© T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Eser Adı: Dîvân Müellifi: Nâşid Hazırlayan: Ömer ZÜLFE Yayın Yılı: 2009 ISBN: 978-975-17-3411-2 Ana Yayın Numarası: 3193 Kültür Eserleri Dizisi-444 Adres: Anafartalar Mahallesi, Cumhuriyet Caddesi, No:4, B-Blok, 06030 Ulus/ANKARA Telefon: 00 90 312 3099001 Faks: 00 90 312 3098998 e-posta:
[email protected]www.kulturturizm.gov.tr http://ekitap.kulturturizm.gov.tr NĀŞİD [1749-1791] DĪVĀN Ömer ZÜLFE Ankara 2009 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER............................................................................. 5 KISALTMALAR .......................................................................... 6 KAYNAKLAR ............................................................................. 7 NÂŞİD ........................................................................................ 11 TENKİTLİ METİN ................................................................... 15 ḲAṢĪDELER VE TARĪḪLER .................................................. 17 MUSAMMAṬLAR.................................................................... 93 ŞARḲILAR ................................................................................. 98 ĠAZELLER .............................................................................. 103 NAKIS GAZELLER ................................................................ 182 RUBĀ῾İYYĀT MUḲAṬṬA῾ĀT ............................................. 185 MAṬĀLİ῾ U MÜFREDĀT ..................................................... 191 EKLER ...................................................................................... 203 KISALTMALAR A: İÜM Ktp. T. Y. Kit. 5453. B: Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Yeni 3991. C: İÜM Ktp. T. Y. Kit. 1406, D: İÜM Ktp. T. Y. Kit. 538, E: İÜM Ktp. T. Y. Kit. 3278. KAYNAKLAR AḤMED CĀVİD: Ḥadīḳa-i Veḳāyi῾: BAYCAR, Adnan: Ahmed Câvid Hadîka-i Vekāyi῾: Ankara 1998, XL+272 s., Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları: II. Dizi-Sayı 33. AḤMED CEVDET: Nevādirü'l-Āṯār fî Muṭāla‘ati'l-Eş‘ār: AḤMED Cevdet [Recā’ī-zāde]: Nevādirü'l-Āṯār fî Muṭāla‘ati'l-Eş‘ār: Yayınlayan: Recā’ī-zāde MUṢṬAFĀ Şāmil: Bulak 1870; Hazırlayan: ABDÜLKADİROĞLU, Abdülkerim; SARI, Mehmet: Ankara 1998; XVI+416 s., Anıl Matbaa ve Ciltevi. ES‘AD: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: OĞRAŞ, Rıza: Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-endûz’u: İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin: Burdur 2001, VIII+275 s., Emirdağ Ofset Tesisleri; Es῾ad Mehmed Efendi Bağçe-i Safâ-endûz: Ankara 2018, 192 s., T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü 3221 Kültür Eserleri 472, (ekitap). FAṬĪN: Ḫātimetü’l-Eş‘ār: ÇİFTÇİ, Ömer: “Fatîn Davud Hâtimetü’l-Eş‘âr (Fatîn Tezkiresi)”: Ankara 2009, 451 s., T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü 3218 Kültür Eserleri 469, (e-kitap). MÜSTAḲĪM-ZĀDE: Tuḥfe-i Ḫaṭṭāṭīn:: KOÇ, Mustafa: Tuhfe-i Hattâtîn Müstakimzâde: İstanbul 2011, LXXXVIII+742 s., Klasik 100. Kitap, Klasik Kitaplar 3. NĀŞİD: Dīvān: İÜM Ktp. T. Y. Kit. 5453, 1207/1792, 60 yk.; Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Yeni 3991., 1210/1795, 77 yk; İÜM Ktp. T. Y. Kit. 1406, 1218/1799, 78 yk., İÜM Ktp. T. Y. Nâşid ve Dîvânı Kit. 538, 1242/1826, 89 yk., İÜM Ktp. T. Y. Kit. 3278, 1235/1819, 67 yk. REDHOUSE, Sir James W.: A Turkish And English Lexicon/Kitābı Ma‘ānī-i Lehce: Constantinople 1890, XVI+2224 s. SİLÂH-DAR-ZÂDE Mehmed: Silah-dar Tezkiresi: ÖZTÜRK, Furkan: Silâhdâr-zâde Mehmed Emîn Tezkire-i Silâhdâr-zâde: Ankara 2018, 281 s., T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü 3588 Kültür Eserleri 582, (e-kitap). STEINGASS, F.[rancis] [Joseph]: A Comprehensive PersianEnglish Dictionary: London 1892, VIII+1539 s. ŞEFKAT, Abdülfettah: Tezkire-i Şefkat: KILIÇ, Filiz: Şefkat Tezkiresi (Tezkire-i Şuarâ-yı Şefkat-i Bağdâdî): Ankara 2017, 319 s., T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü 3212 Kültür Eserleri 463, (ekitap). Tarama Sözlüğü: XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyle Tarama Sözlüğü: I. C., (A-B) Ankara 1963, XCI+746 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/1; II. C., (C-D) Ankara 1965, LXXII+747-1381 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/2; III. C., (E-İ) Ankara 1967, LXXII+1383-2142 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/3; IV. C., (K-N) Ankara 1969, LXXII-2143-2902 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/4; V. C., (O-T) Ankara 1971, LXXII+2903-3877 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/5; VI. C., (U-Z) Ankara 1972, LXXII+3878-4814 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/6; VII. C., (Ekler) Ankara 1974, LXXII+296 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/7; VIII. C., (Dizin) Ankara 1977, VIII+419 s., Türk Dil Kurumu Yayınları: 212/8. 8 Ömer ZÜLFE ÜNGÖR, Ethem Ruhi: Türk Mûsıkîsi Güfteler Antolojisi: İstanbul 1981, 1. C. 704 s., 2. C., 705-1472 s., Eren Yayınları. ZÜLFE, Ömer: “Nâşid”; TDVİA: İstanbul 2006, 32. C., 434-435. s. 9 NÂŞİD1 [1749-1791] Hayatı Adı İbrahim’dir. Mahlası Nāşid olup, ‘şiir inşâd eden, okuyan, şair’ anlamlarına gelir. 1162/1749 yılında Mora’da doğdu. Babası, Topal Osman Paşa [ö. 1733]’nın oğlu Râtib Ahmed Paşa [ö. 1760]’dır. Nâşid, Râtib Ahmed Paşa’nın dokuz oğlundan dördüncüsüdür. Kardeşlerinden Şemseddin Bey [ö. 1825] Namık Kemâl [ö. 1888]’in dedesidir. Nâşid, babasının 1760 yılındaki ölümünden sonra Enderûn’a Kilâr-ı Hâssa’ya alınmış, 1767 yılında Sultan III. Mustafa [1757-1774]’nın mâbeynciliğine getirilmiştir. Mâbeyncilik vazifesine Sultan I. Abdülhamid [17741789] döneminde de devam ederken birtakım entirakalar sonucu kendisine 1774 yılında silâhşörlük ve kapıcıbaşılık verilerek saraydan uzaklaştırılmış, Yenişehir Fenar’a gönderilmiştir. III. Selim [1789-1807]’in tahta çıkmasıyla tekrar saraya alınmış ve Sultan Abdülhamid’in kızı Emine Sultan’ın kethüdâlığına getirilmiştir. Bu vazifede bulunduğu sırada 1206/1791 yılı, Kasım’ın 1. günü (Salı) ölmüş, aynı gün Sultan III. Selim’in bizzat katıldığı cenaze namazının ardından Üsküdar Ayazma Câmii haziresine gömülmüştür. Hâlâ burada sağlam bir şekilde bulunan mezarının kitabesinde Surûrî [ö. 1814]’nin tarih kıtası kayıtlıdır. Edebî Kişiliği Kaynaklar, Nâşid’in kabiliyetli bir şair olduğu konusunda birleşirler. Mensur hal tercümesinde, yeni ve orijinal hayaller bulmada başarısından, bir anda irticâlen kaside söyleyebilecek kadar yetenekli olduğundan; gazellerinde Sâ’ib [ö. 1670] ve Şevket [ö. 1699]’i, nesir ve inşâsında Nâbî [ö. 1712] ve Nergisî [ö. 1635]’yi 1 ZÜLFE, Ömer: “Nâşid”; TDVİA: İstanbul 2006, 32. C., 434-435. s. Nâşid ve Dîvânı hayrette bırakacak seviyedeki yeteneğinden bahsedilmektedir. Şairin nesir alanındaki derecesini gösterecek bir örnek şimdilik ele geçmemiştir. 18. yüzyılın alışılmış özelliklerinin görüldüğü şiirlerinde, Nedîm [ö. 1730] ve Nâbî etkisi kendisini hissettirir. Ayrıca üslûbunda Sebk-i Hindî’nin izlerine de rastlanmak mümkindür. Sağlam bir nazım tekniğine sahip olan Nâşid’in üslûbunun, ana hatlarını ince ve süslü hayallerle açık ve samimî söyleyişler belirler. Bizzat padişahın katıldığı cirit oyunu ve tüfek atışlarını anlattığı şiirleri devrin sosyal ve kültürel hayatına ışık tutacak niteliktedir. Nâşid’in, III. Selim’in 1205/1790 tarihinde katıldığı tüfek atışlarını tasvir eden tarih kıt’aları yapılan atışların hatırası olarak dikilen taşlar üzerine yazılmıştır. Bu taşlar, atışların yapıldığı yerler olan eski Gülhane bahçesi, Teşvîkiye Câmii bahçesi, Yıldız Kasrı önü ve Topkapı Sarayı ikinci avlusu Silâh Daire’si önündedir. Üzerinde lâhana şekli bulunan Gülhane bahçesindeki taş, hattat Mehmed Yesârî [ö. 1798] eliyle yazılmıştır. Aynı bahçede tüfek atışının yapıldığı yeri gösteren Ayak taşı kitabesindeki kıt’a da Nâşid’e aittir. Yıldız Kasrı önündeki taş üzerinde bulunan şiir, ellisekiz beyitlik mesnevî şeklinde tarihtir. Bunlardan başka Sultaniye Bahçesi, Şimşad Kasrı ve İshâkiye Kasrı gibi yerlerde üzerinde Nâşid’in şiirleri bulunan benzeri taşlara rastlanabilir. Nâşid’in şiirleri III. Selim, Hacı Sadullah Ağa [ö. 1808], Abdülhalim Ağa [ö. 1802], Musahip Sadık Ağa ve Sultan III. Selim gibi sanatkârlar tarafından bestelenmiştir. Bunlardan “Üftâdeliğim bir meh-i rûşen-ten içindir” ve “Câm-ı aşkınla hemân şûrîde-ser bir ben miyim” mısralarıyla başlayanlar günümüze de ulaşmıştır. Nâşid, şairliğin yanı sıra hat sanatında da kendisini yetiştirmiştir. Tuhfe-i Hattâtîn’de kendisinden övgüyle söz edilir. 12 Ömer ZÜLFE Enderûn’da eğitim görüp üç padişah döneminde çeşitli vazifelerle devlet hizmetinde bulunan Nâşid, saray çevresine yakın yaşamış, pâdişahların da katıldığı sohbetlerde söz sahibi olmuştur. Kaynaklar onun tatlı dilli, derviş yaratılışlı, ve hoş sohbet olduğunu bildirirler. Bununla birlikte saraydan uzaklaştırılmasını da ileri gelen devlet adamlarından birine lâtife yollu sataşmasına bağlarlar. Nâşid, kaynakların kişiliğinden ve şairliğinden övgüyle söz ettikleri, iyi bir eğitim almış, ömrünü devlet hizmetinde geçirmiş ve devrinde söz sahibi olmuş şairlerdendir. Eserleri Dîvân: Bilinen eserlerinden ilki, ölümünden sonra müsvedde hâlinde kalan şiirlerinin tarihçi Câvid Ahmed Bey [ö. 1803] tarafından toplanmasıyla oluşturulan Dîvân’ıdır. Dîvân’ında mensur bir hal tercümesi, 8 kaside, 104 gazel, 8 musammat, 48 tarih, 23 kıt’a, 33 müfred, Farsça bir gazel ve iki beyit vardır. Bunların dışında tezkirelerde ve çeşitli mecmualarda gazel, kıt’a ve beyitlerine rastlanmaktadır. Bilinen nüshaları: İÜM Ktp. Türkçe Yazmalar 5453, İÜM Ktp. Türkçe Yazmalar 1407, İÜM Ktp. Türkçe Yazmalar 538, İÜM Ktp. Türkçe Yazmalar 3278, Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Yeni 3991, Konya İzzet Koyunoğlu Ktp. 13601, Mısır Millî Ktp. 1912, Almanya Tübinger Depot der Staats bibliothek Ms orquart 1500, Süleymaniye Ktp. MFA, 2187. Mecmû῾a-i Eş῾âr: Topkapı Sarayı Kütüphanesi, Hazine 1127 numarada kayıtlı antoloji mahiyetindeki mecmua 336 yapraktan ibaret olup 1767 yılında tertip edilmiştir. 13 TENKİTLİ METİN ḲAṢĪDELER VE TARĪḪLER 1. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. ey pādişāh-ı Cem-ḥaseb sulṭān-ı dīn ‘ālī-neseb maḳṣūdumuz bu idi hep iḥsān edip Rabb-i Raḥīm 2. ṣa‘d ile olduñ pādişeh mesrūr olup mīr ü sipeh şāyestedir kim ḳurṣ-ı meh olsuñ semendiñe kecīm 3. olduñ cihān ḫāḳānı sen ‘ālemleriñ sulṭānı sen bulduñ şerefle şānı sen iḳbāliñ olsuñ müstedīm 4. taḫtuñda mesrūr ede Ḥaḳ sa‘yiñi meşkūr ede Ḥaḳ ‘adl ile maḥbūr ede Ḥaḳ hem maẓher-ı ḫulḳ-ı ‘aẓīm 5. ġāzī olup hep leşkeriñ naṣr-ı Ḥaḳ olsun yāveriñ Ḫıżrı hemīşe rehberiñ ḳılsıñ Ḫudāvend-i Kerīm 6. ey nūr-ı ‘ayn-ı salṭanet vey şāh-ı gerdūn-menzilet oldu vücūduñ her cihet ‘ālemlere luṭf-ı ‘amīm 7. teşrīfiñ ile dāverā memnūn olup bāy ü gedā gitdi göñüllerden şehā envā‘-ı renc ü ḫavf u bīm 8. ṣad baḫt u ṣad iḳbāl ile dīdār-ı ferruḫ-fāl ile tevḳīr ile iclāl ile taḫtıñda olduḳça muḳīm 9. iḫlāṣ-ı ḳalb ile du‘ā etmekdedir dā’im saña ez-cān ü dil eyler ṯenā bu ‘abd-ı mevrūṯ-ı ḳadīm 1. A: 5b, B: 6b, C: 7b, D: 9b, E: 6b. A: Tārīḫ-i ülūs-ı meymenet-me’nūs-ı şāh-ı cihān Sulṭān Selīm Ḫān eyyeda’llahu; B: Tārīḫ-i cülūs-ı Sulṭān Selīm Ḫān; C: Tārīḫ-i cülūs-ı meymenet-me’nūs-ı Sulṭān Selīm Ḫān eyyeda’llahu ta‘ālā. Nâşid ve Dîvânı 10. Nāşid ḳadīmī bendedir bir bende-i efkendedir ġayrı ‘ināyet sendedir ey ẓıll-i Raḥmān ü Raḥīm 11. inşād edip bir pek güzel tārīḫ-i ġarrā bī-bedel teşbīh olunsa fi’l-meṯel mānende-i dürr-i naẓīm 12. hem feyżini sārī ede hem emrini cārī ede tevfīḳı ḥaḳ yārī ede etdi cülūs sulṭān selīm [1203/1788-89] 2. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. şehr-i yār-ı şarḳ u ġarb şāh-ı selīmü’l-menḳabet kim cihāndan gitdi hep yümn-i ḳudūmüyle yü’ūs 2. pādişāh-ı ma῾delet-āyīn kim olsa sezā meclisinde encüm-i eflāk mānend-i kü’ūs 3. çarḫ-ı aṭlas ferş-i ḫāk-i rāhın olmaḳ isteyip āsümānda şevḳıla çalındı gūyā ṭabl u kūs 4. şehriyār-ı müşterī-ṭal‘at ki lāyıḳdır eger cilve-gāh-ı pāy-ı esbi olsa taḫt-ı āb-nūs 5. pādişāhā hep tefe’’ül böyledir ḥaḳḳıñda kim devletiñde ḳahr olur bā-‘avn-ı ḥaḳ küffār-ı Rūs 6. yek-nigāh-ı ḳahrıña ṭāḳat getirmez olsa ger leşker-i düşmen ser-ā-pā Rüstem-i destān-ı Tūs 7. ḥamdü’lillāh nūr-ı pāk-i ṭal‘atıñla ser-te-ser ref‘ olup gitdi cihāndan cümle āṯār-ı nuḥūs 8. dāverā tebrīkiñe tārīḫ inşād eyledim kim şu‘ā-i nükte-i mażmūnu mānend-i şümūs 2. A: 6a, B: 7a, C: 8a, D: 10a, E: 7a. B: Tārīḫ-i dīger berāy-ı cülūs-ı meymenet-me’nūs-ı şehriyārī. 3a -i rāhuñ : -ı rāhı A. 18 Ömer ZÜLFE 9. ref‘ edip Nāşid dü destim ṣıdḳ-ıla ḳıldım du‘ā müjdeler dünyāya ki Sulṭān Selīm etdi cülūs [1203/1788- 89] 3. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı Arisṭo-rāy ü İskender-dirāyet kim ḳalır ḥayretde idrāk etse Eflāṭūn idrākin 2. verā-yı āsümānı seyr ederdi naẓre-i evvel icāle etse ednā himmet ile ẕihn-i çālākin 3. ḫıdīv-i yem-‘aṭā kim bir emek-dārın çerāġ eyler aña şehriyye ta‘yīn eyleyip Īrān emlākin 4. egerçi ‘ālemi memnūn-ı iḥsān etmede ammā eder müstaġraḳ-ı in‘āmı ednā bendesin lākin 5. sülūkü sünnet-i Peyġamberi īfāyadır her dem reh-i Mevlāya ṣarf etmekde naḳd-i fikr-i derrākin 6. yazıldı ṣafḥa-i nūr üzre gūyā medd-i bi’smillāh ‘iẕārı üzre irsāl etdi ḫaṭṭ-ı ‘anber-işrākin 7. edüp irsāl-i liḥye Cum‘a gün ol ẓıll-i Raḥmānī füyūż-ı Ḥaḳ mücellā eyledi ḳalb-i feraḥnākin 8. du‘ā-yı devletin iḫlāṣ-ı ḳalb ile edip her dem ḳadīmī bendesi Nāşid aḳıtsın çeşm-i nemnākin 9. görüp irsāl-i liḥye etdigin farṭ-ı sürūrundan başından ḳapdı gūyā tāc-ı mihr ü māhın eflākin 3. A: 6a, B: 7a, C: 8a, D: 10b, E: 7a. B: Tārīḫ-i irsāl-i liḥye şāh-ı cihān; C: Tārīḫ-i irsāl-i liḥye Ḥażret-i şehenşāhī sellema’llāhu. 1b ḳalır ḥayretde Eflāṭun idrāk etse idrākin A. 19 Nâşid ve Dîvânı 10. be-ḥaḳḳ-ı āyet-i nūr ü be-ḥaḳḳ-ı sūre-i ve’l-leyl mübārek ḳıla bārī şeh Selīme liḥye-i pākin [1203/1788-89] 4. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. pādişāh-ı yem-‘aṭā kim baḫşiş-i yek-rūzesi ḳābil-i ta‘dād olur mu hem-çü mevc-i nehr-i Şaṭ 2. böyle bir şāh-ı selīmü’l-ḳalb gibi bir miṯlini görmedik vallāhi billāhi degil ḳavlim ġalaṭ 3. ḥüsn-i ḫulḳı ‘ālemi memnūn-ı iḥsān eyledi yalıñız bir ben miyim memnūn-ı iḥsānı faḳaṭ 4. sünnet icrā eyleyip irsāl edince liḥyesin ḳalbime ilhām-ı Bārī oldu bā-ḥarf-i nuḳaṭ 5. sübḥa-i lü’lū gibi tārīḫini naẓm eyledim oldu her bir ḥarfi yektā bir güher hem yek-nemaṭ 6. taḫt-ı şevketde muḳīm olduḳça ol sulṭān-ı dīn eylesin düşmenlerin Ḥaḳ maẓher-i ḳahr u saḫaṭ 7. besmeleyle bed’ edip yaz Nāşidā tārīḫini muṣḥaf-ı ḥüsn-i cemāl-i şāha revnaḳ verdi ḫaṭ [1203/1788- 89] 5. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı selīmü’l-ḳalb İskender-dirāyet kim naẓīrin görmemişdir çeşm-i mihr ü māh ile devrān 4. A: 6b, B: 8b, C: 9b, D: 11b, E: 8a. B: Tārīḫ-i dīger berāy-ı irsāl-i liḥye ḥażret-i şāh-ı cihān. A: 6b, B: 7b, C: 8b, D: 10b, E: 7b. B: Tārīḫ-i berāy-ı taḳallüd-i seyf ḥażret-i şāh-ı cihān; C: Tārīḫ-i berāy-ı taḳallüd-i seyf ḥażret-i tācdārī. 5. 20 Ömer ZÜLFE 2. ḫıdīv-i ced-be-ced kim ẕātına ḥaṣr eylemiş bārī kemāl-i diḳḳat-i ‘ilm ü ma‘ārif ḳuvvet-i im‘ān 3. ḫudāvend-i mu‘aẓẓam fāris-i meydān-ı şevket kim sezādır na‘l-i pāy-ı esbi olursa meh-i tābān 4. olurdu bār-gāh-ı ḳadriniñ derbānı minnetle göreydi ferr ü cāh ü şevket-i iḳbālini ḫāḳān 5. görürse intiẓām-ı sübḥa-i lü’lü-i eş‘ārın dür-i yektā ḫacāletle olur hem-ḥālet-i mercān 6. eger idrāk edeydi nükte-i mażmūn-ı eş‘ārın olurdu ba‘iṯ-i faḫr u mübāhāt-ı Süleymān Ḫān 7. bu feyż-i ma‘nevī kim ẕātına ḳılmış ‘ināyet Ḥaḳ nice şād olmasın rūḥ-ı şerīf-i vālid-i ẕī-şān 8. seniñ ḥaḳḳıñda yüz biñ fāl-i ḫayr eylerdi bir demde du‘āsın müstecāb etmiş cenāb-ı ḥażret-i Yezdān 9. riyāż-ı şevkete ẕāt-ı şerīfiñ zīnet olduḳça ola ṭab‘-ı hümāyūnuñ hemān güller gibi ḫandān 10. naẓīriñ gelmemişdir ḥaḳ bu kim şevketli ḫünkārım bütün mażbūṭdur evṣāf-ı eslāf-ı şehen-şāhān 11. alay-ı seyfiñi seyr eyleyen bāy ü gedā cümle du‘ā-yı devletiñ ez-cān ü dil hep oldular gūyān 12. nigāh-ı merḥamet etdikçe erbāb-ı temāşāya ḳulūb-ı nāsı iḥyā eylediñ ey dāver-i devrān 13. inip gökden melekler ḥıfẓ için ẕāt-ı hümāyūnuñ mübārek başıñ üzre oldular innā fetaḥnā-ḫvān 14. görünce vech-i pākiñ dāverā farṭ-ı sürūrundan dü çeşm-i Nāşid-i bī-çāre oldu şevḳ ile giryān 21 Nâşid ve Dîvânı 15. muḳaddem emr ü tenbīhe binā’en ṣoñra şevḳından olup bülbül gibi ḫāmem hemān tārīḫini gūyān 16. dedi bir mıṣra‘-ı ber-ceste-i ġarrā vü zībā kim sezādır zeyn için ṭāḳ-ı sipihre olsa āvīzān 17. cevāhirle muraṣṣa‘oldu şemşīri gibi tārīḫ ṭaḳındı seyf-i fetḥ ü naṣrı sulṭān-ı celīlü’ş-şān [1203/1788- 89] 6. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı cihān Sulṭān Selīm bin Muṣṭafā Ḫānı her işde maẓher-i tevfīḳ etmiş Ḥażret-i Mevlā 2. nice fenn ü ma‘ārif kesb edip bi-‘avn-i Sübḥānī nice san‘atlar icrā etdi ḥüsn-i ṭab‘ı müsteṯnā 3. daḫi şehzāde iken naḳd-ı fikrin ṣarf edip evvel bu beş maṭbū‘ ṭōpuñ resm-i pākin eylemiş icrā 4. anuñ beş dānesin mānend-i penc engüşt bir yerde yapılsın hem atılsın bir fetīlden ya‘nī bī-pervā 5. ṭaṣavvur eyleyip ẕihninde bu ṭarḥ-ı dil-ārāyı mübārek ṣafḥa-i ḳalbinde resmin eylemiş imlā 6. cülūs etdikde bā-feyż-i Ḫudā taḫt-ı hümāyūna buyurdu kim anı erbābı böyle eylesin inşā 7. görünce anı erbāb-ı hüner hep etdi istib‘ād ki mesbūḳ olmamış bir miṯli bu resmiñ daḫi ḥālā 6. A: 7a, B: 9b, C: 10b, D: 12b, E: 9a. A: Tārīḫ-i berāy-ı ṭōphā-yı penc ki ez ḳarīḥa-i hümāyūn berāmed; B: Tārīḫ-i dīger berāy-ı ṭōphā-yı penc-i muṣanna‘;C: Tārīḫ-i berāy-ı ṭōphā-yı penc-i muṣanna‘ ki resmeş ez-ḳarīḥ-i şāh-ı cihān ber-āmed. 22 Ömer ZÜLFE 8. olup yārī mübārek ḳalbine tevfīḳ-ı Sübḥānī mübāşir oldu kendi bi’n-nefes ol dāver-i dünyā 9. yapıldı bir maḥalde beş ‘aded ṭōp-ı ẓafer-maṣḥūb ki her bir dānesi bir ḳālebe ifrāġ ile hem-pā 10. buyurdu ṣaḥn-ı Kāġıd-ḫānede atılmasın bir gün temāşāya nice erbāb-ı diḳḳat geldi ser-tā-pā 11. ṣadā-yı ra‘d ü berḳı diñdirip eflāki gümletdi feleklerde melekler oldular taḥsīn ile gūyā 12. ṭuyunca ḫavf-ile hep falya verdi düşmen-i İslām fetīli aldı cānından derūn-ı zümre-i a‘dā 13. hezārān āferīn ol ṭab‘-ı mevzūn-ı hümāyūna deyü etdi ‘Uṭārid levḥ-i mihre vaṣfını imlā 14. saña bu ḳuvvet-i ḳudsiyyedir şevketli ḫünkārım cenāb-ı Ḥaḳ te‘ālā’ya ola ṣad ḥamd-i lā-yuḥsā 15. egerçi pādişāhān-ı selef ba‘żı ma‘ārifle yazılmışdır tevārīḫe bilir erbāb-ı istiḳṣā 16. seniñ her bir hünerde etdigin nev‘-i kemālātı kerāmāta n’ola ḥaml etse erbāb-ı dil-i dānā 17. yine tekmīl-i evṣāf-ı şerīfiñ nice mümkindir eger medḥiñde biñ dāne ḳaṣīde eylesem inşā 18. fetīl-i ṣubḥ-ile zer-gülle-i mihri felek her gün edince her seḥer şevḳ-ile gök meydānına ilḳā 19. vücūduñ ḥıfẓ edip āfāt-ı ra‘d ü berḳ-ı ‘ālemden ola bed-ḫvāh-ı dīn ü devletiñ ḫıẕlān ile rüsvā 20. bu īcād-ı nevi gördükde Nāşid düşdü bir tārīḫ mücevher ḥarf ile bir mıṣra‘-ı berceste vü ġarrā 8a olup : edip A. 23 Nâşid ve Dîvânı 21. cihāt-ı sitte neşr olsa sezādır böyle bir tārīḫ bu resme penc ṭōpu birden etdi Ḫān Selīm icrā [1203/1788- 89] 7. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ḫudāvend-i melek-ḫū şehriyār-ı müşterī-ṭal‘at cenāb-ı şeh Selīm bin Muṣṭafā Ḫān-ı mekārim-kār 2. şehen-şāh-ı felek-mesned ḫıdīv-i ced-be-ced kim Ḥaḳ cemī‘-i ‘ilm ü fażl u ma‘rifetle eylemiş muḫtār 3. budur ḳavliñ ṣaḥīḥi Ḥaḳ bilir vallāhi billāhi naẓīrin bir daḫi ḫalḳ etmemişdir Ḥażret-i Settār 4. kerāmetle mehābetle ‘ināyetle semāḥatle ḫudā ẕāt-ı şerīfin eylemişdir cāmi‘ü’l-aḫyār 5. bu feyż-i ma‘nevīdir anı erbāb-ı ḳulūb añlar ẓuhūr etdi cenābından nice memdūḥ olan āṯār 6. ḫuṣūṣan kim şecā‘at fenniniñ her sırrına maẓher ḳılıp ṭab‘-ı hümāyūnun cenāb-ı Īzid ü Settār 7. kemān-keşlikde meydān aldı bā-tevfīḳ-ı Sübḥānī tüfeng-endāz olunca ḥaḳḳını hep etdiler iḳrār 8. bu da inṣāf olunsa ḳuvvet-i ḳudsiyyedendir kim Ḫudā ṭab‘-ı şerīfin eylemişdir menba‘u’l-eş‘ār 9. ya bir luṭf-ı Ḫudāya oldu maẓher cümleden iştā ki miṯli olmamışdır devr edelden ḳubbe-i devvār 10. se‘ādetle gelip bu ṣaḥn-ı Kāġıd-ḫāneye bir gün nişān-ı ṭōpa meyl etdi o şāh-ı ma῾delet-āṯār 7. A: 7b. A: Tārīḫ-i iṣābet-gerden dāne-i ṭōb be dest-i Şehriyārī. 24 Ömer ZÜLFE 11. tevekkül eyleyip luṭf-ı Ḫudāya dest-i pākiyle nişānı urdu evvel ḥamlede ol şāh-ı ḫūb-aṭvār 12. ṣadāsı ḳubbe-i eflāki lebrīz eyleyip ol dem feleklerde melekler ḳıldılar taḥsīnini tekrār 13. cenāb-ı Ḥaḳ Te‘ālānıñ vüfūr-ı luṭfudur bu kim kemāl-i ḳudretin ẕāt-ı şerīfinde eder iẓhār 14. ḥisāb etdikde erbāb-ı vuḳūf ol menziliñ ḳadrin yedi yüz ḫaṭve ta‘yīn etdiler ta‘dād edip miḳdār 15. saña dād-ı Ḫudādır Ḥaḳ bilir şevketli ḫünkārım zemānıñda ẓuhūr eyler nice fetḥ ü nice āṯār 16. cihān memnūn ü şādān oldu bu emr-i beşāretden ḫuṣūṣan Nāşid-i evṣāfı bu ‘abd-ı ṣadāḳat-kār 17. sürūrundan bu gūne eyledi inşād tārīḫin miṯāl-i ḳıṭ‘a-i elmās ya‘nī pāk-i cevher-dār 18. tefe’’ül eyleyip ḫayra fetīlin eyledi īḳād nişānı kendi desti ile urdu şāh-ı Cem-girdār [1203/1788- 89] 8. mef῾ūlü fā῾ilātün mef῾ūlü fā῾ilātün 1. ḫāḳān-ı bü’l-mefāḫir Sulṭān Selīm Ḫān kim maḥbūb-ı āl-i ‘Oṯmān etmiş cenāb-ı Yezdān 2. gül-naḫl-i bāġ-ı şevket mihr-i sipihr-i devlet ser-māye-i se‘ādet ẓıll-i ẓalīl-i Sübḥān 3. ṣāḥib-ḳırān-ı ‘ālem şāhen-şeh-i mu‘aẓẓem ‘adl-i ‘Ömerle bā-hem nūr-ı ḥayā-yı ‘Oṯmān 8. A: 8a, B: 8b, C: 9b, D: 12a, E: 8b. B: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-ı tüfeng şāh-ı heft-iḳlīm. 25 Nâşid ve Dîvânı 4. şefḳatle merḥametle iḥsān u mekrümetle her kārı ma῾deletle etmekde emr ü fermān 5. sa‘y eyleyip her işe emr-i Ḫudāyı pīşe etmekdedir hemīşe icrā-yı ḥükm-i Ḳur’ān 6. ol ẓıll-i Ḥayy u Settār māhī-i ẓulm-i eşrār emr-i ġazāyı der-kār eyler bi-‘avn-i Raḥmān 7. esbāb-ı ceng ü ḥarbiñ ecnās-ı ḥarb ü ḍarbıñ her demde renc ü kerbiñ def‘inde sa‘yi çesbān 8. geh tīr ü geh kemāne ṭōp ile geh nişāne her ṭavrı ḫusrev-āne mānend-i şeh Süleymān 9. el ursa ger tüfenge at sürse ṣaḥn-ı cenge ger şīr ü ger pelenge ḳılsaydı ḥamle bir ān 10. çekseydi tīġ-ı bürrān ṣaff-ı ‘adūyı lerzān eylerdi hep gürīzān olsaydı ger Nerīmān 11. bir gün gelip bu cāya bu cāy-ı dil-güşāya bu bī-bedel sarāya olduḳda şād ü ḫandān 12. alıp ele tüfengi ḳaṣd eyleyip Firengi isterse ger nehengi eyler tüfengi bī-cān 13. bir ḥamle ile elden nüh ṣad adım maḥalden urdu sebūyı birden Sulṭan Selīm-i ẕī-şān [1203/1788-89] 9. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün 1. şehriyār-ı Ḳahramān-manẓer ḫıdīv-i yem-‘aṭā pādişāh-ı zūr-bāzū ẓıll-i Rabbü’l-‘ālemīn 9. A: 8b, B: 10a, C: 11a, D: 13b, E: 9b. A: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-zeden-i şāh-ı kerem-ver bā-ṭōb-ı ejderpeyker; B: Tārīḫ-i nişān-zeden-i şāh-ı ẓafer bā-ṭōb-ı ejder-peyker. 26 Ömer ZÜLFE 2. ḥażret-i Sulṭān Selīm bin Muṣṭafā Ḫān-ı kerīm muḥyī-i şer‘-i Nebī ya‘nī emīrü’l-mü’minīn 3. her hüner her ma‘rifet vehbī-i Ḥaḳdır ẕātına maẓher-i elṭāfı etmişdir Ḫudāvend-i mu‘īn 4. şi‘r ü inşā vü kemān-keşlikde mümtāz-ı selef hem tüfeng-endāz ü hem şemşīr-zen ṣad āferīn 5. bu maḥalle şevket ü iclāl ile teşrīf edip fāl-i bi’l-ḫayr eyleyip ol pādişāh-ı mülk-i dīn 6. bir Fireng altmışlıġın edip tüfengine nişān tā başından urdu ‘avn ü feyż-i Ḥaḳ olup rehīn 7. ḫāriḳu’l-‘āde nice yerde edip ḍarb-ı nişān oldu her āṯārı feyż-i Ḥaḳ ile mu‘ciz-ḳarīn 8. bu iṣābet ḳuvvet-i ḳudsiyyeden ma‘dūddur ḳuvvet-i bāzūsını müzdād ede Rabb-i metīn 9. gökde şābāş eylese şāyestedir nev‘-i melek eylesin biñ cān ile taḥsīn hep ehl-i zemīn 10. bende-i mevrūṯu Nāşid şevḳıla tārīḫini bir muraṣṣa‘ fıḳra ile yapdı çün dürr-i ṯemīn 11. ya‘ni ḍarb-ı dest-i pāk-elfāẓınıñ menḳūṭunu eyleseñ ta‘dād olur tārīḫ-i pāki müstebīn 12. şevḳ-ıla olsa cevāhir-pāş lāyıḳdır ḳalem ḍarb-ı dest-i pākiñ oldu aña tārīḫ-i güzīn [1204/1789] 8a ma‘dūddur : ma‘dūdedir C, D. 27 Nâşid ve Dîvânı 10. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün 1. pādişāh-ı mülk ü millet fāris-i meydān-ı cūd ẓıll-i Sübḥān nuḫbe-i ‘Oṯmāniyān Sulṭān Selīm 2. maẓher-i esrār-ı ḳudsī menhel-i ‘aẕb-i kerem menba‘ü’l-‘ayn-ı kerāmet hem kerīm ibnü’l-kerīm 3. her hünerde ġālib-i eslāf edip Ḥaḳ ẕātını ḥüsn-i aḫlāḳ ile ẕāt-ı pāki ṣan nūr-ı cesīm 4. bā ḥuṣūṣā kim tüfeng-endāzlıḳ fenninde hīç gelmemişdir miṯli ecdādında vallāhu’l-‘aẓīm 5. dörtyüz adım yerden urmuşdu muḳaddem beyżayı şimdi ammā beyża-i ḳumrīyi de etdi dü-nīm 6. olmamışdır kimseden ṣādır bu gūne bir hüner pādişāhım dād-ı Ḥaḳdır saña bu feyż-i ‘amīm 7. bu eṯer vaṣfında ḫāme ‘aczin iẓhār eylesin ġarḳ-ı baḥr-i ḥayret olur bunda ẕihn-i müstaḳīm 8. böyle iken ḫāme-i Nāşid kemāl-i ‘acz ile yazdı evṣāfın anıñ mānende-i dürr-i yetīm 9. bülbül-i ḫāmem oḳur tārīḫ-i cevher-dārını beyża-i ḳumrīyi ḳırdı ḥaḳ budur Sulṭān Selīm [1204/1789] 10. A: 9a, B: 10b, C: 11b, D: 14a, E: 10a. B: Tārīḫ-i şikesten-i şāh-ı kerem-mu‘tād beyża-i ḳumrī der-ḳaṣr-ı Şimşād. 9a dārını : bārını A. 28 Ömer ZÜLFE 11. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cenāb-ı ḥażret-i Sulṭān Selīm bin Muṣṭafā Ḫān kim naẓīri gelmemişdir taḫt-gāh-ı mülk-i imkāne 2. anı Ḥaḳ her hünerde eylemiş ṣāḥib-yed-i ṭūlā emānet eyledik ẕāt-ı şerīfin ḥıfẓ-ı Yezdāne 3. gelip bir gün se‘ādetle bu cāy-ı dil-keşe ol şāh alıp dest-i şerīfine tüfengin pādişāhāne 4. nişāne ḳoydular bir beyża-i beyżā-yı ḳumrīyi şikest etdi anı ḥayret verir bu ẕihn-i insāne 5. te‘ālallāh zihī ḳuvvet zihī tevfīḳ-ı bārī kim cenāb-ı Ḥaḳ ‘ināyet eylemiş ol şāh-ı ẕī-şāne 6. düşürdüm Nāşidā ḥarf-i güher-bār ile bir tārīḫ uruldu beyża-i ḳumrī ṭoḳundu çünki yek-dāne [1204/1789] 12. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı ‘adālet-pīşe sulṭān-ı melek-manẓer cenāb-ı ḥażret-i Sulṭān Selīm Ḫān-ı kerem-pīrā 2. gelip bir gün se‘ādetle bu cāy-ı mu‘allāya tüfengin aldı dest-i pākine ol dāver-i dünyā 3. fireng altmışlıġın emriyle ḳoydular nişāne çün şikest etdi başından fāl-i ḫayrı eyleyip īmā 11. A: 9b, B: 11a, C: 12a, D: 14b, E: 10b. B: Tārīḫ-i dīger berāy-ı şikesten-i beyża-i ḳumrī. A: 9b, B: 11b, C: 12b, D: 15a, E: 10b. B: Tārīḫ-i berāy-ı şikesten-i zer-i Firengī. 12. 29 Nâşid ve Dîvânı 4. tüfenginiñ ṣadāsı çıḳdı bām-ı çarḫ-ı eflāke feleklerde melekler oldular taḥsīn ile gūyā 5. budur ümmīd Ḥaḳdan Nāşidā ṭab‘-ı hümāyūnun nesīm-i fetḥ ile güller gibi ḫandān ede Mevlā 6. tüfengin pençesine aldı urdu oldu tārīḫi firengī sikkeyi sulṭān-ı ‘ālem urdu bī-pervā [1204/1789] 13. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cenāb-ı ḥażret-i Sulṭān Selīm-i Ḳahramān-ṣavlet gelip bir gün se‘ādetle bu cāy-ı dil-ārāya 2. nişān atmaġa meyl edip o dem ṭab‘-ı hümāyūnu tüfengin aldı deste ol şehen-şāh-ı felek-pāye 3. fireng altmışlıġıyla beyża-i ḳumrī nişān oldu ḳudūmüyle bu zībā cāy-geh bulmuşdu ser-māye 4. ikisinde daḫi etdi iṣābet ol şeh-i ‘ādil tevekkül eyleyip iḥsān u luṭf-ı Ḥaḳ te‘ālāya bu ḥālet etmemişdir ḥaḳ bu kim bir kimseden sebḳat meger maẓher ola şāh-ı cihān-veş feyż-i Mevlā’ya [1204/1789] 5. 14. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i ‘ālī-himem ḫāḳān-ı mes‘ūdü’l-ḳadem ‘ayn-ı ‘aṭā kān-ı kerem dehriñ şeh-i ẕī-şānıdır 13. A: 9b, B: 11b, C: 12b, D: 15a, E: 11b. B: Tārīḫ-i berāy-ı ayaḳ yeri. A: 10a, B: 12a, C: 13a, D15b, E: 11a. B: Tārīḫ-i şikesten-i beyża der-ḳaṣr-ı İsḥāḳıyye. 14. 