująca i wymagałaby przybliżenia polskiemu czytelnikowi. Po śmierci Sun Jat-sena był prezydentem Chin, był chrześcijaninem, który własnoręcznie przepisał Pismo Święte. Wielki mąż stanu. 270 dorośli Zhang Yimou w swej sztuce filmowej dbał szczególnie o piękno i precy- zję wizualną. W 2003 r. włączył się w tworzenie nowego trendu w kinie sztuk walki Dalekiego Wschodu filmem „Przyczajony tygrys, ukryty smok” (卧虎藏 龙, Wòhŭ Cánglóng) Anga Lee (李安; Lĭ Ān). Przyczynił się do zrewolucjoni- zowania kina sztuk walki takimi dziełami, jak „Hero” (英雄, Yīngxióng), czy „Dom latających sztyletów” (十面埋伏, Shí miàn mái fú). 2. film „cesarzowa” 满城尽带黄金甲 [slajd 6] Cao Yu to ojciec nowoczesnego dramatu, zwany chińskim Szekspirem. W 1933 r. opublikował swój pierwszy ważny dramat pt. „Burza” (雷雨, Leiyu), którego tematem są skomplikowane relacje członków i służących dobrze sytu- owanej rodziny. Na podstawie tego dramatu Zhang Yimou stworzył scenariusz przenosząc akcję filmu do czasów późnej dynastii Tang (923-936), gdyż dramat mówił o życiu zwykłych Chińczyków w czasie Republiki. „Cesarzowa” koncen- truje się na walce o władzę wewnątrz rodziny panującej i na ukrywanym związku pomiędzy cesarzową, a jej pasierbem, księciem Wanem. Tytuł filmu nawiązuje do wiersza „Zanim rozkwitły, opiewam chryzan- temy” 2 napisanego przez Huang Chao, przywódcę antytangowskiej rebelii w latach 874-884. W utworze Huang opisuje 8. dzień 9. miesiąca kalendarza chińskiego, poprzedzający Święto Podwójnej Dziewiątki. Jest to jedno z dwóch tradycyjnych chińskich świąt, w czasie których oddaje się cześć zmarłym. Pi- sze o kwiatach i walkach w Chang’anie (dzisiejsze Xi’an, dawna stolica Chin za dynastii Tang). Oryginalny tytuł filmu to ostatni wers utworu: 滿城盡帶黃 金甲, to znaczy: „całe miasto będzie ubrane w złotą zbroję”. Polski tytuł filmu jest pozbawiony tej poetyckiej wizji, istotnej w całej estetyce filmu. [slajd 7] Do chryzantem nawiązuje również piosenka promująca ów film, wykonywana przez Jaya Chou (Zhou Jiélún 周杰伦), pt. „Chryzantemowy taras” (菊花台). Piosenkarz ten grał w filmie rolę drugiego syna cesarza – Jaia3. 2 黃巢: 待到秋來九月八，我花開後百花殺。 衝天香陣透長安，滿城盡帶黃金甲。 Gdy jesień nadchodzi na Święto Podwójnej Dziewiątki, mój kwiat [chryzantema] zakwitnie, a wszyscy inni zginą. / Gdy z nieba nadchodzi zapach [chryzantemy] przenikający Chang’an, wtedy całe miasto będzie ubrane w złotą zbroję. 3 www.youtube.com/watch?v=BesHyQmqgoQ&feature=related, 15.04.2012. ks. dariusz klejnowski–różycki ideały świata konfucjańskiego 271 3. dynastia tang [slajd 8] Najpiękniejsze obrazy o chińskiej estetyce: muzyce, poezji, strojach, ar- chitekturze, itd. pochodzą z czasów dynastii Tang. Dynastia ta swoim splen- dorem mocno oddziaływała na państwa ościenne na tyle, że np. kimona, które znamy jako japoński strój bogatych kobiet, są chińskimi strojami zapożyczonymi z tamtych czasów. W filmie widzimy przepych i wdzięk estetyki czasów Tang. Dynastia ta pa- nowała w latach 618-907. Jest to złoty wiek chińskiej kultury, czasy przepychu, zmian kulturowych, kosmopolitycznego otwarcia Chin, rozrzutności, ekstrawa- gancji i dobrobytu. Rozwijała się wtedy dynamicznie gospodarka, handel, rol- nictwo, sztuka, kultura. Swoim zasięgiem cesarstwo objęło ogromne terytoria, a do stolicy spływało zewsząd bogactwo. Przeprowadzono 2 spisy ludności: ce- sarstwo chińskie zamieszkiwało wtedy 50 milionów ludzi. Czasy dynastii Tang były głównie okresem rozwoju i stabilizacji, z wyjątkiem powstania An Lushana i czasów upadku rządu centralnego po koniec dynastii. Do tego powstania na- wiązuje film4. 4. cesarz i cesarzowa – smok i feniks [slajd 9] Film został nominowany do Oscara w kategorii najlepsze kostiumy. Mo- żemy te kostiumy zobaczyć w całym przepychu złota i symboliki. Do męskiej symboliki cesarskiej należał smok. Dlatego na stroju cesarza będą wybrzmiewać motywy smoka. Strój cesarzowej zaś będzie ozdabiany symboliką feniksa. Stroje z tamtej epoki funkcjonują jako uroczyste ubrania do dziś w całej Azji (Japonia, Singapur, Korea, Wietnam). [slajd 10] Smok (龍, lóng) w Chinach ma wiele znaczeń, ale, w przeciwień- stwie do mitologii europejskiej, jest zwierzęciem dobrodusznym, symbolem mę- skiej, zapładniającej siły, życia, wiosny, związany z deszczem, wodą, morzem. Jego miejscem przebywania jest Wschód, w przeciwieństwie do białego tygrysa, władcy zachodu i śmierci. Istnieje wiele smoków, związanych z nazwami miejsc geograficznych. Na Nowy Rok mężczyźni w środkowych Chinach przedstawiali taniec smoka. Podobnie także tańczy się w czasie zaślubin, gdy młoda para udaje się do komnaty nowożeńców5. 4 m.j. künstler, Dzieje kultury chińskiej, Warszawa 2007, s. 145n., 163n. 5 w. eberhard, Symbole chińskie. Słownik, tł. R. Darda, Kraków 2011, s. 234-237. 272 dorośli [slajd 11] Feniks (鳳凰, fènghuáng) w Chinach jest symbolem cnoty i wdzięku. Wraz z symbolem smoka tworzą idealną parę. Umieszczany na domu, jako dekoracja symbolizuje lojalność i szczerość jego mieszkańców6. W filmie ce- sarzowa nosi dodatkowo haftowane przez siebie symbole chryzantemy. Chryzan- tema jest symbolem jesieni, długowieczności, ze względu na złoty kolor – także przepychu, a z powodu umiejętności przetrzymania chłodów – staje się symbo- lem przetrwania. Chryzantema to kwiat jesieni. Jej nazwa ju brzmi tak samo jak „przebywać” (ju). Także słowo „dziewięć” (jiu) ma takie samo brzmienie jak „długo” (jiu) i dlatego też chryzantema jest symbolem trwania i długiego życia. Śliwa jako kwiat wiosny jest przeciwieństwem chryzantemy. Wyrażenie „Grupa Chryzantem” (jubu) odnosi się do kurtyzan, które umieją śpiewać pieśni ludowe w „południowym stylu”. 5. cnoty konfucjańskie – taniec piszącej cesarskiej pary [slajd 12] W filmie „Cesarzowa” cesarska para, ubrana w stroje smoka i feniksa, jako ideał konfucjańskich cnót, przed całym narodem wykonują „rytualny ta- niec”. Konfucjańskie cnoty wykształciły się w systemie patriarchalnym Chin i nie ma wątpliwości w tym systemie, czyja wola ma być spełniona, a kto ma być jej poddany. Jest to element ideowy filmu, który najmocniej został zakwestionowany przez Zhanga Yimou. Konflikt wartości zostanie ukazany nie tylko w postawie cesarzowej, która wyłamuje się spod patriarchalnej struktury społecznej absolut- nego monarchy, ale także w konflikcie zarysowanym pomiędzy cesarzem-ojcem, a drugim synem Jaiem. [slajd 13] Cesarska para, świetnie ubrana, w towarzystwie całej rodziny, wy- pisuje podstawowe cnoty konfucjańskie: − Humanitarność (ren 仁) − dzieli się na lojalność (zhong 忠) − i altruizm (shu) − Miłość synowska (xiao 孝)7 − Rytuał (li 禮) − Prawość (yi 義) 6 Tamże, s. 68-70. 7 Cesarz przestrzega swego drugiego syna Jaia w słowach: „Czego Ci nie dam nie możesz wziąć siłą. Masz tylko to, co Ci dam”, aby nie miał wątpliwości co do zastosowania tej cnoty. ks. dariusz klejnowski–różycki ideały świata konfucjańskiego 273 6. medycyna chińska W filmie warto także zwrócić uwagę na wątek medycyny chińskiej. Medycyna chińska jest mocno powiązana z filozofią i kosmologią. Celem medycy jest przy- wrócenie równowagi żywiołów i pierwiastków męskich i żeńskich. [slajd 14] Chińczycy uważali, że istnieje 5 żywiołów (五行, wŭ xíng). Liczba 5 była uważana za idealną. Odpowiadało jej pięć stron świata, pięć pór roku, pięć planet, pięć zbóż, pięć rodzajów istot żywych, pięć organów ciała, pięć barw, pięć smaków, pięć dźwięków muzycznych, pięć cnót, pięć cech charakteru, Pięcio- ksiąg konfucjański i kilkaset innych układów. Wszystkie działania musiały być zgodne z harmonią wu xing. Pięć żywiołów to: − drewno (木, mù); − ogień (火, huŏ); − ziemia (土, tŭ); − metal (金, jīn); − woda (水, shuĭ). [slajd 15] W pewnym momencie cesarz mówi, że zrzędliwość cesarzowej jest spo- wodowana tym, że yin 陰 i yang 陽 utraciły równowagę. Siły żeńska (yin) i mę- ska (yang)  są typowe dla chińskiego sposobu myślenia: opisuje ona dwie pier- wotne i przeciwne, lecz uzupełniające się siły, które odnaleźć można w całym wszechświecie8. 