Pafos 2017 At a time when humanity is shaken by an Σε μια εποχή που η ανθρωπότητα ταλανίζεται uncertainty and weakness ahead of leading από αβεβαιότητα και αδυναμία μπροστά σε global issues, the European Capital of Culture κορυφαία πανανθρώπινα ζητήματα, η Πολιτι- Pafos2017 opens its doors for culture to enter. στική Πρωτεύουσα της Ευρώπης – Πάφος2017 A culture where humanity prevails, that exists ανοίγει διάπλατα τις πύλες της για να εισχωρήσει in harmony with nature, that merges with ο πολιτισμός. Ένας πολιτισμός στον οποίον κυ- the entity of just acts and contributes to the ριαρχεί ο Άνθρωπος, που συνδυάζεται αρμονικά formation of a never-ending source of creation. με τη φύση, συνταιριάζει με την οντότητα των Such a creation concerns the perpetual issue δίκαιων πράξεων και συντελεί στη διαμόρφωση of the πλάνητα (pronounced pláneta), meaning μιας αστείρευτης πηγής δημιουργίας. wanderer in Greek, which touches upon the Μια τέτοια δημιουργία, η οποία άπτεται current and painful issue of refugees and ενός διαχρονικού θέματος, αυτό του πλάνητα wandering people and is the art and research που αγγίζει το σύγχρονο και οδυνηρό ζήτημα, project entitled, Πλάνητες [Plánetes], with which το προσφυγικό και την περιπλάνηση των the European Capital of Culture – Pafos2017 ανθρώπων, είναι το εικαστικό και ερευνητικό chose to oicially begin its events of 2017. εγχείρημα με τίτλο Πλάνητες, έκθεση με την With etymological origins in the word οποία η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης – πλάνης (plánis), Πλάνητες [Plánetes] refer to Πάφος2017 επέλεξε να αρχίσει και επίσημα τις all kinds of wandering beings on earth, either εκδηλώσεις του 2017. as exiled, persecuted refugees seeking security Με ετυμολογική προέλευση τη λέξη πλάνης, and a right to exist, or travellers and itinerants, οι Πλάνητες παραπέμπουν στους πάσης φύσεως artists and researchers. In its most widespread περιπλανώμενους στη γη, είτε ως εξόριστοι use, however, the word πλάνητες means celestial καταδιωκόμενοι πρόσφυγες που αναζητούν bodies in orbit in a constantly expanding ασφάλεια και δικαίωση της ύπαρξης, είτε ως network of parallel universes, where Earth, ταξιδευτές και περιηγητές, καλλιτέχνες και ερευ- and its assumed fate as the only living planet νητές. Στην πιο διαδεδομένη χρήση, βέβαια, του in the cosmos, instigates questions relating to όρου πλάνητες είναι πλανήτες· ουράνια σώματα the mystery of existence. σε τροχιά σε ένα διαρκώς πολλαπλασιαζόμενο The European Capital of Culture – Pafos2017 δίκτυο από παράλληλα σύμπαντα, όπου η Γη και as a cultural focal point, now records the destiny το πεπρωμένο της ως ο μοναδικός κατοικήσιμος of these people and bridges the abyss of the πλανήτης προκαλούν ερωτήματα γύρω από το universe with art through the participation μυστήριο της ύπαρξης. of important artists from Cyprus and abroad, Η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης – who carry their anxiety in relation to what is Πάφος2017, ως κομβικό πολιτιστικό σημείο happening around us in an exhibition curated πλέον, καταγράφει το πεπρωμένο του σύγχρονου by Elena Parpa. πλάνητα και γεφυρώνει την άβυσσο του σύμπα- I welcome this very important exhibition ντος με εικαστικά μέσα από σημαντικούς of the Pafos2017 Organisation, which raises, καλλιτέχνες από την Κύπρο και το εξωτερικό, beyond its aesthetics and the issues it sets, οι οποίοι σε επιμέλεια της Έλενας Πάρπα απο- spatial awareness for the visitors as it connects τυπώνουν τη δική τους αγωνία για τα όσα γύρω the Old Powerhouse with the Shelley street μας συμβαίνουν. residence in an alternative tour across the Χαιρετίζω αυτή την εξαιρετικά σημαντική urban fabric of the city. έκθεση του Οργανισμού Πάφος2017, η οποία πέρα από τα ζητήματα που θέτει και την αισθητι- κή της, ευαισθητοποιεί και χωρικά τους επισκέ- Dr. Christos Patsalides πτες, αφού συνδέει την Παλιά Ηλεκτρική με την Chairman Pafos2017 Organisation οικία Σέλλεϋ σε μια εναλλακτική περιήγηση European Capital of Culture στον αστικό ιστό της πόλης. Δρ. Χρίστος Πατσαλίδης Πρόεδρος Οργανισμού Πάφος2017 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης Πλάνητες The comet and the narrator, draw their train Greece, migrants in the Sahara, stars exploding, wanderer emerging is goddess Aphrodite, whose Ramses III defeated them in his last campaign. of light across our lives disigured by violence, meteorites colliding, celestial objects lost cult engendered the intercrossing of the East However, the ‘Ahhiyawa’, as they were known observing everything going on below, in black holes. Is it possible to continue the with the West, male with female, Isis with Ishtar- amongst them, anchored in the north-west but from the greatest distance imaginable. discussion on the fate of humankind with an eye Astarte and the Virgin Mary, Urania with Potnia, of Cyprus.10 Their arrival signalled a wave on our position as inhabitants of a wandering and the sky with the earth. of ‘migration episodes’ that led to, in the words W. G. Sebald, A Place in the Country, 2013. planet in cosmic abyss? Agier’s reference to The last pairing reminds us of the twofold of archaeologist Vassos Karageorghis, the Arendt’s understanding of politics is poignant. identity of Aphrodite as a mythological igure “Hellenization of the island”.11 Having experienced exile and displacement due and a celestial body. Known as the ‘morning In the late 1980s, it was decided to construct Πλάνητες [Plánetes] is the title of the visual to her Jewish origins, the philosopher introduces star’ and named after the Roman counterpart a museum to document this moment in history. arts exhibition that forms part of the inaugural her seminal text, The Human Condition (1958) of the goddess, Venus is the ‘twin’ planet of The task was assigned to Italian architect Andrea events programme of the European Capital of with her relections on the launch of the irst Earth. Despite its hostile environment, it has Bruno, who envisioned instead a ‘museum of Culture Pafos2017. With etymological origins in satellite in space. “[W]e, who are earth-bound been the object of study for hosting crewed nothing’.12 He conceived of a structure, emptied the word πλάνης (plánis), πλάνητες (pronounced creatures […] have begun to act as though we missions into its atmosphere, which bring to from the traces of the past, where the sense of plánetes) in Greek means ‘wanderers’, itinerants [are] dwellers of the universe”, she comments, mind previously considered to be unfeasible burrowing away into time would be effected not in constant move without a permanent place and continues to reconsider the human ideas by artists and inventors. Consider Richard through the contact with objects but through of belonging, who never give up their right condition, its “twofold light from the earth Buckminster Fuller’s Cloud Structures (1962) the space’s sensorium. More speciically, Bruno to come and go at will. In its literal sense, into the universe and from the world into the and Kazimir Malevich’s man-made planets built a circular room into the ground –its domed therefore, the word may refer to the drifter self, to its origins”.5 This particular approach from his Architekton series, which he called roof in full harmony with the contours of the and the traveller, the gypsy and the nomad or offers an unexpected angle, encountered in ‘planits’ or ‘sputniks’ – from the Russian word surrounding vegetation. Once inside, the feeling even to the pied piper, the wandering theatre W. G. Sebald as well. The German writer, for companion or fellow traveller.7 Such evoked is of being submerged into the earth and company and the merchant. As observed, extensively preoccupied with the notion of visions precede the hard truths of the present, immersed in time. The refraction of light on the however, by anthropologist Michel Agier, the wandering, termed it as ‘cosmic perspective’, which link space exploration with control and mirror in one of the openings, the distortion present moment of refugee crisis and forced recognising that it allows the understanding surveillance from (indeed) man-made planets of sound due to the room’s submersion and migration draws attention to a different aspect of the world from “the point of view of an (satellites). Yet, they are telling of the obsession the cooler temperature, offer experiences of the experience of wandering.1 For Agier, the extraterrestrial being [that] looks out into to liberate architecture (and by extension that seem to be out of this world and time. In wanderers of today are the stateless, the refugees the glittering heavens” and from there sees humans) from the bounds of the ground. prevalent historical narratives, the arrival of the and the displaced living under precarious our world with sovereign serenity.6 In Pafos, visionary architectural endeavours Mycenaean is used to substantiate arguments of conditions in liminal zones.2 Having experienced The exhibition seeks to retain the double meet the notion of the wanderer and the Cyprus’ perennial Greek identity. When standing war and violence, they lee home for a safer vantage point – of the world from the Earth and condition of enforced migration in the past and in the museum’s centre and looking at the sky future, only to experience rejection and of the world from outer space – in the hope of present, in the promontory of Maa-Palaiokastro. through the dome’s oculus, such exclusionary wandering as a permanent condition trapped a more creative, wider and critical perspective of A narrow piece of land, dry with almost no views of the past are put into question. The between borders and makeshift encampments. the present. It does so in close rapport with the vegetation, the promontory extends into the structure resembles a terrestrial observatory Responding to such observations, the notion group of twenty-three participating artists and sea and remains an isolated atoll of serene of what lies beyond or in the architect’s words, of the contemporary pláneta is negotiated art groups, and in connection with the history wilderness that has survived the onslaught of “a window into the past”. Is it possible from in the context of the exhibition as cause for of Pafos. Never a bustling port as those of other the tourist industry. According to archaeologists, this standpoint to look back in time and discern relection on the present moment of migration towns on the island, Pafos –either as a famed its visible protrusion out in the open is the the Mycenaean leet of wanderers in search and mobility without compromising the word’s sanctuary of goddess Aphrodite in antiquity or reason that its shores became a stop for refugees of a home? Who are they really? What does cosmic connotations or divergence to other the capital of Cyprus under the Romans and roaming the Eastern Mediterranean in the their perilous voyage say about the current interpretations. Πλανήτες (pronounced planétes) the centre of the cane sugar trade in Medieval Late Cypriot Bronze Age.8 Evidence unearthed refugee crisis or the countless undocumented in its most widespread use in the Greek times– always functioned as a point of departure in the area suggests that the people arriving migrations occurring over the centuries across language means celestial bodies in orbit. Beyond and arrival. Even today when its appeal has were of Mycenaean descent. Following the the Mediterranean that have fallen through the the Karman line3, movement on the surface of been decisively shaped by tourism and the collapse of the central palace system, a number cracks of history and into oblivion? the Earth becomes rotation and revolution in the land development industry, the city resonates of Mycenaeans led the Greek mainland and Today, for reasons that include the huge expanse of the universe. The refugee crisis as a place where people and narratives joined the stateless wanderers from western impoverishment of the African continent, the constitutes a pressing matter of our time, setting traverse in space and time. Pafos, then, can Anatolia, Syria and Palestine, known as the war in Syria, and the perpetuating conlicts in in doubt the future of Europe and the prospect be perceived as a kind of palimpsest, where ‘Sea People’.9 A heterogeneous group of keen the Middle East, the Mediterranean has, once of a ‘common world’, which for Agier, in line plánetes can be today’s tourists and travellers, seamen, it remains unclear whether these again, turned into a place of passage for people with thinkers such as Hannah Arendt, remains the peripatetic poets and salesmen of a bygone people were war kings seeking control of the in search of a bearable future. Although the the underlying condition of (cosmo)politics.4 Yet, era, shipwrecked Agapenor leaving Troy, trade roots, seafarers on pirate expeditions calamities off the coast of Lampedusa and the as human beings we depend on a complicated Apostles Paul and Varnavas, or Saint Neophytos, or refugees leeing a crisis. As recorded in the Greek islands stir our humanitarian relexes, nexus of processes across terrestrial and the recluse. From the diverse surfaces of the wall inscriptions in Medinet Habu temple, they the phenomenon of the current pláneta is extra-terrestrial space. War in Syria, crisis in city’s cultural growth, however, the prominent menaced the shores of Egypt for years until approached with prejudice. It is interesting to 04—05 • Πλάνητες note that the verb πλανάω (pronounced planáo) participating artists and art groups. Working instigate instances of wandering (in time that has been historically linked with the was also used as a medical term during antiquity in a range of formats including photography, and space, here and elsewhere), the architect activation of imagination, Hoak-Doering leaves and referred to the fevers that recurred at ilm and video, painting, installation and text, participates with a series of freehand drawings the space necessary for the creative leaps regular intervals, and, through its metaphorical these artists negotiate the notion through from the initial construction stages of the required in an unconstricted interpretation. usage in ancient tragedy became associated with different perspectives, giving rise to the various museum at Maa-Palaiokastro. The drawings The temporality of the ‘ind’ as something the idea of the ‘wandering misfortune’. Today’s manifestations of the contemporary πλάνητα – provide an insight into his thinking process of allusive of wandering which ignites associative wanderers are often confronted with terms of as migrant, refugee, traveller, gypsy, outsider an architecture that may be seen to function as thinking can also be located in the work of criminal sanctions that condemn a horde of the or even as a mutative architectural structure, a reminder of the fact that indeed “the history Haris Epaminonda. Her installation at the migrant population to a system of hostaging. an object that comes to us from distant times of identities, that of humanity as a whole, Shelley residence makes use of the classical- They are considered a ‘fever-threat’ that must or a letter changing hands, as in the case of is a succession of migrations, chances and looking columns on the porch as a setting stop wandering and be contained in ‘reception Savvas Christodoulides. The artist brings accommodations”.16 This awareness is echoed in for bringing in a dialectical relationship centres’, where living on the threshold becomes to light a series of letters from the late 1950s the work of other participating artists, including architectural elements, texts and artefacts, a permanent condition. How must such that form part of an incomplete correspondence Nurtane Karagil’s, whose primary material such as the pot buried in the garden, in the experiences be addressed? What could we between painters, Christophoros Savva and are stories of displacement drawn from Pafos’ manner of the Japansese instrument suikinkutsu. learn from the status of the ‘foreigner’ in order Costas Economou, which he presents in recent past. Employing the layered approach The idea came about through her chance to “conceive the possibility of a common world the format of a book titled Agapite mou of children’s drawings, her work takes form encounter with Mr Morimoto, a wandering in a context in which our planet is becoming Koumpare… (2016). at the point where recollected memories and artist from Japan. As with previous works, the the reality most shared by all humans”?13 Included in the exhibition are also works traumatic experience cross paths with the preoccupation of inding the signiicance of Plánetes seeks to address such questions in that offer diverse experiences of wandering. power of storytelling. objects as time progresses is evidenced through close rapport with the past and present of the In seeking to bridge the Old Powerhouse and Returning to Bruno, a particular aspect the act of their coniguration in space, which city of Pafos, and with a view of our position Shelly Street, both spatially and conceptually, of his practice is found in the negotiation of spurs new associations and possibilities in as a wandering planet in an ever expanding and to disperse the exhibition beyond its architecture’s materiality and temporality. their interpretation. The idea of recasting universe. The exhibition develops in the city’s allocated spaces, works are included that take Descending into the ‘museum of nothing’ things under a new light is also negotiated by centre at two venues: the Old Powerhouse and their initiative from or correspond to the idea at Maa-Palaiokastro, we experience a Socratis Socratous. In his recent work, he casts an old house on Shelley Street, used as the of moving through the space of the city. In lattening of time, an experience evoked in ine sand into different forms, which he then residence of the local Chief of Police. The house negotiating olfactory memory and its impact on Andreas Angelidakis’ work as well. Angelidakis uses either as modules to build structures or as initially belonged to Dr. Horace Shelley, a British our perception of space, Marianna Constanti participates in the exhibition with two sculptures units accumulated in an inventory-like display. colonial doctor, who served as the island’s looks into the cult of ancient processions in from his series Bibelots, Body Parts and Bags The resulting objects exude a retro-futuristic Medical and Health Services Director between worshipping goddess Aphrodite, and proposes (2015). Assembled from elements that suggest sense and could be ‘read’ as originating at 1947 and 1953. From the scarce information an immaterial installation of aromas and a dim architectural or body function, the pieces once from the past and the future. Either way, gathered from newspaper archives, Dr. Shelley scents that functions as a connecting sensorial at once resemble collectable, decorative bibelots Socratous’ work suggests the way objects may emerges as an interesting case of a wanderer bridge between the Old Powerhouse and Shelly of past decades and architectural structures igure as wanderers in time-space shifts. within the British colonial network. He travelled Street. Ben Evans and Alkis Hadjiandreou envisioned for an approaching world, thus Yorgos Petrou’s work concentrates on extensively, especially on the African continent, reconsider their performance, The ignorant allowing a simultaneous glimpse into the past, the symbolic resonance of landscape, which where he became actively involved in studying tour guides (2011-) and offer seemingly aimless future and present. An equally important is negotiated in his installation, Landmark I-IV the use of poisons and antidotes in ceremonies meanderings. Executed in Pafos, a city mapped feature in Bruno’s practice is his understanding (2016). Researching the modern appropriation of of African witchcraft.14 He moved to Cyprus out according to places of tourist fascination, of archaeology as a ield that requires intuitive Aphrodite’s Rock as the birthplace of Aphrodite, from Tanganyika, part of today’s Tanzania in their performance is about drawing deviating (and not only scientiic) contact with the objects he questions the processes of its transformation East Africa, and led the campaign to rid the routes while poetically re-considering our that come to us from distant times. This relates into an attractive tourist destination and a site island of malaria.15 He settled in Pafos after his relationship to public space. A central topic of to one of the complimentary subthemes of the seen to declare national and cultural identity for retirement only to leave a few years later for investigation in Eleni Kamma’s piece, public exhibition, in which the notion of wandering is Cypriots. Landscape also igures prominently Rhodesia, contemporary Zimbabwe. He never space is approached through the igure of suggested in the work of artists who investigate in Marianna Christoides. Filmed in various reached his destination. Dr. Shelley died on the πάροικος (paroikos), meaning temporary our relationship with the ‘traces’ of the past. different locations in the course of several years, board between Cyprus and Greece. A life of dweller and outsider. Kamma participates Having travelled extensively across the island, her ilm essay, April (2008/2015) is a poetic exploration in medicine and wandering across with ΠΑΡΟΙΚΕΩ, a journal irst published in Elizabeth Hoak-Doering has used the method relection on recollection and transience as is different locales ended at sea. 2015, whose second issue in the context of the of frottage to transfer on paper the incised ship her installation Paphos Blue (2015), in which the An overlooked microhistory of wandering exhibition constitutes an open call for drawings found in historical buildings, including negotiation of similar matters takes its title from that underlines Pafos as a place of transition, a discussion and walk in the city. Palaea Engleistra in Pafos. These marks have the indigenous butterly of Pafos. Dr. Shelley’s story is considered as part of Acknowledging that the exhibition’s yet to be ‘deciphered’ and currently remain Though decidedly different in form, the exhibition’s matrix, weaved as it is by conceptualisation is to a large extent indebted to open to various interpretations, including Christodoulos Panayiotou’s Ioustos Sigismundos the multiple interpretations and reactions to Andrea Bruno’s ideas in relation to architecture their explanation as early forms of devotional (2015) constitutes a meditation on time, loss the idea of the wanderer by the twenty-three and archaeology, and the way these two practices markings made by sailors. Using a technique and retrieval. In a letter sent to the Mayor 06—07 • Πλάνητες of Limassol, the artist proposes to name a of thousands of Romani from France in 2010. If the consideration of a world beyond our own many universes within our one universe, some streetafter Ioustos Sigismundos, a pioneer Departing from prevalent stereotypes relating to is articulated in Bilsel and Kattou as exercises visible and some not.”19 It is interesting to note of Cypriot graphology, who came to the island representation of gypsies in the media, Olympios in re-thinking society and its materials, in that reading scientists such as Lightman or in 1875 in search of ancient inscriptions only paints ive portraits of Romani men, women and Lefteris Tapas’ work it is expressed as a political theorists like Arendt, the same question to meet an untimely end. The artist’s letter children marked by rejection and dislocation. pensive communion making a parallelism emerges: what is the world made of and how is complemented by a street plate on which In her installation Scary Asian Men (2006), between cosmic ininity and the chaotic world can we understand or envision it in a different the graphologist’s name is written following Banu Cennetŏlu seeks to question the ways of the mind. Interstellar Thing (2011) belongs way? This question informs the exhibition. speciic rules in transcribing foreign names in which identities and behaviours are deined to a series of cut-outs, in which the artist Like the catalogue at hand, composed with into Greek. A poignant engagement with by stereotypes and preconceptions. The piece revisits Hypnerotomachia Poliphili in order the participation of ifteen writers, academics, the political connotations underwriting the consists of 12 photographs of people in liminal to negotiate the intersection between iction researchers and artists, the exhibition, through processes of translation and transcription, zones and is an eloquent elaboration on the and reality, illusion and truth. In Rosa Barba, the perspective of the pláneta, aspires to the plate functions as a re-inscription into the issue of confronting men from the East as a the way we have tried to explain and mediate instigate different interpretations of the world present of a story now forgotten. Retold in Pafos, ‘thread’ to the normality of life in the European the incomprehensible expanse of the universe and our itineraries in it. It pursues this while a city inextricably linked with archaeological Union. The projection of a revolving star on becomes the object of investigation in her video recognising the signiicance, the creative practices, Sigismundos’ story alludes to the the photographs –as an intended reference installation The Color Out of Space (2015). Using impulse, the risk, as well as the trauma possibly itineraries delineated by individuals in Cyprus to the EU’s lag– completes the installation, images gathered at the Hirsch Observatory at involved in the “indeterminate geographies of (and elsewhere) at the height of the colonial offering the necessary stimulus for a discussion Rensselaer Polytechnic Institute, she creates a wandering”20 between the here and elsewhere, enterprise when the physical remains of ancient on the future of Europe and its borders. mesmerizing environment in which scientists, between past and present, politics and emotion, cultures from across the world were amassed Marina Xenofontos focuses on margins and artists, and writers relect on the universe and the Earth and the cosmos. as ‘trophies’ in the museums of the western otherness through the extraordinary case of the methods used in decoding its enigmas, metropolis. Another such colonial practice can Christophoros Kyriakides. An architecture such as the use of colours in making visible Text by Elena Parpa be found in the Cesnola Collection now at the draughtsman and self-proclaimed inventor, celestial bodies in deep space. At one point in Metropolitan Museum of Art in New York.17 Kyriakides conceived of a ictitious world the narration we are reminded that looking _ Upon her visit there, Natalie Yiaxi documented on paper, which Xenofontos discovered, by out into space is comparable to looking back the titles of the anthropomorphic sculptures chance, years after his death, rescuing it from in time which may lead to identifying the Πλάνητες είναι ο τίτλος της έκθεσης σύγ- of the collection on display and created a marble oblivion into what is now usually referred to early beginnings of the universe. In this sense, χρονης τέχνης στο πλαίσιο των εκδηλώσεων sculpture. Titled Metropolitan Cypriots (2014), as, the ‘Kyriakides archive’, part of which was digging deep into space for distant wandering έναρξης του προγράμματος της Πολιτιστικής her piece encourages us to interrogate the published in the book, We are not alone – objects is comparable to