30 Ömer ZÜLFE 2. sulṭān Selīm-i kām-ver fermān-dih-i mülk-i hüner dībāce-i fevz ü ẓafer ser-nāme-i ‘unvānıdır 3. mihri sipihr-i şevketiñ māhı semā‘-ı rif‘atin cism-i laṭīf-i devletin hem cānı hem cānānıdır 4. olsa tüfeng-endāz eger ol dāver-i ‘ālī-naẓer ḳonsa nişān ḳurṣ-ı ḳamer bī-şübhe urmaḳ şānıdır 5. bu ḳaṣrı etdi cilve-geh ẓāhir olup mānend-i meh atmaḳ tüfengi geh-be-geh ṭab‘-ı güher-efşānıdır 6. dört yüz otuz dört ḫaṭve yer bir beyżayı vaż‘ etdiler seyr eyleyen ehl-i hüner bu ḥāletiñ ḥayrānıdır 7. def‘ etdi dilden kīnesin ṣāf eyleyip āyīnesin ṣan beyża gerdi sīnesin çün maẓher-i iḥsānıdır 8. atıp sekiz kerre tamām ol şāh-ı İskender-ġulām nüh-rütbede urdu tamām böyle hüner idmānıdır 9. Nāşid be-ḥaḳḳ-ı ḥā vü mīm şāh-ı cihān sulṭān Selīm ola serīrinde muḳīm ‘ālem du‘ā-gūyānıdır [1205/1790] 15. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ‘adālet-pīşe ḫayr-endīşe sulṭān-ı melek-manẓar zemānında cihān āsāyiş ü emn ü emān buldu 2. şeh-i mülk-i ‘adālet ḥażret-i sulṭān Selīm Ḫān kim zemān devrinde ‘ahd-i cünbiş-i Nūşirrevān buldu 3. cihān ne böyle bir sulṭān-ı ‘ālī-şānı görmüşdür ne taḫt-ı salṭanat bir böyle şāh-ı nüktedān buldu 15. 3a şevketin : devletin A. A: 10a, B: 12a, C: 13a, D: 16a, E: 11b. B: Tārīḫ-i dīger berāy-ı şikesten-i beyża. 1a ‘adālet : celādet A. 31 Nâşid ve Dîvânı 4. ne çeşm-i saḥn-ı meydān-ı hüner bir böyle şeh gördü ne ḫod kürsī-i devlet böyle bir ṣāḥib-ḳırān buldu 5. ne böyle bir hüner īcād edip eslāf-ı emcādı ne böyle ma‘rifetle her biri ‘aṣrında şān buldu 6. gelip bu ḳaṣr-ı İsḥāḳıyyeye bir gün se‘ādetle muḳaddem ḍarb-ı dest-i himmeti bir nev nişān buldu 7. ki dört yüzle sekiz adım maḥalden beyża urmuşdu uzatmaġa anı ẕihninde bir rāz-ı nihān buldu 8. hemān emr eyledi vaż‘ etdiler bir beyża-i beyżā otuz iki adım evvelkiden zā’id mekān buldu 9. tamām dört yüz otuz dört ḫaṭve yerden ḍarb edip anı tüfeng-endāz olan ehl-i hüner ṣan tāze cān buldu 10. yazarken vaṣfını Nāşid ḳulu cevher gibi anıñ içinden böyle bir tārīḫ-i pāki rāy-gān buldu 11. urunca beyżayı şāh-ı Selīmi āl-i ‘Oṯmānıñ bütün ervāḥ-ı ecdādı ḥayāt-ı cāvidān buldu [1205/1790] 16. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i ‘ālī-neseb sulṭān-ı pākīze-ḥaseb tā Nūḥ ez-ecdād u eb nesl-i nesīl-i mu‘teber 2. ḫāḳān-ı ḫāḳānī-şiyem sulṭān-ı kerrūbī-ḫadem dād-āver-i deryā-himem etmekdedir beẕl-i güher 3. sulṭān bin sulṭāndır şāh-ı şehen-şāhāndır Keyvān aña derbāndır Behrām bir ednā nöker 16. A: 10b, B: 12a, C: 13b, D: 16b, E: 12a. B: Tārīḫ-i fetḥ ü nuṣret. 32 Ömer ZÜLFE 4. sulṭān Selīm-i yem-‘aṭā hem-ḥāl-i ḫulḳ-ı Muṣṭafā Ṣıddīḳ-ḫū ‘Oṯmān-ḥayā Ḥayder-seḫā ‘adl-i ‘Ömer 5. zīb-i serīr-i dāverī şimdi cihān iskenderi ser-defter-i ceng-āverī şāyeste-i tīġ u kemer 6. hem şā‘ir-i mu‘ciz-suḫen hem fāris-i kerrār-fen iḥyā-kün-i çarḫ-ı kühen māḥī-i resm-i şūr u şer 7. deryā-kef-i Ḥātim-reviş şāh-ı ‘ināyet-perveriş devrinde hep alış veriş olmaḳ gerek fetḥ u ẓafer 8. cünd-i melek ser-leşkeri Ḫıżr-ı hidāyet rehberi ‘avn-ı Ḫudānıñ maẓheri elḳābı şāh-ı baḥr ü ber 9. evżā‘ u eṭvārı ḥasen āṯār-ı ṭab‘ı şūḫ u şen ‘aṣrında güm oldu miḥen dilden keder gitdi gider 10. aḫlāḳı ḫulḳ-ı Muṣṭafā hem menba‘-ı ‘ayn-ı vefā etmekde şer‘a iḳtifā ser-levḥa-i metn-i hüner 11. resm-i ‘adālet kārıdır fevz-i İlāhī yārıdır her vaż‘ı hep ḫünkārīdir baḫş eylemekde sīm ü zer 12. Ḥaḳ anı manṣūr eyledi nuṣretle mesrūr eyledi a‘dāyı maḳhūr eyledi oldu bütün zīr ü zeber 13. ser-‘asker-i āgāh ile ‘avn-ı ricālu’llāh ile küffār āh u vāh ile gūyān olup eyne’l-mefer 14. geldi beşāret-nāmeler ṭuyuldu çün hengāmeler ‘allāmeler fehhāmeler tebrīki ḳıldı ser-te-ser 15. tārīḫler inşād edip mażmūnlar īcād edip vaṣf-ı ġazāyı yād edip ya‘nī muṭavvel muḫtaṣer 16. Nāşid görüp bu ḥāleti bu pür-ṭarab keyfiyyeti nabżān oldu ġayreti bīmār iken ol bī-ḫaber 33 Nâşid ve Dîvânı 17. dil-ḫaste vü maḥzūn iken ālām ile merhūn iken derd ü ġama maḳrūn iken mażmūna verdi kerr ü fer 18. bu nev-zemīn-i tāzede bir neş’eli āġāzede gitse sezā Şīrāze de bu naẓm-ı meşḥūnü’l-güher 19. şāhen-şeh-i dehre du‘ā ṣıdḳ ile etsin evvelā tā ḥaşre dek olsun aña taḫt-ı ‘adālet müsteḳer 20. memnūn olup her rūz ü şām fetḥ ü ẓaferle şād-kām düşmenden alsın intiḳām ol dāver-i nīkū-siyer 21. günden güne şādān olup ‘ālemlere sulṭān olup āfāḳa fermān-rān olup ḳoya nice memdūḥ eṯer 22. ġayrı yeter taṣdī‘i ḳo ser-sūre-i fetḥ’i oḳu ḳavṣ-ı du‘ānuñ tā oḳu bulsun icābetde maḳar 23. ḳadrin bilir şāh-ı cihān mesrūr olursun bī-gümān tārīḫi yaz ṭurma hemān mānend-i dürr-i pür-‘iber 24. Nāşid düşüp bir mu‘teber tārīḫ-i elfāẓı güher bu müjde-i naṣr u ẓafer vere zemāne zīb ü fer [1204/1789] 17. mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün 1. cenāb-ı şehriyār-ı heft-kişver ḫıdīv-i şarḳ u ġarb şāh-ı muvaḳḳer 2. vücūdu maẓher-i feyż-i İlāhī cihānıñ pādişāh bin pādişāhı 17. 18a bir : bu B, C, D, E. A: 11a, B: 20a, C: 21b, D: 25b, E: 18b. A: Tārīḫ-i nişān-zeden-i şāh-ı cihān u muḳarrebān; B: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-zeden-i şāh-ı cihān; C: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-zedeni şehriyār-ı gerdūn-menzilet ü muḳarrebīn. 34 Ömer ZÜLFE 3. zemānıñ ḫusrev-i gītī-sitānı ‘ulüvv-i şān ile ṣāḥib-ḳırānı 4. melek-ḫū şeh Selīm bin Muṣṭafā Ḫān şecā‘etle güzīn-i ‘āl-i ‘Oṯmān 5. zemānında olaydı ger Melikşāh olurdu cān ü dilden ‘abd-ı dergāh 6. keremle olsa idi Bermekīler kitāb-ı cūdunu eylerdi ezber 7. kemān-keş hem tüfeng-endāz ü fāris şeh-i kişver-sitān-ı Rūm ü Fāris 8. göreydi ḳuvvet-i bāzū-yı şāhı olurdu Ḳahramān ednā sipāhı 9. göreydi ḍarb-ı tīġın Ḳılıçarslan silāḥ-dārına olur idi derbān 10. gelip bir gün bu cāy-ı dil-güşāya mehābetle naẓer ḳıldı feżāya 11. yanında var idi nice ḫavāṣı tüfeng-endāz olan ḫuddām-ı ḫāṣı 12. hemānā oldu cārī emri ol dem tüfeng atsın aġayān-ı mükerrem 13. muḳaddem cümleden Ḫālid Aġaya nişān vaż‘ etdiler ṣaḥn-ı feżāya 14. sekiz yüz on üç adım idi menzil nişān urdu merāmı oldu ḥāṣıl 15. muṣāḥib Ḳāsım Aġa gördü anı derūnundan ḳopup ġayret nişānı 35 Nâşid ve Dîvânı 16. tamāmen ḳırḳ iki gez ba‘īde ḳoyup urdu gelip nevbet Sa‘īde 17. o daḫi geldi yüz ṭoḳsan ṭoḳuz gez geri ḳoydu nişānı ḳıldı müfrez 18. biñ elli dört adım yere uzatdı sebūyı ḳırdı ṣad-pāre toz etdi 19. görüp bu ḥāleti çün ser-tüfengi tüfeng atmaḳda nādir şimdi dengi 20. tamāmen elli beş buçuḳ adım yer geriye çekdi ol ẕāt-ı hüner-ver 21. olup biñ yüz ṭoḳuz buçuḳ nişānı ḳılıp icrā-yı ġayret urdu anı 22. görüp bu cünbişü bī-pāk ü pervā derūnī şevḳa geldi Şākir Aġa 23. otuz yedi buçuḳ ḫaṭve geriye ḳoyup ḍarb eyledi sürbü sebūye 24. baḳıp Rüstem Aġa bu kerr ü ferre tevaḳḳuf etmeyip miḳdār-ı ẕerre 25. üç adım yer geri urdu nişānı oḳutdu bu hünerde dāsitānı 26. bu menzil çün buldu ḥadd-i niṣābı tamām biñ yüzle elli gez ḥisābı 27. Bilāl Aġa vekīl-i ḫāzin-i şāh temāşā eyleyip olduḳda āgāh 28. yigirmi altı adım yer geriye maḥal ta‘yīn ḳıldı çün sebūye 25a urdu : vardı B, C, D. 36 Ömer ZÜLFE 29. edip icrā tüfeng āteş-feşānī o da ġayret edip urdu nişānı 30. nedīmān-ı cenāb-ı pādişāhī nişān tertībin etdiler kemāhī 31. Ḥüsāmüddīn Aġa Ḳahvecibaşı sekiz gez bozdu anı dikdi ṭaşı 32. olup biñ yüzle seksen dört adım yer bu şöhret tutdu dünyāyı ser-ā-ser 33. Silāḥ-dār-ı şehen-şāh-ı felek-cā cenāb-ı seyyid ‘Abdullāh Aġa 34. tamāmen urdu bozdu anı on gez nişānı ḳıldı bu vech ile müfrez 35. görüp bu resme tertīb-i dil-ārā derūnī cūşa geldi Baş Aġa 36. zemānıñ ḥātimi ẕāt-ı kerem-kār ki oldur Ser-çuḳadārān-ı ḫünkār 37. tüfeng-endāzlıḳda miṯli nādir kemān-keşlikde ḫod ġāyet bahādır 38. fürūsiyyetde ger evṣāfın etsem tekāpūden ḳalırdı esb-i ḫāmem 39. hele ben görmedim ol ẕāta aḳrān eger var ise görmüş işte meydān 40. mürüvvet fennini īcāda ḳādir seḫāvetde hele ḥayret-fezādır 41. şehen-şāh-ı cihāna ‘abd-ı ṣādıḳ işi tevfīḳ-ı Mevlāya muvāfıḳ 37 Nâşid ve Dîvânı 42. hezārān āferīn ol ẕāt-ı pāke ki olmaz ṭab‘ı ḳābil iştirāke 43. nişānı bozmaġa ṣarf etdi himmet yine ol merd-i meydān-ı şecā‘et 44. ḳoyup ḳırḳbeş adım andan geriye bir iki ḥamlede urdu sebūye 45. biñ iki yüzle ḳırḳ bir gez müsellem nişān vaż‘eyledi ol merd-i ‘ālem 46. olup manẓūr-ı sulṭānī bu menzil tüfeng atmaġa oldu ṭab‘ı mā’il 47. ḳoyup altmışbeş adım bir verāya tevekkül eyledi luṭf-ı Ḫudāya 48. tüfengin aldı deste Ḳahramānī nuḳūş-ı ḫāke döndürdü nişānı 49. urup ḳırdı hemān-dem bī-muḥābā bir iki ḥamlede bā-‘avn-ı Mevlā 50. olup biñ iki yüz altmış üç adım kerāmetle nişānı urdu şāhım 51. degil vüs‘-i beşer bu zūr u ḳuvvet kerāmetdir kerāmetdir kerāmet 52. cemī‘-i fende iẓhār-ı mahāret cenāb-ı ḥażret-i Ḥaḳdan ‘ināyet 53. nice āṯārlar īcād ḳıldı hüner erbābını irşād ḳıldı 54. nişān urduḳça ol sulṭān-ı ẕī-şān iṣābet etdire her işde Yezdān 53b irşād : dil-şād A. 38 Ömer ZÜLFE 55. olup her demde feyż-i Ḥaḳḳa maẓher cenāb-ı Ḫıżr ola ol şāha rehber 56. hemān yaz Nāşidā vaṣf-ı cemīliñ ki mażmūn ola ‘aynı Selsebīliñ 57. bu resme erdi menziller ḫitāma nişān-ı şehle miskiyyü’l-ḫitāma 58. aḳarsa ḫāmeden tārīḫi çesbān nişān ḳırdı yine şāh-ı cihān-bān [1205/1790] 18. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ḫudāvend-i Tehemten-zūr şāh-ı Ḳahramān-ṣavlet ki ṭarz u ṭavrı cümle dil-pesend ü pādişāhāne 2. edip sersām Sāmı nerm ederdi āhenīn ḳalbin naẓer ḳılsa mehābetle eger bir kez Nerīmāne 3. olurdu ḫıdmet-i dergāhına biñ cān ile müştāḳ tenezzül etse cārī olsa ednā emri ḫāḳāne 4. ġubār-ı dergehin eylerdi kuḥl-ı ‘ayn-ı iḳbāli nesīm-i ṣubḥ īṣāl eylese ḫān-ı Ṣıfāhāne 5. Ḫudā ẕātında merkūz eylemiş her fende yektāyī tefevvuḳ eyledi cümle hüner-dārān-ı devrāne 6. ḫuṣūṣā kim tüfeng-endāzlıḳ fenninde Ḥaḳ ẕātın müreccaḥ eylemişdir ḥaḳ bu kim eslāf-ı şāhāne 18. 56b ‘aynı : ‘ayn-ı B, C, D, E. A: 13a, B: 22a, C: 23b, D: 27b, E: 20b. B: Tārīḫ-i şikesten-i sebū; C: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-zeden-i sulṭānı vüfūr der-zīr-i dıraḫt-ı Iḫlamūr. 1a ṣavlet : ḳuvvet B, C, D, E. 3a müştāḳ : ḳurbān A. 39 Nâşid ve Dîvânı 7. murād etse iṣābet etdirirdi dāne-i sürbün o şems-i bürc-i şevket ḳurṣ-ı mihre necm-i raḥşāne 8. nişān etse dökerdi rīşe-i bāl ü perin cümle hevāda sür‘at-i cevlān eden ecnās-ı murġāne 9. se‘ādetle gelip bir gün bu cāy-ı nüzhet-efżāya dıraḫt-ı Iḫlamūruñ sāyesin cāy etdi şāhāne 10. tüfeng-endāzlıḳ icrāsına ṭab‘-ı hümāyūnu olup mā’il hemān emr eyledi ḫuddām-ı ẕī-şāne 11. biñ iki yüzle altmış gez maḥal olduḳda menzil-gāh tüfengin aldı dest-i pākine şevḳ ile merdāne 12. tefe’’ül eyleyip ḳalb-i şerīfinden o şāh-ı dīn teveccüh eyledi iḫlāṣ ile elṭāf-ı Yezdāne 13. bir iki def‘a iş‘āl etdi bārūt-ı tüfengini ṣadā-yı zūr-ı ḍarbı erdi gūş-ı çarḫ-ı gerdāne 14. bi-ḥamdillāh iṣābet etdi bā-te’yīd-i Sübḥānī sebūyı eyledi ṣad-pāre döndü āb-ı rīzāne 15. bu bu‘diyyetde bir menzil ne mesmū‘ u ne mer’īdir bu ancaḳ ḳuvvet-i ḳudsiyyedir ol ẓıll-ı Raḥmāne 16. nigāh-endāz-ı diḳḳat olsa ger insān ‘aynıyla kemāl-i ḥayret īcāb eyler elbet ‘aḳl-ı insāne 17. bu emr-i ḫāriḳu’l-‘ādātı ta‘rīf etme mümkin mü verir şūriş bunuñ evṣāfı fikr-i nükte-sencāne 18. kemāl-i ‘acz ile bu bende-i mevrūṯ-ı dergāhı naġam-perdāzlıḳ ḥükmün verip kilk-i ḫōş-elḥāne 19. güher-bār oldu ḫāmem Nāşidā bir böyle tārīḫe nişānı şeh Selīm urup sebūyı ḳırdı şāhāne [1205/1790] 18b verip : edip A. 40 Ömer ZÜLFE 19. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i bāy ü gedā sulṭān-ı kerrūbī-liḳā dārende-i feyż-i Ḫudā fermān-revā-yı baḥr ü ber 2. hem pādişāh-ı ced-be-ced hem dāver-i ‘ālī-sened evṣāfına yoḳ ḥadd ü ‘ad ḫarc eylesek dürr ü güher 3. sulṭān Selīm-i kām-rān ẓıll-i cenāb-ı Müste‘ān şāyestedir ḫāḳāniyān olsa aña derbān-ı der 4. her ḥālden āgāhdır hem ‘ārif-i bi’llāhdır dünyāya şāhen-şāhdır ol dāver-i ‘ālī-naẓer 5. ol pādişeh bin pādişeh şāhen-şeh-i encüm-sipeh iş bu dıraḫtı cilve-geh etdikde çün nūr-ı baṣer 6. ṭab‘-ı hümāyūnu hemān meyl etdi ḳonsun bir nişān ḳıldı tüfeng-i zer-feşān dest-i şerīfin çün maḳer 7. biñ iki yüz altmış ‘aded gez menzili bulduḳda ḥad etdi tüfengin zīb-i yed iḳbāl ile bā-kerr ü fer 8. oldu tüfeng āteş-feşān mānende-i berḳ-ı cihān urdu sebūyu bī-gümān oldu hemān zīr ü zeber 9. şā‘irligin geldi yeri ṣarf eyle dürr ü gevheri pür-naġme ḳıl kilk-i teri biñ yılda olmaz bu eṯer 10. yazdı ḳalem ġāyet edaḳ iḥsān oldu müstaḥaḳ tārīḫini bā-feyż-i Ḥaḳ sābāş ede ehl-i hüner 11. etdi tüfengin ḍarb ile ehl-i hüner tā kim bile urdu sebūyu sürb ile sulṭān Selīm-i nām-ver [1205/1790] 19. A: 13b, B: 23a, C: 24a, D: 28b, E: 21a. B: Tārīḫ-i laṭīf-i dīger; C: Tārīḫ-i laṭīf-i dīger berāy-ı nişān-zedeni şāh-ı mihr-efser. 10 A’da yoḳ. 41 Nâşid ve Dîvânı 20. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i ‘ālī-güher fermān-revā-yı baḥr ü ber ḫāḳān-ı memdūḥu’s-siyer maḥkūmu ‘ālem ser-te-ser 2. şāh-ı ‘adālet-iḳtirān sulṭān Selīm-i kām-rān etsin Ḫudā-yı Müste‘ān taḫtında yüz yıl müsteḳer 3. hem fāris-i ṣaḥn-ı veġā hem ḥāris-i mülk-i vefā hem-ḥāl-i ḫulḳ-ı Muṣṭafā ‘adl ile Fārūḳī-siyer 4. alsa ele tīr ü kemān ol dāver-i devr-i zemān murġ-ı hümā olsa nişān eyler anı zīr ü zeber 5. alıp tüfengin destine aña sebū ne desti ne bu beyżanıñ işkestine ḳaṣd etdi ol ‘ālī-naẓer 6. ol şāh-ı Ṣıddīḳī-maḳām oldu kerāmetle benām ta‘dād olup geldi tām dört yüz otuz dört ḫaṭve yer 7. ṣavt-ı tüfenginden felek ra‘d ile oldu müşterek sābāş edip ins ü melek dedi mübārek bu eṯer 8. ṣad-āferīn bu ḳuvvete bu şān ile bu şevkete her dem rikāb-ı nuṣrete pā-dāş ola peyk-i ẓafer 9. Nāşid yeter taṣdī‘i ḳo ser-sūre-i Fetḥi oḳu ḳavs-i du‘ānuñ tā oḳu bulsun icābetde maḳer [1205/1790] 20. A: 13b, B: 24b, C: 25b, D: 29a, E: 22b. B: Tārīḫ-i şikesten-i beyża. 42 Ömer ZÜLFE 21. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün 1. ḥażret-i sulṭān Selīm Ḫān-ı melā’ik-ḫaṣletiñ ‘ömrin efzūn eyleye devletle Ḥayy-ı lā-yenām 2. Ser-çuḳadārān-ı ḫāṣü’l-ḫāṣına emr eyledi bu nişānı bozmaġa ol şāh-ı İskender-ġulām 3. ‘avn-ı Ḥaḳḳa ittikā edip o ẕāt-ı pür-hüner urdu seksen bir buçuḳ ḫaṭve geriden bī-kelām 4. sābıḳā dikmişdi Feyżullāh Aġa bu menzili ya‘ni biñ elli yedi ḫatve maḥalde bi’t-tamām 5. böyle yüz yerde nişān urdu daḫi bundan ba‘īd ṣad hezārān āferīn ol ẕāt-ı memdūḥü’l-enām 6. oldu şimdi biñ yüz otuz hem sekiz buçuḳ adım Baş aġa bozduḳda ta‘dād etdiler bī-ihtimām 7. Nāşidā oldu mücevher şevḳıla ḫāmem yazıp ḳırdı bu destīyi bā-‘avn-ı Ḫudā tārīḫ-i tām [1204/1789] 22. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i ‘adl-āferīn sulṭān Selim-i kām-bīn her luṭfuna etmiş ḳarīn anı Ḫudāvend-i Mu‘īn 2. ḫāḳān-ı memdūḥu’ş-şiyem fermān-dih-i Rūm u ‘Acem kān-ı ‘aṭā genc-i kerem ġayret-keş-i dīn-i mübīn 21. A: 14a, B: 24a, C: 25a, D: 29b, E: 22a. B: Tārīḫ-i şikesten-i sebū; C: Tārīḫ-i berāy-ı nişān-zeden-i baş aġa. A: 14a, B: 23b, C: 24b, D: 29a, E: 21b. A: Tārīḫ-i dīger berāy-ı şikesten-i sebū; B: Tārīḫ-i ġarrā berāy-ı nişān-zeden-i şāh-ı cihān-ārā. 22. 43 Nâşid ve Dîvânı 3. şāh-ı melek-‘unvāndır cism-i cihāne cāndır hem sāye-i Raḥmāndır hem de emīrü’l-mü’minīn 4. etmiş cenāb-ı Müste‘ān her bir hünerde kām-rān eyler tüfengine nişān mir’āt-ı mihri bī-ḳarīn 5. icrā edip nice hüner ol dāver-i Ḥayder-siyer at sürse ger bā-kerr ü fer lerzān olur gāv-ı zemīn 6. bu cāy-gāh-ı bī-bedel teşrīfine oldu maḥel urdu tüfenge çünki el bā-niyyet-i a‘dā-yı dīn 7. ẕāt-ı mekārim-vāyesi kān-ı cihān ser-māyesi iş bu dıraḫtıñ sāyesi teşrīfine olup rehīn 8. biñ iki yüz altmış ‘aded gez menzile olduḳda ḥad etdi o şāh-ı ced-be-ced destīyi ṣad-pāre hemīn 9. tīr ü tüfengin her zemān atdıḳça ol şāh-ı cihān bā-fāl-i ḫayr olsun nişān dā’im ‘adū-yı der-kemīn 10. Nāşid görüp bu ḥāleti tārīḫe verdi zīneti her ḥarf-i gevher-ṭīneti mānende-i dürr-i ṯemīn 11. çıḳdı tüfenginden hemān bir dāne-i āteş-feşān destīyi etdi bī-gümān hem-ṣūret-i naḳş-ı zemīn 12. etdi tüfengin çün be-dest ol dāver-i ‘ālī-nişest aḳdı sebūy oldı şikest çü dīde-i a‘dā-yı dīn [1205/1790] 23. mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün 1. 23. şehen-şāh-ı cihān sulṭān Selīm’iñ ola ẕātı emānet kird-gāre 7a rehīn : zemīn B, C. A: 14b, B: 16b, C: 17b, D: 21a, E: 15b. B: Tārīḫ-i dīger; C: Tārīḫ-i tīr-güz.ārīden-i şehriyārī be-şāh-ı çenār. 44 Ömer ZÜLFE 2. muvāfıḳ eylemişdir ḥażret-i Ḥaḳ kemāl-i ḥüsn-i ḫulḳın çār-yāre 3. müṣādif olmamışdır çeşm-i ‘ālem muvaffaḳ böyle şāh-ı baḫtiyāre 4. ḫuṣūṣā kim hünerde ma‘rifetde müreccaḥ ẕātı her bir şehriyāre 5. kemān-dārīde icrā etse ḥükmün ḫadengin çarḫa eylerdi iṭāre 6. nişāne alsa ḳurṣ-ı āfitābı eder peykān-ı tīr ile dü pāre 7. kerāmetdir bu def‘a Ṭopḳapıdan atıp tīrin geçirdi bu çenāre 8. ḫavāriḳdan olur ma‘dūd ḥaḳḳā ülü’l-ebṣāre ehl-i i‘tibāre 9. iki mıṣra‘la tārīḫin yazınca güherler eyledi ḫāmem iṯāre 10. çıḳarduñ Nāşidā ra‘nā cevāhir derūn-ı baḥr-i ma‘nādan kenāre 11. çıḳıp hem-çün hümā evvel-semāya geçirdi sehmini şāḫ-ı çenāre [1204/1789] 24. müstef‘ilün fe‘ūlün müstef‘ilün fe‘ūlün 1. şāhen-şeh-i zemāne sulṭān Selīm Ḫānıñ evṣāf-ı ẕāt-ı pāki gelmez hele ḥisābe 24. A: 15a, B: 21a, C: 21a, D: 21b, E: 18a. B: Ḳaṣīde der-żımn-ı ‘arż-ı hediyye. 45 Nâşid ve Dîvânı 2. şāh-ı melek-şemā’il elṭāfı dehre şāmil şāyeste çün mesā’il yazılsa her kitābe 3. şāh-ı kerem-mesālik şeh-rāh-ı Ḥaḳḳa sālik olsa per-i melā’ik şāyān āfitābe 4. ẕāt-ı kerem-nümūdı şāmil nice su‘ūdu yek-ḳatre āb-ı cūdu ġālib gelir gül-ābe 5. şāhen-şeh-i cihāndır cism-i cihāne cāndır iḥsānı şāy-gāndır hep cümle şeyḫ ü şābe 6. vāḳıf rüsūm-ı cenge hem tīr ü hem tüfenge deryādaki nehenge tīri eder iṣābe 7. olurdu pek muvāfıḳ tāḳ-ı derinde lāyıḳ ḳavs-ı felek muṭābıḳ naḳş olunsa kitābe 8. mihr-i cihān-nümādır ol sāye-i Ḫudādır ṭa‘n eylese sezādır envār-ı āfitābe 9. fermān-revā-yı dünyā olduḳça hep ser-ā-pā nār-ı ḥasedle a‘dā dönsün hemān kebābe 10. Nāşid du‘āya āġāz etdikde maḳsaduñ yaz yüz sürüp ol nevā-sāz bāb-ı felek-me’ābe 11. şāh-ı kerem-pesendim sulṭān-ı bī-menendim lāyıḳ degil efendim der-gāh-ı müsteṭābe 12. degil saña bu şāyān ey pādişāh-ı ẕī-şān olsa ḳabūle erzān başım erer seḥābe 13. şevketlü şehriyārā şāh-ı kerem-şi‘ārā etdim ḥużūre ihdā bir ṭaşt-ı āfitābe 46 Ömer ZÜLFE 25. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı mu‘allā-rütbe sulṭān-ı felek-pāye ḫıdīv-i bü’l-meyāmin pādişāh-ı Ḳahramān-efser 2. cenāb-ı şeh Selīm-i Bāyezīdü’l-ḫulḳ-ı ḳudsī-dil ḫudā-vend-i şeref-pīrā o sulṭān-ı ḳamer-peyker 3. muvāfıḳ gelmedi bir böyle dādār-ı melek-ḫaṣlet ki ẕāt-ı pāki verdi cümle-i ekvāne hep zīver 4. yine meyl etdi ṭab‘-ı eşrefi bu ṭarḥ-ı şāhīye yapılsın cennete hem-zeyn olup ḫuld ile hem-yekser 5. olup bā-şevket-i şāhī hemān fermān-ı dādārī yapıldı der-‘aḳab ḳaṣr-ı küşāde-ṭarḥ u ḫāver-fer 6. münaḳḳaş nev-edā şāhāne bir kāşānedir bu kim anıñ her resmi zīrā būy-ı cennetden ḫaber söyler 7. tamām olduḳda tebrīkin yazıp ya‘nī hüner-sencān ḫulūṣ-ı ḳalb ile ṣarf etdiler a‘lā birer gevher 8. muḥaḳḳaḳ bende-i mevrūṯ ü ‘abd-ı aḥḳarıñ Nāşid muraṣṣa‘ yapdı tārīḫ-i laṭīfi ya‘ni pür-gevher bu ‘ālī ḳaṣrı yapdı ḫān Selīm-i ma῾delet-āver mükellef ḳaṣr-ı bālā yapdı sulṭān-ı melek-manẓer [1204/1789] 9. 25. A: 15b, B: 24a, C: 25b, D: 30a, E: 22a. B: Tārīḫ-i ġarrā berā-yı ḳaṣr-ı şehen-şāh-ı cihān-ārā ki her mıṣra‘ınuñ menḳūtu tārīḫidir. 47 Nâşid ve Dîvânı 26. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. mīr maḥmūd-ı kerīmü’ş-şiyem-i nīk-ḫıṣāl ḥüsn-i aḫlāḳına meftūn idi pīr ü bernā 2. ‘umdesi idi ser-ā-pā vüzerā-zādeleriñ aña mīrān-ı kirām mefḫarı denilse sezā 3. ṭab‘-ı pākīzesi incāḥ-ı merāma teşne dil ü desti yem ü kān-ı güher-i cūd ü seḫā 4. zühd ü ṭā‘at ü ‘ibādāt idi her dem kārı ḳalbi Ḥaḳda dili ẕikrinde idi ṣubḥ u mesā 5. yoġ idi miṯli anıñ fenn-i silāḥ-şōrīde pīr ü üstādı idi hep o gürūhuñ ḥaḳḳā 6. ‘izzet-i nefs ile eyyāmı güẕār eyledi hep baḫt-ı mes‘ūdı müsā‘id idi bā-emr-i Ḫudā 7. şeh Selīm gibi cihān-gīriñ olup lālāsı reşk-i Keyvān idi rif‘atle o merd-i dānā 8. ḳalmamışdı emeli mülk-i cihānda ancaḳ bir murādı var idi anı da verdi Mevlā 9. gördü taḫt üzre ḫudāvendini çün mihr-i münīr ṭoġdı gün başına gūyā anıñ oldu dünyā 10. ketḫudā-yı şeref-efżāsı olup māderiniñ tārek-i çarḫ ile farḳ-ı seri oldu hem-pā 11. yoḳdu göñlünde yeri cāh u celāliñ līkin naẓerinde hiç idi dehr-i denī ser-tā-pā 26. A: 15b, B: 25b, C: 27a, D: 31b, E: 23b. Tārīḫ-i vefāt-ı merḥūm mīr Maḥmūd-ı kerīmü’ş-şiyem. 48 Ömer ZÜLFE 12. aldı ol vech ile de kāmı cihāndan āḫir eyledi mülk-i fenādan sefer-i rāh-ı beḳā 13. ola maġfūr ke-yevmin veledethu ummuhu dār-ı ‘uḳbāda da mechūlü ola renc ü ‘anā 14. yerde yatdıḳça o taḫtında şehi dā’im edip ġālibiyyetle ‘adūya meded-i rabbü’l-‘ulā 15. müstaḳarr ede veliyyü’n-ni‘amı ṣadrında eyleye Ḥaḳḳ aña iḳbāl-i dü kevni i‘ṭā 16. düşdü bir beytde tārīḫ-i vefāt-ı merḥūm fem-i Rıḍvāndan olundu rivāyet ammā 17. mīr Maḥmūda müheyyā ni‘am-dār-ı na‘īm hele ālā-i İlāhiyyeden aña lālā [1205/1790] 27. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün I 1. 2. 3. 4. cihān-ı devletiñ sulṭān-ı ‘ālī-ḳadr-i ẕī-şānı sipihr-i şevketiñ tābende mihr-i pertev-efşānı mu‘īn-i dīn ü devlet ḥāris-i mülk-i cihān-bānī vekīl-i Faḫr-i ‘ālem maẓher-i te’yīd-i Sübḥānī cenāb-ı ḥażret-i sulṭān Selīm bin Muṣṭafā Ḫānı ḫaṭālardan selīm etsin hemīşe ḥıfẓ-ı Yezdānī şecā‘etle zemānıñ Ḳahramān-ı ceng meydānı tüfeng-endāz olunca ḍarb ile dest-i zer-efşānı 5. sebūyı ḳırdı çün dehriñ şehen-şāh-ı melek-şānı cevāhir-pāş-ı taḥsīn oldu çarḫıñ cümle sükkānı 27. A: 16a, B: 26a, C: 27b, D: 37a, E: 24a. A: Terci‘-bend-i mutażammın-ı tārīḫ-i nişān-zeden-i şāh-ı cihān; B: Tārīḫ-i der-şekl-i terci‘-bend berāy-ı nişān-zeden-i şāh-ı müşkül-pesend. 49 Nâşid ve Dîvânı II 1. 2. 3. 4. cemāl-i şāhed-i devlet gül-i gülzār-ı emniyyet emīn-i mülk ü millet şehriyār-ı müşterī-ṭal‘et serīr-ārā-yı rif‘et zīb-sāz-ı mesned-i şevket fürūġ-ı cebhe-i ḥikmet berīḳ-ı cevher-i fıṭnet ḫıdīv-i pür-mehābet pādişāh-ı Ḳahramān-ṣavlet Levend çiftligine teşrīf edip bā-‘izzet ü devlet nişān atmaġa meyl etdi o sulṭān-ı melek-ḫaṣlet derūnī nice fāl-i ḫayra ṣıdḳ ile edip niyyet 5. sebūyı ḳırdı çün dehriñ şehen-şāh-ı melek-şānı cevāhir-pāş-ı taḥsīn oldu çarḫıñ cümle sükkānı III 1. hezārān āferīn ol şehriyār-ı ma῾delet-kāre ki Ḥaḳ ẕāt-ı şerīfin vāḳıf etmiş nice esrāre lisān-ı ḥāl ile ṣorsañ eger gerdūn-ı devvāre muṣādif olmamışdır devr edelden böyle ḫünkāre cihāne baḫş-ı iḥsān eylemekdir kārı hem-vāre şu rütbe verdi revnaḳ ṭab‘-ı pāki naẓm u eş‘āre füyūżāt-ı Ḫudā cūşān olur başlarsa güftāre muvaffaḳ olmadı eslāfı ḥālā böyle āṯāre 2. 3. 4. 5. sebūyı ḳırdı çün dehriñ şehen-şāh-ı melek-şānı cevāhir-pāş-ı taḥsīn oldu çarḫıñ cümle sükkānı IV 1. hezārān dürlü esrār-ı ma‘ārifden ḳılıp āgāh hemīşe şevket ü iclālini efzūn ede Allāh naẓīrin görmemişdir devr edelden çeşm-i mihr ü māh hele inṣāf olunsa gelmemişdir böyle şāhen-şāh urunca bu nişānı Ḳahramānī şāh-ı dil-āgāh temāşā eyleyenler dediler hep cümle māşallâh muraṣṣa‘ bu daḫi bir mıṣra‘-ı tārīḫ olur nāgāh nişānı urdu bā-luṭf-ı Ḫudā sulṭān-ı gerdūn-cāh 2. 3. 4. 50 Ömer ZÜLFE 5. sebūyı ḳırdı çün dehriñ şehen-şāh-ı melek-şānı cevāhir-pāş-ı taḥsīn oldu çarḫıñ cümle sükkānı V 1. hele dād-ı Ḫudādır bu hüner sulṭān Selīm Ḫāne müyesser olmamışdır ḥaḳ budur eslāf-ı şāhāne biñ üç yüz ile altmış gez yeri urduḳda merdāne kemāl-i ḥayret el vermez mi söyle ‘aḳl-ı insāne ṭanīn-endāz olup ṣīt-i tüfengi gūş-ı devrāne feleklerde melekler eyledi taḥsīn o sulṭāne bu tārīḫ-i güher-pāş ile bildir nükte-sencāne oḳu bu beyti ‘arż et Nāşidā sulṭān-ı ẕī-şāne 2. 3. 4. sebūyı ḳırdı çün dehriñ şehen-şāh-ı melek-şānı cevāhir-pāş-ı taḥsīn oldu çarḫıñ cümle [1205/1790] 5. 28. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ey cihānı ḥüsn-i aḫlāḳıyla memnūn eyleyen v’ey veliyyü’n-ni‘met-i ‘ālem şeh-i ḫāṭır-şinās 2. tā zemān-ı vālid-i maġfūrdan bu āne dek etmedim bir kimseden iḥsān-ı ḫil‘at iltimās 3. bu günü gözlerdim ey mihr-i sipihr-i salṭanat āfitāb-ı cūd u in‘āmıñdan edem iḳtibās 4. ṣad-hezārān şerm ile dāmān-ı iḥsānıñ ṭutup ister ey şāh-ı kerīmü’l-menḳabet bir ḳat libās 5. yalıñız bir ben miyim ey kān-ı luṭf u merḥamet rūḥ-ı ‘ālemsin ‘ināyet senden ister cümle nās 28. A: 17a, B: 15a, C: 15a, D: 15a, E: 13a. B: Medḥiyye-i ḥażret-i sulṭān-ı ‘ālem. 51 sükkānı Nâşid ve Dîvânı 6. ey benim şevketli ḫünkārım du‘ā-yı ḫayrıña rūz u şeb mevḳūfdur hep cümle a‘żā vü ḫavās 7. ‘abd-ı mevrūṯuñ ḳadīmī çākeriñ Nāşid ḳuluñ çoḳ zemānlardır ki çekdi derd ile bīm ü hirās 8. ‘ayn-ı cūd ü merḥametsin ey kerīm ibni kerīm ḫāṭırıuñdan çıḳmasın ol bende-i ṣıdḳ-iltibās 29. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. efendim pādişāhım şehriyār-ı ma῾delet-kārım seni her dem Ḫudānıñ ḥıfẓına etdim emānet ben 2. cihān memnūn-ı iḥsānıñ olup farṭ-ı semāḥatden hezārān kimseler maḥzūn iken şād oldu luṭfuñdan 3. emek-dār-ı ḳadīmiñ ‘abd-ı mevrūṯuñ ḳuluñ Nāşid ümīd-i luṭf edip iḥsān umār şimdi efendimden 4. ki ya‘nī vālid-i maġfūruñuñ iḥsānı bir yāḳūt teberrük eylemişdim ‘āḳıbet aldı felek elden 5. n’ola bir ḳırmızı yāḳūt ile memnūn ü şād olsam şu‘ā‘-ı pertevinden çeşm-i cānım eylesem rūşen 30. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ey şehen-şāh-ı melā’ik-ḫilḳat ü ḳudsī-şiyem dā’imā dönsün murāduñ üzre çarḫ-ı bī-direng 29. A: 17a, B: 14a, C: 15a, D: 18b, E: 13b. B: ‘Arż-ı niyāz-ı yāḳūt-ı aḥmer ez-pādişāh-ı Ferīdūn-fer. A: 17b, B: 15b, C: 15b, D: 15b, E: 13b. B: Ḳaṣīde berā-yı ‘arż-ı tüfeng be-ḥużūr. 30. 52 Ömer ZÜLFE 2. Ḥaḳ seni ṣāḥib-ḳırān-ı ‘ālem etdi dāverā dehri eyle dā’imā a‘dālarıñ başına teng 3. ṣadme-i ḳaḥrıñla bīm-i cāne olsun mübtelā kā’ināt-ı cevde murġān zīr-i baḥr içre neheng 4. ber-ter etmiş ẕāt-ı pākiñ ḥażret-i Mevlā seniñ gelmemişdir ḥaḳ bilir eslāfıñ içre saña deng 5. ma‘rifetle cümleniñ mümtāzı olduñ hem daḫi zūr-ı bāzūña ṭayanmaz olsa ger şīr ü peleng 6. tāzelikde hem kemān-keş hem tüfeng-endāz olup ḥażret-i sulṭān Murādıñ rūḥun etdiñ şūḫ u şeng 7. ḫāk-pāya yüz sürüp biñ şerm ile Nāşid ḳuluñ ‘arż eder şevketli ḫünkārım ḥużūre bir tüfeng 8. ḥażret-i Mevlā ser-i iclāliñ üzre her zemān eylesin bāl-i hümā-yı fetḥ u nuṣretden çeleng 9. gülşen-i iḳbāliñ etsin reşk firdevs-i berīn tā riyāż-ı ‘āleme verdikçe mihr ü māh reng 31. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cenāb-ı ḥażret-i sulṭān Selīm Ḫān-ı melek-ḫaṣlet cirīde bindi cem‘ edip muḳarreblerden erkānı 2. Aġa-yı ḥażret-i Aārü’s-sa‘āde hem Silaḥ-dārı daḫi Maḥmūd-ı mīr-i mekrümet-perdāz-ı ẕī-şānı 3. emek-dār-ı ḳadīmi ketḫudā-yı mehd-i ‘ulyādır furūsiyyetde yoḳdur şimdi anıñ belki aḳrānı 31. A: 17b, B: 16a, C: 16a, D: 16a, E: 14a. B: Ḳaṣīde der-medḥ-i cirīd-endāzī ḥażret-i şāh-ı cihān. 