علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی و جنسیت *** 1مژگان رشتچی* 2 ،سمانه طریقت** 3 ،رویا خویی 1ـ دانشیار دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه آزاد اسالمی ،واحد تهران شمال ،تهران ،ایران 2ـ دکتری آموزش زبان انگلیسی ،دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه آزاد اسالمی ،واحد تهران شمال ،تهران ،ایران 3ـ دانشیار دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه آزاد اسالمی ،واحد تهران شمال ،تهران ،ایران تاریخ دریافت1398/01/24 :؛ تاریخ پذیرش)1398/05/26 : چکیده هد از پژوهش حاضـــر ،بررســـی ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی و نیز مطالعة تفاوت های جنسیتی در اتخاذ دیدگاه است .تعداد 100نفر دوزبانه و 100نفر یکزبانة متناظر از نظر سن، جنســیت و ســطح اجتماعی) به صــورت داوطلبانه در این پژوهش شــرکت کردند .تشــخیص دوزبانگی یا یک زبانگی افراد با ا ستفاده از برگة خودارزیابی زبان صورت گرفت .برای جمعآوری دادهها ،ترجمة فار سی بخش اتخاذ دیدگاه از پر س شنامة شاخص واکنش بینفردی (Davis, ) 1983شــامل ســؤاالتی از نوع لیکرت با امتیاز مثبت و منفی مورد اســتفاده قرار گرفت .برای مقایســـة اتخاذ دیدگاه گروه یکزبانه و گروه دوزبانه و همچنین ،برای مقایســـة تفاوت های جن سیتی در اتخاذ دیدگاه ،از دو آزمون تی به صورت جداگانه ا ستفاده شد .نتایج ن شان داد که اتخاذ دیدگاه در گروه دوزبانه باالتر از گروه یکزبانه و میان زنان باالتر از مردان است. کلیدواژهها :اتخاذ دیدگاه ،برتری افراد دوزبانه ،برتریهای شناختی ،تفاوتهای جنسیتی، دوزبانگی. * نویسندة مسیول) E-mail:
[email protected] ** E-mail:
[email protected] *** E-mail:
[email protected] علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 358 .1مقدمه دوزبانگی در عرصة بینالملل و همچنین در پژوهش روز در حال گسترش است .بر اساس آمارهای کمیسیون اروپا ،امروزه 56درصد از کل جمعیت جهان دوزبانه یا چندزبانه هستند .تنها در ایران ،به طور تخمینی 33/7 ،میلیون دوزبانه در سراسر کشور زندگی می کنند .بر اساس سرشماری سال 42 ،1383درصد از جمعیت کشور دو زبانه گزارش شدند ) .(Hamidi, 2005در حال حاضر در ایران در مجموع به 14زبان مختلف صحبت میشود ) (C.I.A. Factbook, 2010و این درحالی است که زبان رسمی آموزش در مدارس و نیز زبان رسانهای در کانالهای مختلف صدا و سیمای سراسری ،فارسی است .این مسأله موجب شده افرادی که در منزل به زبانهای دیگری سخن میگویند ،در برههای از زندگی با زبان فارسی برخورد کنند و در نهایت ،فارسی را افزون بر زبان مادری خود فرا بگیرند .تنوع زبانی در ایران لزوم پژوهشهای دوزبانه در ایران را نشان میدهد. پژوهشهای دوزبانگی بهطور گسترده در دنیا در حال رشد است .تاکنون برتری دوزبانهها نسبت به همتایان یکزبانهشان در پژوهشهای متعددی بررسی شده است )Valian, 2015؛ برای مثال ،برتری عملکرد اجرایی ذهنی افراد دوزبانه ) ،(Kovacs & Mehler, 2009تمرکز باالتر ) ،(Bialystok, 1999و مقاومت بیشتر آنها در مقابل بیماری زوال عقل ) (Alladi, et al., 2013در پژوهشهای پیشین گزارش شده است .همچنین ،در پژوهشها به دفعات گزارش شده که افراد دوزبانه سطح اتخاذ دیدگاه باالتری نسبت به افراد یکزبانه دارند Greenberg, & Bellana, & Bialystok, 2013; Hsin & Snow, 2017; Nguyen ) .)Astington, 2014این میزان در میان زنان بیشتر از مردان مشاهده می شود 359 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... Kessler, Cao, O'Shea, & Wong, 2014; Van der Graaff, .)Branje, De Wied, Van Lier, & Meeus, 2014 اکثر پژوهشهای دوزبانگی ،خارج از ایران ،و بخصو در کشورهایی مانند کانادا و امریکا ،که دو زبان رسمی دارند و یا مهاجرپذیر هستند ،انجام میشود .با توجه به پیشینة تاریخی ایران و تنوع قومیتی و زبانی مطلوب در این کشور ،زمینه مساعدی برای پژوهشهای دوزبانگی فراهم است ،اما بر خال انتظار ،نویسندگان مقالة حاضر موفق به یافتن پژوهشی با موضوع اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه در ایران نشدند. پژوهش حاضر بر آن است که ارتباط بین دوزبانگی و اتخاذ دیدگاه را بررسی کند و همچنین درصدد است تفاوت میزان اتخاذ دیدگاه در زنان و مردان را بسنجد. بر این اساس ،پرسشهای پژوهش به صورت زیر مطرح شدند: -1آیا تفاوتی در میزان اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه و یکزبانه وجود داردآ -2آیا بین میزان اتخاذ دیدگاه زنان و مردان تفاوت وجود داردآ .2مرور پیشینهها .1 2دوزبانگی در تاریخچة آموزش زبان ،دوزبانگی تنها مزیّتی در برقراری ارتباط با دیگران بود و حتی در مطالعات شناختی ،گاهی اوقات دوزبانگی دلیلی برای نگرانی والدین محسوب میشد ،چراکه اینگونه تصور میرفت که کودکان دوزبانه گیج شده و نمیتوانند زبان مادری خود را بهخوبی فرا بگیرند ).(Barac & Bialystok, 2011 در سالهای اخیر ،ابعاد تازهتری از مزایای دوزبانگی مورد بررسی قرار گرفته و توسط پژوهشگران به اثبات رسیده است ،مانند داشتن تمرکز باالتر در افراد دوزبانه علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 360 ) ،(Bialystok, 1999برتری آنها در اولویتبندی امور و چندکارگی Poarch ،)&Bialytsok, 2015و همچنین در حل مسأله و تفکر خالق Bialystok, .)1999چنین مزایایی زمینة توجه بیشتر به یادگیری زبان دوم از سن پایینتر تا سطح مهارت باالتر یا دوزبانهشدن را فراهم میآورد. اینکه به چه کسی دوزبانه گفته میشود ،همچنان مورد بحث است .