digging deep into the Πρωτεύουσας της Ευρώπης Πάφος2017. Με ετυ- processes of institutional categorization, We are a ly in the milk of ininity (2106). earth for relics of the past. In either case, the μολογική προέλευση τη λέξη πλάνης, πλάνητες labelling, representation and by extension, A selection of his drawings and notes is narrative that emerges is based on speculative είναι οι περιπλανώμενοι, οι άνθρωποι χωρίς identity formation. displayed for the irst time in the exhibition, interpretations. Archaeologies – earth or stellar – μόνιμο τόπο, σε διαρκή κίνηση, που δεν εγκατα- Initially developed in the Nicosia Municipal while the artist explores her relationship do not necessarily tell the truth. As we discover λείπουν το δικαίωμα της κατά βούληση άφιξης Garden, Re Aphrodite’s project evolved into a to alternative forms of knowledge through when experiencing Barba’s installation, scientiic ή αναχώρησής τους. Η λέξη, λοιπόν, υπό την series of itinerant, open and spontaneous public her practice of painting. inquiry demands generous leaps of imagination απόλυτη νοηματική της ερμηνεία, παραπέμπει space interventions across different locales, The worlds we make up when contemplating – the use of magenta, yellow, green and blue – στους περιφερόμενους ασκόπως και στους including Rio de Janeiro and now Pafos, which the cosmos is at the heart of Inal Bilsel’s in order to penetrate worlds beyond the known. ταξιδευτές, τους αθίγγανους και τους νομάδες look into the way free time or time off work is installation. Borrowing the aesthetics of sci-i This idea is embraced by scientists, such ή ακόμα και στους πάσης φύσεως πλανόδιους valued among marginalized communities. With movies as well as the dystopian vision they as the American physicist and writer, Alan (μουσικούς, θιάσους, μικροπωλητές). Όπως an interest in symbols of cultural amalgamation, convey, he compiles an imaginary world, Lightman, who in his book The Accidental παρατηρεί, ωστόσο, ο Γάλλος ανθρωπολόγος such as the water goddesses, and given that the whereby the future inhabitants of a now Universe (2014) underlines that ‘conquering’ Michel Agier, η παρούσα στιγμή της προσφυγι- day off work is also associated with spiritual desolate planet seek refuge in computer knowledge does not solely depend on verifying κής κρίσης και της αναγκαστικής μετανάστευσης practices, their project negotiates notions simulated environments. The construction of equations but requires our light in the sphere αναδεικνύει μια διαφορετική όψη στην εμπειρία of spirituality, femininity, public space, and a different order of cosmos is also apparent in of imagination.18 Adopting this vantage point, της περιπλάνησης.1 Για τον Agier, πλάνητες της cultural continuity. Ei Savvides’ practice often Lito Kattou’s work. In her installation, Solar Lightman discusses the possibility of multiple εποχής μας είναι οι απάτριδες, οι πρόσφυγες και concentrates on the plight of people living Love for the Rapid Felines (2016), which includes universes. “The word ‘universe’ comes from οι εκτοπισμένοι που ζουν σε συνθήκες επισφά- on the margins of society. The artist records Feline 3 (2016), new materials, techniques and the Latin unus, meaning ‘one’, combined with λειας και υπαρξιακής εκκρεμότητας σε μεθορια- their stories and her work reveals conditions methods of production are investigated parallel versus, which is the past participle of vertere, κές ζώνες.2 Έχοντας βιώσει από πρώτο χέρι τον of rootlessness and precariousness suffered to new behavioural codes. Weapons, costumes, meaning ‘to turn’. Thus the original and literal πόλεμο και τη βία, εγκαταλείπουν τις χώρες τους by the current wanderer, in Agier’s sense. traces of strange beings, probably of nomadic meaning of ‘universe’ was ‘everything turned σε αναζήτηση ενός ασφαλέστερου μέλλοντος για Lefteris Olympios engages with the discussion nature, construct an otherworldly atmosphere into one’ ”, he argues and continues supporting να γνωρίσουν την απόρριψη και την περιπλάνη- relating to current experiences of dislocation in for reconsidering conventional modes of “even if there is only a single space-time ση ως μόνιμη συνθήκη διαβίωσης, παγιδευμένοι a series of paintings negotiating the expulsion behaviour and social conduct. continuum, a single ‘universe’ […] there are μεταξύ συνόρων σε πρόχειρους καταυλισμούς. 08—09 • Πλάνητες Ανταποκρινόμενη σε τέτοιου είδους θεωρήσεις, θεώρησης του παρόντος. Το επιζητά σε στενό (πράγματι) πλανήτες (δορυφόρους). Ωστόσο, μας Συγκεκριμένα, ο Bruno σχεδίασε ένα κυκλικό η έκθεση πραγματεύεται την έννοια του σύγχρο- διάλογο με τους είκοσι-τρεις καλλιτέχνες και αποκαλύπτουν την εμμονή για την απελευθέρω- υπόγειο δωμάτιο με θολωτή στέγη –το σχήμα της νου πλάνητα, χωρίς ωστόσο να παραμερίζονται ομάδες που συμμετέχουν, αλλά και σε σχέση με ση της αρχιτεκτονικής (και κατ’ επέκταση του σε πλήρη εναρμονισμό με τα περιγράμματα της οι επί μέρους προεκτάσεις της έννοιας και οι την ιστορία της Πάφου. Η πόλη δεν γνώρισε ανθρώπου) από τα «δεσμά» της γης. βλάστησης του ακρωτηρίου–, όπου η καταβίβαση αποκλίσεις της σε διαφορετικού τύπου ερμηνεί- τη δόξα φημισμένου λιμανιού, όπως άλλες Στην Πάφο, ο τόπος όπου οραματικές δημιουργεί την εντύπωση της βύθισης στη γη ες. Με έναν απλό καταβιβασμό του τονισμού στη πόλεις του νησιού. Ωστόσο, είτε ως περιώνυμο αρχιτεκτονικές προσπάθειες συναντούν την αλλά και της βουτιάς στον χρόνο. Η διάθλαση λέξη, οι πλάνητες γίνονται πλανήτες, ουράνια κέντρο λατρείας της θεάς Αφροδίτης κατά την έννοια του πλάνητα και την κατάσταση της του φωτός στο κεκλιμένο κάτοπτρο σε ένα από σώματα σε τροχιά. Πέρα από τη γραμμή του αρχαιότητα, είτε ως πρωτεύουσα της Κύπρου μετανάστευσης είναι ο αρχαιολογικός χώρος τα ανοίγματα, η παραμόρφωση του ήχου εξαιτίας Κάρμαν3, η κίνηση στην επιφάνεια της γης κατά τη Ρωμαιοκρατία και εμπορικό κέντρο στη Μάα-Παλαιόκαστρο. Μια στενή λωρίδα της υπογειοποίησης του δωματίου, οι χαμηλότε- γίνεται περιστροφή και περιφορά στο αχανές ζαχαροκάλαμου στα μεσαιωνικά χρόνια, η πόλη γης, άνυδρη, με σχεδόν καθόλου βλάστηση, το ρες θερμοκρασίες είναι στοιχεία που προσφέρουν του σύμπαντος. Η προσφυγική κρίση αποτελεί υπήρξε ανά διαστήματα σημείο αναχωρήσεων ακρωτήρι εισχωρεί αρκετά μέσα στη θάλασσα εμπειρίες αλλόκοσμες, αλλόχρονες. Στο κυρίαρχο φλέγον θέμα της εποχής, το οποίο θέτει υπό και προορισμών. Ακόμα και σήμερα, παρά τα και παραμένει μια απομονωμένη ατόλλη ηρεμίας ιστορικό αφήγημα, η άφιξη των Μυκηναίων χρη- αμφισβήτηση το μέλλον της Ευρώπης και την σημάδια άνισης ανάπτυξης εξαιτίας του τουρι- που κατάφερε να επιζήσει στην επέλαση του σιμοποιείται για να τεκμηριώσει το επιχείρημα προοπτική ενός «κοινού κόσμου», που για τον σμού και της οικοδομικής βιομηχανίας, η Πάφος τουρισμού. Σύμφωνα με αρχαιολόγους, η ορατή της διαχρονικής «ελληνικότητας» της Κύπρου. Agier, παίρνοντας αφορμή από στοχαστές όπως εξακολουθεί να έχει απήχηση ενός τόπου, όπου προεξοχή του στα ανοιχτά είναι η αιτία που οι Καθώς στέκει κανείς στο κέντρο του μουσείου η Hannah Arendt, παραμένει μια από τις βασικές άνθρωποι και αφηγήσεις διασταυρώνονται στον ακτές του αποτέλεσαν σταθμό για τους πρό- κάτω από την οπή του θόλου, παρατηρώντας τον προϋποθέσεις της (κοσμο)πολιτικής.4 Ωστόσο, χώρο και τον χρόνο. H πόλη, λοιπόν, μπορεί να σφυγες που περιφέρονταν στην Ανατολική ουρανό, τέτοιου είδους μονόπλευρες ερμηνείες ως ανθρώπινα όντα αποτελούμε μέρος πολύπλο- κατανοηθεί ως ένα παλίμψηστο, όπου πλάνητες Μεσόγειο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.8 του παρελθόντος τίθενται υπό αμφισβήτηση. κων διαδικασιών που συντελούνται ταυτόχρονα είναι οι σύγχρονοι τουρίστες και οι ταξιδευτές, Αρχαιολογικά ευρήματα που βρέθηκαν στην Η κατασκευή μοιάζει με επίγειο παρατηρητήριο σε γήινους και εξωγήινους τόπους. Πόλεμος οι πλανόδιοι ποιητάρηδες και πωλητές μιας περιοχή μαρτυρούν πως οι άνθρωποι αυτοί ήταν του σύμπαντος ή (κατά τον αρχιτέκτονα) με «ένα στη Συρία, κρίση στην Ελλάδα, μετανάστες άλλης εποχής, όπως βέβαια και ο Αγαπήνορας μυκηναϊκής καταγωγής. Έχοντας εγκαταλείψει παράθυρο στο παρελθόν». Άραγε είναι εφικτό στη Σαχάρα, πρόσφυγες στη θάλασσα, άστρα με τους στρατιώτες του που ναυάγησαν εδώ την ηπειρωτική Ελλάδα μετά την κατάρρευση από τη θέση αυτή να κοιτάξουμε πίσω στον χρόνο σε έκρηξη, μετεωρίτες σε σύγκρουση, ουράνια φεύγοντας από την Τροία, οι Απόστολοι Παύλος του ανακτορικού συστήματος διακυβέρνησης, και να διακρίνουμε τον στόλο των Μυκηναίων σώματα σε μαύρες τρύπες. Είναι άραγε εφικτό και Βαρνάβας ή ο Άγιος Νεόφυτος ο αναχωρητής. ένας αριθμός Μυκηναίων αναγκάστηκαν να ανα- πλάνητων σε αναζήτηση πατρίδας; Ποιοι να ήταν να συνεχίσουμε τη συζήτηση γύρω από την τύχη Ως κεντρική φιγούρα πλάνητα, βέβαια, από τα ζητήσουν καταφύγιο ανάμεσα στους «λαούς της πράγματι; Τί θα μπορούσε άραγε να μας απο- της ανθρωπότητας ως κάτοικοι ενός περιπλα- ποικίλα στρώματα πολιτισμικής ανάπτυξης της θάλασσας», απάτριδες κι αυτοί από τη δυτική καλύψει το επικίνδυνο ταξίδι τους για την προ- νώμενου πλανήτη στην άβυσσο του σύμπαντος; πόλης αναδύεται η θεά Αφροδίτη, στη λατρεία Ανατολία, τη Συρία και την Παλαιστίνη.9 Μέχρι σφυγική κρίση του παρόντος, αλλά και για τις Η αναφορά του Agier στην Arendt είναι καίρια. της οποίας διασταυρώνεται η Δύση με την σήμερα παραμένει ασαφές εάν αυτή η εθνολογι- αναρίθμητες, μη καταγεγραμμένες μετακινήσεις Έχοντας ζήσει από πρώτο χέρι την εξορία, τον Ανατολή, το αρσενικό με το θηλυκό, η Ίσιδα με κά ετερογενής ομάδα ήταν πολεμιστές που επε- ανθρώπων ανά τη Μεσόγειο, τα ίχνη των οποίων εκτοπισμό και την περιθωριοποίηση εξαιτίας της την Ιστάρ-Αστάρτη και την Παναγία, η Ουρανία δίωκαν τον έλεγχο των εμπορικών διαδρομών, περιέπεσαν στη λήθη της Ιστορίας; καταγωγής της, η φιλόσοφος προλογίζει το έργο με την Πότνια, και ο ουρανός με τη γη. ναυτικοί σε πειρατικές επιδρομές ή πρόσφυγες Σήμερα, η Μεσόγειος σπέρνεται ξανά με πρό- της Η Ανθρώπινη Κατάσταση (1958) με την εκτό- Ο τελευταίος συνδυασμός μάς υπενθυμίζει σε φυγή. Σύμφωνα με τις επιγραφές στο ναό στη σφυγες. Η φτωχοποίηση της Αφρικής, ο πόλεμος ξευση του πρώτου δορυφόρου στο διάστημα. τη διττή υπόσταση της Αφροδίτης ως μυθολογι- Μέντινετ Χαμπού, οι λαοί αυτοί επιδίδονταν για στη Συρία, οι διαιωνιζόμενες διενέξεις στη «Εμείς, που είμαστε γήινα πλάσματα […] έχουμε κή φιγούρα και ουράνιο σώμα. Ο φωτεινότερος χρόνια σε καταστροφικές επιθέσεις στα παράλια Μέση Ανατολή έχουν μετατρέψει τη θάλασσα σε αρχίσει να ενεργούμε σαν να είμαστε κάτοικοι πλανήτης κατά το χάραμα –για αυτό και στην αρ- της Αιγύπτου μέχρι που ο Ραμσής Γ΄ τους κα- τόπο διέλευσης απεγνωσμένων ανθρώπων που του σύμπαντος», σχολιάζει, και συνεχίζει για χαιότητα ονομαζόταν «Εωσφόρος»– η Αφροδίτη τατρόπωσε στην τελευταία του εκστρατεία. αναζητούν ένα ασφαλέστερο μέλλον. Αν και οι να αναλογιστεί την κατάσταση του ανθρώπου, θεωρείται «δίδυμος» πλανήτης της γης και παρά Ωστόσο, οι «Αχιγιάβα», όπως ήταν γνωστοί οι συμφορές τους στα ανοιχτά της Λαμπεντούσα «τη διπλή του φυγή από τη γη στο σύμπαν και το εχθρικό του περιβάλλον αποτελεί αντικεί- Μυκηναίοι ανάμεσά τους, αγκυροβόλησαν στη και των ελληνικών νησιών ενεργοποιούν τα από τον κόσμο στο εγώ».5 Η συγκεκριμένη θέση μενο μελέτης για τη φιλοξενία επανδρωμένων βορειοδυτική Κύπρο.10 Η άφιξή τους σηματοδό- φιλάνθρωπα αντανακλαστικά μας, το φαινό- αποδίδει μια απρόσμενη οπτική γωνία, την αποστολών, οι οποίες φέρνουν στο μυαλό τις τησε ένα κύμα «μεταναστευτικών επεισοδίων» μενο του σύγχρονου πλάνητα προσεγγίζεται οποία συναντάει κανείς και στον W. G. Sebald. μέχρι πρότινος ανέφικτες ιδέες καλλιτεχνών και που οδήγησε, σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Βάσο με προκατάληψη. Το ρήμα πλανάω, πάντως, ως Ο Γερμανός συγγραφέας, ο οποίος ασχολήθηκε εφευρετών. Παράδειγμα, οι αιωρούμενοι οικό- Καραγιώργη, στην «ελληνοποίηση του νησιού».11 ιατρικός όρος στην αρχαιότητα αναφερόταν διεξοδικά με τη συνθήκη της περιπλάνησης, την τοποι του Richard Buckminster Fuller, γνωστοί Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, αποφασί- στους πυρετούς που επανεμφανίζονταν σε τακτά ορίζει ως «κοσμική προοπτική», αναγνωρίζοντας ως Cloud Structures (1962), και οι τεχνητοί στηκε η ανέγερση μουσείου καταγραφής αυτής χρονικά διαστήματα για να καταλήξει μέσα από πως αυτή επιτρέπει την κατανόηση του σύγχρο- πλανήτες του Kazimir Malevich από τη σειρά του της ιστορικής στιγμής. Το έργο ανατέθηκε στον τη μεταφορική χρήση του στην αρχαία τραγωδία νου κόσμου με την οξυμένη κριτική ματιά «του Architekton, τους οποίους αποκαλούσε planits Ιταλό αρχιτέκτονα Andrea Bruno, ο οποίος ειση- να συνδεθεί με την ιδέα της περιπλανώμενης εξωγήινου πλάσματος που κοιτάζει από τους ή και sputnik – από τη ρωσική λέξη σύντροφος γήθηκε αντ’ αυτού ένα «μουσείο του τίποτα». συμφοράς. Οι πλάνητες της σύγχρονης εποχής ουρανούς» με εξαίρετη ηρεμία.6 ή συν-ταξιδιώτης.7 Οι φανταστικές αυτές δη- Ο Bruno εμπνεύστηκε μια κατασκευή, άδεια αντιμετωπίζονται συχνά με όρους ποινικής κα- H έκθεση επιδιώκει να κρατήσει τη διπλή μιουργίες προηγούνται της σκληρής αλήθειας από τα ίχνη του παρελθόντος, όπου η αίσθηση ταστολής που καταδικάζουν μια μεγάλη μάζα οπτική –του κόσμου από τη Γη και του κόσμου του παρόντος, οπότε και η εξερεύνηση του δι- της μεταφοράς στον χρόνο θα συντελούνταν όχι του μεταναστευτικού πληθυσμού σε καθεστώς από το εξώτερο διάστημα– με την ελπίδα μιας αστήματος συνδέεται με την παρακολούθηση, μέσα από την επαφή με τα αντικείμενα, αλλά ομηρίας. Θεωρούνται η απειλή-πυρετός που πιο δημιουργικής, διευρυμένης και κριτικής την κατασκοπεία και τον έλεγχο από τεχνητούς μέσα από το «αισθητήριο σύστημα» του χώρου.12 επιβάλλεται να σταματήσει να πλανιέται και να 10—11 • Πλάνητες περιοριστεί σε ελεγχόμενους «χώρους φιλοξε- οπτικές γωνίες, αναγνωρίζοντας τις ποικίλες Μάα-Παλαιόκαστρο. Τα σχέδια προσφέρουν μια Χρησιμοποιώντας μια τεχνική που έχει συνδεθεί νίας», όπου η ζωή στο μεταίχμιο γίνεται μόνιμη μορφές του σύγχρονου πλάνητα –ως μετανάστη, διεισδυτική ματιά στον τρόπο σκέψης του προς ιστορικά με την ενεργοποίηση της φαντασίας, κατάσταση. Πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε πρόσφυγα, ταξιδευτή, αθίγγανου, ανθρώπου του μια αρχιτεκτονική, η οποία λαμβάνει υπ’ όψιν η Hoak-Doering αφήνει τον αναγκαίο χώρο για τέτοια βιώματα; Τι θα μπορούσαμε άραγε να περιθωρίου ή ακόμα και ως μιας μεταβαλλόμε- πως «η ιστορία της ταυτότητας ολόκληρης της πειραματισμούς στην ερμηνεία τους. αποκομίσουμε κοιτάζοντας τον κόσμο από την νης αρχιτεκτονικής δομής, ενός αντικειμένου ανθρωπότητας είναι μια διαδοχή από μετανα- Η χρονική διάσταση του ευρήματος αποτελεί οπτική ενός ξένου; Θα ήταν εφικτό να οραματι- από το μακρινό παρελθόν ή μιας επιστολής που στεύσεις, ευκαιρίες και προσαρμογές».16 Αυτή η σημαντική συνιστώσα στη δουλειά της Χάρις στούμε την «πιθανότητα ενός κοινού κόσμου σε αλλάζει χέρια, όπως στην περίπτωση του Σάββα ιδέα ενυπάρχει στη δουλειά και άλλων καλλιτε- Επαμεινώνδα. Η εγκατάστασή της στην οικία ένα πλαίσιο στο οποίο ο πλανήτης μας γίνεται Χριστοδουλίδη. Ο καλλιτέχνης φέρνει στο φως χνών, συμπεριλαμβανομένου και της Nurtane Σέλλεϋ χρησιμοποιεί τις κλασικού τύπου η πραγματικότητα όλων;»13 υπό μορφή έκδοσης με τον τίτλο Αγαπητέ μου Karagil. Το πρωταρχικό υλικό της εικαστικού κολώνες στη βεράντα ως σκηνικό για τον διαλε- Η έκθεση Πλάνητες επιδιώκει να εγείρει Κουμπάρε… (2016) μια σειρά από επιστολές είναι ιστορίες εκτοπισμού από το πρόσφατο κτικό συσχετισμό αρχιτεκτονικών στοιχείων και τέτοιου είδους ερωτήματα σε στενό διάλογο με από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, οι οποίες παρελθόν της Πάφου. Επιστρατεύοντας τη στρω- αντικειμένων, όπως είναι το αναποδογυρισμένο το παρόν και το παρελθόν της πόλης της Πάφου αποτελούν μέρος μιας ατελούς αλληλογραφίας ματική προσέγγιση της παιδικής σχεδιαστικής πιθάρι που επέλεξε να θάψει στον κήπο κατά και με επίγνωση της θέσης μας ως περιπλανώ- μεταξύ των ζωγράφων Χριστόφορου Σάββα γραφής, η δουλειά της συντελείται στο σημείο τον τρόπο του ιαπωνικού οργάνου suikinkutsu. μενου πλανήτη σε ένα συνεχώς πολλαπλασιαζό- και Κώστα Οικονόμου. όπου η ανάκληση της μνήμης και οι τραυματι- Η ιδέα προέκυψε από την τυχαία συνάντησή μενο σύμπαν. Η έκθεση εξελίσσεται στο κέντρο Επιδιώκοντας τη διασπορά της έκθεσης στην κές εμπειρίες διασταυρώνονται με τη δύναμη της με τον κ. Μοριμότο, έναν περιπλανώμενο της πόλης σε δυο χώρους· στην Παλιά Ηλεκτρική πόλη, καθώς και τη χωρική και νοητική σύνδεση της αφήγησης. Επιστρέφοντας στον Bruno, μια δημιουργό από την Ιαπωνία. Όπως και σε προη- και στην οικία της οδού Σέλλεϋ, όπου κατοι- Παλιάς Ηλεκτρικής και οδού Σέλλεϋ, η έκθεση ιδιαίτερη διάσταση της πρακτικής του είναι ο γούμενες δουλειές της, η ενασχόληση με τις δια- κούσε μέχρι πρόσφατα ο εκάστοτε Διευθυντής περιλαμβάνει επίσης έργα που προτείνουν δια- αναλογισμός της υλικότητας και της χρονικό- φορετικές ερμηνείες που επιδέχονται τα αντικεί- της Αστυνομίας Πάφου. Αρχικά, το σπίτι ανήκε φορετικές εμπειρίες περιπλάνησης στον αστικό τητας ως σημαντικών παραμέτρων αρχιτεκτο- μενα στο πέρασμα του χρόνου εντοπίζεται στην στον Δρ. Οράτιο Σέλλεϋ, Βρετανό γιατρό επί ιστό. Η Μαριάννα Κωνσταντή, διερευνώντας νικής. Εισερχόμενοι στο «μουσείο του τίποτα» πράξη της διάταξής τους στον χώρο, η οποία Αγγλοκρατίας, ο οποίος υπηρέτησε Διευθυντής την επίδραση της οσφρητικής μνήμης στη στη Μάα-Παλαιόκαστρο, ο χρόνος μοιάζει να ενεργοποιεί νέους συσχετισμούς και συνεπώς των Ιατρικών Υπηρεσιών από το 1947 μέχρι χωρική μας αντίληψη, εξετάζει τις λατρευτικές ισοπεδώνεται, εμπειρία που συναντάται και νέες πιθανότητες στην ερμηνευτική διαδικασία. το 1953. Μέσα από τις ελάχιστες πληροφορίες πομπές προς τιμή της θεάς Αφροδίτης και ειση- στη δουλειά του Ανδρέα Αγγελιδάκη, ο οποίος Στον Σωκράτη Σωκράτους κεντρική θέση έχει σε αρχεία εφημερίδων γύρω από τη ζωή του, ο γείται μια άυλη εγκατάσταση με αρώματα και συμμετέχει με δυο γλυπτά από τη σειρά Bibelots, η ιδέα της μεταποίησης. Στην πρόσφατη δουλειά Δρ. Σέλλεϋ αναδύεται ως μια ενδιαφέρουσα περί- μυρωδιές, η οποία λειτουργεί ως αισθητήριος Body Parts and Bags (2015). Συναρμολογημένα του, χρησιμοποιεί τη λεπτή άμμο για να φτιάξει πτωση πλάνητα στο δίκτυο της αποικιοκρατίας. συνδετικός κρίκος μεταξύ των δύο εκθεσιακών από στοιχεία που υποδηλώνουν αμυδρές αρχιτε- διαφορετικές φόρμες τις οποίες εφαρμόζει είτε Ταξίδεψε εκτενώς, ιδιαίτερα στην Αφρική, όπου χώρων. Οι Ben Evans και Άλκης Χατζηανδρέου κτονικές εφαρμογές ή σωματικές λειτουργίες, ως δομικά στοιχεία είτε ως τεμάχια σε μια ορ- αναμείχθηκε ενεργά στη μελέτη της χρήσης δη- δίνουν συνέχεια στην περφόρμανς τους The τα έργα παραπέμπουν σε συλλεκτικά διακοσμη- θολογιστική διάταξη που θυμίζει απογραφή. Το λητηρίων και αντιδότων σε τελετές αφρικανικής ignorant tour guides (2011-) και προτείνουν τικά μπιμπελό αλλοτινών εποχών και σε αρχιτε- αποτέλεσμα αποπνέει μια ρετρο-φουτουριστική μαγείας.14 Ήλθε στην Κύπρο από την Ταγκανίκα, φαινομενικά άσκοπες περιπλανήσεις. Η περφόρ- κτονήματα επινοημένα για έναν αυριανό κόσμο, αίσθηση, καθώς τα αντικείμενα που προκύπτουν μέρος της σημερινής Τανζανίας, και ηγήθηκε της μανς τους στην Πάφο, σε μια πόλη που ορίζεται επιτρέποντας έτσι το ταυτόχρονο κοίταγμα σε θα μπορούσαν να έχουν προέλευση τόσο το καμπάνιας κατά της ελονοσίας που μάστιζε το από το τουριστικό ιδεώδες της επίσκεψης σε παρελθόν, παρόν και μέλλον. μέλλον όσο και το παρελθόν. Είτε τα κατανοούμε, νησί.15 Μετά την αφυπηρέτησή του εγκαταστάθη- τοποθεσίες ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας, Σημαντικό στοιχείο στη δουλειά του Bruno ωστόσο, ως σημάδια μιας κάποιας άλλης επερχό- κε στην Πάφο για να φύγει λίγα χρόνια αργότερα πραγματεύεται την ιδέα της παρέκκλισης από είναι επίσης η κατανόηση της αρχαιολογίας ως μενης εποχής είτε ως θραύσματα που επιβίωσαν για τη Ροδεσία, τη σημερινή Ζιμπάμπουε. Δεν την πορεία αλλά και της ποιητικής αναθεώρησης κλάδου που προϋποθέτει τη διαισθητική (και όχι του χρόνου, η δουλειά του Σωκράτους υπονοεί έφτασε ποτέ στον προορισμό του, αφού άφησε της σχέσης μας με τον δημόσιο χώρο. Σημαντικό μόνο επιστημονική) επαφή με τα αντικείμενα τον τρόπο που τα αντικείμενα στέκουν κι αυτά την τελευταία του πνοή στο πλοίο μεταξύ αντικείμενο μελέτης στη δουλειά της Ελένης που φθάνουν σε μας από το μακρινό παρελθόν. ως πλάνητες σε χωροχρονικές μετατοπίσεις. Κύπρου και Ελλάδας. Μια ζωή ιατρικών εξερευ- Καμμά, ο δημόσιος χώρος προσεγγίζεται μέσα Αυτό συνδέεται με μια από τις επί μέρους Η δουλειά του Γιώργου Πέτρου επικε- νήσεων και περιπλάνησης σε διαφορετικούς από τη φιγούρα του πάροικου. Συγκεκριμένα, η ενότητες της έκθεσης, στην οποία η ιδέα της ντρώνεται στη συμβολική απήχηση του τοπίου, τόπους βρήκε το τέλος της στη θάλασσα. εικαστικός συμμετέχει με το ΠΑΡΟΙΚΕΩ, έντυπο περιπλάνησης υπονοείται στη δουλειά καλλιτε- την οποία πραγματεύεται στην εγκατάσταση Η ιστορία του Δρ. Σέλλεϋ ως μια ξεχασμένη το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2015 στην χνών που διερευνούν τη σχέση μας με τα «ίχνη» Landmark I-V (2016). Εξετάζοντας την ιδιοποί- μικρο-ιστορία περιπλάνησης, που αναδεικνύει Κωνσταντινούπολη και που στο δεύτερό του του παρελθόντος. Η Elizabeth Hoak-Doering, ηση της Πέτρας του Ρωμιού ως τόπο γέννησης την Πάφο ως τόπο μετάβασης, αντιμετωπίζεται τεύχος παίρνει τη μορφή ανοικτής πρόσκλησης για παράδειγμα, ταξιδεύοντας ανά το νησί χρη- της Αφροδίτης, ανακρίνει τις διαδικασίες μετα- στην έκθεση ως μέρος του ιστού της, όπως αυτός για μια συζήτηση και έναν περίπατο. σιμοποιεί τη μέθοδο του φροτάζ (frottage) για τροπής της τοποθεσίας σε τουριστικό προορισμό συνυφαίνεται από τις πολλαπλές ερμηνείες και Αναγνωρίζοντας πως η σύλληψη της να μεταφέρει στο χαρτί τα χαραγμένα σχέδια και σε τόπο δήλωσης εθνικής και πολιτιστικής αντιδράσεις που προσδίδουν οι είκοσι-τρεις έκθεσης καθορίστηκε σημαντικά από τις ιδέες πλοίων σε τοίχους ιστορικών κτιρίων, συμπε- ταυτότητας για τους Κύπριους. Το τοπίο κατέχει συμμετέχοντες καλλιτέχνες και ομάδες στην του Andrea Bruno περί αρχιτεκτονικής, αρ- ριλαμβανομένης και της Παλαιάς Εγκλείστρας κεντρική θέση και στη δουλειά της Μαριάννας έννοια του πλάνητα. Επιστρατεύοντας μια χαιολογίας και πως αυτές οι δυο πρακτικές στην Πάφο. Τα σημάδια αυτά δεν έχουν έως Χριστοφίδου. Η ταινία της April (2008/2015), σειρά εικαστικών μέσων, όπως το φιλμ και η ενεργοποιούν στιγμές περιπλάνησης (στον σήμερα «αποκρυπτογραφηθεί» και παραμένουν γυρισμένη σε διαφορετικές τοποθεσίες, αποτελεί φωτογραφία, το σχέδιο και η ζωγραφική, το χρόνο και τον χώρο, στο εδώ και το αλλού), ανοιχτά σε ποικίλες ερμηνείες, όπως και στην έναν ποιητικό ανα-στοχασμό γύρω από την κείμενο και οι εγκαταστάσεις, οι καλλιτέχνες ο αρχιτέκτονας συμμετέχει με σχέδια από τα πιθανότητα να αποτελούν τάματα χαραγμέ- ανάκληση της μνήμης και του φευγαλέου της πραγματεύονται την έννοια από διαφορετικές αρχικά στάδια κατασκευής του μουσείου στη να στον τοίχο από περαστικούς ναυτικούς. ύπαρξης, θέμα που ανακύπτει και στην εγκατά- 12—13 • Πλάνητες στασή της Paphos Blue (2015), όπου η εξέταση καθιερωμένης μέρας αργίας με τις πνευματικές Οι κόσμοι που πλάθουμε όταν αναλογι- μπορεί κανείς να διαπιστώσει βιώνοντας την των ίδιων ζητημάτων παίρνει τον τίτλο της από αναζητήσεις, το πρότζεκτ τους εξετάζει θέματα ζόμαστε το σύμπαν είναι στο επίκεντρο της εγκατάσταση της Barba, η επιστημονική έρευνα την ενδημική πεταλούδα της Πάφου. πνευματικότητας, θηλυκότητας, κοινωνικών εγκατάστασης του Inal Bilsel. Δανειζόμενος την απαιτεί συχνά άλματα της φαντασίας –τη χρήση Αν και καθοριστικά διαφορετικό σε φόρμα, διεκδικήσεων, δημόσιου χώρου και πολιτιστικής αισθητική των ταινιών επιστημονικής φαντασίας μαγεντιανού κόκκινου, κίτρινου, πράσινου και το έργο Ioustos Sigismoundos (2015) του συνοχής. Οι άνθρωποι στο κοινωνικό περιθώ- όπως και το δυστοπικό τους όραμα, συνθέτει κυανού– για να διεισδύσει κανείς σε κόσμους Χριστόδουλου Παναγιώτου αποτελεί επίσης ριο είναι επίσης στο επίκεντρο της δουλειά της έναν φανταστικό κόσμο, στον οποίο οι μελλοντι- πέραν του αισθητού. στοχασμό πάνω στον χρόνο και την ανάκληση Έφης Σαββίδη. Η καλλιτέχνις καταγράφει τις κοί κάτοικοι ενός έρημου πλανήτη αναζητούν Μια τέτοια θέση βρίσκει σύμφωνους επι- αυτού που έχει ξεχαστεί. Σε ένα γράμμα προς ιστορίες τους και το αποτέλεσμα που προκύπτει καταφύγιο σε τεχνητά περιβάλλοντα. Στην εγκα- στήμονες, όπως ο Αμερικανός φυσικός και τον δήμαρχο Λεμεσού, ο καλλιτέχνης προτείνει είναι αποκαλυπτικό των συνθηκών επισφάλειας τάστασή της Λητώς Κάττου, Solar Love for the συγγραφέας Alan Lightman, ο οποίος στο βιβλίο να δοθεί σε έναν δρόμο της πόλης το όνομα και υπαρξιακής εκκρεμότητας, που υπομένει ο Rapid Felines (2016), από όπου προέρχεται και το του The Accidental Universe (2014), υπογραμ- Ιούστος Σιγισμούνδος. Πρωτοπόρος της κυπρια- σύγχρονος πλάνητας –όπως τον κατανοεί ο Agier. Feline 3 (2016), νέα υλικά, τεχνικές και μέθοδοι μίζει πως η κατάκτηση της γνώσης δεν απαιτεί κής γραφολογίας, ο Σιγισμούνδος ήλθε στο νησί Ο Λευτέρης Ολύμπιος συνεχίζει τη συζήτηση παραγωγής ερευνώνται παράλληλα με νέους μόνον την επαλήθευση εξισώσεων, αλλά και τον το 1875 όπου βρήκε πρόωρο θάνατο. Το γράμμα γύρω από τις τρέχουσες εμπειρίες εκτοπισμού κώδικες και σχήματα συμπεριφοράς. Όπλα, εκτροχιασμό μας στη σφαίρα της φαντασίας.18 του καλλιτέχνη, το οποίο περιλαμβάνεται στον σε μια σειρά από πίνακες που πραγματεύονται κοστούμια, ίχνη υπάρξεων πιθανότατα νομαδι- Από μια τέτοια οπτική γωνία, ο Lightman μελετά κατάλογο, συνοδεύεται από πλακέτα πάνω στην τον διωγμό χιλιάδων Ρομά από τη Γαλλία το κής φύσεως συντάσσουν μια αλλόκοσμη ατμό- την πιθανότητα του πολυσύμπαντος. «Η λέξη οποία το όνομα του γραφολόγου αναγράφεται 2010. Επιδιώκοντας την αναχώρηση από τα στε- σφαιρα αναθεώρησης τρόπων συμπεριφοράς ‘universe’ προέρχεται από τη Λατινική unus, που σύμφωνα με τους κανόνες της μεταφοράς ξένων ρεότυπα που κυριαρχούν στην αναπαράσταση και κοινωνικής συνύπαρξης. σημαίνει ‘ένα’, σε συνδυασμό με τη λέξη ‘versus’ ονομάτων στα ελληνικά. Καίρια εμπλοκή με τις των αθίγγανων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, Εάν ο συλλογισμός κόσμων πέραν από τον που είναι η μετοχή αορίστου του vertere, που πολιτικές προεκτάσεις που ορίζουν τις διαδικα- ο Ολύμπιος ζωγραφίζει πέντε πορτρέτα Ρομά δικό μας διατυπώνεται στον Bilsel και την Κάττου σημαίνει ‘τρέπω’. Συνεπώς, η αρχική και κυρι- σίες μετάφρασης και μετεγγραφής, η πλακέτα ανδρών, γυναικών και παιδιών. ως άσκηση επανεξέτασης της κοινωνίας, στον ολεκτική ερμηνεία του ‘universe’ είναι ‘το παν λειτουργεί και ως επανεγγραφή στο παρόν μιας Στο έργο της Scary Asian Men (2006), η Λευτέρη Τάπα δηλώνεται ως παραλληλισμός της που τρέπεται σε ένα’ […]», σημειώνει για να συ- ιστορίας που σήμερα έχει ξεχαστεί. H ενθύμησή Banu Cennetŏlu αποπειράται επίσης να θέσει απεραντοσύνης του σύμπαντος με τον χαώδη νεχίσει πως ακόμα και εάν υπάρχει ένα και μόνο της στο πλαίσιο μιας έκθεσης στην Πάφο, μιας υπό αμφισβήτηση τους τρόπους με τους οποίους κόσμο του νου. Το Interstellar Thing (2011) ανήκει χωροχρονικό συνεχές, ένα μόνο «σύμπαν», αυτό πόλης άρρηκτα συνδεδεμένης με την πρακτική ταυτότητες και συμπεριφορές καθορίζονται σε μια σειρά έργων, όπου ο καλλιτέχνης επισκέ- συντίθεται από πολλά άλλα σύμπαντα, ορισμένα της αρχαιολογίας, η ιστορία του Σιγισμούνδου από στερεότυπες αντιλήψεις. Το έργο αποτε- πτεται εκ νέου την Υπνερωτομαχία Πολύφιλου, ορατά και άλλα όχι.19 Το ενδιαφέρον είναι πως παραπέμπει στις διαδρομές που έχουν χαραχθεί λείται από δώδεκα φωτογραφίες ανθρώπων σε για να διαπραγματευτεί το σημείο τομής μεταξύ μελετώντας επιστήμονες όπως ο Lightman ή σε Κύπρο (και αλλού) στο απόγειο του αποικιο- μεθοριακές ζώνες και στέκει ως μια εύγλωττη φαντασίας και πραγματικότητας, ψευδαίσθησης ακόμα και στοχαστές όπως η Arendt, το ερώτημα κρατικού εγχειρήματος όταν τα υλικά απομει- διατύπωση γύρω από το ζήτημα της αντιμετώ- και αλήθειας. Στη Rosa Barba, ο τρόπος που που προκύπτει είναι το ίδιο: από τι είναι φτιαγ- νάρια αρχαίων πολιτισμών συγκεντρώνονταν πισης του άνδρα από την Ανατολή ως «απειλή» επιδιώκουμε να διαμεσολαβήσουμε το απέραντο μένος ο κόσμος και πώς θα μπορούσαμε άραγε ως «τρόπαια» σε μουσεία στις μητροπόλεις στην κανονικότητα της ζωής στην Ευρωπαϊκή του διαστήματος αποτελεί αντικείμενο εξέτασης να τον κατανοήσουμε ή να τον οραματιστούμε με της Δύσης. Μέρος αυτής της πρακτικής είναι Ένωση. Η προβολή ενός περιστρεφόμενου στη βιντεο-εγκατάστασή της The Color Out of διαφορετικό τρόπο; Αυτό είναι και το ερώτημα και η συλλογή Τσεσνόλα17 στο Μητροπολιτικό αστεριού πάνω στις φωτογραφίες –ως μια Space (2015). Χρησιμοποιώντας εικόνες από το που διαπνέει την έκθεση. Όπως και ο κατάλογος, Μουσείο της Νέας Υόρκης. Με την επίσκεψή της επιδιωκόμενη αναφορά στη σημαία της Ε.