7. chiński kalendarz [slajd 16] Chiński kalendarz występuję w wielu chińskich filmach i wydaje się Europejczykom szczególnie skomplikowany. Składa się on z sześćdziesięciolet- nich cykli, które stanowią kombinację dwunastu ziemskich gałęzi (ziemskich ko- narów) reprezentowanych przez 12 zwierząt i pięciu niebiańskich pni ukazywa- nych przez 5 żywiołów: woda, ziemia, drewno, ogień, metal – każdy w warian- cie yin lub yang. Opiera się na precyzyjnej obserwacji wysokości słońca oraz faz księżyca. Chiński Nowy Rok jest ruchomą datą, przypadającą na styczeń lub luty. Obecnie trwa rok smoka (od 23 stycznia 2012 według kalendarza gregoriań- skiego), następne po nim będą obchodzone według chińskiego zodiaku, jako 8 w. eberhard, tamże, s. 296, 297. 274 dorośli lata: węża, konia, owcy (kozy), małpy, koguta, psa, świni, szczura, bawołu, ty- grysa i królika9. 8. godziny dnia [slajd 17] Wielokrotnie w filmie „Cesarzowa” pojawiają się głosy służby oznaj- miające poszczególne godziny doby. Brzmią one szczególnie egzotycznie. Tra- dycyjnie pory dnia biorą swoje nazwy od „Ziemskich konarów”. Dobę Chiń- czycy dzielą na 12 części, a każda z pór odpowiada jednemu zwierzęciu (zwy- czajowo pory te nazywane są godziną, mimo że w rzeczywistości każda z nich trwa 120 minut): − godzina szczura 子, godz. 23-1 − godzina bawołu 丑, godz. 1-3 − godzina tygrysa 寅, godz. 3-5 − godzina królika 卯, godz. 5-7 − godzina smoka 辰, godz. 7-9 − godzina węża 巳, godz. 9-11 − godzina konia 午, godz. 11-13 − godzina owcy 未, godz. 13-15 − godzina małpy 申, godz. 15-17 − godzina koguta 酉, godz. 17-19 − godzina psa 戌, godz. 19-21 − godzina świni 亥, godz. 21-23 9. pytanie [slajd 18] Przy całym splendorze i złożoności chińskiego świata zaprezentowanego w filmie „Cesarzowa” pozostajemy z otwartym pytaniem dotyczącym prakty- kowania konfucjańskich cnót w systemie władzy. Chińska tradycja filozoficzna zakłada, że władcą powinien zostać mędrzec, który reprezentuje postawę „uwe- wnętrznionej mądrości i uzewnętrznionej królewskości”. Znaczy to, że w swojej wewnętrznej kondycji mędrca doskonali się duchowo; w swojej we- wnętrznej kondycji króla funkcjonuje w społeczeństwie10. 9 j. pimpaneau, Chiny. Kultura i tradycje, tł. I. Kałużyńska, Warszawa 2001, s. 246-255. e. kajdański, Chiny. Leksykon. Historia, gospodarka, kultura, Warszawa 2005, s. 104n. 10 feng youlan, Krótka historia filozofii chińskiej, tł. M. Zagrodzki, Warszawa 2001, e, s. 11. ks. dariusz klejnowski–różycki ideały świata konfucjańskiego 275 Ten, kto jest najszlachetniejszy duchem, powinien teoretycznie zostać królem. Oczywiście w praktyce w większości przypadków mędrzec nie ma oczywiście żadnej szansy zostać głową państwa11. Czyż tym filmem Zhang Yimou nie za- daje pytania: A co należy zrobić w sytuacji, gdy cesarz (może być to zbiorowy ce- sarz, jak Komunistyczna Partia Chin), jest tyranem absolutnym, który wspaniałe wartości kultury wykorzystuje do unieszczęśliwiania innych i budowania swojej potęgi, spod której nie można uciec? 11 Studium konfucjańskiego władcy: a.i. wójcik, Wolność i władza. Filozoficzne idee cywiliza- cji liberalnej i konfucjańskiej w próbie międzykulturowego porównania, Karków 2002. 276 dorośli ks. dariusz klejnowski–różycki ELEMENTY TAOISTYCZNE OBECNE W „HERO” ZHANGA YIMOU Poziom Wykład dla dorosłych Linki www.ssi.edu.pl/china/dkr05.ppsx Tagi Tao Taoizm Hero Zhang Yimou Filozofia Religia Chińska Chiny Chińskie Katechezy Dariusz Klejnowski Różycki dkr Korekta Piotr Sękowski 277 [slajd 3] Film „Hero. Miecz w sercu imperium” (英雄, Yīngxióng) Zhanga Yimou (张艺谋), to kolejne dzieło wielkiego reżysera, które podejmuje temat władzy państwowej. Film jest przystosowany do odbioru przez zachodniego widza. Prze- słanie filmu nie jest jednoznaczne. Znajdziemy w tym filmie wiele interesują- cych elementów kultury chińskiej, które w obecnej światowej ekspansji Chin są szczególnie warte zauważenia i poznania. W niniejszym artykule pragnę zwrócić uwagę na elementy taoistyczne oraz związane z pismem i językiem chińskim. 1. historyczna postać bezimiennego [slajd 4] Zhang Yimou oparł swą opowieść filmową na autentycznej postaci Jīng Kē 荊軻, który jest najsłynniejszym skrytobójcą w historii Chin, znany z nie- udanego zamachu na Pierwszego Cesarza Chin Qin Shi Huanga. Jing Ke został opisany przez Sīmă Qiān’a 司馬遷 w jego „Zapiskach historyka” 史記 Shĭjì, będących jedną z najważniejszych kronik historii Chin, uważaną za czołowe osiągnięcie chińskiej historiografii i wzór dla pokoleń dziejopisarzy1. Akcja filmu rozgrywa się w Chinach, dwa tysiące lat temu. Główny bohater, Bezimienny, przybywa do władcy, który ma największe szanse zjednoczyć całe Chiny i stać się ich cesarzem. Przywozi ze sobą trzy pakunki. Zawierają one broń trzech najwięk- szych zabójców, którzy zagrażali życiu króla. Są dowodem na to, że Bezimienny pokonał ich wszystkich. W nagrodę może osobiście porozmawiać z królem i opo- wiedzieć, jak zdołał ich zgładzić, jednak jego prawdziwym celem jest zabicie go. W czasie rozmowy coraz bardziej wątpi w sens swej misji. [slajd 5] Historyczny Jing Ke pragnął zabić Pierwszego cesarza, ale nie udało mu się, miedzy innymi dlatego, że zbyt nerwowo zachowywał się przy władcy, co wzmogło jego czujność. Zhang Yimou zmodyfikował wersję historyczną, co zostało odebrane w sposób kontrowersyjny. Reżyser i scenarzysta Zhang Yimou podjął w swym filmie polemikę z utartym w chińskiej historiografii krytycznym wizerunkiem cesarza, jako bezwzględnego tyrana. Bohater filmu, Bezimienny, w finałowej scenie rezygnuje z próby zabicia przyszłego cesarza, wierząc, że zjed- noczenie kraju przyniesie więcej korzyści, niż szkód2. Film ten odebrano jako serwilistyczny wobec partii komunistycznej, m.in. dlatego, że do postaci króla 1 sy-ma ts’ien, Syn Smoka. Fragemnty Zapisków historyka, tł. M. J. Künstler, Warszawa 2000. 2 h. sheldon, Chinese modernity and global biopolitics. Studies in literature and visual culture, Honolulu 2007, s. 160. 278 dorośli Qin lubił się porównywać Mao Zedong, który wierzył, że proklamowana przez niego Chińska Republika Ludowa będzie dziełem równie wiekopomnym, jak zjednoczenie Chin przez pierwszego Cesarza Qin Shi Huanga3. Jeden z ostat- nich dialogów filmu Zhanga Yimou wskazuje na konieczność podporządkowania się jednostki wymaganiom władcy: [slajd 6] [Bezimienny:] – Wszystko w rękach Niebios. Ludzie cierpią od lat. Tylko władca Qin może to zmienić. On nas zjednoczy. Dla dobra ogółu kazał odrzucić krwawe plany. Cierpienie jednostki nie usprawiedliwia cierpienia wielu. Na- sza wojna musi ustąpić ważniejszej sprawie. [Cesarz:] – Mój wróg jest jedyną osobą, która mnie rozumie. Znoszę krytykę w osamotnie- niu… […] Wszystko w rękach Niebios – niechaj prowadzi Cię ta zasada. Na marginesie całej fabuły możemy zwrócić uwagę na wiele istotnych elementów kultury chińskiej, które Zhang Yimou prezentuje posługując się wysublimowaną estetyką, pełną egzotycznej symboliki, która może umknąć nieprzygotowanemu widzowi. Chcąc prowadzić jakikolwiek dialog z Chinami, należy się owej kultu- rze, oraz jej symbolice przyjrzeć. 