53 Nâşid ve Dîvânı 4. Rikāb-dārı Çuḳa-dārı binip tertīb ile cümle Ḫazīne Ketḫudāsı hem ṣadāḳatle nihān-dānı 5. biri de Ketḫudā-yı Bāb-ı ‘Āli Mīr Şemsü’d-dīn semā’-ı ṣıdḳ u iḫlāṣıñ odur mihr-i dıraḫşānı 6. biri de Şehr-emīni ‘Abdu’r-raḥmān Begefendi kim fürūsiyyetde sebḳat eyledi hep cümle aḳrānı 7. daḫi ‘abd-i ḳadīmi çāker-i ḫāliṣ Ḥüseyn Aġa şecā‘atle ġażā ṣaḥnında sürdü esb-i yek-rānı 8. ḫuṣūṣan kim kemān-keşlikde menzil bozdu kām aldı geçip aḳrān ü emṯālin ser-ā-pā aldı meydānı 9. biri de Baş Çuḳa-dārı Aġa kim ṣıdḳ-ı niyyetle yavuz gözden hemīşe ḥıfẓ ede şāh-ı cihān-bānı 10. biri de ‘abd-ı memlūk-i ḳadīmi Rüstem Aġadır şecā‘atle unutdursa ‘aceb mi nām-ı Destānı 11. biri de Mīr Aḥmed necl-i ẕī-şān-ı Ḫalīl Pāşā sezādır ‘arṣa-i himmetde esbi etse cevlānı 12. biri de ṣıdḳ u iḫlāṣı müsellem Aḥmed Aġadır sezādır geyse dūş-ı himmete zer-beft ḳaftānı 13. bularıñ cümlesi meydān ṣaḥnında edip cevlān Çayır-zāde alay-ı Laḥnanıñ oldu nigeh-bānı 14. görüp bu gūne tertīb-i laṭīfi Nāşid-i şeydā ṭurup bir gūşeden seyrine ṣarf eylerdi im‘ānı 15. biri birine gerçi ḥamleler çoḳ etdiler ammā cenāb-ı pādişāh Ḳahramānī etdi cevlānı 16. cirīdi her atışda biriniñ ḍarb etdi dūşundan kemāl-i zūr-ı ḍarbından hevāya oldu perrānī 13b Laḥnanıñ oldu : Laḥna oldular A, B, C. 54 Ömer ZÜLFE 17. sürünce esb-i düldül-fām-ı Mıṣrīsin şecā‘atle feleklerde melekler cümle taḥsīn etdiler anı 18. o esb-i aḫreciyle öyle bāzī etdi kim ḥaḳḳā ki her bir ḫaṭvesi ḥayretde ḳordu ‘aḳl-ı insānı 19. hele ben diḳḳat ile hep temāşā eyledim ammā mahāretde gözüm ṭutdu cenāb-ı şāh-ı ẕī-şānı 20. eger raḥm etmeyip bir kez cirīd atsaydı ḫaṣmāne giderdi ḥamle-i evvelde ḫaṣmıñ ‘aḳl ü sāmānı 21. ṭoḳınsa ger cirīdi seng-i ḫārāya ṣalābetle ederdi zūr-ı ḳuvvetle hemān kuḥl-ı ṣıfāhānī 22. iṣābetle ederdi şīşe-āsā anı biñ pāre elinde kāse-i faġfūrı ṭutsa çīn ḫāḳānı 23. cirīd atdıḳça ol şāh-ı cihān-gīr-i melek-sīmā giderdi tā verā-yı ṣaḥna dek çün tīr-i perrānı 24. murād edip eger cevv-i havāya eylese pertāb havādan indirirdi şübhesiz murġ-ı ḫōş-elḥānı 25. efendim pādişāhım saña bu luṭf-ı İlāhīdir ki sebḳat eylediñ her ma‘rifetde āl-i ‘Oṯmān’ı 26. esīriñ oldu ‘ālem ḥüsn-i ḫulḳ-ı ẕāt-ı vālāña yed-i himmetle etdiñ ol ḳadar mebẕūl iḥsānı 27. sen ol ferzāne-i eşheb-süvār-ı ṣaḥn-ı himmetsin ki ednā bendeñe eylersin iḥsān-ı firāvānı 28. sen ol nabẓ-āşinā-yı sīne-i dil-ḫaste-gānsın kim yerine geldi cism-i ‘ālemiñ bī-rūḥ iken cānı 29. sen ol eblaḳ-süvār-ı ‘arṣa-i cūd u ‘aṭāsın kim saña Ḥātim verirdi olsa ger naḳdīne-i cānı 55 Nâşid ve Dîvânı 30. sen ol mecmū‘a-i metn-i ‘ināyetsin ki sulṭānım yazılmış ṣafḥa-i ḳalbiñde ṣad elṭāf-ı Sübḥānī 31. sen ol yektā-rev-i pehnā-yı envā‘-ı ma‘ārifsin musaḫḫardır ḫuṣūṣā ẕātıña mülk-i suḫen-dānī 32. eger Nābī vü Bāḳī ṣaġ olaydı ‘aṣr-ı pākiñde temāşā etselerdi böyle bu tertīb-i dīvānı 33. el arḳasın zemīne eyleyip iḳrār ederlerdi bu naẓm-ı dil-keşiñ görse cihānıñ nükte-sencānı 34. şehen-şāhā ḫıdīvā kār-fermā ma῾delet-kārā eyā mülk-i cihānıñ irṯ ile sulṭān-ı ẕī-şānı 35. eger kim biñ ḳaṣīde ṭarḥ olunsa medḥ-i ẕātıñda bulunmaz ḥaddi vaṣf-ı pākiñiñ ġāyetle pāyānı 36. yine bir ẕerresin ṭayy eylemezler ṣaḥn-ı ma‘nāda cihānıñ bir yere cem‘ olsa cümle tāze destānı 37. hemān tenşīṭdir ṭab‘-ı hümāyūnuñ ġaraż yoḫsa ve illā ḳanda bendeñ ḳanda ẕikr ü vaṣf-ı sulṭānī 38. velī şevḳ-ı sürūr-ı vaṣf-ı ẕātıñla yine ḫāmem ḳalender-veş olur meydān-ı ma‘nānıñ ġazel-ḫvānı 39. temāşā eyleyen diḳḳatle rūy-ı āl-i cānānı ṣanır bāġ-ı cemāliñ bir gül-i ṣad-berg-i ḫandānı 40. döner gūyā ki ‘aks-i rūyı cūda pertev-i māha alınca destine ol māh-peyker cām-ı raḫşānı 41. kümeyt-i sāġeri sürdükçe sāḳī ṣaḥn-ı rindāne verir cem‘iyyet-i sāmān-ı mestāne perīşānī 42. o māha pertev-i ḫūrşīdden lāzım ola cāme ola berg-i gül-i terden ṭırāz-ı zeyl-i dāmānı 35b ḥadd-i : ḳadr-i B, C, D, E. 56 Ömer ZÜLFE 43. münāsib Būstāndan bir güzel beyt eyledim inşād temāşāya çıḳarken ol perī ṣaḥn-ı Gülistānı 44. yine bir āfet-i cündīye meyl etdi dil-i zārım cirīd-i ġamzesiyle urmaḳ ister ṭabla-i cānı 45. şu rütbe şeh-levend-i ‘arṣa-i nāz ü cefādır kim hemīşe pāyimāl etmek diler ‘uşşāḳ-ı ḥayrānı 46. hezārān āferīn ol zūr-ı ḥüsn-i ‘ālem-ārāya ki etmiş bende-i fermānı cümle ḫayl-i ḫūbānı 47. yeter Nāşid ḳo taṣdī‘i ozanlıḳ eyleme artıḳ ḳalem güftārı ṭayy etdi ġazel de buldu pāyānı 48. emānet et cenāb-ı şeh Selīmi ḥıfẓ-ı Mevlāya ki olsun yüz sene devletle dünyānuñ nigeh-bānı 49. ‘adū-yı dīn ü devlet ḳahr olup devrinde ser-tā-ser hemīşe leşker-i düşmen ṭuta vādī-i ḫızlānı 50. olup emr-i ġazāda şeh Selīm-i evvele ṯānī unutdursun vüfūr-ı ‘adl ü dādı şeh Süleymānı 51. olup āsūde-ḫāṭır taḫt-ı iḳbāl ü se‘ādetde mülāzım ola dā’im ḳalbine gül gibi ḫandānī 52. saña mevrūṯ ḳalmış bir ‘ubeyd-i müstemendiñdir unutma pādişāhım Nāşid-i şūrīde-sāmānı 32. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cihān-bān-ı mu‘aẓẓam ḥażret-i sulṭān Selīm Ḫān kim felek devr eyleyelden gelmemişdir miṯli dünyāya 32. A: 19a, B: 18b, C: 18b, D: 19a, E: 16a. B: Ḳaṣīde-i ġarrā der-vaṣf-ı şāh-ı cihān-ārā. 57 Nâşid ve Dîvânı 2. ḫudāvend-i mufaḫḫam ẓıll-i Yezdān ü hümā-ṣorguç ki bāl-i şāh-bāz-ı himmeti çarḫa ṣalar sāye 3. şeh-i encüm-sipeh kim bende-gān-ı dergeh-i cāhı olur ta‘dād olunsa encüm-i eflāke hem-pāye 4. ḫıdīv-i ced-be-ced sulṭān-ı ‘ālī-şān-ı Cem-mesned ki iksīre olur ḫāk-i der-i vālāsı ser-māye 5. ḳasem bi’llāh kim yoḳdur şebīhi her ma‘ārifde meṯīli gelmemişdir taḫt-ı ‘ālī-baḫt-ı Dārāya 6. süvār olsa Esed burcunda māh-ı ‘ālem-ārā-veş eger ruḫṣat verirse cünbiş-i esb-i sebük-pāya 7. şu rütbe imtizāc eyler ki zīn-i esb-i tāzende döner bir mıṣra‘-ı berceste içre lafẓ u ma‘nāya 8. te‘ālallāh nedir ol raḫş-ı dil-keş zīr-i rānında ‘inānın dest-i pāki başlasa bir kerre irḫāya 9. daḫi saḳf-ı ḥabāba varmadan esb-i serī‘-i bād bu mümkindür vara nüh tāḳ-ı çarḫ-ı heft-mīnāya 10. derūn-ı ḥalḳa-i çeşm içre cevlān etdirir farżā murād eylerse ol şāh-ı melek-ḫūy u felek-pāye 11. şu rütbe kūh-temkīn iken ol raḫş-ı hümā-cünbiş döner cevlān ederken berḳ-ı mihr-i ‘ālem-ārāya 12. ya ol dil-keş ḫırām-ı gül-beden Mıṣrīyi seyr eyle döner reftār ederken berḳ-ı mihr-i ‘ālem-ārāya 13. sirāyet eyleyip ṭab‘-ı hümāyūnundaki ḥālet ḥuṣūl-i ma‘rifet düşdü bütün a‘lā vü ednāya 14. kimi tīr ü tüfenge kimi ‘ilm ü şi‘r ü inşāya ḫuṣūṣā bende-gān-ı āsitān-ı āsümān-pāye 10b melek-ḫūy : melek-rūy A. 58 Ömer ZÜLFE 15. fürūsiyyetde taḥṣīl-i kemālāt eyleyip cümle bu vālā ma‘rifetde her biri kesb etdi ser-māye 16. temāşāya gürūh-ı bende-gānın seyr için bir gün biniş emr eyledi şāh-ı cihān Dāvud Pāşāya 17. ḳudūmü ile ṣaḥn-ı dil-güşā cennet-nümūn oldu oturdu şevket ü iḳbāl ile ḳaṣr-ı feraḥ-zāya 18. o demde cümle serhengān-ı dergāh-ı felek-ḳadri ser-āġāz eyledi ādāb ile tertīb-i alaya 19. iki ṣaf ‘ar‘aristān oldu peydā ṣaḥn-ı gülşende verip dūşunda zīnet her biri sebzīn kemḫāya 20. iki ṣaf biribirinden çü mümtāz oldu ayrıldı dizilmiş rişte üzre döndü gūyā dürr-i yektāya 21. ṭurunca pīş-gāh-ı dāver-i devr-i zemān üzre muḳābil oldu encüm sanki māh-ı ‘ālem-ārāya 22. alışdırmaḳ için her biri cevlān etdirip esbin tezelzül geldi zūr-ı kūb-ı esbān ile ġabrāya 23. mübāşir oldular lu‘b-ı cirīde çünki her fāris ḫamīr-i imtizāc-ı lu‘ba gūyā ḳoydular māye 24. cirīd-endāz olunca birbirine zūr-ı ḍarb ile yeleklendi dönüp her bir ḳalemli bāl-i ‘anḳāya 25. yaḫod bir tīr atardı her birisi ḳavṣ-ı bāzūdan geçip ḳarşıdaki alayı ṣıġmaz oldu ṣaḥrāya 26. biribirine etdi Rüstemāne ḥamle-i merdī olup her fāris-i cündī Nerīmān ile hem-pāye 27. bu lu‘bet ḥaḳ bu kim Zāl-i sipihri eyledi sersām felekde bu hünerde ḳalmadı Behrāma ser-māye 59 Nâşid ve Dîvânı 28. kimisi ḫusrev-i meydān-ı ḫayyāl ü fürūsiyyet kimisi Ḳahṭarānı deng eder at sürse beydāya 29. kimi şöyle cirīdin ḫışt-veş zūr ile rekz eyler ḳalır Efrāsiyāb ḥayretde ger gelse temāşāya 30. kimi İsfendiyār-ı āhenīn-deste urur pençe bıraġıp iştihār-ı Heft-ḫvānı ṭarf-ı insāya 31. cirīdi her biriniñ nīze-i Gīve müşābihdir teḥammül edemez bir kez ṭoḳunsa seng-i ḫārāya 32. hele ġayret-keşān-ı Laḥna çoḳ kerrārlıḳ etdi hücūm-i Rüstemīyi eyledi āġāz icrāya 33. degil mi Bamya alayı yā taḥsīne şāyeste ṭayandı böyle zūr-ı ḥamle-i Alvand-fersāya 34. biri birine şöyle Ḳahramānī ḥamleler ḳıldı feleklerde melekler başladı sābāş-gūyāya 35. görenler her birini şu‘le-i cevvāle ẓann eyler o rütbe verdiler cünbiş semend-i bād-peymāya 36. dönüp her biri meydān içre bir şeh-bāz-ı ṭayyāre miṯāl-i berḳ-ı ‘ālem-sūz pertev ṣaldı dünyāya 37. cirīd-bāzī bu resme olmamışdır devr-i Ādemden kemāl-i ḥayret el verdi bütün a‘lā vü ednāya 38. görenler hep ne‘am lafẓın ederler şübhesiz īrād bu tertīb-i dil-ārāda hele yer ḳalmaz illāya 39. bu ma‘lūm-ı hümāyūnuñ ola şevketlü ḫünkārım seniñ devriñde revnaḳ geldi bu resm-i dil-ārāya 32b eyledi : eyleyip A. 60 Ömer ZÜLFE 40. otuz ḳırḳ yıl ḳadar vardır ki bu dünyāyı seyr etdik ne mümkindür ki bulsun böyle cem‘iyyetle pīrāye 41. seniñ devriñde ednā bir tüfeng-i‘lā olur fāris eger alırsa ednā iltifātıñdan biraz vāye 42. ḫudā vāḳıf efendim görmedim bir böyle bāzī ben anuñ evṣāfı taḥrīrinde ‘āciz ḳaldım inşāya 43. ḫuṣūṣan kim zemānıñda benem ol şā‘ir-i ḫōş-gū cirīd-i ḫāmeyi ṣarf eylesem meydān-ı imlāya 44. verir şūriş miyān-ı fārisān-ı naẓma ser-tā-ser licām-ı düldül-i ṭab‘ı eger başlarsam irḫāya 45. eger ḳarşı atar var ise gelsin kilk-i eş‘ārı semend-i ṭab‘ını sürsün benimle ṣaḥn-ı beydāya 46. nic’olur añlanılsın fāris-i ṣaḥn-ı hüner kimdir elimde ḫāme döndükçe ‘aṣā-yı dest-i beyżāya 47. üşenmezse eger gelsin bu meydān-ı maḥabbetdir benim gibi bedīhī başlasın vaṣfıñda ıṭrāya 48. berāber at başı birden ḳoparsın ṣaḥn-ı mişvāre nübūd-ı ḫāmeyi ursun çıḳarsın ṭāḳ-ı vālāya 49. degildir er miyānında hüner kim kendi zu‘mıyla semend-i ṭab‘ı oynatsın varıp bir cāy-ı tenhāya 50. hüner oldur ki meydān-ı hünerde nīze-i kilki atıp ṭutsun cirīd-āsā girince ṣaḥn-ı beyżāya 51. ḳıcaḳlarsa rikāb-ı himmetiñ ger ṭevsen-i ṭab‘ım feżā-yı naẓmı teng ü tār edem erbāb-ı inşāya 40b cem‘iyyetle : cem‘iyyetde D. 48a at başı : at başın A. 49a er : ez B, C, D. 61 Nâşid ve Dîvânı 52. ḳalender-veş ġazel-ḫvān olmaḳ ister şūḫ-ı endīşem ṣarīr-i zīr ü bām-ı ḫāmeyi teşbīh edip nāya 53. baña bir şeh-levend-i nāzıñ oldu ‘aşḳı ser-māye ki ṭa‘n-endāz olur dil-keş ḫırāmı naḫl-i Ṭūbāya 54. kirişme ḫaylini ceyş-i teġāfülle edip hem-pā sipāh-ı ġamze-i Tatarı mā’il şūr ü ġavġāya 55. cirīd-āsā çekip medd-i nigāh-ı fitne-engīzin atılmaḳ ḳaṣdın eyler sīne-i ‘uşşāḳ-ı şeydāya 56. semend-i şīveye pāmāl edip ṣaḥn-ı dil-i zārı beni güldürme luṭf et sevdigim aġyār-ı rüsvāya 57. ‘araḳ-rīz olsa ruḫsārı tesellī-yāb olur ḫāṭır mücerrebdir hele āb-ı şükūfe def‘-i sevdāya 58. o mihr-i evc-i ḥüsnüñ ẕerre-i nā-çīzi olmuşken hilāl-i ebruvānıñ görmedik vardı iki aya 59. yeter Nāşid semend-i ṭab‘ı yorduñ dizginin devşir sıṭabl-ı ḫāmedāne baġla rāḥatdan ala vāye 60. efendim bu ḳaṣīdem şāhidimdir müdde῾ī farżan eger isterse ḥüccet ḥākim-i ḥāsim de da‘vāya 61. bu gün ṣāḥib-ḳırān-ı ṣandalī-i naẓm ü inşāyem baña feyż-i nigāh-ı i‘tibārıñ oldu ser-māye 62. seniñ āyīne-i luṭfuñ muḳābil oldu illā kim nice ruḫṣat bulur ṭūṭī-i ḫāmem böyle gūyāya 63. hemān tenşīṭdir ṭab‘-ı hümāyūnuñ ġaraż yoḫsa ve illā ḳanda bendeñ ḳanda da‘vā-yı suḫen-vāye 64. Ḫudā günden güne mihr-i cemāliñ eyleyip rūşen şu‘ā῾-ı āfitāb-ı şevketiñ fer vere dünyāya 64 A’da yok. 62 Ömer ZÜLFE 65. semend-i devletiñ ıṣṭabl-ı rif‘atde ola merbūṭ süvār olduḳça esb-i çarḫa mihr-i āsümān-pāye 66. bu ḥüsn-i ḫulḳ ile ‘ālemde ey şāh-ı melek-ḫaṣlet du‘ā-yı devletiñ farż oldu hep a‘lā vü ednāya 67. kesip şemşīr-i ḳahrıñ rişte-i a‘mār-ı küffārı ḳıla ġālib cenāb-ı Ḥaḳ seni her demde a‘dāya 33. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. pādişāh-ı ced-be-ced şāhen-şeh-i ‘ālī-neseb şehriyār-ı āsümān-mesned ḥıdīv-i meh-rikāb 2. ḳaṣr-ı gerdūn ġurfe-i iḳbāliniñ yek-pāyesi zīver-i kāşāne-i iclālidir bu nüh-ḳıbāb 3. şāh-ı gerdūn-menzilet ḫāḳān-ı Ḥayder-menḳabet reşḥa-pāş-ı ‘ayn-ı re’fet ḫusrev-i mālik-rikāb 4. şā‘ir-i mu‘ciz-dehen sulṭān-ı iḳlīm-i suḫen Ḳahramān-ı tīġ-zen ṣāḥib-ḳırān-ı kām-yāb 5. fāris-i ḫayl-i muḥaccel ḥāris-i mülk ü milel nāẓım-ı dīn ü düvel in‘ām-baḫş-ı şeyḫ ü şāb 6. iltimā‘-ı naḳd-ı luṭfu ġıbṭa-fermā-yı nücūm çeşm-i mihr ü māha gerd-i sümm-i esbi ferr ü tāb 7. baḥṯ-i feyż-i cūdunu īfāda ḳāṣırdır ḳalem vaṣf-ı iḥsānında ger te’līf olunsa biñ kitāb 8. ḥüsn-i ḫulḳ ile naẓīrin görmedim vallāhi ben nüsḫa-i eslāfa tafṣīl üzre baḳdım bāb bāb 33. A: 21a , B: 25a, C: 26a, D: 30b, E: 23a. Tārīḫ-i ḳaṣr nāḳıṣdır. 1a neseb: sened B, C, D, E. 63 Nâşid ve Dîvânı 9. luṭf ile dā’im binā-yı dīni te’sīs etmede ‘adli ile bulmada bünyān-ı devlet āb ü tāb 10. olsa şāyeste muṣavvir ḳaṣrına ḫāḳān-ı Çīn vaḳtin idrāk etse derbānı olur Efrāsiyāb 11. şeh Selīm bin Muṣṭafā Ḫān ibni Aḥmed Ḫān kim olsa gülmīḫ-i deri şāyeste ḳurṣ-ı āfitāb 12. şimdi bir kāşāne bünyād eyledi şāhāne kim ḳaṣr-ı gerdūna rüsūm-ı ṭarḥı verdi pīç ü tāb 13. öyle bir kāşāne-i zībā mu‘allā ṭarḥ kim aña nisbetle Ḫavernaḳ oldu çün naḳş-ı serāb 14. ol ḳadar buldu gül-i taṣvīri reng-i feyż kim düşse ‘aksi ābda māhīyi eylerdi kebāb 15. āb ü tāb-ı şīşe-i ezhārı bir ġāyetde kim verir erbāb-ı meẕāḳa neşve-i cām-ı şarāb 16. dīde-i revzenlerin bir kez temāşā eylese deng olurdu çeşm-i mest-i dilberān-ı nīm-ḫvāb 17. görse-idi naḳş-ı pāk-i dil-keşin Behzād eger eylemezdi yapmaġa Ferḫār-ı Çīni irtikāb 18. hep ṣarīr-i mıṣra‘-ı bābı oḳur Fetḥ āyetin gök ḳapısı açılır gūyā du‘ālar müstecāb 19. diḳḳat etse resmine ḫār-ı gül-i dīvārınıñ ögrenir andan füsūnu ġamze-i ḥāżır-cevāb 20. gülşen-i taṣvīrini Zühre temāşā eylese reng-i gül-nārın alıp engüştüne eyler ḫıżāb 21. āsümānī aṭlasın ihdā eder çarḫ-ı esīr tā ola bu ḳaṣr-ı ‘ālī-ṭarḥa jengārī ṭınāb 64 Ömer ZÜLFE 22. neş’e-i feyż-i hevāsın eylese köhne-sifāl ‘avd ederdi mevsim-i eyyām-ı hengām-ı şebāb 34. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. taḫt-gāh-ı şehre geldi yümn ile sulṭān-ı ‘īd dehre tenfīẕ eyledi aḥkāmını fermān-ı ‘īd 2. gördügüñ şekl-i hilāl-i ġurre-i ġarrā degil çekdi şemşīrin niyāmından yine ḫāḳān-ı ‘īd 3. n’ola çarḫuñ inkisāfa ṭutsa yüz mihr ü mehi döndürür dūlābda dilberleri devrān-ı ‘īd 4. āsümānī kāġıd üzre medd-i bi’smi’llāhdır yā berāt-ı raḥmet-i ser-levḥa-i ‘unvān-ı ‘īd 5. meh gibi bürc-i Ḥamelden ḥüsnüñ etdikçe ṭulū‘ olsun ‘uşşāḳıñ bütün mānende-i ḳurbān-ı ‘īd 6. zā’irān-ı Ka‘be-i kūyuñ ṣafāsı vaḳtidir Zemzem-i la‘liñden olsun her biri reyyān-ı ‘īd 7. resm-i ‘īde ruḫṣat iḥsān eyle ḳurbān olduġum ḳoç başın’çün olmasun üftādeler ḥirmān-ı ‘īd 8. eyle leẕẕet-yāb-ı būs-ı ḳand-ı la‘liñ Nāşidi sükkerī şerbetle ikrāma sezā mihmān-ı ‘īd 9. taḫt-ı şevketde muḳīm olsun İlāhī şeh Selīm dehre olduḳça serīr-ārā meh-i tābān-ı ‘īd 10. her şebi ḳadr ola her rūzı miṯāl-i ‘īd-i nev her bir eyyāmı geçe mānende-i ezmān-ı īd 34. A: 21b, B: 14b, C: 14b, D: 14b, E: 12b. B: Ḳaṣīde-i ‘īdiyye. 65 Nâşid ve Dîvânı 35. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün I 1. 2. 3. 4. 5. hemīşe ‘ömr ü iḳbāliñ efendim ber-mezīd olsun ṭınāb-ı zer-şu‘ā‘-ı mihr-i iclāliñ medīd olsun budur me’mūlümüz re’y-i hümāyūnuñ sedīd olsun füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun II 1. 2. 3. 4. 5. ḫudāvendā vücūduñ bā‘iṯ-i emn ü selām oldu cihānı ṭutdu nām-ı raḥmet-encāmıñ be-nām oldu benim vird-i derūnum ẕikr-i ḳalbim bu kelām oldu füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun III 1. 2. 3. 4. 5. cihān ṭurduḳça ṭursun ẕāt-ı pākiñ yümn ü devletle cenāb-ı Ḥaḳ mübeşşer eyleyip fetḥ ü beşāretle du‘āmız böyledir ṣubḥ u mesā ṣad baḫt u şevketle füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun IV 1. 2. 3. 4. 5. 35. eyā ṣāḥib-ḳırān-ı şarḳ u ġarb sulṭān-ı heft-iḳlīm mübārek başıña şāyestedir zer efser ü dīhīm terennüm-sāz olup ḫāmem bu beyti eyledi tanẓīm füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun A: 22a, B: 28a, C: 30a, D: 51b, E: 26b. Tebrīk-i ‘īd. 66 Ömer ZÜLFE V 1. 2. 3. 4. 5. cihānı ser-te-ser lebrīz edip nām-ı cihān-gīriñ ola nāfiẕ bütün aḳṭār-ı arża ḥükm-i şemşīriñ muṣādif eyleyip taḳdīr-i Ḥaḳḳa cümle tedbīriñ füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun VI 1. 2. 3. 4. 5. żiyā-yı āfitāb-ı ‘adliñ āfāḳı ḳılıp pür-nūr eḳālīm-i cihānı şer‘-i Aḥmedle edip ma‘mūr bu beyt-i dil-keşiñ mażmūnu ḳalbin eyleye mesrūr füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun VII 1. 2. 3. 4. 5. şehen-şāhā vücūduñ cism-i dehri eyledi iḥyā seniñle iftiḫār eyler gerek a‘lā gerek ednā feleklerde melekler böyle ẕikr eyler seni ḥālā füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun VIII 1. 2. 3. 4. 5. vücūduñ ḫayr-ı maḥż etmiş cenāb-ı ḥażret-i Bārī maṣūn etsin ḫaṭādan ẕāt-ı pākiñ ḥıfẓ-ı Settārī du‘ā-yı ḫayrınıñ olsun bu gūne işte tekrārı füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun IX 1. 2. 3. 4. emānet eyle Nāşid ḥażret-i ḫünkārı Mevlāya umūrun eylesin tefvīż dā’im Ḥaḳ te‘ālāya du‘ā-yı devletin bir ān ṭurma başla inşāya füyūżāt-ı İlāhī ẕāt-ı pākiñde bedīd olsun 67 Nâşid ve Dîvânı 5. benim şevketlü ḫünkārım hele ‘īdiñ sa‘īd olsun 36. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün I 1. 2. 3. 4. 5. 6. olup tābende her dem ṭāli‘-i ferḫunde-merhūnuñ münevver ede dehri necm-i baḫt-ı devlet-efzūnuñ ola iḥsān u luṭfuñla cihān hep cümle memnūnuñ ḫilāfet rütbesinde rūḥu iḥyā oldu Hārūn’uñ ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ II 1. 2. 3. 4. 5. 6. vücūduñ zīver-i taḫt-ı şükūh ü şevket olmuşdur bi-ḥamdillāh rūḥ-ı cism-i pāk-i devlet olmuşdur şerī‘at ḥükmünü icrāda maḥż-ı raḥmet olmuşdur bu naḳl-i pādişāhī fāl-i ḫayr-ı nuṣret olmuşdur ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ III 1. 2. 3. 4. 5. 6. 36. vücūd-ı bī-miṯāliñ oldu mülk-i dīne pīrāye ola iklīl ü taḫt-ı şevketiñ ‘arş ile hem-sāye eñ ednā bendesi ġālib gelip dārāt-ı Dārāye du‘ā-yı ḫayrı bu resme gerek a‘lā vü ednāye ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ A: 22b, B: 26b, C: 28b, D: 51b, E: 27a. Tesdīs-i şevḳ-efzā der-tebrīk-i naḳl-ı hümāyūn. 68 Ömer ZÜLFE IV 1. 2. 3. 4. 5. 6. olup her dem mu‘īn ü dest-gīri ḥażret-i Bārī ola ser-levḥa-i menşūru elḳāb-ı cihān-dārī felek taḥrīk edelden lāciverdī çarḫ-ı devvārı dü çeşm-i mihr ü mehle görmemişdir böyle ḫünkārı ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ V 1. 2. 3. 4. 5. 6. hezārān āferīn ey Ḳahramān-ı ‘arṣa-i heycā fürūsiyyetde ecdād-ı kirāmıñ eylediñ insā sürünce esb-i düldül-fāmıñı iḳbāl-ile ḥālā kerūbiyyān bu gūne vaṣf-ı pākiñde olur gūyā ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ VI 1. 2. 3. 4. 5. 6. ṭutup āvāze-i tīriñ ṣımāḫ-ı çarḫ-ı nüh ṭāḳı tüfeng-endāz olunca çınladırsıñ gūş-ı āfāḳı saña olmuş müsaḫḫar pādişāhım feyż-i Ḫallāḳī bu gūne vaṣf ederdi olsa Nābī dehrde Bāḳī ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ VII 1. 2. 3. 4. 5. 6. olup günden güne efzūn mihr-i şevket ü şānıñ zemān münḳād-ı fermānıñ zemīn mu‘tād-ı iḥsānıñ yedi iḳlīme cārī ola ḥükm-i tīġ-ı bürrānıñ yazılsın nāme-i fetḥ ü ẓaferde böyle ‘unvānıñ ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ 69 Nâşid ve Dîvânı VIII 1. 2. 3. 4. 5. 6. naẓīriñ yoḳ egerçi resm-i luṭf-ı dil-nüvāzīde ḳasem bi’llāh yoḳdur miṯliñ ammā tīġ-bāzīde cirīde ‘azm edince Ḳahramānī esb-i tāzīde oḳur bu beyti dā’im ḳullarıñ resm-i niyāzīde ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ IX 1. 2. 3. 4. 5. 6. olup her dem muḳārin mihr-i ẕātı ṣavn-ı Yezdāne ede mes‘ūd Bārī naḳlin ol sulṭān-ı ẕī-şāne verip revnaḳ vücūd-ı pāki taḫt-ı şevket ü şāne ḳudūmüyle rehīn-i cennet oldu ṣaḥn-ı tersāne ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ X 1. 2. 3. 4. 5. 6. İlāhī şeh Selīmi maẓher-i fetḥ-i celīl eyle hemīşe maṣder-i envā‘-ı ṣad-ḫayr-ı cemīl eyle hemīn ‘ayn-ı ḥayāt-ı luṭfunu ‘ayn-ı sebīl eyle ‘adū-yı devletin ḳahrıñla yā Rabbī ẕelīl eyle ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ XI 1. 2. 3. 4. 5. 6. zemān-ı devletinde cümleten ma‘mūr olup ‘ālem nice fevz ü fütūḥ ile bütün mesrūr olup ‘ālem dem-ā-dem luṭfuna iḥsānına mecbūr olup ‘ālem hezārān ḫidmetinde sa‘y-ile meşkūr olup ‘ālem ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ 70 Ömer ZÜLFE XII 1. 2. 3. 4. 5. 6. ‘adāletle ede icrā hemīşe ḥükm-i Ḳur’ānı müesses ola rükn-i şer‘ ile erkān-ı dīvānı İlāhī sāyesinde müsteẓıll et ehl-i īmānı bu naẓm-ı dil-keşiñ mażmūnu ola zīver-i şānı ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ xiii 1. 2. 3. 4. 5. 6. olup yāver umūruñda bütün aḳṭāb ile evtād emānet ola ẕātıñ Ḥaḳḳa ey şāh-ı kerem-mu‘ṭād esīr-i ḥüsn-i ḫulḳuñ ola cümle bende vü āzād bu beyti ṣıdḳ-ı ḳalb-ile ḳuluñ Nāşid eder īrād ne semte ‘azm ederseñ feyż-i Bārī ola maḳrūnuñ mübārek ola ey şāh-ı cihān naḳl-i hümāyūnuñ 37. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. şāhen-şeh-i gerdūn-maḳer sulṭān-ı kerrūbī-siyer kerrār-ı Fārūḳī-eṯer Bū-bekr-ḫū Ḥayder-ẓafer 2. sulṭān Selīm-i kām-yāb in‘ām-baḫş-ı şeyḫ ü şāb şāyestedir Efrāsiyāb olsa aña derbān-ı der 3. yapdı bu ḳaṣr-ı dil-keşi dünyāda var mı bir eşi saḳfında tāc-ı zer-keşi reşk-āver-i şems ü ḳamer 4. baḳ her ‘amūduñ sāḳına beñzer sipihriñ ṭāḳına şāyestedir kim taḳına her yanına dürr ü güher 5. kāşāne-i şāhānedir ṯānīsi yoḳ bir dānedir bāġ-ı İrem efsānedir yoḳ anda bu dil-cū eṯer 37. A: 24a, B: 17a, C: 18a, D: 21b, E: 16a. B: Tārīḫ-i ḳaṣr; C: Tārīḫ-i ḳaṣr-ı zībā. 71 Nâşid ve Dîvânı 6. ḳaṣr-ı cihān-ārā mıdır ya ḫayme-i ber-pā mıdır bir per-güşā ‘anḳā mıdır seyrine deryā yem döker 7. vaṣfında hep naẓm-āverān meydāne oldu esb-rān bu Nāşid-i çābük-‘inān tārīḫe verdi zīb ü fer 8. mes‘ūd ede Bārī Ḫudā fevz ü ẓaferle dā’imā yapdı bu ṭarḥı dil-güşā sulṭān Selīm-i nām-ver [1204/1789] 38. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. ey pādişāh-ı Cem-ḫadem şāhen-şeh-i Dārā-ḥaşem fetḥ ü ẓaferle dem-be-dem etsin Ḫudā ‘ömrüñ mezīd 2. hem taḫtıñı meymūn ede hem şevketiñ efzūn ede hem feyżine maḳrūn ede hem baḫt-ı bīdārıñ ṣa‘īd 3. teşrīfiñ ile ser-te-ser dilden keder gitdi gider der-pey olur fetḥ ü ẓafer Ḥaḳdan budur ancaḳ ümīd 4. bu şevket ü bu şān ile görseydi bu ‘unvān ile bendeñ olurdu cān ile bī-şübhe Hārūnü’r-reşīd 5. ey pādişāh-ı nīk-nām İskender-i Ḫusrev-ġulām mihr-i cemāliñden tamām nūr-ı ‘adālet müstefīd 6. ḥabl-ı metīn-i devletiñ zer-tār-ı ‘ömr-i şevketiñ Mevlā ṭınāb-ı rif‘atiñ tā ḥaşre dek etsin medīd 7. rāḥat edip eyyāmıñı görsün cihān ikrāmıñı Ḳadr eyleyip her şāmıñı her rūzuñı ‘īd üzre ‘īd 8. a‘dālarıñ tefrīḳ edip cem‘iyyetiñ temzīḳ edip taḳdīrine taṭbīḳ edip Ḥaḳ rāyıñı ḳılsın sedīd 38. A: 24a, B: 29a, C: 31a, D: 36b, E: 27a. B: Tārīḫ-i cülūs-ı merḥūm Sulṭān ‘Abdülḥamīd Ḫān. 6a devletiñ : şevketiñ , şevketiñ : devletiñ A. 72 Ömer ZÜLFE 9. ḥaddim degildir bī-merā evṣāf-ı ẕātıñ dāverā biñde birin müşkil edā etsem de ṣad cehd-i cehīd 10. ey nuḫbe-i ‘Oṯmāniyān ey zübde-i ḫāḳāniyān buldu ḳudūmüñle cihān ser-tā-be-pā şevḳ-ı cedīd 11. Nāşid görüp bu cünbişi ehl-i hünerde verzişi yapdı bu tarḥ-ı dil-keşi hem muḫtaṣardır hem müfīd 12. dedi ḳalem teşvīḳ ile menḳūtını tefrīḳ ile iḳbāl-i bā-tevfīḳ ile etdi cülūs sulṭan Ḥamīd [1187/1773] 39. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. dāver-i Cem-‘aẓamet ḥażret-i sulṭān-ı cihān Muṣṭafā Ḫān-ı kerem-pīşe o şāh-ı ẕī-şān 2. zīb-i evreng-i ṣafā ẓıll-ı cenāb-ı Mevlā ḳātı‘-ı baġy u ṭaġā māḥī-i ẓulm ü ‘uḍvān 3. mesned-ārā-yı ḫilāfet olalı ol şāhıñ her işin eyledi Allāh Te‘ālā āsān 4. her umūrunda muvaffaḳ edip ez-cümle aña nice şehzāde-i gül-çihreler etdi iḥsān 5. hem daḫi nice selāṭīn kerem etdi Ḫudā cümleden biri daḫi işte Ḫadīce Sulṭān 6. zīb-i geh-vāresi zer-tār-ı şu‘ā‘-ı meh ola dāyesi Zühre olursa da be-gāyet şāyān 7. vālid-i mācid ü iḫvān-ı kirāmına anuñ ‘ömr-i Nūḥ eyleye iḥsān cenāb-ı Mennān 39. A: 24b, B: 30b, C: 31b, D: 34a, E: 27b. A: Tārīḫ-i vilādet-i Ḫadīce sulṭān binti sulṭān ‘Abdülḥamīd Ḫān; B: Tārīḫ-i vilādet-i Ḫadīce Sulṭān. 73 Nâşid ve Dîvânı 8. çün şeref baḫş-ı ṭulū‘ oldu o mihr-i enver pertev-i şevḳı muḥīṭ oldı cihānı ol ān 9. żabṭ-ı mevlūdu için vādi-i endīşemde tevsen-i ṭab‘ ile bir ḫayli dem oldum pūyān 10. rehber-i ḳā’id-i tevfīḳ olup ‘avn-ı Ḫudā Nāşidā hātif-i ḳudsī dedi tārīḫi hemān 11. düşdü bir mıṣra‘-ı menḳūt-ile tārīḫ tamām zīnet-i mehd-i cihān oldu Ḫadīce Sulṭān [1183/1769] 40. müstef‘ilün fe‘ūlün müstef‘ilün fe‘ūlün 1. şāhen-şeh-i zemāne ‘Abdü’l-ḥamīd Ḫānıñ etsin Ḫudā hemīşe iḳbāl-i ‘ömrün efzūn 2. her ḫayra maṣder etsin her feyże maẓher etsin dā’im muvaḳḳer etsin hem ṭāli‘in hümāyūn 3. sulṭān ibni sulṭān ḫāḳān ibni ḫāḳān derbānı olsa şāyān Keyḫusrev ü Ferīdūn 4. dād-āver-i müfaḫḫem ḫāḳān-ı mülk-i a‘ẓem ḫulḳına ḫalḳ-ı ‘ālem hep oldu cümle meftūn 5. ‘adl oldu çün şi‘ārı bā-‘avn-ı luṭf-ı Bārī Ḫıżr ola aña yārī ġavṯ-i zemāne maḳrūn 6. dünyāda saġ olaydı tedbīrini göreydi pāyına yüz süreydi Risto ile Felāṭūn 7. dā’im bula telāşı a‘dā-yı bed-me‘āşī dönsün hemīşe başı mānend-i esb-i ṭāḥūn 40. A: 25a, B: 31a, C: 32a D: 37b, E: 27b. B: Tārīḫ-i vilādet-i şehzāde sulṭān Meḥemmed. 74 Ömer ZÜLFE 8. aña cenāb-ı Mevlā etdi nice ‘aṭāyā şehzāde verdi ḥālā ola ḳudūmü meymūn 9. necl-i necīl-i zī-şān memdūḥ-ı āl-i ‘Oṯmān dāye olaydı çespān ‘Abbāse uḫt-ı Hārūn 10. hem-nām-ı faḫr-ı emced şehzāde ḫān Meḥemmed tā ḫaşre dek müeyyed ḳılsın Ḫudā-yı bī-çūn 11. mevlūduna ser-ā-pā erbāb-ı şi῾r ü inşā hep oldu cümle gūyā mānend-i dürr-i meknūn 12. Nāşid de bu sürūre bu şevḳ u bu ḫubūre ‘arż eyledi ḥużūre tārīḫ-i pāk-i mevzūn 13. tārīḫ-i cevherī bu ṭarz-ı nefīs-i dil-cū şehzāde-i melek-ḫū ḳıldı cihānı memnūn [1190/1776] 41. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. şehen-şāh-ı zemāne ḥażret-i ‘Abdü’l-ḥamīd Ḫān kim ‘adāletle pür etdi ṣīt-ı luṭfu mülk-i dünyāyı 2. cihānı rāḥat-ābād eyledi ref‘-i meẓālimle edelden ẕāt-ı pāki meymenetle taḫt-pīrāyī 3. şeh-i şāhān-ı ‘ālem muḳteḍā-yı ehl-i sünnet kim hemīşe pīşe etmiş cümle işde şer‘i icrāyı 4. ḫudāvend-i mu‘allā-cāh sulṭān-ı müfaḫḫam kim sezādır dergehinde eylese derbān Dārāyı 5. ḫıdīv-i ma῾delet-perver şehen-şāh-ı melek-ḫū kim cihandan ber-ṭarāf ḳıldı bütün āşūb ü ġavġāyı 41. A: 25b, B: 31b, C: 32b, D: 38a, E: 28a. B: Tārīḫ-i dīger vilādet-i sulṭān Meḥemmed. 75 Nâşid ve Dîvânı 6. cülūsundan beri memnūn-ı iḥsān eyleyip ḫalḳı cefā vü cevrden āsūde ḳıldı hem re‘āyāyı 7. zemānında güm oldu resm-i āyīn-i cefā şimdi meger ‘uşşāḳına cevr eyleye bir şūḫ-ı hercāyī 8. olurdu dergeh-i iḥsānınıñ bir bende-i ḫāṣı zemānında eger kim saġ olaydı Ḥātim-i Ṭāyī 9. ḳudūmü bā‘iṯ-i emn ü ṣalāḥ oldu hep aḳṭāre sühūletle cihāndan ber-ṭaraf-sāz etdi a‘dāyı 10. cülūsundan beri iḳbāl ile taḫt-ı hümāyūna müşāhid olmada her vech ile elṭāf-ı Mevlāyī 11. ḫuṣūṣan şimdi bir şehzāde iḥsān etdi bārī kim sürūr ü şādümānī ṭutdu cümle rū-yı ġabrāyı 12. Ḫudā ‘ömrün füzūn etsin bi-ḥaḳḳ-ı mefḫar-ı ‘ālem vücūd-ı pāki olsun bāġ-ı mülke zīnet-ārāyī 13. cihān ṭurduḳça ṭursun ol gül-i gülşen-serā-yı nāz Ḫudā ḥıfẓ eylesin āfetden ol lū’lū-yı lālāyı 14. ḳadem baṣdıḳda mehd-i ‘āleme iḳbāl-i devletle ẓuhūru ḳıldı memnūn cümleten a῾lā vü ednāyı 15. o necl-i ekremiñ mevlūdunuñ inşād-ı tārīḫi gürūh-ı şā‘irāne çünki oldu şevḳ-baḫşāyī 16. ṯenā-kār-ı ḳadīmi çāker-i dīrīnesi Nāşid dedi berceste bir mıṣra‘ ḥurūf-ı reşḥa-pīrāyī olunca zīb-baḫş-ı mehd-i şevket söyledim tārīḫ ṭulū‘-ı ḫān Meḥmed ḳıldı rūşen mülk-i [1190/1776] 17. 15a necl-i : naḫl-i B, C, D, E. 16a çāker : bende C. 76 dünyāyı Ömer ZÜLFE 42. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cenāb-ı ḥażret-i ‘Abdü’l-ḥamīd Ḫān-ı melek-ḫū kim naẓīri gelmemişdir taḫt-gāh-ı mülk-i imkāne 2. ḥalīmü’ṭ-ṭab‘ Fārūḳī-şiyem sulṭān-ı ‘ālem ki şerefdir ẕāt-ı pāki dūd-mān-ı āl-i ‘Oṯmāne 3. ẓahīr-i dīn ü devlet mültecā-yı millet ü milket medār-ı mecd ü rif‘etdir cihān-ı şevket ü şāne 4. ṣafā-yı ṭab‘-ı pāki reşk-sāz-ı çeşme-i ḫūrşīd zülāl-i meşrebi ḥayret-fezādır āb-ı ḥayvāne 5. taḳayyüd eylemekden dā’imā ḳānūn-ı eslāfa revāc-ı tāze vermekdir murādı şer‘-i Yezdāne 6. cihānı emn-i rāḥat-baḫş ile me’mūn edip ġamdan ṣafā-yı ḳalb ile bir başḳa cünbiş geldi devrāne 7. degil aḳṭār-ı Rūma cūy-bār-ı ‘adl ü iḥsānı sirāyet etdi iḳlīm-i Ḥicāz Īrān ü Tūrāne 8. göñüller gülsitān-ı cān-fezā oldu zemānında tenezzül eylemez erbāb-ı dil seyr-i gülistāne 9. zihī ‘ahd-ı kerem hengām-ı feyż-ā-feyż-i şādī kim bahāne-cū ola şāh-ı zemāne ‘adl ü iḥsāne 10. kemāl aṣḥābınuñ beyt-i dilin ta‘mīr edip her dem ḫuṣūṣā luṭfunu mebẕūl edip erbāb-ı ‘irfāne 11. bu hengām-ı feraḥ-baḫş u bu hengām-ı meserretde ṣafā-yı ḫāṭır el vermiş iken ehl-i suḫen-dāne 42. A: 26a, B: 32a, C: 33a, D: 39a, E: 28b. A: Tārīḫ-i tebrīk-i sāl-i cedīd; B: Tārīḫ-i sāl-i nev. 6a emn-i : emn ü A: . 