(PDF) ناسیونالیزم کوردی، دین و دولت

‫‪,‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ(ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ‬ ‫)‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺮدی‬ ‫*‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ »ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ :‬ﻧ‪3‬ﺎ‪ 4‬از درون«‬ ‫*‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ<ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ‬ ‫ﻧ‪ED‬ﺴﻨﺪە‪- :‬ﻤﺎل ﺳﻠ‪2‬ﻤﺎ‪34‬‬ ‫ﻣ‪IJ‬ﺟﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺳ‪78‬وان ﺑﺮزﻧ@?‬ ‫دﺑ‪ #$‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ و ‪-‬و‪.‬ﺮاﺳﺘﺎر‪ :‬اﻣ‪#‬ﺪ ﺣﺴﯿ*)‬ ‫و‪.‬ﺮاﺳﺘﺎر‪+ :‬ﺎرزان ﺳﻨﺎ‪23‬‬ ‫ﭼﺎپ ﻧﺨﺴﺖ‪۱۴۰۱ :‬‬ ‫ﺷﺎ‪8‬ﺎ‪978-1-4716-3659-2 :‬‬ ‫‪ ©۲۰۲۲‬اﻧ<ﺸﺎرات ﻋﻠ‪-A‬ﭘﮋوﻫ‪ GH‬اﯾﺮان آ ‪L‬ﺎدﻣ‪#‬ﺎ‬ ‫‪Lorem Ipsum‬‬ ‫ﻻﻫﻪ‪ ،‬ﻫﻠﻨﺪ‬ ‫‪Iran Academia‬‬ ‫‪University Press‬‬ ‫ﺗﻤﺎ‪ %‬ﺣﻘﻮق *‪ +,‬و ﭼﺎپ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻮظ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓ"ﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬ ‫!ﺎدداﺷﺖ دﺑ*) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ‪ .................................................................‬اﻟﻒ‬ ‫ﭘ‪5‬ﺶﮔﻔﺘﺎر ﻣ;)ﺟﻢ ‪ ...........................................................................‬پ‬ ‫‪L‬‬ ‫ﻧ@ﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ;‪ :D‬ﺗﺼ‪IH‬ﺮ ﮐﺮد و د!ﺪ‪N‬ﺎە‪P‬ﺎی دوﻟ;‪۱ ......................................... R‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬اﻧﺪ‪W‬ﺸﻪی ﺳ‪Z‬ﺎ[ اﺳﻼ] ﻣﺪرن‪ ،‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ Da‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ‪۲۱ .........‬‬ ‫اﺣ‪#‬ﺎ‪%‬ﺮی اﺳﻼ* ﻣﺪرن و زﻣﯿﻨﻪی ﺗﺎر‪-675‬اﺟﺘﻤﺎ< آن ‪۲۲ ........................................................‬‬ ‫اﺳﻼم ﮔﺮا‪ ،CD‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪I‬ﺴﻢ روزﻣﺮە و دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‪۲۹ ..............................................................‬‬ ‫ﻧ‪#Q‬ﺠﻪﮔ‪ST‬ی ‪۳۳ ..........................................................................................................‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﮐﺮد‪P‬ﺎ و "ﺑﺮﺳﺎﺧِﺖ ﺧﻮِد ﻣ‪۳۵ ............................................ "h‬‬ ‫اوج ﮔﺮﻓ ‪7 Y‬‬ ‫‪ X‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪I‬ﺴﻢ رﻗ‪#‬ﺐ‪۳۶ ....................................................................................‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬اﺣ‪#‬ﺎ‪%‬ﺮی اﺳﻼ‪ +‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪1‬ﺴﻢ ﮐﺮدی در آﺛﺎر ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪#‬ﺪ‪۵۱ ...... C‬‬ ‫ﺧ ‪S7 T‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪#‬ﺪ‪ c‬و ﻧﺎاﻣ‪#‬ﺪی وی از ﻋﺜﻤﺎ‪C7‬ﻫﺎ ‪۵۱ ..............................................................‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ »رو*ﻫﺎ« ]ﺗﺮ‪n‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪۵۵ ...................................................................... [C7‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﭘﺮوژەی اﺣ‪#‬ﺎ‪%‬ﺮی اﺳﻼ‪ *r‬ﮐﺮدی ‪۶۳ ...................................................................................‬‬ ‫»ﻣﺎ از ﻋﺜﻤﺎ‪C7‬ﻫﺎ ﺟﺪا ﻫﺴ‪#Q‬ﻢ« ‪۶۹ ...................................................................................‬‬ ‫ﻧ‪#Q‬ﺠﻪﮔ‪ST‬ی ‪۸۱ ..........................................................................................................‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ m! :‬از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺘﺼﻮﻓﻪی ﮐﺮد و ‪P‬ﻤﺴﺎ!‪q‬ﺎن ﻣﺴ‪rZ‬اش‪۸۳ .............‬‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪۸۳ ................................................................................................................‬‬ ‫ﻋﺎمﻧﮕﺮ‪r‬ی دﯾ ‪ wr 7‬ﺷﯿﺦ ‪۸۶ ................................................................................................‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﺷﯿﺦ و آﻣﻮزش ﮐﺮدی ‪۹۱ ..............................................................................................‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪I‬ﺴﻢ و ﻋﺎمﻧﮕﺮی دﯾ‪ w7‬ﺷﯿﺦ ‪۹۴ .............................................................................‬‬ ‫ﻧ‪#Q‬ﺠﻪﮔ‪ST‬ی ‪۹۸ ..........................................................................................................‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪1‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و ﺧﻼﻓﺖ در ﻧﻮﺷﺘﻪ‪I‬ﺎی ﭘ‪1‬ﺸﺎﺗ‪M‬ﻌ‪#‬ﺪ ﻧﻮر‪۱۰۱ ....... O‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﻧﻮر‪ ،y‬ﮐﺮدﺑﻮدن و ﺧﻼﻓﺖ‪۱۰۸ .....................................................................................