Ε.–, Hirsch Observatory του Rensselaer Polytechnic στον οποίο συνεισφέρουν δεκαπέντε συγγρα- εκεί, η Ναταλί Γιαξή κατέγραψε τους τίτλους συμπληρώνει την εγκατάσταση, προσφέροντας Institute, συνθέτει ένα υπνωτικό περιβάλλον φείς, ακαδημαϊκοί, ερευνητές και καλλιτέχνες, των ανθρωπόμορφων γλυπτών της συλλογής το απαραίτητο έναυσμα για μια συζήτηση γύρω όπου επιστήμονες, καλλιτέχνες, και συγγραφείς η έκθεση υπό τη σκοπιά του πλάνητα επιδιώκει σε έκθεση στο μουσείο για να δημιουργήσει από την Ευρώπη και τα σύνορά της στο μέλλον. αναλογίζονται το σύμπαν και τις μεθόδους απο- να αποτελέσει έναυσμα για την ενεργοποίη- ακολούθως ένα γλυπτό από μάρμαρο. Υπό τον Η Μαρίνα Ξενοφώντος πραγματεύεται το κωδικοποίησης των αινιγμάτων του, όπως είναι ση διαφορετικών θεωρήσεων του κόσμου και τίτλο Metropolitan Cypriots (2014), το έργο της σύνορο και τη διαφορετικότητα, αλλά μέσα από για παράδειγμα η χρήση του χρώματος στην οπτι- των διαδρομών μας μέσα σε αυτόν. Το επιζητά μάς ενθαρρύνει να ανακρίνουμε τις διαδικασίες την εξαιρετική περίπτωση του Χριστόφορου κοποίηση ουράνιων σωμάτων στις εικόνες που αναγνωρίζοντας τη σημασία, τη δημιουργική θεσμικής ταξινόμησης, ονοματοποιίας, εκπροσώ- Κυριακίδη. Σχεδιαστής αρχιτεκτονικών σχεδίων φτάνουν σε μας από το διάστημα. Σε μια στιγμή παρόρμηση, το ρίσκο, αλλά και το τραύμα που πησης και κατ’ επέκταση τις διαδικασίες ορισμού στο επάγγελμα, ο Κυριακίδης είχε επινοήσει στην αφήγηση, μας γίνεται επίσης υπενθύμιση προϋποθέτει η «απροσδιόριστη γεωγραφία της της ταυτότητας. έναν φανταστικό κόσμο στο χαρτί, τον οποίο η πως το κοίταγμα στον ουρανό αντιστοιχεί με περιπλάνησης»20 ανάμεσα στο εδώ και το αλλού, Με μια διαδρομή που ξεκίνησε από τον Ξενοφώντος ανακάλυψε τυχαία μετά τον θάνατό κοίταγμα πίσω στον χρόνο, όπου κανείς μπορεί στο παρελθόν και το παρόν, στην πολιτική και το Δημόσιο Κήπο Λευκωσίας για να πάρει τη μορφή του και διέσωσε από τη λήθη, συγκεντρώνοντας να εντοπίσει τις απαρχές του σύμπαντος. Υπό συναίσθημα, στη Γη και το σύμπαν. αυθόρμητων και ανοιχτών δημόσιων επεμβάσεων το αρχείο του και δημοσιεύοντας ένα μέρος του αυτή την έννοια, η «ανασκαφή» του διαστήματος σε διαφορετικές πόλεις, όπως το Ρίο ντε Τζανέιρο στην έκδοση We are not alone – We are a fly in για μακρινά, από χωροχρονικής άποψης, περι- Κειμενο της Έλενας Πάρπα και τώρα η Πάφος, η ομάδα Re Aphrodite ερευνά the milk of infinity (2016). Στην έκθεση παρουσι- πλανώμενα αντικείμενα μοιάζει με την ανασκαφή τον τρόπο που κοινωνικά περιθωριοποιημένες άζονται για πρώτη φορά μια επιλογή από σχέδια της γης για τα απομεινάρια του παρελθόντος. Και κοινότητες κάνουν χρήση του ελεύθερου χρόνου και σημειώσεις του Κυριακίδη, ενώ παράλληλα στις δυο περιπτώσεις, η αφήγηση που προκύπτει τους. Με ενδιαφέρον σε διαχρονικά σύμβολα η εικαστικός εξετάζει τη σχέση της με εναλλακτι- βασίζεται σε υποθετικές ερμηνείες. Η αρχαιολο- πολιτισμικών συζεύξεων, όπως οι θεότητες κά σχήματα γνώσης μέσα από την πρακτική γία –της Γης ή των άστρων– δεν σχετίζεται απα- του νερού, και με δεδομένο τη σύνδεση της της ζωγραφικής. ραίτητα με την αποκάλυψη της αλήθειας. Όπως 14—15 • Πλάνητες Notes Σημειώσεις 1) Agier, Michel. Borderlands. Cambridge: Polity Press, 2016, pp. 60-63. 1) Agier, Michel. Borderlands. Κέιμπριτζ: Polity Press, 2016, σελ. 60-63. Participating Artists 2) Ibid. 2) Στο ίδιο. 3) The border between Earth and outer space. 3) Το σύνορο μεταξύ Γης και εξώτερου διαστήματος. 4) Agier, p. 156. 4) Agier, σελ. 156. 5) Arendt, Hannah. The Human Condition. 5) Arendt, Hannah. Η ανθρώπινη κατάσταση. Chicago: The University of Chicago Press, Μετάφραση: Στέφανου Ροζάνη και Γεράσιμου 1998, pp. 3, 6. 6) W.G. Sebald. A Place in the Country. Λυκιαρδόπουλου. Αθήνα: Γνώση, 1986, σελ. 3, 17. 6) W. G. Sebald. A Place in the Country. Συμμετέχοντες Καλλιτέχνες London: Hamish Fulton, 2013, p. 14. Λονδίνο: Hamish Fulton, 2013, σελ. 14. 7) Shatskikh, Aleksandra. “The cosmos and the 7) Shatskikh, Aleksandra. “The cosmos and the canvas”. Tate Etc, 31: Summer 2014, July 2014. canvas”. Tate Etc, 31: Καλοκαίρι 2014, 30 Ιουλίου Tate, www.tate.org.uk/context-comment/articles/ 2014. Tate, [Διατίθεται στη διεύθυνση: cosmos-and-canvas www.tate.org.uk/context-comment/articles/ 8) Bruno, Andrea. “The Archaeological Museum cosmos-and-canvas]. of Maa, Cyprus”. The Archaeological Museum 8) Bruno, Andrea. “The Archaeological Museum of of Maa in Cyprus: With an archaeological Maa, Cyprus”. The Archaeological Museum of Maa introduction by Vassos Karageorghis. in Cyprus: With an Archaeological Introduction Milano: Edizioni Lybra Immagine, 1996, n.p. by Vassos Karageorghis. Μιλάνο: Edizioni Lybra 9) Ibid. Immagine, 1996, χ.σ. 10) Moreu, Carlos, J. “The Sea Peoples and The 9) Στο ίδιο. Historical Background of the Trojan War”. 10) Moreu, Carlos, J. “The Sea Peoples and Mediterranean Archaeology, vol. 16, 2003, p. 113. The Historical Background of the Trojan War”. 11) Karageorghis, Vassos. Les Anciens Chypriotes: Mediterranean Archaeology, Τομ. 16, 2003, Entre Orient et Occident. Paris: Errance, 1990, σελ. 113. pp. 103-7. 11) Karageorghis, Vassos. Les Anciens Chypriotes: 12) Andrea Bruno’s idea was executed with the Entre Orient et Occident. Παρίσι: Errance, 1990, inclusion of a small exhibition of objects and σελ. 103-7. educational material “for the beneit of the 12) Η ιδέα του Andrea Bruno υλοποιήθηκε αλλά general public”. The architect was invited to με την πρόσθεση μικρής έκθεσης αντικειμένων present the concept relating to his design of the και εκπαιδευτικού υλικού “για όφελος του museum in the context of Haris Epaminonda’s ευρύτερου κοινού”. Ο αρχιτέκτονας προσκλήθηκε exhibition, Chapters at Point Centre for να παρουσιάσει το σκεπτικό του πίσω από τον Contemporary Art in 2013. σχεδιασμό του μουσείου στο πλαίσιο της έκθεσης 13) Agier, p. 155. της Χάρις Επαμεινώνδα Chapters στο Point Centre 14) Hitchcock, Eldred. “Dr. Horace Shelley”. for Contemporary Art (2013). The Times, Saturday, Feb. 16, 1957, p. 8. 13) Agier, σελ. 155. 15) Winster, Lord. “Dr. Horace Shelley: 14) Hitchcok, Eldred. “Dr. Horace Shelley”. Medical Reform in Cyprus”. The Times, The Times, Σάββατο 16 Φεβρουαρίου 1957, σελ. 8. Saturday, Feb. 07, 1957, p. 13. 15) Winster, Lord. “Dr. Horace Shelley: 16) Agier, p. 33. Medical Reform in Cyprus”. The Times, 17) The American consul in Cyprus (1865-1877), Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 1957, σελ. 13. Luigi Palma di Cesnola conducted a number 16) Agier, σελ. 33. of excavations in archaeological sites across the 17) Πρόξενος της Αμερικής στην Κύπρο (1865-1877), island, selling the inds to collectors and museums o Λουίτζι Πάλμα ντι Τσεσνόλα διενέργησε αριθμό abroad, including the Metropolitan Museum ανασκαφών σε αρχαιολογικούς χώρους ανά of Art in New York. το νησί, πωλώντας τα ευρήματα σε συλλέκτες 18) Lightman, Alan. The Accidental Universe. και μουσεία του εξωτερικού, συμπεριλαμβανομέ- London: Constable, 2014, kindle edition, loc. 557. νου και του Μητροπολιτικού Μουσείου 19) Ibid, loc. 63. της Νέας Υόρκης. 20) Solnit, Rebecca. Wanderlust: A History of Walking. 18) Lightman, Alan. Τhe Accidental Universe. London: Verso, 2001, p. 145. Λονδίνο: Constable, 2014, έκδοση kindle, θέση 557. 19) Στο ίδιο, θέση 63. 20) Solnit, Rebecca. Wanderlust: A History of Walking. Λονδίνο: Verso, 2001, σελ. 145. 16—17 • Πλάνητες Andreas Angelidakis Ανδρέας Αγγελιδάκης The work of Andreas Angelidakis investigates χρόνου μετατρέπεται σε αέναο παρόν, ερείπια the passing of time. Whether it is history or ανεγείρονται ως ηθοποιοί της πόλης, και διαδι- archaeology, or even an imagined future, his κτυακές κοινότητες μετατρέπονται στη δική μας work blurs the boundaries between memory Αρχαία Ρώμη. Η ισοπέδωση του χρόνου στα έργα and hallucination, between iction and reality. του συχνά παίρνει μορφή από τον τρόπο που Trained as an architect, his practice has evolved κατανοούμε τον κόσμο μέσα από το διαδίκτυο. to include that of artist, exhibition maker and Ο Αγγελιδάκης πειραματίζεται με την τρισ- curator. In his videos, which often talk about διάστατη εκτύπωση από τις πρώτες μέρες της the histories of buildings, time switches from ταχείας πρωτοτυποποίησης (rapid prototyping), a critical view of the past to a ictional future, αρχικά για την αρχειοθέτηση των κτιρίων που with the viewer invited along as Angelidakis σχεδιάζει σε διαδικτυακές κοινότητες. Τα γλυπτά combines personal memories with historical του Broken Doll (2015) και Flowerpot (2013), τα fact and architectural fantasy. The passing of οποία περιλαμβάνονται στην έκθεση, ανήκουν time transforms into an eternal present, ruins στην πρόσφατη σειρά του από τρισδιάστατα get resurrected as actors in a city, and online εκτυπωμένα γλυπτά, Bibelots, Body Parts and communities turn into our Ancient Rome. Bags (2015). Η σειρά πραγματεύεται τη μετα- His lattening of time is often informed by the τροπή καθημερινών αντικειμένων σε κτίρια way we perceive the world through the internet. με την προσθήκη στοιχείων που υποδηλώνουν He has been experimenting with 3D printing κλίμακα ή χρήση, όπως είναι η σκάλα, η πόρτα, η since the irst days of rapid prototyping, initially κολώνα. Στο πλαίσιο της έκθεσης, η δουλειά του to archive buildings he designed inside online Αγγελιδάκη προσφέρει την ευκαιρία για να σχο- communities. His sculptures Broken Doll (2015) λιάσουμε τη φύση του αντικειμένου ως ‘όχημα’ and Flowerpot (2013), included in the exhibition, μετακίνησης διαμέσου διαφορετικών χρονι- belong to his recent series of 3D printed κοτήτων, καθώς και για να αναλογιστούμε την sculptures Bibelots, Body Parts and Bags (2015), αρχιτεκτονική ως πρακτική που ανταποκρίνεται which involves turning everyday objects into σε έναν κόσμο ρευστό, πέραν της παραγωγής buildings, by adding elements that suggest scale στατικών αντικειμένων στον χρόνο και τον χώρο. or use, such as a staircase, a door, a column. Within the context of the exhibition, his work offers space, at once, for commenting on the nature of the object as a ‘vehicle’ for travelling back and forth in time, and for relecting on architecture as a practice for responding to a world in lux, beyond the production of static objects ixed in time and place. Η δουλειά του Ανδρέα Αγγελιδάκη εξετάζει το πέρασμα του χρόνου. Είτε πρόκειται για ιστορία είτε για αρχαιολογία, είτε ακόμα για ένα μέλλον φανταστικό, η δουλειά του κάνει τα όρια μεταξύ μνήμης και παραίσθησης, μυθοπλασίας και πραγ- Broken Doll, 2015 Broken Doll, 2015 ματικότητας, δυσδιάκριτα. Έχοντας σπουδάσει zCorp 450, zCorp 450, έγχρωμη αρχιτέκτονας, η άσκηση του επαγγέλματός του 3D colour print τρισδιάστατη εκτύπωση εξελίχθηκε για να περιλάβει και αυτή του καλλι- 18.5 x 24 x 18.5 cm 18.5 x 24 x 18.5 εκ. τέχνη, του διοργανωτή εκθέσεων και του επιμε- Courtesy of Ευγενική παραχώρηση The Breeder, Athens The Breeder, Αθήνα λητή. Στα βίντεό του, τα οποία μιλούν συχνά για τις ιστορίες κτιρίων, ο χρόνος κινείται μεταξύ Flowerpot, 2015 Flowerpot, 2015 κριτικής θεώρησης του παρελθόντος και του zCorp 450, zCorp 450, έγχρωμη εικονικού μέλλοντος, με τον θεατή προσκεκλημέ- 3D colour print τρισδιάστατη εκτύπωση νο και τον Αγγελιδάκη να συνδυάζει προσωπικές 37.5 x 26 x 21 cm 37.5 x 26 x 21 εκ. μνήμες, ιστορικά γεγονότα και αρχιτεκτονική Courtesy of Ευγενική παραχώρηση φαντασία. Στη δουλειά του, το πέρασμα του The Breeder, Athens The Breeder, Αθήνα 18—19 • Πλάνητες Rosa Barba The Color Out of Space (2015) picks up where δια μέσου πέντε έγχρωμων γυάλινων φίλτρων the narration in Johannes Kepler’s Somnium τοποθετημένων σε μεταλλική βάση. Οι εικόνες (The Dream) leaves off and, literally, extends των αστεριών και του διαστήματος προβάλ- Barba’s probing of deep time into outer space, λονται αρχικά στο γυαλί πριν ξεχυθούν στον combining the conceptual concerns of her τοίχο για να δημιουργήσουν την εντύπωση ενός shorter projector works with the narrative φωτεινού ανάλαφρου γλυπτού που επιπλέει conceits of the longer ilms. This thirty-minute στον χώρο. Στο ηχητικό που συνοδεύει την high-deinition video is composed of brilliant προβολή ακούγονται οι φωνές επιστημόνων, images gathered at Hirsch Observatory at καλλιτεχνών και συγγραφέων, οι οποίοι συλλο- Rensselaer Polytechnic Institute and projected γίζονται το σύμπαν και τα αινίγματά του, όπως through ive coloured glass panels, mounted on το εξίσου απλό και ακατανόητο γεγονός πως a metal stand. The images of stars and space are αυτό που βλέπουμε στο διάστημα είναι εικόνες projected in the glass before spilling onto the αστεριών και πλανητών από εκατομμύρια wall, creating the effect of a luminescent light χρόνια πριν. Ένας αστρολόγος περιγράφει τη sculpture loating in space. The accompanying χρήση έγχρωμων φίλτρων από γυαλί που χρη- soundtrack comprises the voices of scientists, σιμοποιούνται για την εικονοποίηση ουράνιων artists, and writers relecting on the universe σωμάτων: χωρίς αυτά, το ανθρώπινο μάτι από and its enigmas, such as the equally simple and το τηλεσκόπιο θα ξεχώριζε μόνο «λευκές ή unfathomable fact that what we see in space γκρίζες άμορφες μάζες». Η χρήση των έγχρωμων are the images of stars and planets millions of φίλτρων είναι, φυσικά, αυτό που ενέπνευσε τη years ago. An astronomer describes the use of γλυπτική φόρμα του The Color Out of Space. coloured glass ilters in the imaging of celestial Επιπρόσθετα, και σημαντικότερα για την Barba, bodies: without these, what the human eye αυτό είναι το σημείο όπου η εικαστική εξέταση can make out through a telescope is, basically, και η επιστημονική έρευνα, αποκαλύπτονται ως “white or gray blobs”. The use of coloured υποθετικά εγχειρήματα τα οποία ενδεχομένως ilter is, of course, what inspired the sculptural να μη διαφέρουν και τόσο πολύ μεταξύ τους. Εάν form of The Color Out of Space. Moreover, οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν οπτικά τρικ για and most pertinent for Barba, this is where να μας κάνουν να δούμε αυτό που πραγματικά artistic investigation and scientiic inquiry υπάρχει στο διάστημα, τότε τα αβέβαια τοπία reveal themselves as essentially speculative της Barba σε φιλμικό χρόνο μπορούν να προσφέ- endeavours that are perhaps not so very ρουν έναν ακόμα, όχι λιγότερο αξιόπιστο, τρόπο different at all. If astronomers use optical tricks να φανταστούμε το αφάνταστο. Η επιστήμη είναι to make us see what is really out in space, then μυθοπλασία και η μυθοπλασία επιστήμη. Barba’s uncertain landscapes of ilmic time may provide us with another, no less plausible, way Text by Henriette Huldisch of imagining the unimaginable. Science is iction Κείμενο της Henriette Huldisch and iction is science. The Color Out of Space (2015) συνεχίζει από εκεί που η αφήγηση στο Somnium (Το Όνειρο) του Johannes Kepler σταματά και, κυριολε- κτικά, επεκτείνει την έρευνα της Barba γύρω The Color Out The Color Out από θέματα γεωλογικού χρόνου στον χώρο του of Space, 2015 of Space, 2015 διαστήματος, συνδυάζοντας τις εννοιολογικές 5 coloured glass ilters, 5 έγχρωμα γυάλινα ανησυχίες της, όπως αυτές καταγράφονται στις steel base; HD video, φίλτρα, μεταλλική βάση˙ colour, sound, 36′ βίντεο υψηλής ανάλυσης, μικρού μήκους προβολές της, με τις αφηγημα- Installation view at MIT χρώμα, ήχος, 36′ τικές ακροβασίες των μεγάλου μήκους ταινιών List Visual Arts Center, Άποψη εγκατάστασης της. Το συγκεκριμένο υψηλής ευκρίνειας βίντεο, Cambridge MA, 2015 στο MIT List Visual διαρκείας τριάντα λεπτών, αποτελείται από εκ- Photo: Peter Harris Arts Center, Κέιμπριτζ θαμβωτικές εικόνες, οι οποίες έχουν συλλεχθεί © Rosa Barba Μασαχουσέτης, 2015 στο Παρατηρητήριο του Hirsch στο Rensselaer Φώτο: Peter Harris Polytechnic Institute. Η προβολή τους γίνεται © Rosa Barba 20—21 • Πλάνητες Inal Bilsel The work of composer Inal Bilsel opens a αποικισμού του Άρη έχουν αποτύχει, και οι window into an imaginary future dystopia, άνθρωποι παγιδευμένοι πια σε μια ερημωμένη where human alienation and melancholia Γη δεν έχουν πολλά για να νιώσουν ευτυχισμέ- go hand in hand with new, artiicial ways of νοι. Ως αποτέλεσμα, κάνει την εμφάνισή της enjoying emotions and experiences. Over the μια εταιρία με την ονομασία SimEx (Simulated past few years, Bilsel has been developing Experience/Προσομοιωμένη Εμπειρία), η οποία a personal artistic universe that borrows μπορεί να προσφέρει στον κόσμο έντονες συναι- elements from science iction –where the main σθηματικές και αισθητηριακές εμπειρίες μέσα premise is that the world has been destroyed από τη σύνδεση του ανθρώπινου εγκεφάλου με by nuclear warfare, attempts to colonise Mars έναν υπολογιστή. Οι μηχανές SimEx δουλεύουν have failed, and humans are now trapped on με SimTapes, που μοιάζουν με συνηθισμένες a desolate Earth with not much left to make κασέτες ήχου και επιτρέπουν στους χρήστες να their lives happy. As a result, a company called επιλέξουν τι είδους εμπειρία θέλουν να έχουν SimEx (Simulated Experience) emerges, that ή ακόμα και να ξαναζήσουν. Για τον Bilsel, οι can offer people intense emotional and sensory άνθρωποι σε αυτό τον φανταστικό κόσμο χρη- experiences by connecting the human brain σιμοποιούν τις SimTapes για να «δραπετεύσουν to a computer. The SimEx machines work τεχνητά από τη καταθλιπτική πραγματικότητα with SimTapes, which look like typical audio με την οποία έχουν να κάνουν». Η συγκεκριμένη cassettes and allow users to choose what kind ιδέα δίνει μορφή στις συνθέσεις του Bilsel και of experience they want to have, or even relive. εκφράζεται με διαφορετικά μέσα, που περι- For Bilsel, the people in this imaginary world λαμβάνουν ζωντανές οπτικοακουστικές περ- use the SimTapes to “artiicially escape the φόρμανς, βίντεο αρτ και stand-alone μουσικά depressive realities they are faced with”. This άλμπουμ. Για την έκθεση Πλάνητες, o Bilsel επι- whole concept informs Bilsel’s compositional σκέπτεται ξανά τη δυστοπία των SimTape με την work in many different media, from live audio- οπτικοακουστική εγκατάσταση Tape Den (2016), visual performances to video art and stand- η οποία οικειοποιείται τη μορφή μιας φανταστι- alone music albums. For Plánetes, Bilsel revisits κής έκθεσης σε μουσείο, όπου παρουσιάζονται his SimTape dystopia with Tape Den (2016), an διαφορετικά είδη SimTapes. Γράφοντας ένα audio-visual installation in the form of a ictional καινούριο κεφάλαιο στην πορεία του καλλιτέ- museum exhibition that shows different kinds χνη, το έργο είναι μια μνεία στους τεκέδες οπίου of SimTapes. Writing a new chapter in the σε Λονδίνο, Παρίσι και Ανατολική Ακτή των artist’s storyline, the work is a nod to the early- Ηνωμένων Πολιτειών, όπου κάποιοι άνθρωποι 19th-century opium dens found in London, Paris συνήθιζαν να πηγαίνουν για να εισπνεύσουν or the East Coast of the United States, where ξαπλωμένοι τις αναθυμιάσεις του κινέζικου people would gather and lay down to inhale the οπίου. Με τη μουσειολογικού τύπου διάταξη, το hallucinatory vapours of Chinese opium. With its έργο Tape Den υπογραμμίζει τη σύνδεση μεταξύ quasi-museological layout, the work highlights πραγματικότητας και μυθοπλασίας στη δουλειά the connection between fact and iction in του Bilsel, όπου οι χρονικότητες μπλέκονται Bilsel’s work, where temporalities blend and και επινοημένα αντικείμενα χρησιμοποιούνται made-up objects are used as evidence for the ως απόδειξη για την ύπαρξη ενός φανταστικού existence of a future world in present tense. κόσμου σε παρόντα χρόνο. Το έργο του συνθέτη Inal Bilsel ανοίγει ένα Text by Kiriakos Spirou παράθυρο σε μια φανταστική δυστοπία, όπου η Κείμενο του Κυριάκου Σπύρου αποξένωση μεταξύ ανθρώπων και η μελαγχολία πάνε χέρι χέρι με νέους, τεχνητούς τρόπους Tales From the Future – Tales From the Future – απόλαυσης συγκινήσεων και εμπειριών. Τα Introducing SimTape, Introducing SimTape, τελευταία χρόνια, ο Bilsel έχει αναπτύξει ένα SimEx machine concept concept art μηχανής προσωπικό εικαστικό σύμπαν το οποίο δανεί- art, September 2015, SimEx, Σεπτέμβριος 2015, ζεται στοιχεία από την επιστημονική φαντασία digital manipulation ψηφιακή επεξεργασία – με βασικό σενάριο το ότι ο κόσμος έχει κατα- Courtesy of the artist Ευγενική παραχώρηση στραφεί από πυρηνικό πόλεμο, οι προσπάθειες του καλλιτέχνη 22—23 • Πλάνητες Andrea Bruno There are two routes to the Archaeological για να σχεδιάσει ένα αρχαιολογικό μουσείο που Museum of Maa. The irst is from the sea να μνημονεύει τη σημασία των ανασκαφών and following its track, the experience might στην περιοχή αλλά και την έλευση εποίκων στο correspond, even if remotely, to that of reaching νησί γύρω στο 1200 π.Χ. Πρότεινε αντ’ αυτού a foreign shore. The second is from land and ένα «μουσείο του τίποτα», αιτιολογώντας τo unfolds along the peninsula, beginning from the όραμά του ως εξής: «Ο έντονα φυσιοκρατικός fortiication walls built during the Late Bronze χαρακτήρας του χώρου […] με έπεισαν ότι Age. The two routes cross paths with Andrea η κατασκευή ενός κτιρίου θα ήταν αταίριαστη Bruno’s construction from the late 1980s. The [...] Οι μεσογειακοί θάμνοι, τα βράχια, τα Italian architect was invited to design a museum χρώματα του ουρανού και της θάλασσας: αυτές to mark the importance of the excavations in είναι οι αξίες που πρέπει να διαφυλαχθούν». the area and of the arrival of settlers on the Η κατανόηση της φύσης ως «αρχαιολογικού island circa 1200 B.C. He envisioned instead ευρήματος υπό προστασία» παραμένει “a museum of nothing”. He explained his vision μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της thus: “the strong naturalistic character of the προσέγγισής του, όπως επίσης και η βύθιση της site […] convinced me that the construction κυκλικής κατασκευής στο έδαφος για σκοπούς of a building […] would be inappropriate εναρμονισμού με τη βλάστηση αλλά και της […] The Mediterranean shrub, the rocks, the αναπαραγωγής της εμπειρίας της καθόδου colours of the sky and the sea: these are the στο εσωτερικό της γης, παρόμοιας με εκείνης values to be saved”. Understanding nature as «του αρχαιολόγου που ανακαλύπτει κάτω από an archaeological ind under protection still το έδαφος τα ίχνη του παρελθόντος». Η σειρά remains one of the most interesting aspects ελεύθερων σχεδίων με ιδιόχειρες σημειώσεις of his approach as is the submersion of the του Bruno, η οποία περιλαμβάνεται στην museum’s round structure into the earth in έκθεση, καταγράφει τους βασικούς άξονες compliance with the surrounding vegetation του σκεπτικού του καθώς και την εισήγηση and in accordance with the experience of the πως η αποκωδικοποίηση του παρελθόντος “archaeologist who discovers traces of the απαιτεί συχνά τη νοητική μας περιπλάνηση past underground”. The series of freehand στα πολλαπλά στρώματα του χρόνου. Έχοντας drawings along with Bruno’s handwritten notes, ακολουθήσει μια από τις δυο διαδρομές στη included in the exhibition, records the principal χερσόνησο της Μάας, η κατάδυση στον χρόνο axes of his design as well as the suggestion γίνεται πραγματική εμπειρία, καθώς εισέρχεται that decoding the past often necessitates to κανείς στο μουσείο, και κατ’ επέκταση στο εσω- wander through multiple layers of time. Having τερικό της γης, για να αποκρυπτογραφήσει τα followed one of the two routes at Maa peninsula, νοήματα και τα σημεία που φτάνονται σε μας the experience of burrowing away into time από το μακρινό παρελθόν. becomes actual, as we enter the museum and by extension the inside of the earth in seeking Text by Elena Parpa to decipher meanings and signals communicated Κείμενο της Έλενας Πάρπα to us from distant pasts. Οι διαδρομές για το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μάας είναι δύο. Η πρώτη είναι από τη θάλασσα και ακολουθώντας την, η εμπειρία ενδεχομένως να βρίσκει αντιστοιχία με το βίωμα της προσά- ραξης σε ξένο τόπο. Η δεύτερη είναι από τη στεριά και ξετυλίγεται κατά μήκος της Freehand drawing from Σχέδιο από τη σειρά χερσονήσου με αφετηρία τα οχυρωματικά τείχη the series of sketches μελετών για το Αρχαιο- που χτίστηκαν κατά την Ύστερη Εποχή του for the Archaeological λογικό Μουσείο της Χαλκού. Οι δυο διαδρομές διασταυρώνονται Museum of Maa in Μάας στην Κύπρο, 1987 στην κατασκευή του Andrea Bruno που Cyprus, 1987 30.1 x 23.7 εκ. χρονολογείται από τα τέλη της δεκαετίας του 30.1 x 23.7 cm Ευγενική παραχώρηση 1980. O Ιταλός αρχιτέκτονας είχε προσκληθεί Courtesy of the artist του καλλιτέχνη 24—25 • Πλάνητες Banu Cennetoglu Banu Cennetŏlu’s series of photographs ασάφεια, μοναχικές φιγούρες, απορροφημένες Scary Asian Men (2006) take us to the highway από το περιβάλλον τους, οι οποίες παραμένουν that connects the Asian part of Istanbul to its αιωρούμενες στο κενό αυτού του ενδιάμεσου European part. This artiicially delineated χώρου. Είναι η ενσάρκωση του «άλλου», division between fortress, progressive Europe ο οποίος τοποθετείται στον μεταβατικό χώρο and its ‘other’, backward and threatening του συνόρου. Άραγε περιμένουν να διασχίσουν Asia is captured through the artiiciality of the το συμβολικό σύνορο ή μήπως αποτελούν μια photographic medium. The uncanny images, πραγματική ενσαρκωμένη απειλή για την ευρω- reveal in their veiled obscurity lonely igures, παϊκή ασφάλεια και τον πολιτισμό; Είναι όλοι subsumed by their surroundings, lingering in τους άνδρες και η αρρενωπότητά τους είναι αυτό the emptiness of this in-between space. They που έχει καθοριστεί ως η βασική απειλή όχι μόνο are the embodiment of the ‘other’ positioned για την ευρωπαϊκή ασφάλεια αλλά κυρίως για τη in the liminal space of the border. Are they δυτική αρρενωπότητα. Τα σώματά τους αντιμε- waiting to cross the symbolic border or are they τωπίζονται από τη Δύση ως απόλυτες εκδηλώσεις the real embodied threat to European security μιας υπερ-αρρενωπότητας, μιας προθυμίας να and civilisation? They are all men and their θυσιάσει κανείς τη ζωή του, στην υπηρεσία ενός masculinities are what has been identiied as στόχου που κατανοείται ως υπέρτατος. Αυτές οι the main threat not only to European security μη-κανονιστικές αρρενωπότητες είναι συνήθως but more importantly, to western masculinities. χρονικά εξομοιωμένες ως μη-αφομοιωμένες και Their bodies are seen by the West as the λειτουργούν ως το σύνορο που την ίδια στιγμή ultimate manifestations of hyper-masculinity, ορίζει και διαχωρίζει τον χώρο μέσα στον οποίο a willingness to give up one’s life, to serve a κανονιστικές αρρενωπότητες δεν μπορούν να ει- perceived greater goal. These non-normative σχωρήσουν. Οικοδομούνται μέσα από διαδικασίες masculinities are usually temporarily assimilated ενσωμάτωσης και αποβολής, οι οποίες θεωρούν as the unassimilable and they function as the πως έχουν ήδη αγγίξει την επιφάνεια μιας κανο- border that both deines and separates the space νιστικής αρρενωπότητας. Όπως έχει υποστηρίξει into which normative masculinities cannot η Sara Ahmed (2000), η παραγωγή του ξένου cross. They are constructed through a process of σώματος ως φοβικού αντικειμένου όχι μόνο incorporation and expulsion which assumes that ενέχει την κατανόηση του ξένου σώματος ως they already touched the surface of normative ακαθαρσία, αλλά και τον