دوزبانگی پایه ،یعنی تسلط کامل و یکاندازه به دو زبان ،پدیدهای نادر است و تنها در دنیای نظری واقعیت دارد .مهارتهای زبانی افراد نسبی هستند و به متغیرهای گوناگونی چون پیشینة افراد ،زمینههای اجتماعی ،و میزان تعامل فرد با دیگران و با زبان بستگی دارند .)Savignon, 2002افزون بر آن ،میزان مهارت در هر زبان در طول زندگی فرد دوزبانه متغیر است و ممکن است با سفر از کشوری به کشور دیگر و یا با قرارگیری در محیط زبانی دیگر تغییر کند؛ بهطور مثال ،چنانچه فرد دوزبانهای که به هر دو زبان فارسی و آذری تسلط دارد ،در محیط فارسیزبان کار کند و با گویشوران این زبان معاشرت بیشتری داشته باشد ،زبان فارسی زبان غالب او خواهد بود و ممکن است مهارت وی در زبان آذری را تحت تأثیر قرار دهد یا آمادگی ذهن او در پردازش این زبان را دستخوش تغییر کند. ازاینرو ،در ادبیات موضوع ،تعاریف مختلفی از دوزبانگی یافت میشود .در تعریف دوزبانگی از بلومفیلد )Bloomfield, 1933میخوانیم که فرد دوزبانه به دو زبان به صورت روان صحبت میکند ،ولی در تعریف گراسجین از دوزبانگی آمده است که فرد دوزبانه کسی است که در حدی به دو زبان اشرا دارد که بتواند نیازهای خود را با استفاده از هر زبان بر طر کند .)Grosjean, 1998از سوی دیگر ،از منظر بایلیستاک ،کودکان میتوانند تنها با یادگیری یک زبان محاوره و یک زبان اشاره ،دوزبانه شوند .)Bialystok, 2003بایلیستاک نسبت به وجود 361 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... مرزی روشن بین مهارت بومی و مهارت در زبان دوم خوش بین نیست ،ازاینرو، چنین اظهار میکند که این عدم شفافیت ،توافق بر سر تعریفی مشخص از بومی- بودن در زبان را دشوار میسازد .از نظر وی ،بهترین تعریف دوزبانگی ،تعریفی است که دو دیدگاه زبانشناسی و عملی را در خود بگنجاند ،بدان معنا که هم شامل درک زبانی مطرح در نظریههای رسمی باشد و هم مهارت های ارتباطی موجود در نظریه- های عملی را شامل شود .)Bialystok, 2003 در توصیف دوزبانگی ،مفتون و شکیبافر )2011 1مهمترین عامل تعیینکننده را میزان دانش فرد نسبت به زبانی که استفاده میکند ،میدانند؛ تعریفی که شامل هر دو بُعد زبانشناسی و عملی مهارت زبان میشود .مکی )2000 2معتقد است که مهارت زبانی در بهترین حالت باید در یک طیف تعریف شود .بنابراین ،میتوان گفت دوزبانگی یک توانایی نسبی است که با گذر زمان تغییر میکند و بهتر است به کمک یک طیف اندازهگیری شود. .2 2اتخاذ دیدگاه اتخاذ دیدگاه از تواناییهای شناختی مهم در روانشناسی شناختی و رشدی است. وندرگرا 3و همکارانش )2014اتخاذ دیدگاه ،که به آن همدلی شناختی نیز گفته )881تعریف میکنند و آن میشود را «آگاهی و درک احساسات فردی دیگر» را در مقابل همدلی عاطفی قرار میدهند و از آن به تجربة احساسات به همراه حس نگرانی و یا حتی تأسف برای دیگری یاد میکنند. 1 . Maftoon & Shakibafar 2 . Mackey 3 . Van der Graaff علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 362 یکی از نظریههای اساسی که به طبقهبندی اتخاذ دیدگاه میپردازد ،نظریة ذهن 2 است که بیشتر توسط بارن کوهن )1995 1به آن پرداخته شده است .اشلینگر )2009: 435دربارة این نظریه میگوید« :نظریة ذهنی به توانایی فرد در استنتاج آنچه دیگران به آن میاندیشند یا احساس میکنند ،میپردازد و هدفش پیشبینی این موضوع است که دیگران در رویارویی با موقعیتهای خا ممکن است چه عملی انجام دهند» و فقدان آن را کوری ذهنی مینامد .نظریة ذهن ،پنج سطح برای اتخاذ دیدگاه قائل است: سطح اول ،اتخاذ دیدگاه بصری :فرد بداند که دیگران میتوانند بهصورتی متفاوت ببینند؛ سطح دوم ،اتخاذ دیدگاه بصری پیچیده :فرد بداند که دیگران میتوانند هر آنچه را که او میبیند بهصورتی متفاوت ببینند؛ سطح سوم ،دیدن منتهی به دانستن میشود؛ سطح چهارم ،باور درست :پیشبینی رفتار فرد دیگر بر اساس دانشی که میدانیم دارد؛ سطح پنجم ،باور نادرست :پیشبینی رفتار فرد دیگر بر اساس دانش اشتباهی که میدانیم دارد. نظریة ذهن به دلیل ناتوانی در تبیین فرایندهای شـــناختی الزم برای اتخاذ دیدگاه ،مورد انتقاد قرارگرفته اســت .نظریهای بروزتر که برای دســتهبندی اتخاذ دیدگاه بهکار گرفته می شود ،نظریة چارچوب ارتباطی است (Barnes-Holmes, ) .et al., 2001برا ساس این نظریه ،پا سخ منطقی کاربردی قراردادی در پس هر پدیدة بنیادی نهفته اســت که متشــکل از شــناخت و زبان انســان اســت ،مانند نامگذاری ،نقل داســتان ،شــوخی ،اســتعاره و اتخاذ دیدگاه .پژوهشــگران نظریة چارچوب ارت باطی ،الگوهای پاســـخ منطقی کاربردی قراردادی را چارچوب های 1 . Baron-Cohen 2 . Schlinger 363 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... ارتباطی مینامند و سه ویژگی ا صلی برای آن ها قائل ه ستند -1 :ا ستلزام متقابل که رابطة بین دو کنشــگر یا دو اتفاق را توصــیف میکند؛ -2اســتلزام ترکیبی که مربوط به سه کنشگر یا بیشتر است؛ -3دگرگونی عملکرد کنشگرها که به ویژگی رفتاری گفته میشـــود که برای روابط کنشـــگرها ،محتوای روانشـــناختی فراهم میکند .در رابطه با اتخاذ دیدگاه ،این نظریه ســـه قالب ارتباطی را شـــناســـایی میکند :من و تو ،اینجا و آنجا ،اینک و آنگاه ).