‬‬ ‫ﻧﻮر‪ ،y‬دوﻟﺖ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪I‬ﺴﻢ ‪۱۱۳ ..................................................................................‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪#‬ﺪ ‪۱۱۶ ..................................................................................‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪w :‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ Da‬ﮐﺮد‪P‬ﺎ در ﺗﺎر‪ I‬ـ ـﺦﻧ‪q‬ﺎری دوﻟ;‪ :R‬ﺳﻤﮑﻮ ‪۱۲۵ .......................‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪I‬ﺴﻢ و ﺳﻤﮑﻮ‪۱۲۶ ............................................................................................‬‬ ‫~‬ ‫داﺳﺘﺎن زﻧﺪ} و ﺳ‪#‬ﺎﺳﺖ ﺳﻤﮑﻮ ‪۱۲۸ ................................................................................‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ و ﻣﻨﺎزﻋﺎت اﺗ‪۱۳۲ ......................................................................................... Å#Ä‬‬ ‫ﺗﻘﺎ‪Ç‬ﻞ ﺳ‪Ñw7‬ﺷ‪#‬ﻌﻪ ‪۱۳۶ .................................................................................................‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ﭼﺎپ *ﮐﺮد ‪۱۳۷ .......................................................................‬‬ ‫ﭘ‪I‬ﺶ ‪Ç‬ﻪ ﺳﻮی اﻋﻼم اﺳﺘﻘﻼل ‪۱۳۸ ...................................................................................‬‬ ‫روا‪ä‬ﺖ دوﻟﺖﮔﺮا‪ä‬ﺎﻧﻪ‪» ،‬اﻧ‪ã‬ﺎر و ﻣﻘﺎوﻣﺖ« ‪۱۴۰ ....................................................................‬‬ ‫ﻧ‪#Q‬ﺠﻪﮔ‪ST‬ی ‪۱۴۵ ........................................................................................................‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪P‬ﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺤ‪M‬ﺖ ‪+‬ﮐﻨﻢ‪T ،‬ﺲ آدم ‪I‬ﺴﺘﻢ‪ :‬در‪W‬ﺎب ز‪Z‬ﺎن‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ وا\ﺴﺎنﺷﺪن درﻗﺮآن ‪۱۴۷ .‬‬ ‫‪۱۵۲ ............................................................. X‬‬‫ﻇ‪ç‬ﻮر آدم )ا‪è‬ﺴﺎن(‪ :‬ﺟﺎ‪íä‬ﺎە ا‪è‬ﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣ ‪7 T‬‬ ‫ز‪ì‬ﺎن‪ ،‬اﺧﺘ‪#‬ﺎر و ﺣﺎ‪î‬ﻤ‪#‬ﺖ ا‪è‬ﺴﺎن‪۱۶۱ ..................................................................................‬‬ ‫ﻧ‪#Q‬ﺠﻪﮔ‪ST‬ی ‪۱۶۷ ........................................................................................................‬‬ ‫ﮐﺘﺎ|ﺸﻨﺎ[ ‪۱۶۹ ................................................................................‬‬ ‫!ﺎدداﺷﺖ دﺑ*) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‬ ‫‪ E‬و‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ *ﻪ ﻣﺜﺎ*ﻪ ‪ /.‬از راەﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل و ﺗ‪:‬ﺎدل اﻧﺪ=ﺸﻪ‪ ،‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺷﻨﺎﺧ ‪G F‬‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪن را ‪I‬ﺴ‪LK‬ﻞ ‪N‬ﮐﻨﺪ؛ و در اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﮔﻮﻧﺎ‪W‬ﻮن *ﺎ *ﻪ‬ ‫‪ E‬ﺗﺠﺎرب و ﺟ‪K‬ﺎنﺑﯿ‪_G‬ﻫﺎی ﺧﻮد‪` ،‬ﻞﻫﺎی ﻣﺸ‪ aXF‬را ﺑﺮای ﻋﺒﻮر از دﯾﺮوز *ﻪ‬‫اﺷ‪XF‬ا‪Y‬ﮔﺬاﺷ ‪G F‬‬ ‫ﻓﺮدا و از ﺳ‪d‬ﺖ *ﻪ ﻣﺪرﻧ‪e‬ﺘﻪ ‪.N‬ﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ را *ﺎ‪.‬ﺪ ‪ /.‬از ﺑ‪Ld‬ﺎنﻫﺎی ﺷ‪g‬ﻞد‪* h‬ﻪ ﻣ‪:‬ﺎ‪Gi‬‬ ‫ﻓﮑﺮی ‪.‬ﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﮔﺴ‪XF‬ش آن در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ؛ ﺑ‪Ld‬ﺎ‪ iG‬ﮐﻪ ﻫﺪف ﻏﺎ‪ir‬اش رﺷﺪ ﺟﻤ‪ s‬در‬ ‫‪v‬‬ ‫زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎ‪W‬ﻮن‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﺣﻮزەی ﻋﻠﻮم ا‪z‬ﺴﺎ‪ iG‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫{‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻨﺎ *ﻪ وﺿﻌ‪L‬ﺖ ﺗﺎر}‪ ~G‬و ﺳ‪L‬ﺎﺷﺎن‪ ،‬ﺑ‪Ä‬ﺸ‪ XF‬از ﺳﺎﯾﺮ ﺟﻮاﻣﻊ *ﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪﮐﺮدن‬ ‫و ﺗﺮﺟﻤﻪﺷﺪن ﻧ‪L‬ﺎز دارﻧﺪ؛ ﭼﻪ ‪Ç‬ﺴﺎ ﺗﺠﺎرب‪ ،‬ﺟ‪K‬ﺎنﺑﯿ‪_G‬ﻫﺎ و اﻧﺪ=ﺸﻪﻫﺎ‪ ir‬در ‪Ç‬ﺴ‪ XF‬ﺟﺎﻣﻌﻪی‬ ‫{‬ ‫{‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ‪.‬ﺎ *ﻪ ﻣ‪L‬ﺎﻧ‪ ~É‬اﻧﺪ=ﺸﻪورزان ﮐﺮد ﺗﻮﻟ‪L‬ﺪ ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮد‬ ‫‪#‬‬ ‫{‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ ‪ XG Ñ‬ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﺎﻧﺪەاﻧﺪ؛ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪی »ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ :‬ﻧ‪-‬ﺎ‪ .‬از درون« ‪N‬ﮐﻮﺷﺪ‬ ‫`ﺎﺳ‪* ~G‬ﻪ اﯾﻦ ﺧﻼء *ﺎﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺗﻼش ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از‬ ‫رو}ﮑﺮدﻫﺎ‪ ،‬اﻧﺪ=ﺸﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺤﻠ‪L‬ﻞﻫﺎ و ﺗﻮﺻ‪L‬ﻒﻫﺎی ﻋﻠ‪à‬ای ﮐﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺘﻮن آ ‪ã‬ﺎدﻣ‪L‬ﮏ‬ ‫{‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ روﺷﻨﻔﮑﺮان‪ ،‬ﻧ‪èé‬ﺴﻨﺪ‪ê‬ﺎن و دا‪z‬ﺸ‪ë‬ﺎﻫ‪L‬ﺎن ﮐﺮد *ﻪ ز‪í‬ﺎن اﻧ‪ë‬ﻠ‪ ìÄ‬ﺗﻮﻟ‪L‬ﺪ ﺷﺪەاﻧﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫{‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﯾﻦ *ﺎور}ﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ *ﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑ‪Ä‬ﺸ‪ XF‬ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن و ﻧ ‪* XG Ñ‬ﻪ اﻣ‪g‬ﺎن‬ ‫{‬ ‫{‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪن اﻧﺪ=ﺸﻪﮔﺮان ﮐﺮد ﭼﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن و ﭼﻪ ﺧﺎرج از آن ‪ñ‬ﻤﮏ ﺷﺎ‪.