10b luṭfını mebẕūl edip : luṭfu mebẕūl eyledi A. 77 Nâşid ve Dîvânı 12. revā mı ṭūṭī-i endīşeye ḥabs-i nefes şimdi ya ruḫṣat vermeyem mi esb-i ṭab‘-ı pāk-cevlāne 13. tekellüfsüz bedīhī nıṣf sā‘atde bu tārīḫi yazıp ‘arż eyledim ḫāk-i der-i şāh-ı felek-şāne 14. ḳadīmī çāker-i perverde-i nu‘mā-yı a‘ṭāfım n’ola şāyeste olsam ben daḫi elṭāf u iḥsāne 15. du‘ā-yı devletin żamm eyleyip beş vaḳtime Nāşid bu gūne eyledim icrā-yı ṣan‘at cebr-i noḳṣāne 16. ḥurūf-ı reşḫa-pāş ile yazıp bir bī-bedel tārīḫ ḳudūm-ı sāli tebrīk eyledim ben de faḳīrāne 17. Ḫudā her demde tevfīḳın refīḳ edip umūrında mübārek ede bu sāl-i nevi sulṭān-ı ẕī-şāne [1184/1770] 43. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. pādişāh-ı Cem-himem sulṭān Ḥamīd Ḫān-ı velī şāh-ı ced-ber-ced ḫıdīv-i yem-‘aṭā Ḥātim-eṯer 2. çeşm-i mihr ile naẓīrin görmedi ḥālā felek ṣad-hezārān sāldir farḳ-ı cihān üzre döner 3. pādişāh-ı Müşterī-tedbīr kim olmuş anıñ ḥükmüne şāhān-ı ‘ālem cümleten fermān-ber 4. tāze revnaḳ buldu ‘aṣrında bahār-ı salṭanat cūy-ı ‘adli ravża-i dünyāyı ṭutdu ser-te-ser 5. çeşmi ẓulm erbābınıñ devrinde giryān olmada rūy-ı ehl-i ‘iffet ü inṣāf ammā kim güler 43. A: 26b, B: 32b, C: 33b, D: 39b, E: 29a. B: Tārīḫ-i vilādet-i ‘Āyīşe Sulṭān. 78 Ömer ZÜLFE 6. ḳaṣr-ı iḳbālin şu rütbe eylemiş Ḥaḳ mürtefi‘ olsa gülmīḫ-i deri şāyestedir şems ü ḳamer 7. ḥażret-i Ḥaḳ dem-be-dem ḳahr eyleyip düşmenlerin der-ḳafā olsun hemīşe taḫtına fetḥ ü ẓafer 8. tāli‘in mes‘ūd edip Bārī kemāl-i feyżden verd-i bāġ-ı salṭanat verdi iki şehzādeler 9. şimdi bir sulṭān-ı ‘ālī-şān iḥsān etdi kim bāng-i şevḳ-ı maḳdemi etdi feleklerden güẕer 10. żabṭ edip mevlūdunuñ tārīḫini bā-luṭf-ı Ḥaḳ bir zemīn-i tāze buldu her bir erbāb-ı hüner 11. ben de şevḳımdan dedim Nāşid bu ġarrā mıṣra‘ı ‘Āyīşe Sulṭān mehd-i kevne verdi zīb ü fer [1201/1787] 44. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ḫıdīv-i ced-be-ced şāhen-şeh-i dīhīm-i devlet kim bisāṭ-endāz olaldan yümn ile mülk-i Süleymāne 2. niẓām-ı devlet-i İslāma vaḳtin ḥaṣr edip ḥaḳḳā vücūdı bāiṯ-i faḫr oldu nesl-i pāk-i ‘Oṯmāne 3. şükūh-ı şevketi bir rütbe iḥsān eylemiş Mevlā bir ednā bende-i nāçīzi ġālib āl-i Sāsāne 4. çekerdi çeşmine şāh-ı ‘Acem iksīr-veş anı ġubār-ı pāy-ı esbi gitse farżā Ṣıfahāne 5. velīdir şübhesiz andan kerāmet ẓāhir olmuşdur devādır yek-nigāh-ı iltifātı cism-i bī-cāne 44. A: 26b, B: 33a, C: 34a, D: 40a, E: 29b. B: Tārīḫ-i vilādet-i Esmā sulṭān. 79 Nâşid ve Dîvânı 6. eger bū-yı laṭīf-i ḫulḳını dest-i ṣabā bir kez erişdirse serīr-i milket-i Çīn üzre ḫāḳāne 7. olurdu cān ü dilden bende-i gülmīḫ-i dergāhı bahāne-cūy olurdu ḫıdmete her emr ü fermāne 8. velākin Ḥaḳ ‘uluvv-i ṭab‘ıñ ol ġāyetde etmiş kim nigāh-ı iltifāt etmez nice şāhān-ı ẕī-şāne 9. ne mümkin vaṣfını ıṭrā ile ḥaḳḳın edā etmek ḳıyām-ı ḫaşre dek yazsañ erişmez semt-i pāyāne 10. tefekkür eyledikçe midḥat-ı ẕāt-ı melek-ḫūsun ya ḥayret gelmemek mümkin midir hiç ‘aḳl-ı insāne 11. perīşān eyleyip düşmenlerin günden güne Bārī hemīşe maẓher olsun ẕāt-ı pāki feyż-i Yezdāne 12. nice şehzādelerle çeşm-i dehri eyleyip rūşen bu sulṭānıñ ḳudūmün ḫayr ede Ḥaḳ ehl-i īmāne 13. ḳudūmünden ḫaber-dār olıcaḳ ehl-i hüner cümle verince her biri ruḫsat kümeyt-i ṭab‘a cevlāne 14. ḥesāb-ı fikr-i tārīḫ ile der-dest eyleyip kilkin neşāṭ-ı tāze el verdi yine erbāb-ı ‘irfāne 15. kühen kālā-yı naẓmı ber-ṭaraf-sāz eyleyip şimdi ḳumāş-ı tāze ṭarḥ etmek gerekdir nükte-sencāne 16. kemāl-i şevḳ ile ben de bulup bir mıṣra‘-ı zībā bu pehnā-yı hünerde sebḳat etdim cümle yārāne 17. nesīc-i tār ü pūd-ı luṭfı īhām u ṣanāyi‘den sezādır eyler-isem tuḥfe-i dergāh-ı şāhāne 18. bu ilhām-ı Ḫudādır pādişāhım bunda şek yoḳdur ki tārīḫ ola bu gūne muvāfıḳ ism-i sulṭāne 9a etmek : anuñ A. 80 Ömer ZÜLFE 19. yazılsa levḥ-i mihre resm-i tārīḫi n’ola Nāşid semādan nāzil olmuşdur bu Esmā ismi sulṭāne [1201/1787] 45. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. dāverā her dem du‘ā-yı ḫayrıña meşġūl iken şimdi geldi ḫoş ḫaber ferḫunde-maḳdem bir beşīr 2. dedi kim Nāşid seniñ bir müjde-i cān-baḫş-ile dīde-i ümmīdiñi çün çeşm-i mihr edem ḳarīr 3. ben de biñ şevḳ ile istiḫbār edip etdim su’āl cān verdim olmaġa ol müjdeden gūyā ḫabīr 4. düşdi bir tārīḫ-i cevher-dār anıñ müjdesi yümn ü iclāl ile Dervīşini şāh etdi vezīr [1189/1775] 46. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. dāver-i Cem-‘aẓamet pādişeh-i ‘adl-āyīn ya‘nī kim ḥażret-i sulṭān Ḥamīd-i dānā 2. yümn ü devletle cülūs eyleyeli her işini ḥüsn-i tevfīḳına maḳrūn ediyor hep Mevlā 3. şimdi bir ẕāt-ı mekārim-şiyem-i ẕī-şānı etdi teşrīf-i vekāletle ṣadāret-pīrā 4. cism-i bī-cān idi dīvān-ı hümāyūnu anıñ ḳıldı bir rūḥ-ı mücessem ile anı iḥyā 45. A: 27a, B: 33b, C: 35a, D: 31a, E: 30a. B: Tārīḫ-i ṣadāret-i Dervīş Pāşā. A: 27b, B: 35a, C: 36a. A: Tārīḫ-i ṣadāret-i Meḥmed Pāşā. 1b ḥamīd-i : ḥamīd ü A. 46. 81 Nâşid ve Dîvânı 5. nāẓım-ı mülk ü milel ‘ālim-i her fen ki odur şimdi ser-levḥa-i pākīze-i metn-i vüzerā 6. ya‘ni hem-nām-ı şehen-şāh-ı serīr-i Levlāk Müşterī-re’y ü kerem-pīşe Meḥemmed Pāşā 7. ṣadrı teşrīf edicek böyle vezīr-i dānā oldu bülbül gibi erbāb-ı suḫen hep gūyā 8. āṣafā ẕāt-ı şerīfiñ gibi bir düstūru cān verir şevḳ-ile evṣāfa gürūh-ı şu‘arā 9. cümleden birisi bu bende-i dīrīne daḫi yazdı bir mıṣra-ı tārīḫ-i laṭīf ü zībā 10. ba‘d-ez-īn nice ḳaṣā’idle yazıp evṣāfıñ edeyim iẕniñ olursa ne suḫenler inşā 11. dāverā böyledir ümmīdi bütün bendeleriñ ki zemānıñda göre luṭfuñu erbāb-ı ẕekā 12. ya‘nī bu bende-i nāçīz-i ṣadāḳat-pīşe ola yek-naẓre-i a‘ṭāfıña gāhīce sezā 13. āṣafā raġbete şāyeste ḳuluñdur kerem et görme luṭf eyle anı gūşe-i nisyāne revā 14. Nāşidā ṭayy-ı maḳālāt-ı suḫen eyle yeter saña düşmez bu ḳadar lāf ü güẕāf-ı da‘vā 15. geldi bir mıṣra‘-ı berceste ile tārīḫi āṣaf-ı dāver-i ‘aṣr oldu Meḥemmed Pāşā [1189/1775] 82 Ömer ZÜLFE 47. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. Silāḥ-dār-ı mekārim-pīşe āġā-yı felek-ḳadri hemīşe feyżine maḳrūn ede bārī se‘ādetle 2. edip cümle umūrunda muvaffaḳ ḥażret-i Bārī geçe evḳāt-ı iḳbāli mecādetle meserretle 3. naẓīri gelmedi cāh-ı Silāḥ-dārīye ḥaḳ bu kim fażīletle keremle ḥilm-i ṭab‘ ile semāḥetle 4. nice iḳbāl ile mümtāz edip Ḥaḳ ẕāt-ı ẕī-şānın müreccaḥ ḳıldı nezd-i pādişāhīde ṣadāḳetle 5. ḫuṣūṣan şimdi bir necl-i necīl iḥsān edip Bārī münevver ḳıldı çeşm-i kāmını nūr-ı ‘ināyetle 6. Ḫudā ‘ömr-i ṭabī‘ī versin ol mīr-i melek-ḫūya ṣafā-yı ḳalb ile zühd ü verā‘ ile yümn-i ‘izzetle 7. ḳılıp hem vālideynin cümle āfātdan maḥrūs ede ol ḫanedānı ḫaşre dek te’yīd rif‘etle 8. eger bir düşmen-i bed-ḫvāhı varsa ḥażret-i Mevlā ḳarīn-i ẕillet ü ḫvārī ḳıla her dem küdūretle 9. baṣınca mehd-i ‘izz ü nāza devletle o ṭıfl-ı nev du‘ā edip dedim tārīḫin iḫlāṣ-ı ṭaviyyetle 10. zebān-ı ḫāmeden çıḳsa n’ola bā-şevḳ-ı tārīḫi ‘azīz olsun Meḥemmed Beg İlāhī ‘ömr ü devletle 47. A: 28a, B: 34b, C: 35b, D: 41b, E: 30b. A: Tārīḫ-i ṭulū‘-ı ferzend-i Silāḥdār Meḥemmed Efendi der-devri sulṭān ‘Abdü’l-ḥamīd; B: Tārīḫ-i vilādet-i ferzend-i Silāḥdār Meḥemmed Efendi. 6b yümn-i ‘izzetle : yümn ü ‘izzetle A. 10a çıḳsa : çıḳsın C. 83 Nâşid ve Dîvânı 11. seni mesrūr eden Bārī Te‘ālā ‘avn ü feyżinden cihānı şād-kām-ı feyż ede şevḳ-ı velādetle 12. edip şāh-ı zemāne ya‘nī bir şehzāde iḥsānın ḳıla lebrīz-i şādī ‘ālemi şevḳ u şetāretle 13. o demde bir niyāzım var efendim luṭf-ı ṭab‘ıñdan beni memnūn-ı iḥsān eyle bu ḫayra delāletle 14. du‘ā-gū-yı ḳadīmiñ çāker-i iḫlāṣ-endīşeñ erişdir kāmına bir ḫoşça fermān-ı beşāretle 15. ki senden özge yoḳdur melce’i devletli sulṭānım kime etsin ifāde ḥālini iẓhār-ı ẕilletle 16. yine her derdine dermānı senden eyler ol ümmīd merāḥim-perverā memnūn ḳıl añı ḥimāyetle 17. çıḳaldan Enderūn-ı pādişāhīden ki üç yıldır kirālar gūşesinde ḳaldım envā‘-ı ḫasāretle 18. efendim cümle ma‘lūmuñ ki aḳrānım olanlardan çerāġ oldu kimi manṣıbla kimisi vezāretle 19. baḳılsa imtiyāzım yoḳ mudur emṯālime yoḫsa ṭırāz-ı ma‘rifetle dāniş ü feyż-i dirāyetle 20. bilindi maṭlabıñ Nāşid yeter taṣdī‘-i nā-hem-vār uzatma mācerāyı ġayrı gel ḳayd-ı kitābetle 21. cihān ṭurduḳça ṭursun mesned-i iḳbālde ẕātıñ bu bendeñ kām alsın sāye-i luṭfuñda rif‘etle [1201/1787] 84 Ömer ZÜLFE 48. fā‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün 1. ḥażret-i Bū-Ḥanīfe-i ṯānī oldu müftī-i dāver-i dünyā 2. ya‘nī niḥrīr-i efḍal ü a‘lem menba‘-ı cūd ü ekremü’l-küremā 3. mecma‘-ı fenn-i cümle-i ‘irfān maḥrem-i sırr-ı devlet-i ‘uẓmā 4. müsteşār-ı umūr-ı dīn-i mübīn müsḳım-ı re’y-i cümle-i ‘uḳalā 5. hem semiyy-i cenāb-ı Ẕi’n-nūreyn ya‘nī kim cāmi‘-i kelām-ı Ḫudā 6. mesned-ārā-yı devlet olduġu dem ehl-i ‘irfāne cümle oldu ṣalā 7. Nāşidā fikr edince tārīḫin oldu bu gūne ṭab‘ıma ilḳā 8. iki lafẓ ile düşdü bir tārīḫ geldi fetvāya a‘ẓamü’l-‘ulemā [1182/1768] 49. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. fāżıl-ı yektā-süvār-ı ‘arṣa-i ‘ilm ü hüner kāşif-i remz ü mezāyā ‘ārif-i ‘ilme’l-yaḳīn 48. A: 28b, B: 34a, C: 35a, D: 38a, E: 30b. A: Tārīḫ-i müftī şoden; B: Tārīḫ-i meşīḫaṭ. A: 28b, B: 35b, C: 37a, D: 43a, E: 32a. 49. 85 Nâşid ve Dîvânı 2. seyyid-i ‘ālī-neseb faḫrü’l-mevālī-i kirām ḥażret-i Tevfīḳ-ı ‘ālī-ḳadr o ẕāt-ı bihterīn 3. arḳasızdır ẕātına nisbet Ẓahīr-i Fāryāb İbn-i Ḥācib dergeh-i fażlında fersūde-cebīn 4. fażl u istiḥḳāḳ ile ḳāḍī olınca Mekke’ye naṣbı tebrīkine ra‘nā düşdü bu ṭarḥ-ı zemīn 5. ḥarf-i gevher-bār ile Nāşid dedim tārīḫini rütbe-i zībā-yı Mekke oldu Tevfīḳa ḳarīn [1201/1787] 50. mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün 1. cihānuñ ḥāliyen ṣāḥib-ḳırānı ḫıdīv-i ced-be-ced sulṭān-ı a‘ẓam 2. cenāb-ı şeh selīm-i ḳahramān-zūr ki miṯlin görmedik allāhü a‘lem 3. cemāli muṣḥaf-ı ṣun‘-ı ḫudā’dır cebīninde yazılmış ism-i a‘ẓam 4. vücūdu aḥsen-i taḳvīm’e maẓher şecā‘at fıṭrat-ı pākinde ma‘lem 5. kemān-keşlikde yoḳdur bir naẓīri seḫāda oldu mensī nām-ı ḥātem 6. ḫuṣūṣan kim tüfeng-endāz olunca isābet etmemek mümkin mü bir dem 7. dü destiñ nāşidā ref‘ et du‘āya nişānı ursun ol şāh-ı mükerrem 50. A: Tārīḫ-i berāy-ı Mekke-şuden Tevfīḳ Efendi; B: Tārīḫ-i mevleviyyet-i Tevfīḳ efendi der Mekke-i mükerreme. A’ da yok. B: 9a, C: 10a, D: 12b, E: 9a. B: Tārīḫ-i nişān-zeden-i ḥażret-i cihāngīr der-bāġçe-i Sulṭāniyye. 86 Ömer ZÜLFE 8. ḳabūlüne işāret oldu tārīḫ sebūyı ḳırdı şāhen-şāh-ı ‘ālem [1203/1788-89] 51. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. se‘ādetle ola mesned-nişīn-i Şeyḫü’l-İslāmī umūr-ı şer‘-i dīni eyleye rü’yet hezārān sāl 2. olunca zīb-i dūşı ferve-yi beyżā beşāretle mübeşşir oldu ser-tā-pā bütün aṣḥāb-ı istīhāl 3. ṯenā-kār-ı ḳadīmi bende-i ṣıdḳ āveri Nāşid ḥużūr-ı devlete tārīḫ-i tebrīkin eder īṣāl 4. düşürdüm ḥarf-i cevher-ẕā ile bir mıṣra‘-ı ġarrā şerīf-i ḳavme Ḥaḳ mes‘ūd ede fetvāyı bi’l-iḳbāl [1203/1788- 89] 52. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. mesīḥā-veş muḥiḳḳine ne‘am güftārı verdi rūḥ cevāb-ı reddi tezvīr ehline bād-ı semūm oldu 2. Ḫudā ṭavḳ-ı beşerden ḫāric etmiş midḥat-i ẕātın düşen ḳayd-ı beyān-ı vaṣfa anuñçün melūm oldu 3. ede te‘yīd her emrinde ṣadrın sa‘d ede Mevlā bu resme ed‘iye teşrīfine ḥaḳḳu’l-ḳudūm oldu 51. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 295. s. Şeyḫü’l-İslām Es῾ad Efendi-zāde Şeyḫü’l-İslām Şerīf Efendi’niñ İkinci Def῾aki Meşīḫatına Tārīḫdir. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 294. s. Şeyḫü’l-İslām Yaḥyā Tevfīḳ Efendi’niñ Rūmeli Ḳāżī-῾askerligine Mīr-i Müşārün İleyhiñ Tāīḫidir. 52. 87 Nâşid ve Dîvânı 4. hüner sūdā-gerānı ‘arż edip tārīḫler gerçi der-i şehbender-i iḳlīm-i ‘irfāne hücūm oldu 5. muvaffaḳ oldu ammā böyle bir tārīḫe ḥamd olsun ki ḥüsn-i sebki taḥsīn-kerde-i ehl-i fühūm oldu 6. düşüp kevkebli saḳf-ı ḫāne-i eflāk-veş beyti nuḳaṭlar naḳş-ı tavānında hem-naḳş-ı nücūm oldu 7. yine Ḥaḳḳıñ bu da elṭāf-ı bī-pāyānıdır dehre zihī tevfīḳ-ı Ḥaḳ Yaḥyā efendi ṣadr-ı rūm oldu [1203/1788- 89] 53. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. āb-rū-yı nesl-i ‘Oṯmānī şeh-i ferḫunde-rū ġurre-i pīşānī-i şevket ḫıdīv-i ḫāṣṣ u ‘ām 2. māh-ı bürc-i āsümān-ı salṭanat sulṭān Selīm mihr-i evc-i ma῾delet dādār-ı Behrām-intiḳām 3. pādişāh-ı maşrıḳ-i şems-i berīn-i ma῾delet şehriyār-ı dād-güster dāver-i Dārā-ġulām 4. maṭla‘u’l-envār-ı re’fet menba῾u’l-‘ayn-ı kerem ḥikmetü’l-işrāḳ-ı şevket mecma‘u’l-baḥreyn-i kām 5. seb‘a-i seyyāre heft-iḳlīme vālī bendesi ṣurre-i iḥsānına olmuş Ṯüreyyā bir ġulām 6. dergeh-i iḥsānınuñ Keyvān ser-i serhengidir kātib-i dīvān-ı iḳbāli ‘Uṭārid bī-kelām 7. ṭab‘-ı pākiñ mühre-bāz-ı āsümān tenşīṭ için ka‘beteyn-i mihr ü māhı oynadır her rūz ü şām 53. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 298. s. 88 Ömer ZÜLFE 8. ḫıdmet-i te’dīb-i ḫaṣma cān verip ḫançer-be-kef şübhesiz mirrīḫ olurdu nā’il-i feyż-i merām 9. bir kemer-beste ḳulu olmaġla Cevzā faḫr edip sa‘d-ı ekber ḥükm-i iclāl ile buldu iḥtirām 10. necm-i gīsū-dārı şāyeste meger zerrīn-külāh ḫādim-i ıṣṭabl-ı ḫāṣında olan ednā ġulām 11. pīş-gīr-i süfre-i in‘āmı olsa kehkeşān kāse-i fīrūze çarḫıyla anıñ bulsa niẓām 12. yıldızı düşkün degil devrinde hiç bir kimseniñ sa‘d-ı ṭāli‘le zemāne buldu ḳayd-ı intiẓām 13. dīde-dūz-ı keşf-i zer-pāşı olup necm-i Sühā çeşm-i Şi‘rā ḳubbe-i ḳaṣr-ı hümāyūnunda cām 14. ḫançer-i zerrīnine taḳlīd edip şimdi felek nev-nihāl-i sāli ‘arż eyler ḥuzūra bī-niyām 15. medd-i bi’smillāha beñzer sūre-i Fetḥ üstüne nuṣret-i sulṭān-ı ‘ālemdir verir gūyā peyām 16. yāḫud ol ebrū-yı vech-i fetḥ ü nuṣret dāl olur sānki ḫaṭṭāṭ-ı felek çekmiş berā-yı iltiẓām 17. bād-ı leyl-i naṣṣ-ı pāki āyet-i fetḥ olmaġla ḳudret-i Ḥaḳḳ ile yazmış anı küttāb-ı kirām 18. sa‘d ṭāli‘le bu sāliñ vaṣfını taḥrīr edip niçe şā‘irler eder ‘arż-ı ḥużūra iḥtişām 19. bende-i mūr u denī taḥrīk ‘inān-ı ḫāmeye düldül-āsā ‘arṣa-i naẓm içre verdikde ḫırām 20. oldu bir lafẓa muvaffaḳ mā-huve’l-vāḳi‘ budur zīver-i çarḫ olsa lāyıḳdır bu tārīḫ-i benām 89 Nâşid ve Dîvânı 21. pādişāhım sāl-i nev geldi yine luṭfuñ umar Nāşid-i vaṣf-ı cemīliñ ya῾nī ‘abd-i müstehām 22. böyle bir tārīḫ ile maẓher düşüp iḥsānıña n’ola alsam zümre-i ehl-i kemālāt içre nām 23. işte bu ol gevher-i ‘ālem-behādır söylerim ġurre lafẓı oldu bu sāl-i neve tārīḫ-i tām [1205/1790] 54. mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün 1. budur iskenderi çünkim zemānıñ edip Mevlā cenāb-ı Ḫıżra hem-dem 2. aḳıtdı gūyiyā āb-ı ḥayātı ṣu gibi ḫarc edip dīnār u dirhem 3. içen bu çeşme-i dil-cūdan ābı ṣanır cennetde Kevṯer içdi Ādem 4. buña nisbet ile Şekker Pıñarı olur bir çeşme-i şūr-ābe bā-hem 5. buña Ḫünkār Ṣuyu denilse lāyıḳ aḳar mānende-i elmās-ı ḫātem 6. Levend Çiftligi şimdi buldu ṣuyun hemān āb-ı ḥayāta oldu maḳsem 7. iki zerrīn ṭās olsa sezādır buña mihr ile māh-ı çarḫ-ı a‘ẓam 8. zebān-ı lūleden tārīḫi cārī olur mānende-i dürr-i munaẓẓam 54. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 305. s. Tārīḫ-i şikesten-i sebū. 90 Ömer ZÜLFE 9. ederken Nāşid-āsā ṣarf-ı efkār lisān-ı ḥāl-ile nuṭḳ etdi nāmem 10. dedi kim işte benden saña müjde sebūyı ḳırdı şāhen-şāh-ı ‘ālem [1205/1790] 55. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ḥażret-i sulṭān Selīm Ḫān ibn-i sulṭān Muṣṭafā maẓher etmiş ẕātını Ḥaḳ her fünūn-ı ekmele 2. bā-ḫuṣūṣā kim tüfeng-endāzlıḳ fenninde hīç bir naẓīri gelmedi mümkin mi bir daḫi gele 3. beyża-i Sīmurġ ḳonsa ḳulle-i Ḳāfa eger dāne-i sürb-i tüfengiyle urup anı dele 4. geldi iḳbāl ile bir gün ḳaṣr-ı İsḥāḳıyyeye Ḳahramānī ṭavr ile aldı tüfengin ele 5. dört yüz sekkiz adım yerden muḳaddem beyżayı urmuş idi şimdi sebḳat etdi ammā evvele 6. ya‘ni kim dört yüz otuz dört ḫaṭve yer bi’t-tamam ihtimām-ı tām ile ta‘dād olup bu merḥale 7. öyle bir himmetle ḳırdı beyża-i beyżāyı kim āsümān-ı nüh-revāḳa verdi ḍarb ile vele 8. doḳuzuncu rütbede vurmaḳ kerāmetdir bunu ‘āṯim olmam ger ḳasem etsem kitāb-ı münzele 9. Nāşidā ḫāmem cevāhir ḳondurur tārīḫine beyżayı sulṭān Selīm-i Cem-şükūh urdu hele [1205/1790] 55. Aḥmed Cāvid: Ḥadīḳa-i Veḳāyi῾: 200. s. 91 MUSAMMAṬLAR 1. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün I 1. 2. 3. 4. 5. geçip taḫt-ı sarāy-ı gülşene şāhāne bülbüller oḳurlar birbirine güfte-i efsāne bülbüller ser-āgāz eyleyip birden yine efġāne bülbüller dem-i nev-rūz erişdi başladı elḥāne bülbüller nevālarla ṭarab-sāz oldular devrāne bülbüller II 1. 2. 3. 4. 5. hevā-yı mihr-i gülle başlayıp taḳsīm-i şehnāze hezārān naġme-i dil-sūz ederler tāzeden tāze nevā-yı nālesin taṭbīḳ edip muṭrib gibi sāze ṣalar mıydı gülistān-ı cihāne böyle āvāze heves-kār olmasa ‘aşḳ-ı gül-i ḫandāne bülbüller III 1. 2. 3. 4. 5. olup eṭrāf-ı gülzār-ı cihān içre perākende gehī efġān ederler ẕevḳ-i ‘aşḳ ile gehī ḫande şehen-şāh-ı güle çün cān ü dilden oldular bende girerler kārzār-ı ḫāre ṣaḥn-ı bezm-i gülşende ururlar Rüstemāne na‘re-i mestāne bülbüller IV 1. 2. 3. oturmuş taḫt-ı şāḫa gülgülī şālın geyip dūşa şarāb-ı şebneminden şāhed-i gül başlayıp nūşa ne rütbe ḳıṣṣa-ḫvānlıḳ etse bülbül gelmez āġūşa 1. A: 29a, B: 35a, C: 37a, D: 43a, E: 32a. Taḫmīs-i ġazel-i Şerīf efendi. Nâşid ve Dîvânı 4. 5. dür olsa jāle-veş nuṭḳu ḳomaz Leylī-i gül gūşa meger Mecnūn-ṣıfat söyler gezer yabane bülbüller V 1. 2. 3. 4. 5. olup sūzān fitīl-i nār-ı hicrān ile her bülbül derūnun lāle-veş pür-dāġ edince ser-te-ser bülbül eder bu beyt-i pāki Nāşidā vird-i seḥer bülbül Şerīf olmaz egerçi güllere pervāneler bülbül olur şem‘-i güle şeb-tā-seḥer pervāne bülbüller 2. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün I 1. 2. 3. 4. 5. ruḫuñ hīç var mı öpmüş zülf-i ‘anber-fāmdan ġayrı lebiñ būs eylemiş yoḳ bezm-i meyde cāmdan ġayrı nice ṣūret bulur vaṣlıñ ḫayāl-i ḫāmdan ġayrı seni kim çekdi āyā ḫalvete ḥammāmdan ġayrı kim aldı sīneye āyīne-i endāmdan ġayrı II 1. 2. 3. 4. 5. miṯāl-i ḳumrī-i ḫōş-lehçe ey serv-i revān söyle saña dem-beste olmaḳ düşmez ey ṭūṭī-beyān söyle aman aġzıñ ararlar cümleten ehl-i lisān söyle dehānıñ var mı öpmüş söyle ey şīrīn-zebān söyle bu devrānda leb-i cām-ı mey-i gül-fāmdan ġayrı III 1. 2. 3. cihān ḥayretde iken nev-ḫırāmım yāl ü bāliñden daḫi bir kerre gül-çīn olmadım bāġ-ı cemāliñden henūz şemm etmedim gīsū-yı müşgīn-iştimāliñden 2. A: 29b, B: 35b, C: 37b, D: 44a, E: 32b. Taḫmīs-i ġazel-i Vehbī efendi. 94 Ömer ZÜLFE 4. 5. ne gördüm nev-nihālim mīve-i bāġ-ı viṣāliñden turunc-ı ġabġabıñ şevḳıyle fikr-i ḫāmdan ġayrı IV 1. 2. 3. 4. 5. alıp eṭrāfını telḫ-ābe-gū bīgāneler cānā olur leẕẕet-çeş-i ḳand-ı nebāt-ı ṣoḥbetiñ ḥālā ederseñ ‘āşıḳāne ṭatlı ṭatlı va‘de-i ferdā şeker-ḫand-ı lebiñ aġyārı şīrīn-kām eder ammā benimçün behre yoḳdur telḫī-i düş-nāmdan ġayrı V 1. 2. 3. 4. 5. görüp ṣalındıġıñ seyre seniñ ey naḫl-i āzāde gelir şevḳ ile murġān-ı çemen hep cümle feryāde getirsem bezm-i meyde gül gibi ruḫsārını yāde leb-i mey-gūn u çeşmiñ ‘aşḳına nūş eylesem bāde getirmem bezmime nuḳl-i şeker-bādāmdan ġayrı VI 1. 2. 3. 4. 5. n’ola kürsī-i istiġnāya çıḳsam pāy-ı himmetle nigāh-ı raġbet etmem genc-i Pervīz olsa minnetle dehāne almam olsa cām-ı İskender de ẕilletle olursa āb-ı Ḫıżrıñ ‘aynı baḳmam çeşm-i raġbetle uṣandım minnet-i ḫuşk-i zülāl-i kāmdan ġayrı VII 1. 2. 3. 4. 5. eger nāmıñ olursa zīver-i dībāce-i ma‘nā bilinmez yine ḳadr-i gevher-i māhiyyetiñ aṣlā ‘Uṭārid levḥ-i mihre yazsa bu beyti sezā ḥaḳḳā ‘aḳīḳ-āsā dil-i pür-ḫūnum etdim şerḥa-dār ammā ne çıḳdı ẕeyl-i imżā-yı emelde nāmdan ġayrı VIII 1. 2. ne rütbe var ḳıyās et izdiḥām ehl-i se‘ādetde baḳılsa cāy-ı pā yoḳ pāye-i mirḳāt-ı himmetde 95 Nâşid ve Dîvânı 3. 4. 5. ‘aceb mi murġ-ı ḫāṭır ḳalsa gitse evc-i ḥayretde hücūm-ı ṭā’ir-i iḳbālden nev-ḳaṣr-ı devletde ne yapsın būm bulmaz lāne künc-i bāmdan ġayrı IX 1. 2. 3. 4. 5. n’ola Nāşid-veş āġāz etse feryād etmege Vehbī dil-i maḥzūnu var mı hīç gelir şād etmege Vehbī kerem erbābı yoḳdur şimdi imdād etmege Vehbī gelir yoḳ ḫāṭır-ı vīrānı ābād etmege Vehbī pey-ā-pey cūş eden seyl-i ġam-ı eyyāmdan ġayrı 3. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün I 1. 2. 3. 4. 5. nār-ı firḳatle yanarken sīne-i sūzānımız dest-i luṭf ile yapıldı ḫāṭır-ı vīrānımız bī-bahā bir cevhere cāy oldu ya‘nī kānımız vaṣl edelden müttaḥid cānānımızla cānımız sīnemizde cā-nişīn-i cāndır cānānımız II 1. 2. 3. 4. 5. her ne deñli cevre der-kār olsa da çarḫ-ı ‘anūd ‘arıż olmaz ḳalbe gerd-i gerdiş-i būd ü ne-būd bu mücerrebdir şiḳāḳ erbābı etmez çünki sūd tīşe-i bī-dād-ı cehliñle ḫarāb olmaz ḥasūd beyt-i ma‘mūr-ı ma‘ārifdir dil-i vīrānımız III 1. 2. ẕikr edip esbāb-ı ḥüsnüñ dīde-i bādāma dek gerden-i berrāḳdan gīsū-yı ‘anber-fāma dek 3. A: 30a, B: 36a, C: 38b, D: 45a, E: 33a. Taḫmīs-i Ġazel-i Vaḥīd. 96 Ömer ZÜLFE 3. 4. 5. mıṣra‘-ı berceste-veş ol sīmden endāma dek maṭla‘-ı āġāzdan tā maḳṭa‘-ı encāma dek vaṣf-ı ḥüsn-i dil-rübādır ser-be-ser dīvānımız IV 1. 2. 3. 4. 5. her ne deñli seyr-i gülzāre o cezm eylerse de def‘-i aġyār etmede ṣad-gūne ḥazm eylerse de ḳurṣ-ı mihr ü māhı farżā zīb-i bezm eylerse de yārsız nüzhet-geh-i firdevse ‘azm eylerse de pāy-ı ḫvāb-ālūd-ı nāz ile gider miḥmānımız V 1. 2. 3. 4. 5. Nāşidā dūd-ı derūnu sīne tekṯīr etmedi şu‘le-i āhıñ göñül bir kerre şeb-gīr etmedi şāh-rāh-ı ḫāṭır-ı tārīki tenvīr etmedi āh kim bir kez bizi maḥcūb-ı te’ṯīr etmedi künc-i firḳatde Vaḥīdā nāle vü efġānımız 4. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün I 1. 2. 3. 4. bir cefā-cū āfet-i ḫod-rūya düştü göñlümüz zülf derler sünbül-i ḫoş-būya düşdü göñlümüz seyr-i gülşende kenār-ı cūya düşdü göñlümüz cān ü dilden bir gözü āhūya düşdü göñlümüz II 1. 2. 3. şeh-levend-i ‘arṣa-i nāz ü leṭāfet bir güzel servi boylu şīve-i reftārı ġāyet bī-bedel ḳadd ü ḳāmet hep yerinde nāz-perver ince bel 4. A: 30b, B: 71b, C: 70b, D: 82a, E: 30b. A: Murabba‘. 97 Nâşid ve Dîvânı 4. cān ü dilden bir gözü āhūya düşdü göñlümüz III 1. 2. 3. 4. sīne-i berrāḳı ṣāfī ṣafḥa-i āyīneden al yanaḳlı bir büt-i āşüfte-meşreb gül-beden aldı ‘aḳlım ol nigāh-ı ġamze-i ḫāṭır-şiken cān ü dilden bir gözü āhūya düşdü göñlümüz IV 1. 2. 3. 4. ‘āşıḳa nāz eyleyip aġyārı hem-rāz etmede naġme-i cevrin dil-i ‘uşşāḳa şehnāz etmede mübtelāsın dā’imā āzürde-i nāz etmede cān ü dilden bir gözü āhūya düşdü göñlümüz V 1. 2. 3. 4. fāris-i meydān-ı nāz ü ‘işve bir āfet-nigāh kişver-i āşūba olmuş ol cefā-cū pādişāh etme luṭf et Nāşid-i şeydāyı hecriñle tebāh cān ü dilden bir gözü āhūya düşdü göñlümüz ŞARḲILAR 5. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün I 1. 2. 3. 4. 5. şeh-levendim ḳanalım cām-ı şarāb-ı nāba şöyle nūş eyleyelim kim dönelim bī-tāba hele meyl etme pek erkenden efendim ḫvāba ey meh-i evc-i leṭāfet çıḳalım mehtāba A: 60a, B: 75b, C: 75b, D: 88a, E: 66a. Şarḳī-i Beyātī. Ḥalīm Aġa. 98 Ömer ZÜLFE II 1. 2. 3. 4. bir iki muṭrib-i ḫoş-naġme olup bir iki saz geh beyātī oḳusun gāh çalıp nāz ü niyāz çıḳalım ṣaḥn-ı çemenzār-ı Küçükṣuya birāz ey meh-i evc-i leṭāfet çıḳalım mehtāba III 1. 2. 3. 4. nev-ḫırāmım yine müstaġraḳ olup kemḫāya tāze zīnet verip ol ḳāmet-i müsteṯnāya ṣarf-ı ẕihn eylemeyip ya‘ni ġam-ı ferdāya ey meh-i evc-i leṭāfet çıḳalım mehtāba IV 1. 2. 3. 4. geceyi gündüze tebdīl edelim tā-be-seḥer Şemsi Pāşādan edip semt-i Beşiktaşa güẕer Nāşid-āsā oḳuyup böyle güzel şarḳīler ey meh-i evc-i leṭāfet çıḳalım mehtāba 6. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün I 1. 2. 3. 4. yine eyyām-ı bahār erdi ḫırāmān olalım aḳalım ṣu gibi her gülşene cūyān olalım gül gibi şevḳiñ ile çāk-i girībān olalım ‘āzim-i seyr-i çemenzār-ı gülistān olalım II 1. 2. 3. vermede bād-ı ṣabā şevḳ-ı ḳudūmüñle peyām servler nāz ile teşrīfiñe ṣaf-beste ḳıyām gey yeşil cāmeleriñ şīve-ile eyle ḫırām 6. A: 60a, B: 75b, C: 75b, D: 88a,E: 66a. Şarḳī-i Būselik. Muṣāḥib Ṣādıḳ Aġa. 99 Nâşid ve Dîvânı 4. ‘āzim-i seyr-i çemenzār-ı gülistān olalım III 1. 2. 3. 4. nār-ı ‘aşḳ ile yanıp sīnesi mānend-i çerāġ ḥasret-i rūyuñ ile lāle açıp bir nice dāġ yüz sürüp pāyıña biñ cān ile meclisde ayaġ ‘āzim-i seyr-i çemenzār-ı gülistān olalım IV 1. 2. 3. 4. ‘uḳde-i kākül-i müşgīniñi ruḫsārıña ṣaç sen ṣalın nāz ile cūlar öpe pāyıñ māç māç Nāşidiñ ḥālini ṣor ey gül-i nāzende-mizāc ‘āzim-i seyr-i çemenzār-ı gülistān olalım 7. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. niyyeti ḳayd eylemekmiş bu dili gīsūlarıñ ruḫlarıñda dāne dāne ḫāl-i ‘anber-būlarıñ bir nigehle ‘aḳlımı yaġmaya verdi el-amān ebruvān-ı çeşm-i āhū ġamze-i cādūlarıñ 8. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. 7. 8. bir gül-i zībānıñ oldum cān ü dilden bülbülü gülşen-i ḥüsn içre bitmiş ya‘ni kim Saḳız gülü rengler eyler dil-i ‘uşşāḳa yüz biñ al ile gerden-i berrāḳı üzre dest-māl-i gülgülī A: 60b, B: 76a, C: 76a, D: 88b, E: 66b. A: Beste-i ‘Iraḳ. Ḥalīm Aġa. A: 60b, B: 76a, C: 76a, D: 88b, E: 66b. A: Şarḳī. 100 Ömer ZÜLFE 9. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 1. her ḳaçan kim gülşeninden ol ḳad-i dil-cū ḳopar ḫān-ḳāh-ı ‘aşḳ içinde sū-be-sū yā Hū ḳopar luṭf edip ey şāne ‘uşşāḳ-ı dil-āzārıñ için ṭurrasından ol mehiñ bir mū-yı ‘anber-bū ḳopar 10. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. yine bir mū-miyān gördüm kimiñ cānānıdır kimdir şeh-i iḳlīm-i ān gördüm kimiñ cānānıdır kimdir müsellem bir büt-i gül-fem bütün meftūnudur ‘ālem hele ben Nāşidā bilmem kimiñ cānānıdır kimdir 11. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün 1. 2. 9. 10. 11. üftādeligim bir meh-i rūşen-ten içindir bülbüllügüm ol ġonçe-i ter-dāmen içindir ol muġ-beçeyi dā’ire-i meclise da‘vet āġūş-ı viṣālimde biraz ten ten içindir A: 60b, B: 76a, C: 76a, D: 89a, E: 66b. Beste-i Hüzzām. Ḥalīm Aġa. A: 60b, B: 76a, C: 76a, D: 89a, E: 66b. Şarḳī-i sūz-ı dil-ārā. Ser-i Serheng-i Şehriyārī. A: 60b, B: 76b, C: 76b, D: 89a, E: 67a. A: Semā‘ī dü-gāh. 101 Nâşid ve Dîvânı 12. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. cām-ı ‘aşḳıñla hemān şūrīde-ser bir ben miyim dāne-i ḫāliñ hevāsıyla gezer bir ben miyim gülşen-i kūyuñda her şeb ṣubḥa dek feryād olur Nāşid-āsā aġlayan ey verd-i ter bir ben miyim 13. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. 2. çīn-i gīsūsuna zencīr-i teselsül dediler döndüler sonra ḫaṭādır deyü kākül dediler ġonçe-i la‘l-i şeker-ḫandesine gül der iken yañılıp ẕāiḳa-sencān-ı heves mül dediler 12. A: 57a, B: 71b, C: 71b, D: 83a, E: 62b. [Hacı Sadullah Ağa: Makam: Hicaz; Usul: Zencîr] 13. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 226/308. s. [Beste: III. Selim: Makam: Sûz-ı dilârâ: Usul: Hafif] 102 ĠAZELLER 1. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. nūş-ı ṣahbā-yı lebiñ māye-i cān oldu baña belki ser-māye-i ẕevḳ-ı dü-cihān oldu baña 2. öyle aldım belini dā’ire-i āġūşa gerdiş-i çarḫ-ı felek reşk-künān oldu baña 3. yine bir ġamzesi Tatar ü kemān-ebrūnuñ bir nigāh-ı ġażabı yaḫşı yaman oldu baña 4. noḳṭa-i ḫāli görüp Muṣḥaf-ı ruḫsārında ders-i sīpāre-i ‘aşḳa o nişān oldu baña 5. dün gece ol mehi teftīş için ‘azm etmişdim ḳā’id-i rāh-ı emel kāh-keşān oldu baña 6. gerdeninde eṯer-i būse göründü gözüme sū’-i ẓann eylemem ammā ki gümān oldu baña 7. görmeyelden seni ey rūḥ-ı revānım cānım tesliyet-baḫş hemān eşk-i revān oldu baña 8. hep seniñ derd ü ġamuñ eyledi dil-ḫaste beñi ey vefāsız demediñ kim ne ziyān oldu baña 9. gözleriñ almış iken ṣabr u ḳarār ü hūşum ḳaşlarıñ çillesi yoḳ iki kemān oldu baña 10. pīrehensiz göricek cismini ol sīm-teniñ ṣıḥḥat-ı mes’ele-i rūḥ ‘ayān oldu baña 1. A: 31b, B: 39b, C: 39b, D: 46b, E: 34b. Nâşid ve Dîvânı 11. Nāşidā ḫāk-i der-i yāre mi yüz sürdü ‘aceb seḥerī geldi ṣabā būy-resān oldu baña 2. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. vaṣlıña bīgāneler cānā sezā olsun mu yā ‘āşıḳ-ı dil-ḫaste luṭfuñdan cüdā olsun mu yā 2. bir ṭarafdan ġamze-i ser-der-kemīniñ var iken bir ṭarafdan kākülüñ başa belā olsun mu yā 3. luṭf edip uġratma hīç aġyārı bezm-i ülfete sen perīsiñ meclisiñde dīve cā olsun mu yā 4. cismimiz her dem sihām-ı cevriñe āmāc iken ey kemān-ebrū yine mānend-i yā olsun mu yā 5. rūzigārıñ germ ü serdin çekmeden bī-tāb iken çekdigim derd ü meşaḳḳat ber-hevā olsun mu yā 6. rīze-i elmās ekersin zaḫm-ı nāsūr-ı dile ey ṭabībim ‘āşıḳa böyle devā olsun mu yā 7. bunca demlerdir ġubār-ı āsitānıñken seniñ rūzigārıñ cevrine Nāşid sezā olsun mu yā 3. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. bir ḥüseynī naġmesiyle etdi āheng-i nevā muṭribiñ şevḳına pūyān olaraḳ geldi ṣabā 2. ol büt-i Leylī-i ḥüsnüñ ḥasretiyle etsem āh rūḥ-ı Mecnūn ‘ālem-i nāsūtdan eyler merḥabā 2. 3. A: 31b, B: 40a, C: 40a, D: 47a, E: 35a. A: 32a, B: 40a, C: 40a, D: 47a, E: 35a. 104 Ömer ZÜLFE 3. ol vücūd-ı nāzik-i sīmīne lāyıḳdır eger tār ü pūd-ı pertev-i mehtābdan olsa ḳabā 4. yek nigāh-ı germ-i ‘uşşāḳa teḥammül edemez ol perīniñ ġāze-i ruḫsārıdır reng-i ḥayā 4. ḳadr ü şān-ı ‘āşıḳı ‘ārif gerekdir her güzel sifle-perver āfete meyl etme söz ṭut Nāşidā 4. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. baḳ cism-i pāk-i dilbere ten söylerim saña seyr et cemāli vech-i ḥasen söylerim saña 2. ḫāl-i siyāh-ı dilberi vaṣf etme zāhidā düşmez o söz dehānıña ben söylerim saña 3. gird-i ruḫunda sebz-i ḫaṭ-ı nev-resini gör güller içinde tāze çemen söylerim saña 4. yanında gör raḳībi o gül-naḫl-i ‘işveniñ gülzār-ı ḥüsn ü āne diken söylerim saña 5. geldikde vaṣf-ı zülfine derseñ nedir sözüñ ‘anber derim ya müşg-i Ḫoten söylerim saña 6. ḥıṣn-ı ḥaṣīn-i vaṣlına yād el ṭoḳunmamış cism-i laṭīf-i yāri beden söylerim saña 7. tīr-i nigāh-ı ġamze-i dil-dūz-ı dilberi işler derūna sīne delen söylerim saña 8. bir kerre būs-ı la‘liñe şāyeste olsam āh baḳsañ ne ṭaṭlı ṭaṭlı suḫen söylerim saña 4. Şefḳat: Teẕkire: 294. s.; Es῾ad: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: 164. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 250. s. 105 Nâşid ve Dîvânı 9. fikr eyledikçe cevrini Nāşid ol āfetiñ çekdiklerimi ḫayli miḥen söylerim saña 5. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. dilde fikr-i ‘ārıż u la‘liñde dil ārām-yāb ābda āteş firūzān mevc-zen āteşde āb 2. her şikenc-i ṭurrasında bir göñül dil-bestedir her nigāh-ı ġamzesi ḳatl-i dile eyler şitāb 3. ey şeh-i iḳlīm-i ḥüsn ü ān teşrīf eyle gel intiẓārıñ āteşiyle oldu hep diller kebāb 4. pāyimāl eylersin ammā ‘āşıḳ-ı şeydāları bir nigāh-ı iltifāta eylemezsin irtikāb 5. yā belā-yı ‘aşḳ-ı dilber yā ḫumār-ı cām-ı mey uġratır bir derde elbet ādemi ḥükm-i şebāb 6. āfitāb-ı ḥüsnüñü ṣāf et küsūf-ı ṭurradan ey perī āyīne-i ḥikmet görünsün bī-ḥicāb 7. Nāşidā güçdür metā‘-ı vaṣl-ı yāre dest-res etmedikçe āsitān-ı kūy-ı yāre intiṣāb 6. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. açıl ey ġonçe-i gülzār-ı istiġnā güşāyiş yap biraz cem‘iyyet-i tertīb-i bezm-i ‘īşe ḫvāhiş yap 2. amān ey şehriyār-ı taḫt-ı istiġnā ‘ināyet ḳıl büyūt-ı ḫāṭır-ı ‘uşşāḳı ta‘mīr et nüvāziş yap 5. 6. A: 32a, B: 41b, C: 40b, D: 47b, E: 35a. A: 32b, B: 40b, C: 40b, D: 47b, E: 35b. 106 Ömer ZÜLFE 3. meded ey bāde te’ṯīr et mizāc-ı yāre rūḥ-āsā ḳoma dem-beste gülzār-ı ruḫun pür-āb ü tābiş yap 4. güẕer eylerseñ ey bād-ı seḥer kūy-ı dil-ārādan yüzüñ sür ḫāk-pāy-ı yāre bir ‘arż-ı sitāyiş yap 5. olur bir gün ki gūş-ı ġonçeye te’ṯīr eder elbet sen ey şūrīde bülbül durma baṣ feryādı nāliş yap 6. seniñ ey sifle-perver çarḫ kecdir dā’imā devriñ biraz da ehl-i diller semtine meyl et nümāyiş yap 7. zemīn-i tāzede böyle ġazeller ṭarḥ edip gāhī suḫen-sencān-ı ‘aṣra Nāşidā bir ‘arż-ı dāniş yap 7. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. żiyāsıyla cihānı ser-be-ser tenvīr eder mehtāb ḫarāb-ābād-ı ẓulm-i ẓulmeti ta‘mīr eder mehtāb 2. degildir rūy-ı gülde gülşen içre şebnem ü jāle ṣafāsından zemīne gül ṣuyu taḳṭīr eder mehtāb 3. alıp eṭrāfına eṭfāl-i necmi ḳıṣṣa-ḫvān olmuş ḥikāyāt-ı dil-i nāşādını taḳrīr eder mehtāb 4. düşürmez hīç dilinden tāb-ı ruḫsārın o meh-rūnuñ fürūġ-ı ḥüsnünü biñ cān ile teẕkīr eder mehtāb 5. ḳomaz ehl-i dili bir gün sürūr ü şādümān üzre biraz ruḫṣat verirse dā’imā tekdīr eder mehtāb 6. ḫadeng ü tīr eder necm-i şihābı kehkeşānı ḳavs ‘adū-yı dūnuna bu vech ile tedbīr eder mehtāb 7. A: 32b, B: 41a, C: 41a, D: 48a, E: 35b. 4b fürūġ: fürū‘ B, C, E. 6a kehkeşānī: kehkeşān-ı B,C. 107 Nâşid ve Dîvânı 7. getirmez burc-ı āġūşa o māh-ı ‘işveyi bir şeb viṣālin Nāşidā her vech-ile taġyīr eder mehtāb 8. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün 1. ḫam-geşte edip ḳaddimi yāzū-yı maḥabbet bükdü resen-i ṭāḳati bāzū-yı maḥabbet 2. nā-ḳābil olan ṭab‘a ne ḳābil eṯer etmek ta‘ṭīr-i cihān etse de ger būy-ı maḥabbet 3. bī-hūde güşād eyledi dil perde-i rāzı āġūşumuza gelmedi bānū-yı maḥabbet 4. bālā-rev olur āteş-i dil-germī-i ‘aşḳı hem-bezm olalı ol büte zānū-yı maḥabbet 5. sencīde-i mīzān-ı dü-çeşmüm olup āḫir ṣaçıldı ser-i kūyuña incū-yı maḥabbet 6. bī-hūde midir böyle perīşānī-i kākül her tārına biñ dil geçirir mūy-ı maḥabbet 7. Nāşid gibi üftāde-i çāh-ı ẕeḳan olmuş ṣarḳındılıḳ eyler hele gīsū-yı maḥabbet 9. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. alışdırma mizācıñ sevdigim mey-ḫāneye luṭf et meded öptürme la‘liñ sāġer ü peymāneye luṭf et 2. meded kim naṭ‘-ı şaṭranc-ı emelde anı māt etme piyāde ḳoyma ey gül-ruḫ dil-i ferzāneye luṭf et 8. A: 33a, B: 41a, C: 41a, D: 48b, E: 36a. 6a kākül: diller A. A: 33a, B: 41b, C: 41b, D: 48b, E: 36a. 9. 108 Ömer ZÜLFE 3. amān gösterme ḫāliñ ḥalḳa-i zülfüñde ‘uşşāḳa düşürme murġ-ı cānı dām ile hem dāneye luṭf et 4. cirīde çıḳdı şāḫ-ı naḫl-i gülle yine bülbüller buyur ey şāh-ı taḫt-ı ‘aşḳ gel Gülḫāneye luṭf et 5. dürūġ-ı fitne-engīz-i raḳībe ṣarf-ı gūş etme ṣaḳın aldanma öyle bī-me’āl efsāneye luṭf et 6. yer etdi ġayrı zencīr-i ser-i zülfüñde sulṭānım ġarībiñ müstemendiñdir dil-i dīvāneye luṭf et 7. bu berg-i sebzin ‘arż et Nāşid-i şūrīde-sāmānıñ yoluñ uġrarsa ey bād-ı ṣabā cānāneye luṭf et 10. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. hümā-yı kākülüñdür farḳ-ı cāne sāye-i devlet nigāh-ı iltifātıñdır baña ser-māye-i devlet 2. teraḳḳīde olur idbārı mirḳāt-ı ḥaḳīḳatde egerçi mürtefi‘dir ṣūretā nüh-pāye-i devlet 3. tezelzülden degil ḫālī esās-ı ḳaṣr-ı istikbār meger gehvāre-cünbān-ı ḫaṭādır dāye-i devlet 4. livā-yı ḳadr-i ehl-i cāhı pest eyler felek bir gün mümās olsa sipihre irtifā‘-ı rāye-i devlet 5. mürüvvetden eṯer yoḳ Nāşidā hep kesbedir gūşiş kemāl-i bī-vefāyīdir ḫamīr-i māye-i devlet 10. 3b cān-ı dām ile hem dāneye: cān-ı zārı dām ü dāneye, C, D. A: 33a, B: 41b, C: 41b, D: 49a, E: 36b. 4b rāye: ġāye D. 109 Nâşid ve Dîvânı 11. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün 1. bir ḫayli zemāndır beni yād eylemediñ hīç bir nāme-i luṭfuñ ile şād eylemediñ hīç 2. işkeste edip kāse-i ümmīdimi her dem sāġerçe-i āmāli kenād eylemediñ hīç 3. çoḳ cevr ü sitem eyleyip ey şūḫ-ı cefā-cū ‘uşşāḳ-ı cefā-pīşeñe dād eylemediñ hīç 4. ḥall eylemediñ ‘uḳde-i esrār-ı żamīri bāb ü der-i maḳṣūdu güşād eylemediñ hīç 5. dil-beste olup zülfüne bir āfetiñ ey dil ser-bāzlıġı pīş-nihād eylemediñ hīç 6. iġvā-yı şeyāṭīne uyup semt-i hevāda emmāre-i nefsiñle ‘inād eylemediñ hīç 7. dil-beste olup ni‘met ü ārāyiş-i dehre Nāşid daḫi sen fikr-i me‘ād eylemediñ hīç 12. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. nār-ı eşk-i ḫāl-i ruḫsārıñla sūzān oldu ‘ūd hem yanıp yaḳıldı hem derdiñle giryān oldu ‘ūd 2. da‘vet-i cins-i perīde çünkü lāzımdır buḫūr anıñ içün yanmaġa böyle şitābān oldu ‘ūd 3. āteş-i ‘aşḳ u hevā ile kesildi ḳapḳara ḳıpḳızıl dīvāne-i derd-i cüvānān oldu ‘ūd 11. 12. A: 33b, B: 42a, C: 42a, D: 49a, E: 36b. A: 33b, B: 42b, C: 42b, D: 49b, E: 37a. 110 Ömer ZÜLFE 4. micmer-āsā dāġlar açıp ser-ā-pā sīneye dūd-ı dil iẓhārına cān-ile ḫvāḫān oldu ‘ūd 5. reşk edip müşgīn zülf ü ḫāl-i ‘anber-bārına ol ġażabdan vardı böyle āteş-efşān oldu ‘ūd 6. kāfir-i Hindū gibi āteş-perest iken henūz meclis-i cānāneye geldi Müselmān oldu ‘ūd 7. Nāşidā almış fitīli ‘āşıḳ-ı şūrīde-veş ol mehiñ bezminde çün şem‘-i şebistān oldu ‘ūd 13. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ṭaġıtıp cem‘iyyet-i sāmānı bād-ı serd-i derd dīde-i maḳṣūduma pūşīde oldu gerd-i derd 2. ey gül-i bāġ-ı melāḥat zaḫm-ı tīġıñdan seniñ dāġlar sīnemde oldu her biri bir verd-i derd 3. bir nigāh-ı merḥamet ḳıl ey ṭabīb-i derd-i ‘aşḳ kāha döndü firḳat-i cevriñle rūy-ı zerd-i derd 4. ka‘beteyn-i maṭlabım şeşder-geh-i gerdūnda gelmeyip bir kez dü-şeş ‘aksine döndü nerd-i derd 5. Rāġıb-ı mu‘ciz-deme tanẓīr edince Nāşidā oldu her beyti bu ṭarḥ-ı dil-keşiñ bir verd-i derd 13. A: 34a, B: 42b, C: 42b, D: 48a, E: 37a. 3b gāh: gāha, D. 111 Nâşid ve Dîvânı 14. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. muḳābil olsa farżā ḥüsnine āyīne-i ḫurşīd açardı ġayretinden dāġ-ı ḥasret sīne-i ḫurşīd 2. sen ol cism-i laṭīf olduñ ki ey ṭıfl-ı perī-dāye sezādır cāme olsa ḳaddiñe peşmīne-i ḫurşīd 3. seniñ ey sāḳī-i bezm-i ṭarab şāyestedir olsa berāy-ı sāġer-i ṣahbā elinde mīne-i ḫurşīd 4. niçin yaḳmış o māhıñ āfitāb-ı ḥüsn-i pür-sūzın kemāl-i reşkden varmış meger ki kīne-i ḫurşīd 5. yine bir nev-zemīn-i tāze inşād eylediñ Nāşid ki her bir lafẓı oldu dāġ-sāz-ı sīne-i ḫurşīd 15. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ne sa‘deyn-i kevākibden ne naḥseyn-i ḫaderdendir ẓuhūr-ı iḫtilāf-ı nīk ü bed ḥükm-i ḳaderdendir 2. hemān ṭāli‘de bir ḳuvvet gerekdir kesb-i iḳbāle ne ‘irfānıñda ḳılletden ne tekṯīr-i hünerdendir 3. eden nīm-i nigāh-ı iltifātıñdır dili bī-hūş ne sāḳīden ne muṭribden ne tāb-ı cām-ı terdendir 4. ṣuvardı teşne-gān-ı ‘aşḳı ser-tā-ser zihī himmet baḳılsa āb-ı tīġı ince belde bir kemerdendir 5. ne taḳlīb-i ḥavādiṯden ne bīm-i şaḥne-i ġamdan derūn-ı dilde āteş ‘aşḳ derler bir şererdendir 14. Şefḳat: Teẕkire: 291. s.; Es῾ad: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: 163. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 247. s. A: 34a, B: 43a, C: 43a, D: 48a, E: 37b. 15. 112 Ömer ZÜLFE 6. o māhıñ Nāşidā yüz döñdürüp cevr etmesi cümle bütün hep iḫtilāf-ı cünbiş-i devr-i ḳamerdendir 16. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. çeşm-i merdüm-küş-i mestāne mi kim bāde midir ḫūn-ı ‘āşıḳ yerine içdigi hep bāde midir 2. sāḳīyā söyle meded böyle bu reng ü neşve la‘l-i nābıñda mıdır sāġer-i ṣahbāda mıdır 3. geçmiyor vaṣf-ı leb ü ḳāmet-i mevzūnuñdan ṭıfl-ı dil mekteb-i ḥüsnüñde elif-bāda mıdır 4. ḳadd-i cānāneyi Ṭūbāya ederler teşbīh ‘acabā vech-i şebeh anda mı Ṭūbāda mıdır 5. düşme ey ‘āşıḳ-ı sevdā-zede ol derde ṣaḳın maraż-ı ‘aşḳa devā dest-i aṭıbbāda mıdır 6. böyle bu mertebede terk-i mürüvvet bilmem devr-i nā-sāz-ı felekden mi aḥibbāda mıdır 7. Nāşidā bu ġazel-i tāzeyi ‘arż eyle hemān şimdi erbāb-ı kemālāt u elibbāda mıdır 17. fā‘ilātün fā‘ilātün fāilātün fā‘ilün 1. verme ‘ömrüm vārı bezmiñde meded aġyāre yer ṭutmasın tā kim derūn-ı sīnem üzre yāre yer 2. luṭfuñu īhāmda yek-cünbiş-i çeşmiñ yeter ḳalmasın cānā amān ol ġamze-i ‘ayyāre yer 16. 17. A: 34a, B: 43a, C: 43a, D: 48b, E: 37b. A: 34b, B: 43b, C: 43b, D: 48b, E: 38a. 113 Nâşid ve Dîvânı 3. pertev-i berḳ-ı cemāliñ dilde olmaz müsteḳarr cāy-gāh olmaz ‘acebdir şu‘le-i seyyāre yer 4. naḳd-ı ṣabra çünki seng-i āsitānıñdır meḥekk imtiḥān-ı ehl-i ‘aşḳı ḳalmadı mi‘yāre yer 5. ey nedīm-i bezm-i ḫāṣ-ı şāh-ı heft-iḳlīm-i nāz vaṣf ederseñ luṭf edip aġyārı bāri yāre yer 6. nev-ḫırāmım nāz ile āġāz-ı reftār eylese teng olur her cünbişinde şīve-i ṭayyāre yer 7. muḫtelifdir çün ḫamīr-i māye-i ebnā-yı ‘aṣr Nāşidā teng oldu şimdi ülfet-i bisyāre yer 18. mef ‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. ‘āşıḳ ki luṭf u ḳahrıñı cānā be-hem bilir rūy-i ‘itāb görse de senden kerem bilir 2. açılmaya ne ḥācet o meh-rūya gül gibi zaḫm-ı derūn-ı ‘āşıḳı ol ġonçe-fem bilir 3. incāz ederse pāyını öpdürmege o şūḫ va‘dinde cümle ‘āşıḳı ṣāḥib-ḳadem bilir 4. gördükçe kūyı içre aḳan cūy-ı ḫūnları çekdiklerini ‘āşıḳ-ı zārıñ o dem bilir 5. ādāb u ṭavr-ı süm‘ayı sor şeyḫ efendiye āyīn-i bezm-i pür-ṭarab-ı cāmı Cem bilir 6. bilmez ṣafā-yı leẕẕet-i māli ġınā-meẕāḳ ẕevḳ-ı vüfūr-ı naḳdi muḥibb-i direm bilir 7. evzā‘-ı ceng ü ḥarbe olur āşinā şecī‘ resm-i niẓām-ı milketi ehl-i ḳalem bilir 18. A: 34b, B: 43b, C: 43b, D: 59a, E: 38a. 114 Ömer ZÜLFE 8. zīr-i livā-yı zülfüñü melce’ bilen göñül ḫūbān içinde ḳaddiñi cānā ‘alem bilir 9. Nāşid çekilse perde-i ġaflet baṣīrete esbāb-ı ferr ü devleti ġāfil ḥaşem bilir 19. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. olsa peyveste ‘aceb mi ṭāḳ-ı çarḫa nāleler tīġ-ı ġamzeñle cigerden çıḳmada pergāleler 2. ḫaste-i derd-i ġama ḥabbü’ş-şifādır şüphesiz la‘l-i gevher-bār-ı yāḳūtında ol teb-ḫāleler 3. ḥaḳ bu kim sāḳī kümeyt-i ẕihni cevlān etdirir ‘aks-i rūyuñla ḳadeḥde şu‘le-i cevvāleler 4. ḥalḳa ḥalḳa kākül-i ‘anber-şiken ruḫsārda gird-i māhı gūyiyā ḳat ḳat dolanmış hāleler 5. behçet-efzādır ‘araḳ gül-berg-i rūy-ı yārda berg-i gülde mūcib-i revnaḳ degil mi jāleler 6. fikr-i ruḫsārıyla çeşm-i ḥasret olsa ḳaṭre-pāş vādi-i kūy-ı dil-ārāda biterdi lāleler 7. seyle verdi Nāşidā sāmān ü ṣabr u hūşumu devr ederken bezm-i meyde sāġer-i seyyāleler 20. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. kākülüñ kim rūy-ı tābiş-dārı örter baṣdırır bü’l-‘acebdir perde-i müşgīn aḫker baṣdırır 19. A: 35a, B: 44a, C: 44a, D: 49b, E: 38b. 2b yāḳūtında: yāḳūtīde A. A: 35a, B: 44a, C: 44a, D: 49b, E: 38b. 20. 115 Nâşid ve Dîvânı 2. encüm-i ḫālin ki mihr-i rūda zülfi setr eder gūyiyā ebr-i siyeh-fāmdır ki ülker baṣdırır 3. naḳş-bend-i dest-i ḳudret ol siyeh ebrūların ḥıfẓ için bīmār-ı çeşmin şekl-i çenber baṣdırır 4. revnaḳın pest eyleyip serviñ ḫırām-ı nāz ile gülşene geldikçe ol ḳaddi ṣanavber baṣdırır 5. mest iken öp ḫāl-i ‘anber-fāmın ol meh-pāreniñ būy-ı ṣahbāyı efendi ḥabb-ı ‘anber baṣdırır 6. şol ḳadar bārīk ü nāzikdir miyān-ı yār kim bār olup ol şīve-i reftārı ḫançer baṣdırır 7. āteş-i āhım yaḳardı saḳf-ı ṭāḳ-ı çarḫı līk iltihāb-ı nār-ı ‘aşḳı dīde-i ter baṣdırır 8. ḳatl-i ‘āma ol şeh-i mülk-i cefā imżā edip ḫātem-i ḫūnīn-i çeşmān ile maḥżer baṣdırır 9. bād-ı āh ile şerār-ı şūr ‘alev-ḫīz olmada yoḳ mudur bir ehl-i ḫayr ‘ālemde hīç şer baṣdırır 10. baḳmayıp ol şehsüvār-ı ḫıṭṭa-i nāz ü cefā esb-i nāzı Nāşid-i şeydāyı çigner baṣdırır 21. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. derūnumda nice demdir ki bir zaḫm-ı nihān vardır o şūḫuñ tīr-i müjgānıyla varsa bir nişān vardır 2. ne dem düşse ḫayāl-i ebruvānıñ çeşm-i pür-ḫūna döner ol cāma kim ‘aks-i hilāl-i āsümān vardır 21. 9b ehl-i ḫayr: ḫayr eder A. A: 35b, B: 44b, C: 44b, D: 50a, E: 39a. 116 Ömer ZÜLFE 3. baña ḳalsa ederdim ġonçe-i üşküfteye teşbīh femiñ vaṣfında cānā gerçi kim çoḳ dāsitān vardır 4. o şūḫuñ ḥıfẓ-ı mihr-i ḥüsn-i ‘ālem-gīrine şimdi duḫān-ı āh derler nāmına bir sāye-bān vardır 5. çekerlerse kemān-ı saḫt-ı ebrūsın sözüm yoḳdur egerçi ‘arṣa-i verzişde çoḳ ṣāḥib-kemān vardır 6. nice efsūn u āl ile lebin būs eylemiş yāriñ cenāb-ı şeyḫde baḳılsa bir ḫayli dehān vardır 7. egerçi mehveşānı ḫayli vardır gülşen-i ḥüsnüñ velī ol āfitāb-ı ‘işvede bir başḳa ān vardır 8. hemān eyler o şāḫ-ı mülk-i ‘işve bendesin maḥzūn zemān-ı devlet-i ḥüsnünde ḫayli şādümān vardır 9. düşürdüñ bī-sebeb ‘ömrüm nigāh-ı iltifātıñdan unutduñ Nāşid-i şūrīdeyi ḫayli zemān vardır 22. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. gīsuvānıñ ṣayd-ı murġān-ı dile zencīr olur ebruvānıñ ḳatl-i ‘uşşāḳa iki şemşīr olur 2. tāb-ı renginden olur sūzende cānā kilk-i mū her ne dem dest-i musavvirde ruḫuñ taṣvīr olur 3. ben ne deñli sa‘y ü gūşiş eylesem taḫlīṣime pençe-i ‘aşḳıñ yine ey şūḫ dāmen-gīr olur 4. dest-i cevriñ ḫānümān-ı ḳalbi vīrān etse de yek-nigāh-ı iltifātıñ bā‘iṯ-i ta‘mīr olur 5. bāri rü’yāda o şūḫuñ maẓher olsam ḳahrına bu meṯeldir vāḳı‘ā düş ‘aksine ta‘bīr olur 22. A: 35b, B: 45a, C: 45b, D: 50b, E: 39a. 117 Nâşid ve Dîvânı 6. bu gidişle ol meh-i bürc-i bahā vü ‘işveniñ pertev-i mihr-i cemāl-i ḥüsnü ‘ālem-gīr olur 7. ülfet-i pīr ü civānuñ imtizācı mümteni‘ da‘vī-i meẕkūreye şāhid kemān ü tīr olur 8. Ḥāmid-i ḫōş-gū n’ola tanẓīr ederse şi‘rime böyle ṭarḥ-ı sādeye Nāşid güzel ṭanẓīr olur 23. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. sūziş-i ḫāl ü ruḫuñ sūzıyla ey dil yāre var sīnede bir şem‘-i ‘aşḳ nāmında āteş-pāre var 2. mihr-i ṣubḥ-ārā-yı rūyun fikr edip şām-ı ḫaṭın rūz u şeb mūy-ı miyān-ı yār ile aḳṭāre var 3. dilleri tesḫīr eder zencīr-i tār-ı kākülü fitne-i devr-i ḳamer bir āfet-i seḥḥāre var 4. ḫāk-pāyın tūtiyā-yı çeşm-i cān et ey göñül aḳıdıp seyl-āb-ı eşkin gülşen-i dildāre var 5. ṭıfl iken pertev-perest-i ṭal‘atı olmuşdu dil şimdi on dört yaşına girmişdir ol meh-pāre var 6. hem-‘inān-ı esb-i ‘irfān ol cevād-ı ṭab‘ ile at ḳopar miżmār-ı naẓma Nāşidā mişvāre var 23. 7b şāhid-i da‘vā-yı meẕkūre kemān ü tīr olur B. A: 36a, B: 47a, C: 45a, D: 53a, E: 39b. 1a Sūz-ı ḫāl ile süveydā-yı dilimde yāre var A. 5b girmişdir: girmiş gör A. 118 Ömer ZÜLFE 24. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. her dem ki bād-ı cevri o şūḫuñ vezān olur dilde bahār-ı şevḳ-ı sürūrum ḫazān olur 2. bir dem kelāl gelmedi şemşīr-i ġamzeye kūyunda belki günde hezārān ḳan olur 3. ol şehsüvār-ı ‘işve ki pā-der-rikāb olur üftādegānı cümle yolunda revān olur 4. ḫayli rüsūm-ı ‘işveye ‘ārifdir ol perī bu verziş ile ṭıfl iken ol nüktedān olur 5. añlar ṣafā-yı leẕẕet-i ṣahbā-yı Kevṯeri yāriñ şarāb-ı la‘lini her kim çeşān olur 6. her bir şerārı reşk-i şihāb-ı sipihr olur dilden duḫān-ı āh ki çarḫa resān olur 7. ẓannım açılsa ḳufl-ı tılısm-ı ḥicāb eger yāriñ metā‘-ı vuṣlatı rūy-ı dükān olur 8. hīç var mıdır ‘aceb ki bu ġam-ḫānede tamām ḳahr-ı zemānı çekmeyerek şādümān olur 9. etdiklerine cümle nedāmet gelip tamām yād eyler ol da Nāşidi bir gün zemān olur 25. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ey perī-peyker ḫayāliñ dilde etdikde ḳarār ṣabr ü sāmān ü şu‘ūrum cümle oldu tārümār 24. 25. A: 36a, B: 45b, C: 45a, D: 51a, E: 39b. A: 36b, B: 44b, C: 45b, D: 51b, E: 40a. 119 Nâşid ve Dîvânı 2. olalı neẓẓāre-senc-i ḥüsn-i mir’ātıñ raḳīb incilā-yı ḫāṭır-ı ‘uşşāḳa geldi iġbirār 3. pertevinden eyledi āfāḳı cümle müstenīr āfitāb-ı ṭal‘atıñ olduḳda dehre lem‘a-dār 4. bir ḥüseynī perdesinden etdi āheng-i nevā yaḳdı gūyā gülsitānı nār-ı ῾aşḳıñla hezār 5. eyle teşrīf-i ḳadem gel külbe-i aḥzānıma cānıma kār etdi ‘ömrüm nār-ı cevr-i intiẓār 6. ḳā’iliz būs-ı ḳadem de olsa ammā Nāşidā olmaz isek ol gül-i nāzik-mizāc-ı yāre yār 7. Es‘ad-ı ḫōş-gū n’ola ṭanẓīr-gū olsa olur bu ġazel ġāyetle sāde oldu hem de tāb-dār 26. mefā‘ilün fe‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün 1. alınca ‘aks-i ruḫun ol mehiñ piyāle-i zer derūn-ı mihre girip ṣanki cilve etdi ḳamer 2. görünce ḫālini ol āteşīn ruḫ üzre n’ola atarsa kendüyi ġayretle āteşe ‘anber 3. neşāṭ-ı meyle ‘araḳ-rīz olunca ruḫsārı degil ḥadīḳa-i ḥüsn üzre jāledir derler 4. görince ḳāmet-i Ṭūbā-ḫırām-ı dildārı büküldü reşk ile gülşende ḳāmet-i ‘ar‘er 5. baḳınca ḫışm ile bir kerre ṭarf-ı ‘uşşāḳa ḫadeng-i ġamze-i dil-dūzu tā derūna geçer 6. o da bizim gibi ḥasret-keş-i viṣāli imiş miyān-ı nāzik-i cānānı pekçe ḳucdu kemer 26. A: 36b, B: 46a, C: 46a, D: 51b, E: 40a. 120 Ömer ZÜLFE 7. gelirse aġzına cānı ‘aceb mi ‘uşşāḳıñ ‘aḳīde-i leb-i dildārı çün raḳīb emer 8. meşām-ı cāne yine būy-ı müşg-i Çīn geliyor o āhū gözlüm ‘aceb çīn-i perçemin mi çözer 9. viṣāli yazmaz o şūḫuñ saña eger Nāşid kitāb-ı ḥüsnünü biñ kerre eyleseñ ezber 27. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. işiñ her demde ẓālim ‘āşıḳ-ı zāre tecāhüldür hemīşe ṣan‘at-ı bāzīçe-i çeşmiñ teġāfüldür 2. açılmış gül gül olmuş ruḫlarūñ ṣad-berg iki güldür lebiñ maḫmūr-ı cām-ı ‘aşḳıña hem-neş’e-i müldür 3. eger bār-ı ġamıñ hem-vezn-i bār-ı kūh-ı Ḳāf olsa yine dermān-degān-ı cevriñe çāre teḥammüldür 4. uçurma vaṣfını aġyār-ı zāġıñ bildigim ḳuşdur saña ey şāhbāz-ı evc-i istiġnā tenezzüldür 5. ḫayāl-i tār-ı zülf-i ‘anberīni şīşe-i dilde yazılmış levḥa-i mīnāya gūyā resm-i sünbüldür 6. uzatma baḥṯ-i dūr-ā-dūr-ı ḳayd-ı ḥalḳa-i zülfün netīce vermez ol bir şekl ile devr ü teselsüldür 7. eṯernāk-i nesīm-i āh-ı āteş-zād-ı ‘āşıḳdır nihāl-i ḳāmetinde ṣanma ol şūḫuñ temāyüldür 8. gören der ḫāne-i āyīnede ‘aksin o meh-rūnuñ perīdir ġālibā ṣūretde insāne temeṯṯüldür 9. ṣaḳın bī-nāle ṣanma nāzenīnim ḫaste-i cevriñ gece tā ṣubḥa dek gülşende hem-āvāz-ı bülbüldür 27. A: 37a, B: 46b, C: 46b, D: 52a, E: 40b. 121 Nâşid ve Dîvânı 10. şu rütbe Nāşidā çābük-rev-i meydān-ı ma‘nā kim semend-i ḫāme gūyā ‘arṣa-i himmetde düldüldür 28. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cihān-ı ‘işveye şūriş veren hep ḥüsn ü ānıñdır zebān-ı şīveyi lāl eyleyen ḥüsn-i beyānıñdır 2. ‘araḳ-rīz olsa ruḫsārıñ muraşşaḥ fıḳra-i terdir eden terṣī‘-i levḥ-i ḥüsnü ḫāl-i hinduvānıñdır 3. hemīşe ṣan‘at-ı taḫyīl ta‘līm eyler ‘uşşāḳa bu rütbe ḳīl ü ḳāle bā‘iṯ ‘ömrüm mū-miyānıñdır 4. eger temṯīl olunsa ḳavs-i çarḫa farḳı ẓāhirdir veren bāzū-yı ḥüsne böyle ḳuvvet ebruvānıñdır 5. hezārān ma‘nevī tecnīsler īhām eder çeşmiñ veren revnaḳ edā-yı ihtibāke gīsuvānıñdır 6. bedī‘iyyāt-ı ḥüsnüñ her biri gerçi müveccehdir eden tażmīn hep ammā edā-yı dilsitānıñdır 7. dil-i ‘uşşāḳa cānā faṣl-ı vaṣlıñ ḥüsn-i maṭlabdır ḳażāda bā‘iṯ ammā kim raḳībe iḳtirānıñdır 8. hele tecnīs-i ḫaṭṭī müncelīdir ḫaṭṭ-ı la‘liñde cinās-ı tām eden icrā leb-i gevher-feşānıñdır 9. ol iki ebruvān naẓm-ı cemāle ḥüsn-i maṭla‘dır aña ḥüsn-i taḫalluṣ nükte-i remz-i zebānıñdır 10. kināyāt-ı maḳāl-i çeşm-i pür-gūyuñ müsecca‘dır bütün hep şīve-i telmīḥ-i ṭab‘-ı nüktedānıñdır 11. n’ola ıṭnāb edersek vaṣf-ı zülf-i ‘anber-āmīziñ olan maṭlūb-ı īcāzı hemān sırr-ı dehānıñdır 28. A: 37a, B: 46b, C: 46b, D: 52b, E: 40b. 122 Ömer ZÜLFE 12. zi-maṭla‘ tā-be-maḳṭa‘ Nāşidā naẓmıñ muravvaḳdır ki āṯār-ı laṭīf-i ḫāme-i mu‘ciz-beyānıñdır 29. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. görenler cām-ı la‘lin bāde-i gül-fām ṣanmışlar o sīmīn sīneyi āyīne-i endām ṣanmışlar 2. temāşā eyleyenler şu‘le-i āh-ı dil-efrūzum anı āşūb-ḫīz-i çarḫ-ı heft-ecrām ṣanmışlar 3. baḳanlar ṭurra-i ḫam-der-ḫam-ı pür-pīç-i cānāne hemān ṣayd-ı dil-i ‘uşşāḳ için bir dām ṣanmışlar 4. alanlar būse-i gül-ġonçe-i la‘l-i leb-i yāri anı leẕẕetde gül-ḳand-i nebāt-ı Şām ṣanmışlar 5. nigāh-ı çeşm-i mesti şūriş-efkendir dil-i zāre görenler ẓāhirā bir ṣūret-i ikrām ṣanmışlar 6. kemāl-i diḳḳat ile Nāşidā baḳdıḳça cānāne görenler cām-ı la‘lin bāde-i gül-fām ṣanmışlar 30. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. o şūḫuñ ḥüsn ü ānı maẓher-ı feyż olsa lāyıḳdır beyāż-ı gerdeni ser-maṭla‘-ı mihr-i meşārıḳdır 2. çemenzār-ı ḫaṭ-ı nev-ḫīzi içre rūy-ı gül-rengi bahāristān içinde ‘aynı Nu‘mānī şaḳāyıḳdır 29. A: 37b, B: 47a, C: 47a, D: 53b, E: 41a. 6a cānāne: dildāre A: . A: 37b, B: 47b, C: 47b, D: 53b, E: 41b. 2b Nu‘mānī: Nu‘mān-ı A. 30. 123 Nâşid ve Dîvânı 3. yetişmiş serve beñzer ḳaddi ḫaddi verd-i ra‘nādır füsūn-ı şīvede hep cümle-i ḫūbāne fāyıḳdır 4. hemānā bir şemāme ‘anber-i sārādır ol perçem nigāh-ı fitne-sāzı vāḳıf-ı sırr-ı deḳāyıḳdır 5. alanlar būsesin leẕẕet-çeş-i ḳand-ı mükerrerdür leb-i la‘l-i şeker-rīzi miṯāl-i şehd-i fāyıḳdır 6. naẓīrin görmemişdir kimseler mir’āt-ı ḫūbīde ser-ā-pā şīveler nāz ü kirişme hep ḫavārıḳdır 7. yine bir nev-nihāl-i nāza meftūn oldu ‘ālem kim aña dil-ḫaste Nāşid şimdi biñ cān ile ‘āşıḳdır 31. fā‘ilātün mefā‘ilün fa‘lün 1. yāri ‘āşıḳ-firībdir derler ‘āşıḳı nā-şekībdir derler 2. ẕevḳ-ı ‘aşḳ ile müstefīż olamaz zāhidi bī-naṣībdir derler 3. n’ola fikr-i ruḫuñ ederse göñül o güle ‘andelībdir derler 4. va‘de-i vaṣla intiẓār ederiz küllü ātin ḳarībdir derler 5. Nāşid-i ḫaste-ḥāli ṣorsa n’ola dil-rübāyı ṭabībdir derler 31. A: 38a, B: 47b, C: 47b, D: 53b, E: 41b. 124 Ömer ZÜLFE 32. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. görenler ol ḳamer-ruḫsārı māhiyyetlidir derler perīdir gerçi ammā ḫayli ünsiyyetlidir derler 2. kime ṣordumsa ḥālin vā‘iẓ-i bī-hūde-güftārın ne ḥācet vaṣfa anı bildigiñ devletlidir derler 3. nedir bu neşve-i dīger ‘aceb cāmında sāḳīniñ ki anı nūş edenler ġālibā şerbetlidir derler 4. olanlar vāḳıf-ı nabż-ı mizāc u meşreb-i cānān yine dil-ḫaste-gān-ı ‘aşḳına şefḳatlidir derler 5. hirās etme o şūḫı bī-vefādır ṣanma ey ‘āşıḳ sevenler mā-sebaḳda bir güzel ülfetlidir derler 6. egerçi vaṣf ederler cennet-i kūyuñ güzel ammā gülistān-ı cemāliñ başḳa bir ḥāletlidir derler 7. egerçi ‘aşḳımız günden güne efzūn olur ammā nedir luṭfu teb-i hicrānını nevbetlidir derler 8. kemān-ebrūsuna toz ḳonmaz ammā ol ḳaşı yānın velīkin sehm-i müjgānı biraz āfetlidir derler 9. n’ola dil-sūz olursa Nāşidā maẓmūn-ı eş‘ārıñ baḳanlar ‘ayn-ı inṣāf ile germiyyetlidir derler 33. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. girībāne cemāliñ maṭla‘-ı mihr-i meşārıḳdır tecellīzār-ı ‘aşḳa nūr-ı ḥüsnüñ lem‘-i bārıḳdır 32. 33. A: 38a, B: 48a, C: 48a, D: 54a, E: 41b. A: 38a, B: 48a, C: 48a, D: 54a, E: 42b. 125 Nâşid ve Dîvânı 2. görünce zīr-i tār-ı kākülüñde rūy-ı gül-rengi ṣanırlar sünbülistān içre bitmiş bir şaḳāyıḳdır 3. ṭuyar evvel baḳışda nükte-i ser-pūş-ı āmāli nigāhıñ vāḳıf-ı sırr-ı żamīr-i ḳalb-i ‘āşıḳdır 4. ḥalāvet-baḫş olur ehl-i dile güftār-ı şīrīniñ lebiñ mıṣr-ı melāḥetde mükerrer şehd-i fāyıḳdır 5. rumūzāt-ı kitāb-ı ḥüsnüñ ezber ḫayli müşkildir varılmaz māverā-yı ġavrına bir baḥr-ı rāyıḳdır 6. raḳībiñ cevherinde āb-ı ṣafvetden eṯer yoḳdur anıñ ‘arż-ı ḫulūṣı hem ‘arażdır hem müfārıḳdır 7. müsellemdir ki olmaz pīş-rev ṭūl-i emel çünkim düşen ehl-i kemāle dā’imā ḳaṭ‘-i ‘alāyıḳdır 8. mübāyindir aḥibbā-yı zemānıñ ṭavrı bil Nāşid muṭābıḳ ṣūretā ammā ki ma‘nā nā-muvāfıḳdır 34. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. bugün bir nev-civān gördüm kimiñ cānānıdır kimdir şeh-i iḳlīm-i ān gördüm kimiñ cānānıdır kimdir 2. güzellerden güzel āfet ḳatı pek ince bel āfet hele pek bī-bedel āfet kimiñ cānānıdır kimdir 3. edāsı şeh-levendāne güzel meşrebce cānāne gelir mi miṯli devrāne kimiñ cānānıdır kimdir 4. amān bir serv-ḳāmetdir ḳıyāmetden ‘alāmetdir nezāketden ‘ibāretdir kimiñ cānānıdır kimdir 5. güzel hīç var mıdır böyle ‘ibāret şīveden böyle hele gördüñse sen söyle kimiñ cānānıdır kimdir 34. A: 38b, B: 48b, C: 48b, D: 54b, E: 42b. 126 Ömer ZÜLFE 6. bütün reftārı meşrebce ṣarar destārı meşrebce şeker-güftārı meşrebce kimiñ cānānıdır kimdir 7. olup biñ nāz ile nāzān eder ‘uşşāḳını ḫayrān meded ol āfet-i devrān kimiñ cānānıdır kimdir 8. muḳavves ol kemān-ebrū iki ol dīde-i āhū ḫaber ver gel baña yāhū kimiñ cānānıdır kimdir 9. lebinden bir selām alsam amān yā bir kelām alsam o mehden bir peyām alsam kimiñ cānānıdır kimdir 10. nigāh-ı nergis-i şehlā verir şehr-i dile yaġmā ‘aceb ol ḳāmet-i bālā kimiñ cānānıdır kimdir 11. perīşān ṭurra vü perçem bütün meftūnu hep ‘ālem hele ben Nāşidā bilmem kimiñ cānānıdır kimdir 12. naẓīre söyleye ḥālā bu şi‘re dāver-i dünyā bilinsin ol gül-i ra‘nā kimiñ cānānıdır kimdir 35. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. umūrunda tecāvüz ḥaddi īḳā‘-ı nedāmetdir kelāmıñ keṯreti müstelzim-i renc-i melāmetdir 2. raḳībe meyli ol ṭıfl-ı cefā-kār ü tenüg-ḫūnuñ kemāl-i bī-vefāyī fennin īfāya ‘alāmetdir 3. nigāh-ı fitne-sāzı mūcid-i āşūb ü ġavġādır ḫırām-ı ḳāmeti müstetbi‘-i şūr-ı ḳıyāmetdir 4. n’ola feryādı bülbül gibi tekṯīr etse ‘uşşāḳı o verd-i bāġ-ı ḥüsne bā‘iṯ-i iḳbāl ü şöhretdir 35. 11a ṭurra vü perçem: ṭurra-i pür-ḫam B, C, D, E. A: 39a, B: 49a, C: 49a, D: 55a, E: 42b. 127 Nâşid ve Dîvânı 5. olur āsūde ḳayd-ı ṣadrdan āzād olan diller kemāl-i ḫod-pesendī mūcib-i ḥirmān-ı devletdir 6. olur ḫam-geşte-ḳāmet bār-ı dehri eyleyen ber-dūş tecerrüd ehline āzādelik maḥż-ı se‘ādetdir 7. sirişk-i çeşm-i erbāb-ı nifāḳa istinād etme esās-ı bünye-i ‘arż-ı ḫulūsı bī-metānetdir 8. mezāyā-yı kitāb-ı ‘aşḳıñ istinbātı müşkildir olanlar vāḳıf-ı esrārı erbāb-ı maḥābbetdir 9. dehen-şūy-ı ferāġ ol maṭbaḫ-ı iḥsān-ı nākesden ne rütbe bī-dirīġ eylerse luṭfun bī-ḥalāvetdir 10. hemān sen dest-gīr ol cām-ı pey-der-pey ile sāḳī ayaġıñ öpme rind-i meclise ‘ayn-ı ‘ināyetdir 11. bu naẓmı Nāşidā İḥyāya ‘arż et kim anıñ ṭab‘ı rumūz-āmūz-ı ders-i nüsḫa-i fenn-i belāġetdir 36. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ruḫuñ bāġ-ı cemāliñ ey perī-rū lālezārıdır leb-i yāḳūt-fāmıñ ṣordum ammā Ḳandehārīdir 2. dü-ebrū-yı siyeh-tābıñ iki şemşīr-i Hindīdir nigāh-ı fitne-sāzıñ ya Tatarī ya Ḳaçarīdir 3. ṣaḳın taḥḳīḳ-i baḥṯ-i derd-i ‘aşḳ etme meded zāhid maḥabbet ehli tedḳīḳ eylemişlerdir ki sārīdir 4. o zülf-i müşg-būnuñ mesḳat-ı re’sin su’āl etdim dediler kim ḫaṭādır ṣorma aṣlı Çīn diyārıdır 36. 8 A: ‘ da yok. 10b öpme: degme D. A: 39a, B: 49b, C: 49a, D: 52b, E: 43a. 4a müşk-būnuñ: müşk-būyuñ B., C., D. 128 Ömer ZÜLFE 5. ḫaṭ-ı dil-keş-nümūn-ı levḥ-i ḥüsnüñ eyledim taḥḳīḳ berāt-ı şāh-ı ḥüsne ḳayd olunmuşdur bahārīdir 6. ṣaḳın āyīne-i ruḫsārıñ ey māh-ı cihān-ārā ki dūd-ı āh-ı nār-ı sīne-i ‘āşıḳ buḫārīdir 7. bedīhī böyle tezyīn-i suḫen tertīb-i ma‘nāda bu gūne tāze mażmūn ile Nāşid feyż-i Bārīdir 37. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. nesīm-i dūd-ı āhım zülf-i dildārı çalar çarpar hücūm-ı mevc-i eşkim deşt ü kühsārı çalar çarpar 2. muḳābil olsa māha ol perīniñ ceẕbe-i ḥüsnü fürūġ-ı lem‘a-pāş-ı ḳurs-ı nevvārı çalar çarpar 3. kemāl erbābı olmuş ol perī tesḫīr-i ḫāṭırda nuḳūd-ı genc-i ṣabr-ı ‘āşıḳ-ı zārı çalar çarpar 4. baḳıp bir kerre düzdīde nigehle semt-i ‘uşşāḳa derūn-ı sīne-i ‘āşıḳda esrārı çalar çarpar 5. şu rütbe düzd-i çālāk olmuş ol çeşm-i suḫen-gū kim dehān-ı Zühreden ma‘nā-yı güftārı çalar çarpar 6. süvār olsa semend-i nāzına ol ġamze-i cādū edip yaġma ser-ā-ser mülk-i Tatarı çalar çarpar 7. ġubār-ālūd iken Nāşid gibi ḫāṭır yine ḫāme zemīn-i dil-keş üzre levḥ-i eş‘ārı çalar çarpar 37. Şefḳat: Teẕkire: 295. s.; Es῾ad: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: 165. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 251. s. 129 Nâşid ve Dîvânı 38. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. feżā-yı gülşenistān çeşme teng ü tārdır sensiz gülüñ her bergi pāy-ı şevḳime bir ḫārdır sensiz 2. ḳadeḥ döndükçe dest-i sāḳī-i ‘işretde yā semden eder īrāṯ-ı ḫadşe ‘illet-i devvārdır sensiz 3. eger ser-ḥalḳa-i gīsū-yı ḥūrī geçse ḫāṭırdan ḫayāle resmi her bir tārınıñ bir mārdır sensiz 4. zihī çāk-i girībānım daḫi ey şūḫ-ı hercāyī gelū-yı ṣabr u sāmāne kemend-i nārdır sensiz 5. şu rütbe ḫāṭırım āzürdedir telḫī-i hecriñden meşām-ı cāne būy-ı ‘anber erse bārdır sensiz 6. muḳaddem ḫāk-pāyıñ tūtiyā-yı çeşm-i cānımken gözümde ḫvāb-ı rāḥat sürme-i bīdārdır sensiz 7. yetiş ey çāre-sāzım ey ṭabībim bir devā eyle yatar bī-çāre Nāşid hecr ile bīmārdır sensiz 39. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. o mihr-i evc-i ‘işve tāb-ı rūyun tāzelendirmiş ki tāb-ı bādeden reng-i ‘ıẕārın ġāzelendirmiş 2. göñül nār-ı firāḳıñla çekip nāle-i cān-sūz ḳıbāb-ı ṭās-ı çarḫı nāleden āvāzelendirmiş 3. bülend etmiş şu rütbe naġme-i efġānın ‘āşıḳ kim nesīm-i āh ile gīsūların yelpāzelendirmiş 38. A: 39b, B: 49b, C: 49b, D: 56a, E: 43b. 4b kemend-i nār: kemend-i tār A. A: 39b, B: 50a, C: 50a, D: 56a, E: 43b. 39. 130 Ömer ZÜLFE 4. perīşān eyleyen cem‘iyyet-i evrāḳ-ı sāmānım ḫaṭ-ı nevle kitāb-ı ḥüsnünü şīrāzelendirmiş 5. ḫayāl-i gerdeniñle eyleyip bir Būselik naġme ṣadā-yı ḥüsn ü ānıñ muṭribi āġāzelendirmiş 6. metā‘-ı naẓmı taḥmīl eyleyenler ester-i ṭab‘a ḳaṭār-ı ma‘nī-i bīgāneyi cemmāzelendirmiş 7. yine bir tāze vādī eylemiş Nāşid o meh peydā ümīd-i vaṣl ile ‘āşıḳların ḫamyāzelendirmiş 40. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. güzer-gāh-ı ḫayālimden o şūḫ-ı bī-amān geçmiş gözümden ṭarfetü’l-‘ayn içre ol rūḥ-ı revān geçmiş 2. o şūḫuñ kākülün bir kerre sünbül vaḳti görmüşdüm işitdim ḫaṭṭı gelmiş görmedim ḫayli zemān geçmiş 3. fedā etmiş ḥuḳūḳ-ı mihr-i ‘aşḳı uymuş aġyāre ḳadīmī bendesinden āh ol şāh-ı cihān geçmiş 4. ser-ā-pā ‘ar‘aristān oldu kūh-ı ṣaḥn-ı endīşem feżā-yı ḫātırımdan serv-ḳāmet bir civān geçmiş 5. taḳınmış ġamzelerden tīġ-ı ġamġam gibi ebrūsun ṣanasın ṣandalī-i ḥüsne bir ṣāḥib-ḳırān geçmiş 6. nişān-gāh eylemiş peykānına bīgāneler cismin yazıḳ yabane atmış tīrin ol ḳaşı kemān geçmiş 7. meşām-ı cānı ṭa‘ṭīr etdi ‘ıṭr-ı sünbül-i zülfü seḥerde kūy-ı dilberden ṣabā ‘anber-feşān geçmiş 8. çaḳışdırmış beni āteş-zen-i mekr ü nifāḳ olmuş raḳīb-i seng-dil ‘uşşāḳını yaḫşı yaman geçmiş 40. A: 40a, B: 50a, C: 50a, D: 56b, E: 44a. 131 Nâşid ve Dîvânı 9. mülāḳāta benimle Nāşidā va‘d etdi yār ammā yetişdim ol zemān kim vaḳt-i fırṣat da hemān geçmiş 41. müs‘tef‘ilün fe‘ūlün müs‘tef‘ilün fe‘ūlün 1. va‘d-i viṣāli yāriñ bir nev-edā revişmiş ‘uşşāḳa ḳaṣdı ancaḳ bir sāde gösterişmiş 2. bir kerre bāġ-ı ḥüsnüñ biz ḳılmadıḳ temāşā ammā kirās-ı la‘liñ bīgāneler yemişmiş 3. tāb-ı mey-i ṣabūḥī mest eylemiş o şūḫu varmış o mest-i ‘işve nāz ile ḫvāba mışmış 4. pīr-i muġāne varmış duydum cenāb-ı zāhid rindān işine bilmem varmış niçin ḳarışmış 5. vardıḳ der-i nigāre yoḳ fetḥ-i bāba ruḫṣet ammā raḳīb-i mācin bir mekr ile sıvışmış 6. çoḳ oldu görmeyelden ol nev-nihāl-i nāzı ermiş kemāle ḳaddi şimdi gelip yetişmiş 7. teb-ḫāle-i lebiyle yāriñ ḥabāb-ı bāde birbirine baḳışmış maḫfīce göz ḳıpışmış 8. seyr et cenāb-ı şeyḫi perhīz ṣūretinde ḫvān-ı viṣāle ḳonmuş bir ḫaylice girişmiş 9. bir fürce ile kāfir kūy-ı nigāre varmış görmüş segān-ı kūyu aġyār ile itişmiş 10. mest olmış iki dilber birbirine ḳol atmış ṣan cism-i vāḥid olmuş şol rütbede bitişmiş 41. A: 40a, B: 50b, C: 50b, D: 57a, E: 44a. 2b yemişmiş: yumışmış D: . 132 Ömer ZÜLFE 11. ḫāl-i siyāhı Nāşid seyr et lebinde yāriñ düşmüş ‘aḳīde üzre kişniş şekerle pişmiş 42. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. mülk-i ḥüsnüñ olmaḳ isterseñ ḳuzum ġāyet geniş ḳoç başıñçün bī-ser ü sāmāne etme serzeniş 2. daḫl ederken rinde şimdi nūş-ı ṣahbā etmege tā bün-i ḫumda olurmuş vā‘iẓ-i tenbel-meniş 3. ṭab‘a ġāyetle yoḳuş gelmek gerekdir ġālibā pāye-i mirḳāt-ı ḳaṣr-ı vaṣl-ı dilberden iniş 4. bād-ı āhım ḫāk-pāy-ı yāre yüz sürmek diler ey ṣabā uġrat yoluñ bir kerre sen bāri danış 5. leylī vü mecnūn kitābın ṭıfl iken ezberlemiş böyle lāzımdır fünūn-ı ‘aşḳı işte ögreniş 6. Arnabūdī dal fes bir āfete meyl etdi dil her ser-i müjgānı bir pinyāl-i şehr-i Kerpeniş 7. istemez taḥṣīl-i vaṣla nā-becā ibrām-ı tām Nāşidā üslūb-ı ḥikmetle gerekdir davranış 43. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. gözleriñ aç ‘ālem-i bālāya baḳ diḳḳat et mir’āt-ı nüh-sīmāya baḳ 2. ḳılma insāne ḥaḳāretle naẓer añla sırrı nüsḫa-i kübrāya baḳ 42. 43. Şefḳat: Teẕkire: 296. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 251. s. A: 40b, B: 51a, C: 51a, D: 57b, E: 44b. 133 Nâşid ve Dîvânı 3. olma dil-dāde nuḳūş-ı ẓāhire ṣūrete meyl eyleme ma‘nāya baḳ 4. olma dil-beste esās-ı cāhıña indirās-ı şevket-i Dārāya baḳ 5. dā’imā çek çeşmiñe kuḥl-ı ġınā Ḳāf-ı istiġnādaki ‘anḳāya baḳ 6. māsivādan geç eger āgāh iseñ lāya bāzū-bend olan illāya baḳ 7. ṣarf-ı ẕihn et nefyine iṯbātına remz-i pāk-i sırr-ı istiṯnāya baḳ 8. ‘aşḳıñ añla ḳuvvet-i te’ṯīrini dāġ-ı ḳalb-i lāle-i ḥamrāya baḳ 9. tā derūn-ı ġonçeye te’ṯīr eder dūd-ı āh-ı bülbül-i şeydāya baḳ 10. ittiḥādıñ sırrını idrāk için iḫtilāf-ı ṣūret-i eşyāya baḳ 11. görmek isterseñ maḥabbet kişverin ṣūret-i Mecnūn ile Leylāya baḳ 12. sīne-sūz-ı ‘aşḳıñ añla ḥālini naġme-hā-yı nāy-ı Mevlānāya baḳ 13. ‘uḳde-i ma‘nāyı ḥallet Nāşidā ẕerrede mihr-i cihān-ārāya baḳ 44. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. o bezm-i ḫāṣdan bilmem niçindir dūr olup ḳaldıḳ nigāh-ı iltifātıñdan niçin mehcūr olup ḳaldıḳ 44. A: 41a, B: 51b, C: 51b, D: 58a, E: 45a. 134 Ömer ZÜLFE 2. ṭutarlardı el üzre cām-ı Cem gibi zemān-ile atılmış şīşe-i işkeste-veş mekṯūr olup ḳaldıḳ 3. su’āl eyler bulunmaz ḫāṭır-ı maḥzūnumuz şimdi yine peyġūle-i ġamda yatıp rencūr olup ḳaldıḳ 4. n’olur yek-cür‘a-i cām-ı keremle neş’e-dār olsaḳ şarāb-ı miḥnet-i eyyām ile maḫmūr olup ḳaldıḳ 45. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. dün gece meclisde sāḳī gerçi çoḳ nūş eylediñ neş’e-baḫş-ı bezm olup meyler gibi cūş eylediñ 2. āferīn ey muṭrib-i şūrīde kim āġāzeñe yek-be-yek her naġmede ‘uşşāḳı bī-hūş eylediñ 3. vā‘iẓā ḳaṣdıñ yine bir ḫānümān yıḳmaḳ mıdır ḫırḳa-i sālūsı ṣad-şevḳ ile ber-dūş eylediñ 4. vaṣf-ı gül-ruḫsār-ı dilberde yazıp bir nev-suḫen bülbülān-ı gülsitān-ı dehri ḫāmūş eylediñ 5. ey göñül bilmem meşām-ı cānı ṭa‘ṭīr etdi mi vaṣf-ı zülf-i yārı şāmil bir ġazel gūş eylediñ 6. ey şeh-i mülk-i vefā senden ümīd etmez mi hīç Nāşidā bīmārı çoḳtandır ferāmūş eylediñ 46. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ṣubḥa dek ol māh ile meşrebce ārām eyledik sāyesinde ol şehiñ biz def‘-i ālām eyledik 45. 46. A: 41a, B: 51b, C: 51b, D: 58a, E: 45a. A: 41a, B: 52a, C: 52a, D: 58b, E: 45b. 135 Nâşid ve Dîvânı 2. neşve-i la‘l-i lebinden feyż-yāb olduḳ bu şeb sāġer-i Şevvāli bezm-i ülfete cām eyledik 3. dāmen-i nāzın öpüp ṣad şīve-i ādāb ile ḥālimizce ol şeh-i ẕī-şāne ikrām eyledik 4. iltifātın gördük ol şūḫ-ı melā’ik-ḫaṣletiñ devlet-i ḥüsnünde bayrām üzre bayrām eyledik 5. dermiş ol şāh-ı cihānım luṭf ile ‘uşşāḳına Nāşid-i dil-ḫaste-ḥāli nā’il-i kām eyledik 47. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. şeh-levend-i ‘işvesin ‘ālī-cenābıñ var seniñ pek begendim meşrebimce āb ü tābıñ var seniñ 2. gerçi tekmīl eylemişsin hep rüsūm-ı ‘işveyi fenn-i cevre līk ġāyet intisābıñ var seniñ 3. dün gece ẓannım şarāb-ı nābı çoḳ nūş eylediñ çeşm-i mestiñde efendim nīm-ḫvābıñ var seniñ 4. der-niyām et ġayrı şemşīr-i cefāyı ey perī tīġ-ı ġamdan küştegān-ı bī-ḥisābıñ var seniñ 5. pādişāh-ı ḥüsn ü ān olduġuña şāhid yeter Nāşid-āsā bende-i ‘ālī-cenābıñ var seniñ 48. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. bir zemān ben maḥrem-i her-rāzıñ oldum bilmediñ bir zemān pāmāl-i esb-i nāzıñ oldum bilmediñ 47. 48. A: 41b, B: 52b, C: 52a, D: 59a, E: 45b. A: 41b, B: 52a, C: 52a, D: 59a, E: 45b. 136 Ömer ZÜLFE 2. bir zemān va‘d-i viṣāl etdiñ teġāfül eylediñ bir zemān şāyeste-i incāzıñ oldum bilmediñ 3. bir dem oldu sen de cevr-i yār ile ḳan aġladıñ ben o demlerde seniñ dem-sāzıñ oldum bilmediñ 4. sen de ẓannım ben gibi bī-hūşsun ey ‘andelīb bir zemān gülşende hem-āvāzıñ oldum bilmediñ 5. ‘aḳlım aldıñ dün gece meclisde her bir naġmede muṭribā pek mübtelā-yı sāzıñ oldum bilmediñ 6. naḳd-i cān ṣarfın ta‘ahhüd eyledim yoluñda ben cümle-i ‘uşşāḳdan mümtāzıñ oldum bilmediñ 7. kellemi gūy eyledim çevgān-ı dest-i nāzıña Nāşid-āsā sevdigim ser-bāzıñ oldum bilmediñ 49. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ‘aḳlımı başdan çıḳardı zīr-i fesde perçemiñ göñlümü bend etdi ‘ömrüm ṭurra-i ḫam-der-ḫamıñ 2. bir perī-rū sāḳī-i nāzende bir muṭrib gerek böyledir āyīn-i ṭarḥ-ı ‘işreti bezm-i Cemiñ 3. çoḳ zemānlardır ḫumār-ı ye’s ile āzürdesiz cām-ı la‘l-i nābın ey rindān sāḳīniñ emiñ 4. ey göñül rāh-ı ser-i kūyunda cūşān olmadı etmiş iken ‘ālemi ġarḳ-āb çeşm-i pür-nemiñ 5. ḫāk-pāy-ı devletiñ būs eyleyince nāzdan ḳāmetiñ kūtāh edersin ey cefā-cū ādemiñ 49. A: 41b, B: 52b, C: 52b, D: 59a, E: 46a. 4a cūşān: cūyān A. 137 Nâşid ve Dîvânı 6. gerçi yoḳdur behresi feyż-i tekellümden velīk her ser-i engüştü bir tāze zebāndır ebkemiñ 7. aldı meydān-ı feżā-yı ma‘rifetde şübhesiz sebḳat etdi Nāşidā yārānı kilk-i edhemiñ 50. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ben esīr-i zülf-i müşg-efşānı oldum cilveniñ pāy-māl-i cünbiş-i cevlānı oldum cilveniñ 2. ol perī çün pādişāh-ı taḫt-ı mülk-i ‘işvedir cān ü dilden bende-i fermānı oldum cilveniñ 3. ‘aḳlım aldı verd-i ruḫsārındaki ḫāl-i siyeh anıñ için bülbül-i nālānı oldum cilveniñ 4. her nigehde cāne işler geçdi tīr-i ġamzesi çoḳ nişān-ı nāvek-i müjgānı oldum cilveniñ 5. būs edip la‘l-i lebin ḳucdum miyān-ı nāzikin nāşidā ben nā’il-i iḥsānı oldum cilveniñ 51. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. etmek dilerse ḫāme edā-yı ṯenā-yı misk yaz vaṣf-ı çīn-i perçem-i yārı berā-yı misk 2. zülf-i siyeh ki pūşiş-i ruḫsār-ı ālidir ġayet yaḳışdı şāhed-i ḥüsne ridā-yı misk 3. zīr-i lebinde ḫālini seyr et ol āfetiñ la‘līn ḥoḳḳa içre ḳonulmuş ġıdā-yı misk 50. 51. 6a lebiñ: velīk A. A: 42a, B: 52b, C: 52b, D: 59b, E: 46a. A: 42a B: 53b, C: 53a, D: 59b, E: 46b. 138 Ömer ZÜLFE 4. tel ḳırdı çīn-i zülfüñe benzetdi kendini işte bilindi şimdi efendi ḫaṭā-yı misk 5. ẓannımda zülf-i yāre ṭoḳundu nesīm-i ṣubḥ geldi meşāma rāyiḥa-i cān-fezā-yı misk 6. ġālī olursa nāfe-i āhū-yı deşt-i Çīn alsın peyām-ı zülfünü her mübtelā-yı misk 7. Hindū-yı ḫāli ḫıṭṭa-i ḥüsnünde oldu şāh aldı cemāli mülkünü ṣan Bayḳara-yı misk 8. kilk-i müjeñle ḥāliñi yaz rūy-ı zerdiñe elbet muza‘fer olmalı derler du‘ā-yı misk 9. döndü Edirne şehri devātına maḥbere Nāşid yazarsa ḫāme ‘aceb mi Devā-yı misk 52. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. urur ṭamġa-yı ḫayret sīm-i ḫāma sīne-i ṣāfıñ burar āhū-yı Çīniñ gūşun ‘anberler gibi nāfıñ 2. sen ol māh-ı münīr-i āsümān-ı ḥüsn ü ḫūbīsin ‘aceb mi ey hilāl-ebrū çıḳarsa çarḫa evṣāfıñ 3. nice esrār-ı mübhem keşf eder yek-naẓre-i çeşmiñ ṭuyar sırr-ı żamīr-i ‘āşıḳānı ṭab‘-ı keşşāfıñ 4. sen ol rūḥ-ı muṣavversin ki miṯliñ gelmedi dehre egerçi görmedik ammā işitdik vaṣfın eslāfıñ 5. olurdu mu‘terif ‘aczin edā-yı ḥüsn-i ta‘bīre seniñ Vaṣṣāf-ı Ḥażret olsa ‘ömrüm varı vaṣṣāfıñ 6. gehī ey şāh-ı ḥüsnüm ḥiṣṣe-mend et ‘āşıḳ-ı zārıñ hemīn aġyāre taḫṣīṣ eyleme iḥsān ü elṭāfıñ 52. B: 54a, C: 53a, D: 60a, E: 46b. 139 Nâşid ve Dîvânı 7. çıḳınca dest-gāh-ı ma‘nī-i rengīnden Nāşid metā‘-ı naẓm-ı pākiñ ḳadrini pest etdi zer-bāfıñ 53. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. naḳş ederseñ ebruvān-ı yārı resm-i yaya çek başḳa ṭarḥ etmek dilerseñ baḳ hilāl-i aya çek 2. tūtiyādır diḳḳat-i im‘ān-ı ḥüsn ü ānına ḫāk-pāy-ı kuḥl-ı yārı dīde-i bīnāya çek 3. ḫayli dem çekdiñ çevirdiñ gerçi kim ol ser-keşi etme bī-hūde keş-ā-keş ġayrı istiġnāya çek 4. çek çekilmezse eger āġūş-ı vaṣla ol perī şīşe-bāzī eyleyip sāḳī hemān ṣahbāya çek 5. berg ü bār-ı luṭfuñu görsün dil-i üftādegān ey nihāl-i nāz-perverdim kerem ḳıl sāye çek 6. dād-ı Ḥaḳla gösterir yüz şāhed-i maṭlab yine sübḥa-i a‘māli zāhid sen ḳuru ġavġāya çek 7. kākülünden ol mehiñ düşdükçe tel çek ey göñül çünki kārıñ misk ü ‘anberdir seniñ ser-māye çek 8. Nāşid erbāb-ı ma‘ārifden olup tanẓīr-cū böyle bir ṭarḥ-ı nevi ser-nāme-i imlāya çek 54. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. berg ü berini bāda verip pāre pāre gül bir būy-ı vaṣlı vermedi ḥayfā hezāre gül 53. 54. MÜSTAḲĪM-ZĀDE: Tuḥfe-i Ḫaṭṭāṭīn: 31. s. A: 42b, B: 53b, C: 53b, D: 60b, E: 47a. 140 Ömer ZÜLFE 2. bī-hūde ṣanma nüsḫa-i tekvīni diḳḳat et ta‘līm-i ṭıfl-ı ġonçeye olmuş sipāre gül 3. sebz-i ḫaṭıyla buldu ṭarāvet henūz ruḫı gūyā yetişdi mevsim-i evvel-bahāre gül 4. ‘arż-ı cemāl etmege gülşende bülbüle gūyā ki geydi dūşına bir penbe ḫāre gül 5. nūş eyledikçe bādeyi öp rūy-ı dilberi çün bā‘iṯ oldu şemm ile def‘-i ḫumāre gül 6. dāġ açdı lāle ḫançer-i ġayretle ḳalbine sīne gerince nīze-i ser-tīz-i ḫāre gül 7. bāş üzre oldu şimdi yeri ṭıfl-ı ġonçeniñ revnaḳ verince ḳatmer-i destār-ı yāre gül 8. güldürdü ehl-i bezmi ḳadeh nūş-ḫand ile dem-beste olma sen daḫi ey meh-pāre gül 9. geldikçe sūr-ı gülşene ol verd-i naḫl-i nāz şevḳ ile aldı destine ṣan çār-pāre gül 10. Nāşid rüsūm-ı ‘aşḳı güzel āşikār eder dökdükçe berg ü bārını dāmān-ı yāre gül 55. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. bir perīniñ mübtelā-yı ebruvānıdır göñül hem ḫadeng-i ġamze-i çeşmiñ nişānıdır göñül 2. ḥıfẓ eder anı hücūm-ı ceyş-i vesvāsiyyeden ḥıṣn-ı ḳalbiñ bir açıḳgöz dīde-bānıdır göñül 3. oldı a‘żā vü cevāriḥ cümleten ḫādim aña mülk-i cismiñ bir şeh-i fermān-rānıdır göñül 55. A: 42b, B: 54a, C: 54a, D: 61a, E: 47a. 141 Nâşid ve Dîvânı 4. ṣayd olunmaz düşmez ol dām-ı şikenc-i ṭurraya bīşe-i kūh-ı ġamıñ şīr-i jiyānıdır göñül 5. dā’imā eyler tesellī ṭatlı ḫulyālar ile şāh-ı ṭab‘ıñ bir nedīm-i nükte-dānıdır göñül 6. pençeleşdi geldi ġālib küşte-gīr-i ‘aşḳ ile rezm-gāh-ı miḥnetiñ ṣāḥib-ḳırānıdır göñül 7. oldu seyl-āb-ı dü-çeşm-i ‘āşıḳānıñ maḳsimi cūşiş-i ḫūn-ı sirişkiñ nāv-dānıdır göñül 8. nice ṣūretlerle olmaḳda dem-ā-dem rū-nümūn gūyiyā mir’āt-ı ḳalbe naḳş-ı Mānīdir göñül 9. ḳāmetim ḫam olsa Nāşid n’ola mānend-i kemān bir perīniñ mübtelā-yı ebruvānıdır göñül 56. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ġonçe iken açılıp gülşende baḳ fāş oldu gül seyyid-i ṣāḥib-şecer iken ḳızılbaş oldu gül 2. zaḫm-ı nīş-i ḫār ile āḫir olup mecrūḥ-dil dāġ-ı cism-i ‘āşıḳ-ı zāre ayaḳdaş oldu gül 3. hep süpürmekle birer birer çemen ezhārını lāleyi cārūb edip gülşende ferrāş oldu gül 4. dest-i bülbülden hele setr etdi her dem dāmenin ḥaḳ bu kim şāyeste-i taḥsīn ü sābāş oldu gül 5. jāle-i ṣahbā ile girdi çü şekl-i sāġere duḫter-i rez ile gūyā ḳızḳarındaş oldu gül 6. ‘andelībi va‘de-i vaṣlıyle edip dil-firīb aldadır bī-çāreyi ḥālince ḳallāş oldu gül 56. A: 43a, B: 52a, C: 54a, D: 61a., E: 47b. 142 Ömer ZÜLFE 7. lāleyi ṣoydı ṣoġana döñdürüp bir nīş-ile yek başına bender-i gülşende evbāş oldu gül 8. zanbaḳ-ı bī-çāreniñ dūşundan aldı bergini hīç utanmaz mı ‘aceb mānend-i nebbāş oldu gül 9. ṣanma kim bī-hūde naḳd-i jāleyi eyler niṯār nev-‘arūs-ı ġonçeniñ başına dür-pāş oldu gül 10. Nāşidā bu nev-zemīn-i tāzeye oldu redīf şāh-rāh-ı naẓm-ı rengīnimle yoldaş oldu gül 57. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. sipihriñ gerdişiyle meşreb-i dildārı bir buldum döneklikde anıñla va‘d-i vaṣl-ı yārı bir buldum 2. meẕāḳ u neşvede hīç bulmadım keyfiyyet ü farḳın lebiñ būs eylemekle sāġer-i ser-şārı bir buldum 3. egerçi şerbet-i ṣahbāya teşbīh eyledim ammā leṭāfetde lebiñle leẕẕet-i gül-nārı bir buldum 4. temāşā eyledim im‘ān ile verd-i muṭarrāyı anıñla reng ü būda rūy-ı tābiş-dārı bir buldum 5. yine geçmiş o şāh-ı ḥüsne üstādāne ‘uşşāḳı rüsūm-ı fitnede İblīs ile aġyārı bir buldum 6. dolaşdım gerçi sünbülzār-ı şehr-i ḥüsn ü āşūbu naẓīrin görmedim ol ṭurra-i ṭarrārı bir buldum 7. eger zaḫm açmaḳ ise maḳṣadıñ şemşīre ḥācet ne dem-i tīġıñla zīrā ġamze-i ‘ayyārı bir buldum 8. ṭolaşdım ser-te-ser ‘aşḳıñla eṭrāf-ı gülistānı hemān ‘uşşāḳa beñzer ‘andelīb-i zārı bir buldum 57. A: 43a, B: 54b, C: 54b, D: 61a, E: 48a. 143 Nâşid ve Dîvânı 58. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. yād-ı ruḫsārıñla murġ-ı ṭab‘ı gūyā eyledim gün-be-gün ol vech ile şevḳim dü-bālā eyledim 2. def‘a def‘a ‘arż-ı ḥāl etdim rikāb-ı nāzıña bir bir aḥvāl-i dil-i şeydāyı inhā eyledim 3. refte refte pāyına yüz sürmek için ol şehiñ cismimi zevraḳ sirişk-i çeşmi deryā eyledim 4. başḳa başḳa dāġlar yaḳdım ser-ā-pā sīneme lālezār-ı ‘aşḳda ṣan‘atlar ibdā eyledim 5. dāne dāne ḫāller gördükçe ruḫsārında ben Nāşid-āsā vaṣf-ı ḥüsn-i yārı ıṭrā eyledim 59. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. nice demdir ġam-ı hicrān ile bī-tāb ü ġam-ḫvārım çıḳar ‘Ayyūḳa her şeb bülbül-āsā nāle vü zārım 2. sezā-yı vaṣl olup bīgāneler ben dūr-bāş oldum baḳılsa cümleden ben vuṣlat-ı yāre sezā-vārım 3. yine bir āfetiñ fikr-i şarāb-ı la‘li var dilde anıñçün cümleten mestānedir eṭvār ü reftārım 4. ṭabībim gel yetiş dest-i keremle bir devā eyle firāş-ı derd ü ġamda ḫayli demlerdir ki bīmārım 5. Ḥamīd-i nükte-sence Nāşidā tanẓīr ile şimdi nümāyiş bulmada gitdikçe ṭarz ü ṭavr-ı eş‘ārım 58. 59. A: 43b, B: 55a, C: 55a, D: 61b, E: 48a. A: 43b, B: 55a, C: 55a, D: 62a, E: 48a. 144 Ömer ZÜLFE 6. Ḫudā dā’im vücūdun ḥıfẓ ede gerd-i küdūretden o mīr-i pāk-ṭab‘a ḥaḳ bu kim her dem ṯenā-kārım 60. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. geceler tā ṣubḥa dek encüm-şümār-ı ḥasretim külḫan-ı pür-dūd-ı āteş-zād-ı nār-ı ḥasretim 2. n’ola aġlarsa felek raḥm eyleyip her dem baña ben esīr-i ḳayd-ı hecr-i ḫārḫār-ı ḥasretim 3. kimseler bilmez benim ḥāl-i dil-i pür-derdimi neş’eden mehcūr olan mest-i ḫumār-ı ḥasretim 4. dāġlar açsam ‘aceb mi bu dil-i sūzānıma mübtelā-yı zaḫm-ı tīġ-ı tāb-dār-ı ḥasretim 5. tā derūnumdan ṭutuşsam n’ola nār-ı hecr ile gülşen-i miḥnetde gūyā kim çenār-ı ḥasretim 6. n’ola bülbüller gibi feryād edersem rūz ü şeb ġonçesinden dūr olan bīmār-ı zār-ı ḥasretim 7. var mıdır ‘ālemde Nāşid ben gibi bir ḫaste-dil baḥr-i hicrāne ṣalınmış bī-kenār-ı ḥasretim 61. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. viṣālinden o māhıñ āh kim mehcūr olup ḳaldım miṯāl-i bülbül-i şūrīde gülden dūr olup ḳaldım 2. kemāl-i ıżṭırābımdan kebāb oldu dil-i zārım şerār-ı nār-ı ġamla ḥayf kim maḥrūr olup ḳaldım 60. 61. A: 44a, B: 55b, C: 55b, D: 62b, E: 48b. A: 44a, B: 55b, C: 55b, D: 63a, E: 48b. 145 Nâşid ve Dîvânı 3. n’ola pāmāl-i envā‘-ı ḥaḳāret etseler cismim hemān çün şīşe-i işkeste ben mekṯūr olup ḳaldım 4. n’ola aḳsa gözümden rūz u şeb deryā gibi yaşım atıldım dest-i cevr-i dehr ile mehcūr olup ḳaldım 5. benim-çün n’ola aġlarsa vuḥūş-ı deşt ü ṣaḥrā hep girībān-çāk-i ḥasret derd ile ma‘ẕūr olup ḳaldım 6. ṭutuşdursa n’ola saḳf-ı sipihri şu‘le-i āhım derūn-ı sīnede hem-ḥālet-i tennūr olup ḳaldım 7. dil-i mecrūḥuna raḥm eyle ‘ömrüm Nāşid-i zārıñ derūn-ı külḫan-ı ġamda yatıp maḥṣūr olup ḳaldım 62. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ne ta‘līm ü ta‘allümden ne ḫod üstāddan gördüm ne gördümse felekde feyż-i isti‘dāddan gördüm 2. gehī iẓhār-ı ‘acz etdim göründüm zūr ile gāhī yolun vādī-i ‘aşḳıñ Ḳays-ile Ferhāddan gördüm 3. n’ola cū gibi aḳsam kūyuna bir günde biñ kerre reh-i semt-i nigāre yelmegi ben bāddan gördüm 4. yine bir kerre ġayra etmedim ṣarf-ı nigāh aṣlā egerçi çoḳ cefālar ol şeh-i bī-dāddan gördüm 5. ne feryād ü fiġān eyler eṯer ne āh-ı pey-der-pey bu saḫt-ı dilligi ne seng ü ne pūlāddan gördüm 6. öperken ol perīniñ la‘lini ben ruḳye-ḫvān oldum füsūn ile görünmek ṣūretin zühhāddan gördüm 7. bütün gözden geçirdim ser-te-ser aḳṭār-ı gerdūnu neşāṭ iḳlīmini ancaḳ ḫarāb-ābāddan gördüm 62. A: 44a, B: 56a, C: 56a, D: 63a, E: 49a. 146 Ömer ZÜLFE 8. semāḥat başḳa bir feyż-i Ḫudādır ṭīn-i kāmilde ne taḳlīl-i maṣārıfdan ne çoḳ īrāddan gördüm 9. n’ola çeksem dem-ā-dem çeşme Nāşid kuḥl-ı istiġnā cefāyı dostdan luṭf u ‘aṭāyı yāddan gördüm 63. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. duḫter-i rez maḥrem-i rūşen-dilān olmaḳ gerek neş’e vermez yoḫsa her bir tāb-ı nā-fercāma cām 2. muḫtelifdir iḫtilāf-ı ṭab‘ ile vaḳt-i neşāṭ zāhide vaḳt-i seḥer rindān-ı dürd-āşāma şām 3. ol ġazāl-i nāz deşt-i vaḥşetiñ āhūsudur olmaz ol bīgāne-meşreb ḥalḳa-i ibrāma rām 64. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ey gül-i bāġ-ı nezāket ve’y meh-i bürc-i şeref ḫāk-pāyıñ tūtiyā-yı çeşm-i cānımdır benim 2. yüz sürüp bir kerre öpmek pāy-ı müşg-efşānıñı şübhesiz cānā ḥayāt-ı cāvidānımdır benim 3. vaṣf-ı ḥüsn-i bī-miṯāliñ ey gül-i bāġ-ı edeb nāşid-āsā ḥaşre dek vird-i zebānımdır benim 63. 64. A: 44b, B: 56a, C: 56a, D: 63b, E: 49a. A: 44b, B: 56b, C: 56b,D: 64b, E: 49b. Nāḳıṣ. 147 Nâşid ve Dîvânı 65. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. çerāġ-ı ḥüsnü şem‘-i bezm-i ünsiyyet midir bilmem yaḫod bir āfitāb-ı maşrıḳ-ı ülfet midir bilmem 2. bu rütbe iltifātıñ sevdigim aġyār-ı bed-gīşe bu da resm-i cefāda başḳa bir ṣan‘et midir bilmem 3. vüfūr-ı nūr-ı ḥüsnüñ olmada günden güne efzūn derūn-ı mihre dāġ-ı ġıbṭa-i ġayret midir bilmem 4. yine bir vādi-i nā-refte-i cevre sülūk etdiñ bu vaż‘-ı nā-pesendiñ mūcib-i şöhret midir bilmem 5. ṭavāf-ı Ka‘be-i kūyuñda bī-ārām olur diller ser-i kūyuñ dolaşmaḳ mūcib-i cennet midir bilmem 6. olur başı berāber çarḫa dil-bend-i ser-i zülfüñ hümā-yı gīsuvānıñ şeh-per-i devlet midir bilmem 7. berāt ile verilmiş saña şāhım kişver-i ḫūbī ḳaşıñ ṭuġra-yı resm-i ḫāme-i ḳudret midir bilmem 8. güzel vādīler īcād eylediñ üslūb-ı ḥikmetde nigāhıñ āşinā-yı nüsḫa-i ḥikmet midir bilmem 9. ḳumāş-ı naẓma Nāşid nev-nesīc-i tāze ṭarḥ etdiñ edā-yı Ṣā’ibiñ hem-ḥālet-i Şevket midir bilmem 66. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ben ol gülbün-ṭırāz-ı ḥüsne īhām-ı viṣāl etmem gülistān-ı cemālin jeng-yāb-ı infi‘āl etmem 65. 66. A: 44b, B: 56b, C: 56b, D: 60b, E: 49b. Şefḳat: Teẕkire: 297. s.; Es῾ad: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: 165. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 252. s. 148 Ömer ZÜLFE 2. dehān-ı tengini ta‘rīf için basṭ-ı maḳāl etmem düşüp vaṣf-ı miyāne inceden ince ḫayāl etmem 3. edip bülbül gibi bī-hūde feryād-ı pey-ender-pey mizāc-ı nāzikin āzürde-i renc ü melāl etmem 4. ḫayāl-i şekkeristān-ı leb-i gül-reng-i dilberle dil-i şūrīdemi ālūde-i ḳayd-ı vebāl etmem 5. emek-dār-ı der-i devlet-serāy-ı ‘aşḳıñ olmuşken yine ey şāh-ı taḫt-ı ‘işve ‘arż-ı bī-me’āl etmem 6. uyup ḳayd-ı hevā-yı ṭurra-i ṭarrār-ı müşgīne düşüp devr ü teselsül baḥṯine vāhī cidāl etmem 7. sen ey şāh-ı cihānım aḥseni taḳvīme maẓhersin seniñ nūr-ı cemāliñ mihr ile māha miṯāl etmem 8. teṯebbüt etmediñ va‘diñde ey şūḫ-ı fiten-perver demişdiñ Nāşid-i dil-ḫasteye ben mekr ü āl etmem 67. müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün müstef‘ilün 1. diberlere ben ‘āşıḳım bildigim olsun olmasın vaṣf eylerim hep anları gördügüm olsun olmasın 2. zevḳ-ı ḫayālin eylerim mū-yı miyān-ı dilberiñ beytü’l-ḥicāl-i vaṣlına girdigim olsun olmasın 3. bir kerre būs-ı la‘lini etsem niyāz ol āfetiñ hāydi cesāret eylerim dedigim olsun olmasın 4. gitmez göñülden her zemān hīç ārzū-yı kūy-ı yār bād-ı ṣabā gibi aña erdigim olsun olmasın 5. bāġ-ı cemālin ol mehiñ seyr etsem idim ḳāni‘im gül-būse-i ruḫsārını derdigim olsun olmasın 67. A: 45a, B: 57a, C: 57a, D: 61a, E: 49b. 149 Nâşid ve Dîvânı 6. sulṭān-ı dehre Nāşidā tanẓīr ḥaddiñ mi seniñ mażmūn ü ma‘nādan eger bildigim olsun olmasın 68. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ‘aşıḳıñdır bāġ-ı vaṣl aġyār girsin girmesin ġonçe-i naḫl-i riyāż-ı ḥüsnü dersin dermesin 2. iş temāşā-yı cemāle ruḫsat almaḳdır hemān ẕeyline ol serv-i nāzıñ destim ersin ermesin 3. çeşme-sār-ı kūy-ı vaṣlından n’olur eksilmez āb teşne-gān-ı hecrine bir pāre versin vermesin 4. etdiler pūsīde kettān-ı metā‘-ı vaṣlını pertev-i mehtāb-ı istiġnāya sersin sermesin 5. seng-i ṭa‘n-ı ehl-i dilden iḥtirāz etmek gerek yoḫsa cām-ı ḳalbimiz nādān ḳırsın ḳırmasın 6. pūte etdim sīnemi tīr-i nigāh-ı tīzine ol ḳaşı yayım kemān-ı cevri gersin germesin 7. Nāşidā māhiyyet-i ma‘nāyı erbābı bilir anı her farḳ etmeyen bīgāne yersin yermesin 69. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. efendim nūr-ı ‘aynım pertev-i çeşmān-ı cānımsın şehen-şāh-ı melāḥet pādişāh-ı ḥüsn ü ānımsın 68. A: 45a, B: 57a, C: 57a, D: 61b, E: 50a. 4a vaṣlını: vuṣlatı B. A: 45b, B: 57b, C: 57b, D: 62a, E: 50a. 69. 150 Ömer ZÜLFE 2. ḳo geçsin ṭabla-i ṣadr-ı dile tīr-i müjeñ cānā beni ġırbāl-ı nevk-i cevr eden ḳaşı kemānımsın 3. bilirsin nāz-dārān-ı ġamıñ esrār-ı pinhānın nezāket-āşinā ṭūṭī-zebānım nükte-dānımsın 4. efendim ben seni terk eylemem tā ‘ömrüm olduḳça benim sen bā‘iṯ-i şevḳ-ı ḥayāt-ı cāvidānımsın 5. eşigiñde eñ ednā çākeriñdir Nāşid-i şeydā şehen-şāh-ı melāḥet pādişāh-ı ḥüsn ü ānımsın 70. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. āfitāb-ı ḥüsnü gūyā kim muṣavver nūrdan ḫīre-sāz-ı çeşm olur baḳsañ ne rütbe dūrdan 2. gūyiyā nūr-ı siyehdir mevc-ḫīz olmaḳtadır farḳ olunmaz kākülü dūşundaki semmūrdan 3. mübtelā-yı reng ü āl olmaḳ muḳarrerdir hele ‘aks-i ruḫsārıñ görenler sāġer-i billūrdan 4. ‘aḳlım aldı neşve-i meyden ziyāde ben bu şeb bir nigāh-ı şīve gördüm dīde-i maḫmūrdan 5. rişte-i endīşeniñ hīç farḳı cānā ḳalmadı mū-miyāniñ fikri ile rişte-i ṭanbūrdan 6. neş’e-mend-i leẕẕet-i bezm-i cihān olmaz hele nūş-ı ṣahbā etmeyenler kāse-i faġfūrdan 7. bir zemān şāyeste-i eṣnāf-ı elṭāfıñ idi iltifātıñ kesme ‘ömrüm Nāşid-i mehcūrdan 70. 2a geçsün: gitsün D. A: 45b, B: 57b, C: 57b, D: 62a, E: 50b. 151 Nâşid ve Dîvânı 71. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. pāyimāl-i esb-i istiġnā-pesend etmek neden nār-ı ‘aşḳa cismimiz böyle sipend etmek neden 2. şeh-levendim emriñe biñ cān ile dil rām iken böyle tār-ı kākülüñle ḳayd ü bend etmek neden 3. el yetişmezken kenār-ı dāmen-i iclāliñe ḳadd-i istiġnāyı bu rütbe bülend etmek neden 4. bezm-i ṣoḥbetde tebessüm-rīz iken bīgāneye ḫaste-i hicrāne böyle zehr-ḫend etmek neden 5. rāh-ı cevrinde ṯebāt etmek gerek şimden-geri Nāşidā ol şūḫu böyle şeh-levend etmek neden 72. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. zīb vermiş ṣafḥa-i ruḫsāre ḫāl-i ‘anberīn zülfi düşmiş üstüne mānend-i şāl-ı ‘anberīn 2. cebhe-i ṣāfında ebrūlar ki ṭuġrā resmidir levḥa-i kāfūre yazılmış miṯāl-i ‘anberīn 3. ḫaṭ gelip āḫir uçurdu rāḥat-ı ‘uşşāḳını murġ-ı ḥüsni açdı gūyā perr ü bāl-i ‘anberīn 4. hep muṣavvirler ḳalem şeklinde yazdı ḳaşlarıñ resm-i tār-ı kākülüñ ammā çü nāl-i ‘anberīn 5. ẕikr ü fikri ‘āşıḳıñ ḫaṭṭ-ı ‘iẕār-ı yārdır dīdeden gitsin mi hīç aṣlā ḫayāl-i ‘anberīn 71. 72. A: 45b, B: 58a, C: 58a, D: 62b, E: 50b. A: 46a, B: 58a, C: 58a, D: 62b, E: 50b. 152 Ömer ZÜLFE 6. ṭurra-i gīsūyı zīr-i nāfa etmiş tā kemer mū-miyān-ı yāre bend olmuş düvāl-i ‘anberīn 7. muṣḥaf-ı ḥüsnüñ sebaḳ-ḫvānı olurken ṭıfl-ı dil noḳṭa-i ḫāl-i siyāhı çıḳdı fāl-i ‘anberīn 8. yoḳ feminden baḥṯ-i ḥarf-ı vaṣla dā’ir bir cevāb iltifātı mūcib olsa bir su’āl-i ‘anberīn 9. vaṣf-ı zülfünde yine bir nev-ġazel ṭarḥ eyledim Nāşidā mażmūn u ma‘nāsı me’āl-i ‘anberīn 73. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ‘araḳ-rīz olsa dökmez bī-hūde ol māh gīsūsun ṣuvarmaḳ ister āb-ı müşg ile şemşīr-i ebrūsun 2. verir şūriş miyān-ı kişver-i sāmāne ser-tā-ser ḥavāle eyleyince ġamze-i çeşm-i tenüg-ḫūsun 3. olur leẕẕet-çeş-i ḳand-ı mükerrer ẕevḳ-i tekrārı ṭuyan yek-ḥarf-i la‘l-i lüknet-āmīz-i suḫen-gūsun 4. ṣalınmaḳ resmini ta‘līm eder cennetde Ṭūbāya eger Rıḍvān göreydi nāziş-i reftār-ı dil-cūsun 5. süzünce çeşm-i mest-i nīm-ḫvāb-ı fitne-engīzin esīr-i dām-ı zülfü eylemez mi Çīn āhūsun 6. ṣafāsından fedā eylerdi müşg-i nāfe-i Çīni götürseydi ṣabā ḫāḳāne būy-ı mūy-ı ḫōş-būsun 7. baḳan ḫāl-i siyāha levḥ-i pīşānī-i ṣāfında görür dībāce-i metn-i cemāliñ ḥalḳa-i hūsun 8. döker zülf-i perīşānın ‘araḳnāk olsa ruḫsārı gül-āb ile eder sīrāb bāġ-ı ḥüsn-i şebbūsun 73. A: 46a, B: 58b, C: 58b, D: 63a, E: 51a. 153 Nâşid ve Dîvânı 9. Tatar-ı ġamzesin pür-kīn edip bir yaḫşı ṣūretle ḥavāle eylemiş tesḫīr-i dehre çeşm-i cādūsun 10. bu gün ebleh-firībāne edālarla hele zāhid yine rūbāh-veş ber-dūş etmiş delḳ-ı sālūsun 11. zevālin fehm edenler devlet-i yek-rūze-i çarḫıñ verir mi daḫme-i Efrāsiyāba hetk-i nāmūsun 12. olur ser-şār-ı cām-ı ġaflet-i eyyām maġrūru bu bezm-i devletiñ hīç görmedik rind-i dehen-şūsun 13. meşām-ı cānı Nāşid yāsemenzār-ı cinān eyler eger bir kerre öpsek gerden-i ṣāf-ı semen-būsun 74. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. füzūndur fitne-i ḫaṭṭı şikenc-i dām-ı gīsūdan müeṯṯirdir nigāh-ı nīze-bāzı tīġ-ı ebrūdan 2. ṭururken bir nihāl-i tāze-resdir ḳadd-i mevzūnu ḫırāma gelse biñ nāz ile yoḳdur farḳı āhūdan 3. dil-i maḥrūre bür’üs-sā‘adır yek-būse-i la‘li gelir sıḥḥat dil-i bīmāre gāhī bir içim ṣudan 4. baṣīretle baḳılsa nāzikāne perdedir ‘aynek kühen-sālāne yoḳdur ḳıl ḳadar farḳı tarāzūdan 5. döküldükçe ruḫ-ı pür-tābı üzre zülf-i şeb-rengi gül-i üşküfte gūyā feyż-yāb olmaḳda şebbūdan 6. merām üzre daḫi bir luṭfa maẓher olmadıḳ ḥālā niçe gūne cefālar gördük ol şūḫ-ı tenüg-ḫūdan 74. A: 46b, B: 59a, C: 59a,D: 63b, E: 51b. 154 Ömer ZÜLFE 7. ṣunup bir kerre la‘l-i ḫāl-dārın seyr et esrārı geçirdi ser-te-ser mest-i nigāh-ı ‘aşḳı dārūdan 8. ṣaf-ı müjgān-ı çeşm-i mesti ṣan ceyş-i Hülāgūdur geçer şehr-i derūnu urmaġa Derbend-i Bakūdan 9. nesīm-i ṣubḥ esip semt-i ser-i kūyundan ol şūḫuñ meşām-ı cānı ṭa‘ṭīr etdi müşg-i nāf-ı ḫōş-būdan 10. dürūġ-ı bī-me’ālin zīver-i gūş-ı ḳabūl etme tefaḥḥus etme ḥāl-i ‘āşıḳı aġyār-ı bed-gūdan 11. hemān sen inkisār-ı ehl-i dilden iḥtirāz eyle taḥaṣṣun mümkin olmaz tōp-ı āha bürc ü bārūdan 12. n’ola zīnet verirse Nāşidā aṣdāf-ı mażmūna ki her bir mıṣra‘-ı bercesteniñ yoḳ farḳı incūdan 13. eden pür-gū şehen-şāh-ı cihānıñ nuṭḳudur ḫāmeñ Ḫudā ḫōşnūd ola ol şāh-ı ẕī-şān-ı melek-ḫūdan 75. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün 1. bir dīdeniñ ki behresi yoḳ eşk-i nābdan beñzer o ‘ayn-ı ḫuşke ki yoḳ feyżi ābdan 2. gūyā derūn-ı ābı ḳamer cilve-gāh eder gördükçe ‘aks-i rūyunu cām-ı şarābdan 3. her bir nigāh-ı mesti verir başḳa bir ṣafā bīdār olunca dīde-i maḫmūru ḫvābdan 4. ḫaṭ geldi ġayrı ṣafḥa-i ruḫsār-ı dilbere bulduḳ viṣāli mes’elesin biz kitābdan 75. 7b geçirdi: içirdi D. 12a aṣdāf: eslāf D. A: 47a, B: 59b C: 60b. D: 64a, E: 52a. 155 Nâşid ve Dîvânı 5. ruḫsārı üzre ḫāl degildir ol āfetiñ ber-ceste bir şerer dil-i pür-ıżṭırābdan 6. aldanma pek de saḳf-ı serā-yı bülendiñe ‘ibret gözüyle añla zevālin ḥabābdan 7. ey dīde bāde gibi aḳıt ṭurma eşkiñi ey sīne sen de yanmaġı ögren kebābdan 8. Nāşid cenāb-ı ḥażret-i İḥyā Efendiye eyle naẓīre ḫāme-i rengīn-cevābdan 9. evṣāf-ı ẕātı ‘ālem-i ‘irfānı pür ḳıla dā’im zebān-ı midḥat-i her şeyḫ ü şābdan 76. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. çün devādır vaḳt-i germ-i tebde her bīmāre ṣu teşne-gān-ı çeşme-sār-ı ‘aşḳa ver bir pāre ṣu 2. tāri-i şebde ḫayāl-i kākülüñle aġlasam olur idi ḥalḳa-i mevc-i sirişkim ḳare ṣu 3. ḥasretiñle olmada eşk-ābe-i çeşmim revān çıḳmada fısḳıyye-i dilden iki fevvāre ṣu 4. tāb-ı ṣahbādan ‘araḳ-rīz olsa la‘liñ der gören ṣanki ḳudretden sepilmiş dāne-i gül-nāre ṣu 5. zaḫm açarken ḫançer-i ġamzeñle ṣunma la‘liñi ey ṭabībim çün mücerrebdir götürmez yāre ṣu 5. ihtizāz-ı ḳāmet-i dil-cūsunu seyr eyleyen ẓann eder kim aḳdı gūyā cānib-i gülzāre ṣu 76. A: 47a, B: 59b, C: 59b, D: 64b, E: 5aa. 5b sunma: verme A. 156 Ömer ZÜLFE 6. kec-nigāh eylerse ‘uşşāḳ-ı felāket-dīdeye dīde-i aġyāre insin yā İlāhī ḳare ṣu 8. ‘aks-i ruḫsārıñ düşelden ṣanma kim cūşān olur mā’il oldu ḥüsnüñe feryād eder hem-vāre ṣu 9. ḫayret-i ‘aşḳ ile giryān olma Nāşid ḳıl ḥaẕer çünki mādan oldu derler raḫne-i dīvāre ṣu 77. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. begenmezlerse ḳadd-i yārı ẓannetme ḫaleldir bu atarlar seng-i ṭa‘nı naḫl-i pür-bāre meṯeldir bu 2. ‘aceb mi ḫançer-i bürrānı yol vermezse aġyāre dolaşma mū-miyān-ı dilberi bir ince beldir bu 3. dehānından söz açma noḳṭa-i mevhūmu münticdir ḳarışma baḥṯ-i zülf-i yāre bir ṭūl-ı emeldir bu 4. mevā‘īd-i viṣāliyle beni dil-şād eder ammā döner va‘dinden ol māh-ı felek-ḫū muḥtemeldir bu 5. n’ola būs etse rindān bādeden evvel leb-i yārı esās-ı şevḳı tecdīde mücerrebdir temeldir bu 6. meded her gördügüñ bīgāne-i nādāna yüz verme müsellemdir ki şān-ı devlet-i ḥüsne ḫaleldir bu 7. ḥicāb etme hücūm-ı naẓreden destiñ niḳāb etme baḳarlar pençe-i ḫurşīd olursañ daḫi eldir bu 8. ḥaḳāretle naẓer ḳılma ḥaẕer ḳıl derd-mendāne bu ṭarz-ı ḫāṣı meşk et ḫayli ṭavr-ı bī-bedeldir bu 77. 8b hem-vāre: bīmāre A. A: 47b, B: 60a, C: 60a, D: 65a, E: 52b. 157 Nâşid ve Dîvânı 9. n’ola ‘arż etse Nāşid nükte-perdāzān-ı ma‘nāya zemīn-i tāzede bir bī-bedel ra‘nā ġazeldir bu 78. mefā‘ilün fe‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün 1. söz olmaz ol gül-i bāġ-ı cemāle ṭoġrusu bu nihāl-i ḳaddi erişmiş kemāle ṭoġrusu bu 2. meşām-ı cānımı ṭa‘ṭīr ederdi būy-ı ‘abīr gelince kākülü her şeb ḫayāle ṭoġrusu bu 3. raḳībe eyler ise ḫōş mu‘āmele cānān sebeb olur bu edā infi‘āle ṭoġrusu bu 4. teḥammül eyleyemem zūr-ı bāzū-yı ‘aşḳa ṣununca destini bir kez düvāle ṭoġrusu bu 5. merām-ı ‘āşıḳı yek-naẓrede eder tefhīm o ġamze yer mi ḳor aṣlā su’āle ṭoġrusu bu 6. şu rütbe eyledi tenfīr Nāşidā ḳalbim ki dilde ḳalmadı ḫvāhiş viṣāle ṭoġrusu bu 79. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. zāhidiñ hep sa‘y ile taḥṣīli olmuş ‘aksine olmamış vāḳıf kitāb-ı ‘aşḳıñ evvel dersine 2. ḫāk-pāyiñ būsa geldikçe raḳīb-i küştenī pāy-ı istiġnāyı vur dönsün dehānı persine 78. A: 47b, B: 60b, C: 60b, D: 65a, E: 53a. 3a eyler: etmez A: , hoş: keç A: . canan: dildār C. A: 48a, B: 60b, C: 60b, D: 65b, E: 53a. 2b persine : tersine A: B: C. 79. 158 Ömer ZÜLFE 3. ‘āşıḳıñ ḥaḳḳında bir ‘aksi şehādet eylemiş bindirirler vā‘iẓi ẓannım efendi tersine 4. aç gözüñ diḳḳatle baḳ ne fitneler iḥdāṯ eder çeşm-i mest-i ḫvāb-ālūdun yine almış sine 5. destini öpmek degil bir kez o bī-raḥm āfetiñ dāmenin vermez henūz bir kerre ruḫsat lemsine 6. nārvendir ḳaddi gūyā yāsemendir gerdeni berg-i güldür rūyu beñzer gūşı berg-i mersine 7. Nāşidā vāḳıf degil remz-i fünūn-ı ‘aşḳa hīç zāhidiñ hep sa‘y ile taḥṣīli olmuş ‘aksine 80. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ḫaṭā eyler düşen sevdā-yı zülf-i ‘anber-efşāne anıñ-çün çāk-çāk-i ḥayret olmuş sīne-i şāne 2. ḫayāliñdir muṣavver levḥ-i dīvārında ser-tā-ser ḳuraldan ṣaḥn-ı sīnem üzre şāh-i ‘aşḳ kāşāne 3. Nihāvendī yine bir şūḫuñ oldum beste-i zülfü ki gitdi naġme-i evc-i kemāl-i ḥüsnü Kāşāne 4. temāşā-yı cemāl-i bāġ-ı rūy-ı yārı seyr eyle saña bī-hūde zāhid ḳaṣd-ı gül-geşt-i temāşā ne 5. olur tā ḥaşre dek cem‘iyyet-i ḫāṭırdan āzāde düşen bir kerre ḳayd-ı ḥalḳa-i zülf-i perīşāne 6. amān gözden düşürme luṭf edip ey merdüm-i çeşmim nigāh-ı merḥamet ḳıl ḥasretiñle eşk-pāşāne 80. A: 48a, B: 61a, C: 61a, D: 66a, E: 53a. 1b ḥayret: ḥasret A. 159 Nâşid ve Dîvânı 7. dürūġ-ı maṣlaḥat-āmīzdir nāfiẕ olan Nāşid zemāne ḫalḳına ‘arż-ı ma‘ārif şi‘r ü inşā ne 81. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. düşünce ṭurra-i şeb-gūnu ruḫsār-ı semen-sāya gül-i ṣad-berge gūyā berg-i sünbüldür ṣalar sāye 2. olunca ẕerre deñli maẓher-i elṭāf-ı Sübḥānī tecellī-gāh olur bir naḫl-i kūhī çeşm-i Mūsāya 3. emīn olsa ‘aceb mi fitne-i çeşminden ebrūsu olur elbetde mer‘ī ḫāṭır-ı ḫvīşān ü hem-sāye 4. yeter āzürde-i emvāc-ı baḥr-i ḥayret olmuşdur n’ola merbūṭ olursa keştī-i āmāl mersāya 5. ḥaḳīḳat-bīne timṯāl ‘ālemin seyr etdirir gūyā düşünce rūy-ı mir’āt-ı zemīne ṣūret-i sāye 6. nigāh-ı çeşm-i kāfir-mācerāsı menba‘-ı fitne ṭutuldu murġ-ı dil zünnār-ı zülf-i şūḫ-ı tersāya 7. bu naẓmı Vehbī-i mu‘ciz-deme ‘arż eyle kim Nāşid müşākildir kefinde ḫāmesi ṯü‘bān-ı Mūsāya 82. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ruḫ-ı gül-rengi üzre zülf-i ‘anber-bārı seyr eyle riyāż-ı behcet içre ya‘nī sünbülzārı seyr eyle 2. beyāż-ı ṣafḥa-i kāġıda gūyā noḳṭa-i zerdir kenār-ı gerdeninde tügme-i zer-ṭārı seyr eyle 81. 82. A: 48b, B: 61a, C: 61a, D: 66a, E: 53b. A: 48b, B: 61b, C: 61b, D: 66b, E: 53b. 160 Ömer ZÜLFE 3. olur her ḳaṭre-i gül-bīzi lü’lū-yı yem-i behcet ‘araḳ-rīz-i ḥicāb olduḳça gül-ruḫsārı seyr eyle 4. geçer her bir nigehde tā verā-yı cāne dek işler ḫadeng-i sīne-sūz-ı ġamze-i mekkārı seyr eyle 5. olur her ihtizāz-ı nāzı reşk-i ‘ar‘ar-ı cennet amān ol serv-i bāġ-ı ‘işvede reftārı seyr eyle 6. ṭuṭuşduḳça o şūḫuñ pençe-i ‘aşḳıyla cān ü dil miyān-ı ġālib ü maġlūbda peygārı seyr eyle 7. miyān-ı meclis-i işrāḳıyān-ı ‘aşḳa dāḫil ol zebān-ı nāṭıḳa mevhūm iken güftārı seyr eyle 8. gözüñ aç ‘aynek-i itḳān ile baḳ nüsḫa-i kevne verā-yı perde-i eşyādaki esrārı seyr eyle 9. cenāb-ı ḥażret-i Tevfīḳa ‘arz et Nāşidā şi‘riñ naẓīre-senc olursa ṣan‘at-ı eş‘ārı seyr eyle 83. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. sebeb olsa ‘aceb mi ol perīniñ yādı feryāde ki yoḳdur meyli aṣlā bu dil-i ġam-zādı āzāde 2. o şāh-ı mülk-i ‘işve ḳatl-i ‘ām edip Hülāgū-veş çevirdi devlet-i ḥüsnünde ‘adl ü dādı bī-dāde 3. yıḳar yek-cünbiş-i ebrū ile ma῾mūre-i ḳalbim olur nīm-i nigāh-ı luṭfu ammā bādī ābāde 4. kesip bir tīşe ile kūhı cūy-ı şīr aḳıtmışdır olunca rehber-i ‘aşḳ-ı mecāzī hādī Ferhāde 83. A: 48b, B: 61b, C: 61b, D: 67a, E: 54a. 4a kūhı cūy-ı şīr : gevher-i cūlar A. 161 Nâşid ve Dîvânı 5. ġurūr ehli bulur elbet cezāsın gāh dünyāde ḥavāle etmedi ḳahr-ı İlāhī ‘Ādı mī‘āde 6. kesel gelse cefādan ġamze-i ḫūn-ḫvārına yārıñ ḳafādan gönderir ol kākül-i ḫam dādı imdāde 7. bulurdu meslek-i şeh-rāh-ı semt-i kūy-ı maḳṣūdu eger bir mürşid olsa Nāşid-i nā-şādı irşāde 84. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ebruvān-ı yārı beñzetdim kemānıñ şekline bir baḳışda yā hilāl-i āsümānıñ şekline 2. sīne-i ‘uşşāḳa atılmaḳda ṭarf-ı ġamzeden beñzer ol müjgān tīr-i cān-sitānıñ şekline 3. anda ẓāhirdir dem-ā-dem lekke-dārī-i kelef māhı teşbīh eylemem ol ḥüsn ü ānıñ şekline 4. fikr-i dūr-ā-dūr-ı zülfüñ eyleyip cism-i nizār döndü mūsīḳāre yāḫod mū-miyānıñ şekline 5. ġamze-i ḳattāli yüz biñ ḳan edip her laḥẓada girdi çeşm-i mesti bir ṣāḥib-ḳırānıñ şekline 6. bunda iṯbāt-ı ‘adem var anda iṯbāt-ı vücūd beñzedirsem cevher-i ferdi dehānıñ şekline 7. ‘aks-i rūy-ı yārı gör cām-ı şarāb-ı nābda beñzer ol mir’ātda kim mihr-i cihānıñ şekline 8. olmadan ḫūn-ı cigerle dem-be-dem ālūde-ḫūn pençe-i ġamzeñ girer reng-i ḥınānıñ şekline 9. Nāşidā etdim ḫaṭā tīri ṭoḳundu sīneme ebruvān-ı yārı beñzetdim kemānıñ şekline 84. A: 49a, B: 62a, C: 62a, D: 67a, E: 54a. 162 Ömer ZÜLFE 85. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. kemān olmaz cihānda ol perīniñ ebruvānınca bulunmaz nāfe-i müşg-i Ḫoten hīç gīsuvānınca 2. görünce ḫāne-i āyīnede dildārı ẓann etdim tamām oldu muṭābıḳ mihr ü māhıñ iḳtirānınca 3. gümüş āyīne üzre gūyiyā bir deste sünbüldür dökülmüş gīsuvān-ı ‘anberīni tā miyānınca 4. maḥall-i diḳḳat-i neẓẓāredir pek ṣarf-ı ẕihn eyle bulunmaz nükte-i ser-beste hīç yārıñ dehānınca 5. nesīc-i tār ü pūdı pertev-i feyż-i tecellīdir metā‘-ı ḥüsnüne olmaz behā cevher girānınca 6. o şūḫuñ ḳan içermiş dem-be-dem çeşm-i siyeh-mesti içeydim ben de cām-ı la‘lini bir kerre ḳanınca 7. üzüldü rişte-i zer-tār-ı ‘ömrü ‘āşıḳ-ı zārıñ yetiş gel ey ṭabīb-i derd-i ‘aşḳ vaḳt ü zemānınca 8. ġubār-ı pāyı kuḥl-ı dīde-i ehl-i baṣīretdir deger bir ẕerre-i nāçīzi çarḫıñ İṣfehānınca 9. ser-ā-pā dāġ-dār-ı ġayret etdim Nāşidā sīnem raḳīb-i kāfiri gördükde cānım yandı yanınca 86. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. bir şehiñ kim bende-i fermānıyım ṣaġdan ṣaġa ol gülüñ hem bülbül-i nālānıyım ṣaġdan ṣaġa 85. 86. A: 49a, B: 62b, C: 62b, D: 67b, E: 54b. A: 49b, B: 62b, C: 62b, D: 68a, E: 55a. 163 Nâşid ve Dîvânı 2. hem yolunda ḫāk-sār-ı pāy-ı esb-i nāzıyım hem ġubār-ı gūşe-i dāmānıyım ṣaġdan ṣaġa 3. minnet etmem çarḫ-ı çep-endāza hīç şimden-geri ol şehiñ mev‘ūd-ı ṣad-iḥsānıyım ṣaġdan ṣaġa 4. hem-sülūk-i vādi-i Mecnūn-ı ‘aşḳım ey göñül deşt-i ‘aşḳıñ bī-ser ü sāmānıyım ṣaġdan ṣaġa 5. dām-ı gīsūdan remīde eylemem murġ-ı dili çün esīr-i ṭurra-i pīçānıyım ṣaġdan ṣaġa 6. dest-i luṭf u himmetiñ ermezse ‘ömrüm varı ger rāh-ı derd ü miḥnetiñ üftānıyım ṣaġdan ṣaġa 7. Nāşidā yek-mūy-ı zülfü genc-i Ḳārūnı deger bir şehiñ kim bende-i fermānıyım ṣaġdan ṣaġa 87. mefā‘ilün mefā‘ilün mefā‘ilün mefā‘ilün 1. görüp ol serv-ḳaddi nīm-ten sebzīn ḳabālarla ser-i kūyunda ‘uşşāḳı yeler bād-ı ṣabālarla 2. unutduñ ḫayli demdir bendeñi ey āşinā-düşmen muḳaddem gerçi gāhī yād ederdiñ merḥabālarla 3. derūn erbābı almaz bir pula zer-beft ü dībāyı ḥaḳīḳat dūşını tezyīn edip sāde ‘abālarla 4. olur āḫir tehī ceyb-i ümīdi pūc-maġzānıñ edip isrāf naḳd-i fikri bī-hūde hebālarla 5. ḳalır encām-ı kārı kāse-i āmāli bī-māye edip iẓhār-ı ṯervet nā-becā dest-i cabālarla 87. 3b mev‘ūd-ı ṣad: müstaġraḳ-ı A. A: 49b, B: 63a, C: 63a, D: 68a, E: 55a. 164 Ömer ZÜLFE 6. olursun her zemān āzürdesi bir āfetiñ Nāşid nedir derdiñ seniñ bu bī-vefālar dil-rübālarla 88. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ser-i kūyunda etdim cebhemi her sūde fersūde ki naḳş-ı seng-i rāhı yerler etdi rūde ebrūde 2. o meh-rū ṣafḥa-i rūyunda ṣaḥ şekli edip zülfüñ rüsūm-ı cevri iş‘ār eylemiş her mūde fermūde 3. seniñ etdikleriñ ‘uşşāḳa ey şūḫ-ı vefā-düşmen ne Cengiz etdi ne Derbend-i Bakūde Hülāgū de 4. n’ola ben nāle eylerken raḳīb āh etse de farżā ki bülbül nāle eylerken öter bī-hūde tīhū de 5. yine ẓannımda bir güllü żiyāfet-gāhdan çıḳmış girībān-ı libāsı zāhidiñ ālūde pālūde 6. şerār-ı dūzaḫı beldār çiçekli cāme ‘add etsin metā‘-ı seyyi’ātı etdiren peymūde ṭamude 7. eger inṣāf olunsa Nāşidā göñlümce āfetdir ki resm-i şīve cümle ol ḳad-i dil-cūde mevcūde 89. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. o şūḫuñ ḥüsn ü ānı bī-bedeldir ḥadd-i ẕātında müsellem ṭarz ü ṭavrı bir güzeldir ḥadd-i ẕātında 2. dehān-ı tengi ġāyet diḳḳate muḥtāc mebḥaṯdır ‘adem iṯbātı ammā bī-cedeldir ḥadd-i ẕātında 88. A: 50a, B: 62b, C: 63a, D: 68b, E: 55a. 4b tīhūde: bī-hūde D. A: 50a, B: 63b, C: 63b, D: 69a., E: 55b. 89. 165 Nâşid ve Dîvânı 3. ṭolaşma fikr-i dūr-ā-dūr-ı sevdā-yı ser-i zülfe nihāyetsiz o bir ṭūl-ı emeldir ḥadd-i ẕātında 4. kesilmez ḳīl ü ḳāl-i vaṣfı ġāyetle muḫayyeldir miyān-ı nāziki bir ince beldir ḥadd-i ẕātında 5. ṭayanma seyl-i iḳbāle cihāne istinād etme esās-ı ḥādiṯātı bī-temeldir ḥadd-i ẕātında 6. ḫumārı der-ḳafādır neşve-i ṣahbā-yı dehriñ hem sürūruñ āḫir encāmı keseldir ḥadd-i ẕātında 7. degildir intiẓām-ı ṯervet-i ‘ālem devām üzre niẓāmı kā’inātıñ der-ḫaleldir ḥadd-i ẕātında 8. kitāb-ı ḥüsn-i yārı şerḥe bir ta‘rīf-i ḥaddīdir bu bir ṭarḥ-ı ḫōş-āyende ġazeldir ḥadd-i ẕātında 9. ḳuṣūrun görmedik Nāşid o māh-ı ‘ālem-ārānıñ müsellem ṭarz ü ṭavrı bir güzeldir ḥadd-i ẕātında 90. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. baḳ o şūḫuñ şu‘le-i ruḫsār-ı āteşnākine evc-i ṣabrıñ verdi āteşler yine eflākine 2. iki meh gördüm yine germ-ābede ḫalvet-nişīn var ṣıcaġı derler ammā ḳorḳarım dellākine 3. dest-i cevriñle ḳatı bī-dādlıḳ etdiñ yine şāh-ı ḥüsnüm ‘āşıḳıñ baḳ sīne-i ṣad-çākine 4. būse-i la‘liñle ifṭār eylemek ister ḫabīṯ baḳma luṭf eyle raḳīb-i kāfiriñ imsākine 5. ölçüsün almaḳda her demde dehān-ı dilberiñ nice reşk etmez dil-i āşüftegān imsākine 90. A: 50b, B: 63b, C: 64a, D: 73a, E: 56a. 166 Ömer ZÜLFE 6. giryenāk iken tesellī ābı sūd etmez baña bu miṯil ıslanmışıñ āb-ı maṭardan bāki ne 7. bir zemānlar eylemişken ḫāṣ-ı ḥüsnü iltizām ḳaṣdı ẓannım şimdi aġyārıñ viṣāl emlākine 8. ḳorḳarım āyīne-i nāmūsuna toz ḳondurur urmasın bīgāne el dāmān-ı nāz-ı pākine 9. bir nigāh ile ṭuyar elbetde ḫāṭır-ḫvāhımı āferīnler Nāşidā ol āfetiñ idrākine 91. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. geçersin taḫt-gāh-ı şevkete şāhāne māhāne nigāh-ı re’fet eylerseñ eger devrāne mevrāne 2. olur taḫt-ı behiştiñ pādişāh-ı kişver-ārāsı ‘ināyet eyleyenler luṭf ile cīrāne mīrāne 3. edersin reh-neverdān-ı ġamı pāmāl-i ceyş-i ḫaṭ çıḳarsañ ‘arṣa-i ḥüsn içre sen ey dāne meydāne 4. yine te’ṯīr-i nār-ı ‘aşḳı erbāb-ı ḳulūb añlar nice inhā eder sūz-ı dilin pervāne mervāne 5. gören der zīr-i ruḫsārında cām-ı la‘l-i mey-gūnu sarāy-ı ḥüsn içinde muttaṣıl külḫāne mülḫāne 6. burardı nāfe-i āhū-yı deşt-i kişver-i Çīni perīşān-sāz olunca zülf-i ‘anber-dāne merdāne 7. ṣaḳın ser-şārı olma neşve-i ma‘cūn-ı iḳbāliñ ḳo anı dest-i inṣāf ile perhīzāne mīzāne 91. 9b āfetiñ: āteşīn B: C: D. A: 50b, B: 63a, C: 64a, D: 73b, E: 56a. 167 Nâşid ve Dîvânı 8. hele her kürsī-i ṣadrıñ gerekdir Nāşid erbābı münāsib cāy-gāh olsun mu hīç şeyḫāne meyḫāne 92. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. nice setr etseler mihr-i ḫulūṣum ittifāḳ üzre olur nūr-ı ṣadāḳat müncelī ẓulm-i nifāḳ üzre 2. seni cān ile sevdimse güneh-kār olmadım ‘ömrüm nedir cürmüm bütün hep cümle ‘ālem bu siyāḳ üzre 3. hevā-dārān-ı deşt-i ‘aşḳı teftīş eyledim bir bir olurmuş muttaṣıl tā Ḳayṣa dek bu ittisāḳ üzre 4. görürsün ey ḫayāl-i dil-rübā gel ḫāne-i ḳalbe ki her bir revzeni nāẓır feżā-yı iştiyāḳ üzre 5. ḫaṭıñdan feyż alıp ‘aks-i ruḫuñ ger düşse ṣahbāya açılmış bir gül-i ṣad-berg olur sebzīn ṣāḳ üzre 6. çıḳar bir ince yoldan şāh-rāh-ı kūy-ı maḳṣūde miyān-bendin eger ḥall eylesek yāriñ vifāḳ üzre 7. ḳurulmuşdur leṭāfetle binā-yı ḥüsn-i dil-cūsu o çār-ebrū büt-i ‘ālem-pesendiñ ṭāḳ ṭāḳ üzre 8. çemenzāre döşenmiş sünbül-i sīrāb olur gūyā düşünce kākülü ḫaṭṭ-ı nev-i ruḫsār-ı āḳ üzre 9. görüp biñ nāz ile dil-keş-ḫırām-ı ḳadd-i cānānı ḳalır ḥayretde her bir servi bāġıñ yekke sāḳ üzre 10. baña bu mıṣra‘-ı berceste kāfīdir hele Nāşid olur nūr-ı ṣadāḳat müncelī ẓulm-i nifāḳ üzre 92. A: 51a, B: 64b, C: 64b, D: 74a, E: 56b. setr: şer B. 168 Ömer ZÜLFE 93. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. sünbül-i kākülüñü ḳoyma sifāl-i fesine müşg ü ‘anber ṭaġıt ‘ömrüm yine pīş ü pesine 2. muṭribiñ gerçi ki her ṭavrına dil mā’il olur līk ġāyetle göñül düşdü müeṯṯir sesine 3. ‘āşıḳıñ bende-i dīrīni unutma kerem et merḥamet ḳıl meded ey şāh-ı cihān bī-kesine 4. ne bilir mes’ele-i ‘aşḳ mezāyāsını ol vā‘iẓiñ böyle ‘aceb daḫl ü ta‘arruż nesine 5. n’ola yāḳūt-ı leb-i yāre göñül mā’il ise meyl eder ehl-i ṭabī‘at tuḥafuñ enfesine 6. tāze tāze nice bāzīçeler iḥdāṯ eyler mā’il olmaḳ ḳatı güçmüş güzeliñ nev-resine 7. Nāşidā ḳadr-i metā‘-ı hüneri müdrik olan raġbet etmez felegiñ eski yeşil aṭlesine 94. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. cümle ῾ālem ῾āşıḳ olmuşken o ḳaddi ῾ar῾ere var mıdır bir kimse hīç hüsnünde anıñ ber-bere 2. zülfüne dil-besteyim bir ser-tırāşī āfetiñ ḥalḳa-i āġūşa alsam āh gelsem berbere 3. ṣaf çekip müjgānı olmuş ṣan müheyyā-yı cidāl ebruvānı çün kemān-ı fitne vermiş ser sere 93. 94. A: 51a. Şefḳat: Teẕkire: 299. s.; Es῾ad: Bāġçe-i Ṣafā-endūz: 167. s.; Silāḥdār-zāde: Teẕkire: 254. s. 169 Nâşid ve Dîvânı 4. çün marīż-i ῾aşḳa lāzımdır münāsible devā zāhide ṯa῾leb gerek rindāne meyle ġarġere 5. olmadı meyl etmedi bir kerre semt-i ῾āşıḳa āhlar te’ṯīrden ḳaldı o ḳalbi mermere 6. ṭıfl-ı bāzī-meşrebe dil verme müşkildir hele ῾āşıḳın rüsvāy eder dilber olunca farfere 7. belki ḥāliñ ῾arż eder ḫāk-i der-i cānāneye bād-ı āhı Nāşidā terfīḳ ederseñ ṣarṣere 95. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün 1. etdikçe o meh ‘āşıḳına nāz ü niyāzı meftūnu olur görse idi Şeyḫ Niyāzī 2. Leylī gibi mümtāz olalı ḥüsn ile ol meh gezdirmede ‘uşşāḳına ṣaḥrā ile yazı 3. daḫl etmez idi ‘āşıḳına ol şeh-i ḥüsnüñ verseydi eger zāhide gāhīce piyāzı 4. cevr ile çekelden o bütüñ germ ile serdin farḳ edemez ‘uşşāḳı zemistān ile yazı 5. vermek mi diler leşker-i ‘uşşāḳa mevācib ol nev-ḫaṭım etmiş yine bu hafta da yazı 6. ey naḫl-i berūmend-i çemenzār-ı melāḥet aġyār-ı denī-ḫilḳate hīç eyleme yazı 7. iḳbāl-i cihān naḳş-ı ber-āb olduġun añlar bir kerre gören vaḳ‘a-i Maḥmūd ü Ayāzı 8. mānend-i ḳalem ṭoġruluḳ etmekde yolundan Nāşid n’ola vaṣfında yazarsa nice yazı 95. A: 51b, B: 65a, C: 65a, D: 74b, E: 56b. 170 Ömer ZÜLFE 96. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. o şūḫuñ muṣḥaf-ı ḥüsnünde seyr et sırr-ı āyātı yüzün döñdürse ol meh her gören der oldı ay ātī 2. ġubār-ı reh-güzārı ‘ıṭrnāk eyler meşāmātı eger cevlān ederse kūy-ı dilberde meşām atı 3. bilir meydānda erbāb-ı hüner ehl-i kemālātı hemān sen fāris ol da bir de isterseñ kem al atı 4. beyāż-ı gerden-i cānānede seyr eyle şāmātı bulunmaz bir naẓīri cümle gezseñ arż-ı Şāmātı 5. Ẓahīr-i Fāryābī-veş bilirseñ de maḳāmātı müreccaḥdır yiñe fehm eylemek remz-i Maḳāmātı 6. gözünde fitne-engīz oldu şöyle sürme ḥālātı ki her bir naẓrede icrā eder yüz biñ meḥālātı 7. ṣaḥīḥ olmazsa erbāb-ı dürūġuñ ger ḥisābātı meṯeldir kim döner Baġdāddan yañlış ḥisāb atı 8. hüner erbābınıñ destinde sen kem görme ālātı hemān bu çeşm-i inṣāf ile farḳ eyle me’ālātı 9. güzel cem‘ eylediñ Nāşid cinās ile ḫayālātı zemīn-i tāzede bu rütbede oynar ḫayāl atı 97. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. cihānda var mı görmüş böyle bir şūrīde cānānı nice meyl eylemez gördükde inṣāf eyle cān anı 96. 97. A: 51b, B: 65a, C: 65a, D: 74b, E: 57a. A: 52a, B: 65b, C: 65b, D: 75a, E: 57a. 171 Nâşid ve Dîvânı 2. muḳābil olsa ol māha olur zā’il perī şānı ḫuṣūṣan dökse rūy-ı alına zülf-i perīşānı 3. bulunmaz böyle ṣūret ṭayy ederseñ cümle ezmānı leṭāfetde naẓīrin görmemişdir kimse ez-Mānī 4. ederdi zülfüne dil-beste görse āl-i Sāmānı perīşān etmeseydi cevr ile ger naḳd-i sāmānı 5. eger süzseydi yüz biñ nāz ile ol çeşm-i şāhānı ederdi ‘aşḳınıñ āvāresi bī-şübhe şāhānı 6. girerdi belki dest-i şevḳe bir kez ṭarf-ı dāmānı eger mümkin olaydı ṣayda yüz biñ dāne dām anı 7. yerinde hep esās-ı ḳaṣr-ı ḥüsnüñ cümle erkānı ser-ā-pā cāme-i endāmı ḥaḳḳā zīb ü fer kānı 8. görünce şeb-çerāġ-ı ḥüsn-i dilberde o tābānı meh-i nev reşk ile āteş olup ḳaldırdı tabanı 9. eger bir kerre görseñ Nāşid-i bīmār ü nālānı kemāl-i ża‘f-ı hecriñ eyledi mānend-i nāl anı 98. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. tā-be-key bu cevr ü istiġnā efendim tā-be-key dāġlardan başḳa sīnemde açıldı nice key 2. ‘aşıḳ-ı dil-ḫasteniñ ey āfet-i düşmen-vefā āteş-i cān-sūzuna ṭāḳat gelir mi hem-çü ney 3. çār-sūy-ı sūd-ı ‘aşḳıñda raḳīb-i kesmeḫar naḳd-ı cānın nev-metā‘-ı vaṣla etmiş gibi pey 4. meşrebinden döndürür ṣōfi-i daḫḫāli hele dest-i sāḳīde dönerken sāġer-i rengīn-i mey 98. A: 52a, B: 66a, C: 66a, D: 75b, E: 57b. 172 Ömer ZÜLFE 5. Nāşidā eyler pesendīde kemāl-i naẓmıña görse şi‘r-i āb-dārıñ fāżıl-ı meşhūr-ı Rey 99. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. öper yoḳ dāmen-i zülfüñ dehān-ı şāneden ġayrı eliñ būs eylemiş yoḳ sübḥa-i ṣad-dāneden ġayrı 2. çemenzār-ı ḥaḳīḳat seyrine göz lāzım ey ‘āşıḳ ne görsün kūr-çeşmān sebze-i bīgāneden ġayrı 3. temāşā eyledim ma‘nāda cevlān-gāh-ı Mecnūnu ayaḳ baṣmış yoḳ ol vādīde ol dīvāneden ġayrı 4. hemān bir dāsitān-ı Rüstemi tażmīndir yoḫsa merām-ı şā‘ir-i Ṭūsī nedir efsāneden ġayrı 5. niçin pinhān edersin söyle ḫāliñ zīr-i zülfüñde ne ḳaṣdıñ ey tenüg-ḫū ḫalḳa dām ü dāneden ġayrı 6. cenāb-ı rinde fetḥ-i bāb olur mu ġayrı medḫalden penāhı var mı āyā hīç der-i meyḫāneden ġayrı 7. ṭutulduñ çünki tār-ı perçem-i müşgīn-i cānāne ṣaḳın ey murġ-ı dil çıḳma ṣaḳın ol lāneden ġayrı 8. yine taṭvīl-i baḥṯ-i sāde-rūyān eylediñ artıḳ uṣandıḳ vā‘iẓā bu vādi-i şeyḫāneden ġayrı 9. geçer çeh çehle vaḳti bülbülüñ şā‘irleriñ sözle yanar yoḳ şem‘-i bezm-i yāre hīç pervāneden ġayrı 10. bu naẓm-ı pāki Nāşid Vehbī-i üstāde ‘arż et kim nice ġarrā ḳaṣīde söylemiş Ṭannāneden ġayrı 99. A: 52b, B: 66a, C: 66a, D: 75b, E: 57b. 173 Nâşid ve Dîvânı 100. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. dāmenin devşirdi çün zülfün perīşān eyledi leff ü neşriñ resmin ol meh-rū nümāyān eyledi 2. zāhid olmuşken kitāb-ı ‘aşḳı inkāre muṣırr āyet-i ḥüsnüñ görüp tecdīd-i īmān eyledi 3. şehr-i dil yaġmasına teslīṭ edip müjgānını ṣan Hülāgū leşker-i Tatara fermān eyledi 4. nice ‘āşıḳ ḳalmasın ḥayretde ṣāḥib-‘aḳl iken sīne-i ṣāfın açıp mir’ātı ḥayrān eyledi 5. merdüm-i ‘aynım seniñ etdikleriñ ‘uşşāḳıña ne melekler gökde ne ḫod yerde insān eyledi 6. manṣıb-ı ezhārı ibḳā eyleyip sulṭān-ı gül geçdi taḫt-ı gülşene tertīb-i dīvān eyledi 7. dāġ yaḳdı reşk-i ruḫsārıyla lāle sīneye çeşm-i mestiñ gördü nerkis ṣarf-ı im‘ān eyledi 8. ḳaṣḳatı ḳaldı görüp şimşād ü ‘ar‘ar ġıbṭadan nāz ile gülşende yārım çün ḫırāmān eyledi 9. bir baḳışda eyleyip āvāre-i ṣaḥrā-yı hūş her ne etdiyse baña ol çeşm-i fettān eyledi 10. dāġ üzre dāġ açdı sīne-i sūzānıma ey gözi ḫūnī gözüñ ḳan üstüne ḳan eyledi 11. va‘de-i ferdāya ṣaldı Nāşid-i dil-ḫasteyi ṭurmadı ‘ahdinde ẓālim naḳż-ı peymān eyledi 100. A: 52b, B: 66b, C: 66a, D: 76a, E: 58a. 8b yārım çün: çün yārım A. 174 Ömer ZÜLFE 12. şeh Selīmiñ ‘ömr ü ‘iḳbālin füzūn etsin Ḫudā bu dil-i bīmārıma her türlü dermān eyledi 13. ḳaddimi yā gibi bükmüşken sipihriñ miḥneti rāst ḳıldı tīr-veş çün luṭf u iḥsān eyledi 14. vaḳtini ṣarf etdi tedbīr-i umūr-ı devlete Ḥaḳ muẓaffer eylesin sa‘y-i firāvān eyledi 15. ṣu gibi naḳd-i ḫazāyin ṣarf edip ol şāh-ı dīn sīm ü zer baḫşāyişin bī-ḥadd ü pāyān eyledi 101. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. n’olur bir kerre pistān ü dehānuñ öpsem olmaz mı meger ol ẕevḳ ile ṭıfl-ı sirişkim epsem olmaz mı 2. sen olsañ bir de muṭrib bir de neyzen bir de bir sāḳī kenār-ı cūda nūş-ı bāde etsek bir dem olmaz mı 3. görüp āyīneden ṣāfī o sīm-endāmı ḥayretle ne rütbe olsa pür-gū ṭūṭī-i dil ebkem olmaz mı 4. o meh-rū kec-küleh şāhāne ṣadr-ı bezme geldikçe meger ki bezmimiz reşk-āver-i bezm-i Cem olmaz mı 5. ne rütbe söylesek geçmez raḳīb-i dīv-hey’etden perī-zādım naṣīḥat diñlemez mi ādem olmaz mı 6. çekenler ḥasret-i la‘liñ ‘aceb mi olsa deryā-nūş mey-i ‘aşḳıñ içen ‘āşıḳlarıñ eşki yem olmaz mı 7. ṭavāf-ı Ka‘be-i kūyuñ ṣafāsı ‘ömre sürmez mi öpenler la‘liñi leẕẕet-çeşān-ı Zemzem olmaz mı 101. 14b muzaffer: mu‘ammer A. A: 53a, B: 67a, C: 67a, D: 77a, E: 58b. 175 Nâşid ve Dîvânı 8. ḥabāb-ı bāde ‘aks etdikçe ol rūy-ı ‘araḳnāke gül-i ṣad-berge düşmüş tāze resm-i şebnem olmaz mı 9. enāniyyet eder giryān çeşm-i ḫod-perestānı baṣīretle baḳılsa ḳalb-i men ‘ayn-ı nem olmaz mı 10. olan nām-āver-i esrār-ı feyż-i kenzü lā-yefnā aña ḥarf-i ḳanā‘at naḳş-ı pāk-i ḫātem olmaz mı 11. zemīn-i tāzede Nāşid bu ṭarḥ-ı pāk-i rengīniñ ‘aceb maḳbūl-ı ṭab‘-ı şā‘irān-ı ‘ālem olmaz mı 102. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ẓuhūr-ı mihr-i ḥüsnüñ pertev-efzā etdi āfāḳı saña günden güne meftūn olur şehrī vü āfāḳī 2. hemān ṣubḥ u mesā fikr ü ḫayāli ey perī sensin çıḳarma ḫāṭırıñdan luṭf edip bu ‘abd-ı müştāḳı 3. uṣūl ile maḳāmātın gözet dil-beste-gānın hep ḥüseynīye çıḳarma naġme-i dil-sūz-ı ‘uşşāḳı 4. ne rütbe ledġ ederse nīş-i ġamzeñ mār-ı zülfüñle verir būs-ı lebiñ ḫāṣıyyet-i ma‘cūn-ı tiryāḳı 5. nuḳūd-ı ṣabr ü sāmān ü ḫıred hep gitdi yaġmaya hemān bir āh-ı āteş-zād ḳaldı sīnede bāḳī 6. gül-i ṣahbā vü muṭrib naġme-i ney meclis-i ‘işret fedādır cümlesi ancaḳ seniñ ḥayrānıñam sāḳī 7. eger raġbet olaydı Nāşidā eş‘ār ü inşāya sipihr eylerdi naẓmıñ zīver-i miḥrāb-ı nüh-ṭāḳı 102. A: 53b, B: 67b, C: 67b, D: 77b, E: 59a. 2a Hemān: Anıñ A. 3a dil-beste-gānın: dil-teşne-gānın A. 7a eş‘ār ü inşāya: erbāb-ı inşāda A. 176 Ömer ZÜLFE 103. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. bezm-i meyde sāḳıyā perçem-perīşān ol yürü neş’e-baḫş-ı ḫāṭır-ı maḫmūr-ı rindān ol yürü 2. ḳayd-ı zülfü var iken başıñda ol meh-pāreniñ ġayrı şimden ṣoñra var zencīr-cünbān ol yürü 3. ebr-i ḫaṭ nesḫ eyledi mehtāb-ı ḥüsnün ol mehiñ sen de ey eşk-i dü-çeşmim ṭurma bārān ol yürü 4. dāġlarla lālezār etdim ser-ā-pā sīnemi ey ḫayāl-i ḳadd-i dilber gel ḫırāmān ol yürü 5. ḫırmen-i sāmānıñı tālān ederse berḳ-ı ‘aşḳ şem‘-i bezm-ārā gibi her demde sūzān ol yürü 6. fikr-i dūr-ā-dūr-ı āl-i bāġ-ı ḥüsn-i yār ile bülbül-āsā gülşen-i kūyunda nālān ol yürü 7. vird edip dilde leb-i la‘l ü dür-i dendānını ey sirişk-i dīde bir tesbīḥ-i mercān ol yürü 8. nīk ü bed her ẕāta bir ṣūretde göster kendiñi ḳaṭre ol aḥbābıña a‘dāya ‘ummān ol yürü 9. kūyuna varmaḳsa maḳṣūduñ eger ey bād-ı ṣubḥ Nāşid-āsā sen de hīç ṭurma şitābān ol yürü 104. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. dün gece etdim temāşā bir ḳamer-māhiyyeti rūşenā-baḫş-ı dil ü cān oldu mihr-i ṭal‘eti 103. 104. A: 53b, B: 67b, C: 67b, D: 77b, E: 59a. A: 54a, B: 68a, C: 68a, D: 78a, E: 59b. 177 Nâşid ve Dîvânı 2. zīr-i zülfün sāye-bān eyle göñül ol meh-veşiñ başıña ḳonmaḳ dilerseñ ger hümā-yı devleti 3. saña nisbet ṭıfl-ı ebced-ḫvān olur hep dilberān muṣḥaf-ı ḥüsnüñde ḫatm olmış güzellik āyeti 4. būy-ı müşg-i kākülün neşr etmese bād-ı ṣabā sünbülistān-ı çemen bulmazdı böyle nükheti 5. serv-ḳad bir şeh-süvār-ı ḥüsn ü ān ister göñül ḥaḳ bu kim ‘ālī gerekdir ehl-i ṭab‘ıñ himmeti 6. ṭoġru söyle zāhidā gelmez mi ḳalbe iḫtilāc ditretirken sāḳ-ı sīmīnin o raḳḳāṣ āfeti 7. ādeme gelmez raḳīb-i dīv ile me’nūs olur ol perīniñ yoġ-imiş bildige insāniyyeti 8. āh edip sūzān olup eşk-ābe-rīz olduḳça ben ney fiġān eyler mey aġlar şem‘ eyler riḳḳeti 9. Nāşidā Tevfīḳa ‘arż eyle berāt-ı şi‘ri kim tekye-i ‘irfānıñ oldur pīr-i ṣāḥib-himmeti 105. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. tāb-ı meyle pür-‘araḳ gördüm ruḫ-ı gül-rengini şebnem içre ġonçe ẓann etdim dehān-ı tengini 2. āfitāb-ı ‘āleme teşbīh edermiş ḥüsnünü şimdi bulmuş işte ol meh-pāre ḥaḳḳā dengini 3. ḥabb-ı ḫālin seyr edüp eyle ḳanā‘at vā‘iẓā ol ġıdā-yı ‘āşıḳāndır sen hemān yut bengini 4. sāḥil-i maḳṣūda yol vermez muḫālifdir hevā baḥr-ı ‘aşḳıñ ḫayli müşkildir efendi engini 105. A: 54a, B: 65b, C: 68a, D: 78b, E: 59b. 178 Ömer ZÜLFE 5. sāz-ı Nāhīde ḳulaḳ burdurdu muṭrib dün gece şöyle bir ötdürdü meclisde rebāb ü çengini 6. fürce-yāb-ı bāb-ı vaṣl-ı yār olurduñ şübhesiz ḳufl-ı ümmīdiñ bulayduñ zāhidā persengini 7. bir gece fırṣat bulaydım ger ḥarīm-i kūyuña bāliş-i zer-tār ederdim āsitānıñ sengini 8. Nāşidā ben zūr-ı ṭab‘ımla suḫen-perdāz iken başına çalsın Şu‘ūrī nüsḫa-i Ferhengini 106. müfte‘ilün fā‘ilün müfte‘ilün fā‘ilün 1. bir zamān efkārımız zülf-i siyeh-kār idi ḫāṭır-ı āzādemiz dāma giriftār idi 2. būs-ı lebi ol mehiñ neşve-i cān-baḫş-ile mest-i mey-i ‘aşḳına sāġer-i ser-şār idi 3. ol ṣanem-i ‘işve-ger eylese ref‘-i niḳāb ḥayret ile her gören ṣūret-i dīvār idi 4. yoluna ḳurbān olan ‘āşıḳına yoḳ ḥisāb her ser-i rāhında biñ küşte-i ġam var idi 5. ol gözü āhū ne dem eylese meyl-i nigāh her naẓeri ‘āşıḳa luṭfını iş‘ār idi 6. verd-i şüküfte ruḫu lebleri gül ġonçesi sīnede pistānları teng-i semenzār idi 7. gāhīce ol ḳaşı yā ‘unf ile ḳılsa naẓer ṣanki ṣufūf-ı müje leşker-i Tatar idi 8. ehl-i suḫen bī-hūde eylemesin ḳīl ü ḳāl vaṣf-ı miyān u femi bü’l-‘aceb esrār idi 106. A: 54b, B: 68b, C: 68b, D: 78b, E: 60a. 179 Nâşid ve Dîvânı 9. Nāşid-i dil-ḫasteniñ var idi bir dilberi luṭf ile her bir sözü derdine tīmār idi 107. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. temāşā eyle ṭarf-ı gerden-i ṣāfında semmūru firūzān eylemiş dest-i ḳaderden şem‘-i kāfūru 2. açılmış gül gül olmuş rūyu ol ḫaṭṭ-ı nev-āmedden çemenzār-ı cemālinde yetişdirmiş gül-i sūrī 3. olınca müstefīż-i neş’e cām-ı la‘l-i nābından ne şūr ü şer eder peydā nigāh-ı çeşm-i maḫmūru 4. berāt ile verilmişdir güzellik ol perī-zāde ṣunulmuş ḥüsn ü ḫūbīniñ ezelden aña menşūru 5. hele ben mū-miyān-ı yār ile çoḳ farḳını bulmam taṣavvur eyledikçe rişte-i bārīk-i ṭanbūru 6. dil-i bīmār-ı ‘āşıḳda enīn olmaz mücerrebdir ṣadā vermez ḳırılsa kāse-i çīnī-i Faġfūrī 7. görüşmezseñ de kesmez ülfetin Nāşid ḳuluñ senden degil māni‘ ḫulūṣa nāzenīnim dūrī-i ṣūrī 108. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ruḫı etrāfın āḫir ḫaṭṭ-ı sebz-i müşg-bār aldı zemān-ı ḥüsnün ol meh-pāreniñ evvel-bahār aldı 2. tehī ḳalsa ‘aceb mi kīse-i müflis gibi ḫāṭır yine naḳd-ı şu‘ūru ceyb-i dilden çekdi yār aldı 107. A: 54b, B: 69a, C: 69a, D: 79a, E: 60b. 3b şūr ü şer: şūrişler A. A: 55a, B: 69a, C: 69a, D: 80b, E: 60b. 108. 180 Ömer ZÜLFE 3. o şāh-ı taḫt-ı nāzıñ zūr-ı dest-i ceẕbe-i ḥüsnü göñüller milketinden bir nice dār ü diyār aldı 4. tekellüflerle etdik bezme da‘vet ol perī-zādı gelip çün şu‘le-i cevvāle gitdi ṣanki nār aldı 5. cenāb-ı şeyḫ ṣad-efsūn ile ol dürr-i yektāyı ṣadef-veş ḥalḳa-i āġūşa çekdi der-kinār aldı 6. hezārān āferīn peyk-i ṣabāya kūy-ı dilberden meşām-ı ḫāṭır-ı ‘uşşāḳ için vāfir ġubār aldı 7. küçükden sevdik ammā görmedik hīç bir büyük luṭfun anıñ ẕevḳ-i viṣālin her ṣıġār u her kibār aldı 8. raḳīb-i küştenī ṣad mekr ile gülbūse-i la῾lin işitdim dün gece meclisde kāfir āşikār aldı 9. düşürdü mevc-i eşke ῾aks-i çeşm-i āhuvānıñ çün taṣavvurda göñül gūyā ki bir āhū şikār aldı 10. düçār oldum gülistān içre ṣundum destine bir gül ḳızardı gül gibi ruḫsārı ġāyet şerm-sār aldı 11. ẓuhūr etdi ḫaṭ-ı nev-ḫīzi gülzār-ı cemālinde zemān-ı ḥüsnün ol meh-pāreniñ evvel-bahār aldı 12. bir işi başa çıḳmaz ġayrı şimden-ṣoñra aġyārıñ derūnī ῾āşıḳ-ı dil-ḫasteden ol inkisār aldı 13. ser-ā-pā gülsitān-ı cennet oldu dāmen-i ḫāṭır bu şeb Nāşid ḫayāle ġālibā bir gül-‘iẕār aldı 181 Nâşid ve Dîvânı NAKIS GAZELLER 109. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. ol ḳadar cism-i laṭīf olmuş o ṭıfl-ı gül-bere tīr-i medd-i naẓreden cisminde zāhirdir bere 2. ben tırāş etdim yine īmā-yı çeşminden bu şeb ten-bürehne mümkin ol māh ile gelmek berbere 3. ṭıfl-ı endük-sāl iken ol āfet-i āşūb-ı fen nüsḫa-i metn-i cefāyı cümle almış ezbere 110. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. olsa pür-çīn-i ġażab ḫışm ile baḳ ebrūlara gūyiyā peyveste olmuş gibidir bir yaya yay 2. ‘arż-ı kām-ı vuṣlata lāzım nihānī bir maḥall çünkü olmuşdur mu‘ayyen her bir istircāya cāy 3. birbirine ḳaṣd-ı cān eyler heves-kārān-ı cāh vermedi İskender-i Yūnānī hīç Dārāya rāy 4. ṣafvet-i ruḫsārına baḳ ol mehiñ mehtābda gūyiyā olmuş muḳābil gibidir bir aya ay 5. her metā‘ıñ bir revācı var bu sūḳ-ı dehrde meyl eder dervīş olan peşmīneye dībāya bāy 6. herkese bir rütbe te’ṯīr eyler āheng ü nevā ḫōş gelir Etrāke ḳavvāl ‘ārif-i dānāya nāy 109. 110. B: 66a, C: 70a, D: 75b, E: 61a. A: 55a, B: 67b, C: 679b, D: 77b, E: 61a. 182 Ömer ZÜLFE 7. oldular bīgāneler şāyān-ı vaṣlı ḥayf kim Nāşidā ḳaldıñ viṣāl-i yārdan bī-vāye vāy 111. müstef ‘ilün fe‘ūlün müstef ‘ilün fe‘ūlün 1. gördüñ mü söyle zāhid ol şūḫ-ı ḫod-şināsı ruḫsārına perestiş etdirdi cümle nāsı 2. ol gerden-i münevver ol ġabġab-ı müdevver mihr-i ruḫundan eyler māh-ı nev iḳtibāsı 3. şekl-i cemāl-i dilber reşk-i meh-i münevver ḫurşīde beñzedirsek bāṭıl olur ḳıyāsı 111. A: 55b, B: 69b, C69b, E: 61a. 183 RUBĀ῾İYYĀT MUḲAṬṬA῾ĀT 1. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘ilün fā 1. 2. yārab dil-i bīmāre devā sendendir bu sā’il-i elṭāfa ‘aṭā sendendir maḫlūḳuña bu Nāşidi muḥtāc etme her türlü ‘ināyet çü baña sendendir 2. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘ilün fā 1. 2. ey pādişeh-i mülk-i risālet luṭf et v’ey dāver-i iḳlīm-i şefā‘et luṭf et bu bende-i bīmāre devā sendendir ḥaḳḳımda benim eyle kerāmet luṭf et 3. fe‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün 1. 2. 1. 2. 3. hele bir kerre fikr ü ẕikr eyle ḳanda gitdi bu deñlü ceyş ü ricāl fikr-i dünyā ile geçip evḳāt ḥāl-i māżīye ḳılmadıñ iḳbāl A: 56a, B: 70b, C: 71a, D: 82b, E: 62a. A: 56a, B: 71a, C: 71a, D: 82b, E: 62a. A: 56a, B: 72b, C: 72b, D: 84b, E: 63b. Nâşid ve Dîvânı 4. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. derūn-ı sīnesin ṣāf etmeyen ḫāşākliklerden olur pāmāl-i ẕillet ‘āḳibet dekkākliklerden şemātet-dīde-i aġyār-ı bed-kār olmadan ġayrı ne sūd ey dil bu iẓhār etdigin ġamnākliklerden 5. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘ilü fā‘ilün 1. 2. yandım çerāġ-ı ḥüsnüñe pervāneler gibi oldum esīr zülfüñe dīvāneler gibi olsun sezā-yı vuṣlatıñ ey şūḫ-ı dil-firīb luṭf eyle ṭutma Nāşidi bīgāneler gibi 6. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. görünce dāne dāne ḫālini ruḫsār-ı ālinde düşüp da‘vā-yı zūr-ı ḥüsne ol meh-pāre benlenmiş ḫaṭ-ı sebzin yaḳışdurdıḳça gird-i la‘l-i gül-fāma döner ‘aks-i kirāsa cūda eṭrāfı çemenlenmiş 7. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. 4. 5. 6. 7. ehl-i dil ol āfetiñ ‘aşḳıyla ser-gerdānıdır dīdeler āyīne-i ruḫsārınıñ ḥayrānıdır sünbülistān eyleyen ḫāk-i rehin ol meh-veşiñ Nāşid-i şūrīdeniñ āh-ı dil-i sūzānıdır A: 56a, B: 72b, C: 72b, D: 84b, E: 63b. A: 56a, B: 71a, C: 71a, D: 82b, E: 62b. A: 56a, B: 72a, C: 72a, D: 84a, E: 63a. A: 56a, B: 72a, C: 72b, D: 84a, E: 63b. 186 Ömer ZÜLFE 8. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. ḥasretiyle bezm-i meyde şöyle bir āh eyledim sākinān-ı āsümānı cümle āgāh eyledim ben ṭuyurdum bendelik resmin bütün ‘uşşāḳına mülk-i ḥüsne Nāşidā ol şūḫu ben şāh eyledim 9. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. temāşā-yı cemāl-i bī-miṯāliñ mihr-i ‘ālemdir seniñ ḥüsn-i sülūküñ nezd-i ‘ālemde müsellemdir n’ola çeksem ġubār-ı āsitānıñ dīde-i cāne baña bir ẕerre-i ḫāk-i rehiñ iksīr-i a‘ẓemdir 10. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. gören kān-ı dehānında lebin yāḳūtdur derler marīż-i pister-i hicrānına yā ḳūtdur derler ḫaṭ ile noḳṭa-i ḫālin gören der levḥ-i rūyunda yazılmış berg-i gülde ṣan ḫaṭ-ı Yāḳūtdur derler 11. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. 8. 9. 10. 11. bu nev Şeş-ḫāne-i İslimye āġūş-ı Selīm Ḫānda atıldıḳça İlāhī ‘avn ü nuṣret ola maḳrūnu ‘adūnuñ baġrını ḳurşunu delsin eylesin tesḫīr cihāt-ı sitti çār eṭrāf-ı dehri rub‘-ı meskūnu A: 56b, B: 72b, C: 72b, D: 84a, E: 63b. A: 57a, B: 72a, C: 72a, D: 84a, E: 63a. A: 56b, B: 72a, C: 72a, D: 83b, E: 63a. A: 56b, B: 71a, C: 71a, D: 82b, E: 62a. 187 Nâşid ve Dîvânı 12. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. bu nev Şeş-ḫāne-i İslimyeyi sulṭān Selīm Ḫāne eder ṣad ‘acz ile ihdā Silaḥ-dār Seyyid ‘Abdullāh alıp şāh-ı cihān-bān destine endaḫt etdikçe düşe od ḫānümān-ı ḫaṣma yāver ola ‘avnullāh 13. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. gelmediñ ḫayli zemāndır ḫaste-i hicrāne gel ey ṭabīb-i derd-i ‘aşḳım külbe-i aḥzāne gel Nāşid-i dil-ḫasteniñ bir kerre ṣor keyfiyyetin maḳdemiñle cān baġışla ‘āşıḳ-ı bī-cāne gel 14. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. serve beñzetdim efendim cünbiş-i reftārıñı hem gül-i zībāya teşbīh eyledim ruḫsārıñı dil esīriñdir miṯāl-i Nāşid-i şeydā seniñ boynuña baġla efendim zülf-i ‘anber-bārıñı 15. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. 12. 13. 14. 15. tābiş-i meyden gelip ol gözleri āhūya şevḳ şevḳ-i ruḫsārıyla ehl-i bezme geldi tāze şevḳ Nāşidā geh rāḥatü’l-ervāḥda etdi ḳarār muṭrib ü mey verdi gāhī naġme-i şehnāze şevḳ A: 56b, B: 71a, C: 71a, D: 82b, E: 62a. A: 56b, B: 71b, C: 71b, D: 83a, E: 62b. A: 57a, B: 71b, C: 71b, D: 83a, E: 62b. A: 57a, B: 71b, C: 71b, D: 83b, E: 62b. 188 Ömer ZÜLFE 16. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. 2. şikenc-i ṭurralar ṭarf-ı külehden rū-nümā olmuş behiştiñ sünbül ü gül-destesi behçet-fezā olmuş perīşān-sāz-ı ‘aḳl-ı ‘aşḳ-bāzān oldu gitdikçe ser-i zülf-i siyeh-kārı ne kāfir-mācerā olmuş 17. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün 1. 2. destār-ı perīşānı ki cānāne ṣarınmış ġāyetle yaraşmış ne ẓarīfāne ṣarınmış Nāşid görüp ol māhı pesend etdi begendi göñlünce o meh-pāre levendāne ṣarınmış 18. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. 2. ṣaysalar cümle emek-dārān-ı dergāhıñ eger ṣıdḳ ile iḫlāṣ ile anlara dāḫildir ḳuluñ her zemān dil-teşne-i luṭfuñdur ey şāh-ı cihān şimdilik bir ḥoḳḳa-i nev-rūza ḳā’ildir ḳuluñ 19. fā‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün 1. 2. 16. 17. 18. 19. görmemişdir naẓīrini anıñ çeşm-i mihr ü meh ile belki felek eyle ‘ayn-ı ḥaḳīḳat ile naẓer çeşm-i deryāyı rūşen etdi Bebek A: 57a, B: 72a, C: 72a, D: 83b, E: 63a. A: 57a, B: 71b, C: 72a, D: 83b, E: 63a. A: 57a, B: 71a, C: 71b, D: 83a, E: 62b. A: 57a, B: 72b C: 72b , D: 84b, E: 62a. 189 Nâşid ve Dîvânı 190 MAṬĀLİ῾ U MÜFREDĀT 1. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün iḳtibās-ı nūr eder şemsinden aṣḥāb-ı fehūm āfitāb-ı maṭla‘-ı ḳudsīdir İḥyā’u’l-‘ulūm 2. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün nefsiñe yol bulmasın sedd eyle ḳalbiñ verme reh ḳavl-i ehl-i şer‘ ile meẕmūmdur ḥırṣ u şereh 3. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün ‘āḳıbet-bīn iseñ olma dil-rübūde şöhrete şöhret-i zā’id olur bādī zevāl-i ni‘mete 4. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün şimdi kibār-ı ‘aṣrıñ inanma dürūġuna zīnhār gitme geceler āteş fürūġuna 1. 2. 3. 4. A: 57b, B: 72b, C: 73a, D: 84b, E: 63b. A: 57b, B: 73a, C: 73a, D: 84b, E: 64a. A: 57b, B: 73a, C: 73a, D: 85a, E: 64a. A: 57b, B: 73a, C: 73a, D: 85a, E: 64a. Nâşid ve Dîvânı 5. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün egerçi eyleyen dil-dāde ḫalḳı ḥüsn ü ānıdır beni meftūn eden ammā nigāh-ı nükte-dānıdır 6. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün ne yaman zor geçer ẕevḳ-ı viṣāl-i cānān uzanır ṭūl-ı emel gibi zemān-ı hicrān 7. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün çeşmim bulanır yār ile aġyārı görünce biñ nāz ile ol şīve-i reftārı görünce 8. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün nesḫa ṭa‘līḳ edeli ḫaṭṭ-ı celī ruḫsārı ṯülüṯī mertebe maḥv etdi cemāl-i yāri 9. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün bu muydu resm-i ḳānūn-ı mürüvvet ey cefā-pīşe unutduñ ḫayli demdir Nāşid-i bīmārı sulṭānım 5. 6. 7. 8. 9. A: 57b, B: 73a, C: 73a, D: 85a, E: 63a. A: 57b, B: 73a, C: 73a, D: 85a, E: 64a. A: 57b, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64b. A: 57b. A: 57b, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64b. 192 Ömer ZÜLFE 10. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün kemāl üzre ḫulūṣ-ı ḳalb-i yārān n’eydigin bildik zemāne dostlarından luṭf u iḥsān n’eydigin bildik 11. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün yeñi aḥbābuñuz bu bendeye fāyıḳ mı sulṭānım bizi böyle ferāmūş eylemek lāyıḳ mı sulṭānım 12. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün ben bu gün bir nev-nihāl-i ḥüsn ü ān seyr eyledim ṭarf-ı ebrūsunda ‘anber gibi mūlar var idi 13. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün baña geldikçe raḫşın ṭutdururmış saña ol āfet raḳībā yār imiş baḫtıñ yürü var bir zemān at ṭut 14. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün ol ḳadar bā-üstüvār olmuş ki kāḫ-ı i‘tibār tā ser-i ṭāḳında ṭutmuş bī-vefāyān āşiyān 10. 11. 12. 13. 14. A: 58a, B: 73a,C: 73a, D: 85a, E: 64a. A: 58a, B: 73a,C: 73b, D: 85b, E: 64a. A: 58a, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64b. A: 58a, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64b. A: 58a, B: 74a,C: 74a, D: 86a, E: 64b. 193 Nâşid ve Dîvânı 15. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün göricek ‘ālem-i ma‘nāda cenāb-ı şeyḫi ṣanki kābūs baṣar gibi uyandım bu gece 16. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün n’ola leẕẕet-çeş olsaḳ rāḥatü’-l ḥulḳūm-ı la‘liñden seniñ her bir kelāmıñ cevher-i ḳand-ı mükerrerdir 17. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün gitmek ister dīdeden çün kim ḫayāl-i dil-keşiñ ḥalḳa-i girdāb-ı eşki aña dām etsem n’ola 18. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün çeşīde etdirip ḳand-ı lebinden gāh ‘uşşāḳa dil-i bī-çāre-gānı öyle bir ẕevḳa dadandırmış 19. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün eder terk-i suḫen dem-serdī-i vā‘iẓle rūşen-dil zebān-ı şem‘a ḫāmūşī meger bāl-i nefesdendir 15. 16. 17. 18. 19. A: 58a, B: 73b,C: 74a, D: 86a, E: 64b. A: 58a, B: 74a,C: 74a, D: 86a, E: 64b. A: 58a, B: 74a,C: 74a, D: 86a, E: 65a. A: 58a, B: 74a,C: 74a, D: 86a, E: 65a. A: 58b, B: 74a,C: 74a, D: 86a, E: 65a. 194 Ömer ZÜLFE 20. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün derūnī yanmaġı ‘uşşāḳa ta‘līm etmede her şeb muḥabbet ehli ile var ḳatı germiyyeti şem‘iñ 21. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün şu rütbe ḥasretiñle aḳdı eşkim ey gözüm nūru gören der merdüm-i çeşmim Bebekdir sāḥil-i yemde 22. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün gedālar etse istiġnā ‘aceb mi şāh-ı vālāya eñ evvel destine şemşīr-i istiġnāyı ben verdim 23. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün ‘āḳıbet çarḫına ṭoḳunmaz ise seyl-i sirişk āsiyābı felegin varsın ögünsün ṭursun 24. mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün gitmiş raḳīb-i fitne-meniş kūyuna yine ‘uşşāḳ-ı zāre düşdü bütün güft ü gū yine 20. 21. 22. 23. 24. A: 58b, B: 74a,C: 74a, D: 86b, E: 65a. A: 58b, B: 74a,C: 74a, D: 86b, E: 65a. A: 58b. A: 58b. A: 58b,C: 73a, D: 85a, E: 64a. 195 Nâşid ve Dîvânı 25. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün n’ola ebrūsunu miḥrāba edersem teşbīh ki miyānında anuñla cihet-i cāmi‘a var 26. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün n’ola teng etse başa şeş cihātı seng-i cevr ile esīr-i zülfü olduḳ bir perīniñ Altı Mermerde 27. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün va‘de-i kemmūn ile ferdāya ṣalma bizleri sāḳıyā ver cām-ı la‘liñden meded bir pāre ṣu 28. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün eger naḳd-ı dili etsek fedā yolunda ol şūḫuñ yine yanında geçmez bir pula gūyā ki dānıḳdır 29. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün bir varaḳ-pāreyle yād et bende-i mehcūrı naḫl-i nāzım ḫāṭırım ṣor bir yeşil yapraḳla gel 25. 26. 27. 28. 29. A: 58b, B: 74b,C: 74b, D: 87a, E: 65b. A: 58b, B: 74b,C: 74b, D: 86b, E: 65a. A: 58b, B: 74b,C: 74b, D: 86b, E: 65a. A: 58b, B: 74b,C: 74b, D: 86b, E: 65b. A: 59a, B: 74a,C: 74b, D: 86b, E: 65a. 196 Ömer ZÜLFE 30. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün maḳāmın anda bulmuş cümle Dāvūdī nefesler hep laṭīf elḥān ile Ḳur’ān oḳunmaḳ anda ḫatm olmuş 31. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün ne rütbe ẓāhirā mehcūr isem ma‘nāda mevṣūlüm ẓamīrim dā’imā rāci‘ o ṭıfl-ı mekteb-i nāza 32. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün dilde üç nesne ḳomaz aṣlā ġubār cūy-bār u sebzezār u ḫūb-yār 33. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün baḳınca ādemi eyler leṭāfeti mebhūt açıldı gülşen-i dilde nümūne-i yāḳūt 34. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün mübdi‘-i ṣun‘-ı ḥaḳīḳat vermeye reng-i zevāl naḳş-ı bend-i ḳudret etmiş anı taṣvīr-i ḫayāl 30. 31. 32. 33. 34. A: 59a, B: 74b,C: 74b, D: 87a, E: 65b. A: 59a, B: 74b,C: 74b, D: 86b, E: 65a. A: 59a, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64a. A’ da yok , B: 72b,C: 75a, D: 87a, E: 65b. A’ da yok B: 72b,C: 75a, D: 87a, E: 65b. 197 Nâşid ve Dîvânı 35. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün oldu reşk-āver-i cennet bu çiçekle gülzār ismine dense sezādır Lübbü’l-ezhār 36. mefā‘ilün fe῾ilā‘īlün mefā‘ilün fe‘ilün açıḳ ḳalır buna nisbetle ġonçe-i ḫandān baḳılsa çeşm-i ḥaḳīḳatle ḳudret-i Yezdān 37. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün ṣuyundan düşse düşmez pertevinden merd-i rūşen-dil tökülse bādesi meyḫāneye ḳandīl olur sāġer 38. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün yüzün gör eyleme müjgān u ḫaṭṭ u ḫālden nāle ki olmaz ḫārsız gül dūdsuz ot dāġsız lāle 39. mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe῾ūlün mümkin degil ol şūḫ-ı cefā-cū ile ülfet ‘ömrüm gibi sür‘atle geçer reh-güẕerimde 35. 36. 37. 38. 39. A’ da yok, B: 72b,C: 75a, D: 87a, E: 65b. A’ da yok, B: 72b,C: 75a, D: 87b, E: 65b. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 295.s. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 295.s. R. Aḥmed Cevdet: Nevādirü’l-Āṯār: 3181. b. 198 Ömer ZÜLFE 40. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün ḫaṭ-āverler ṭayanmaz ol ḳadar ibrām-ı ῾uşşāḳa bināda sebze-i bīgāne bitdikde metīn olmaz Tevārīḫ-i Mücerrede ez Ḳażā 41. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün dedim bu mıṣra‘-ı bercesteyi Nāşidā tārīḫ ṭulū‘ etdi Meḥemmed Muṣṭafānıñ ṣulb-i [1181/1767] 1. pākinden 42. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün surūr-ı şevḳile Nāşid dedim bu mıṣra‘ı tārīḫ neşāṭ-ı mevlid-i sulṭān Meḥemmed ṭutdu [1196/1782] 1. 43. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. çār-ṭāḳ-ı felege çıḳsa n’ola ṣīt-i ṭareb oldu āṣaf yine i‘zāz ile Yūsuf Pāşā [1195/1781] 40. 41. ‘Aṭā: Tārīḫ-i Enderūn: 293.s. A: 59a. A: Tārīḫ-i vilādet-şehzāde. A: 59a. A: Tārīḫ-i dīger berāy-ı vilādet. A: 59a. A: Tārīḫ-i ṣadāret. 42. 43. 199 dünyāyı Nâşid ve Dîvânı 44. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. şeş cihāta n’ola neşr olsa su‘ūd-ı ḳademi revnaḳ-ı mesned-i ṣadr oldu Meḥemmed Pāşā [1106/1782] 45. mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün 1. ẓamīrimden bu gūne etdim istiḫrāc tārīḫin vekīl-i şāh-ı ‘ālem oldu ‘izz ile Ḥasan Pāşā [1203/1788-89] 46. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. Nāşidā bu şübhesiz elṭāf-ı Ḥaḳdır kim ola müftī-i şer‘-i Muḥammed fıḳrası tārīḫ-i tām [1192/1778] 47. fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün 1. ḳahramān-ı vüzerā ḥażret-i ‘Abdī Pāşā oldu bā-‘avn-ı Ṣamed ḥākim-i şehr-i Şehbā [1195/1781] 44. A: 59b. A: Tārīḫ-i ṣadāret-i Meḥemmed Pāşā. A: 59b. A: Tārīḫ-i ṣadāret-i Ḥasan Pāşā. A: 59b. A: Tārīḫ. A: 59b. A: Tārīḫ. 45. 46. 47. 200 Ömer ZÜLFE 48. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün 1. Nāşidā üç rütbe birden kesb edince söyledim hem nişancı oldu hem dāmād-ı şāhī hem vezīr [1184/1770] 49. fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün böyle bir Şeş-ḫānedir kim ḥażret-i sulṭān Selīm urdu dörtyüz ḫaṭve yerden beyżayı etdi [1205/1790] 48. 49. A: 59b. A: Tārīḫ. A: 59a, B: 73b,C: 73b, D: 85b, E: 64b. 201 dü-nīm EKLER Nâşid’in Üsküdar Ayazma Câmii Haziresindeki Kabri Nâşid ve Dîvânı 204 Ömer ZÜLFE 205 Mezar Kitabesi 1. ῾azm edip dīvān-ı Ḥaḳḳa mīr-i erbāb-ı suḫen firḳati mażmūna beyti eyledi mātem-serāy 2. ḥasretiyle şi῾r ü inşā ḫāk-ber-ser rīkden ceyb-i kāġıd çāk ü mefhūm-ı ṣarār-i ḫāme vāy 3. nükte-dānlıḳda ḫıdīv-i dehre olmuşken nedīm naḳl edip dünyādan oldu maḥrem-i ḳurb-ı Ḫudāy 4. eşk-i iḫvān gibi ḫāk-i merḳadinde sū-be-sū olsun āb-ı raḥmet-i Feyyāż-ı muṭlaḳ cebhe-sāy 5. bülbül-i ḳudsī Sürūrīye dedi tārīḫini Nāşid İbrāhīm Beg gülzār-ı ῾Adni ḳıldı cāy