2. chiny, zhongguo a dynastia qin? [slajd 7] Już na samym wstępie należy zauważyć, że akcja filmu rozgrywa się na początku panowania dynastii Qin 秦, która panowała niezwykle krótko, bo 15 lat (221-206 p.n.e.), ale udało jej się zjednoczyć Chiny. Do tego zjednoczenia odwo- ływały się wszystkie pomysły zjednoczeniowe Chin w historii chińskich państw. Był to także czas, kiedy daleko na Zachodzie rozwijała się ogromna cywili- zacja rzymska. Informacje o państwie Qin (czyt. ćin) docierały także do Rzymu. Jednak w języku łacińskim nie ma głoski „ć”, co spowodowało, że fonetycznie re- alizowali Rzymianie to słowo przez „s”, co dawało w rezultacie brzmienie „Sin”. Stąd będzie potem „Sina”, „sinologia”, i dalej w językach europejskich: Cina, China, Chine, Chiny, Κίνα, Китай – już przeróżnie realizowane fonetycznie w różnych narodowych językach. Nazwa Chin w językach europejskich pochodzi zatem wprost od dyna- stii Qin, jednak nie w języku chińskim. Dla Chińczyków nazwa, którą okre- ślamy ich państwo brzmi obco. Po chińsku Chiny to 中國（中国）Zhongguo (czyt. dżongguo). Wyraz ten składa się z dwóch znaków: środek i państwo. 3 m. goldman, China’s intellectuals. Advise and dissent, Cambridge, Massachusetts 1981, s. 168. ks. dariusz klejnowski–różycki elementy taoistyczne… 279 Środek: kwadrat przecięty; oraz państwo: ograniczone terytorium, w środku któ- rego jest halabarda i usta; czyli określone terytorium, które należy obronić i wy- żywić. Dlatego też często określa się Chiny mianem „Państwo Środka”, ponieważ w chińskiej geografii ich kraj leży w środku świata. 3. periodyzacja dziejów chin [slajd 8] W Europie mówimy o starożytności, średniowieczu, renesansie, ba- roku… rozpoznając tym samym odmienności kulturowe, prądy umysłowe i po- lityczne różnych czasów. W Chinach inaczej – mówiąc o różnych wydarzeniach historycznych w świecie kultury, prądach myślowych, najczęściej posługujemy się nazwami dynastii. Poszczególne dynastie w Chinach wnosiły do dziejów swoje specyficzne akcenty 4. 4. pismo chińskie [slajd 9] Pismu chińskiemu należałoby poświecić osobne studium. Jest to dzie- dzina niezmiernie ważna w kontakcie z cywilizacją chińską, której siła oddzia- ływała na cały Daleki Wschód do tego stopnia, że zabytki literackie Japonii, Korei, Wietnamu, Mongolii… są zapisywane znakami chińskimi. Dla Europejczyka pismo chińskie jest jedną z największych barier kontaktu. Jednak trzeba sobie zdawać sprawę z tego, że ma ono wewnętrzne reguły i jest formą namalowanego świata. Pisma europejskie, to w zasadzie zapisana fonetyka. Pismo chińskie, to cały namalowany świat. Świat można malować jednak w różny sposób. Spośród nieskończonej liczby możliwości namalowania świata Chińczycy wybrali jedną, wyznaczając przez to horyzont rozumienia świata. Jest to zagad- nienie niezwykle pasjonujące5. Kaligrafia w świecie chińskim ma ogromne zna- czenie. Chińczycy są przekonani, że ktoś, kto brzydko pisze nie może być czło- wiekiem silnego ducha, wyćwiczonego charakteru, nie można mu ufać. Pismo jest podstawą jedności państwa, ponieważ różne języki chińskie (a jest głównych języków ok. 7, różniących się między sobą jak francuski i hiszpański) zapisuje się 4 Aprçus de civilisation chinoise. Les dossier du Grand Ricci, Paris 2003, s. 7n. 5 Wartościowym świadectwem doświadczania głębi chińskiego pisma i chińskiej kaligrafii jest książka f. verdier, Pasażerka ciszy. Dziesięć lat w Chinach, tł. K. Arustowicz, Warszawa 2007. Autorka, Francuzka, pojechała na stypendium studiów artystycznych do Chin. Wybrała starą, przesyconą filozofią sztukę kaligrafii. Ukazuje znaczenie, jakie kaligrafia ma w świecie chińskim. 280 dorośli tymi samymi znakami, mającymi jednakowe znaczenie we wszystkich językach, pomimo iż fonetycznie różnie się je realizuje6. Należy dodać, że np. język japoń- ski, choć z perspektywy europejskiej przez wielu jest postrzegany, jako pokrewny chińskiemu, należy do zupełnie odmiennej grupy językowej, a różnice są tak wielkie, jak w języku polskim i tureckim. Na gruncie chrześcijańskim wagę pisma chińskiego próbuje ukazać Benoît Vermander tłumacząc fragment Ewangelii „Słowo stało się ideogramem”7, a film „Hero” rozgrywa się wokół poszukiwania doskonałego znaku, medytacja pisma prowadzi do przemiany wewnętrznej człowieka. 5. kaligrafia źródłem siły [slajd 10] W scenach ukazujących szkołę kaligrafii widzimy, jak pilnie uczniowie pracują nad doskonaleniem pisma, a przez pismo – samych siebie. Kaligrafia staje się dla nich źródłem siły tak ogromnej, że nawet nie boją się strzał, i przed nimi nie uciekają. Wprost padają słowa: „Siłę czerpali z kaligrafii…” Film ukazuje poszukiwanie doskonałego znaku „miecz”. Podtytuł filmu wprost odwołuje się do tego znaku: „Miecz w sercu miasta”. Miecz 剑 (劍) jiàn, to znak złożony ze ścieśnionych kilku elementów. Można zobaczyć tam qian 僉, co oznacza „razem”, „wspólnie”: kilka osób jednoczy się, aby rozmawiać o spra- wach wojennych po usłyszeniu wezwania dzwonem. Drugi element to dao 刀, „nóż”: jest to piktogram starożytnego noża z brązu (występuje jako klucz w zmo- dyfikowanej formie). Razem te elementy dają słowo „miecz”. W chińskiej wrażliwości bardzo ceni się tworzenie, uprawianie sztuki, nawet amatorskie, i to sztuki rozumianej bardzo szeroko, jako nabywanie jakieś spraw- ności, ponieważ uważa się, że ma to znaczenie wychowawcze i otwiera na energię qi 氣. W ten sposób poznaje się dao 道, zasadę rzeczy. 6. symbolika kolorów [slajd 11-12] W filmie „Hero”, o wątku detektywistycznym, przedstawionych jest kilka wersji zdarzeń, a każda z tych wersji – w innej scenerii kolorystycznej. Poetyka kolorów ukazuje zjednoczenie – wszystkie zmierzają do problemu państwa Qin. 6 m.j. künstler, Dzieje kultury chińskiej, Warszawa 2007, s. 40n. 7 b. vermander, Les mandariniers de la rivière Huai. Le réveil religieux de la Chine, Paris 2002, s. 96. ks. dariusz klejnowski–różycki elementy taoistyczne… 281 Każda jednak wersja kolorystyczna jest związana z chińską symboliką i znacze- niem kolorów. Czerwony 红 hong – życiodajny, kolor lata, południa, imperium Zhou, bo- gactwa. Konkubinom do xix w. nie wolno było nosić czerwonych strojów, jedno- cześnie święty ma twarz czerwoną8. Niebieski 藍 lan – oznacza nieszczęście, troski, awans społeczny okupiony troskami. Niebieskie oczy uważano w Chinach za brzydkie. Duch lub zły czło- wiek ma twarz niebieską9. Zielony 綠 lü – to kolor wiosny, życia. Boginie i bogowie noszą szaty zielone. Symbolizuje wewnętrzny spokój. Na zielono jest przedstawiany także rogacz oraz prostytutki. Ważne połączenie zieleni i czerwieni oznacza życie10. Żółty 黄 huang – to kolor cesarza, piątego kierunku, elementu – środka, nie- zwykle pozytywny. Oznacza sławę, postępujący rozwój, szczęście. Huangdi to pierw- szy dosł. Żółty Cesarz. Przez wiele wieków stosowanie tego koloru w Chinach było zabronione zwykłym obywatelom w strojach czy innym zewnętrznym użytku11. Biały 白 bai – związany z Zachodem, kolor dynastii Shang, kolor jesieni, symbolizuje starość, boga ziemi12. Wszystkie wersje kolorystyczne poszczególnych scen filmu wzbudzają w azja- tyckim widzu konotacje, które często umykają zachodniemu widzowi, zubożając odbiór. 