ανασχηματισμό του πε- masculinities. As Sara Ahmed (2000) has argued, ριγράμματος του «σώματος στην πατρίδα», μέσα the production of the stranger’s body as phobic από τις συγκινησιακές χειρονομίες που ενεργο- object involves not just reading the stranger’s ποιούν την απόσυρση από τη συγκατοίκηση με body as dirt, but the re-forming of the contours ξένους. Οι φωτογραφίες της Cennetŏlu μέσα of the body-at-home, through the very affective από την ανοίκεια, επιθεωρητική τους ασάφεια, gestures which enable the withdrawal from αποκαλύπτουν τους μηχανισμούς των τεχνητών co-habitation with strangers. Through their συνόρων, την επισφαλή θέση του «άλλου» και uncanny, surveying obscurity, Cennetŏlu’s τις ευρωπαϊκές ταυτότητες και αρρενωπότητες. photographs reveal the mechanism of the art- iiciality of borders, the precarity of the ‘other’ Text by Dr Gabriel Koureas and European identities and masculinities. Κείμενο του Δρος Γαβριήλ Κουρέα Η σειρά φωτογραφιών της Banu Cennetŏlu Scary Asian Men, 2006 Scary Asian Men, 2006 με τίτλο Scary Asian Men (2006) μας οδηγεί Installation detail with Λεπτομέρεια εγκατάστα- στον αυτοκινητόδρομο που ενώνει το ασιατικό 12 lamda prints σης με 12 εκτυπώσεις on aluminium with glass lamda σε αλουμίνιο κομμάτι της Κωνσταντινούπολης με το ευρωπα- panels, 50 x 75 cm each, με γυάλινα πάνελ ϊκό. Αυτός ο τεχνητά καθορισμένος διαχωρισμός star Gobo light projection 50 x 75 εκ. έκαστο, μεταξύ φρουρίου, προοδευτικής Ευρώπης και της Courtesy of Nicos προβολή αστεριού «άλλης», της οπισθοδρομικής και απειλητικής Chr. Pattichis Collection με Gobo projector Ασίας απαθανατίζεται με τον τεχνητό τρόπο του Ευγενική παραχώρηση φωτογραφικού μέσου. Οι ανοίκειες εικόνες, απο- Συλλογής Νίκου καλύπτουν μέσα από τη συγκεκαλυμμένη τους Χρ. Παττίχη 26—27 • Πλάνητες Savvas Christodoulides Σάββας Χριστοδουλίδης Painters Costas Economou (1925-2016) and διαρκείς μετεγκαταστάσεις του. Μαρτυρούν Christophoros Savva (1924-1968) were friends. επίσης κάτι από την ισορροπία στη σχέση A record of their ailiation today is a series of μεταξύ των δυο καλλιτεχνών· ο Οικονόμου, twelve letters by Savva to Economou from the στην Κισσόνεργα, σταθερός πόλος και σημείο late ’50s, early ’60s. They trace the painter’s αναφοράς για τον Σάββα που βρισκόταν σε thoughts, his concerns over the volatile political διαρκή κίνηση και αναζήτηση. Οι δώδεκα situation in Cyprus, and his constant relocations. επιστολές, ωστόσο, αποτελούν μέρος μιας They are also telling of the kind of equilibrium ελλιπούς αλληλογραφίας, ενός αποσπασματικού between the two painters: Economou, in διαλόγου καθότι τα γράμματα του Οικονόμου Kissonerga, a stable pole and a point of έχουν χαθεί. Πώς μπορεί να αναπληρωθεί το reference for Savva who is in constant move κενό; Πώς να δημιουργηθεί χώρος για τη σκέψη and exploration. The twelve letters, however, του; Στην έκδοση που επιμελείται ο εικαστικός are part of an incomplete correspondence, Σάββας Χριστοδουλίδης με τίτλο Αγαπητέ μου a fragmentary dialogue since Economou’s letters Κουμπάρε… (2016), στην οποία οι επιστολές are now lost. How to ill the gap? How to create συνοδεύονται από διηγήσεις του Οικονόμου, space for his thought? These questions are τα ερωτήματα έχουν καθοριστική θέση. central in Agapete mou Koumpare… (2016), «Η ανάσυρση – κυριολεκτική και συμβολική – a book by artist Savvas Christodoulides, των επιστολών του από το αρχείο του Κώστα in which the letters are accompanied by Οικονόμου στοχεύει κυρίως, δια της ανάκλησης, Economou’s account. “The retrieval – literal and στην ανασύσταση της μνημονικής ταυτότητας symbolic – of his letters from Costas Economou’s του δεύτερου», σημειώνει ο Χριστοδουλίδης. archive aims at reconstituting the mnemonic Στις συναντήσεις του με τον Οικονόμου, οι identity of the latter”, notes Christodoulides. οποίες πραγματοποιούνται λίγο πριν τον θάνατό In his meetings with Economou, which occur του, ο ζωγράφος ανατρέχει στον χρόνο για να right before his death, the painter goes back in εντοπίσει τη σημασία των επιστολών και να time. He locates the importance of the letters εξιστορήσει περιστατικά που πυροδοτούνται με and recounts past events instigated when την ανάγνωσή τους. «Ο ένας καλλιτέχνης εν ζωή, reading them. “One artist living, the other ο άλλος μεταστάς […]. Η σχέση του [Οικονόμου] departed […] [Economou’s] relationship with με τον Σάββα δεν μπορεί εν τούτοις να εξαιρε- Savva, however, cannot be exempted from the θεί από τον εθισμό της αναπόλησης. Η απουσία addiction of reminiscing. The lack of a recipient του παραλήπτη […] δεν εμποδίζει το αφηγημα- […] does not hinder the narrative venture τικό εγχείρημα […]. Ο ίδιος ομιλεί. Μοιάζει να […] He himself speaks. It looks as if he is now απευθύνεται πλέον στον εαυτό του», γράφει ο addressing himself”, writes Christodoulides. Χριστοδουλίδης. Η έκδοση αποτελεί συνέχεια The publication constitutes a continuation της έρευνας του εικαστικού γύρω από τη σχέση of the artist’s research on the relationship of Κυπρίων καλλιτεχνών με τον γραπτό λόγο. Στην artists from Cyprus with the written word. In έκθεση, παρουσιάζεται σε διάλογο με τις επι- the exhibition, the publication is displayed in στολές του Σάββα, δίνοντας ιστορικό βάθος στο rapport with Savva’s letters, offering historical φαινόμενο της μετακίνησης των καλλιτεχνών, depth to the phenomenon of the artists’ mobility, αλλά και στην πρακτική της επιστολογραφίας ως but also to the practice of letter writing as μορφή ανταλλαγής ιδεών μεταξύ δημιουργών. a form of exchange between artists. Text by Elena Parpa Οι ζωγράφοι Κώστας Οικονόμου (1925-2016) Κείμενο της Έλενας Πάρπα και Χριστόφορος Σάββα (1924-1968) ήταν φίλοι. Nτοκουμέντο του δεσμού φιλίας μεταξύ τους Postcard by Καρτ ποστάλ του είναι σήμερα μια σειρά από δώδεκα επιστολές Christophoros Savva Χριστόφορου Σάββα από του Σάββα προς τον Οικονόμου, που χρονο- from Geneva to Costas τη Γενεύη στον Κώστα λογούνται από τα τέλη της δεκαετίας 1950, Economou in Kouklia, Οικονόμου στα Κούκλια αρχές του 1960. Αποτυπώνουν τις σκέψεις του Pafos, dated 29 May 1959 της Πάφου, με ημερομη- ζωγράφου, τις ανησυχίες του για τη ρευστή Costas Economou Archive νία 29 Μαΐου 1959 πολιτική κατάσταση στην Κύπρο, καθώς και τις Αρχείο Κώστα Οικονόμου 28—29 • Πλάνητες Marianna Christofides Μαριάννα Χριστοφίδου Filmed in various different locations in the τόπος του ανήκειν. Τα αντικείμενα αποκτούν course of several years, Marianna Christoides’ σημασία στο συγκεκριμένο εγχείρημα. Σε κάποια ilm essay titled April (2008/2015) is a poetic στιγμή στην ταινία, τα θραύσματα αρχαίων relection on the recollection of memory. αγγείων που μάζευαν η εικαστικός και o πατέρας Following the passing of her father, Christoides της κατά τους περιπάτους τους απλώνονται σε begins a journey across Europe in the search ένα τραπέζι λες και το σύνολό τους, έτσι όπως to “craft out of fragments a landscape that συντίθεται μέσα από τυχαίους συνδυασμούς, would otherwise fall into oblivion”. Here, θα μπορούσε να αποκαλύψει κάτι από την ταυ- landscape and the departed father become τότητα του κατόχου τους ή από τoν πραγματικό almost synonymous and the act of wandering χαρακτήρα ενός τόπου. Ωστόσο, καθώς εξελίσ- is linked with the quest to draw the contours of σεται η ταινία, γίνεται φανερό πως η εικαστικός, life’s leeting existence. It is also related to the και κατ’ επέκταση εμείς, συμμετέχουμε στη attempt to construct through images a place to διαιώνιση ενός αινίγματος. Επί της ουσίας, belong to. Objects become signiicant in this feat. η αποκωδικοποίηση του παρελθόντος δεν είναι At one moment in the ilm, the shards of ancient εφικτή, ούτε και η διάσωση των νεκρών από τη pottery collected by the artist and her father in λήθη όπως ούτε ο εντοπισμός ενός και μόνον their walks are laid on a table as if their totality, τόπου στον οποίο ανήκουμε απόλυτα. Η ταινία conjured up through random combinations, is της Χριστοφίδου συνοδεύεται στην έκθεση με telling of their owner’s identity or of a place’s την εγκατάσταση Paphos Blue (2015), στην οποία true essence. Yet, as the ilm progresses, it ένα αντικείμενο απροσδιόριστου σχήματος το- becomes evident that the artist, and by extent ποθετείται σε περιστρεφόμενη βάση. Φωτισμένο us too, is engaged in the perpetuation of an καθώς είναι υπό γωνία, το σχήμα του μοιάζει enigma. We can never really decipher the past ταυτόχρονα με αναποδογυρισμένη βάρκα, με or rescue the dead from oblivion or locate the πεταλούδα και με ουράνιο σώμα σε τροχιά. place we resolutely belong to. The artist’s ilm Η προσωρινότητα και το εφήμερο παίζουν κι is accompanied in the exhibition with Paphos εδώ σημαντικό ρόλο, πράγμα που εξηγεί εν μέρει Blue (2015), an installation with an unidentiied την επιλογή του τίτλου – η Glaucopsyche Paphos, object placed on a rotating base. Lit as it is at an γνωστή και ως Paphos Blue, είναι πεταλούδα angle, its shape resembles at once an upturned ενδημική της Κύπρου, ενός νησιού όπου αντι- boat, a butterly and a celestial body in orbit. κρουόμενες αντιλήψεις περί ιστορίας και Ephemerality and transience play an important ταυτότητας έχουν σημαδέψει την κατανόηση role here as well, which partly explains the του τόπου ως προσωρινού και συνεχώς choice of title – Glaucopsyche Paphos also known μεταβαλλόμενου. as Paphos Blue is a butterly considered endemic to Cyprus, an island where conlicting notions Text by Elena Parpa of history and identity have let their mark on Κείμενο της Έλενας Πάρπα conceptions of place as transient and leeting. Γυρισμένη σε διαφορετικές τοποθεσίες στη διάρκεια αρκετών ετών, η ταινία της Μαριάννας Χριστοφίδου με τίτλο April (2008/2015) είναι ένας ποιητικός συλλογισμός γύρω από την ανάκληση της μνήμης. Με τον θάνατο του πατέρα της, η Χριστοφίδου ξεκινά ένα ταξίδι ανά την Ευρώπη αναζητώντας να «φτιάξει με θραύσματα ένα τοπίο που, υπό άλλες συνθήκες, April, 2008/2015 April, 2008/2015 θα περνούσε στη λήθη». Εδώ, το τοπίο και ο ilm still, mini-dv/16mm, λεπτομέρεια, εκλιπών πατέρας σχεδόν ταυτοποιούνται ενώ colour & black-and- mini-dv/16mm, η πράξη της περιπλάνησης συνδέεται με την white, sound, 23′ 29″, 4:3 χρώμα & άσπρο-μαύρο, επιθυμία να σχηματιστεί το περίγραμμα του Courtesy of the artist ήχος, 23′ 29″, 4:3 φευγαλέου της ύπαρξης. Συνδέεται επίσης με Ευγενική παραχώρηση την προσπάθεια να οικοδομηθεί με εικόνες ένας της καλλιτέχνιδας 30—31 • Πλάνητες Marianna Constanti Μαριάννα Κωνσταντή Winds of the east and the west bring Pilgrims από μέλι, λάδι, κλαδιά και φρούτα. Αιώνες μετά, to the island, who gather at Yeroskipou and ο τόπος ρημάζει· ωστόσο οι μνήμες από αυτές Acheleia from where they travel to the sacred τις τελετές παραμένουν έντονες. Η Μαριάννα sanctuary at Kouklia to worship goddess Κωνσταντή μεταφέρει τέτοιους χώρους από τον Aphrodite. Within the fumes of incense and αρχαίο κόσμο στο σύγχρονο παρόν δημιουργώ- myrrh, their ceremonies begin. They offer heavy ντας ένα οσφρητικό περιβάλλον. Η άυλη εγκα- perfumes, balm, libations of honey, oil, branches τάστασή της, απογυμνωμένη από οπτικές πλη- and fruits. Centuries later, the site falls into ruin. ροφορίες ή ήχο διαμορφώνεται αποκλειστικά με Τhe memories of these rituals, however, remain αποστάγματα και μυρωδιές λουλουδιών, βοτάνων strong. Marianna Constanti transports such και άλλων στοιχείων, αναπαράγοντας αναμνήσεις sites from the ancient world into our current λατρευτικών τελετών της Αφροδίτης. Τα συστατι- existence by creating an olfactory environment. κά της δουλειάς της Κωνσταντή, ορατά σε προη- Her immaterial installation, stripped from any γούμενες εγκαταστάσεις της, τώρα εξατμίζονται visual material or sound is shaped purely with στην παντοδυναμία της μυρωδιάς. Η ευελιξία του the essences and fragrance of lowers, herbs, μύθου και της ιστορίας της Αφροδίτης εμπεριέχει and other elements, recreating recollections την πολυπλοκότητα του ίδιου του νησιού· τον δι- of the ceremonies and worships of Aphrodite. αχωρισμό μεταξύ αναμνήσεων και πεποιθήσεων, The ingredients of Constanti’s work, laid παραδόσεων και τελετουργιών, καθώς επίσης και bare in her earlier installations, have now την αφύπνιση του αποικιακού του παρελθόντος. evaporated in the omnipotence of scent. The Αμφιταλαντευόμενη μεταξύ δυο υπαρξιακών versatility of Aphrodite’s myth and history καταστάσεων, η αίσθηση της όσφρησης διαπραγ- encompasses the complexity of the island itself, ματεύεται ένα είδος (οπτικά) άμορφης υπόστασης the divisions between memory and beliefs, μεταξύ παρουσίας και απουσίας. Μέσα από την tradition and rituals, as well as a reawakening αυτόματη εμπλοκή του αναπνευστικού συστήμα- of its colonial past. Oscillating between the two τος του θεατή, τα αισθητηριακά περιβάλλοντα της fundamental states of being, the sense of smell Κωνσταντή ανακινούν οσφρητικές αναμνήσεις mediates a (visually) formless presence that is μέσω του πολυδιάστατου υποσυνείδητου χώρου simultaneously present and absent. Through μιας συναισθηματικής, κοινωνικής και πολιτιστι- the viewer’s automatic respiratory engagement, κής εμπειρίας της όσφρησης. Κάτι τέτοιο δοκι- Constanti’s sensorial environment taps into μάζεται μέσα από την ταξινόμηση μιας συλλογής olfactory memories via the multi-dimensional αναφορών στην Αφροδίτη· της θεάς, της άπιστης subconscious space of a sentimental, social ερωμένης, της βασανίστριας, της περιπλανώ- and cultural experience of smell. This is tested μενης. Ακόμα και τώρα, οι άνεμοι μεταφέρουν against an assortment of collected references αρώματα της Άνασσας μέσα στον χρόνο, πυρο- to Aphrodite: the goddess, the treacherous δοτώντας αποπροσανατολιστικές αναμνήσεις. lover, the torturer, the wanderer. Even today, H εγκατάσταση της Μαριάννας Κωνσταντή προ- the winds carry Anassa’s fragrance through σφέρει στους θεατές ένα «οσφρητικό σουβενίρ»· time, igniting disoriented memories. Marianna μια άυλη προέκταση του μύθου και του μυστη- Constanti’s installation offers the viewer an ρίου, ζητώντας από τον θεατή να περιπλανηθεί ‘olfactory souvenir’; an immaterial extension μέσα και έξω από οικείους και αλλοτριωμένους of myth and mystery, asking the viewer to χώρους, μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, wander in and out of familiar and alienated μεταξύ παραμνησίας και προμνησίας. places, between friction and reality, between paramnesia and déjà vu. Text by Esra Plumer Bardak Κείμενο της Esra Plumer Bardak Άνεμοι από την ανατολή και από τη δύση φέρνουν Προσκυνητές στο νησί, οι οποίοι συνα- θροίζονται στη Γεροσκήπου και την Αχέλεια και από εκεί ταξιδεύουν προς το ιερό της Αφροδίτης Remedial Formulas, 2014 Θεραπευτικές στα Κούκλια για να λατρεύσουν τη θεά. Με detail, mixed media, συνταγές, 2014 θυμιατά και μύρα, οι ιεροτελεστίες τους ξεκινούν. dimensions variable λεπτομέρεια, μικτά υλικά, Προσφέρουν βαριά αρώματα, βάλσαμο, σπονδές διαστάσεις μεταβλητές 32—33 • Πλάνητες Haris Epaminonda Χάρις Επαμεινώνδα Through a friend, her name is Maelle, I met an παγκόσμιο χάρτη, τον οποίο κρατούσε στα elderly man in Paris. His name, at least this is χέρια του. Είχε και ένα μικρό σημειωματάριο what he said and what I called him from then δεμένο με ένα κορδόνι στη ζώνη του παντε- on, is Mr. Morimoto. Seventeen years ago, he λονιού του. «Πώς σε λένε;» με ρωτούσε, και left Japan following his retirement, left his wife σημείωνε το όνομά μου στα Ιαπωνικά. Γράφει and home behind and moved to France in order τα ονόματα όλων όσων συναντά. Το όνομά to pursue the dream he had been carrying with μου είναι τώρα γραμμένο εκεί τέσσερις φορές him for most of his days, to be a painter in Paris. σε διαφορετικές σελίδες. In all those years, he did not learn to speak either French or English. I met him four times. Text by Haris Epaminonda Every time he was wearing the same clothes; Κείμενο της Χάρις Επαμεινώνδα two pairs of black trousers one on top of the other, both too short, revealing his ankles. A cream coloured shirt tucked into those trousers, and on top, an oversized black dusty jacket. His small round glasses were tightened up around his head with an elastic band. Each time I met him, and with the help of Kyoko, a Japanese friend, he would ask me what my name is and the place I was born, pointing towards a heavily used folded map of the world he was holding in his hands. Connected with a string to the belt of his trousers was a small diary. “What is your name?” he asked, and wrote down my name in Japanese characters. He writes the names of every person he meets. My name is now written in there four times on different pages. Μέσω μιας φίλης, το όνομά της οποίας είναι Maelle, γνώρισα έναν ηλικιωμένο άνδρα στο Παρίσι. Το όνομά του, τουλάχιστον έτσι μου συ- στήθηκε και έτσι τον αποκαλούσα έκτοτε, είναι κ. Morimoto. Πριν από δεκαεπτά χρόνια, μετά τη συνταξιοδότησή του, έφυγε από την Ιαπωνία, αφήνοντας πίσω τη γυναίκα και το σπίτι του, και μετακόμισε στη Γαλλία για να ακολουθήσει το μεγαλύτερο όνειρό της ζωής του· να γίνει ζωγράφος στο Παρίσι. Όλα αυτά τα χρόνια, δεν έμαθε ποτέ να μιλά Γαλλικά ή Αγγλικά. Τον συ- νάντησα τέσσερις φορές. Κάθε φορά φορούσε τα ίδια ρούχα: δύο μαύρα παντελόνια το ένα πάνω από το άλλο, και τα δυο κοντά, αποκαλύπτοντας τους αστραγάλους του. Ένα κρεμ πουκάμισο ήταν σφηνωμένο μέσα στα παντελόνια και, από Left, two large clay Αριστερά, δυο μεγάλα πάνω, φορούσε ένα τεράστιο μαύρο σκονισμένο jars part of an aqua πήλινα πιθάρια υδάτινου σακάκι. Τα μικρά στρογγυλά του γυαλιά ήταν lute instrument λαούτου (Suikinkutsu), στερεωμένα στο κεφάλι του με ένα λαστιχά- (Suikinkutsu), right, δεξιά, ο κ. Morimoto, κι. Κάθε φορά που τον συναντούσα, και με τη Mr. Morimoto, Παρίσι, 2015 βοήθεια της Kyoko, μιας Γιαπωνέζας φίλης, με Paris, 2015 Φωτογραφία: ρωτούσε πώς με λένε και πού γεννήθηκα, δεί- Photo: Martin Argyroglo, Martin Argyroglo, χνοντας ένα πολυχρησιμοποιημένο διπλωμένο Paris Παρίσι 34—35 • Πλάνητες Ben Evans and Alkis Hadjiandreou Ben Evans και Άλκης Χατζηανδρέου The ignorant tour guides is a performance piece Tanzrecherche #7 και αργότερα στο Παρίσι conceived in 2011 by performer Ben Evans στο ομαδικό πρότζεκτ La piscine, το οποίο and architect/artist Alkis Hadjiandreou in a οργάνωσε η καλλιτέχνις Myriam Lefkowitz με variety of sites and cities and enacted by the τη στήριξη του Les Laboratoires d’Aubervilliers. participants involved each time. First presented Χρησιμοποιώντας μέσα οπτικο-ακουστικής as a walking tour through Mülheim an der ξενάγησης, οι Evans και Χατζηανδρεόυ δημι- Ruhr during a two-month residency at NRW ουργούν συνθήκες στις οποίες οι περιπατητές Kultursekretariat Tanzrecherche #7, and later και περιπατήτριες μπορούν να αναπλάθουν in Paris as part of La piscine, a collaborative τις εμπειρίες που γεννά η περιδιάβαση με το project initiated by artist Myriam Lefkowitz and οπτικο-ακουστικό μέσο σε οποιοδήποτε περι- supported by Les Laboratoires d’Aubervilliers. βάλλον. Η ίδια η δράση εστιάζει σε ένα σύνολο By means of the form of an audio and visual ερωτήσεων διατυπωμένων εκ των προτέρων από guide, Evans and Hadjiandreou create the τους καλλιτέχνες και όχι σε οδηγίες για το πώς conditions within which the walker-participant να γίνονται αντιληπτά τα στοιχεία ενός τόπου ή may gestate the experience they are having in για το τι αναμένεται από την ιστορία, τη γεωγρα- any given environment in which perambulating φία, το πολιτιστικό τοπίο ή τους κατοίκους του. with the audio-visual tool occurs. The action Σκόπιμα δεν υπάρχει προορισμός στη μέθοδο itself draws attention to a set of questions της ξενάγησης και επίτηδες οι καλλιτέχνες πα- previously formulated by the artists, and not ραμένουν απόντες ως «ξεναγοί», παρέχοντας to directions on how to perceive the features χρόνο για να απομακρυνθεί κανείς από την of a place or what to anticipate of its history, οικειότητα της εξασφαλισμένης γνώσης και να geography, and cultural landscape, or the people ξαναδημιουργήσει τον τόπο ως δυνατότητα πε- inhabiting it. A destination is intentionally ριπλάνησης μιας ενεργούς αντίληψης. Ίσως, ένα absent in the method of the guide, just as the έναυσμα που δίνεται να είναι η αναθεώρηση του artists are absent as ‘guides’, bestowing a τι σημαίνει να είναι κανείς μέσα ή στον τόπο και time to defamiliarise oneself from a sheltered να τίθεται εκτός τόπου· να κατέχει μια σχετική knowledge and to engender place as something ελευθερία κίνησης και να αντέχει μια εξαναγκα- roving by way of active perception. Perhaps, στική μετανάστευση. Το The ignorant tour guides a cue offered is to review what it means to be συγχέει τα όρια ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια, in or at a place and to be put out of place; to την εξουσία του ανήκειν και τον κοινωνικό hold a relative freedom of movement and to εκτοπισμό. Παρακινεί αυτούς που συμμετέχουν endure an unwished for migration. The ignorant να κάνουν το πέρασμά τους (αυτή τη φορά, η tour guides confuses the boundaries between τοποθεσία είναι η Πάφος) μέσω μιας εμπειρίας historical verity, the authority of belongingness περιπάτου και περιπλάνησης, η οποία είναι ανε- and social displacement. It incites actors to πανάληπτη και μη καταγεγραμμένη. Λες και η perform their passage – the locale being Pafos όποια αφήγηση και εμπειρία που θα αναδειχθεί this time – through a walking and wondering είναι ένας αστερισμός κοινωνικής ισοδυναμίας, that is unrepeated and undocumented. As if any ανόμοιων φαντασιώσεων και μιας προνοητικό- narrative and experience to be constructed were τητας που ενεργοποιείται από μια μυριάδα a constellation of social equilibrium, dissimilar οργανωμένων αβεβαιοτήτων. fantasies and the foresight activated through a myriad of guided uncertainties. Text by Maria Petrides Κείμενο της Μαρίας Πετρίδη Το 2011, o περφόρμερ Ben Evans και ο αρχιτέ- κτονας/εικαστικός Άλκης Χατζηανδρέου δημι- ούργησαν την περφόρμανς The ignorant tour guides ως κάτι που να μπορεί να επιτελείται από όσους και όσες συμμετέχουν, σε διαφορετικούς τόπους και πόλεις. Έχοντας τη μορφή περιπάτου, The ignorant tour guides The ignorant tour guides το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στο Mülheim (Pafos 2017), 2011- (Pafos 2017), 2011- an der Ruhr στo πλαίσιo του προγράμματος Courtesy of the artists Ευγενική παραχώρηση φιλοξενίας καλλιτεχνών NRW Kultursekretariat των καλλιτεχνών 36—37 • Πλάνητες Elizabeth Hoak-Doering Elizabeth Hoak-Doering’s frottage is the result μια διαδικασία οικειότητας. Αντί να τα φωτογρα- of meticulous research on the island’s past and its φίζει από απόσταση, τοποθετεί τον εαυτό της ως archaeology, particularly on incised drawings of μία ακόμη επίστρωση παρέμβασης ή εμπλοκής ships found on historically significant structures. πάνω σε αυτά τα σημάδια, αποκτώντας εγγύτητα The fact that these drawings are of unknown στην εγκυρότητα της εγχάραξης, τόσο ιστορικής origin is important. Hoak-Doering traces the όσο και σύγχρονης. Το οικείο, γρήγορο τρίψιμο traces of historically anonymous graffiti-like πάνω από την επιφάνεια του πρωτότυπου artists, documenting them through an intimate σχεδίου αποτελεί μια (δια)-χρονική συνάντηση process. Instead of photographing them at a με τα εγχάρακτα σημάδια στην πέτρα, τα οποία distance, she positions herself as another layer άντεξαν στο πέρασμα αιώνων και ποικίλων of intervention or engagement, on top of these καιρικών συνθηκών, την πολιτική αστάθεια και marks, gaining a proximity to the veracity of τις συγκρούσεις. Το αποτέλεσμα είναι αχνά σχε- mark-making, both historical and contemporary. διασμένες γραμμές που συνθέτουν μια σχεδόν The intimate, quick rubbing over the surface of αφηρημένη εικόνα πλοίου, χωρίς ξεκάθαρα περι- the original drawing is a temporal encounter with γράμματα τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως the carved marks on stone, the latter sustained να το εσωκλείσουν ή να το καθορίσουν, όπως through centuries of varied weather conditions, δεν υπάρχουν ξεκάθαρα σύνορα – γεωγραφικά ή political instabilities and conflict. The resulting, άλλα – που θα μπορούσαν δυνητικά να συγκρα- faintly defined lines form an almost abstract τήσουν ή να προστατεύσουν τον περιπλανώμενο image of a ship with no clear margins that could ή αυτόν που βρίσκεται σε μετάβαση – επιβεβλη- easily contain or define it, as there are no clear μένη ή επιθυμητή. Αντ’ αυτού, το περίγραμμα boundaries – geographical or other – that could του πλοίου αιωρείται σε ένα ολοένα διευρυνόμε- potentially retain or protect the wanderer or the νο χωροχρονικό σύμπαν. To κατ’ ουσίαν απατηλό one who is in transit, forced or desired. Instead, περίγραμμα του πλοίου – λες και αποτελεί the outline of the ship floats in an ever expanding αποκύημα της φαντασίας – θα μπορούσε επίσης spatio-temporal universe. The virtually illusive να είναι συμβολικό της ρευστότητας της ταυτό- outline of the ship – as if a figment of the τητας. Το να είσαι σε ένα ή από ένα νησί είναι imagination – is possibly also symbolic of the εκ των πραγμάτων συνδεδεμένο με την απομό- fluidity of identity. Being on and of an island is by νωση, την περιπλάνηση, και το θαλασσινό ταξίδι, definition connected to isolation, wandering, and όλα σημαντικά στη διαμόρφωση της ταυτότητας sea travelling, all significant for the formation ως μια διαδικασία συνεχούς συγκρότησης του of identity as one of continuous becoming. The «είναι». H ιστορική σημασία του ίχνους σε συν- historical significance of the mark coupled with δυασμό με το φευγαλέο του φροτάζ της Hoak- the fleetingness of Hoak-Doering’s frottage attest Doering επιβεβαιώνουν εδώ το παράδοξο, και here to the paradoxical, almost ironic, burden σχεδόν ειρωνικό, φορτίο της κυπριακής ταυτό- of Cypriot identity; one that, like this ship, τητας· όπως και το πλοίο, αυτή επιθυμεί να βρει desires to find a destination but is doomed to προορισμό, αλλά είναι καταδικασμένη πάντα να always sail in a never-ending search for its ανοίγει πλώρη σε μια χωρίς τέλος αναζήτηση του character, in negotiation with a heavy cargo χαρακτήρα της, σε μια μόνιμη διαπραγμάτευση of thousands of years of contested histories με το βαρύ φορτίο χιλιάδων ετών αμφισβητούμε- and conflicting narratives. νων ιστοριών και αντικρουόμενων αφηγήσεων. Το φροτάζ της Elizabeth Hoak-Doering είναι Text by Elena Stylianou το αποτέλεσμα επιμελούς έρευνας γύρω από Κείμενο της Έλενας Στυλιανού το παρελθόν και την αρχαιολογία του νησιού, St. Kosmas Robe Το ράσο του Άγιου Κοσμά ειδικά σε σχέση με τα χαραγμένα σχέδια πλοίων Palaea Engleistra, 2014 Παλαιά Εγκλείστρα, 2014 που βρίσκονται σε οικοδομήματα ιστορικής graphite on Nepali bark γραφίτης σε χαρτί Νεπάλ σημασίας. Το γεγονός ότι αυτά τα σχέδια παρα- paper, 77 x 49 cm 77 x 49 εκ. μένουν άγνωστης προέλευσης είναι μεγάλης Courtesy State Gallery Ευγενική παραχώρηση σημασίας. Η Hoak-Doering ιχνηλατεί τα ιστορικά of Contemporary της Κρατικής Πινακοθή- ανώνυμα ίχνη που παραπέμπουν σε καλλιτέχνες Cypriot Art κης Σύγχρονης γκράφιτι, τα οποία καταγράφει ακολουθώντας Κυπριακής Τέχνης 38—39 • Πλάνητες Eleni Kamma Ελένη Καμμά The second edition of ΠΑΡΟΙΚΕΩ journal by Privatization, καθώς και μια σειρά από φωτογρα- artist Eleni Kamma is presented in the context φίες της εικαστικού από την επίσκεψή της στην of the Plánetes exhibition in response to the city πόλη. Με αυτή τη δουλειά, η Καμμά μας προσκα- of Pafos. The journal is published at irregular λεί να αναλογιστούμε μια σειρά ζητημάτων που intervals and its content is interweaved by άπτονται του δημόσιου χώρου και των κοινωνι- archival material and texts. This time ΠΑΡΟΙΚΕΩ κών σχημάτων που διαμορφώνουν την τοπικό- hosts The Politics of Public Things: Neoliberalism τητά μας. H έκδοση λειτουργεί ως ένας έντυπος and the Routine of Privatization, a text by Bonnie κοινός χώρος που μελετά τον δημόσιο χώρο Honig as well as a series of images captured της πόλης