(Barnes-Holmes, et al., 2001 بین نظریة ذهن و نظریة چارچوب ارتباطی ،همپوشانیهایی نیز وجود دارد؛ بهطور مثال ،هنگامی که فرد میتواند جسمی را از موقعیت متفاوتی از فرد دیگر، به گونهای دیگر ببیند ،آنطورکه در سطح نظریة ذهن به آن اشاره شده است ،رفتار آن شخص با چارچوب اینجا و آنجای نظریة چهارچوب ارتباطی منطبق است. فالول1و همکارانش )1981اتخاذ دیدگاه را به دو زیر مجموعه تقسیم میکنند. از نظر آنان ،سطح یک مربوط است به آن چه فرد مقابل میتواند درک کند، درحالیکه سطح دوم بهدنبال فهم دیدگاه فرد مقابل و درک او از دنیاست. .3 2جنسیت در دوزبانگی در روانشناسی ،تفاوت جنسیت در دو سطح مطرح میشود :سطح اول اشاره به تمایزات جنسی با ریشة زیستشناختی و تمایالت بیولوژیکی دارد .سطح دوم به تمایزات جنسیتی با ریشة فرهنگی ـ هنری اشاره میکند ).(Mazaheri, 2004 اگر سخنگویان مختلف افکار متفاوت داشته باشند ،این سؤال پیش میآید که کسانی که بیش از یک زبان دارند چگونه میتوانند ،فکر کنند .زمانی که زبان مربوط 1 . Flavell علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 364 به یک هویت است و هویت با توجه به جنسیت ،شکل و فکر متفاوتی را دنبال میکند ،اهمیت دوزبانگی بارزتر و شکل و ظاهری پیچیدهتر به خود میگیرد و باید در مسأله دوزبانگی تأثیر تفکرات ادراکی در جنسیتهای متفاوت را مد نظر قرار داد .)Green, 1998, Odlin, 2003, Pavelenko, 2005 در ارتباط با مســـأله تفاوتهای مردان و زنان میتوان با قاطعیت بیان کرد که پژوهشهایی که در دهه اخیر انجام شده نشان میدهد که تفاوتهای قابلتوجهی بین ظرف یت های هوش در پد یدة دوز بانگی بین ز نان و مردان وجود دارد .مثالً ســوچینگ ،)2009 1در پژوهش ـی درباره ارزیابی هوش چندگانة جمعی از معلمان زن و مرد در تایوان ،نشــان داد که زنان در هوش زبانی نســبت به مردان ارجحیت دار ند و از توا نایی بیشـــتری در این زمی نه برخوردار ند .میرده قان و هم کارانش )1390در پژوهشــی بر عملکرد دوزبانههای آذری ــــ ـ فارســی با یکزبانههای فار سیزبان در درک ضربالمثلها ن شان داد که جن سیت در این زمینه تأثیر دارد و زنان از کارایی باالتری نسبت به مردان برخوردارند. در قرن بیستم ،عموم دانشمندان بر این باور بودند که ازلحاظ جنسیت تفاوتی در بین زنان و مردان در هوش عمومی آنها وجود ندارد ،اما این اجماع دیدگاه توسط لین )1994 2مورد بررسی قرار گرفت .او با ارائه پژوهشهایی در این زمینه ،متوجه تغییراتی در زمینة ادراکی و هوشی مردان و زنان شد .بهاینترتیب ،دوزبانهها دارای خزانة وسیعتر زبانشناختی ،انعطا پذیری شناختی و راهبردهای پردازشی بیشتری 1 . Su-Ching 2 . Lynn 365 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... نسبت به تکزبانهها بودند و همچنین در یادگیری زبان ،زنان نسبت به مردان توانمندتر بودند .)Cenoz, 2003 .4 2شاخص اندازهگیری واکنش پذیری بین فردی)(IRI1 همدلی ،یعنی همان واکنشپذیری عاطفی ما نسبت به تجارب دیگران Chopik, )et al., 2017و اتخاذ دیدگاه ،در روانشناسی دو اصطالح با تعاریف بسیار نزدیک بودند و در بسیاری از مطالعات به یکدیگر ارتباط داده میشدند بهطور مثال، .)Penner, et al., 1997; Trad, 1986در این مطالعات ،از اتخاذ دیدگاه به- عنوان همدلی شناختی یاد شده و در مقابل همدلی عاطفی قرار گرفته است ،اما در دهة 80میالدی ،دیویس )1983 2بین دو مفهوم اتخاذ دیدگاه و همدلی شناختی تمایز قائل شد و توضیح داد که اتخاذ دیدگاه یکی از ابعاد همدلی است .او همدلی را دارای چهار بُعدِ همدلی خیالی ،نگرانی همدالنه ،پریشانی شخصی ،و اتخاذ دیدگاه میداند .درپی آن ،دیویس درصدد برآمد که تفاوتهای فردی در این چهار بعد را اندازهگیری کند و درنتیجه ،شاخص اندازهگیری واکنشپذیری بین فردی )(IRI را بهوجود آورد .از آن زمان ،این شاخص بهطور گسترده در پژوهشهایی از کشورهای مختلف در سراسر جهان استفاده شده است؛ بهعنوان نمونه ،میتوان به پژوهشهای آلترمن 3و همکاران ،)2003ژیلت 4و همکاران )2013و فرناندز 5و 1 . Interpersonal Reactivity Index 2 . Davis 3 . Alterman 4 . Gilet 5 . Fernández علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 366 1 همکاران )2011اشاره کرد .در پژوهشی که در مقیاس بزرگ انجام شد ،چوپیک و همکارانش )2017تنوع فرهنگی در همدلی را در نمونهای به بزرگی 104365 فرد بزرگسال از 63کشور مختلف مورد مطالعه قرار دادند .آنها به این نتیجه رسیدند که کشورهایی که همدلی باالتری دارند ،دارای سطوح باالتری از کلگرایی، وجدانگرایی ،توافقداشتن ،عزت نفس ،رفاه ذهنی 2،بروز عاطفی و رفتار مشروع نیز هستند. .5-2هزینة اتخاذ دیدگاه مروری بر ادبیات پیشین در زمینه ی اتخاذ دیدگاه ،تنها بیانگر محاسن آن نیست، بلکه با مشکالتی نیز همراه است .منکزک ،دلونگیس و چن )2016 3معتقدند میزان زیاد همدلی منجر به واکنشپذیری فیزیولوژیکی میشود .آنها چنین توضیح می- دهند که هنگامی که فرد بهطور مداوم در حال همدلی است ،باید دیدگاهها و رفتار شخصی خود را به صورت غیرواکنشی نمود دهد و چنین سرکوب عاطفیای بهنتیجة عکس میانجامد و به شکل پاسخ های فیزیولوژیکی به عوامل استرسزا نمود می- کند. در پژوهشی دیگر ،ترانت 4و همکاران )2012نسبت به تأثیرات منفی اتخاذ دیدگاه بیش از حد هشدار میدهند .این پژوهشگران توضیح میدهند که در مواردی که فرد به میزان زیاد با افراد دیگر گروه همدردی می کند ،این اتخاذ دیدگاه باال میتواند منجر به کلیشهانگاری افراد خارج از گروه شود .