7. wojownik zna tajemnice żywiołów [slajd 13] Poprzez film „Hero” oraz „Dom latających sztyletów” Zhang Yimou stwo- rzył nową jakość ekranizacji sztuk walki, ukazując ich filozoficzne znaczenie, oraz posługując się estetycznymi ujęciami pełnymi medytacyjnego wdzięku i elegan- cji. W filmie „Hero” ukazał, jak prawdziwy wojownik potrafi „zaprząc” żywioły na swoją korzyść. Chińczycy ową „zgodność z naturą” wręcz idealizują, zwłaszcza w nurcie taoistycznej wizji świata. Wykorzystania sił natury dla dobra człowieka, a raczej dostosowanie się człowieka do sił natury uczą się Chińczycy w architekturze, w zagospodarowaniu przestrzeni feng shui 风水, w medycynie, estetyce qi 氣 13. 8 w. eberhard, Symbole chińskie. Słownik, tł. R. Darda, Kraków 2011, s. 47. 9 Tamże, s. 167n. 10 Tamże, s. 302n. 11 Tamże, s. 311. 12 Tamże, s. 25n. 13 z. królicki, Feng Shui. Niech przestrzeń pracuje dla ciebie, Łódź 1999. 282 dorośli W filmie Zhang Yimou pokazuje, jak wojownik opanował siebie najpierw, a potem naturę, najpierw swoim umysłem, a następnie zręcznością poprzez ćwi- czenia. Stąd bohaterowie pokonują bez trudów żywioły (brak ciążenia, „fruwają”). Często prowadzą walkę umysłów, która jest decydująca, jest formą medytacji na- tury, wejściem w jej dao. Wojownikom towarzyszy wiatr i woda, góry, w dosko- nałych, zrównoważonych przepływach energii. Zachodniego widza dziwią te fru- wające walki bez ciążenia, często odrzuca on taką nierealistyczną formę narracji. Jednak Europejczyk nie uwzględnia tego, że chodzi o pewien filozoficzny obraz uwewnętrznionej mądrości i uzewnętrznionej władzy płynącej z jedności z naturą. 8. postępowanie zgodnie z wolą niebios – to jest dao 道 [slajd 14] Laozi w rozdziale 68 opisywał postawę, którą próbował odtworzyć za- równo cesarz, jak i Bezimienny z filmu „Hero”: Zręczny żołnierz nie jest gwałtowny, Nigdy nie unosi się gniewem; Potężny zdobywca nie wydaje bitwy – Znając swoja siłę, pełen jest pokory. Takie jest męstwo, Boska i ludzka doskonałość, Starożytna godność14. Trudno zrozumieć ostatnie sceny filmu bez znajomości czym jest dao. Ostatni dialog scala kwestie: zjednoczenia Chin, Syna Niebios – czyli cesarza, kaligra- fii i sztuki walki w jedności dao. Aby lepiej to zrozumieć, dobrze jest przytoczyć dłuższy fragment Zhuanziego: [slajd 15-17] Książę Wen-Huei zatrudniał rzeźnika, który ćwiartował dla niego woły. Ude- rzenia jego ręki, praca jego ramion, sposób, w jaki stawiał nogi i uginał kolana, a także dźwięk, jaki wydawały nóż i rozcinane mięso, wszystko to szło składnie i harmonijnie, jakby w takt miarowej muzyki instrumentów strunowych. – To szczyt zręczności – podziwiał go książę – Jakże to wspaniałe i doskonałe. A wówczas rzeźnik, odkładając nóż, rzekł na to: – Nie ukochałem zręczności dla niej samej, ukochałem coś znacznie od niej wyższego. Ukochałem tao. Kiedy zaczynałem ćwiartować pierwsze woły, miałem przed oczyma tylko woły. Ale już po trzech latach praktyki, choć nie znałem jeszcze wołu, nie dostrze- gałem już ich całych. Lecz teraz spotykam się z nimi już, można rzec, własną duszą. 14 lao tsy, Droga. (Tao te king), tł. M. Fostowicz-Zahorski, Wrocław 2001, s. 74. ks. dariusz klejnowski–różycki elementy taoistyczne… 283 I zaniechawszy wszelkiej wiedzy płynącej ze zmysłów., działam wyłącznie z pobudek du- chowych; nie patrzę już na woły oczyma. Mój nóż posuwa się poprzez naturalne spojenia, wklęsłości, szczeliny i zagłębienia, toteż nie przecinam nigdy ani żył, ani ścięgien, a tym bardziej kości. Dobry rzeźnik zmienia swój nóż raz na rok, ponieważ kraje. Kiepski rzeźnik – co miesiąc, ponieważ rąbie i sieka. Mój nóż ma już dziewiętnaście lat, a krajałem nim już tysiące wołów. Mimo to ostrze jego wygląda jakby było nowo naostrzone. Stawy posiadają pewne ledwie dostrzegalne szczeliny, a ostrze mego noża nie posiada żadnej grubości, zatem, mając sporo miejsca, bardzo łatwo wsuwa się w szpary. To dlatego nóż jest idealnie ostry. Cały czas po- stępuje nad wyraz ostrożnie i wiem, gdzie mam się zatrzymać. Posuwam się wolno z uwagą, nóż zaś porusza się niedostrzegalnie, i nagle – cóż się dzieje! – rozłączają się stawy i kawały mięsa; wszystko rozstępuje się, jakbym kroił piasek. Wtedy wyprostowuję się z nożem w ręce i patrzę na wszystko dookoła, jak i na siebie samego, z zadowoleniem. Chowam nóż do po- chwy, oczyściwszy go pierwej. Ach, jaka to wspaniała, doskonała nauka! – rzekł książę – Słuchając słów tego rzeźnika, po- znałem sztukę mądrości i pielęgnowania życia!15 Wyćwiczona zręczność rzeźnika pozwoliła mu na wniknięcie w dao (zasadę) cię- tych wołów na tyle, że już nawet nie widział ich samych, ale spotykał je w duchu. Scena duchowej walki Bezimiennego jest czymś analogicznym. W tym kontek- ście zrozumiałe stają się słowa dialogu cesarza i Bezimiennego na temat wykali- grafowanego znaku na zwoju: [Bezimienny:] – Władca nie może zginąć – tego uczy kaligrafia. [Cesarz:] – Oświeciło mnie. Zwój Złamanego Miecza nie przedstawia stylu walki, jest ide- alną teorią. Pierwszy krok to pełnia jedności z mieczem. Jeśli to osiągniesz możesz walczyć choćby źdźbłem trawy. Drugi krok to posiadanie miecza w sercu, gdy nie masz go w dłoni. Możesz pokonać wroga ze stu kroków nawet gołymi rękoma. Krok ostatni to brak miecza w sercu i rękach, to wolność od wrogów, którzy miast zabijać – niosą pokój ludzkości. [Bezimienny:] – Wasza Wysokość, Twoje słowa przekonały mnie, że jesteś stworzony do wyższych celów. Nie mogę Cię zabić. Pamiętaj tych, którzy oddali życie dla sprawy. Dość zabijania! Pokój ludziom! [slajd 18] Ostatnia scena, która wzbudziła u krytyków wiele kontrowersji poli- tycznych, jest zrozumiała jedynie w kontekście taoistycznej jedności z naturą, zmierzającej do pokoju z całym kosmosem. Pomimo wszystko jednak u Zhanga Yimou wybrzmiała mocno idea zjednoczenia pod berłem cesarza, który jest uka- zany jako mędrzec, potrafiący poznać zasadę rzeczy (dao) i przynieść ludziom po- kój. Czy to znaczy, że Chiny mają spełnić rolę jednoczącą i niosącą pokój wobec świata? Zwłaszcza wobec okrzyków żołnierzy otaczających cesarza, że podbiją świat, wizja ta jest mimo wszystko niepokojąca. 15 czuang-tsy, Słowa bez słów. Taoizm w 64 odsłonach, oprac. E. Obarski, Wrocław 2003, s. 22-23. zhuangzi, Prawdziwa księga południowego kwiatu, Warszawa 2009, s. 48, 49. 284 dorośli ks. dariusz klejnowski–różycki KOŚCIóŁ K ATOLICKI W CHIŃSKIEJ REPUBLICE LUDOWEJ Poziom Wykład dla dorosłych Linki www.ssi.edu.pl/china/dkr06.ppsx Tagi Kościół Filozofia Religia Chińska Chiny Chińskie Katechezy Dariusz Klejnowski Różycki dkr Korekta Piotr Sękowski 285 1. problem numer jeden dla katolicyzmu w chinach [slajd 3] Salwatoriańscy klerycy, zapraszając mnie na Sympozjum Misyjne na temat „Kościół Chrystusowy w Komunistycznej Republice Chin” (23.04.2012) w swym liście napisali m. in. takie słowa: Ks. prof. Patrick de Laubier – profesor Uniwersytetu w Genewie oraz Angelicum w Rzymie, zajmujący się sytuacją Kościoła w Chinach stwierdził, że problemem numer jeden dla katoli- cyzmu w Chinach jest rozdarcie między Kościołem oficjalnym a podziemnym1. Są to niewątpliwie interesujące słowa z socjologicznego punktu widzenia, który w pewnych strukturach władzy, hierarchii i wpływów widzi pewien istotny element porządkujący rzeczywistość. Zauważmy, że w tej wypowie- dzi problemem numer jeden dla katolicyzmu w Chinach nie jest głoszenie Jezusa Chrystusa, ani chrystianizacja kultury, zanurzanie ludzi w Tajemnicę Trójcy Świętej (chrzest), ale coś, co należy do munus regendi (a nie docendi czy sanctificandi). Dlatego na samym początku chcę odciąć się od takiej optyki. I nie dlatego, że nie doceniam roli biskupa Rzymu, jego posługi jedności. Nie! Jest to dla mnie coś niezmiernie drogiego, i uznałbym za duże życiowe fiasko, gdybym nie mógł doświadczać jedności z Kościołem Rzymu i jego biskupem. Ale jestem dogma- tykiem a nie socjologiem, i z dogmatycznego punktu widzenia zdajemy sobie sprawę z czegoś takiego, jak hierarchia prawd wiary: dogmat o prymacie i nie- omylności biskupa Rzymu, sformułowany ostatecznie na Soborze Watykańskim II, w stosunku do dogmatów o bóstwie i człowieczeństwie Jezusa Chrystusa, o Jego życiodajnej mocy Zmartwychwstania, o konieczności chrztu do zbawie- nia, wydaje się naprawdę marginalny. W tej perspektywie uważam, że o wiele bardziej musimy ubolewać nad tym, że np. Kościół w Polsce, mając w stosunku do innych Kościołów w Europie, ogromny potencjał powołań, prawie w ogóle nie angażuje się w pracę misyjną w Państwie Środka. Że w Chinach nie ma kto ewangelizować i katechizować: głosić Jezusa Chrystusa i udzielać sakramentów. Oczywiście będziemy ubolewać nad napięciami pomiędzy chrześcijanami, ale są one drugorzędne w perspektywie milionów ludzi, którzy nie odróżniają swojej prawicy od lewicy (por. Jon 4,11). 