‬ﺎ‪iG‬‬ ‫{‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻃ‪L‬ﻒ ﻣﺘﻔﺎو‪ iF‬از ﻧ‪èé‬ﺴﻨﺪ‪ê‬ﺎن و ﻣﺘﻔﮑﺮان ﮐﺮد را ﺷﺎﻣﻞ ‪N‬ﺷﻮد‪،‬‬ ‫{‬ ‫‪ò‬‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻤ‪ /‬آﻧﺎن در ﻧﻘﻄﻪای ﮐﻪ »ﮐﺮدﺳﺘﺎن« را *ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻠﻪی ﻧﻈﺮی ﺧﻮد ﺑﺮﮔ‪}ù‬ﺪەاﻧﺪ‬ ‫{‬ ‫ﻣﺸ‪XF‬کاﻧﺪ؛ و ﻫﺮﮐﺪام ا*ﻌﺎد ﻣﺘﻔﺎوت و ﻣﺨﺘﻠ‪ °G‬از ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﻣﻮرد وا‪ã‬ﺎوی ﻗﺮار‬ ‫دادەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺑﻨﺎ *ﻪ ﻣﺎﻫ‪L‬ﺖ ﻣﺒﺘ‪ _G‬ﺑﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪی ﺧﻮد‪ ،‬اﻧﺪ=ﺸﻤﻨﺪا‪ iG‬را اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮدە‬ ‫ﮐﻪ آﺛﺎرﺷﺎن *ﻪ ز‪í‬ﺎن اﻧ‪ë‬ﻠ‪* ìÄ‬ﻪ ﻧ‪ë‬ﺎرش درآﻣﺪە اﺳﺖ و ﻫﺪف ﻏﺎ‪ ir‬ﻋﻼوە ﺑﺮ آﺷﻨﺎ‪* ir‬ﺎ‬ ‫{‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﺧﻮد اﯾﻦ اﻧﺪ=ﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭼﮕﻮﻧ‪ /‬ﺑﺮر ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن از در}ﭽﻪی ﻧ‪ë‬ﺎە‬ ‫‪ E‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را *ﻪ ز‪í‬ﺎن ﻓﺎر ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدەا‪.‬ﻢ ﭼﺮا•ﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪی‬ ‫ﻣﺘﻔﮑﺮان {ﮐﺮد اﺳﺖ‪ .‬اوﻟ ‪G Ñ‬‬ ‫‪v‬‬ ‫ﻫﺪف ﻣﺎ ﻣﺨﺎﻃ‪:‬ﺎ‪ iG‬اﺳﺖ ﮐﻪ *ﺎ ز‪í‬ﺎن ﻓﺎر آﺷﻨﺎ‪ i‬دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ در آﯾﻨﺪە ﻫﻤ ‪G Ñ‬‬ ‫‪E‬‬ ‫‪r‬‬ ‫{‬ ‫{‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ و ‪.‬ﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻫﺎ‪* ir‬ﻪ ز‪í‬ﺎن ﮐﺮدی و ‪.‬ﺎ ﺳﺎﯾﺮ ز‪í‬ﺎنﻫﺎ‪ ir‬ﮐﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫‪.‬ﺎ ﮔ‪èé‬ﺸﻮرا‪ iG‬دارﻧﺪ و ‪.‬ﺎ ز‪í‬ﺎن ﻣ‪L‬ﺎﻧ‪ ~É‬ﻣﺤﺴﻮب ‪N‬ﺷﻮﻧﺪ ﻧ ‪ XG Ñ‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎب‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬و}ﺮا=ﺶ و ﭼﺎپ اﯾﻦ آﺛﺎر ﻫﻤﺮاﻫﺎن و ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان‬ ‫ﻓﺮاوا‪ iG‬ﺗﻼش ﮐﺮدە و راە را ﺑﺮای ﭘ‪Ä‬ﺸ‪XÉ‬د اﻫﺪاف اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﻤﻮارﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ ﺻﻤ‪L‬ﻤﺎﻧﻪ‬ ‫‪ò‬‬ ‫از ﻫﻤ‪ /‬آﻧﺎن ﺳ©ﺎﺳﮕﺰار}ﻢ‪.‬‬ ‫‪١ G‬‬ ‫اﻣ‪L‬ﺪ ﺣﺴﯿ_‬ ‫دﺑ‪ XÑ‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‬ ‫‪1

‬‬ ‫اﻟﻒ‬ ‫ﭘ"ﺶﮔﻔﺘﺎر ﻣ‪+,‬ﺟﻢ‬ ‫‪ +‬در ‪#‬ﺎب ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و ﻣﺬﻫﺐ در ﺧﺎورﻣ=ﺎﻧﻪ ?ﺎری اﺳﺖ ‪C‬ﺲ دﺷﻮار‪.‬‬ ‫‪#‬ﺤﺚ و ﻧ(ﺎﺷ ‪- ,‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﺟﺪای از ﭘ=ﭽ=ﺪ‪K‬ﻫﺎی ﻣ‪NM‬ﻮط ‪#‬ﻪ ﺗﻌﺎر‪R‬ﻒ اﯾﻦ دو ﻣﻔ‪W‬ﻮم‪ ،‬ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﺳ=ﺎ[ و اﺟﺘﻤﺎ^‬ ‫‪L‬‬ ‫ﺣﺎ`ﻢ ﺑﺮ زﻧﺪ‪ K‬ﻣﺮدﻣﺎن اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪە اﺳﺖ ‪C‬ﺴ=ﺎری ﻣﻮاﻗﻊ ﺗﻘﺎ‪#‬ﻞ دو‪k‬ﺎﻧﻪی‬ ‫‪,‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و اﺳﻼمﮔﺮا‪ no‬اﻣﺮی ذا‪ n‬ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪# .‬ﻪ ﺟﺮأت ‪s‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪w‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و اﺳﻼمﮔﺮا‪# ،no‬ﻪ ﻋﻨﻮان دو ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺴﻠﻂ ﺧﺎورﻣ=ﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨ‪W‬ﺎ ﺑﺮ ﻫ‪Ry‬ﺖ‬ ‫ا‪ {|z‬ﺳﺎ‪z‬ﻨﺎن اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺆﺛﺮﻧﺪ‪# ،‬ﻠ~ﻪ ﺗﻘﺎ‪#‬ﻞ و ﺗﻌﺎﻣﻞ اﯾﻦ دو ﮔﻔﺘﻤﺎن‪ ،‬ﺟ‪W‬ﺎنﺑﯿ‪ -‬و ﺣ‪,‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﺗﻔﺴ‪ {Ä‬زﻧﺪ‪ K‬روزﻣﺮەی ﻣﺮدﻣﺎن ﺧﺎورﻣ=ﺎﻧﻪ را ﻧ ‪ {- Ä‬ﺷ‪Å‬ﻞ و ﺟ‪W‬ﺖ ‪s‬دﻫﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن‬ ‫‪L‬‬ ‫اﺳﻼمﮔﺮا‪ ،no‬از ‪Ç‬ﮏﺳﻮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ را ﺗ‪W‬ﺪ‪Ç‬ﺪی ﻋﻠ=ﻪ ‪Ç‬ﮑ‪Ö‬ﺎرﭼ‪ á‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و در ﻧ‪W‬ﺎ‪Ç‬ﺖ‬ ‫ﻣﺎﻧ‪ à‬ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ اﻣﺖ اﺳﻼ‪ s‬دا‪ä‬ﺴﺘﻪ و آن را ﺗﻘﺒﯿﺢ ‪s‬ﮐﻨﺪ و از ﺳﻮ‪ no‬د‪Ç‬ﮕﺮ‪ ،‬آن را ﻣﺎﻧﻊ‬ ‫‪L‬‬ ‫ﺷ‪Å‬ﻞﮔ‪{Ä‬ی ‪Ç‬ﮏ ﻣﻠﺖ ‪#‬ﻪ ﻣﺜﺎ‪#‬ﻪی واﺣﺪی ﺳ=ﺎ[‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨ‪ á‬و ‪ë‬زﻣﯿ‪ -‬ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻗﻠﻤﺪاد‬ ‫‪s‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪەی اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﻣﺎ ﺗﺼّﻮر ذاتﮔﺮا‪Ç‬ﺎﻧﻪی دو‪k‬ﺎﻧﻪی ﻣﺬﻫﺐ‪-‬ﻣﻠّ=ﺖ را ‪#‬ﻪ‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ ﮐﺸ=ﺪە و ﺑﺮ اﯾﻦ ‪#‬ﺎور اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺴ‪ {Ä‬دﯾ‪ ،-‬را‪#‬ﻄﻪای ﺗﻨ(ﺎﺗﻨﮓ ‪#‬ﺎ ‪C‬ﺴ‪ {,‬زﻣﺎ‪ n-‬و‬ ‫ﻣ‪Å‬ﺎ‪ n-‬آن دارد‪ .