بر این اساس ،چنین مراتبی 1 . Chopik 2 Subjective well-being 3 . Manczak, DeLongis & Chen 4 . Tarrant 367 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... ممکن است باعث شکلگیری قضاوتهای منفی این فرد در مورد افراد خارج از گروه شده و در نهایت ،به روابط بینگروهی آسیب بزند. .6 2پیشینه پژوهش در مورد اتخاذ دیدگاه ،دوزبانگی و جنسیت اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه و یکزبانه در پژوهشهای پیشین نیز مورد مطالعه قرار گرفته است .انگوین و استینگتن )2014 1تعداد 24نفر یکزبانه و 24نفر دوزبانه را مورد مطالعه قرار دادند و درحالیکه سن و پیشزمینة اجتماعی را ثابت نگه داشته بودند ،به مقایسه نمرات «باور نادرست» آنها با یکدیگر پرداختند .همان طور که در بخش پیشینة پژوهش گفته شد ،بر اساس طبقهبندی انجامشده توسط نظریة ذهن ،باور نادرست ،سطح پنجم از اتخاذ دیدگاه است .نتایج این پژوهش نشان داد افراد دوزبانه از سطح باالتری ار اتخاذ دیدگاه برخوردارند ،اما فقط هنگامی که مهارت آنها در زبان دوم ثابت نگه داشته شود .دلیل دستیابی به چنین نتایجی واضح است ،چراکه آزمون های باور نادرست نیاز به مهارت زبانی باالیی دارند و این مسأله میتوانسته در پژوهش نامبرده عاملی تعیینکننده باشد. پژوهشی دیگر توسط گرینبرگ ،بالنا و بایلیستاک )2013 2به مقایسة اتخاذ دیدگاه فضایی در افراد دوزبانه و یکزبانهای که از نظر هوش سیال و توانایی کالمی یکسان بودند ،پرداخت .در توضیح نتایج که به نفع افراد دوزبانه بود ،پژوهشگران بهوجود هماهنگی بین عملکرد اجرایی ذهنی با اتخاذ دیدگاه اشاره کردند و چنین نتیجهگیری کردند که چون عملکرد اجرایی ذهنی در افراد دوزبانه باالتر است، دارای اتخاذ دیدگاه بهتری هستند. 1 . Nguyen & Astington 2 . Greenberg, Bellana & Bialystok علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 368 اتخاذ دیدگاه اجتماعی افراد دوزبانه و یکزبانه نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش هسین و اسنو )2017 1بر دانشآموزان دوزبانه از گروههای اقلیت زبانی و دانشآموزان یکزبانة انگلیسی زبان در آمریکا نشان میدهد که با وجود اینکه دانشآموزان دوزبانه ،مهارت باالیی در انگلیسی بهعنوان زبان دوم نداشتند، در نگارش انشاء استداللی انگلیسی نسبت به همساالن یکزبانة امریکایی ،دارای اتخاذ دیدگاه باالتری بودند. در بررسی نقش جنسیت در مطالعات اتخاذ دیدگاه ،به یافتههای درخور توجهی برمیخوریم .وندرگرا و همکارانش )2014تعداد 497نوجوان را طی شش دوره مورد مطالعه قرار دادند .از این نوجوانان خواسته شد تا سطح اتخاذ دیدگاه خود را با استفاده از یک پرسشنامه گزارش کنند .با گذشت هر دوره از سنین نوجوانی، نتایج اتخاذ دیدگاه باالتری بهدست آمد ،اما سطح اتخاذ دیدگاه در دختران از نظر آماری بهطور معناداری باالتر از اتخاذ دیدگاه در پسران بود .در توضیح این یافته، پژوهشگران چنین اظهار کردند که این نتایج ممکن است به دلیل افزایش سطح هورمون تستوسترون در پسران به دلیل نزدیکی به سن بلوغ جنسی باشد .در پژوهش دیگری نیز به برتری میزان اتخاذ دیدگاه در زنان از فرهنگهای مختلف اشاره شده است و این در حالی است که سرعت عمل مردان در انجام آزمونهای اتخاذ دیدگاه نسبت به زنان باالتر است ).(Kessler, et al., 2014 .7 2پیشینه پژوهش در مورد اتخاذ دیدگاه و دوزبانگی در ایران گرچه نویسندگان اثر حاضر موفق به یافتن پژوهشی که مشخص ًا به مقایسة اتخاذ دیدگاه در افراد دوزبانه و یکزبانه پرداخته با شد ،ن شدند ،اما پژوهشهایی مرتبط 1 . Hsin & Snow 369 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... با این مباحث در د سترس قرار دارند .نزدیکترین پژوهش به پی شینة مورد بحث، اثری است از بحری و بحری )1396که در مطالعهای مقایسهای به بررسی تفاوت نظریة ذهن در افراد دوزبانه و یکزبانه پرداختند .این پژوهشـــگران ،دانشـــجویان دختر فارسی زبان و دانشجویان دختر فارسی ــــ آذریزبان همتا با آنها را مطالعه نموده و دریافتند که نظریه ذهن در افراد دوزبانه و یکزبانه تفاوت معناداری دارد، و در افراد دوزبانه باالتر گزارش شـــده اســـت .آنان چنین نتیجهگیری کردند که دوزبانگی باعث بهبود عملکرد مغز در نظریة ذهن میشود. در پژوهشی دیگر که فارغ از متغیر زبان به مطالعة اتخاذ دیدگاه ،و یا به گفتة پژوهشگران آن مطالعه ،دیدگاهگیری ،پرداخته است ،جوکار ،سامانی و فوالدچنگ )2000تعداد 70نفر کودک دختر و پسر در دورة پیشدبستانی را به صورت انفرادی با سه نوع تکلیف مختلف اتخاذ دیدگاه که شامل تکالیف خانة عروسکها، مهرهها و آب نبات بود) ،مورد بررسی قرار دادند .نتایج پژوهش مورد بحث حاکی از آن بود که تفاوت در اتخاذ دیدگاه به نوع تکلیف وابسته بوده و هر چه تکالیف با تجربیات روزمرة کودک همسوتر باشد ،احتمال اتخاذ دیدگاه دیگران توسط کودک بیشتر است. محمدی و امیری )1395تعداد 192دانشآموز دبستانی در شهر اصفهان را به دو دسته ی زورگو و قربانی تقسیم کردند و پرسشنامهی همدلی برایانت )1982را بر این جامعة آماری اعمال نمودند .به گفتة این پژوهشگران ،نتایج آزمونهای تی گزارششده نشان داد که میزان همدلی در این دو گروه تفاوت معناداری ندارد ،اما تفاوت در اتخاذ دیدگاه آنها معنادار است .آنان توصیه کردند که به منظور بهبود علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 370 روابط بینفردی ،باید اتخاذ دیدگاه و همدلی بهعنوان مهارتهای اساسی در آموزش رسمی و اصول فرزندپروری قرار گیرند. در پژوهشهای متمرکز بر جامعة آماری بزرگسال ،به مواردی چون پژوهش یعقوبی و محمدزاده )1395برمیخوریم .