1 Por. i. skubiś, Chiny – oblicze chrześcijaństwa. Z ks. prof. Patrickiem de Laubier, zajmującym się sytuacją Kościoła w Chinach, rozmawia ks. Ireneusz Skubiś, „Niedziela” (2011) nr 5, s. 18-19. www.niedziela.pl/artykul_w_niedzieli.php?doc=nd201105&nr=13, 19.04.2012. 286 dorośli Oczywiście zdaję sobie sprawę z tego, że gdybyśmy zapytali ks. prof. Patricka de Laubier, przyznałby rację, że jego wypowiedź jest umiejscowiona w pewnym kontekście wywiadu udzielanego dla „Niedzieli”, i przyznałby, że głoszenie Je- zusa Chrystusa to sprawa bardziej numer jeden dla katolicyzmu w Chinach niż odpowiedź na pytanie o uznanie prymatu biskupa Rzymu, które konkretyzuje się w konflikcie pomiędzy Kościołem oficjalnym i podziemnym. W przeciwnym razie powinniśmy mieć poważne zastrzeżenia do ortodoksji francuskiego księ- dza, będącego przede wszystkim politologiem, socjologiem i ekonomem a nie eklezjologiem2. 2. struktura i działanie kościoła oficjalnego i podziemnego Struktura, statystyki, nazwiska biskupów Kościoła katolickiego w Chinach są wystarczająco opracowane w naszym kwartalniku „Chiny dzisiaj”. Mówię „na- szym”, ponieważ na to sympozjum zaproszona została s. Weronika Klebba i ks. Jan Konior, którzy współpracujemy od lat i jesteśmy współzałożycielami Sini- cum. Zatem cały poniższy passus statystyk można znaleźć w 1 numerze z 2011 r. tegoż czasopisma3. 3. źródła danych statystycznych o religiach i kościołach w chrl [slajd 4] Możemy obserwować pewien przełom dotyczący statystyk związanych z Religami w ChRL: coraz częściej dane statystyczne o przynależności religijnej Chińczyków są publikowane oficjalnie w państwowych opracowaniach. Istnieją także nieoficjalne dane publikowane przez różne organizacje, na które będę się powoływał. 2 Na stronie www.unige.ch/ses/socio/patrickdelaubier.html możemy przeczytać: „Français, né le 13 janvier 1935, études à Paris, lycées St Louis et Louis Le Grand puis université de droit Panthéon, licence en droit, DES science politique, Doctorat de science politique avec thèse sur La grève générale en 1905, le mythe français et la réalité russe (1964) Jury: Jean Jacques Chevallier, Georges Burdeau, Georges Lavaud. Service militaire 1958-1961 (Algérie). Post- -doctoral Research à l’université Harvard (Economics) en 1965-66. Licence en théologie à l’université de Fribourg (Suisse) en 2001. Séjours en Russie doctorat hc de l’Université des sciences humaines de Russie en 1998 (Moscou). Professeur invité à l’université du Latran (Rome). Ordonné prêtre par Jean Paul II à Rome le 13 mai 2001”. 3 „Chiny dzisiaj. Religie-Chrześcijaństwo-Kościół” 18(2011) nr 1, s. 10-19. Także: chinydzisiaj. ecclesia.org.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=96&limit=1&li mitstart=7, 21.04.2012. ks. dariusz klejnowski–różycki kościół katolicki w chrl 287 Istotnym źródłem informacji oficjalnej jest 北京蓝皮书 Niebieska Księga Religii (Zongjiao lanpi shu) na rok 2010. Wydana została przez Chińską Akademię Nauk Społecznych4. Statystyki te zostały następnie rozpowszech- nione przez gazetę China Daily i inne media. W niniejszej prezentacji danych Niebieską Księgę będę oznaczał skrótem NK. [slajd 5] Innym źródłem oficjalnych statystyk jest czasopismo Dangdai zon- gjiao yanjiu („Studium Religii Współczesnych”), wydawanym przez Szanghajską Akademię Nauk Społecznych. Warto przytoczyć jeden przykład z tego źródła. [slajd 6] W drugim numerze z 2010 r. zostały opublikowane wyniki ankiety prze- prowadzonej wśród protestanckich duchownych (jiaozhi renyuan), jednakże ani miejsce badań, ani prowincja nie zostały podane. Z przedstawionych statystyk dowiadujemy się m.in., że w badanym regionie 33% duchownych ma wykształ- cenie wyższe, 14% średnie z maturą, 26% średnie niepełne, a 27% podstawowe. Podobne dane statystyczne, pojawiające się w powyższym czasopiśmie nie po raz pierwszy, pozwalają lepiej zrozumieć sytuację konkretnych religii. Ukazują się one jednak zbyt nieregularnie, by na ich podstawie wyciągać bardziej ogólne wnioski. [slajd 7] Ważnymi dla nas źródłami statystyk nieoficjalnych, to znaczy nie podawanych przez reżim komunistyczny, są następujące tytuły czasopism: − Xinde (Wiara); − Tripod, (wydawany przez seminarium duchowne w Hongkongu); − Hong Kong diocese's Holy Spirit Study Centre (HSSC); − Zhongguo Tianzhujiao (Chiński Kościół Katolicki); − South China Morning Post; − Times Online; − China Daily; − doniesienia agencji informacyjnych, zwłaszcza UCAN i Xinhua; − informacje internetowe (www.asianews.it; www.fides.org; www.pewforum. org; www.assistnews.net; www.chinapartner.org i in.); − a także inne (najczęściej prywatne) źródła niepublikowane. Dane, pochodzące z tych źródeł nie roszczą sobie pretensji do kompletności, jed- nak dają pewien obraz sytuacji, w jakiej znajduje się Kościół w Chinach. Często statystyki poszczególnych źródeł różnią się między sobą, bywają sprzeczne. 4 中国宗教报告 [Zhongguo zongjiao baogao] Annual Report on China’s Religions, Beijing 2010. 288 dorośli 4. ogólne informacje statystyczne o religiach [slajd 8] W Chinach chrześcijanami nazywa się protestantów. Katolicyzm przez państwo jest traktowany, jako inna religia. Według NK liczba chrześcijan (pro- testantów) w ChRL wynosi ok. 23 mln (1,8% ludności), przy czym wyróżnieni są chrześcijanie „ochrzczeni” (67,5%) i „nieochrzczeni” (32,5%). Podana jest też liczba katolików: 5,7 mln, która dotyczy prawdopodobnie jedynie Kościoła oficjalnego. Nieoficjalne statystyki mówią o liczbie ludności Chin o 300 mln większej niż oficjalna liczba (1 mld 300 mln). W wioskach żyje wielu ludzi, którzy urodzili się „nielegalnie”, bez prawa rodziców do posiadania drugiego dziecka. Ich ist- nienie nie zawsze jest uznawane przez państwo. Nie mają przez to żadnych praw publicznych. Statystyki wskazują także na wzrost członków innych oficjalnie uznanych religii, takich jak: buddyzm, daoizm czy islam. Liczba protestanckich kościołów i miejsc modlitwy wynosi 55 tys., z czego większość została zbudowana przez ostatnie dziesięć lat. Dotąd wydrukowano w Chinach ponad 80 mln egzemplarzy Biblii w języku chińskim. 70% chrześci- jan to kobiety. 