‬از د‪Ç‬ﺪ وی‪ ،‬در ﻋ‪ ô‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و ﺳﻠﻄﻪی ‪ö‬ﺎردا‪Ç‬ﻢ ﻣ‪õ‬ﮔﺮا‪ ،no‬ﺗﻔﺴ‪{Ä‬‬ ‫‪ +‬ﺳﻠﻄﻪای ﺑﺮﻫﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫دﯾ‪ -‬ﻗﺎدر ﻧ‪5‬ﺴﺖ ﺧﻮد را از ﺗﺄﺛ‪ {Ä‬ﻓﺮا‪ {Äù‬و ﻫﻤﻪﺟﺎ‪ n‬ﭼﻨ ‪- Ä‬‬ ‫‪o‬‬ ‫ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪەی اﺛﺮ ﺣﺎ‪ û-‬ﻣﺪ^ اﺳﺖ ﮐﻪ »در واﻗﻊ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺧﻮد ﺷﯿﻮەای اﺳﺖ‬ ‫‪L‬‬ ‫‪-‬‬ ‫§ و‪R‬ﮋە و ﺣ‪Ç ,‬ﮏ ‪ö‬ﺎرادا‪Ç‬ﻢ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ و‪R‬ﮋ‪،K‬‬ ‫ﺑﺮای ﺗﻮﺻ=ﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ؛ ﻧﻮ^ آ ‪¢‬ﺎ‪ £‬ﺗﺎر‪• R‬‬ ‫اﻧﺪ‪ß‬ﺸ=ﺪِن ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﭼ‪W‬ﺎرﭼﻮب ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ را دﺷﻮار ﮐﺮدە و ورود ‪#‬ﻪ دﻧ=ﺎی ﻋﺎری از‬ ‫‪w‬‬ ‫™‬ ‫دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ را ﺗﻘ‪©RM‬ﺎ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺼّﻮر "ﻣﻠﺖ" ﺧﺎرج از ‪ö‬ﺎرادا‪ ≠Ç‬ﮐﻪ ﺗﻔﮑﺮ ﻣﺎ‬ ‫‪L‬‬ ‫را اﺣﺎﻃﻪ ﮐﺮدە و ﭼ‪W‬ﺎرﭼﻮب اﻧﺪ‪ß‬ﺸ=ﺪن ‪#‬ﻪ "ﻣﻠﺖ" را ﺗﻌﯿ ‪- Ä‬‬ ‫‪ +‬ﻧﻤﻮدە‪# ،‬ﻪ ﺳﺎد‪ K‬اﻣ‪Å‬ﺎن‪ö‬ﺬﯾﺮ‬ ‫‪ö +‬ﺎرادا‪ ≠Ç‬ﺳﮑ‪ -‬ﮔ‪RØ‬ﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎ‪RØù‬ﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‬ ‫‪,‬‬ ‫ﻧ‪5‬ﺴﺖ؛ ﻟﺬا ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ درون ﭼﻨ ‪- Ä‬‬ ‫‪s‬اﻧﺪ‪ß‬ﺸﺪ‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ ,‬ﻋﻤﻞ ‪s‬ﮐﻨﺪ و از اﯾﻦ رو ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ‪#‬ﻪ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﺘﻌﺎرف ﮐ‪±‬ﺶ‪-‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر وی ‪#‬ﺪل ‪s‬ﺷﻮد‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺧﻮد ‪Ç‬ﮏ ‪ö‬ﺎرادا‪Ç‬ﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼ‪W‬ﺎرﭼﻮب‬ ‫اﻧﺪ‪ß‬ﺸﻪی ﻣﺎ را ﺷ‪Å‬ﻞ ‪s‬دﻫﺪ‪ ،‬وﻟﻮ آﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﻣﺎ ‪#‬ﻪ اﯾﻦ واﻗﻌ=ﺖ واﻗﻒ ﻧ©ﺎﺷ=ﻢ‪ .‬ﻫﻤﻪی ﻣﺎ‬ ‫‪+‬‬‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖ ‪#‬ﺎﺷ=ﻢ‪# ،‬ﺪون آﻧﮑﻪ ‪ä‬ﺴ‪¥‬ﺖ ‪#‬ﻪ آن آ ‪¢‬ﺎە ‪#‬ﺎﺷ=ﻢ و ﺑﺮ ﻫﻤ ‪- Ä‬‬ ‫‪w‬‬ ‫اﺳﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ اﻣﺮی ﻣﺴﻠﻢ و ‪Ç‬ﺎ روزﻣﺮە ﻓﺮض ‪s‬ﺷﻮد‪" .‬ﻧ‪{Ä‬وی ﻧﺎﻣﺮ∑‪"n‬‬ ‫‪ +‬ﻧﺎﻣﺮ∑‪n‬ﺑﻮدن و ﺣﻀﻮ•ر ﻓﺮا‪ {Äù‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺑﺮای ﻣﺎ ﻧﺎﻣﺮ∑‪s n‬ﻣﺎﻧﺪ و ﻫﻤ ‪- Ä‬‬ ‫‪#‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ وﺟ‪W‬ﻪای ﺗﻮآﻣﺎن ﻣﺤ‪ õ‬و ﺟ‪W‬ﺎنﺷﻤﻮل ‪#s‬ﺨﺸﺪ«‪.‬‬ ‫‪#‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪە‪# ،‬ﺪون ﻗﺒﻮل ﺗﺄﺛ‪ {Ä‬ﻣﺘﻘﺎ‪#‬ﻞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و اﺳﻼمﮔﺮا‪ no‬ﺑﺮ ﻫﻤﺪ‪Ç‬ﮕﺮ‬ ‫‪ +‬ﻣﻨﻮال‪،‬‬‫ﻧ≠ﺗﻮان ‪C‬ﺴ=ﺎری از ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﺟ‪RM‬ﺎنﻫﺎی دﻧ=ﺎی اﺳﻼم را ﺗﻮﺿﯿﺢ داد‪# .‬ﻪ ﻫﻤ ‪- Ä‬‬ ‫ﻧ≠ﺗﻮان ﺗﻮﺿﯿﺢ داد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐ‪±‬ﺶﮔﺮی ﮐﻪ ﻧﻘﺶ اﺻ‪ õ‬و وﻇ=ﻔﻪاش رﻫ¿{•ی ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫‪L‬‬ ‫در اﻣﻮر ﻣﺬﻫ¿ ﺑﻮد‪# ،‬ﺎ ﺑ‪W‬ﺮەﮔ‪{Ä‬ی از ز‪N‬ﺎن و ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪# ،,‬ﻪ ﺳﺎد‪ K‬ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣ‪õ‬‬ ‫را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ اﻣﺖ ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪s‬دﻫﺪ؛ ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ‪ õ‬را درو‪ n-‬ﮐﺮدە و ‪ö‬ﺬﯾﺮای دوﻟِﺖ ﻣﺪرن ‪-‬ﮐﻪ‬ ‫™‬ ‫اﺳﺎﺳﺎ دوﻟ‪ ,‬ﻣ‪ õ‬اﺳﺖ‪s -‬ﺷﻮد؛ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی ﺳ=ﺎ[ ﺧ‪íy‬ﺶ را ﺑﺮ ‪ö‬ﺎ‪Ç‬ﻪی ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی اﺗ‪،á=±‬‬ ‫ز‪N‬ﺎ‪ n-‬و ﻣ‪ õ‬اﺳﺘﻮار ﮐﺮدە و در ﻗﺎﻣﺖ ‪Ç‬ﮏ اﺳﻼمﮔﺮا‪ ،‬دﺳ¡=ﺎ¿‪# n‬ﻪ ﻗﺪرت دوﻟ‪ ,‬را در ﺻﺪر‬ ‫اﻫﺪاف اﺳ‪{,‬اﺗ¬‪R‬ﮏ ﺧﻮد ﻗﺮار ‪s‬دﻫﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺗﺄﺛ‪{Ä‬ات ﻣﺘﻘﺎ‪#‬ﻞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫پ‬ ‫‪L‬‬ ‫‪#‬ﻪ ﻓ‪W‬ﻢ درﻫﻢﺗ‪=±‬ﺪ •‪ K‬اﻧﺪ‪ß‬ﺸﻪﻫﺎی ﺳ=ﺎ[ و ﻋﻤﻞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ ‪ • ,‬ﮐ‪±‬ﺸﮕﺮ دﯾ‪? -‬ﻤﮏ ﮐﺮدە‬ ‫و ﺿﻤﻦ ﺑ=ﺎن ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ و روا‪#‬ﻂ ﺳ=ﺎ[ او‪ ،‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪s‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐ‪±‬ﺸﮕﺮ دﯾ‪-‬‬ ‫)ﻣﺬﻫ¿( ﺣﺎ‪ û-‬اﺳﺖ آرﻣﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ ,‬و اﺗ‪ á=±‬ﺧﻮد را ﺣ‪# ,‬ﻪ ﻗ=ﻤﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ‪#‬ﺎ‬ ‫ﻫﻢﮐ‪5‬ﺸﺎن ﺧﻮد ﭘ‪5‬ﺶ ﺑ¿{د‪ .‬وی ﺣﺎ‪ û-‬اﺳﺖ اﯾﻦ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ را ‪#‬ﺎ "د‪Ç‬ﮕﺮ•ی" اﺗ‪ ،á=±‬در ?ﻠّ=ﺖ‬ ‫ﺧﻮد ﻣﻮرد ‪#‬ﺎزاﻧﺪ‪ ≈∆ß‬ﻗﺮار دﻫﺪ و ‪Ç‬ﺎ دﺳﺖ?