این پژوهشگران به بررسی تأثیر آموزش دیدگاهگیری اجتماعی بر سبکهای حل تعارض زوجین پرداختند .نمونه آماری شامل 60زوج در دو گروه 30نفره گروه آزمایش و گروه گواه) بودند و تنها گروه آزمایش ،در 10جلسه ،تحت آموزش اتخاذ دیدگاه قرار گرفتند .با مقایسة نتایج ارزشیابی سبکهای حل تعارض دو گروه ،قبل و بعد از جلسات آموزشی گروه آزمایش و همچنین ،یک ماه پس از اتمام جلسات آموزشی ،نشان داده شد که آموزش اتخاذ دیدگاه باعث افزایش معنادار نمرة سبکهای حل تعارض زوجین شده و این تغییر با گذر زمان ماندگار است. از سوی دیگر ،پژوهشهایی که بر متغیر دوزبانگی تأکید دارند ،بیشتر به بررسی دیگر ویژگیهای شناختی افراد دوزبانه ،مانند کارکردهای اجرایی ،حافظة فعال و پردازش ذهنی پرداختهاند و تأکید کمتری بر جنبة اتخاذ دیدگاه این جامعة آماری داشتند؛ به طور نمونه ،گلستانی فرد ،نیکوگفتار و شمس اسفندآباد )1395اقدام به مقایسة کارکردهای اجرایی و حافظة 120دانش آموز دختر و پسر 7تا 12سالة دوزبانه و یکزبانه نمودند .نتایج نشان داد که کارکردهای اجرایی سازماندهی و برنامهریزی و انعطا پذیری دانشآموزان یکزبانه و دوزبانه تفاوت معناداری را داراست ،درحالیکه در حافظة فعال و منفعل بین این دو گروه تفاوت معناداری مشاهده نشده است .افزون بر آن ،دو گروه تفاوتهای جنسیتی چندانی نداشتند، بهجز یک مورد ،که کارکرد اجرایی انعطا پذیری دختران یکزبانه بود که نتایج باالتری را از پسران نشان داد. 371 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... 1 شفیعآبادی ،محمدیفر و رضایی ،)1396با استفاده از آزمون های ان بک حافظة فعال افراد دوزبانة فارسی ـ آذری و یکزبانهی فارسی را مقایسه کردند .نتایج نشاندهندة تفاوت معنادار بین دو گروه بود و بیانگر این که تأثیر دوزبانگی بر عملکرد حافظهی فعال مثبت است .همچنین ،گزارش شد که عملکرد شرکت- کنندگان پسر در تکالیف حافظة فعال غیرکالمی بهتر از دختران است. واعظی ،ذوالفقاریاردچی و رحیمی )1391با اعمال آزمون وکسلر بر 25کودک دبستانی 8تا 10سال دوزبانه و تکزبانه به این نتیجه رسیدند که عملکرد ذهنی و هوش افراد دوزبانه و یکزبانه تفاوت معناداری ندارد و ازاینرو دوزبانگی منتهی به عملکرد ذهنی باالتر نمی شود. .8 2اندازهگیری اتخاذ دیدگاه در پژوهش حا ضر ،برای اندازه گیری اتخاذ دیدگاه از بخش اتخاذ دیدگاه شاخص اندازهگیری واکنش پذیری بینفردی دیویس )1983 2اســـتفاده شـــد .این بخش شامل شش پر سش ا ست که تعداد چهار پر سش دارای امتیاز مثبت و تعداد دو پر سش دارای امتیاز منفی ه ستند .امتیازات بین صفر و چهار ا ست و باالترین و پایینترین امتیازات کلی به ترتیب 16و -8امتیاز است. .9 2خودارزیابی سطح دوزبانگی نظر به اینکه در نتایجی که از آزمونهای زبان به دست میآید ،مهارت تستزنی و یا مهارت شرکت در آزمون نیز دخالت دارد ،در پژوهش حاضر ،برای ارزیابی سطح زبان شرکتکنندگان از برگة خودارزیابی استفاده شد .این برگه شامل سؤاالتی 1 . n-back 2 . Davis علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 372 دربارة تعداد زبانهایی که شرکتکنندگان میدانستند ،میزان برخورد روزانة آن ها با هر زبان به درصد) ،مدت زمان آشنایی آنها با هر زبان به سال) ،محیطی که زبان در آن آموخته شده و تمرین شده بود ،و سن شروع هر زبان بود .برای کنترل تأثیر عامل ذهنی فردی 1یک دستورالعمل امتیازدهی 2به برگة خودارزیابی اضافه شد .همچنین ،از طریق مصاحبة فردی با شرکتکنندگان ،پژوهشگران اطمینان حاصل نمودند که آنان به ارزش واقعی نمراتی که به خود میدادند ،واقف بودند .در مقیاس از صفر تا ،10کسانی که صرفاً به زبان دوم خود نمرة باالتر از 8داده بودند، دوزبانه در نظر گرفته شدند و افرادی که به خود نمره کمتر از 4داده بودند، یکزبانه تشخیص داده شدند .افرادی که به خود بین 4تا 8نمره داده بودند ،در نمونة مطالعاتی این پژوهش محسوب نشدند. .3روششناسی نمونة آماری پژوهش حاضر تعداد 200نفر بزرگسال است که با روش غیرتصادفی گلوله برفی انتخاب شدهاند .در ابتدا ،با استفاده از برگة خودارزیابی 100 ،فرد دوزبانه انتخاب شدهاند و سپس ،با 100فرد یکزبانه که از نظر سن ،جنسیت و سطح تحصیالت با آنها همتا بودهاند ،جور شدهاند .میانگین سن شروع دوزبانگی در افراد دوزبانة این پژوهش 4/90است که داللت بر حضور گروهی افراد دوزبانه دارد که از سن کم زبان دوم را شروع کردهاند .این افراد دارای پیشینههای زبانی گوناگونی بودهاند 39 :نفر دوزبانة ارمنی ـ فارسی 34 ،نفر دوزبانة آذری ـ فارسی 25 ،نفر دوزبانة کردی ـ فارسی ،یک نفر دوزبانة انگلیسی ـ فارسی و یک نفر دوزبانة ترکمن ـ فارسی .زبان مادری همة یکزبانهها فارسی بوده و به زبان دیگری تسلط نداشتهاند. 1 . subjectivity 2 . rubric 373 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... نمونه شامل 74زن 37نفر یکزبانه و 37نفر دوزبانه) و 126مرد 63نفر یکزبانه و 63نفر دوزبانه) بوده است .طیف سنی هر دو گروه افراد دوزبانه و یکزبانه نزدیک به یکدیگر بوده است .میانگین سنی برای یکزبانهها 35/08سال با انحرا معیار 13/03و برای دوزبانه ها میانگین سنی 34/94با انحرا معیار 12/66بوده است. سطح اجتماعی شرکتکنندگان از طریق پی شینة تح صیلی آنها اندازهگیری شـــده اســـت .بهاین منظور ،به هر دورة تحصـــیلی بهطور قراردادی امتیازی تعلق گرف ته اســـت؛ به طور م ثال ،به مدرک تحصـــیلی دیپلم امت یاز 1و به مدرک دان شگاهی دکتری امتیاز 5اخت صا یافته ا ست .