73% chrześcijan nawróciło się po 1993 r., co według naukowców jest związane z rozwojem gospodarczym ostatnich lat. [slajd 9] Chrześcijanie to najczęściej młodzi i dobrze wykształceni ludzie. Ponad 60 % chrześcijan ma 35- 64 lata życia. Jedynie 25 % chrześcijan ma ponad 65 lat. Większość chrześcijan mieszka na wschodnim wybrzeżu Chin i nad rzeką Jangcy. [slajd 10] Podane statystyki są „minimalną oceną szacunkową”. Przy ich ana- lizie należy uwzględnić trzy sprawy: 1. Statystyki religijne to bardzo wrażliwy temat dla miejscowych urzęd- ników. Urzędnicy często nie mają żadnych dokładnych danych na ten temat, a z pragmatycznych względów nie życzą sobie dużej liczby wiernych; 2. Statystyki są również wrażliwym tematem dla samych wiernych, którzy często wciąż jeszcze nie ośmielają się publicznie przyznać do swojej reli- gijności. Nie wiedzą oni jak, przez kogo i do jakich celów te dane mogą zostać użyte; 3. Ludzie jeszcze nieochrzczeni (katechumeni) niechętnie przyznają, że są chrześcijanami: nie są jeszcze za takich uznawani przez swoje Kościoły lub nie łączą swojego „bycia chrześcijaninem” z przynależnością do in- stytucji Kościoła. ks. dariusz klejnowski–różycki kościół katolicki w chrl 289 [slajd 11] Oficjalnie uznane pozostają, jak dotychczas, tylko: − Buddyzm (200 mln), − Daoizm, − Islam, − Katolicyzm − Protestantyzm. Kościół prawosławny jest w pewnym stopniu uznany na terenach, na których mieszka mniejszość rosyjska. NK stwierdza, że rozwój buddyzmu został osłabiony przez komercjalizm, mimo że nadal mówi się o „złotej epoce” buddyzmu. Idee daoizmu zostały pogrzebane przez sekularyzację społeczeństwa. Muzułmanie w Chinach odczuwają coraz bardziej przepaść pomiędzy histo- rią ich religii i współczesnością. Kościół katolicki w Chinach jest postawiony przed trud- nym wyborem pomiędzy żądaną przez państwo niezależnością i chęcią normalizacji relacji z Watykanem. Około 85% Chińczyków wyznaje jedną z religii, nawet jeśli swojej wiary nie praktykuje lub się do niej oficjalnie nie przyznaje. Analizując poszczególne religie, naukowcy podkreślają znaczny wzrost liczby buddystów (ok. 18% rocznie). Ogólnie można mówić o ponad 200 mln praktykujących buddystów. Również liczba ludzi odwiedzających ponad 130 000 miejsc kultu w kraju (wiele z nich jest jednak atrakcjami turystycznymi) potwierdzałaby to. Nie- które znane świątynie zbierają rocznie do 100 mln juanów z ofiar i w związku z tym odgry- wają ważną rolę w gospodarce regionu5. [slajd 12] Jaka jest faktyczna liczba katolików? Ich liczba znacznie się różni w za- leżności od tego, kto ją podaje. Zazwyczaj oscyluje pomiędzy 40 a 130 mln wier- nych. Nigdy jednak nie wiadomo ilu jest katolików „podziemnych”. 5. dane dotyczące kościoła katolickiego w chrl Na podstawie Niebieskiej Księgi oraz informacji publikowanych w Xinde (Wiara) i w Hong Kong diocese’s Holy Spirit Study Centre (HSSC) można zrekonstruować następujące dane. [slajd 12] Według oficjalnych danych w Chińskiej Republice Ludowej kato- lików jest niecałe 6 milionów, a według danych nieoficjalnych jest ich ok. 14 mi- lionów. NK przyznaje, że w Kościele katolickim ma miejsce „szczególna sytuacja” (teshu qingkuang) i dlatego liczba ich wyznawców może sięgać 12 mln, przyzna- jąc tym samym, że jest ich więcej niż podają oficjalne statystyki. [slajd 13] Diecezji Kościoła katolickiego jest ok. 100, przy czym kilkadziesiąt wakuje. 5 „Chiny dzisiaj. Religie-Chrześcijaństwo-Kościół” 18 (2011) nr 1, s. 12. 290 dorośli [slajd 14] W Chinach jest 99 biskupów (54 oficjalnych i 38 nieoficjalnych)6. [slajd 15] Kapłanów jest ok. 3200 (1900 oficjalnych i 1300 nieoficjalnych). Ka- planów w stosunku do liczby wiernych jest mało: na jednego księdza przypada 3000 katolików. Chiny potrzebują misjonarzy gotowych na męczeństwo! [slajd 16] „Oficjalność” i „nieoficjalność” polega na przynależności do Sto- warzyszenia Patriotycznego Katolików Chińskich. W 1958 r. zdelegalizowano Kościół katolicki i zastąpiono go związkiem wyznaniowym o nazwie „Patrio- tyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich” podlegające pod Biuro Spraw Religijnych ChRL. Stowarzyszenie to zrzesza katolików formalnie nieuznają- cych zwierzchnictwa biskupa Rzymu, zwanych „oficjalnymi”. „Nieoficjalni” to ci katolicy, którzy nie zapisali się do owego stowarzyszenia, działają przez to w nielegalnym od 1958  r. Kościele, są prześladowani w różny sposób, uznają zwierzchnictwo papieża. [slajd 17] Sióstr zakonnych, które złożyły śluby zakonne, jest 5451 (oficjalnych 3600, nieoficjalnych 1350). Nie mamy jednak dostępu do danych: ile sióstr opuś- ciło zakon, ile umarło… [slajd 18] W Chinach jest 106 konwentów sióstr zakonnych. [slajd 19] Nowicjatów sióstr jest 60 (40 oficjalnych, 20 nieoficjalnych), a no- wicjuszek w formacji 200. Nie ma jednak danych ile sióstr wstępuje a ile wystę- puje z zakonu. [slajd 20] W Chinach nie istnieją seminaria nieoficjalne. Istnieje 10 semi- nariów oficjalnych i 630 kleryków. Również tu nie znamy liczby seminarzystów wstępujących i występujących z seminarium. [slajd 21] Niższych seminariów duchownych w Chinach jest ok. 30 z 630 ucz- niami. Przy czym dane statystyczne różnią się: oficjalnych jest 22 (393 uczniów) i 10 nieoficjalnych (550 uczniów). [slajd 22] Zdecydowana nowością jest to, że Xinde z roku 2010 wspomina o 350 zakonnikach w zakonach męskich, a NK wskazuje również tę samą liczbę zakonników w zakonach męskich (nan xiuhui) i stwierdza, że należą oni do za- konów międzynarodowych, jak np. franciszkanie, werbiści czy jezuici. Jest to stwierdzenie przełomowe, gdyż w przeszłości przemilczano istnienie zakonów męskich, ponieważ oficjalnie są one nadal zabronione w ChRL. [slajd 23] Kościołów i kaplic statystyki podają ok. 6000 w Chinach. 6 Lista biskupów jest opublikowana w: „Chiny dzisiaj. Religie-Chrześcijaństwo-Kościół” 18 (2011) nr 1, s. 13-16. ks. dariusz klejnowski–różycki kościół katolicki w chrl 291 [slajd 24] NK podaje ok. 400 kościelnych instytucji społeczno-kulturalnych w różnych diecezjach, m. in. 3 wydawnictwa, 3 instytuty badawcze, 220 przy- chodni, 11 szpitali, 81 domów spokojnej starości, 22 domy dla niepełnosprawnych i ośrodki rehabilitacji, 35 ośrodków zdrowia, 44 przedszkola, 35 regionalnych lub diecezjalnych organizacji pomocy społecznej. Zaznacza również, że ponad 80 sióstr zakonnych pracuje w państwowych placówkach służby zdrowia. Zasadni- czo podawane są jedynie instytucje Kościoła oficjalnego. [slajd 25] Statystyki mówią także o nowych gremiach Kościoła katolickiego w Chinach: jacy nowi biskupi zostali wybrani na poszczególne stanowiska Kon- ferencji Biskupów, jacy zostali powołani na odpowiedzialnych Stowarzyszenia Patriotycznego itd. W grudniu 2010 r., po wielokrotnych przesunięciach terminu, obradowało VIII Zgromadzenie Ogólne Gremiów Katolickich w ChRL7. Na zebraniu tym „wybrano” nowe kierownictwo oficjalnej Konferencji Biskupów i Stowarzyszenia Patriotycznego. 6. relacja kościoła podziemnego do kościoła oficjalnego [slajd 26] Istnieje także problem biskupów podziemnych, którzy stali się oficjal- nymi. Jest to problem, ponieważ prowadzi do nowych podziałów w Kościele chińskim. Niektórzy biskupi podziemni, zmotywowani listem papieża Benedykta XVI z 2007 roku, próbowali zarejestrować się w Biurze ds. Religii, by móc działać oficjalnie, albo zostali zinstrumentalizowani przez Stowarzyszenie Patriotyczne i zainstalowani jako oficjalni biskupi. Dotąd są znane trzy takie przypadki: 1. An Shuxin, zainstalowany jako oficjalny biskup Baoding (Hebei) 2. Du Jiang, zainstalowany jako oficjalny biskup Bameng (Shanba, Mongolia Wewętrzna) 3. Zhu Weifang, zainstalowany jako oficjalny biskup Wenzhou (Zhejiang). Niektórzy z nich [biskupów], nie chcąc podlegać niesłusznej kontroli roztaczanej nad życiem Kościoła, a także pragnąc zachować absolutną wierność Następcy Świętego Piotra i doktry- nie katolickiej, byli zmuszeni do potajemnego przyjęcia święceń. Tajność nie jest rzeczą nor- malną w Kościele i historia pokazuje, że Pasterze i wierni uciekają się do niej jedynie w przy- padku bolesnego pragnienia zachowania nienaruszonej własnej wiary i nie godzenia się na ingerencję organizmów państwowych w to, co dotyczy głębi życia Kościoła. Z tego względu Stolica Święta wzywa, by ci prawomocni Pasterze byli uznani przez władze rządowe również z uwagi na skutki cywilne, które są niezbędne, aby wszyscy wierni mogli swobodnie wyzna- wać swoją wiarę w kontekście społecznym, w jakim przypadło im żyć8. 