ﻢ ﻣ=ﺎن ﺧﻮد و ﻫﻢﮐ‪5‬ﺸﺎ‪ä‬ﺶ ﻣﺮزی ﻧﻮ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی‬ ‫َ‬ ‫™‬ ‫ﻗﻮﻣّ=ﺖ ﺗﺮﺳ=ﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮاﺿﻊ ﺳ=ﺎ[ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻧ¡=ﺠﻪی ﺗﻐﯿ‪ {Ä‬و ‪Ç‬ﺎ ﺗﺮک دﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮد‬ ‫ً‬ ‫)ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖ( ﻧ‪5‬ﺴﺖ‪# ،‬ﻠ~ﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ‪#‬ﻪ ﻟﺤﺎظ دﯾ‪ -‬ﺑﺮای او ﻗﺎ‪#‬ﻞ ﺗﻮﺟ=ﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ‬ ‫اﻣﺮ ‪ä‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻧﻔﻮذ ﻋﺎﻣ‪ õ‬اﺳﺖ ﮐﻪ "آ ‪¢‬ﺎ‪ £‬ﻣ‪ "õ‬ﺧﻮاﻧﺪە ‪s‬ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺳﻌ=ﺪ ﻧﻮر[‪ ،‬رﻫ¿{ دﯾ‪ -‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﮐﺮد ﺧﺎﻃﺮ‪ä‬ﺸﺎن ﮐﺮدە اﺳﺖ‪» :‬آ ‪¢‬ﺎ‪ £‬ﻫﺮ ﻓﺮدی‬ ‫ﻣﻨﻌﮑﺲﮐﻨﻨﺪەی آ ‪¢‬ﺎ‪ £‬ﻣﻠﺖ اوﺳﺖ«‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی را‪#‬ﻄﻪی ﻣ=ﺎن دﯾﻦ )اﺳﻼم‬ ‫‪#‬ﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص( و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‪# ،‬ﺎ‪Ç‬ﺪ در ﻧﻈﺮ داﺷﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ‪#‬ﻪ ﻧﻮ^ ‪#‬ﻪ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪی ا‪Ç‬ﺪەآل و‪N‬ﺮی ﺑﺮای ﺣ‪Å‬ﻤﺮا‪ n-‬ﺗ©ﺪ‪Ç‬ﻞ ‪s‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺗﺎر‪R‬ـ ـﺦ ﮐﺮدﻫﺎ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ از اﻫﻤ=ﺖ و‪R‬ﮋەای ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ .‬ا‪ù‬ﺮﭼﻪ ﮐﺮدﻫﺎ در ﺷﻤﺎل‬ ‫™‬ ‫ﻋﺮاق و ﺳﻮر‪R‬ﻪ ﻣﻨﺎﻃ‪ä ”,‬ﺴ‘ﺘﺎ ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر را ’ﺸﮑ=ﻞ دادەاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪#‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪s‬رﺳﺪ ﮐﻪ‬ ‫‪-‬‬ ‫‪ë‬ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬آﻧ‪W‬ﺎ را ‪#‬ﻪ ‪#‬ﺎرزﺗ‪RM‬ﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪی ﻗ‪NM‬ﺎ‪n‬ﺷﺪن ‪Ç‬ﮏ ﻣﻠﺖ ﺑﺮ ‪ ë‬ﻣﻌﺎﻣﻼت ﻗﺪرتﻫﺎی‬ ‫ﺑﺰرگ ﺗ©ﺪ‪Ç‬ﻞ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬در ﮐﺸﺎ‪z‬ﺶ ﺟﺪال ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖﻫﺎ و اﺳﻼمﮔﺮا‪Ç‬ﺎن در‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺧﺎورﻣ=ﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت اﺻ‪ õ‬ﺟﻨ‪¥‬ﺶﻫﺎی ﮐﺮد•ی اواﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ و اوا‪Ç‬ﻞ ﻗﺮن ﺑ‪5‬ﺴﺘﻢ ‪#‬ﺎ‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﺟﻨ‪¥‬ﺶﻫﺎ در ﻣﻨﻄﻘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﮕﺮا‪ no‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ و اﺳﻼم اﺳﺖ و ﻣ©ﺎرزات ‪ ۱۵۰‬ﺳﺎﻟﻪی‬ ‫‪ +‬اﯾﻦ واﻗﻌ=ﺖ اﺳﺖ‪# .‬ﺎ ﻧ(ﺎ‪# £‬ﻪ اﺳﺎ‪ s‬رﻫ¿{ان‬ ‫ﺿﺪ اﺳﺘﻌﻤﺎری و اﺳ¡©ﺪادی ‪Õ‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺒ ّ‪- Ä‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺧ ‪{- Ä‬شﻫﺎی ﮐﺮدی در‪Çs‬ﺎﺑ=ﻢ ﮐﻪ ‪C‬ﺴ=ﺎری از اﯾﻦ ﺧ ‪{- Ä‬شﻫﺎ را اﻓﺮادی ‪#‬ﺎ ﺧﺎﺳﺘ(ﺎِە دﯾ‪-‬‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎند‪ £‬و رﻫ¿{ی ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬ﺗﺎر‪R‬ـ ـﺦﻧ(ﺎران‪ ،‬ﺧﺎﺳﺘ(ﺎە ﺗﺎر‪ §-R‬اﯾﻦ ﺟﻨ‪¥‬ﺶﻫﺎ را ‪#‬ﻪ ﺧ ‪{- Ä‬ش‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ=ﺪ‪ ¤‬ﻋﻠ=ﻪ اﻣ‹{اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ n-‬در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﻣ‪±‬ﺴﻮب ‪s‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻟ‪W‬ﺎم‪#‬ﺨﺶ‬ ‫رﻫ¿{ا‪ n-‬ﭼﻮن ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﺮزﻧ¿§‪ ،‬اﺳﻤﺎﻋ=ﻞ آﻗﺎی ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺳﻌ=ﺪ ﭘ‪{Ä‬ان‪ ،‬ﺷﯿﺦ‬ ‫اﺣﻤﺪ و ﻣﺼﻄ‪# ”-‬ﺎرزا‪ n-‬ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣ=ﺎن‪ ،‬ﭘﺮﭼﻢ ﺧ ‪{- Ä‬ش ﺳﻤﮑﻮ ﻧ ‪ {- Ä‬ﻣ‪RØ‬ﻦ ‪#‬ﻪ آ‪Ç‬ﻪی‬ ‫َْ ٌ َ‬ ‫·‬ ‫)َﻧ ْ ٌ‬ ‫‪ِ ô‬ﻣَﻦ ا‡ َو ﻓﺘﺢ ﻗ‪RM‬ﺐ( ﺑﻮد و ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ در ﻫﺮ ‪Ç‬ﮏ از اﯾﻦ ﺟﻨ‪¥‬ﺶﻫﺎی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ ,‬ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ‪#‬ﻪ ’ﺸﮑ=ﻞ ﺣﮑﻮﻣ‪ ,‬ﻣﺴﺘﻘﻞ ‪Ç‬ﺎ ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر ﺷﺪە‪ ،‬اﺳﻼم ‪#‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫دﯾﻦ رﺳ≠ ‪ö‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺧﻮﺷ©ﺨﺘﺎﻧﻪ در ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺧ‪ ،{Ä‬دا‪ä‬ﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬دا‪ä‬ﺸ(ﺎﻫ=ﺎن و ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪ‪k‬ﺎن ﮐﺮد ‪#‬ﻪ ﺗ‘ﯿ ‪- Ä‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺟﻨ©ﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫ‪Ry‬ﺖ ﮐﺮدی و ﺗﺮﺳ=ﻢ و ﺗﻔﺴ‪ {Ä‬زوا‪Ç‬ﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠ‪NM‬ﻪی ز‪í‬ﺴﺖ‪-‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫‪L‬‬ ‫ﻓﺮﻫﻨ‪ ،á‬اﺟﺘﻤﺎ^‪ ،‬ﺳ=ﺎ[ و اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی ﻫﻤﺖ ‪k‬ﻤﺎﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﺳﻼم‪ ،‬دوﻟﺖ‬ ‫‪Õ‬‬ ‫و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﻧ ‪ áÇ {- Ä‬از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺗﻼشﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪە ‪s‬ﮐﻮﺷﺪ ‪#‬ﺎ‬ ‫ﺧﻮا‪ ≈∆ä‬ﻣﺘﻌﺎدل و ‪#‬ﻪ دور از ﺳﻮﮔ‪{Ä‬ی‪ ،‬رو‪R‬ﺪادﻫﺎ و ﮐ‪±‬ﺸﮕﺮان ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺟﻨ‪¥‬ﺶﻫﺎی‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ ,‬ﮐﺮدی را ‪#‬ﻪ ﺗﺼ‪Ry‬ﺮ ‪#‬ﮑﺸﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ‪#‬ﻪ ﺑﺮر[ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﮔﻮﻧﺎ‪ù‬ﻮ‪ n-‬از‬ ‫‪Õ‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺗﺎر‪R‬ـ ـﺦ اﺳﻼم و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و ‪#‬ﺎزﺧﻮا‪ n-‬ﭼ‪W‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﺗﺎر‪R‬ـ ـﺦ ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﻈ‪{Ä‬‬ ‫‪Õ‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ=ﺪ‪ ¤‬ﻧ‪W‬ﺮی و ﺳﻌ=ﺪ ﻧﻮر[‪ ،‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﮐﺮد در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل و‬ ‫اﺳﻤﺎﻋ=ﻞ آﻗﺎی ﺷ‚ﺎك )ﺳﻤﮑﻮ( ‪s‬ﭘﺮدازد‪ .