چنانچه شرکتکنندگان درحال تح صیل برای اخذ مدرک تح صیلی باالتر بودند ،میزان 0/5امتیاز بی شتر از مدرک تحصــیلی فعلی خود امتیاز گرفتهاند؛ مثالً دانشــجوی کارشــناســی ارشــد امتیاز تحصــیلی 3/5را بهعنوان امتیاز ســطح اجتماعی خود اخذ کرده اســت .میانگین ســطح اجتماعی یکزبانهها 2/70با انحرا معیار 1/18و برای دوزبانه ها 2/72با انحرا معیار 1/22بوده است. .4تحلیل دادهها اولین پرسش این پژوهش مربوط به بررسی تفاوت نمرات اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه و یکزبانة نمونه مورد مطالعه است .برای پاسخ به این پرسش ،از آزمون تی استفاده شده است .جدول 1نتایج حاصل را نشان میدهد .همانگونه که در جدول مشخص است ،نمرات اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه دارای میانگین = 10/54و انحرا معیار = 2/92و افراد یکزبانه دارای میانگین = 9/07و انحرا معیار = 4/45هستند. میزان تی بدستآمده 2/75در سطح معناداری 0/05از نظر آماری تفاوت معناداری را نشان میدهد .بزرگی این تفاوت در میانگین نمرات تفاوت میانگینها = ،1/47 95%سی آی 2/52 :تا )4/17نسبتاً کم است مجذور اتا= .)0/03 علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 374 جدول ( :)1آزمون تی با نمونه های مستقل برای اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه و یکزبانه انحرا اختال Sig df t Sig F معیار میانگین (2- )tailed 0/533 1/470 0/006 98 2/757 0/001 1/719 با فرض واریانس یکسان 0/533 1/470 0/006 70/876 2/757 با فرض واریانس غیر یکسان پرسش دوم این پژوهش در مورد تفاوت نمرات اتخاذ دیدگاه زنان و مردان در نمونه آماری یادشده است .برای پاسخ به این پرسش نیز از آزمون تی استفاده شد که نتایج در جدول شماره 2منعکس شدهاند. جدول( :)2آزمون تی با نمونههای مستقل برای اتخاذ دیدگاه زنان و مردان انحرا اختال Sig df t Sig F معیار میانگین (2- )tailed 0/536 2/433 0/000 98 0/543 0/849 0/036 با فرض واریانس یکسان 0/528 2/433 0/000 60/025 0/610 با فرض واریانس غیر یکسان 375 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... در ادامه ،برای بررسی رابطه بین سطح تحصیالت و نمرات اتخاذ دیدگاه نمونه مورد مطالعه از آزمون پیرسون استفاده شده است .نتیجه نشان داد که بین دو متغیر ،رابطة مثبت و معنادار وجود دارد .)r = .27, n = 200,p < .001نتایج در جدول 3قابل رؤیت است. جدول ( :)3همبستگی بین اتخاذ دیدگاه و سطح تحصیالت سطح تحصیالت اتخاذ دیدگاه **0/279 1 همبستگی پیرسون اتخاذ دیدگاه 0/000 )Sig (2-tailed 200 200 فراوانی 1 **0/279 همبستگی پیرسون سطح تحصیالت 0/000 )Sig (2-tailed 200 200 فراوانی همبستگی در سطح 0/01معنادار است دو طرفه). .5نتیجهگیری بر اساس تفاوتهای معناداری که بین اتخاذ دیدگاه افراد دوزبانه و یکزبانه مالحظه شد ،میتوان نتیجه گرفت که دوزبانگی و اتخاذ دیدگاه رابطهای مثبت و معنادار دارند .این روند در پژوهشهای دیگر نیز مشاهده شده است و با آنها در یک راستا است & Greenberg, et al., 2013; Hsin & Snow, 2017; Nguyen .)Astington, 2014بعضی از نظریهپردازان ،سطح باالی اتخاذ دیدگاه توسط افراد دوزبانه را مربوط به عملکرد ذهنی عالی آنها میدانند و معتقدند که با توجه علم زبان؛ سال ،6شمارة ،10پاییز و زمستان 1398 376 به اینکه فرد دوزبانه در هر لحظه ملزم است ،بین دو زبان انتخاب کند ،عملکرد ذهنی وی همواره درگیر بوده و به دلیل تمرین بیشتر تقویت میشود و همین مسأله به پیشرفت اتخاذ دیدگاه فرد دوزبانه کمک میکند ) .(Bialystok, 2001این درحالیست که برخی دیگر معتقدند برتری شناختی مشاهدهشده در افراد دوزبانه به دلیل کارکرد بهتر حافظة فعال آنهاست ،چراکه این حافظة فعال است که برای دسترسی به حافظة بلندمدت و بازیابی کلمات از دو منبع گنجینة واژگان مدام درگیر است ).(Nguyen & Astington, 2014 افزون بر آن ،زنان ن سبت به مردان نمرات اتخاذ دیدگاه باالتری ک سب کردند و این نشــانگر برتری زنان نســبت به مردان در اتخاذ دیدگاه اســت .این یافته نتایج پژوهش وندرگرا و همکارانش )2014را تأیید میکند .از نظر آنان ،این یافته ریشه در تأثیرات فرهنگی کلیشههای مردانه دارد که پسران را تشویق میکنند که به نظر قویتر و غیرعاطفیتر برســند .شــایان ذکر اســت که در مطالعه کســلر و همکاران ) (Kessler, et al., 2014برتری زنان نســـبت به مردان در ات خاذ دیدگاه در فرهنگهای مختلف نیز مشــاهده شــده اســت .این در حالی اســت که پژوهشها نشـــان دادهاند همواره میزان باالتر از اتخاذ دیدگاه ،مطلوب نیســـت و ممکن اســت آســیبهایی به همراه داشــته باشــد Manczak, et al., 2016؛ .)Tarrant, et al., 2012آنچه اکنون مطرح اســـت این اســـت که با توجه به تأثیرات مثبت اتخاذ دیدگاه و عواقب ناخواســـتة آن در ســـطح باالی این ویژگی، میزان مطلوب اتخاذ دیدگاه در هر فرد چقدر اســت .امید اســت پژوهشهای آتی بتوانند پاسخی برای این پرسش پیدا کنند. آخرین مرحله از تحلیل دادهها نشان داد که نظام آموزش عالی در ارتقای سطح اتخاذ دیدگاه موفق بوده ا ست ،چراکه با افزایش سطح تح صیالت شاهد افزایش ســـطح ات خاذ د ید گاه بودیم .پژوهش های دیگر در زمی نة دوز بانگی نیز بعضـــی 377 ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی /...مژگان رشتچی و ... برتریهای شــناختی افراد دوزبانه را مرتبط با ســطح تحصــیالت و طبقة اجتماعی دان ستهاند ) .