7 Więcej informacji w: „Chiny Dzisiaj” 17 (2010) nr 4, s. 9-10. 8 List Benedykta XvI do Katolików w ChRL, nr 8 292 dorośli [slajd 27] Gdy pytamy studiujących w Polsce kleryków chińskich, w jaki sposób odnoszą się księża „oficjalni” do „podziemnych” opowiadają wprost o zdarzają- cych się sytuacjach, kiedy ksiądz mówi wiernym, że w oficjalnym kościele za oł- tarzem stoi diabeł. Siostry zakonne z kościołów podziemnego i oficjalnego za bardzo ze sobą nie rozmawiają, stronią od siebie. Klerycy się pojednają przy piwie i na studiach za- granicznych tworzą wspólnotę bez podziałów. Z siostrami pod tym względem jest trudniej. W Chinach podział ten mocno się zaznacza w mentalności. Można usłyszeć takie głosy: „To my jesteśmy prześladowani za jedność z Ojcem Świętym i mamy być traktowani przez Kościół tak samo jak ci zaprzańcy (tzn. oficjalni)?” Oficjalni chrześcijanie (zwłaszcza duchowieństwo, siostry zakonne) czują ten wyrzut i szu- kają argumentów, często niechlubnych, przeciwko katolikom podziemnym. Studia zagraniczne, kształcenie chińskiego duchowieństwa w Europie, da- wało szanse na wypracowanie poza Chinami jednoczącej relacji, tworzenie wspól- noty pochodzących z oficjalnego i podziemnego Kościoła, aby tę jedność zanosili potem do Chin. Bardzo mocno zaangażowany był w tę ideę O. Prof. Roman Ma- lek. Umożliwianie klerykom i zakonnicom chińskim studiów w Polsce, i to za- równo tym oficjalnym, jak i nieoficjalnym, jest wprost podejmowaniem wysiłku dla pojednania Kościoła w Chinach. 7. kościół w chinach posłuszny papieżowi? [slajd 28] Mianowanie Biskupów 9. Jak wam wszystkim wiadomo, jednym z najdelikatniejszych problemów w relacjach Sto- licy Świętej z władzami waszego kraju jest kwestia nominacji biskupich. Z jednej strony zro- zumiałe jest, że władze rządowe są uważne, co do wyboru tych, którzy mają pełnić istotną rolę przewodników i Pasterzy lokalnych wspólnot katolickich, zważywszy na konsekwencje społeczne, jakie w Chinach – podobnie jak w pozostałych częściach świata – taka funkcja pociąga za sobą również na polu cywilnym. Z drugiej strony Stolica Święta ze szczególną troską śledzi nominacje biskupów, gdyż dotykają one samego serca życia Kościoła, ponie- waż nominacja biskupów ze strony Papieża jest gwarancją jedności Kościoła i jedności hie- rarchicznej. Z tego powodu Kodeks Prawa Kanonicznego (por. kan. 1382) nakłada poważne sankcje zarówno na biskupa, który udziela dobrowolnie święceń biskupich bez mandatu papieskiego, jak i na tego, kto je przyjmuje: takie święcenia są rzeczywiście bolesną raną dla jedności Kościoła i poważnym naruszeniem porządku prawa kanonicznego. Dając mandat apostolski na udzielenie święceń biskupich, Papież realizuje swą najwyższą władzę duchową: jest to władza i działanie, które pozostają w obszarze ściśle religijnym. Nie chodzi więc o władzę polityczną, która bezprawnie ingeruje w sprawy wewnętrzne państwa i zagraża jego suwerenności. ks. dariusz klejnowski–różycki kościół katolicki w chrl 293 Mianowanie Pasterzy dla danej wspólnoty religijnej jest rozumiane, także w dokumentach międzynarodowych, jako element konstytutywny pełnego realizowania prawa do wolności religijnej.[43] Stolica Święta pragnęłaby zachować całkowitą wolność w kwestii nominacji biskupich; [44] dlatego też, przyglądając się uważnie szczególnej drodze Kościoła w Chi- nach, chciałbym, by znaleziono porozumienie z Rządem w celu rozwiązania niektórych za- gadnień, dotyczących zarówno wyboru kandydatów do posługi biskupiej, jak również ogła- szania nominacji biskupów oraz uznania – z uwagi na ewentualne skutki cywilne – nowego biskupa przez władze cywilne. Odnośnie do wyboru kandydatów do posługi biskupiej, pomimo że znam wasze trudności w tym względzie, pragnę przypomnieć, iż niezbędne jest, by byli oni kapłanami godnymi, szanowanymi i miłowanymi przez wiernych, przykładnymi w wierze, posiadającymi pewne doświadczenie w posłudze duszpasterskiej, a przez to, by mogli lepiej podołać ogromnej od- powiedzialności Pasterzy Kościoła.[45] Gdyby w którejś diecezji niemożliwe było znalezienie odpowiednich kandydatów do obsadzenia stolicy biskupiej, wówczas pomocą w ich wskaza- niu może okazać się współpraca z biskupami sąsiednich diecezji9. [slajd 29] Pomimo powoływania się na KPK oraz na teologiczną wykładnię pry- matu papieskiego, musimy sobie zdawać sprawę z tego, że przez osiemnaście wie- ków (do Soboru Watykańskiego I) kwestia prymatu nie była zdefiniowana osta- tecznie. W starożytności chrześcijańskiej rola cesarza w Kościele była niejedno- krotnie praktycznie bardziej kluczowa, niż biskupa Rzymu. [slajd 30] Zapędy niektórych, zwłaszcza średniowiecznych papieży, do przypisywania sobie istotnej roli w zbawieniu człowieka, przekraczały granice przyzwoitości. Dictatus papae Grzegorza VII z 1075 r. stwierdza o biskupie Rzymu: 1. Kościół rzymski został założony przez samego Pana. 2. Tylko biskup rzymski słusznie nazywany jest „powszechnym”. 5. Papież może zdejmować z urzędu nieobecnych. 6. Z ekskomunikowanym przez niego nie wolno nam, między innymi, przebywać w tym samym domu. 8. Tylko on może nosić cesarskie znaki. 9. Tylko jego wszyscy książęta całują w stopę. 12. Może on zdjąć z urzędu cesarza. 16. Bez jego rozporządzenia żaden sobór nie może nazywać się „powszechnym”. 18. Jego wyrok przez nikogo nie może być zawieszony; tylko on może zawiesić wyrok każdego. 19. Przez nikogo nie może on być sądzony. 22. Kościół rzymski nigdy nie pobłądził i, według świadectwa Pisma Świętego, nigdy nie pobłądzi. 26. Kto nie zgadza się z Kościołem rzymskim, ten nie jest katolikiem10. 9 List Benedykta XvI do Katolików w ChRL, nr 9. 10 Warto w tym kontekście przytoczyć pracę: k. schatz, Prymat papieski. Od początków do współczesności, tł. E. Marszał, J. Zakrzewski, Kraków 2004, s. 265n. 294 dorośli To jest także dziedzictwo katolicyzmu znane Chińczykom. To, że Benedykt XVI odwołuje się aktualnie w swych roszczeniach do tekstów z 1983 r. (KPK) nie zna- czy, że nie uważa się za następcę Grzegorza VII, i nie zachowuje ciągłości kato- lickiej nauki. W obliczu Chin pozostaje bardzo aktualne wezwanie z Ut unum sint Jana Pawła II do teologów, aby wypracowali taką formę posługi jego urzędu pio- trowego, aby była możliwa do zaakceptowania, aby mogła służyć wszystkim chrześcijanom11. Aktualne pozostaje pytanie: Czy Kościół w Chinach jest posłuszny papieżowi? Nie z własnej woli katolicy chińscy są poddawani rządowym naciskom. Wręcz przeciwnie: hierarchia czyni wiele wysiłku, aby zachować jedność z Oj- cem Świętym. Kościół chiński jednak stawia nas przed pytaniem o rolę i kształt prymatu, który to temat od strony Benedykta XVI jest bezdyskusyjny, zwłaszcza w porównaniu do Jana Pawła II. 8. niebezpieczeństwo schizmy w kościele chińskim Kościół chiński podejmuje zbyt wiele ofiar dla jedności, aby można było mówić o formalnej schizmie. De facto jednak według KPK część Kościoła chińskiego pozostaje w schizmie. KPK 1983 Kan. 751 Herezją nazywa się uporczywe, po przyjęciu chrztu, zaprzeczanie jakiejś prawdzie, w którą należy wierzyć wiarą boską i katolicką, albo uporczywe powątpiewanie o niej ; apostazją – całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej, schizmą – odmowa uznania zwierzchnictwa Biskupa Rzymskiego lub utrzymywania wspól- noty z członkami Kościoła, uznającymi to zwierzchnictwo. Pomimo, iż sytuacja katolików „oficjalnych” wpisuje się w prawną definicję schi- zmy, to jednak papież nigdy nie uznał go en masse za schizmatycki, jedynie eks- komunikował niektórych biskupów. Ciągła nadzieja, że stosunki z władzami chińskimi się poprawią, powo- dują, że nie doprowadza się do formalnych aktów uznania schizmy. Problem tkwi także w wycofaniu się papieży, dyplomacji watykańskiej, wpływów koś- cielnych, z mobilizowania wspólnoty międzynarodowej do potępienia komu- nizmu, do uznania komunizmu za zbrodniczy system na równi z faszyzmem. 