καθώς αυτός μεταμορφώνεται. by the artist during the time she spent in the Το εννοιολογικό υλικό που πραγματεύεται πρό- city. Through this project, Kamma invites us κειται να ενεργοποιηθεί μέσα από έναν οργανω- to consider a series of issues related to public μένο περίπατο, ο οποίος εξερευνά τους δημόσιους space and the social patterns that shape our χώρους της πόλης όπως αυτοί επανακαθορίζονται locales; the journal acting as a printed shared μέσα από τις διαδικασίες ανάπτυξης με αφορμή space which considers the public terrain of the τη διοργάνωση της Πάφος2017. Μέσα από αυτές city as it transforms. The conceptual material τις έντυπες και προσωπικές συναντήσεις με τον addressed in the journal will be enacted through αστικό ιστό, η εικαστικός ενθαρρύνει τον προ- an organised walk exploring the public spaces βληματισμό αναφορικά με τους παλαιότερους of the city and their reshaping through the και τρέχοντες κοινωνικό-χωρικούς σχηματισμούς re-development process associated with the της πόλης, το σύνολο των κοινοτήτων της, των organisation of Pafos2017. Through the textual σημερινών πρότυπων ιδιωτικοποίησης και των and personal encounters with the urban fabric, κοινωνικών λειτουργιών των δημοσίων χώρων the artist encourages relection about Pafos’ της. Η μορφή της έντυπης έκδοσης και η ενσάρ- past and current socio-spatial formations, its κωση του διαλόγου σε σχέση με τα ζητήματα που communities, current patterns of privatisation εγείρονται (μέσα από τον οργανωμένο περίπατο and the social functions of its public spaces. στην πόλη ως συλλογική επανεξέταση των The form of the printed journal and the χώρων της πόλης) μας επιτρέπει να σκεφτούμε embodiment of the dialogue in relation to the το ΠΑΡΟΙΚΕΩ ως ανταπόκριση στον κατακερ- issues that it raises (through the organised ματισμό του συνεχώς αυξανόμενου ιδιωτικοποι- city walk as a collective re-examination of the ημένου αστικού περιβάλλοντος. Λαμβάνοντας city spaces) allow us to consider ΠΑΡΟΙΚΕΩ υπόψη τις συνθήκες προσωρινότητας και πε- as a response to the fragmentation of the ριθωριοποίησης στην κατοίκηση που υπονοεί increasingly privatised urban environment. η λέξη, μια υβριδική κατάσταση του ανήκειν Considering the condition of the temporal and ανακαλείται σε σχέση με θέματα προσβασιμότη- removed dwelling circumstances, which the τας και περιορισμού. Για αυτή την περίπτωση, word itself implies, a hybrid partial sense of η Καμμά μας προσκαλεί να αναλογιστούμε το belonging is invoked in relation to issues of αστικό περιβάλλον της Πάφου, τους κοινούς accessibility and limitation. For this occasion, κοινωνικούς της χώρους, τις απομονωμένες κοι- Kamma invites us to consider the urban νότητές της και τον διάλογο που θα μπορούσε environment of Pafos, its shared social spaces, να ενεργοποιηθεί ως ανταπόκριση σε αυτά. its removed communities and the dialogue that can be generated in response to these. Text by Evi Tselika Κείμενο της Εύης Τσελίκα Η δεύτερη έκδοση του ΠΑΡΟΙΚΕΩ από την εικα- στικό Ελένη Καμμά παρουσιάζεται στο πλαίσιο της έκθεσης Πλάνητες ως ανταπόκριση στην Research into the public Έρευνα σε δημόσιους πόλη της Πάφου. Το έντυπο εκδίδεται σε μη spaces of Pafos for the χώρους στην Πάφο για τακτικά διαστήματα και κάθε φορά το περιεχό- purposes of ΠΑΡΟΙΚΕΩ το ΠΑΡΟΙΚΕΩ Τεύχος 2. μενό του συνυφαίνεται από αρχειακό υλικό και Issue 2. Photography by Φωτογραφία Ελένη κείμενα. Αυτή τη φορά το ΠΑΡΟΙΚΕΩ φιλοξενεί Eleni Kamma, July 2016 Καμμά, Ιούλιος 2016 το κείμενο της Bonnie Honig The Politics of Courtesy of the artist Ευγενική παραχώρηση Public Things: Neoliberalism and the Routine of της καλλιτέχνιδας 40—41 • Πλάνητες Nurtane Karagil Nurtane’s work immediately communicates a singular and massive absurdity about systemic θα είχε μια τέτοια συγκεκριμενοποίηση στα μάτια ενός παιδιού; Αυτή είναι η δεύτερη σειρά A dot was not moving injustice and different forms of violence. Here, παιδικών σχεδίων της Nurtane. Ακολουθεί τη It was in the South she anchors this perspective to Pafos as a ‘place σειρά Ayşe tatilde/Η Ayşe πάει διακοπές (2015), of displacement’ speciically in Turkish Cypriot μια εξωστρεφή, έντονη, πνευματώδη, και Than it starts to shake and memories and narratives of a complicated, forced exodus. This is at once what motivated τραγική απεικόνιση των τοπικών κοινωνικών και πολιτικών παράδοξων που εμπεριέχονται some bits crumbled to the North this commission, and what the artist is pushing past: the memories she draws aren’t necessarily στη συγκεκριμένη στρατιωτική συνθηματική φράση του Ιούλη του 1974. Εφαρμόζοντας το Than it was all over or speciically Turkish Cypriot. Would there ίδιο είδος βλέμματος ή πολιτικής σκέψης στην be any sense in such speciicity from the perspective of a child? This is Nurtane’s second Πάφο, η πρόθεσή της είναι να αφηγηθεί ιστορίες ανθρώπων σε μετάβαση, συγκεκριμένα για This dot was huge series of childlike drawings. It is a follow-up εδώ ή ξεκινώντας από εδώ. Όπως λέει η ίδια This dot has pride from her Ayşe tatilde / Ayşe on holiday (2015), η καλλιτέχνις, μέσα από το έργο αυτό επιδιώκει an expansive, stark, witty, and tragic portrayal «να δείξει την Πάφο μέσα από τη μνήμη των This dot was the one of local social and political paradoxes contained in the military code-phrase of July 1974. ανθρώπων που έζησαν εκεί, με τρόπο που σε φέρνει κοντά για να δεις, έτσι ώστε να that was for the everyone Bringing this gaze or type of political relection είναι εύκολο να διαβάσεις το νόημα». Αυτός to Pafos, her intention is to tell of people’s stories ο τρόπος δουλειάς και σκέψης είναι ταυτόχρονα Nurtane Karagil (2016) of transition, speciic to or beginning from here. κριτικός, παιχνιδιάρικος, και όμορφος, ενώ Very simply she writes that this piece is about θέτει υπό επεξεργασία μια σειρά από αδικίες “showing Pafos through the memory of the μεγαλύτερες από τις δυο κυπριακές κοινότητες. peoples who lived there, in a way that makes Η τοποθέτηση αυτών των αφηγήσεων στην Πάφο you come close to see, and so that it is easy to υποδεικνύει τον τόπο της μετάβασης. Επιπλέον, read the meaning”. She’s been thinking and την ίδια στιγμή ανακαλεί την πολλαπλότητα working in a way that is critical as it is playful της βίας της μετάβασης, ιδιάζουσας σε αυτό τον and beautiful, processing a set of wrongs that τόπο μα πάντα σε σχέση με οπουδήποτε αλλού are bigger than the two Cypriot communities. και διαχρονικά, και με έναν τρόπο εκτενή, The anchoring of these stories to Pafos raises αφού αναφέρεται στην ψυχή του παιδιού, στα a site-speciic locality of transition. And at the όρια της αθωότητας ή στην κραυγή για τα same time, it brings up violences of transition ρούχα του αυτοκράτορα. Περιέχει έναν πολύ particular to this locale in connection to βασικό προβληματισμό γύρω από τα τείχη που everywhere else, and across time, and in a way επιλέγουμε να μην υπερβούμε, παρόλο που that’s far reaching in that it refers to the soul of αυτά πληγώνουν άλλους που αναγκάζονται the child, the boundaries of innocence or the cry να πράξουν αλλιώς. about the emperor’s clothes. It contains a very basic relection on walls that we choose not Text by Chrystalleni Loizidou to transgress, even though they hurt others Κείμενο της Χρυσταλλένης Λοϊζίδου who are forced to do so. Η δουλειά της Nurtane μεταδίδει άμεσα ένα μοναδικό, τεράστιο παραλογισμό για τη συστημική αδικία και τις διάφορες μορφές βίας. Σε αυτή την περίπτωση, επικεντρώνεται στην Πάφο ως «τόπο εκτοπισμού», συγκεκριμένα στις μνήμες και αφηγήσεις της περίπλοκης, δια εξαναγκασμού, φυγής των Τουρκοκυπρίων. Αυτό ήταν το σκεπτικό πίσω από τη συγκεκριμένη εικαστική ανάθεση, και ταυτόχρονα αυτό είναι που η Nurtane προσπαθεί να υπερβεί: οι μνήμες που αντλεί δεν είναι απαραίτητα ή συγκεκριμένα τουρκοκυπριακές. Τί νόημα 42—43 • Πλάνητες Lito Kattou Λητώ Κάττου In her recent series of works titled, Solar τα της παρουσίας ή της απουσίας του, της αναπα- Love for the Rapid Felines (2016) Lito Kattou ράστασης και της αφαίρεσής του. Όπως συμβαί- develops a constellation of sculptural works, νει στην πλοκή των φιλοσοφικών αφηγηματικών produced in dialogue with the writing of a κειμένων της Κάττου, η υποκειμενικότητα στη text with the same title. Part of an emergent δουλειά της κατανοείται ως σειρά από τακτικές continuum of production, the series negotiates για την παραγωγή και διαμόρφωση του εαυτού understandings of materiality and subjectivity και του άλλου. Το υποκείμενο παρουσιάζεται ως through a composition of practices, spanning περιπλανώμενος, υπερβαίνοντας ταυτότητες from digital fabrication to thermochemical και κατηγοριοποιήσεις: μια σύνθεση από φωνές elaborations. Articulated as weapons, skins, or αμφίσημης μετακίνησης μεταξύ διαλόγου και cosmic elements, Kattou’s works engage with μονολόγου. Ο χώρος, η φόρμα και η αφήγηση the sculptural potentiality of latness, processes δομούνται γύρω από τα ίχνη πράξεων επίθεσης, of embodiment and the transigurations of άμυνας, καταστάσεων περιπλάνησης και οικείων material properties within the margins of space μορφών επικοινωνίας. Η ασυνεπής μπρος-πίσω and time. Her practice talks about what comes κίνηση διατυπωμένη μεταξύ γραφής και γλυπτι- before and after the body, the possibility of its κής πρακτικής γίνεται για την Κάττου ένα περι- presence and absence, its representation and βάλλον για αισθητική περισυλλογή. Ένας τόπος its abstraction. As happens in the plot of her ολοκλήρωσης, συγκρούσεων και επικοινωνίας. philosophically narrative texts, subjectivation in Kattou’s work is understood as a series of tactics for the production and conditioning of the self and other. The subject is presented as a wanderer, transcending identity and categorization: a composition of voices shifting equivocally between dialogue and monologue. Space, form and narrative are structured around traces left from acts of attack and defence, modes of roaming and intimate communication. The erratic back and forth movement expressed between writing and sculptural practice becomes, for Kattou, an environment for aesthetic contemplation: a place of becoming, confrontation and communion. Στην πρόσφατη σειρά έργων της υπό τον τίτλο Solar Love for the Rapid Felines (2016), η Λητώ Κάττου αναπτύσσει έναν αστερισμό γλυπτικών έργων, τα οποία δημιουργούνται σε διάλογο με τη συγγραφή ενός κειμένου με τον ίδιο τίτλο. Μέρος μιας αναδυόμενης συνεχούς δημιουργί- ας, η σειρά πραγματεύεται την κατανόηση της υλικότητας και της υποκειμενικότητας μέσα από μια σύνθεση πρακτικών, οι οποίες εκτείνονται από την ψηφιακή κατασκευή μέχρι τις θερμο- χημικές επεξεργασίες. Διατυπωμένα ως όπλα, δέρματα ή κοσμικά στοιχεία, τα έργα της Κάττου Feline 3, 2016 Feline 3, 2016 διαπραγματεύονται τη γλυπτική δυνατότητα για digital embroidery on ψηφιακά επεξεργασμένο μια επίπεδη επιφάνεια, διαδικασίες ενσάρκωσης Lycra textile, aluminium κέντημα σε ύφασμα και μεταμόρφωσης των ιδιοτήτων του υλικού dimensions variable λίκρα, αλουμίνιο ανάμεσα στα περιθώρια του χώρου και του Courtesy of the artist διαστάσεις μεταβλητές χρόνου. Η πρακτική της αναφέρεται σε αυτό που Ευγενική παραχώρηση συμβαίνει πριν και μετά το σώμα, την πιθανότη- της καλλιτέχνιδας 44—45 • Πλάνητες Lefteris Olympios Λευτέρης Ολύμπιος In 2010, following a series of violent events, ανδρών, γυναικών και παιδιών, που έχουν thousands of Romani were deported from σημαδευτεί από την απόρριψη και τον εκτο- France, while their settlements were dismantled πισμό. Στα έργα αυτά η τραγωδία αποκτά as hubs of illegal traicking and crime. An πρόσωπο. Έχοντας παρουσιαστεί στην έκθεση intense public debate ensued regarding the The Location of Culture (Χάγη, 2011), οι πίνακες freedom of movement within EU borders and ανήκουν στη σειρά Το Ταξίδι (2011), στην οποία the discrimination suffered by certain groups. ο ζωγράφος πραγματεύεται θέματα αναγκα- Commonly referred to as ‘gypsies’, the Roma στικής μετακίνησης και προσφυγιάς μέσα community encompasses a variety of ethnic από βιβλικές αλληγορίες και μύθους. groups that originally migrated to Europe from India, maintaining a nomadic way of life for Text by Elena Parpa centuries. Their plight in recent years can be Κείμενο της Έλενας Πάρπα seen as a precursor to the xenophobic practices and racist reactions of certain countries to the current refugee crisis that has come to test Europe’s attitudes towards notions of tolerance, humanitarianism and coexistence. Choosing to depart from the standardised representations of the Roma as ‘dangerous criminals’ and ‘professional beggars’, Olympios paints ive portraits of men, women and children marked by rejection and dislocation. Tragedy in these works acquires a face. Included in the exhibition The Location of Culture (The Hague, 2011), the paintings belong to the series The Journey (2011), in which the artist negotiates forced migration and dislocation through biblical allegories and myths. Το 2010, έπειτα από μια ακολουθία βίαιων γεγο- νότων, χιλιάδες Ρομά απελάθηκαν από τη Γαλλία, ενώ οι οικισμοί τους καταστράφηκαν ως εστίες παράνομης διακίνησης και εγκληματικότητας. Ακολούθησε μια έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από την ελευθερία μετακίνησης εντός ευρωπαϊ- κών συνόρων και της διάκρισης που υπομένουν συγκεκριμένες ομάδες. Ευρύτερα γνωστοί ως «αθίγγανοι», η κοινότητα των Ρομά περιλαμβά- νει μια ποικιλία εθνοτικών ομάδων οι οποίες μετανάστευσαν στην Ευρώπη από την Ινδία, δια- τηρώντας εδώ και αιώνες νομαδικό τρόπο διαβί- ωσης. Τα δεινά της κοινότητάς τους τα τελευταία χρόνια μπορεί να θεωρηθούν ως προάγγελος των πρακτικών ξενοφοβίας και των ρατσιστικών αντιδράσεων ορισμένων χωρών στην προσφυγι- κή κρίση των ημερών μας, η οποία δοκιμάζει τη 5 Portraits, 2010 5 Portraits, 2010 στάση της Ευρώπης σε θέματα ανεκτικότητας, detail, oil on canvas λεπτομέρεια ανθρωπισμού και συνύπαρξης. Επιλέγοντας 80 x 60 cm each λάδι σε καμβά να αποστασιοποιηθεί από τους γενικευμένους Photo: Piet Gispen 80 x 60 εκ. έκαστο χαρακτηρισμούς των Ρομά στα ΜΜΕ ως «επικίν- Courtesy of the artist Φωτογραφία: Piet Gispen δυνους εγκληματίες» και «επαγγελματίες ζητιά- Ευγενική παραχώρηση νους», ο Ολύμπιος ζωγραφίζει πέντε πορτρέτα του καλλιτέχνη 46—47 • Πλάνητες Christodoulos Panayiotou Limassol, 15 April 2015 emotion to the speech by the German consular the due commemoration, adds another level agent, I. P. Vodigiano, who said, among other of complexity to the layering of this story, Dear Mayor Christou, things: “The death of this erudite foreigner which is of great interest in terms of writing, among us moves us cordially by its suddenness transcription, translation, symbols, as well as I hereby contact you to propose to name a street and terror; and the cruel loss that science language and the complications that it entails. of the Limassol Municipality, the exact location suffers by this rightly stirs inconsolable pain The institutions of the Cypriot state (such of which I entrust myself completely to your in our souls.” In confirmation of the emotional as your Municipality) adopt as their method wise judgement, after Ioustos Sigismoundos. impact of this incident on the Limassol society, of transcription from the Greek to the Roman The process, which is officially limited to the there survive folk poems that celebrate the writing system the standard known as ELOT common practice of devising new street names, archaeologist’s brief life and evoke his tragic 743. This is used to transcribe, where necessary, is here expanded—as will be illustrated below— destiny (see publications by X. Pharmakidis words from the Greek into Latin characters in order to become an artwork. and C. Violaris). (especially in the case of place names and street Forgotten today, Ioustos Sigismoundos Beyond the tragic lightness that names). According to the above procedure, the was a pioneer of Cypriot graphology. One of the characterizes human existence, the end of original reference, even if the name comes from a earliest classic scholars to show an interest in Ioustos Sigismoundos suggests, I believe, a language that uses the Latin alphabet, is ignored, the Cypriot syllabary, Sigismoundos was sent number of issues of pivotal importance for and the name is directly transcribed from the to the island by the government of Saxony in comprehending his time, revealing, above Greek (that is, from the Greek transliteration). 1875, and reportedly contributed significantly all, the early symbolic structures of the then Consequently, the street name will be transcribed to the efforts to decipher Cypro-Syllabic writing. budding science of archaeology. The tragic as “Ioustou Sigismoundou Street” (rather than On March 3, 1876, while looking for ancient irony that connects the subject of his scientific as “Justus Siegismund Street”). inscriptions in the Amathus area, he met with interest (the study of ancient scriptures) with I have already entered into consultation a premature death under tragic circumstances. the posthumous Hellenized rendering and with the competent Municipality department Several sources report that while trying to come dissemination of his name is the point that for the technical management of street plates, out of a carved tomb of substantial depth, piqued my interest in proceeding with this as I have consulted with them with respect he attempted to support himself from a stone, proposal. His original name, Justus Siegismund, to the aforementioned issues (the correct which slipped and crushed him. A different phonetically deviates from the Hellenized transliteration of the name according to version claims that Sigismoundos suffered version enough to obscure the relation between the standard adopted by the Municipality). from a grave vision ailment that rendered the two forms. The power structures, which we Provided, therefore, that I receive the reply him photophobic. According to this version, usually perceive in a vertical way through the that I eagerly await, and in cooperation therefore, when climbing up he was dazzled prism of colonial critique (or the broader critical with the competent bodies of the Limassol by the strong light that entered the mouth of framework of the relationship between east and Municipality, I intend to produce, observing the tomb, causing him to lose his balance and west), are strongly reversed in this case through the exact application of standards as per your find instant death due to his head impacting the appropriation of the most valuable marker suggestions, three plates, of which two will against a stone. in a person’s identity: his very name. His name is be delivered to you for posting on the street The tragic end of this “young philologist of thus transformed through a complex process of that I hope you decide to dedicate, while the great promise” (as described by Luigi di Cesnola correlations and correspondences into Ioustos, third one will be posted in Venice as part of in his autobiography) resonated intensely with whatever this may entail for the narrative of my exhibition (Cyprus Pavilion at the 56th the locals, who buried him with honors in the his life. This archaistically Hellenized rendering Venice Biennale). By this juxtaposition I intend Cemetery of St. Nicholas in Limassol according is of course part of the broader practice of to place the matters explicated above to the to Christian Orthodox rites, exceptionally. The the “honorary appropriation” of philhellenes’ core of seminal traditions of contemporary art abbot of the Catholic Church of St. Irene had names, which in the past resulted, for instance, (such as conceptual art, land art, contemporary previously refused for him to be buried in the in the names Normanou and Vyronos in sculpture), thus enhancing some of the principles Catholic cemetery of the city, as it was deemed Athenian streets (from the philhellenes Karl that characterize them and proposing a potential that he had not fulfilled his religious duties in von Normann-Ehrenfels and Lord Byron), vantage point for their dialectical interpretation. the absence of relevant supporting documents. as well as Satomvriandou Street (from the I remain at your disposal for any further In the publication of the protestant French romantic philhellene François-René de clarification that may be required. gymnasium of Strasbourg entitled In Memory Chateaubriand), Kodringtonos Street (from the of Dr. Justus Sigismund, Deceased in Limassol, British philhellene Sir Edward Codrington), Yours sincerely, Cyprus, it is reported that teachers and students, Myllerou Street (from the German laconophile ten priests and three deacons, local dignitaries, Karl Otfried Müller). In this particular case, Christodoulos Panayiotou as well as the German consul, Sonaleli, attended I think that giving the name of Ioustos the funeral despite the rain and listened with Sigismoundos to a street of Limassol, beyond 48—49 • Πλάνητες Χριστόδουλος Παναγιώτου Λεμεσός, 15 Απριλίου 2015 Δρ. Ιούστου Σιγισμούνδου αποθανόντος στην αθηναϊκές οδούς (από τους φιλέλληνες Karl τέχνης (όπως αυτή της εννοιολογικής τέχνης, της Λεμεσό της Κύπρου» αναφέρεται πως δάσκαλοι von Normann-Ehrenfels και Lord Byron), όπως Land Art ή της σύγχρονης γλυπτικής), εντατικο- Αγαπητέ Δήμαρχε Ανδρέα Χρίστου, και μαθητές, δέκα ιερείς και τρεις διάκονοι, επίσης και την οδό Σατωβριάνδου (από το ποιώντας έτσι τις αρχές που τις χαρακτηρίζουν αξιωματικοί των τοπικών αρχών, όπως και ο Γάλλο ρομαντικό φιλέλληνα François-René de και προτείνοντας ένα πιθανό σημείο διαλεκτικής Με την παρούσα επιστολή θα ήθελα να πρόξενος της Γερμανίας Σοναλέλι, παρέστησαν Chateaubriand), την οδό Κοδριγκτώνος (από το κατανόησής τους. προτείνω την απόδοση του ονόματος «Ιούστος στην κηδεία παρά τη βροχή και άκουσαν με συ- Βρετανό φιλέλληνα Sir Edward Codrington), την Παραμένω στη διάθεσή σας για οποιεσδήποτε Σιγισμούνδος/Ioustos Sigismoundos» σε οδό του γκίνηση την ομιλία του προξενικού πράκτορα οδό Μυλλέρου (από τον Γερμανό φιλολάκωνα περαιτέρω διευκρινίσεις τυχόν χρειαστείτε. Δήμου Λεμεσού, για την ακριβή χωροθέτηση της της Γερμανίας Ι. Π. Βοντίτζιανο, ο όποιος είπε Karl Otfried Müller) κ.ο.κ. Σε αυτήν ειδικά την οποίας εμπιστεύομαι ολότελα την κρίση σας. μεταξύ άλλων: «Ὁ θάνατος τοῦ προκειμένου πε- περίπτωση πιστεύω πως με την απόδοση του Με τιμή, Η διαδικασία, η οποία θεσμικά περιορίζεται ρισπούδαστου ἡμῆν ξένου συγκινεῖ ἡμᾶς ἐγκαρ- ονόματος Ιούστος Σιγισμούνδος σε δρόμο της στη συνήθη πρακτική επινόησης νέων οδωνυ- δίως διά τό αἰφνίδιον καί τρομερόν αὐτοῦ, ἡ δέ Λεμεσού, πέραν της οφειλόμενης μνημόνευσης, Χριστόδουλος Παναγιώτου μίων, προεκτείνεται εν προκειμένω, όπως θα σκληρά ἀπώλεια, ἣν ἡ ἑπιστήμη ὑφίσταται ἐν τῶ προστίθεται ένα ακόμη επίπεδο περιπλοκής στη εξηγήσω παρακάτω, σε εννοιολογικού χαρακτή- προσώπῳ του, δικαίως διεγείρει ἐν ταῖς ψυχαῖς διαστρωμάτωση αυτής της ιστορίας που παρου- ρα καλλιτεχνικό έργο. ἡμῶν ἀπαραμύθητον ἄλγος». Προς επιβεβαίωση σιάζει μεγάλο ενδιαφέρον σε σχέση με θέματα Ο λησμονημένος πια σήμερα Ιούστος του συναισθηματικού αντίκτυπου που είχε το εν γραφής, μεταγραφής, μετάφρασης, συμβόλων, Σιγισμούνδος υπήρξε σκαπανέας της κυπριακής λόγω συμβάν στην κοινωνία της Λεμεσού διασώ- αλλά και της γλώσσας και των περιπλοκών που γραφολογίας. Από τους πρώτους κλασικιστές ζονται επίσης λαϊκά ποιήματα τα οποία εξυμνούν αυτή συνεπάγεται. που επέδειξαν ενδιαφέρον για το κυπριακό το σύντομο βίο του αρχαιολόγου και περιγρά- Οι θεσμοί του Κυπριακού Κράτους (όπως συλλαβάριο, ο Σιγισμούνδος απεστάλη στο νησί φουν το τραγικό του πεπρωμένο (βλέπετε τις και ο Δήμος σας) ακολουθούν ως μέθοδο μετα- από την κυβέρνηση της Σαξονίας το 1875 και δημοσιεύσεις των Ξ. Φαρμακίδη και Γ. Βιολάρη). γραφής από το ελληνικό στο ρομανικό σύστημα φέρεται να συνέβαλε σημαντικά στις εργασίες Το τέλος του Ιούστου Σιγισμούνδου πιστεύω γραφής το πρότυπο που είναι γνωστό ως ΕΛΟΤ αποκρυπτογράφησης της κυπροσυλλαβικής πως καταδεικνύει, πέραν της τραγικής ελαφρό- 743. Έτσι λοιπόν μεταγράφονται, όπου υπάρχει γραφής. Στις 3 Μαρτίου του 1876 και ενώ είχε τητας που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, ανάγκη, οι λέξεις από τα ελληνικά σε λατινικούς μεταβεί στην περιοχή Αμαθούντας προς ανα- σειρά καίριων σημείων για την κατανόηση της χαρακτήρες (κυρίως στην περίπτωση τοπωνυμί- ζήτηση αρχαίων επιγραφών, βρήκε πρόωρο εποχής του, αποκαλύπτοντας πρωτίστως τις ων και οδωνυμίων). Σύμφωνα με την πιο πάνω θάνατο υπό τραγικές συνθήκες. Αρκετές πηγές πρώιμες συμβολικές δομές της νέας τότε επιστή- διαδικασία, η αυθεντική αναφορά, ακόμη και αναφέρουν πως, στην προσπάθειά του να εξέλθει μης της αρχαιολογίας. Η τραγική ειρωνεία που όταν το όνομα προέρχεται από γλώσσα που χρη- από λαξευτό τάφο μεγάλου βάθους, επιχείρησε συνδέει το αντικείμενο του επιστημονικού ενδι- σιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο, αγνοείται και να πιαστεί από πέτρα η οποία ολίσθησε κατα- αφέροντός του (αυτό της μελέτης των αρχαίων γίνεται απευθείας μεταγραφή από τα ελληνικά πλακώνοντάς τον. Μια άλλη εκδοχή υποστηρίζει γραφών) με το γεγονός της μετά θάνατον (δηλαδή από την ελληνική μετάφραση). Κατά πως ο Σιγισμούνδος υπέφερε από κάποιο σοβαρό εξελληνισμένης απόδοσης και διάδοσης του συνέπεια η Οδός Ιούστου Σιγισμούνδου θα μετα- πρόβλημα όρασης που τον καθιστούσε φωτοφοβι- ονόματός του, αποτελεί το σημείο που κέντρισε γραφεί ως «Ioustos Sigismoundos Street» (και όχι κό. Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτή την εκδοχή, αναρ- το ενδιαφέρον μου για την παρούσα πρόταση. ως «Justus Siegismund Street»). ριχώμενος εκτυφλώθηκε από το δυνατό φως που Το αυθεντικό όνομα Justus Siegismund αποκλί- Βρίσκομαι ήδη σε συνεννόηση με το αρμόδιο εισερχόταν στο στόμιο του τάφου με αποτέλεσμα νει φωνητικά από την εξελληνισμένη εκδοχή του τμήμα του Δήμου για την τεχνική διαχείριση να χάσει την ισορροπία του και να βρει ακαριαίο αρκετά ώστε η συσχέτιση των δύο να μην είναι των πινακίδων, καθώς τους έχω συμβουλευθεί θάνατο προσκρούοντας με το κεφάλι σε πέτρα. προφανής. Οι εξουσιαστικές δομές, που συνήθως ως προς αυτά που αναφέρω παραπάνω (τη Το τραγικό τέλος του «φερέλπιδος νεαρού αντιλαμβανόμαστε με κάθετο τρόπο μέσα από σωστή μεταγραφή του ονόματος σύμφωνα φιλολόγου» (έτσι τον μνημονεύει στην αυτοβιο- το πρίσμα της αποικιοκρατικής κριτικής (ή και με το πρότυπο που ακολουθεί ο Δήμος). γραφία του ο Λουίτζι ντι Τσεσνόλα) προκάλεσε του γενικότερου κριτικού πλαισίου της σχέσης Εφόσον, λοιπόν, λάβω την απάντηση την οποία έντονη συγκίνηση στους ντόπιους, οι οποίοι μεταξύ ανατολής και δύσης) αντιστρέφονται εν προσδοκώ, και σε συνεργασία με τα αρμόδια τον έθαψαν με τιμές στο Κοιμητήριο του Αγίου προκειμένω δυναμικά με την οικειοποίηση της όργανα του Δήμου Λεμεσού, προτίθεμαι να Νικολάου στη Λεμεσό, ακολουθώντας κατ’ πιο πολύτιμης σήμανσης στην ταυτότητα ενός παραγάγω, ακολουθώντας την ακριβή εφαρμογή εξαίρεση το ορθόδοξο εθιμοτυπικό. Ο ηγούμενος ατόμου: του ίδιου του ονόματός του. Το όνομα των προδιαγραφών, όπως μου τις υποδείξετε, της Καθολικής Εκκλησίας της Αγίας Ειρήνης του Σιγισμούνδου μεταποιείται έτσι μέσα από τρεις πινακίδες εκ των οποίων οι δύο θα σας είχε αρνηθεί προηγουμένως την ταφή του πολύπλοκες σχετικοποιήσεις και αναλογίες σε παραδοθούν για ανάρτηση στην οδό που ελπίζω στο καθολικό κοιμητήριο της πόλης, καθώς Ιούστο, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται στην ότι θα επιλέξετε προς ονοματοδοσία, ενώ η τρίτη θεωρήθηκε πως δεν εκπλήρωνε τα θρησκευτικά αφήγηση του βίου του. Η εν λόγω εξελληνισμένη θα αναρτηθεί στη Βενετία ως μέρος της έκθεσής του καθήκοντα, ελλείψει των σχετικών αποδει- απόδοση αποτελεί βέβαια μέρος της ευρύτερης μου (Κυπριακό Περίπτερο στην 56η Μπιενάλε κτικών εγγράφων. πρακτικής «τιμητικής οικειοποίησης» ονομάτων Βενετίας). Με αυτή την παράθεση στοχεύω να Στην έκδοση του Προτεσταντικού Γυμνασίου φιλελλήνων, που έχει δώσει στο παρελθόν εν- τοποθετήσω τις θεματικές που εξέθεσα πιο πάνω του Στρασβούργου με τίτλο «Εις Μνήμη του δεικτικά το όνομα Νορμάνου και Βύρωνος σε στο κέντρο βασικών παραδόσεων της σύγχρονης 50—51 • Πλάνητες Yorgos Petrou Γιώργος Πέτρου In Landmark III – II – I – IV (2016), artist Yorgos η θεά που γεννήθηκε από ευνουχισμό και ανα- Petrou considers the resonance of landscapes δύθηκε πλήρως ευθυτενής και όμορφη, μετα- permeated by legends. The installation takes the τρέπεται σε μια άχρονη φιγούρα-υποκατάστατο form of a sculpture project in which Aphrodite’s που μας κοιτάζει από μια τρομακτική, κάθετη Rock – the supposed birthplace of Aphrodite – is θέση, η οποία πάντοτε υποδηλώνει μια ουσι- dispersed on four concrete columns, each plated αστική ανεπάρκεια. Μέσα από τη μετατόπιση with copper on top. These landmarks operate του σημείου γέννησής της, ο Πέτρου εξετάζει το through the insertion of a plastic language τραύμα της ύπαρξης σε τόπο που αναγνωρίζεται within the gaps of the symbolic order, indicating ως μία από τις μυθολογικές συντεταγμένες· της their performative assimilation in affective ταπείνωσης που υπονοείται στην προσπάθεια να lows. Aphrodite, a goddess born by castration ελευθερωθούμε από την εμβύθιση έτσι ώστε να and who emerged fully erect and beautiful, is κοιτάξουμε τον εαυτό μας από όλες τις πλευρές· cast as an atemporal, ersatz igure that gazes της προσπάθειας να διαπεράσουμε αυτό που ο upon us from a terrifying, vertical position that Hal Foster περιγράφει ως «την κατάσταση του always caresses a fundamental lack. Through έξω που γυρνάει μέσα, της εισβολής του υπο- the displacement of her birthplace, Petrou κειμένου-ως-εικόνα από το βλέμμα του κόσμου» probes the trauma of existing in a place that is [Foster, Hal. Bad New Days. Λονδίνο: Verso, 2015, recognised as one of mythological coordinates; σελ. 13]. Σε αυτό τον χώρο που μας περιβάλλει, ο of the mortiication of trying to break free from καλλιτέχνης επιδιώκει να εξετάσει τη συμβιωτι- immersion in order to look at ourselves from κή σχέση μεταξύ τραύματος και υλικότητας. Το all sides, the struggle to emerge from what Hal Landmark III ενσωματώνει υλικά από την ακτή Foster describes as the “condition of the outside όπου υποτίθεται ότι περπάτησε η Αφροδίτη, και turned in, of the invasion of the subject-as- αποτελεί ένα ευρετήριο των τρόπων που η ιστο- picture by the gaze of the world” [Foster, Hal. ριοποίηση των χωρίς χρόνο οριζόντων επηρεάζει Bad New Days. London: Verso, 2015, p. 13]. το πεδίο ενόρασης. Τα φύλλα χαλκού τοποθετού- It is in this encompassing space that the artist νται ως οπτική υπενθύμιση του τόπου γέννησης seeks to examine the symbiotic relationship of της Αφροδίτης και της αλχημικής σχέσης μεταξύ trauma and materiality. Landmark III embodies της θεάς και του χαλκού. Τα γλυπτά αποτελούν materials from the beach on which Aphrodite μέρος ομάδας έργων τα οποία αμφισβητούν και allegedly walked, and forms an index of how εξερευνούν τον μετά-αποικιοκρατικό αστερισμό the storyication of time-less horizons affects της «κυπριακότητας» σε ένα περιβάλλον παγκο- the ield of vision. The copper plating is added σμιοποίησης και έντονων τοπικών καταστάσεων. as visual reminder of the goddess’ birthplace and of the alchemic relation between her and Text by Evagoras Vanezis copper. The sculptures partake in a group of Κείμενο του Ευαγόρα Βανέζη works that question and explore a post-colonial constellation of “Cypriotness” in a milieu of globalisation and intense local conditions. Στο Landmark III – II – I – IV (2016), ο εικαστικός Γιώργος Πέτρου μελετά την απήχηση του τοπίου, όπως αυτό διαποτίζεται από μύθους. Η εγκατά- σταση παίρνει τη μορφή μιας γλυπτικής έρευνας στην οποία η Πέτρα του Ρωμιού – ο υποτιθέμενος τόπος γέννησης της Αφροδίτης – διασκορπίζεται Landmark III, 2016 Landmark III, 2016 σε τέσσερις στήλες από μπετόν, κάθε μια από detail λεπτομέρεια τις οποίες είναι επιμεταλλωμένη στην κορυφή digital print on paper ψηφιακή εκτύπωση με φύλλα χαλκού. Αυτά τα τοπία-ορόσημα λει- copper plate, concrete σε χαρτί, φύλλο τουργούν μέσω της παρεμβολής μιας πλαστικής 140 x 12.5 x 10 cm χαλκού, μπετόν γλώσσας ανάμεσα στα κενά της συμβολικής Courtesy of the artist 140 x 12.5 x 10 εκ. τάξης, υποδηλώνοντας την επιτελεστική αφομοί- Ευγενική παραχώρηση ωσή τους σε συγκινησιακές ροές. Η Αφροδίτη, του καλλιτέχνη 52—53 • Πλάνητες Re Aphrodite Periodically the instigators of Re Aphrodite ανευρεθέντα αντικείμενα ή δώρα, τα οποία στοι- make a space, unroofed, unwalled, temporarily βάζονται σε έναν βωμό του κιτς και του ιερού. tethered, and into it you and I and others arrive Η κουβέρτα αλλάζει, όπως και ο βωμός: ο κόσμος with our conversations, our listening, and our έρχεται, ράβει πράγματα πάνω στην κουβέρτα, labour. A patchwork blanket gets thrown against προσφέρεται να αναδιαρρυθμίσει το βωμό a grassy patch in a central Nicosian park, on με νέα και παλιά τεχνουργήματα. Θα έπρεπε a beach or ishing village’s pier in Rio, or under να υπήρχε κάποιου είδους ασυνέπεια σε μια a tree in a downtown Pafos garden. It is centered τέτοιου τύπου διάταξη, αντί αυτού ο βωμός και by found and gifted objects that are piled into τα ραμμένα υφάσματα συνθέτουν ένα αμάλγαμα a shrine of kitsch and sacred. The blanket το οποίο από τη φύση του προσκαλεί τις εν changes, as does the shrine: people arrive, sew εξελίξει παρεμβάσεις μας. Υπάρχει στρατηγική things onto the blanket, and offer to rearrange στο πρότζεκτ της ομάδας Re Aphrodite, παρότι the shrine with new and old artifacts. There μοιάζει αυθόρμητο και άμεσο. Οι τοποθεσίες επι- should be an incongruity to this layout, but λέγονται έτσι ώστε να αναζητηθεί πρόσβαση στο instead the shrine and the sewn-together cloths κοινωνικό περιθώριο, ιδιαίτερα στις κοινότητες form an amalgamation that by its very nature που συγκεντρώνουν και αναδιαμορφώνουν τα invites our on-going interventions. There is κατά τα άλλα παραμελημένα κοινά των πόλεων strategy to the Re Aphrodite project, despite που επιλέγουν οι Re Aphrodite. Αυτή η τελετουρ- the way it feels impulsive and imminent. γική διαδικασία δημιουργίας κοινοτήτων (συλ- The locations are chosen in order to seek out λέγοντας, αντιπαραβάλλοντας, συμπράττοντας) access to the margins of society, especially δημιουργεί καθαγιασμένο έδαφος, έστω και to the communities that gather and reform φευγαλέα, έστω κι εάν στην πορεία μεταλλάσσε- the otherwise neglected commons of Re ται σε διπλωμένο ύφασμα, συσκευασμένο, έτοιμο Aphrodite’s chosen cities. This ritualistic process να ξεδιπλωθεί σε νέο χρόνο και τόπο. Στην πραγ- of community making (collecting, collating, ματικότητα, ο καθαγιασμός σε μετάβαση βρί- collaborating) creates consecrated ground, even σκεται στην καρδιά της πρακτικής της ομάδας, as it is leeting, even as it then transitions into η οποία παίρνει έναυσμα από τη συνεχώς εξε- a folded cloth, packed, ready to unfold into a λισσόμενη παράδοση των θεοτήτων του νερού new time and location. In truth, consecration in καθώς αυτές το διασχίζουν· γυναικείες θεότητες transition is at the heart of Re Aphrodite, which σε μετακίνηση, οι οποίες μεταμορφώνονται takes its cue from the ever-evolving tradition για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των ανθρώπων of goddesses connected to and across water, τους που βρίσκονται σε μετάβαση. Ως αποτέλε- feminine deities in migration, who transform σμα, εισερχόμενοι στον χώρο των Re Aphrodite themselves to it their transitioning people’s ενδίδουμε στη ρευστότητά του ενώ ταυτόχρο- needs. As a result, by entering Re Aphrodite’s να ρίχνουμε άγκυρα στον εναγκαλισμό του. space we give into its lux while simultaneously Αναδυόμαστε από αυτό τον χώρο μπερδεμένοι, anchoring ourselves in its embrace. We emerge μερικές φορές ταραγμένοι, και μερικές φορές from it complicated, sometimes discomited, έχοντας νιώσει παρηγοριά. Όπου πάμε, οι κυμα- sometimes comforted. Where we go, τισμοί των Re Aphrodite ακολουθούν. Re Aphrodite’s ripples follow. Text by Alexandra Manglis Σε τακτά χρονικά διαστήματα, οι εμπνεύστριες Κείμενο της Αλεξάνδρας Μαγγλή της ομάδας Re Aphrodite δημιουργούν χώρους, χωρίς στέγη, χωρίς τοίχους, προσωρινά στερεω- μένους, και μέσα σε αυτούς τους χώρους εσύ και εγώ και άλλοι εισερχόμαστε με τις συζητήσεις Re Aphrodite, Nicosia Re Aphrodite, Δημοτικός μας, τη διάθεσή μας να αφουγκραστούμε, και Municipal Garden: Κήπος Λευκωσίας: την εργασία μας. Ένα κομμάτι ύφασμα απλώ- 15/05/2016, Buddha’s 15/05/2016, Εορτασμοί νεται σε μια λωρίδα γκαζόν σε ένα πάρκο της Birthday Celebration | για τα γενέθλια του Λευκωσίας, σε μια παραλία ή σε μια αποβάθρα, 27/06/2016, Cloth Meeting Βούδα | 27/06/2016, σε ένα ψαροχώρι στο Ρίο, ή κάτω από ένα δέντρο and Lemonade. Συνάντηση και Λεμονάδα σε έναν κήπο στο κέντρο της Πάφου. Γεμίζει με στο Ύφασμα. 54—55 • Πλάνητες Efi Savvides Έφη Σαββίδη In Cyprus, only 3% of asylum-seekers were τον αγώνα οκτώ Κούρδων από τη Συρία που granted refugee status in 2015; 56% were διαμαρτύρονταν απαιτώντας τα δικαιώματά granted subsidiary protection without the right τους ως απάτριδες πρόσφυγες. Ο Abdel Alsatar to bring family members or to travel abroad. εξιστορεί τις 160 μέρες διαμονής στον πρόχειρο The rest were rejected outright. Actively καταυλισμό έξω από το Υπουργείο Εσωτερικών engaging in a mindful practice of listening, Ei στη Λευκωσία. Στις 27 Απριλίου, ο Alsatar, Savvides’ work attends rejected life stories of μαζί με τον συμπατριώτη του Mahmoud Hasan, rejection, displacement and resistance. Filmed ξεκίνησαν απεργία πείνας. Τελικά, τους χορηγή- on 4 April 2015, Today Was Like Tomorrow θηκε καθεστώς πρόσφυγα τον Αύγουστο 2015. tells the story of eight Syrian Kurds in protest Στο Letter to Ostria, η αχνή αντανάκλαση της demanding their rights as stateless refugees. λάμπας στον καθρέφτη φωτίζει το δωμάτιο της Abdel Alsatar recounts the 160-day strike at the Narin Emin στο Richmond Village, μια θαμνώδη makeshift camp outside the Ministry of Interior λωρίδα γης στη βρετανική βάση της Δεκέλειας. in Nicosia. On April 27, Alsatar and his fellow Η οικογένειά της ναυάγησε εκεί το 1998. Έκτοτε, protester Mahmoud Hasan went on a hunger η Βρετανία αρνείται να τους παραχωρήσει άσυλο strike. They were inally granted refugee status με τη δικαιολογία ότι αυτό «θα μπορούσε να in August 2015. In Letter to Ostria (2016), a εκληφθεί ως προηγούμενο εισόδου στο Ηνωμένο lamp’s faint relection lights up Narin Emin’s Βασίλειο με ταχείς διαδικασίες». Η απαγγελία bedroom in Richmond Village, a scrubby strip του δωδεκάχρονου κοριτσιού μας ανοίγει την of land on the British military base on the east πόρτα για να ρίξουμε μια ματιά στις καθημερινές coast where her family was washed up in 1998. ιστορίες που βιώνει σε αυτό το μετά-αποικιακό Britain still refuses to take them in as a pretext κατάλοιπο. Δρώντας στον δυσδιάκριτο χώρο not to “set the precedent of a fast track to the ανάμεσα στη θέαση και τη μαρτυρία, η Σαββίδη UK”. The 12-year-old girl’s recitation lets us με την πρακτική της αμφισβητεί τις ηθικές in her everyday stories on this post-imperial αντιφάσεις της δικής μας εμπλοκής ως ενεργοί holdover. Taking place in the obscure space παρατηρητές ή απλοί θεατές. Η συλλογή Garden between viewing and witnessing, Savvides’ (2013) είναι ένας κινητός κήπος με φυτά που practice challenges the ethical ambiguity δώρισαν στη Σαββίδη περισσότερες από 150 of our role as engaged observers or simply οικιακές βοηθοί από χώρες της Νότιας και της onlookers. Her mobile Garden (2013) stems Νοτιοανατολικής Ασίας. Ο μισός πληθυσμός from an ongoing collection of plants given to των μεταναστών της χώρας εργάζεται σε her by more than 150 domestic workers from κυπριακά σπίτια και υπόκειται σε ένα άκρως countries in South and Southeast Asia. Half of αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο εργοδότησης, που the country’s immigrant population is employed μετατρέπει αυτές τις γυναίκες σε υπηρέτριες in households through an overregulated απόλυτα εξαρτημένες από τους εργοδότες τους. visa scheme that ties these women to their Η ζήτηση ανεβαίνει συνεχώς λόγω της αύξησης employers as in-live maids. Demand is on του αριθμού νέων κατοίκων που προσελκύει the rise partly due to increasing numbers το Πρόγραμμα Παραχώρησης Κυπριακής of high net worth residents attracted to the Υπηκοότητας Έναντι Επενδύσεων... Cyprus Citizenship by Investment Programme… Text by Alkis Hadjiandreou Στην Κύπρο μόνο 3% αυτών που αιτήθηκαν Κείμενο του Άλκη Χατζηανδρέου άσυλο αναγνωρίστηκαν ως νόμιμοι πρόσφυγες το 2015, ενώ 56% τέθηκαν υπό καθεστώς προστασίας χωρίς δικαίωμα επανένωσης με τις οικογένειές τους ή ελεύθερης μετακίνησης στο εξωτερικό. Οι υπόλοιποι απορρίφθηκαν αμέσως. Letter to Ostria, 2016 Letter to Ostria, 2016 Ακολουθώντας μια ενσυνείδητη πρακτική detail λεπτομέρεια ακροάσεων, η Έφη Σαββίδη καταγράφει στα two-channel video, δικάναλο βίντεο έργα της ιστορίες απόρριψης, εκτοπισμού και color, sound, 2′ 4″ με ήχο, χρώμα, 2′ 4″ αντίστασης. To βίντεο Today Was Like Tomorrow Courtesy of the artist Ευγενική παραχώρηση γυρίστηκε στις 4 Απριλίου 2015 και αφηγείται της καλλιτέχνιδας 56—57 • Πλάνητες Socratis Socratous Σωκράτης Σωκράτους Exhibited for the irst time in 2016 in the πύργο στο Gonbad-e Qabus. Κάποιες φορές, στα exhibition Casts of an Island, Socratis Socratous’ σημεία όπου οι γωνιές σπάνε, τα αντικείμενά του recent series of works are obtained by casting αποκτούν οδοντωτά σχήματα, όπως τα νησιά, τα ine sand in moulds and cooking it at high βουνά και τα σπασμένα πράγματα. Ανάμεσα στο temperatures. The result is an unfamiliar υλικό που συμβουλεύτηκε ο Σωκράτους για την material as light as plastic and as fragile as κατασκευή τους ήταν εικόνες από δορυφόρο μιας glass […] with shapes reminiscent of industrial αμμοθύελλας, η οποία είχε καλύψει ολόκληρη τη machinery, engines, pipes and tools, of Μέση Ανατολή. Σε αυτή τη φωτογραφία, η Κύπρος Mycenaean pottery, medieval bastions, the είναι σχεδόν αόρατη, καλυμμένη όπως είναι από Great Mosque of Samarra, and of the tower of αυτό το πυκνό σύννεφο άμμου […] Το να εντο- Gonbad-e Qabus. Sometimes, where the edges πίσει κανείς το νησί στον χάρτη, το να ρωτήσει split off, they assume jagged shapes, like islands, «πού είναι η Κύπρος;» σημαίνει να εγείρει μια mountains, and broken things. Among the ακόμη ερώτηση: με βάση ποια κριτήρια μπο- material consulted by Socratous when making ρούμε να βασίσουμε τη σαφή διάκριση μεταξύ them were satellite images of a sandstorm Ευρώπης και Μέσης Ανατολής; Εξετάζοντας covering the entire Middle East. In this photo, παρόμοια ζητήματα, ο ανθρωπολόγος Γιάννης Cyprus is almost invisible, cloaked as it is by Παπαδάκης σημείωσε πως, μετά την είσοδο της a thick ochre plume of sand […]. To locate the Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση island on the map, to ask “where is Cyprus?” το 2004, «η Νεκρή Ζώνη μετατράπηκε στο ανα- means to raise another question: on which τολικότερο σύνορο της ΕΕ, ένα προβληματικό criteria can we base a clear distinction between όριο που δεν έχει επιτρέψει στην ΕΕ να οριοθε- Europe and the Middle East? In discussing τήσει τον εαυτό της επακριβώς στην Ανατολή» similar questions, anthropologist Yiannis [Papadakis, Yiannis. “Nicosia after 1960: A river, Papadakis noted how, after the Republic of a bridge and a dead zone.” Global Media Journal, Cyprus joined the European Union in 2004, “the Mediterranean Edition, 1(1), 2006, σελ. 13]. Το Dead Zone became the easternmost border of the ζήτημα της ακριβούς εδαφικής οριοθέτησης φαί- EU, a problematic boundary that has not allowed νεται να αποτελεί ένα από τα κίνητρα που κυριαρ- the EU to precisely delimit itself in the East” χούν την πρακτική του Σωκράτους. Καθώς είναι [Papadakis, Yiannis. “Nicosia after 1960: A river, ταυτόχρονα Κύπριος, Αθηναίος, και Ευρωπαίος a bridge and a dead zone.” Global Media Journal, πολίτης από τη Μέση Ανατολή, η καλλιτεχνική του Mediterranean Edition, 1(1), 2006, p. 13]. Those of πρακτική δεν μπορεί παρά να στραφεί στο σημείο precise territorial delimitations seems to be one όπου τα σύνορα παραμένουν ακατανόητα. Υπό δι- of the motives that haunts Socratous’ practice. απραγμάτευση καθώς είναι μεταξύ Ανατολής και At once a Cypriot, an Athenian, and a European Δύσης, μεταξύ αμμουδερής παραλίας και των πυ- citizen from the Middle East, his artistic practice ρετωδών συνθηκών που επικρατούν στις εγκατα- cannot but return where the borders are not στάσεις ενός χυτηρίου σιδήρου, θα ήταν άσκοπο understood. Contended as they are between να ρωτήσουμε «πού ανήκουν αυτά τα έργα;» East and West, between sand beaches and the Τα έργα δίνουν ύλη σε ένα φανταστικό τόπο hectic premises of a metal foundry, it would be μέσα σε ένα καλούπι από άμμο. pointless to ask “where do these works belong?” They materialise a mental place in a cast of sand. Text by Michelangelo Corsaro Κείμενο του Michelangelo Corsaro Η πρόσφατη δουλειά του Σωκράτη Σωκράτους, η οποία παρουσιάστηκε το 2016 στην έκθεση Casts Katalogos, 2016 Katalogos, 2016 of an Island, προκύπτει μέσα από το καλούπωμα solidiied modelling sand στερεοποιημένη dimensions variable άμμος σε καλούπι και το ψήσιμο λεπτής άμμου σε υψηλές θερμο- Installation view διαστάσεις μεταβλητές κρασίες. Το αποτέλεσμα είναι ένα πρωτόγνωρο Point Centre for Άποψη εγκατάστασης υλικό, λεπτό όπως το πλαστικό και εύθραυστο Contemporary Art στο Point Centre for όπως το γυαλί […], σε σχήματα που θυμίζουν Courtesy of The Breeder, Contemporary Art βιομηχανικά μηχανήματα, μηχανές, σωλήνες και Athens Ευγενική παραχώρηση εργαλεία, μυκηναϊκά αγγεία, μεσαιωνικούς προ- γκαλερί The Breeder, μαχώνες, το μεγάλο τέμενος στη Σαμάρα και τον Athens 58—59 • Πλάνητες Lefteris Tapas Λευτέρης Τάπας In the 15th century illustrated masterpiece θρεφτίζουσα επιφάνεια του πετρώματος και Hypnerotomachia Poliphili, the protagonist από την απρόσμενη εικονοποίηση της ιδέας του while searching for his loved one, falls into deep άπειρου. Το Interstellar Thing (2011) ανήκει σε sleep and into the labyrinth of a dark forest of μια σειρά έργων του Λευτέρη Τάπα, στην οποία ο mythic creatures and architectural wonders, καλλιτέχνης επισκέπτεται εκ νέου την οδύσσεια like the corridor with marble walls, where two του Πολύφιλου ως μια ιστορία που συντελείται nested black circles made of lignite, resemble στα σημεία τομής μεταξύ πραγματικότητας a starry sky, relecting his image indeinitely. και φαντασίας, ψευδαίσθησης και αλήθειας. There is a moment of pause in the story and a Ο μαρμάρινος διάδρομος στο παραμύθι είναι disorientation for the hero, who is enchanted ένα τέτοιο σημείο διασταύρωσης αντιθετικών by his relection on the rock’s surface and by εννοιών, ακριβώς όπως κι ο νυχτερινός ουρανός the unexpected visualization of the notion of με τα μυριάδες φωτεινά του αντικείμενα. Αν και the ininite. Interstellar Thing (2011) belongs to κομμάτι της καθημερινότητας μας ως έμβια όντα a series of works by Lefteris Tapas in which the ενός περιστρεφόμενου πλανήτη, το κοίταγμα artist revisits Poliphili’s odyssey as a story that άνωθεν προς τον ουράνιο θόλο αποτελεί ένα unfolds at the intersection of reality and iction, είδος αναμέτρησης με το αίνιγμα της ζωής και illusion and truth. The marble corridor in the το αχανές του σύμπαντος. Πώς να δώσει κανείς fairy tale is such a crossing of opposing notions, εικόνα στην ασύλληπτη απεραντοσύνη του; just as is the night sky spotted with myriads Με ειδικό ενδιαφέρον στην ιδέα του συνόρου ως objects. Even though part of our everydayness χώρου μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, as living creatures of an orbiting planet, looking στη σειρά έργων από όπου και προέρχεται το upwards towards the celestial dome constitutes Interstellar Thing, ο Τάπας αναζητεί ιδέες και a kind of reckoning with the enigma of life and εικόνες που θα μπορούσαν να μας τοποθετήσουν with the enormity of the universe. How can one ανάμεσα στους δυο κόσμους. Αντικαθιστώντας visualize its inconceivable vastness? With a keen το μολύβι με τη λεπίδα, σχεδιάζει αφαιρώντας interest in the concept of borders being points κομμάτια από την επιφάνεια του χαρτιού. of intersection, Tapas, in this series of works, Η πράξη θα μπορούσε να κατανοηθεί ως αντί- and from where Interstellar Thing originates, στοιχη της προσπάθειας να δοθεί σχήμα στο κενό searches for ideas and images that could και η αναπαράσταση του έναστρου ουρανού ως place us between the real and the ictional. συνθήκη που μας οδηγεί μεταξύ γνωστού και Replacing pencil with a cutting knife, he draws άγνωστου, πεπερασμένου και άπειρου, όπως by removing pieces from the paper’s surface. ακριβώς και η ιστορία του Πολύφιλου μπροστά The act could be construed as corresponding στο πολλαπλασιαζόμενο του είδωλο. to the attempt to give shape to the void, while the representation of the starry sky could be Text by Elena Parpa seen as positioning us between the known and Κείμενο της Έλενας Πάρπα unknown, the inite and the ininite, just like the story of Poliphilus standing in front of his multiplying image. Στην Υπνερωτομαχία Πολύφιλου, το εικονο- γραφημένο αριστούργημα του 15ου αιώνα, ο πρωταγωνιστής, ψάχνοντας την αγαπημένη του, πέφτει σε βαθύ ύπνο και στον λαβύρινθο ενός σκοτεινού δρυμού με μυθικά πλάσματα και αρχιτεκτονικά θαύματα, συμπεριλαμβανομένου κι ενός διαδρόμου με τοίχους από μάρμαρο Interstellar Thing, 2011 Interstellar Thing, 2011 όπου δυο ένθετοι μαύροι κύκλοι από λιγνίτη, acrylic, tar on cut paper ακρυλικό, πίσσα όμοιοι με έναστρο ουρανό, αντικατοπτρίζουν 195 x 185 cm σε κομμένο χαρτί το είδωλό του χωρίς τέλος. Είναι μια στιγμή Courtesy of the artist 195 x 185 εκ. παύσης στην ιστορία και αποπροσανατολισμού Ευγενική παραχώρηση του ήρωα, ο οποίος μαγνητίζεται από την κα- του καλλιτέχνη 60—61 • Πλάνητες Marina Xenofontos Μαρίνα Ξενοφώντος In a practice incorporating a variety of των γραπτών μιας ζωής ενός παραγκωνισμένου mediums and techniques, Marina Xenofontos εφευρέτη. Μέσα από τις τεχνικές της ιδιοποί- explores the intricate folds and expressive ησης, της υλοποίησης σκίτσων σε γλυπτά, και capacities of ideas, mediums and materials as της χρήσης της ατυπικής αλληλεπίδρασης του they traverse and affect the social ield. She Κυριακίδη με το συμβολικό ως τακτικό σύμμαχο, is currently engaged with the heterogeneous η Ξενοφώντος έχει εισαγάγει μια διαδικασία body of work by Christophoros Kyriakides, κατά την οποία απραγματοποίητες ιδέες και a long gone architecture draughtsman she καταπιεσμένα συναισθήματα αποτυχίας από το encountered by chance through a board game παρελθόν αλληλεπιδρούν με την πραγματικό- he designed; an encounter that led to the τητά μας στο παρόν, ανοίγοντας νέους δρόμους resurfacing of a lifetime’s worth of writing by στη διαχείριση περιορισμένων αντιλήψεων a sidelined inventor. Through the techniques περί πνευματικής κυριότητας και εξουσίας. of appropriation, of sculpturally actualising Η κλιμάκωση αυτού του εγχειρήματος είναι το sketches, and using Kyriakides’ atypical We Are Not Alone, We Are a Fly in the Milk of interaction with the symbolic as a tactical Infinity (2016), μια έκδοση σημειώσεων, σκίτσων ally, Xenofontos has initiated a process where και διαγραμμάτων του Κυριακίδη, τα οποία unrealised ideas and frustrated feelings of ταξινομούνται κατά έναν μη-ιεραρχικό τρόπο. failure from the past interact with our present- Αξιοποιώντας την αποσπασματική και σκόρπια day reality, opening up new ways to deal κατάσταση του έτοιμου υλικού, η Ξενοφώντος with limited conceptions of authorship and οργανώνει και χειρίζεται τη ροή της εκ νέου authority. The culmination of this endeavour εδαφικοποίησης της επιστροφής του Κυριακίδη is We Are Not Alone, We Are a Fly in the Milk of στον δημόσιο βίο – μια παράδοξη διαδικασία Ininity (2016), a publication of notes, sketches συντήρησης και υβριδοποίησης. Θέτοντας σε and diagrams by Kyriakides, arranged in a κυκλοφορία τις λέξεις που παρέμειναν άγνωστες non-hierarchical manner. Building on the και ανήκουστες, η εικαστικός διευρύνει αυτό fragmented and scattered state of the found που ο Jacques Rancière θα όριζε ως «τις αντιλη- material, Xenofontos stages and handles πτικές συντεταγμένες της κοινωνίας». Στο παρόν the reterritorialising current of Kyriakides’ στάδιο, η εικαστικός αναζητεί νέους μεθόδους return to public life – a paradoxical process of εξερεύνησης των ρευστών χωρο-χρονικών preservation and hybridisation. By granting the συντεταγμένων. Ακολουθεί ένα μονοπάτι κατά circulation of words that had remained obscure μήκος του περιγράμματος που διαγράφει το and unheard, the artist expands what Jacques ατελές παρελθόν και το μέλλον που ανοίγει ξανά, Rancière termed “the perceptual coordinates of την ίδια στιγμή που ασχολείται με την πλοήγηση society”. Xenofontos now seeks new methods ανάμεσα σε απόκρυφα σημάδια και ενσωματω- of exploring luid spatio-temporal coordinates. μένες εμπειρίες της δημιουργίας. She is pursuing a path along the contours of uninished pasts and reopened futures, whilst Text by Evagoras Vanezis being preoccupied with both the navigation Κείμενο του Ευαγόρα Βανέζη within arcane signs and the embodied experience of making. Η Μαρίνα Ξενοφώντος εξερευνά τις ιδιάζουσες πτυχώσεις και τις εκφραστικές δυνατότητες ιδεών, μέσων και υλικών καθώς αυτά διασταυρώ- νονται και επηρεάζουν το κοινωνικό πεδίο, We Are Not Alone, We Are Not Alone, σε μια πρακτική που ενσωματώνει ποικιλία We Are a Fly in the Milk We Are a Fly in the Milk μέσων και τεχνικών. Στο παρόν στάδιο πραγ- of Ininity, 2016 of Ininity, 2016 ματεύεται τα ετερογενή έργα του Χριστόφορου (drawn by Christophoros (σχέδιο του Χριστόφορου Κυριακίδη, σχεδιαστή αρχιτεκτονικής τον οποίο Kyriakides) diagram Κυριακίδη) διάγραμμα έτυχε να «γνωρίσει» μέσα από ένα επιτραπέζιο on paper 29.7 x 42.0 cm σε χαρτί, 29.7 x 42.0 εκ. παιχνίδι που σχεδίασε· πρόκειται για μια συ- Courtesy of the artist Ευγενική παραχώρηση νάντηση η οποία οδήγησε στην επανεμφάνιση της καλλιτέχνιδας 62—63 • Πλάνητες Natalie Yiaxi Ναταλί Γιαξή While visiting the Cesnola collection of Cypriot εννοιολογικών φορέων και δομικών μορφών, antiquities, at the Metropolitan Museum in σε μια άσκηση που αποδομεί έννοιες ιδεολο- New York, Natalie Yiaxi listed all the titles of γικής και θεσμικής χάραξης της ταυτότητας. the anthropomorphic sculptures on display. Επιστρατεύοντας με παιχνιδιάρικο τρόπο She then recorded herself reading them to την ειρωνεία που την χαρακτηρίζει, η Ναταλί create a rhythmic conceptual poem, as if read δηλώνει πως το έργο Metropolitan Cypriots from label to label while moving in the museum μπορεί να γίνει αντιληπτό ως «ένα φορητό space. The recording was then milled as a μνημείο αυτών των εξόριστων αρχαίων συμπα- marble waveform using 3D modelling and CNC τριωτών». Μια διαστρεβλωμένη οπτικοακουστι- milling technology. Metropolitan Cypriots (2014) κή σύνθεση, ένα μνημείο μικρογραφία μνημείων interrogates the failure of translation, in this που παρουσιάζονται ως μνημεία από τον μηχα- case between conceptual vessels and material νισμό του μουσείου. Ίσως το τέλειο σουβενίρ forms, in an exercise which deconstructs notions για τον θιασώτη των μουσείων που επιθυμεί of ideological and institutional identity-crafting. να τα συλλέξει και να τα αποκτήσει όλα σε ένα Playfully employing her trademark irony, περιποιημένο πακέτο. Η ταξινόμηση ως αναπα- Natalie states that Metropolitan Cypriots can be ράσταση επικαλείται την ιδεολογία του μουσείου understood as “a portable monument of these και διαδοχικά την ιδεολογία αυτή καθ’ εαυτή του exiled ancient compatriots”. A perverse audio- ιστορικού και πολιτικού κλίματος που υπηρετεί. material synthesis, a miniature monument of Ωστόσο, προσφέροντας τη δική της φωνή ως