(Calvo & Bialystok, 2014شایان ذکر ا ست که در پژوهش یادشده ،برتری شناختی دوزبانهها نسبت به یکزبانهها در هر دو گروه تحصیلکرده و با تح صیالت پایین م شاهده شده ،اما تح صیالت باالتر به افزایش سطح ویژگی شناختی مورد مطالعه ،که در پژوهش حاضر اتخاذ دیدگاه است ،کمک میکند. منابع بحری ،مریم ،و بحری ،مائده « .)1396( .نقش انعطا پذیری شـــناختی در پیشبینی عملکرد مهاری قطعه پی شانی مغز افراد دوزبانه» .نخ ستین کنگره ملی دان شجویی پژوهشهای نوین در روانشناسی شناختی .دانشگاه گیالن ،دانشکده علوم و ادبیات انگلیسی. جوکار ،بهرام؛ ســـامانی ،ســـیامک و فوالدچنگ ،محبوبه« .)2000 .دیدگاهگیری در کودکان پیشدبســتانی :بررســی مقایســه درونفردی و بینفردی» .مجلة روان شنا سی و علوم تربیتی.160-137 :2/5 . شفیعآبادی ،الهه؛ محمدیفر ،محمدعلی و ر ضایی ،علیمحمد« .)1396 .مقای سة حافظة فعال افراد دوزبانه و تکزبانه و تفاوت جنسیتی» .تازههای علوم شناختی30 :)2 19 .ـ.42 گلستانی فرد ،مونا؛ نیکوگفتار ،منصوره و شمس اسفندآباد ،حسن .)1395 .مقایسه کارکردهای اجرایی و حافظه دانشآموزان دوزبانه و یکزبانه .دوف صلنامه علمی-پژوه شی شناخت اجتماعی.50-65 ،)9 5 ، محمدی ،زهرا و امیری ،شـــعله« .)1395 .مقایســـه دیدگاهگیری عاطفی و میزان همدلی در دانشآموزان زورگو و قربانی زورگویی» .فصلنامه سالمت روانی کودک19 :)1 3 .ـ.27 میردهقان ،میهنناز؛ نجاتی ،وحید و داوودی ،ایلناز« .)1391 .درک ضربالمثلهای فار سی در نوجوانان یک زبانه و دوزبانه :تحلیل مقایســـه ای عملکرد بر پایه مدل اقناع محدودیت». پژوهشهای زبان و ادبیات تطبیقی193 :3/3 .ـ .216 واعظی ،شـــهین؛ ذوالف قاری اردچی ،فاط مه و رحیمی ،ابراهیم« .)1391 .پردازش ذهنی در کودکان دوزبانه و تکزبانه» .تفکر و کودک119 :1/3 .ـ.134 1398 پاییز و زمستان،10 شمارة،6 علم زبان؛ سال 378 «اثر آموزش دیدگاهگیری اجتماعی بر سبکهای.)1395 . سروه، ابوالقاسم و محمدزاده،یعقوبی .131ـ103 :28/7 . فصلنامة فرهنگ مشاوره و روان درمانی.»حل تعارض زوجین Alladi, S. et al. (2013). "Bilingualism delays age at onset of dementia, independent of education and immigration status". American Academy of Neurology. 81(22). 1938-44. Alterman, A. I., P. A. McDermott, J. S.Cacciola & M. J. Rutherford. (2003). "Latent structure of the Davis Interpersonal Reactivity Index in methadone maintenance patients". Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment. 25(4). 257-265. Bak, T. H., J. J. Nissan, M. M. Allerhand & I. J. Deary. (2014). "Does bilingualism influence cognitive aging?". Annals of Neurology. 75(6). 959-963. Barac, R. & E. Bialystok. (2011). "Cognitive development of bilingual children". Language Teaching, 44. 36-54. Barnes-Holmes, Y., D. Barnes-Holmes & V. Cullinan. (2001). "Education". In D. Hayes, D. Barnes-Holmes & B. Roche (eds). Relational frame theory: A post-Skinnerian account of human language and cognition. New York: Plenum Press. 181-196. Barnes-Holmes, Y., L. McHugh, & D. Barnes-Holmes. (2004). "Perspective taking and theory of mind: A relational frame account". The Behavior Analyst Today. 5(1). 15-25. Baron-Cohen, S. (1995). Mindblindness: An essay on autism and theory of mind. Cambridge, MA: Bradford Books, MIT Press. Bialystok, E. (1999). "Cognitive complexity and attentional control in the bilingual mind". Child Development. 70(3). 636–644. Bialystok, E. (2001). Bilingualism in development: Language, literacy, and cognition. New York, N.Y.: Cambridge University Press. Bialystok, E. (2003). Bilingualism in development: Language, literacy and cognition. New York, NY: Cambridge University Press. Bialystok, E., 2006. "Bilingualism at school: Effect on the acquisition of literacy". In P. McCardle & E. Hoff (eds). Child bilingualism: Bilingualism at school: Effect on the school age. Clevedon, Buffalo, Toronto: Multilingual Matters.107-124. Bloomfield, L. (1933). Language. New York, NY: Holt. C.I.A. Factbook. (2010). The world factbook. s.l.:https://www. cia. gov/library/publications/the-world-factbook.. 379 ... مژگان رشتچی و/... ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی Calvo, A. & E. Bialystok. (2014). "Independent effects of bilingualism and socioeconomic status on language ability and executive functioning". Cognition. 130(3). 278-288. Cenoz, J. (2003). "The successive effect of bilingualism on third language acquisition: A review". International Journal of Bilingualism 7. 71-87. Chopik, W. J., E. O’Brien, & S. H. Konrath. (2017). "Differences in empathic concern and perspective taking across 63 countries". Journal of Cross- Cultural Psychology. 48(1). 23-38. Davis, M. H. (1983). "Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach". Journal of Personality and Social Psychology. 44(1). 113-126. Fernández, A. M., M. Dufey, & U. Kramp. (2011). "Testing the psychometric properties of the Interpersonal Reactivity Index (IRI) in Chile". European Journal of Psychological Assessment. 