‬ﮐﺘﺎب ‪#‬ﺎ ﻣﻘﺎﻟﻪای ﭘ‪{Ä‬اﻣﻮن را‪#‬ﻄﻪی ﭘ=ﺪا‪ß‬ﺶ ز‪N‬ﺎن‬ ‫‪ +‬ﻗﺮآن ‪#‬ﻪ‬ ‫و ﺧﻼﻓﺖ در اﺳﻼم ﺳ=ﺎ[ ‪ö‬ﺎ‪Ç‬ﺎن ‪ös‬ﺬﯾﺮد‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪە ‪#‬ﺎ ﺗﮑ=ﻪ ﺑﺮ ﻣ ‪- ,‬‬ ‫ﺑﺮر[ ﻣﻔ‪W‬ﻮم ﺧﻼﻓﺖ ‪#‬ﺎ رو‪R‬ﮑﺮدی ?ﻼ‪-s‬ﻓﻠﺴ‪ ”-‬و ز‪N‬ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪s ,‬ﭘﺮدازد‪ .‬ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪە در‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ‪ä‬ﺸﺎن ‪s‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف ﺗﺼّﻮر ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺮ دﻧ=ﺎی اﻫﻞ ﺳ‪±‬ﺖ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ ﻧﻪ‬ ‫ت‬ ‫ﻣﻘﻮﻟﻪای دال ﺑﺮ ﺣﺎ`ﻤّ=ﺖ‪# ،‬ﻠ~ﻪ ﺗﻌ‪RM‬ﻒ د‪Ç‬ﮕﺮی از ا‪ä‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ و داﺳﺘﺎن ﭘ=ﺪا‪ß‬ﺶ ا‪ä‬ﺴﺎن‬ ‫ﺳﺨﻨﻮر در روا‪Ç‬ﺖ ﻗﺮآ‪ n-‬از ﺧﻠﻘﺖ ‪ Ê∆C‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ +‬ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮرد‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧ¡=ﺠﻪی ﮔﺮدآوری ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﭘ‪5‬ﺸ ‪- Ä‬‬ ‫‪,‬‬ ‫‪#‬ﺎزﻧﮕﺮی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎ¿‪ n‬ﮐﻪ ﭘ‪5‬ﺶروی ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪k‬ﺎن ﻣﺤ{م ﻗﺮار دارد ﭼﺎپ ﺷﺪە‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪی اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬دوﺳﺘﺎن و ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮا‪ n-‬ﻟﻄﻒ ﻧﻤﻮدە و ‪#‬ﺎ ﻧﻈﺮات‬ ‫و زﺣﻤﺎت ﺧﻮد راە را ﻫﻤﻮارﺗﺮ ﮐﺮدﻧﺪ؛ دﮐ‪ {,‬ﺣﺎﻣﺪ ﮐ‪W‬ﻨﻪﭘﻮ∆[‪ ،‬دﮐ‪ {,‬اﺣﻤﺪ ﻣﺤﻤﺪﭘﻮر‪ ،‬دﮐ‪{,‬‬ ‫ﻋﺪﻧﺎن ﺑﺮزﻧ¿§‪? ،‬ﺎرزان ﺳﻨﺎ‪ ،no‬داوود ﻋﺜﻤﺎنزادە و ﺳﺎﯾﺮ دوﺳﺘﺎ‪ n-‬ﮐﻪ ﺻﻤ=ﻤﺎﻧﻪ از آﻧﺎن‬ ‫ﻗﺪردا‪s n-‬ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫در ﻣﻘﺎم ﻣ‪{,‬ﺟﻢ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺷﺎ‪ß‬ﺴﺘﻪ اﺳﺖ از ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻤﺎد ﻧ‪íy‬ﺴﻨﺪەی ﮔﺮا‪ ،s‬ﺟﻨﺎب‬ ‫آﻗﺎی دﮐ‪ {,‬ﺳﻠ=ﻤﺎ‪’ n-‬ﺸﮑﺮ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺑﻨﺪە را ﺷﺎ‪ß‬ﺴﺘﻪی ﺗﺮﺟﻤﻪی اﯾﻦ ﮐﺘﺎب دا‪ä‬ﺴ¡ﻨﺪ؛‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪی اﯾﻦ ﮐﺘﺎب دو ﺳﺎل ‪#‬ﻪ ﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣ=ﺪ و در اﯾﻦ دوران ا‪ß‬ﺸﺎن ‪#‬ﺎ ’ﺸ‪Ry‬ﻖﻫﺎی ﺧﻮد‬ ‫ﺗﺪاوم ?ﺎر را ﻣ‪ Ê5‬ﮐﺮدﻧﺪ‪# .‬ﻪ رﻏﻢ ﻣﺸﻐﻮﻟ=ﺖﻫﺎی دا‪ä‬ﺸ(ﺎ‪ £‬و ﺷﺨ‪ ،Á‬دﮐ‪ {,‬ﺳﻠ=ﻤﺎ‪n-‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪#‬ﻪ ﻓﺼﻞ ﮐﺘﺎب را ‪#‬ﺎ ﺻ¿{ و دﻗﺖ ‪C‬ﺴ=ﺎر ‪#‬ﺎزﺧﻮا‪ n-‬و ‪#‬ﺎ رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎی ﺧﻮد‪? ،‬ﺎر ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫را ﻫﻤﻮارﺗﺮ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و در ﻧ‪W‬ﺎ‪Ç‬ﺖ ﻣﺴﺌﻮﻟ=ﺖ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﺷ¡©ﺎە و ﻟﻐﺰ∆[ در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮ‬ ‫ﻋ‪W‬ﺪەی اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از دوﺳﺖ ﻋ‪RØ‬ﺰم ﺟﻨﺎب آﻗﺎی اﻣ=ﺪ ﺣﺴﯿ‪ ،-‬دﯾ‪ {Ä‬و ‪ë‬و‪R‬ﺮاﺳﺘﺎر ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‬ ‫ﺳ‪Ö‬ﺎﺳﮕﺰارم؛ ﭼﻪ ا‪ß‬ﺸﺎن ﺳﺎﻋﺖﻫﺎ و روزﻫﺎی ‪C‬ﺴ=ﺎری را ﺑﺮای ﺗﺼﺤﯿﺢ اﺷ¡©ﺎﻫﺎﺗﻢ ‪û‬ف‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ و ﻫﻢ ا‪ß‬ﺸﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ را ‪#‬ﺎ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ارزﺷﻤﻨﺪ در ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻗﺮار دادﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ را ‪#‬ﻪ ﻫﻤ‪ Ê‬ﻋ‪RØ‬ﺰم ﻫﺎﻧﺎ و ﻣﯿﻮەی زﻧﺪﮔ=ﻤﺎن‪ ،‬روژﻣﺎن ﺗﻘﺪ‪Ç‬ﻢ ‪s‬دارم ‪.‬‬ ‫‪١‬‬ ‫ﺳ‪{Ä‬وان ﺑﺮزﻧ¿§‬ ‫ﺑﻬﺎر ‪١٤٠٠‬‬ ‫‪1

‬‬ ‫ث‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻧ"ﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ*)‪ :‬ﺗﺼ‪/.‬ﺮ ﮐﺮد و د‪5‬ﺪ‪6‬ﺎە‪8‬ﺎی دوﻟ*;‬ ‫دا‪ $%#‬ﮐﻪ )ﻪ ﺻﻮرت رﺳ‪ /‬ﻓﺮا ‪2‬ﮔ‪645‬ﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻌﻠﻖ )ﻪ ﻓﺮد د>ﮕﺮی‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ ﮐ‪ $‬آن را ﻣﺠﺎز دا‪#‬ﺴﺘﻪ اﺳﺖ و ﻣﺘﻌﻠﻖ )ﻪ ﮐ‪K‬ﺴﺖ؟‬ ‫‪١‬‬ ‫)راﺑﺮت ‪> .Q .OP‬ﺎﻧﮓ(‬ ‫اﺛﺮ ﺣﺎ‪ WX‬ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎﻻت ﺟﺪا^ﺎﻧﻪای اﺳﺖ‪) ،‬ﻪ ﺑﺮر‪ Q‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ‪ ab‬ﻣﺨﺘﻠﻒ و‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣ‪e‬ﺎﺣ‪ fg‬ﮔﻮﻧﺎ‪h‬ﻮن از ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ اﺳﻼم و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و )ﺎزﺧﻮا‪ aX‬ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ ﮐﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪ y‬ﻧ‪s‬ﺮی و ﺳﻌ‪x‬ﺪ ﻧﻮر‪ ،Q‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﮐﺮد در‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل و اﺳﻤﺎﻋ‪x‬ﻞ آﻗﺎی ﺷﺎ‪) Ä‬ﺳﻤﮑﻮ( ‪2‬ﭘﺮدازد‪ .