monuments represented as monuments by αφετηρία, η Ναταλί σατιρίζει και αναθεωρεί τις the museum apparatus. Perhaps the perfect επιγραφές των εκθεμάτων και την ταξινόμησή souvenir for the museum enthusiast who wants τους με κριτική προδιάθεση. Αντιμετωπίζοντας to collect and own them all in one neat package. την κυπριακή κληρονομιά και τα αρχαία αντι- Categorisation as representation invokes κείμενα ως αναπαράσταση, εν προκειμένω εντός museum ideology and in turn the very ideology του πλαισίου του Μητροπολιτικού Μουσείου of the historical and political climate which στη Νέα Υόρκη, προσφέρει μια διορατική ματιά it serves. Yet, by offering her own voice as a στους μηχανισμούς και τις εξουσίες της αναπα- starting point, Natalie satirizes and rebrands this ράστασης. Με αυτό τον τρόπο, η Ναταλί αντε- categorisation with her own critical disposition. πιτίθεται και αναπαριστά τον μηχανισμό του Confronting Cypriot heritage and artefacts as μουσείου με τους δικούς της όρους ως Εν Ζωή representation per se, in this case within the Σύγχρονη Κύπρια Καλλιτέχνις. framework of the Metropolitan Museum in New York, she thus offers more insight into Text by Peter Eramian the representer. As such, Natalie strikes back Κείμενο του Peter Eramian and represents the museum apparatus under her own terms as a Contemporary Living Cypriot Artist. Metropolitan Metropolitan Cypriots, 2014 Cypriots, 2014 Κατά την επίσκεψή της στη συλλογή κυπριακών Digital model of Ψηφιακό μοντέλο ηχο- αρχαιοτήτων στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας sound recording/ γράφησης-απαγγελίας Υόρκης, η Ναταλί Γιαξή κατέγραψε όλες τις επι- recitation of all labels of όλων των ετικετών γραφές ανθρωπόμορφων γλυπτών που παρουσι- anthropomorphic statues ανθρωπόμορφων αγαλ- άζονται στην έκθεση. Στη συνέχεια, τους διάβασε of the Cesnola Collection μάτων της συλλογής ηχογραφώντας τον εαυτό της, δημιουργώντας on display at the Τσεσνόλα στο Μητροπο- ένα ρυθμικό εννοιολογικό ποίημα, σαν να Metropolitan Museum λιτικό Μουσείο Τέχνης of Art, milled in Thassos σμιλεμένο σε μάρμαρο διάβαζε τη μια επιγραφή μετά την άλλη καθώς Marble (7 Axis Robotic Θάσου (7 Axis Robotic κινούνταν στον χώρο του μουσείου. Έπειτα, επε- Fabrication) Fabrication) ξεργάστηκε την ηχογράφηση σχηματίζοντας ένα 30 x 42 cm 30 x 42 εκ. μαρμάρινο κύμα με τη χρήση 3D modelling και Photo: Natalie Yiaxi Φωτογραφία: τεχνολογία CNC. Το έργο Metropolitan Cypriots Courtesy of the artist Ναταλί Γιαξή (2014) εξετάζει την αποτυχία της μετάφρασης, Ευγενική παραχώρηση σε αυτήν την περίπτωση μεταξύ διαφορετικών της καλλιτέχνιδος 64—65 • Πλάνητες Participating Artists Conservation at the Katholieke Universiteit of Marianna Constanti (b. 1977, Pafos, Cyprus) holds Elizabeth Hoak-Doering’s (b. 1966, Philadelphia, Leuven, Belgium (1997-2010). He is member of an M.F.A. in Fine Arts from Central Saint Martins USA) imagery presents social and political Andreas Angelidakis (b. 1968, Athens, Greece) the Royal Academy of Belgium. Since 1994, he has College of Art & Design, London (2001) and a B.A. interpretations of the mundane, particularly lore works at the intersection of art and architecture, served as a UNESCO consultant for the Restoration in Fine Arts from Middlesex University, London and everyday objects. Occasionally she writes often expanding into other disciplines such and the Conservation of the World’s Cultural (1999). She mainly works with photography, about her visual research in articles for academic as curating and writing. His most recent solo Heritage. He realised many projects around the site-speciic interventions and the ephemeral journals. First a student of anthropology (BA), then exhibitions include: Soft Ruin, ALT Art Space, world and has coordinated several projects in condition. Some of her exhibitions include: sculpture (MFA, MA), she was born in Philadelphia Istanbul, (2016) | Every End is a Beginning, National the Middle East and Central Asia. In Afghanistan, At Kolossi and at the Castles, (2015) | Trauma and and is based in Nicosia and exhibits internationally. Museum of Contemporary Art, Athens, (2014) | he conducted the Strengthening Government Therapy, Paphos Archeological Museum, (2014) | In 2011, she co-represented Cyprus in the 54th CrashPad – Preliminary Statement for the 8th Berlin Capability for the Preservation of Historical Shingle 22j, Biennale οf Anzio and Nettuno, Venice Biennial of Art, and is currently artist in Biennial Kunstwerke, Berlin, (2014). He has worked Monuments, the first studies on the Bamiyan (2013) | Osaka Triennale, (2011) | Photographic residence at Künstlerhaus Bethanien, Berlin. on and participated in a number of large-scale valley and the restoration of the Jam Minaret. Reminiscence, Diatopos, Nicosia, (2011) | InSite, [www.hoak-doering.com] group exhibitions, the most recent of which are archeological sites, Nea Paphos, (2012) | 2nd Beijing Documenta 14 (Athens / Kassel) (2017) | Liverpool Banu Cennetŏlu (b. 1970, Ankara, Turkey) International Biennale, (2005) | 22nd Biennale of Eleni Kamma (b. 1973, Athens, Greece) is an artist Biennial (2016) | Chicago Architectural Biennial lives and works in Berlin and Istanbul. She Alexandria, (2003). [www.constantimarianna.com] living and working in Brussels and Maastricht. 2015. He is represented by The Breeder studied in Istanbul, Paris and New York before She studied at the Chelsea College of Art & Design in [www.thebreedersystem.com]. she was awarded a place at the Rijksakademie van Haris Epaminonda (b. 1980, Nicosia, Cyprus) lives London (MA) and at the Athens School of Fine Arts Beeldende Kunsten in Amsterdam in 2002. Her and works in Berlin. Epaminonda has taken part (BA). In 2008/2009, she was a Fine Art Researcher Athina Antoniadou (b. 1962, Nicosia, Cyprus) solo exhibitions include: Banu Cennetŏlu, Bonner in numerous group exhibitions worldwide and has at the Jan Van Eyck Academie, Maastricht. Her studied at the California College of Arts and Crafts Kunstverein, Bonn (2015) | BANU BAR MIXT, presented solo exhibitions at venues such as: Centro most recent solo exhibitions include: In Fact What in Oakland (1981-1985), and has been described as Salonul de Proiecte, Bucharest (2013)| Guilty feet Andaluz de Arte Contemporáneo, Seville (2016) | Do You See Behind this Curtain?, Art Seen Projects, an artist, an ecofeminist, and a conspiracy theorist. have got no rhythm. , Kunsthalle Basel, Basel (2011). Le Plateau, Frac-île-de-France, Paris (2015) | Villa Nicosia |Oh, for Some More Amusement!, Netwerk, Her practice deals with the prohibition of nature Some of her recent group exhibitions include du Parc, Annemasse (2015) | Fondazione Querini Aalst | P Like Politics, P Like Parrots, Macedonian and the artist-traveller, in an attempt to understand dOCUMENTA (14), Athens and Kassel | Burning Stampalia, Venice (2014) | Point Centre for Museum, Thessaloniki | From Bank to Bank on a the human condition. She ran away from a PhD Down The House, 10th Gwangju Bienniale, Gwangju Contemporary Art, Nicosia (2013) | Modern Art Gradual Slope, NAK Aachener Kunstverein, Aachen. in Fine Art (Madrid, 1989-1993), and later co-ran (2014) | Frozen Lakes, Artist’s Space, New York Oxford (2013) | Kunsthaus Zurich (2013) | Museum Her work has been included in the Thessaloniki KITA, an underground artist community in Berlin, (2013) | Region of Murcia in Dialogue with Northern of Modern Art (MoMA), New York (2011) | Schirn Biennial (2015), the International Moscow Young where she lived from 2000-2013, before exploring Africa, Manifesta 8, Murcia (2010) | Lapses, with Kunsthalle, Frankfurt (2011) | Site Gallery, Sheield Biennial (2008) and the International Istanbul shamanism in Africa, Latin America, and Cyprus. Ahmet ̈̆üt, The Pavilion of Turkey, 53rd Venice (2010), Tate Modern, London (2010) | Malmö Biennial (2007). Kamma is currently a PhD Biennial, Venice (2009). Konsthall (2009). In 2012 Epaminonda took part candidate at Leiden University. Rosa Barba (b. 1972, Sicily, Italy) lives in Berlin. at the dOCUMENTA13, Kassel together with Daniel She is an artist with a particular interest in film Savvas Christodoulides (b. 1961, Pafos, Cyprus) Gustav Cramer with whom she is also collaborating Nurtane Karagil (b. 1989, London, UK) studied Fine and how it articulates space, placing the work lives and works in Nicosia. He studied at the since 2007 on the ongoing book project The Ininite Arts at the University of Hacettepe and holds an MA and the viewer in a new relationship. Questions National School of Fine Arts of Toulouse (1981-1986) Library. In 2007, she co-represented Cyprus at the from the University of Brighton. She is currently art of composition, physicality of form and plasticity and at the University of Provence from where he 52nd Venice Biennale. lecturer at the Eastern Mediterranean University in continue to play an important role in the perception received his PhD (2000-2006) from the faculty of Famagusta, Cyprus. Recent exhibitions include: SKT, of her work. She interrogates the industry of cinema Arts et Lettres. He has participated in numerous Ben Evans (b. 1982, Chewelah, USA) studied theatre Efruz, Nicosia (2016) | Bank of No, Leventis Gallery- with respect to various forms of staging, such as exhibitions, including the Venice Biennial (1996), and movement at Yale University, the Jacques Point Centre of Contemporary Art, Nicosia (2015) | gesture, genre, information and documents, taking Athens Biennial (2009) and the Biennial of São Paulo Lecoq School in Paris and Paris 8. He has worked Stepping Over the Borders, EMAA, Nicosia (2015) | them out of the context in which they are normally (2012). He has published papers on art. Recently extensively as a performance maker in Europe: How Should a War Be Remembered? Cer Modern seen and reshaping and representing them anew. he edited the volume Andreas Chrysochos – Texts Kampnagel – Hamburg | Centre Pompidou – Paris | Hub Art Space, Ankara (2015) | Treasure Island, on Art. He teaches art and history of art at the Documenta XIII – Kassel | Serralves – Porto | Tate Nicosia Municipal Arts Centre, Nicosia (2014) | Inal Bilsel (b. 1983, Nicosia, Cyprus) is a multifaceted School of Fine and Applied Arts of the University Modern – London | Venice Biennale – Venice, and HOME, Loukia and Michael Zampelas Art Museum, composer of electronic, classical contemporary, of Frederick, Nicosia, Cyprus. the USA: MoMA PS1 – NY | Pieter – LA, where he Nicosia (2014) | Travelling Alone in a Big Sack, film and experimental music. Bilsel works at the formed the collaboration “madhause” in 2006. Malta Design Week, Valleta (2014). intersection between music composition and visual Marianna Christofides (b. 1980, Nicosia, Cyprus) He has contributed essays and articles for The art. Following the release of his debut album, is a visual artist and filmmaker, living and working Brooklyn Rail, The Swedish Dance History and the Lito Kattou (b. 1990, Nicosia, Cyprus) lives and A New Beginning, he has been working primarily in Cologne and Berlin. In 2011, she co-represented book for exhibition Retrospective by Xavier Le Roy. works between London and Athens. She is a on electronic and experimental music. His recent Cyprus at the 54th Venice Biennale. She has graduate of Athens School of Fine Arts and works include audio-visual presentations of the received numerous grants and scholarships, and Alkis Hadjiandreou (b. 1977, Nicosia, Cyprus) currently attending the MA Sculpture programme pulp-sci-fi influenced Tales From The Future! and its in 2014 was holder of the Villa-Aurora-Grant studied architecture in Athens and theatre studies at the Royal College of Art, London. She has continuation Paradise Lost. Inal Bilsel is currently in Los Angeles. International Residencies in in Paris. His work has been presented in Paris, participated in various exhibitions, projects and pursuing a PhD degree in music composition Istanbul, Paris, Stockholm and London. Recent solo Berlin, Athens, Istanbul, Helsinki, Rio de Janeiro and workshops. Latest shows include: Solar Love for at Royal Holloway, University of London. exhibitions: Annaelle Gallery, Stockholm (2016) | Cyprus. In 2012, he co-founded the art group pick the Rapid Felines, Pierre Poumet, Bordeaux (solo) | Fuhrwerkswaage, Cologne (2015) | basis, Frankfurt nick. Contributing author for Placing Memory The Surf Club, Fotopub, Ljubljana | The Equilibrists, Andrea Bruno (b. 1931, Torino, Italy) was professor (2015) | Galerie Campagne Première, Berlin (2014) | (Nissos Press, 2016) | Christodoulos Panayiotou. Two New Museum, NY in collaboration with DESTE at the Faculty of Architecture in Turin (1976-1990) Kölnischer Kunstverein OG2, Cologne (2013). Days After Forever. A Reader on the Choreography Foundation, Benaki Museum, Athens. and at the Faculty of Architecture of the Polytechnic Selected group exhibitions: Akademie der Künste, of Time (Sternberg Press, 2015) | The Swedish in Milan (1991-2010). He has taught at the Berlin (2016) | waterside contemporary, London Dance History (INPEX, 2013). Participations in artist Lefteris Olympios (b. 1953 Limassol, Cyprus) International Architectural Conservation Course (2016) | Halle 14, Leipzig (2016) | Benaki Museum, residencies include Capacete, Rio de Janeiro (2016) | lives and works in Amsterdam. He studied graphic at the ICCROM (Rome). He was president of Athens (2016) | Museo Riso, Palermo (2015) | 5th HIAP, Helsinki (2016) | Apartment Project, Istanbul design at the Doxiades School, Athens (1973- the Raymond Lemaire International Centre for Thessaloniki Biennale of Contemporary Art (2015). (2013) | NRW 7/Tanzrecherche, Mülheim (2011). 1976), painting, iconography, fresco and mosaic 66—67 • Πλάνητες at the School of Fine Arts, Athens (1978-1984), (2015) | The Photobook Exhibition, Benaki Museum, exhibitions in Cyprus and abroad, including: The volume: S. Malvern and G. Koureas (eds.) Terrorist and painting and sculpture at the Free Academy Athens (2015) | Other Indications, NIMAC, Nicosia Equilibrists, organized by the New Museum, New Transgressions: Gendered Representations of the of Fine Arts, The Hague (1984-1986). In 1997, he (2013) | Envision Cyprus – Memories Alive, European York and the DESTE Foundation in collaboration Terrorist (London: IB Tauris, 2014). participated in the 47th Venice Biennale, where Economic and Social Committee, Brussels (2012) | with the Benaki Museum (2016) | DESTE Prize 2015 he represented Cyprus with the series of paintings Terra Mediterranea – In Crisis, NIMAC, Nicosia (2012). (shortlisted), Cycladic Museum, Athens (2016) | Chrystalleni Loizidou (b. 1983, Nicosia, Cyprus) Filoxenia (Hospitality). In 2012, he presented Facing Afresh: A New Generation of Greek Artists, National is a cultural theorist with an academic focus in Byzantium, at the Byzantine and Christian Museum Socratis Socratous (Pafos, Cyprus) lives and Museum of Contemporary Art, Athens (2013) | art politics, starting with the case of Cyprus. in Athens. He exhibits regularly in Cyprus, Greece works in Greece and Cyprus. In 2009, he oO, The Cyprus-Lithuania Joint Pavilion, and The Netherlands. represented Cyprus at the 53rd Venice Biennial. 55th Venice Biennale, Venice (2013). Alexandra Manglis (b. 1983, Nicosia, Cyprus) Selected exhibitions include: Chèr(e)s Ami(e)s, is an editor at Wave Composition. She received Christodoulos Panayiotou’s (b. 1978, Limassol, Centre Pompidou (2016-2017) | Instructions for her doctorate from the University of Oxford Cyprus) wide-ranging research focuses on the iden- Happiness, Athens (2016) | Casts of an Island, Point Contributing Writers and has published work in the LARB, The Times tiication and uncovering of hidden narratives in the Centre for Contemporary Art (2016), DESTE Prize Literary Supplement, The Oxonian Review, visual records of history and time. Solo exhibitions of Award Shortlisted artists exhibition at The Cycladic Esra Plumer Bardak (b. 1985, Nicosia, Cyprus) is and Strange Horizons. his work have been held (amongst others) at the 56th Museum, Athens (2015) | Focus: MENAM, Pier an art historian and researcher. She completed her Venice Biennial, The Cyprus Pavilion | Point Center 94 Special Projects, The Armory Show, New York PhD at the Department of Art History, University Elena Parpa (b. 1976, Kuwait) is an arts writer of Contemporary Art | Moderna Museet, Stockholm (2015), Galerie Saint-Séverin, Paris (2015) | of Nottingham in 2012 and has curated a number and curator based in Nicosia. At present, she is |Casino Luxembourg | CCA Kitakyushu | Museum This is Not My Beautiful House, Kunsthalle Athena, of exhibitions in England, Northern Ireland and completing her PhD at the Department of History of Contemporary Art, St. Louis | Museum of Con- Athens (2014) | Ηow to Make a Garden, Visual Cyprus. She is currently based in Nicosia and of Art, Birkbeck and is working as a scientiic temporary Art, Leipzig| Kunsthalle Zürich. His work Artists, Nicosia (2012) | Gestures in Time at Qalandia holds the position of Assist. Prof. in the Faculty collaborator at the University of Nicosia. Recent was also shown in a number of group exhibitions International: Art & Life in Palestine, Jerusalem of Architecture, Design and Plastic Arts at Girne exhibitions and projects include: The Ground Beneath including: dOCUMENTA (13); 8th Berlin Biennale; (2012) | Restless, Αdelaide International Festival, American University. Our Feet: Four Artists From Cyprus Discuss Art and 7th Liverpool Biennial; Centre Pompidou; Museion; Adelaide (2012) | A Rock and a Hard Place at the Archaeology, British Museum, London, 2016 and Joan Miro Foundation; Witte de With; Philadelphia 3rd Thessaloniki Biennale, Thessaloniki, (2011) | Michelangelo Corsaro (b. 1986, Florence, Italy) Exercises in Orientation, Peltz Gallery, London, 2015. Museum of Art. Uncovered: Nicosia International Airport, Nicosia is a curator and writer currently based in Athens. (2011) | Socratis Socratous Photographs Athens From 2013 to 2015, he has been curator at Kunsthalle Maria Petrides (b.1973, Southampton, UK) is Yorgos Petrou (b. 1981, Pafos, Cyprus) lives and 2000-2010, Athens Festival, Benaki Museum, Athena and part of the editorial team of South as an independent writer, editor and translator. works in London. His work has shown at Idental- Athens (2010). He is represented by The Breeder a State of Mind. Recent exhibition include: Casts She has contributed to magazines/anthologies and terity as part of the 5th Biennale of Thessaloniki [www.thebreedersystem.com]. of an Island, Point Centre for Contemporary Art, art publications. She has participated as writer (2015) and Bloomberg New Contemporaries (2011). Nicosia, (2016) | Handsome, Young, and Unemployed, in residencies in NYC, Nicosia, Istanbul, Helsinki, He has exhibited at the ICA, Design Museum, Freud Lefteris Tapas (b. 1974, Limassol, Cyprus) lives Komplot, Brussels, (2016) | Heirs of the Greek Rio de Janeiro, and curated/coordinated for Museum, and Modern Art Oxford, among other in- and works in Limassol. He studied Fine Arts at Kent Catastrophe, Parallel, Vienna, (2015). Gowanus Studio Space, NYC, depo, Istanbul stitutions. He has also delivered lectures and spoken Institute of Art & Design and completed his Master & The Breeder, Athens. in symposiums across the UK, including the British in Fine Arts at the University of Κent. In 2013, Peter Eramian (b. 1984, Nicosia, Cyprus) studied Museum, Senate House, Chelsea College of Art, he had a solo exhibition titled Garden in Athens Fine Art & History of Art at Goldsmiths College Kiriakos Spirou (b. 1984, Limassol, Cyprus) is Imperial College London, University of Warwick, and took part in the exhibition What Lies Hidden and Philosophy at Birkbeck. He lives and works a pianist, composer and writer. After studying and University of Brighton. Remains Unfamiliar. In 2014 and 2015, his work in Nicosia, Cyprus. His projects and writings are piano (2008), musicology (2009) and composition was included in Touch Me Not, Recto-Verso and At available at [www.petereramian.com] in Athens, he moved to the Netherlands, where he Re Aphrodite is a vaguely deined, independent, Kolossi and at the Castles in Cyprus and Nyctophilia completed a Master’s in electroacoustic composition not-for-proit, ever-growing group with an interest and Kenophobia in Athens. Recently he took part in Henriette Huldisch is curator at the MIT List at the Utrecht School for the Arts (2013). He currently in Cypriot kitsch, or Aphrodite-related visuals the exhibition Hommage to Nicos Alexiou in Athens. Visual Arts Center in Cambridge, Massachusetts works as a writer and editor based between Athens and their politics. Its work focuses on issues of and recently organized Edgar Arceneaux: Written and Cyprus. social difference through research, educational, Marina Xenofontos (b. 1988, Limassol, Cyprus) in Smoke and Fire (2016/17), Tala Madani: First curatorial, and creative practices. For Plánetes, became a member of Neoterismoi Toumazou Light (2015) and Rosa Barba: The Color Out of Space Elena Stylianou (b. 1979, Limassol, Cyprus) Re Aphrodite is Evanthia (Evi) Tselika, Chrystalleni in 2011 – an artist collective that curates a (2015/16). Previously, she worked at Hamburger is Assistant Professor in Art History and Theory at Loizidou, and Athina Antoniadou, and it invites in fashion label, artist publications and exhibitions. Bahnhof – Museum for Contemporary Art – Berlin. European University Cyprus and is the founder and Stephanos Stephanides, Rosa Couloute, Sylvat Aziz, Xenofontos had her first solo exhibition Karat Castle From 2010-2014, Huldisch also served as Visiting coordinator of its Cultural Studies and Contemporary Christiane Lopes Da Cunha, Michelle Mattiuzzi, in 2015 and published the fictional archive We Are Curator at Cornerhouse, Manchester, and from Arts Lab. She holds a doctorate from Columbia the Federation of Filipino Organisations in Cyprus, Not Alone, We Are a Fly in the Milk of Infinity. In 2004-2008, she was assistant curator at the Whitney University, New York, she has taught in well-known and others. [www.reaphrodite.org] April 2016, she participated in the group exhibition Museum of American Art, New York, where she museums, such as MoMA and the Museum of the Bradley xx at Glasgow International. Xenofontos’ curated or co-curated shows such as the 2008 City of New York, and has been involved in various Ei Savvides (b. 1958, Νicosia, Cyprus) completed work considers inescapability and the failure of the Whitney Biennial | Small: The Object in Film, Video, curatorial projects. She has received several fellow- her BA in Printed Textiles at Middlesex University, personal within civic space through the medium and Slide Installation and Full House: Views of ships and awards, including a Fulbright Scholarship London. Selected solo shows include: Transplan- of painting, video and fashion. She is currently Whitney’s Collection at 75. (USA) and an Art Table Museum Fellowship (USA). tation II, House of Cyprus, Athens (2016) | Silent working towards her MFA in Sculpture at the Milton She is the co-editor of Museumsand Photography: Barriers, Yeni Tzami, Thessaloniki (2014) | In Transit, Avery School of the Arts, Bard College in New York. Dr. Gabriel Koureas (b. Nicosia, Cyprus) is The display of death (Routledge, 2017). Argo gallery, Nicosia (2009) | Blue or Red, Diaspro [www.neoterismoi.com] senior lecturer in Modern and Contemporary Art Center, Nicosia (1993). Selected group exhibi- Visual Culture at the Department of History of Evanthia (Evi) Tselika (b. 1982, Nicosia, Cyprus) is tions include: AyeBaDome: Super, Thkio Ppalies, Natalie Yiaxi (b. 1980, Nicosia, Cyprus) lives and Art, Birkbeck, University of London. His research assistant professor and coordinator of the Fine Art Nicosia (2016) | Transplantation I, 5th Thessaloniki works in Nicosia. In 2011 she obtained her MA in concentrates on the memory and representation programme, University of Nicosia. Her practice-led Biennale – Parallel Programme (2015)|Lettres Visual Arts-Book Arts from Camberwell College of conlict in the 20th and 21st centuries. His research focuses on socially engaged art practice Intérieures, European Capital of Culture, Mons of Arts. Since then she has participated in group publications include amongst others the co-edited in relation to urban terrains. She has collaborated 68—69 • Πλάνητες with people, galleries, museums and universities O Inal Bilsel (γεν. 1983, Λευκωσία, Κύπρος) είναι που διοργανώθηκε από το New Museum της και στο Chelsea College of Art & Design, Λονδίνο. in Cyprus, Europe and Latin America. ένας πολύπλευρος συνθέτης ηλεκτρονικής, σύγχρο- Νέας Υόρκης και το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ σε συνεργασία Το 2008 και 2009 ήταν ερευνήτρια στη Jan Van Eyck [evanthiatselika.com] νης κλασικής, πειραματικής μουσικής και μουσικής με το Μουσείο Μπενάκη (2016), Βραβείο ΔΕΣΤΕ Academie, Μάαστριχτ. Πρόσφατες ατομικές της κινηματογράφου. Ο Bilsel εργάζεται μεταξύ 2015 (φιναλίστ), Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, εκθέσεις περιλαμβάνουν: In Fact What Do You See Evagoras Vanezis (b. 1988, Nicosia, Cyprus) μουσικής σύνθεσης και εικαστικών τεχνών. Αθήνα (2016) | Eκ νέου: Μια νέα γενιά Ελλήνων Behind this Curtain?, Art Seen Projects, Λευκωσία | is an arts writer working mainly in essay form, Μετά την κυκλοφορία του πρώτου του δίσκου Καλλιτεχνών, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Oh, for some more Amusement!, Netwerk, Aalst | exploring the terrain in-between contemporary A New Beginning, δουλεύει κυρίως με την ηλεκτρο- Αθήνα (2013) | Oo, Κοινή συμμετοχή Κύπρου- P Like Politics, P Like Parrots, Μακεδονικό Μουσείο, art and continental philosophy. He holds a νική και πειραματική μουσική. Η πρόσφατη δουλειά Λιθουανίας στην 55η Μπιενάλε της Βενετίας, Θεσσαλονίκη | From Bank to Bank on a Gradual Master’s in research in Art Theory and Philosophy του περιλαμβάνει οπτικοακουστικές παρουσιάσεις Βενετία (2013). Slope, NAK Aachener Kunstverein, Άαχεν. Έχει (University of The Arts, London). He co-edited the του Tales From The Future!, έργο με pulp-sci-fi συμμετάσχει στην 5η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης publication SEED (London, 2015) and works with επιρροές, και της συνέχειάς του Paradise Lost. Η Χάρις Επαμεινώνδα (γεν. 1980, Λευκωσία, (2015), στην 1η Διεθνή Μπιενάλε ΝέωνΜόσχας alternative education platforms and artist run Ο Inal Bilsel είναι υποψήφιος διδάκτωρ στη Κύπρος) ζει και εργάζεται στο Βερολίνο. Έχει (2008) και στη 10η Διεθνή Μπιενάλε Κωνσταντι- spaces and initiatives. μουσική σύνθεση στο Πανεπιστήμιο Royal λάβει μέρος σε πολυάριθμες ομαδικές εκθέσεις νούπολης (2007). Είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. ανά τον κόσμο και έχει παρουσιάσει ατομικές Πανεπιστημίο του Λέιντεν. εκθέσεις σε χώρους όπως: Centro Andaluz de Arte Συμμετέχοντες Καλλιτέχνες Ο Andrea Bruno (γεν. 1931, Τορίνο, Ιταλία) δι- Contemporáneo, Σεβίλλη (2016) | Le Plateau, Η Nurtane Karagil (γεν. 1989, Λονδίνο, Ην. Βασίλειο) ετέλεσε καθηγητής στις Αρχιτεκτονικές Σχολές Frac-île-de-France, Παρίσι (2015) | Villa du Parc, σπούδασε Καλές Τέχνες στο Πανεπιστήμιο του Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης (γεν. 1968, Αθήνα, Ελλάδα) του Πολυτεχνείου του Τορίνο (1976-1990) και του Annemasse (2015) | Fondazione Querini Stampalia, Hacettepe στην Άγκυρα και απέκτησε το μετα- εργάζεται ανάμεσα στην τέχνη και την αρχιτεκτο- Μιλάνο (1991-2010). Έχει διδάξει στο International Βενετία (2014) | Point Centre for Contemporary Art, πτυχιακό της από το Πανεπιστήμιο του Brighton. νική, επεκτεινόμενος συχνά και σε δραστηριότητες Architectural Conservation Course στο ICCROM Λευκωσία (2013) | Modern Art Oxford (2013) | Διδάσκει στο Eastern Mediterranean University όπως είναι η επιμέλεια εκθέσεων και η αρθρο- (Ρώμη). Υπήρξε πρόεδρος του Raymond Lemaire Kunsthaus Zurich (2013) | Museum of Modern Art στην Αμμόχωστο. Πρόσφατες εκθέσεις της περιλαμ- γραφία. Οι πιο πρόσφατες ατομικές του εκθέσεις International Centre for Conservation του (MoMA), Νέα Υόρκη (2011) | Schirn Kunsthalle, βάνουν: SKT, Efruz, Λευκωσία (2016) | Bank of No, περιλαμβάνουν τις εξής: Soft Ruin, ALT Art Space, Katholieke Universiteit Leuven στο Βέλγιο (1997- Φρανκφούρτη (2011) | Site Gallery, Σέφιλντ (2010), Γκαλερί Λεβέντης – Point Centre of Contemporary Κωνσταντινούπολη (2016) | Κάθε Τέλος είναι 2010) και είναι μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Tate Modern, Λονδίνο (2010) | Malmö Konsthall Art, Λευκωσία (2015) | Stepping Over the Borders, μια Αρχή, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, του Βελγίου. Είναι σύμβουλος της UNESCO για την (2009). Το 2012, η Επαμεινώνδα συμμετείχε στην EMAA, Λευκωσία (2015) | How Should a War be Αθήνα (2014) | CrashPad – Προοίμιο της 8ης Αποκατάσταση και τη Διατήρηση της Καλλιτεχνικής dOCUMENTA13 στην Κάσσελ, μαζί με τον Daniel Remembered? Cer Modern Hub Art Space, Άγκυρα Μπιενάλε του Βερολίνου, Kunstwerke, Βερολίνο, και Πολιτιστικής Κληρονομιάς από το 1994. Έχει Gustav Cramer με τον οποίο συνεργάζεται επίσης (2015) | Treasure Island, Δημοτικό Κέντρο Τεχνών, 2014. Παράλληλα, έχει εργαστεί και συμμετάσχει πραγματοποιήσει πολλές μελέτες σε σχέση με την από το 2007 στο εν εξελίξει πρότζεκτ The Ininite Λευκωσία (2014) | HOME, Μουσείο Λουκίας και σε μεγάλες ομαδικές εκθέσεις, από τις οποίες ιστορική αρχιτεκτονική ανά τον κόσμο και έχει Library. Το 2007, συν-εκπροσώπησε την Κύπρο Μιχαλάκη Ζαμπέλα, Λευκωσία (2014) | Travelling οι πιο πρόσφατες είναι: Documenta 14 (Αθήνα / συντονίσει πολλά έργα στη Μέση Ανατολή και την στην 52η Μπιενάλε Βενετίας. Alone in a Big Sack, Malta Design Week, Κάσελ) (2017) | Μπιενάλε του Λίβερπουλ (2016) | Κεντρική Ασία. Στο Αφγανιστάν, διηύθυνε το πρό- Βαλέτα (2014). Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής του Σικάγο (2015). γραμμα Ενίσχυση της Κυβερνητικής Δυνατότητας Ο Ben Evans (γεν. 1982, Chewelah, ΗΠΑ) σπούδασε Εκπροσωπείται από την γκαλερί The Breeder για τη Διατήρηση Ιστορικών Μνημείων, τις αρχικές θέατρο και κίνηση στο Yale University, στο Jacques Η Λητώ Κάττου (γεν. 1990, Λευκωσία, Κύπρος) [www.thebreedersystem.com]. μελέτες για την κοιλάδα του Μπαμιγιάν και την Lecoq School στο Παρίσι και στο Paris 8. Έχει ζεί και εργάζεται μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας. αποκατάσταση του μιναρέ του Jam. δουλέψει εκτενώς ως δημιουργός περφόρμανς Είναι απόφοιτος της Ανώτατης Σχολής Καλών Η Αθηνά Αντωνιάδου (γεν. 1962, Λευκωσία, στην Ευρώπη: Kampnagel – Hamburg | Centre Τεχνών της Αθήνας και στο παρόν παρακολουθεί Κύπρος) σπούδασε στο California College of Arts H Banu Cennetŏlu (b. 1970, Άγκυρα, Τουρκία) Pompidou – Παρίσι | Documenta XIII – Κάσελ | το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Γλυπτική από and Crafts στο Όουκλαντ και την έχουν περιγράψει ζει και εργάζεται στο Βερολίνο και στην Κωνσταντι- Serralves – Πόρτο | Tate Modern – Λονδίνο | το Royal College of Art στο Λονδίνο. Έχει λάβει ως καλλιτέχνη, εκο-φεμινίστρια και θεωρητικό νούπολη. Σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, στο Μπιενάλε της Βενετίας – Βενετία, και στις ΗΠΑ: μέρος σε εκθέσεις, πρότζεκτς και εργαστήρια. συνωμοσίας. Η πρακτική της σχετίζεται με την Παρίσι και στη Νέα Υόρκη πριν την ανάληψη θέσης MoMA PS1 – NY | Pieter – LA, όπου δημιούργησε τη Πρόσφατες εκθέσεις συμπεριλαμβάνουν: Solar απαγόρευση της φύσης και τον καλλιτέχνη- στην Rijksakademie van Beeldende Kunsten στο συνεργασία “madhause” το 2006. Έχει συνεισφέρει Love for the Rapid Felines, Pierre Poumet, Μπορντό ταξιδευτή, σε μια προσπάθεια κατανόησης της Άμστερνταμ το 2002. Οι ατομικές της εκθέσεις περι- δοκίμια και άρθρα για τα έντυπα The Brooklyn Rail, (ατομική) | The Surf Club, Fotopub, Λιουμπλιάνα | ανθρώπινης κατάστασης. Αφότου εγκατέλειψε το λαμβάνουν: Banu Cennetŏlu, Bonner Kunstverein, The Swedish Dance History και για τον κατάλογο The Equilibrists, New Museum, Νέα Υόρκη σε διδακτορικό της στις Καλές Τέχνες (Μαδρίτη, 1989- Βόννη (2015) | BANU BAR MIXT, Salonul de Proiecte, έκθεσης Retrospective του Xavier Le Roy. συνεργασία με το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Μουσείο 1993) συν-διηύθυνε την underground καλλιτεχνική Βουκουρέστι (2013)| Guilty feet have got no rhythm., Μπενάκη, Αθήνα. κοινότητα, KITA, στο Βερολίνο, όπου έζησε από το Kunsthalle Basel, Βασιλεία (2011). Ορισμένες από τις Η εικονογραφία της Elizabeth Hoak-Doering 2000-2013, πριν εξερευνήσει το σαμανισμό στην ομαδικές της εκθέσεις περιλαμβάνουν: dOCUMENTA (γεν. 1966, Φιλαδέλφεια, ΗΠΑ) παρουσιάζει κοι- Η Μαριάννα Κωνσταντή (γεν. 1977, Πάφος, Αφρική, τη Λατινική Αμερική και την Κύπρο. (14), Αθήνα και Κάσσελ | Burning Down The House, νωνικές και πολιτικές ερμηνείες του τετριμμένου, Κύπρος) απέκτησε μεταπτυχιακό στις Καλές 10th Gwangju Bienniale, Γκουαντζού (2014) | ιδιαίτερα παραδοσιακών και καθημερινών αντικει- Τέχνες από το Central Saint Martins College of Η Rosa Barba (γεν. 1972, Σικελία, Ιταλία) ζει στο Frozen Lakes, Artist’s Space, Νέα Υόρκη (2013) | μένων. Περιστασιακά γράφει για την εικαστική της Art & Design (2001) και Πτυχίο Καλών Τεχνών Βερολίνο. Είναι εικαστικός με ενδιαφέρον στο φιλμ Region of Murcia in Dialogue with Northern Africa, έρευνα σε άρθρα για ακαδημαϊκά περιοδικά. Αρχικά, από το Middlesex University στο Λονδίνο και στους τρόπους με τους οποίους αυτό διαμορφώ- Manifesta 8, Μούρσια (2010) | Lapses, με τον σπούδασε Ανθρωπολογία (BA) και στη συνέχεια (1999). Ασχολείται κυρίως με τη φωτογραφία, νει τον χώρο, τοποθετώντας το έργο και τον θεατή Ahmet ̈̆üt, περίπτερο της Τουρκίας, 53η Μπιενάλε Γλυπτική (MFA, MAed). Γεννήθηκε στη Φιλαδέλφεια, την εγκατάσταση, και την εφήμερη συνθήκη. σε μια νέα σχέση. Ερωτήματα σύνθεσης, σωματικό- Βενετίας, Βενετία (2009) έχει βάση τη Λευκωσία και εκθέτει διεθνώς. Το 2011 Εκθέσεις της περιλαμβάνουν: εις το Κολόσσιν και τητας της φόρμας και πλαστικότητας συνεχίζουν να συν-εκπροσώπησε την Κύπρο στην 54η Μπιενάλε εις τα Καστελλία, 2015 | Τραύμα και Θεραπεία, παίζουν σημαντικό ρόλο στη δουλειά της. Διερευνά H Ναταλί Γιαξή (γεν. 1980, Λευκωσία, Κύπρος) της Βενετίας και είναι στο παρόν στάδιο artist Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου, 2014 | Shingle 22j τη βιομηχανία του σινεμά σε σχέση με τις διάφορες ζει και εργάζεται στη Λευκωσία. Το 2011 απέκτησε in residence στο Künstlerhaus Bethanien στο Μπιενάλε του Άντζιο και Νετούνο, 2013 | Τριενάλε, φόρμες σκηνοθεσίας, όπως είναι η χειρονομία, το το μεταπτυχιακό της στις Εικαστικές Τέχνες με Βερολίνο. [www.hoak-doering.com] Οσάκα, 2011 | Φωτογραφικές Αναπολήσεις, είδος, η πληροφορία και τα ντοκουμέντα, απομακρύ- ειδίκευση στα Βιβλία Καλλιτεχνών από τη Σχολή Διάτοπος, Λευκωσία, 2011 | InSite αρχαιολογικοί νοντάς τα από το πλαίσιο μέσα στο οποίο κατανοού- Καλών Τεχνών του Κάμπεργουελ. Από τότε έχει Η Ελένη Καμμά (γεν. 1973, Αθήνα, Ελλάδα) ζει χώροι, Νέα Πάφος, 2012 | 2η Μπιενάλε Πεκίνου, νται συνήθως με σκοπό να τα αναδιαμορφώσει και συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις στην Κύπρο και και εργάζεται στις Βρυξέλλες και στο Μάαστριχτ. 2005 | 22η Μπιενάλε Αλεξάνδρειας, 2003. [www. να τα παρουσιάσει εκ νέου. το εξωτερικό, μεταξύ των οποίων: The Equilibrists, Σπούδασε ζωγραφική στην A.Σ.Κ.Τ. της Αθήνας constantimarianna.com] 70—71 • Πλάνητες H Μαρίνα Ξενοφώντος (γεν. 1988, Λεμεσός, Η Re Aphrodite είναι μια χαλαρά προσδιοριζόμενη, O Λευτέρης Τάπας (γεν. 1974, Λεμεσός, Κύπρος) Συμμετέχοντες συγγραφείς Κύπρος) είναι μέλος της ομάδας Νεωτερισμοί ανεξάρτητη, μη κερδοσκοπική, συνεχώς αναπτυ- ζει και εργάζεται στη Λεμεσό. Σπούδασε Καλές Τουμάζου με έδρα τη Λευκωσία από το 2011. σσόμενη ομάδα καλλιτεχνών και ερευνητών με Τέχνες στο Kent Institute of Art & Design και Ο Ευαγόρας Βανέζης (γεν. 1988, Λευκωσία, Κύπρος) Η ομάδα επιμελείται αντικείμενα μόδας, δημοσι- ενδιαφέρον στο κυπριακό κιτς ή σε οπτικό υλικό έκανε το μεταπτυχιακό του στις Καλές Τέχνες στο γράφει για τέχνη κυρίως σε μορφή δοκιμίων, εύσεις και εκθέσεις καλλιτεχνών. Η Ξενοφώντος σχετιζόμενο με την Αφροδίτη. Η δουλειά της Πανεπιστήμιο του Κent. Το 2013 παρουσίασε την εξερευνώντας το πεδίο μεταξύ σύγχρονης τέχνης παρουσίασε την πρώτη της ατομική έκθεση Karat συγκεντρώνεται σε θέματα κοινωνικών διαφορών ατομική του έκθεση Garden στην Αθήνα και έλαβε και ηπειρωτικής φιλοσοφίας. Έχει μεταπτυχιακές Castle στους Nεωτερισμούς Τουμάζου το 2015 και μέσα από την έρευνα, την εκπαίδευση, την επιμέλεια μέρος στην έκθεση What Lies Hidden Remains σπουδές στον τομέα της Θεωρίας της Τέχνης και δημοσίευσε το επινοημένο αρχείο We Are Not Alone, και τις δημιουργικές πρακτικές. Για την έκθεση Unfamiliar. Το 2014 και 2015 παρουσίασε δουλειά της Φιλοσοφίας (University of The Arts, Λονδίνο) We Are a Fly in the Milk of Infinity. Τον Απρίλιο του Πλάνητες, η Re Aphrodite είναι οι Εύη Τσελίκα, στις εκθέσεις Touch Me Not, Recto-Verso και At και ήταν ένας από τους συντάκτες του εντύπου 2016 συμμετείχε στην ομαδική έκθεση Bradley xx Χρυσταλλένη Λοϊζίδου και Αθηνά Αντωνιάδου, Kolossi and at the Castles στην Κύπρο και Nyctophilia SEED (Λονδίνο, 2015). Εργάζεται με εναλλακτικές στο Glasgow International. Αυτή την περίοδο σπου- και προσκαλεί τους Στέφανο Στεφανίδη, Sylvat και Kenophobia στην Αθήνα. Πρόσφατα έλαβε μέρος εκπαιδευτικές πλατφόρμες, με χώρους που διαχειρί- δάζει γλυπτική στο Milton Avery School of the Arts, Aziz, Rosa Couloute, Christiane Lopes Da Cunha, στην έκθεση Hommage to Nicos Alexiou στην Αθήνα. ζονται οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, καθώς και με καλλιτε- Bard College στη Νέα Υόρκη. [www.neoterismoi.com] Michelle Mattiuzzi, τη Συνομοσπονδία Οργανώσεων χνικές πρωτοβουλίες. από τις Φιλιππίνες στην Κύπρο και άλλους. O Άλκης Χατζηανδρέου (γεν. 1977, Λευκωσία, Ο Λευτέρης Ολύμπιος (γεν. 1953, Λεμεσός, Κύπρος) [http://reaphrodite.org] Κύπρος) σπούδασε αρχιτεκτονική στην Αθήνα και Esra Plumer Bardak (γεν. 1985, Λευκωσία, Κύπρος) ζει και εργάζεται στο Άμστερνταμ. Σπούδασε θέατρο στο Παρίσι. Η δουλειά του έχει παρουσιαστεί είναι ιστορικός τέχνης και ερευνήτρια. Ολοκλήρωσε γραφικές τέχνες στη Σχολή Δοξιάδη στην Αθήνα Η Έφη Σαββίδη (γεν. 1958, Λευκωσία, Κύπρος) σε Παρίσι, Βερολίνο, Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, το διδακτορικό της στο Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης, (1973-1976), ζωγραφική, αγιογραφία, φρέσκο και σπούδασε Printed Textiles στο πανεπιστήμιο Ελσίνκι, Ρίο και Κύπρο. Το 2012 συνίδρυσε την στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ το 2012 και έχει ψηφιδωτό στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Middlesex του Λονδίνου. Επιλεγμένες ατομικές ομάδα pick nick. Έχει συνεργαστεί ως συγγραφέας επιμεληθεί αριθμό εκθέσεων στην Αγγλία, τη στην Αθήνα (1978-1984) και ζωγραφική και εκθέσεις περιλαμβάνουν: Transplantation II, στις εκδόσεις Placing Memory (Nissos Press, 2016) | Βόρειο Ιρλανδία και την Κύπρο. Αυτή την περίοδο γλυπτική στην Ελεύθερη Ακαδημία Καλών Τεχνών Σπίτι της Κύπρου, Αθήνα (2016) | Σύνορα Σιωπής, Christodoulos Panayiotou. Two Days After Forever. εργάζεται ως Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα της Χάγης (1984-1986). Το 1997 συμμετείχε στην Γενί Τζαμί, Θεσσαλονίκη (2014) | In Transit, A Reader on the Choreography of Time (Sternberg Αρχιτεκτονικής, Εφαρμοσμένων και Καλών Τεχνών 47η Μπιενάλε της Βενετίας εκπροσωπώντας την γκαλερί Αργώ, Λευκωσία (2009) | Μπλε ή Κόκκινο, Press, 2015) | The Swedish Dance History (INPEX, του Girne American University. Κύπρο με μια σειρά από πίνακες με τίτλο Φιλοξενία. Κέντρο Τέχνης Διάσπρο, Λευκωσία (1993). 2013). Συμμετείχε σε residencies καλλιτεχνών, Το 2012 παρουσίασε αναδρομική έκθεση στο Επιλεγμένες ομαδικές εκθέσεις περιλαμβάνουν: μεταξύ των οποίων: Capacete, Ρίο ντε Τζανέιρο O Michelangelo Corsaro (γεν. 1986, Φλωρεντία, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας AyeBaDome:Super, Θκιό Ππαλιές, Λευκωσία (2016) (2016) | HIAP, Ελσίνκι (2016) | Apartment Project, Ιταλία) είναι επιμελητής και συγγραφέας με βάση, με τίτλο Συναντώντας το Βυζάντιο. Εκθέτει |Transplantation I, 5η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης Κωνσταντινούπολη (2013) | NRW 7/Tanzrecherche, αυτήν την περίοδο, την Αθήνα. Από το 2013 μέχρι το συστηματικά τη δουλειά του σε Κύπρο, Ελλάδα – Παράλληλο Πρόγραμμα (2015) | Lettres Μίλχαϊμ (2011). 2015 ήταν επιμελητής στην Kunsthalle Athena και και Ολλανδία. Intérieures, Ευρωπαϊκή Πολιτιστική Πρωτεύουσα, μέλος της συντακτικής ομάδας του South as a State Mons (2015) The Photobook Exhi-bition, Μουσείο Ο Σάββας Χριστοδουλίδης (γεν. 1961, Πάφος, of Mind. Πρόσφατες εκθέσεις του περιλαμβάνουν: Το ευρύ πεδίο έρευνας του Χριστόδουλου Μπενάκη, Αθήνα (2015) | Other Indications, NIMAC, Κύπρος) ζει και εργάζεται στη Λευκωσία. Σπούδασε Casts of an Island, Point Centre for Contemporary Παναγιώτου (γεν. 1978, Λεμεσός, Κύπρος) Λευκωσία (2013) Envision Cyprus – Memories Alive, στη Σχολή Καλών Τεχνών της Τουλούζης (1981- Art, Λευκωσία, (2016) | Handsome, Young, and εστιάζει στον εντοπισμό και την αποκάλυψη των Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, 1986) και στο Πανεπιστήμιο του Εξ αν Προβάνς Unemployed, Komplot, Βρυξέλλες, (2016) | Heirs κρυμμένων εκείνων αφηγημάτων που ενυπάρχουν Βρυξέλλες (2012) Terra Mediterranea – In Crisis, (2000-2006) όπου πήρε διδακτορικό στον κλάδο of the Greek Catastrophe, Parallel, Βιέννη, (2015). στο οπτικό αρχείο της ιστορίας και του χρόνου. NIMAC, Λευκωσία (2012). Γραμμάτων και Τεχνών. Έχει συμμετάσχει, μεταξύ Ατομικές εκθέσεις έργων του παρουσιάστηκαν άλλων, στην Μπιενάλε της Βενετίας (1996), στην O Peter Eramian (γεν. 1984, Λευκωσία, Κύπρος) μεταξύ άλλων στο Κυπριακό Περίπτερο της 56ης Ο Σωκράτης Σωκράτους (Πάφος, Κύπρος) ζει Μπιενάλε της Αθήνας (2009) και στην Μπιενάλε σπούδασε Καλές Τέχνες και Ιστορία της Τέχνης στο Μπιενάλε Βενετίας, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της και εργάζεται στην Ελλάδα και την Κύπρο. To του Σάο Πάολο (2012). Έχει δημοσιεύσει άρθρα Goldsmiths College και Φιλοσοφία στο Birkbeck. Στοκχόλμης, Casino Luxembourg, CCA Kitakyushu, 2009 εκπροσώπησε την Κύπρο στην 53η Μπιενάλε για την τέχνη. Πρόσφατα επιμελήθηκε την έκδοση Ζει και εργάζεται στη Λευκωσία. Το έργο και τα Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σαιντ Λούις, Βενετίας. Έχει παρουσιάσει έργα του σε ατομικές Ανδρέας Χρυσοχός – Κείμενα για την Τέχνη. Διδάσκει κείμενά του είναι διαθέσιμα στη διεύθυνση Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Λειψίας και στη και ομαδικές εκθέσεις, μεταξύ των οποίων: τέχνη και ιστορία της τέχνης στο Τμήμα Καλών [www.petereramian.com] Kunsthalle Ζυρίχης. Έχει επίσης συμμετάσχει σε Chèr(e)s Ami(e)s, Centre Pompidou (2016-2017) | και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου πολλές ομαδικές εκθέσεις όπως (μεταξύ άλλων) Instructions for Happiness, Αθήνα (2016) | Casts Frederick στη Λευκωσία. Η Henriette Huldisch είναι επιμελήτρια στο MIT στη dOCUMENTA (13), 8η Μπιενάλε Βερολίνου, of an Island, Point Centre for Contemporary Art List Visual Arts Center στο Κέιμπριτζ, Μασαχουσέτης 7η Μπιενάλε Λίβερπουλ, Κέντρο Πομπιντού, (2016), έκθεση υποψηφίων καλλιτεχνών για το Η Μαριάννα Χριστοφίδου (γεν. 1980, Λευκωσία, και πρόσφατα διοργάνωσε τις εκθέσεις Edgar Museion, Ίδρυμα Ζουάν Μιρό, Witte de With, βραβείο ΔΕΣΤΕ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Κύπρος) ζει και εργάζεται σε Κολωνία και Βερολίνο. Arceneaux: Written in Smoke and Fire (2016/17), Tala και στο Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφεια. Αθήνα (2015) | Focus: MENAM, Pier 94 Special Το 2011 συνεκπροσώπησε την Κύπρο στην 54η Madani: First Light (2015) και Rosa Barba: The Color Projects, The Armory Show, Νέα Υόρκη (2015) Μπιενάλε Βενετίας. Έχει λάβει πολυάριθμα βραβεία Out of Space (2015/16). Στο παρελθόν, δούλεψε στο Ο Γιώργος Πέτρου (γεν. 1981, Πάφος, Κύπρος) | Galerie Saint-Séverin, Παρίσι (2015) | This is και υποτροφίες και το 2014 της χορηγήθηκε το Hamburger Bahnhof – Museum for Contemporary ζει και εργάζεται στο Λονδίνo. Έχει λάβει μέρος not my beautiful house, Kunsthalle Athena, Αθήνα βραβείο Villa-Aurora στο Λος Άντζελες. Συμμετείχε Art στο Βερολίνο. Από το 2010-2014, η Huldisch στην Ταυτο-ετερό-τητα ως μέρος της 5ης Μπιενάλε (2014) | Πώς να φτιάξεις έναν κήπο, Φυτώριο σε διεθνή residencies σε Κωνσταντινούπολη, συνεργάστηκε επίσης ως επισκέπτρια επιμελήτρια Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (2015) και στην Εικαστικής Καλλιέργειας, Λευκωσία (2012) | Παρίσι, Στοκχόλμη και Λονδίνο. Πρόσφατες στο Cornerhouse, Μάντσεστερ και μεταξύ 2004-2008 Bloomberg New Contemporaries (2011). Η δουλειά Gestures in Time, Qalandia International: Art & Life ατομικές εκθέσεις: Annaelle Gallery, Στοκχόλμη ήταν βοηθός επιμελήτρια στο Whitney Museum of του έχει παρουσιαστεί σε εκθέσεις στο ICA, Design in Palestine, Ιερουσαλήμ (2012) | Restless, Διεθνές (2016) | Fuhrwerkswaage, Κολωνία (2015) | basis, American Art της Νέας Υόρκης, όπου επιμελήθηκε ή Museum, Southbank Centre, Μουσείο Φρόυντ, και Φεστιβάλ Αδελαΐδας, Αδελαΐδα (2012) | A Rock Φρανκφούρτη (2015) | Γκαλερί Campagne Première, συν-επιμελήθηκε εκθέσεις όπως η Whitney Biennial Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οξφόρδης. Έχει δώσει and a Hard Place, 3η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Βερολίνο (2014) | Kölnischer Kunstverein OG2, το 2008· Small: The Object in Film, Video, and Slide ομιλίες σε συμπόσια και έχει κάνει διαλέξεις σε Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη (2011) | Uncovered: Κολωνία (2013). Επιλεγμένες ομαδικές εκθέσεις: Installation· Full House: Views of Whitney’s Collection διάφορους χώρους στη Μεγάλη Βρετανία, ανάμεσα Nicosia International Airport, Λευκωσία, (2011) | Akademie der Künste, Βερολίνο (2016) | waterside at 75 και άλλες. στους οποίους: Βρετανικό Μουσείο, Senate House, Ο Σωκράτης Σωκράτους φωτογραφίζει την Αθήνα contem-porary, Λονδίνο (2016) | Halle 14, Λειψία Chelsea College of Art, Imperial College London, 2000-2010, Φεστιβάλ Αθηνών, Μουσείο Μπενάκη, (2016) | Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα (2016) | Museo Ο Δρ. Γαβριήλ Κουρέας (γεν. Λευκωσία, Κύπρος) Πανεπιστήμιο του Warwick και Πανεπιστήμιο Αθήνα (2010). Εκπροσωπείται από την γκαλερί Riso Παλέρμο (2015) | 5η Μπιενάλε Σύγχρονης είναι επίκουρος καθηγητής Μοντέρνου και του Brighton. The Breeder [www.thebreedersystem.com]. Τέχνης Θεσσαλονίκης (2015). Σύγχρονου Οπτικού Πολιτισμού στο Τμήμα 72—73 • Πλάνητες Ιστορίας της Τέχνης του Birkbeck, Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, και έχει επιμεληθεί διάφορα πρό- Πλάνητες | Plánetes Πλάνητες Special thanks to του Λονδίνου. Η έρευνά του επικεντρώνεται σε τζεκτς. Έχει λάβει πολλές υποτροφίες και βραβεία, Savvas Christodoulides Polys Peslikas θέματα μνήμης και αναπαράστασης της σύγκρουσης όπως η υποτροφία Fulbright (ΗΠΑ) και η υποτροφία Exhibition Έκθεση στον 20ό και 21ο αιώνα. Οι δημοσιεύσεις του Art Table Museum Fellowship (ΗΠΑ). Έχει συνεπιμε- European Capital Πολιτιστική Πρωτεύουσα and to περιλαμβάνουν ανάμεσα σε άλλα τη συν-επιμέλεια ληθεί το βιβλίο Μουσεία και Φωτογραφία: Η παρου- of Culture Pafos2017 της Ευρώπης Πάφος2017 Efthymia Alphas της έκδοσης S. Malvern και G. Koureas, Terrorist σίαση του θανάτου (Routledge, 2017). Open Air Factory – Open Air Factory – Andreas Angelides 2017 Events Programme 2017 Πρόγραμμα Εκδηλώσεων Transgressions: Gendered Representations of the Yiannos Economou Terrorist (Λονδίνο: IB Tauris, 2014). Η Ευανθία (Εύη) Τσελίκα (γεν. 1982, Λευκωσία, Haris Epaminonda Venues Χώροι Isabella Cantero Κύπρος) είναι επίκουρη καθηγήτρια και συντο- Old Powerhouse Παλιά Ηλεκτρική Renos and Georgia Christodoulides Η Χρυσταλλένη Λοϊζίδου (γεν. 1983, Λευκωσία, νίστρια του προγράμματος Καλών Τεχνών του Shelley Street Residence Οικία οδού Σέλλεϋ Elena Christodoulidou Κύπρος) είναι θεωρητικός στον χώρο των πολιτισμι- Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Ειδικεύεται στην κοι- Marianna Christoides Duration Διάρκεια κών σπουδών με ακαδημαϊκό ενδιαφέρον στην νωνικά εμπλεκόμενη τέχνη σε σχέση με το αστικό Alexandros Diogenous 28 January 2017- 28 Ιανουαρίου 2017- πολιτική της τέχνης, με αφετηρία την περίπτωση πεδίο. Έχει συνεργαστεί με γκαλερί, μουσεία και 28 February 2017 28 Φεβρουαρίου 2017 Georgia Doetzer Theodoulos Foulis της Κύπρου. πανεπιστήμια στην Κύπρο, την Ευρώπη και τη Caroline Fuchs Λατινική Αμερική. [evanthiatselika.com] Curator Επιμέλεια Eleni Kaskiri Η Αλεξάνδρα Μαγγλή (γεν. 1983, Λευκωσία, Elena Parpa Έλενα Πάρπα Yiannis Koutsolambros Κύπρος) είναι συντάκτρια του Wave Composition. Maria Loizidou Participating artists Συμμετέχοντες καλλιτέχνες Έχει λάβει το διδακτορικό της από το Πανεπιστήμιο Andreas Angelidakis Ανδρέας Αγγελιδάκης NiMAC Christodoulos Panayiotou της Οξφόρδης και έχει δημοσιεύσει δουλειά της Rosa Barba Rosa Barba Andreas and Irene Parpas στα έντυπα LARB, The Times Literary Supplement, Inal Bilsel Inal Bilsel Nicos Chr. Pattichis The Oxonian Review, και Strange Horizons. Andrea Bruno Andrea Bruno Rania Praxitelous Banu Cennetŏlu Banu Cennetŏlu Alexandros Pelegaris Savvas Christodoulides Ναταλί Γιαξή Η Έλενα Πάρπα (γεν. 1976, Κουβέιτ) γράφει για την Marianna Christoides Χάρις Επαµεινώνδα Gigi Marious Schiopu Socratis Socratous τέχνη και είναι επιμελήτρια με βάση την Λευκωσία. Marianna Constanti Ben Evans και Valentinos Stefanos Στο παρόν στάδιο είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Haris Epaminonda Άλκης Χατζηανδρέου Lambros Themistocleous Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης της Σχολής Τεχνών, στο Ben Evans and Elizabeth Hoak-Doering Yiannis Toumazis Birkbeck, και επιστημονική συνεργάτιδα στο Τμήμα Alkis Hadjiandreou Ελένη Καµµά Yorgos Trillides Elizabeth Hoak-Doering Nurtane Karagil Σχεδιασμού και Πολυμέσων του Πανεπιστημίου Andre Zivanari Eleni Kamma Λητώ Κάττου and everyone else who Λευκωσίας. Πρόσφατες εκθέσεις και πρότζεκτ της Nurtane Karagil Μαριάννα Κωνσταντή has contributed to the Plánetes περιλαμβάνουν: The Ground Beneath Our Feet: Four Lito Kattou Μαρίνα Ξενοφώντος exhibition and catalogue. Artists From Cyprus Discuss Art and Archaeology, Lefteris Olympios Λευτέρης Ολύµπιος Βρετανικό Μουσείο, Λονδίνο, 2016 και Exercises Christodoulos Panayiotou Χριστόδουλος Παναγιώτου Ειδικές ευχαριστές στους Yorgos Petrou Γιώργος Πέτρου in Orientation, Peltz Gallery, Λονδίνο, 2015. Πόλυ Πεσλίκα Re Aphrodite Re Aphrodite Σάββα Χριστοδουλίδη Ei Savvides Έφη Σαββίδη Η Μαρία Πετρίδη (γεν.1973, Σαουθάμπτον, Socratis Socratous Σωκράτης Σωκράτους και στους Ηνωμένο Βασίλειο) είναι ανεξάρτητη συγγρα- Lefteris Tapas Λευτέρης Τάπας Ανδρέα Αγγελίδη φέας, επιμελήτρια κειμένων & μεταφράστρια. Marina Xenofontos Σάββας Χριστοδουλίδης Ευθυμία Άλφας Natalie Yiaxi Μαριάννα Χριστοφίδου Κείμενα της έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά/ Isabella Cantero ανθολογίες & εκδόσεις τεχνών. Έχει συμμετάσχει Δημ. Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας Exhibition design support Υποστήριξη σχεδιασμού έκθεσης Αλέξανδρο Διογένους ως συγγραφέας σε residencies στη Νέα Υόρκη, www.projektbased.com www.projektbased.com Georgia Doetzer Λευκωσία, Κωνσταντινούπολη, Ελσίνκι, Ρίο Ντε Χάρις Επαμεινώνδα Τζανέιρο και έχει επιμεληθεί/συμμετάσχει σε Installation photography Φωτογράφηση έκθεσης Αντρέ Ζιβανάρη Orestis Lambrou Ορέστης Λάμπρου εκθέσεις στο Gowanus Studio Space, ΝΥ, το DEPO, Λάμπρο Θεμιστοκλέους Κωνσταντινούπολη και The Breeder, Aθήνα. Ελένη Κασκίρη Project co-ordinators Συντονιστές Γιάννη Κουτσόλαμπρο Yiannis Sakellis Γιάννης Σακέλλης Μαρία Λοϊζίδου O Κυριάκος Σπύρου (γεν. 1984, Λεμεσός, Κύπρος) Valentinos Stefanou Βαλεντίνος Στεφάνου Γιάννο Οικονόμου είναι πιανίστας, συνθέτης και συγγραφέας με βάση Χριστόδουλο Παναγιώτου την Ελλάδα και την Κύπρο. Μετά τις σπουδές του AV installation Οπτικο-ακουστική εγκατάσταση Ανδρέα και Ειρήνη Πάρπα CONEQ CONEQ Νίκο Χρ. Παττίχη στο πιάνο (2008), τη μουσικολογία (2009) και τη σύνθεση στην Αθήνα, μετακόμισε στην Ολλανδία, Αλέξανδρο Πελεγκάρη Visual identity and design Οπτική ταυτότητα και σχεδιασμός Ράνια Πραξιτέλους όπου ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του στην ηλε- Philippos Vassiliades Φίλιππος Βασιλειάδης Gigi Marious Schiopu κτροακουστική σύνθεση στο Utrecht School for Βαλεντίνο Στέφανο the Arts (2013). Website Ιστοσελίδα Σωκράτη Σωκράτους planetes2017.wordpresss.com planetes2017.wordpresss.com Γιάννη Τουμαζή www.pafos2017.eu www.pafos2017.eu Γιώργο Τριλλίδη Η Έλενα Στυλιανού (γεν. 1979, Λεμεσός, Κύπρος) Θεόδουλο Φουλή είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας και Θεωρίας Caroline Fuchs της Τέχνης στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ρένο και Γεωργία Χριστοδουλίδη και ιδρύτρια του Ερευνητικού Εργαστηρίου Πο- Έλενα Χριστοδουλίδου λιτισμικών Σπουδών και Σύγχρονης Τέχνης. Είναι Μαριάννα Χριστοφίδη κάτοχος διδακτορικού τίτλου από το Columbia και σε όλους όσους έχουν συνεισφέρει στην έκθεση University της Νέας Υόρκης, έχει διδάξει σε γνωστά Πλάνητες και στον κατάλογο. μουσεία όπως το ΜοΜΑ και το Μουσείο της Πόλης 74—75 • Πλάνητες Catalogue Κατάλογος Sponsors Πλάνητες [Plánetes] has received Publisher Εκδότης generous additional support Pafos2017 Πάφος2017 from institutions, companies European Capital Πολιτιστική Πρωτεύουσα and individuals. of Culture της Ευρώπης Rosa Barba’s participation was Editor Επιμέλεια generously supported by the Institut Elena Parpa Έλενα Πάρπα für Auslandsbeziehungen (IFA). Texts Κείμενα © 2017 Pafos2017, Esra Plumer Bardak Ευαγόρας Βανέζης the authors, the artists. Michelangelo Corsaro Esra Plumer Bardak No part of this publication may Haris Epaminonda Michelangelo Corsaro be reproduced or transmitted, Peter Eramian Χάρις Επαμεινώνδα in any form or by any means, without Alkis Hadjiandreou Peter Eramian prior written permission of the Henriette Huldisch Henriette Huldisch publisher. Gabriel Koureas Γαβριήλ Κουρέας Chrystalleni Loizidou Χρυσταλλένη Λοϊζίδου Χορηγοί Alexandra Manglis Αλεξάνδρα Μαγκλή Η έκθεση Πλάνητες έχει λάβει τη Christodoulos Panayiotou Χριστόδουλος Παναγιώτου γενναιόδωρη στήριξη οργανισμών, Maria Petrides Μαρία Πετρίδη εταιριών και ατόμων. Kiriakos Spirou Κυριάκος Σπύρου Elena Stylianou Έλενα Στυλιανού Η συμμετοχή της Rosa Barba έτυχε Evanthia Tselika Ευανθία Τσελίκα της επιπλέον στήριξης του Institut Evagoras Vanezis Άλκης Χατζηανδρέου für Auslandsbeziehungen (IFA). Michelangelo Corsaro’s text Το κείμενο του Michelangelo Corsaro © 2017 Πάφος2017, is an edited version of his text αποτελεί εκδοχή του κειμένου του για οι συγγραφείς, οι καλλιτέχνες. on Socratis Socratous’ exhibition την έκθεση του Σωκράτη Σωκράτους, Κανένα τμήμα της έκδοσης αυτής δεν Casts of an Island at Point Centre Casts of an Island στο Point Centre μπορεί να αναπαραχθεί ή να μεταδοθεί, for Contemporary Art, Nicosia, 2016. for Contemporary Art στη Λευκωσία σε οποιαδήποτε μορφή ή μέσο, χωρίς το 2016. τη γραπτή άδεια του εκδότη. Design Σχεδιασμός Philippos Vassiliades Φίλιππος Βασιλειάδης Copyediting Διόρθωση κειμένων Stavros Lazarides Σταύρος Λαζαρίδης Maria Petrides Μαρία Πετρίδη Translation editing Επιμέλεια μεταφράσεων Stavros Lazarides Σταύρος Λαζαρίδης Maria Petrides Μαρία Πετρίδη Edition of 750 Αριθμός αντιτύπων 750 Printing Εκτύπωση Lasergraphics Lasergraphics Media sponsor | Χορηγός επικοινωνίας ISBN 978-9963-2369-3-0
US