27(3). 179-185. Flavell, J. H., B. A. Everett, K. Croft & E. R. Flavell. (1981). "Young children's knowledge about visual-perception: Further evidence for the level1 - level2 distinction". Developmental Psychology. 17. 99-103. Gaither, S. E., J. D. Remedios, D. T. Sanchez & S. R. Sommers. (2015). "Thinking outside the box: Multiple identity mind-sets affect creative problem solving". Social Psychological and Personality Science. 6(5). 596-603. Gilet, A. L. et al. (2013). "Assessing dispositional empathy in adults: A French validation of the Interpersonal Reactivity Index (IRI)". Canadian Journal of Behavioural Science/Revue canadienne des sciences du comportement. 45(1). 42-48. Green, D. W. (1998). "Bilingualism and thought". PsychologicaBelgica. 38. 253-278. Greenberg, A., B. Bellana & E. Bialystok. (2013). "Perspective-taking ability in bilingual children: Extending advantages in executive control to spatial reasoning". Cognitive Development. 28(1). 41-50. Grosjean, F. (1998). "Studying bilinguals: Methodological and conceptual issues". Bilingualism: Language and Cognition. 1(2). 131-149. Hamidi, M. (2005). "Duality of language at home and school in Iran: issues and consequences to the PIRLS". Journal of Human Sciences of Alzahra University. 15(1). 1-14. 1398 پاییز و زمستان،10 شمارة،6 علم زبان؛ سال 380 Hayes, S. C., D. Barnes-Holmes & B. Roche (eds). (2001). Rational Frame Theory: A Post-Skinnerian Account of LAnguage and Cognition. New York: Plenum Press. Hsin, L. & C. Snow. (2017). "Social perspective taking: a benefit of bilingualism in academic writing". Reading and Writing. 30(6). 1193- 1214. Kessler, K., L. Cao, K. J. O'Shea & H. Wong. (2014). "A cross-culture, cross- gender comparison of perspective taking mechanisms". Processings of the Royal Society: Series B. 281(1785). 1-9. Kovacs, A. M. & J. Mehler. (2009). "Cognitive gains in 7-month old bilingual infants". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 106(16). 6556–6560. Lynn, R. (1994). "Sex differences in brain sizeand intelligence: A paradox resolved". Personality and Individual Differences. 17(2). 257-271. Maftoon, P. & M. Shakibafar. (2011). "Who is a bilingual". Journal of English Studies. 1(2). 79-85. Manczak, E. M., A. DeLongis & E. Chen. (2016). "Does empathy have a cost? Diverging psychological and physiological effects within families". Health Psychology. 35(3). 211-218. Mazaheri, M.A. (2004). "Convention from the psychology approach". Journal of Philosophy and Theory. 8(31). 2-19. Nguyen, T. K. & J. W. Astington. (2014). "Reassessing the bilingual advantage in theory of mind and its cognitive underpinnings". Bilingualism: Language and Cognition. 17(2). 396-409. Odlin, T. (2003). "Cross-linguistic influence". In W. C. Ritchie & T. K. Bhatia (eds). Handbook of second language acquisition. San Diego, CA: Academic Press. 436-486. Pavlenko, A. (2005). "Bilingualism and thought". In A. M. B. de Groot & J. F. Kroll (eds). Handbook of bilingualism: Psycholinguistics perspectives. Oxford: Oxford University Press. 433-453. Penner, L. A., A. R. Midili & J. Kegelmeyer. (1997). "Beyond job attitudes: A personality and social psychology perspective on the causes of organizational citizenship behavior". Human Performance. 10(2). 111- 131. Poarch, G. J. & E. Bialytsok. (2015). "Bilingualism as a model for multitasking". Developmental Review. 35. 113-124. 381 ... مژگان رشتچی و/... ارتباط اتخاذ دیدگاه با دوزبانگی Savignon, S. J. (2002). "Communicative language teaching: Linguistic theory and classroom practice". In S. J. Savignon (ed). Interpreting communicative language teaching. New Haven, CT: Yale University Press. 91-111. Schlinger, H. D. (2009). "Theory of mind: An overview and behavioral perspective". The Psychological Record. 59(3). 435-448. Su-Ching, L. (2009). "Gender and Major differences in self-estimates of different aspects of Gardner’s multiple intelligences: A study of the undergraduate pre-service teachers in Taiwan". Asian Social Science. 5(5).ِ3-14. Tarrant, M., R. Calitri & D. Weston (2012). "Social identification structures the effects of perspective taking". Psychological Science. 23(9). 973-978. Trad, P. (1986). "Correlates of Empathy to Depressive Phenomena". Infant Depression. New York, NY.: 126-146. Valian, V. (2015). "Bilingualism and cognition". Bilingualism: Language and Cognition. 18(1). 3-24. Van der Graaff, J. et al. (2014). "Perspective taking and empathic concern in adolescence: Gender differences in developmental changes". Developmental Psychology. 50(3). 881-888.