‬ﺑﺮر‪Q‬ﻫﺎی ﻣﺬﮐﻮر در ﭘﺮﺗﻮ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎ‪ ab‬ﻃﻮﻻ‪ aX‬ﺑﺮ روی اﺳﻨﺎد ﺗﺎر‪ ÖX6‬و )ﺎ اﺗﺨﺎذ ﻧ‪á‬ﺎ‪ à‬ﺑ‪â‬ﻨﺎرﺷﺘﻪای ﺻﻮرت ‪ä‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪ و‬ ‫ﻧ‪á‬ﺎرﻧﺪە از ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ‪ ،‬دﯾﻦﺷﻨﺎ‪ ،Q‬ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ و ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺑ‪s‬ﺮە ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﭘﺮوژەی اﺣ‪x‬ﺎی دﯾ‪ fX‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪ y‬ﻧ‪s‬ﺮی )ﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی دﻗﯿﻖ اﺛﺮ‬ ‫‪ ï‬ﺗﺮﺗ‪K‬ﺐ‪،‬‬ ‫ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪی وی‪ ،‬ﻣﺜﻨﻮی >ﺎ ﺗﺤﻔﺔاﻻﺣ‪e‬ﺎب‪ ،‬ﺗﺠ‪6î‬ﻪ و ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞ ﺷﺪە اﺳﺖ‪) .‬ﻪ ﻫﻤ ‪X 5‬‬ ‫ﻗ‪x‬ﺎم اﺳﻤﺎﻋ‪x‬ﻞ آﻗﺎی ﺷﺎ‪) Ä‬ﻣﻌﺮوف )ﻪ ﺳﻤﮑﻮ( در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۱۸-۲۲‬ﻣ‪x‬ﻼدی‪) ٢‬ﺎ‬ ‫ﻋﻨﺎ>ﺖ )ﻪ ﺧﺎﻃﺮات‪ ،‬روا>ﺎت ﺷﺨ‪ ù‬و ﺳﺎﯾﺮ اﺳﻨﺎد ﺑﺮر‪#Q‬ﺸﺪەی اوﻟ‪x‬ﻪی وی ﺻﻮرت‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﺼﻞ ﻣ‪†ç‬ﻮط )ﻪ ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﺑﺮ‪ OX‬ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﻫﺎی ﻓﺮا‪ 45h‬در ﻣﻮرد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ‬ ‫از د>ﺪ‪¢‬ﺎە وی ﻗ‪e‬ﺾ و §ﺴﻂ دادە ﺷﺪە و ﺗﻨﺎﻗﺾﻫﺎ در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ و آﺛﺎر ﻣﻮﺟﻮد در اﯾﻦ‬ ‫زﻣﯿﻨﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮر‪ Q‬ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪) ï‬ﺎ>ﺪ ﺧﺎﻃﺮ‪#‬ﺸﺎن ﮐﺮد ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 2‬ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪی درک ﻗﺪرت دوﻟﺖ )ﻪ ﻣ‪x‬ﺎن ‪2‬آ>ﺪ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﭼﺸﻤﮕ‪45‬ی ﻣ‪x‬ﺎن ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻣﺬﻫ‪ fP‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻮر‪ Q‬و اﺳﻼمﮔﺮا>ﺎن‬ ‫اﻣﺮوزی وﺟﻮد دارد‪) .‬ﻪ ﻃﻮر ©™‪ ،‬ﺗﺼّﻮر اﺳﻼمﮔﺮا>ﺎن ﻣﻌﺎ‪ W‬از اﺳﻼم ﻋ‪e‬ﺎرت اﺳﺖ از‬ ‫‪ ï‬ﻗﺪرت دوﻟ‪ .fb‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋ™رﻏﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﻣﺬﻫ ‪ f≠ P‬اﻓﺮادی ﭼﻮن ﺷﯿﺦ‬ ‫در اﺧﺘ‪x‬ﺎر داﺷ ‪X b‬‬ ‫ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪ ،y‬ﻧﻮر‪ Q‬و د>ﮕﺮان‪ ،‬ﻧ‪/‬ﺗﻮان آﻧ‪s‬ﺎ را اﺳﻼمﮔﺮا ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ز‪6‬ﺮا درک آنﻫﺎ از ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ‪،‬‬ ‫اﺳﻼم و دوﻟﺖ‪) ،‬ﺎ اﺳﻼمﮔﺮا>ﺎن ﻣﻌﺎ‪ W‬ﺗﻔﺎوت داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؛ )ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬آﻧ‪s‬ﺎ ﻧ ‪4X 5‬‬ ‫ﻣﺤﺼﻮل ‪ä‬ﺎرادا>ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﺑﻮدﻧﺪ و ‪Ø‬ﺸﮑ‪x‬ﻞ دوﻟﺖ اﺳﻼ‪ 2‬را دﻟ‪x‬ﻞ اﺻ™ ﺧﻠﻘﺖ‬ ‫ا‪#‬ﺴﺎن ﻧ‪/‬ﭘﻨﺪاﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﺗﺼّﻮر اﯾﻦ اﻓﺮاد از دوران ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼم‪ ،‬دوران ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫اﻟ≤ ﻧﺒﻮد؛ دورا‪ aX‬ﮐﻪ اﺳﻼمﮔﺮا>ﺎن ﻣﻌﺎ‪ W‬اﺣ‪x‬ﺎی آن را ﺗﻨ‪s‬ﺎ راە رﺳﺘ‪á‬ﺎری ﺧﻮد در ﻫﺮ دو‬ ‫دﻧ‪x‬ﺎ ‪2‬داﻧﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘ‪ fX‬اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻪرﻏﻢ ﻋﻮاﻗﺐ ﻓﺎﺟﻌﻪ)ﺎر ﺑﺮای دﻧ‪x‬ﺎی اﺳﻼم‪ ،‬ﻣﻔ‪s‬ﻮم‬ ‫ﻧﻮﺳﺘﺎﻟ≥‪6‬ﮏ ﺧﻼﻓﺖ §ﺴ‪x‬ﺎر ﻣﺘﺪاول و ﻣﺮﺳﻮم اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ )ﺎ وﺟﻮد ﻓﺮا‪45h‬ی اﯾﻦ )ﺪﻓ‪،/s‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪ y‬و ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪x‬ﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭻﮐﺪام ﺳﻮدای ﺑﺮﻗﺮاری ﺳ‪K‬ﺴﺘﻢ ﺧﻼﻓﺖ را در ∂‬ ‫∑ ﻓﺎﻗﺪ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻧ‪s‬ﺎدی ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﻧﺪاﺷ∞ﻨﺪ؛ ﺣ‪) f‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻮر‪ ،Q‬ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺳ‪K‬ﺴﺘ‪ /‬ارﺗﺠﺎ ≠‬ ‫‪H‬‬ ‫‪ ١‬راﺑﺮت )(‪, .+ .‬ﺎﻧﮓ‪ .‬ﻧﻈ‪21‬ﻪﭘﺮداز ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ;ﺴﺎاﺳﺘﻌﻤﺎری‪ ،‬ﻣﻨﺘﻘﺪ ﻓﺮﻫﻨ‪ G‬و ﻣﻮرخ ﺑ‪21‬ﺘﺎﻧ‪L‬ﺎ‪ MN‬و‬ ‫^‬ ‫ﻧ‪PO‬ﺴﻨﺪەی آﺛﺎری ﻫﻤﭽﻮن درآﻣﺪی ﺑﺮ ;ﺴﺎاﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮا‪ ،MN‬ﺗﻤﺎ‪,‬ﻞ اﺳﺘﻌﻤﺎری و اﺳﺎﻃ[‪ Z‬ﺳﻔ‪L‬ﺪ )ﻣ‪Z‬ﺟﻢ(‪.