11 Jan Paweł II, Ut unum sint, nr 96. ks. dariusz klejnowski–różycki kościół katolicki w chrl 295 Jest to ciągłe balansowanie pomiędzy układami z Pekinem a odrzuceniem relacji. Dotyczy to całej wspólnoty międzynarodowej: brak radykalnych, jednoznacz- nych rozwiązań. One się nie opłacają ani ze względów ekonomicznych, ani bez- pieczeństwa, ani politycznych, jak również w „dyplomacji religijnej”. 296 dorośli ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii ICON ks. Dariusz Klejnowski-Różycki Rosja jest największym państwem świata: od Polski po Japo- nię i USA. Rozwinęła się z niewiele znaczącego w średniowieczu Księstwa Moskiewskiego. Zasadniczy wpływ na taki bieg wyda- rzeń miała postać pewnego świętego mnicha, który założył klasztor Trójcy Świętej, będący do dziś duchowym centrum Rosji. Uformo- wał kilkudziesięciu uczniów-mnichów, którzy zanieśli jego idee na krańce ziemi. Jeden z nich te idee zakodował w najbardziej znanej ikonie wszechczasów. Z tajemnic Rosji ks. Dariusz Klejnowski-Różycki Z tajemnic Rosji ISBN 978-83-928584-0-9 Śląska Szkoła Ikonograficzna Z tajemnic Rosji Historia, teologia i estetyka ikony Trójcy Świętej świętego Andrzeja Rublowa i wpływ świętego Sergiusza Radoneżskiego na jej powstanie Książka opowiada dzieje życia św. Sergiusza, który swoją niezwykłą osobowoś- cią oddziaływał na książąt średniowiecznej Rusi do tego stopnia, że udało im się zjednoczyć pod berłem Moskwy i pokonać Tatarów. Jedność Trójcy Świętej w pobożności świętego Sergiusza była ideałem wszelkiej jedności państwowej. Św. Sergiusz wychował wielu swoich uczniów, którzy pozakładali klasztory w ca- łej Rosji. Jednym z jego uczniów był. Św. Andrzej Rublow, który idee trynitarne św. Sergiusza przedstawił w swej słynnej ikonie. Lato 2010 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii ICON Rytuał ikonopisarski Instrumentum laboris Obrzędy poświęcenia ikon, modlitwy na poszczególnych etapach powstawania ikony, ryty błogosławieństwa ikonopisarzy Książka jest zbiorem modlitw przeznaczonych dla ikonopisarzy, którzy poprzez pisanie ikony uświęcają swoje życie, i dla których ikonopisanie staje się auten- tyczną modlitwą Kościoła. Są to teksty zebrane i praktykowane w Śląskiej Szkole Ikonograficznej, przeznaczone do korekty, dyskusji i oceny przez władze koś- cielne, a w dalszej kolejności, do opracowania ewentualnej księgi liturgicznej. Zima 2010 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii ICON ks. Dariusz Klejnowski-Różycki Janina Różycka-Klejnowska Studium ikony to swoisty podręcznik dla ikonografów i teolo- gów ikony. Odpowiada m. in. na pytania: Czy popularność ikon nie jest jedynie modą? Czy każdy obraz malowany na desce jest ikoną? Jakie ikony są nazywane „czczymi i bezsensownymi”? Dlaczego ikony Św. Józefa i Św. Rodziny są nieprawidłowe? Jak wygląda pro- ces powstawania ikony? Czy każdy może być ikonopisarzem? W jaki sposób ikona może pomóc w katechezie? Jakie znaczenie mają ko- lory w ikonie? Czy katolicy mają prawo do tworzenia ikon, czy jest to jedynie przywilej prawosławnego Wschodu? Jaka jest teologia ikon: Przemienia Pańskiego, Bożego Narodzenia, Trójcy Świętej, ikon ma- ryjnych i innych? Jakiego pigmentu najlepiej użyć malując szaty Pan- tokratora? A jaki kolor najlepszy jest na namalowanie włosów? „Tematyka ważna i atrakcyjna. Merytorycznie rzecz poprawna. Wprowadza nie tylko w teologię ikony, ale także w jej tworzenie (pisanie)”. o. prof. dr hab. St.C. Napiórkowski OFMConv Janina Różycka-Klejnowska ks. Dariusz Klejnowski-Różycki Studium ikony ISBN 978-83-928584-1-6 Śląska Szkoła Ikonograficzna Studium ikony Książka jest zbiorem artykułów już publikowanych przez współautorów w róż- nych czasopismach oraz dotychczas nie publikowanych na tematy związane z teologią, technologią i estetyką ikony. Możemy się z niej dowiedzieć m.in. na czym polega kanon ikonograficzny? Z czym związana jest współczesna „moda na ikonę” i czy należy ją promować? Jakie istnieją szkoły ikonograficzne na Wscho- dzie i na Zachodzie? Jaka jest teologia ikon maryjnych? Czy geometria w ikonie ma znaczenie teologiczne? Jakie jest znaczenie poszczególnych kolorów w ikonie? Ponadto znajdziemy w książkę analizy wielu interesujących ikon. Wiosna 2011 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii ICON Drugie studium ikony Drugie studium ikony Książka jest zbiorem artykułów współczesnych ikonografów związanych ze Ślą- ską Szkołą Ikonograficzna rozsianych po różnych częściach świata: od Rzymu po Syberię. Jesień 2013 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii ICON Ks. Mariusz Gawłowski Ks. Dariusz Klejnowski–Różycki Tożsamość ikonopisarza. Dokumenty Kościoła o ikonografach Tożsamość ikonopisarza. Dokumenty Kościoła o ikonografach Książka jest pracą analizującą wypowiedzi soborów, synodów oraz wielkich her- menei pod kątem godności, zaufania i roli, jaką pełni ikonograf w Kościele, wy- magań dogmatycznych i moralnych, jakie są mu stawiane. Praca ta uzupełniona została dokumentami źródłowymi. Zima 2012 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii Extreme Orient Ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 台北 WIEŻA PóŁNOCY DRUGI POEMAT CHIŃSKI Taibei. Wieża północy Drugi poemat chiński Książka jest zbiorem refleksji z podróży naukowej do Republiki Chińskiej, czyli Tajwanu. Jest zbiorem listów pisanych do członków Śląskiej Szkoły Ikonograficz- nej i przyjaciół, którzy na odległość kilku tysięcy kilometrów zadawali pytania o zwyczaje, obrzędowość, religijność, kulinaria, naukę, biznes, sposoby grzebania zmarłych, dynamikę Kościoła katolickiego i wszelkie przejawy życia codziennego Chińczyków. Znajdziemy w niej wiele refleksji na temat specyfiki języka chiń- skiego, który kształtuje, odmienną od europejskiej, mentalność. Lato 2013 ŚLąSK A SZKOŁA IKONOGR AFICZNA poleca książki z serii Extreme Orient Ks. Dariusz Klejnowski–Różycki 北京 STOLICA PÓŁNOCY PIERWSZY POEMAT CHIŃSKI BeiJing. Stolica północy Pierwszy poemat chiński Książka jest zbiorem refleksji ze studiów pekińskich w Chińskiej Republice Lu- dowej. Opowiada o zderzeniach mentalności europejskiej z azjatycką, o systemie kształcenia, sztukach walki, o języku, kulinariach, systemie komunistycznym, o stylu życia Chińczyków, o perspektywach rozwoju państwa. Jest pisana przez księdza, o którym nikt nie wiedział, że jest księdzem, studiującym na komuni- stycznej uczelni język i kulturę chińską. Lato 2014