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺗﻤﺎ‪ c‬ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦﻫﺎ ‪f‬ﻪ ﻣ‪L‬ﻼدی ‪fc‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ ۲‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫(‬ ‫ﺗﺼ‪$#‬ﺮ ﮐﺮد در ﺗﺎر‪ $‬ـ ـﺦﻧ‪/‬ﺎری‪1‬ﺎی رﺳ‪3‬‬ ‫)ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﺨﺘﮕ‪45‬اﻧﻪی ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﯾﺮاِن ‪π‬ﺴﺎﻗﺎﺟﺎر ﺑﺮای ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎزی‬ ‫ﺗﻮدەﻫﺎی ﻣﺮدم‪ ،‬ﻫﺮ دو دوﻟﺖ ﺑ‪K‬ﺶ از ‪ ۸۰‬ﺳﺎل ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ fb‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖﻫﺎی ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬را از‬ ‫ﺳﻮی ﺟﻮاﻣﻊ اﺗ‪-Ωxº‬ز†ﺎ ‪ a≠ X‬ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪی ﺧﻮد ﺗﺠ‪†ç‬ﻪ ﮐﺮدەاﻧﺪ و ﻫﺮ دو دوﻟﺖ‪ ،‬اﻗﺪاﻣﺎت‬ ‫اﯾﻦ ﺟﻮاﻣﻊ را در رﺳ‪x‬ﺪن )ﻪ ﺣﻘﻮﻗﺸﺎن ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪی وﺟﻮدی ﺗﻠ‪2 æb‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‪،‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧ‪á‬ﺎرﻧﺪە )ﺎ رو‪6‬ﮑﺮدی اﻧﺘﻘﺎدی )ﻪ ﺑﺮر‪ Q‬ر‪ø‬ﺸﻪﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ‬ ‫ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎزی دوﻟ‪ fb‬ﺑﺮ آن ‪2‬ﭘﺮدازد‪) .‬ﺎ وﺟﻮد ﻓﺸﺎر دوﻟﺖ و ﺗﻼشﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺴﺘﻢ آﻣﻮز‪Q%‬‬ ‫در اﺷﺎﻋﻪی ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺣﮑﻮﻣ‪ fb‬و ﻣﺪلﻫﺎی ﺟﺪ>ﺪ ﻫ√‪ ،fb6‬ﻫ√‪6‬ﺖﻫﺎی ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪی ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻄﻠﻮب دوﻟﺖ ﻧﺒﻮد‪ ∂ ،‬ﺑﺮآوردﻧﺪ و رواج >ﺎﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫)ﻪ ﻧﻈﺮ ﻧ√‪ø‬ﺴﻨﺪە‪ ،‬اﻟ≈ﻮﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ≤ در ﻫﺮ دو ﮐﺸﻮر ﺑﺮوز >ﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﯾﻦ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ در §ﺴ‪x‬ﺎری از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﻣ‪†ç‬ﻮط )ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﻧﺎد>ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4b‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد از ﻓ‪s‬ﻢ ﻓﺮاﺟﻐﺮاﻓ‪x‬ﺎ»‪ a‬از دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﺗﺮ… و اﯾﺮا‪ aX‬ﻣﺘﺄﺛﺮﻧﺪ‪.١‬‬ ‫‪q‬‬ ‫دﺳﺖ©ﻢ ﺗﺎ ﻣ‪x‬ﺎﻧﻪﻫﺎی دﻫﻪی ‪ ،۱۹۲۰‬ﻣﺮزی ﻣ‪x‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎی ﺳﺎ ﻦ در ‪∂%‬ق آﻧﺎﺗﻮ‪ Ã‬و ﻏﺮب‬ ‫اﯾﺮان وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و ﻣﺮدم اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاداﻧﻪ در دو ﺳﻮی ﻣﺮز رﻓﺖوآﻣﺪ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ و‬ ‫‪ï‬ﻫﺎی ﮐﺸﺎورزی داﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬ﻣﻐﺎﻟﻄﻪی ﻣﺎ ‪ a≠ X‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد )ﺎ‬ ‫در ﻫﺮ دو ﺳﻮ زﻣ ‪X 5‬‬ ‫دورەﺑﻨﺪی ﺗﺤﻤ‪™x‬ای ﮐﻪ آﺷﺎرا ‪#‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣ‪x‬ﺎن ﺳ‪º‬ﺖ و ﻣﺪرﻧ‪â‬ﺘﻪ‪ ،‬اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری و‬ ‫‪q‬‬ ‫دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ و ﻇ‪s‬ﻮر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی )ﻪ ﻋﻨﻮان وا ‪ $%º‬ﻧﺎ‪sh‬ﺎ‪ aX‬و ﻧﻪ ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﭘ‪x‬ﭽ‪x‬ﺪە‬ ‫‪) ï‬ﺨﺶ اﻋﻈﻢ اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ )ﺎ ©ﺎر–ﺴﺖ ‪aP‬ﺗﺪﺑ‪45‬اﻧﻪی ﻣﻘﻮﻻت و‬ ‫ﺷﺪت ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﻧﻈﺮا‪ ab‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﯾﺮان‪) ،‬ﻪ و‪6‬ﮋە ﺑﺮ‪ O‬از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺗﺠﺪ>ﺪﻧﻈﺮﻃﻠِﺐ‬ ‫‪X‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺣﻮزەی ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﺮو‪6‬ـ ـﺞ و ﺗﺤ‪6ç‬ﻒ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ )ﺨﺶ ﻋﻤﺪەای از ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎری‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدی )ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺪ>ﺪﺗ‪6ç‬ﻦ ﺷﻞ ﺧﻮداﻧ‪á‬ﺎرەی ﮐﺮدی‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ 45‬درک دوﻟﺖﻫﺎی ﭘ‪s‬ﻠﻮی‬ ‫‪q‬‬ ‫و ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖ )آﺗﺎﺗﻮرک( از ﻣﺴﺌﻠﻪی ﮐﺮد اﺳﺖ‪ .‬اﻣ‪x‬ﺪ اﺳﺖ اﯾﻦ اﺛﺮ ﺑﺘﻮاﻧﺪ اﺷ∞‪e‬ﺎﻫﺎت‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد را )ﺎزﺗﺎب دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫از ر† ـﻊ آﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺗﺎ ﮐﻨﻮن‪ ،‬ﺗﻌﺎﻣﻼت ﮐﺮد و دوﻟﺖ را ‪2‬ﺗﻮان )ﻪ ﺳﻪ دورە ﺗﻘﺴ‪x‬ﻢ‬ ‫“‬ ‫ﮐﺮد‪ .‬دورەی اول دارای ر‪ø‬ﺸﻪﻫﺎی ژرف ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬در ﺳﺎلﻫﺎی اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۸‬ﺗﺎ‬ ‫اوا>ﻞ ﻗﺮن ‪ (۱۷۸۹-۱۹۱۴) ۲۰‬اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ’ آن ﻫﺮ دو ﮐﺸﻮر اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ دﭼﺎر‬ ‫‪ Q‬ﮔﺴ‪4b‬دەای از اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری )ﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪X‬‬ ‫◊‬ ‫دﮔﺮﮔﻮ‪a‬ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎ∑‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ ≠‬ ‫اﯾﻦ اﻣﺮ )ﻪ ﻧ√†ﻪی ﺧﻮد )ﻪ ﻣ‪÷%‬وﻃﻪﺧﻮا‪ à‬و ﻧ‪s‬ﺎﯾﺘﺎ )ﻪ ﻗﺪرت رﺳ‪x‬ﺪن ﻧﺨ‪áe‬ﺎن ﻧﻈﺎ‪2‬‬ ‫ﺟﺪ>ﺪی در ر† ـﻊ اول ﻗﺮن ﺑ‪K‬ﺴﺘﻢ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪ .‬دورەی دوم‪ ،‬دوران ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﮏﺣﺰ‪ aP‬در‬ ‫ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﺳ∞‪e‬ﺪاد ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎن اﯾﺮان اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻪ ﺗﺮﺗ‪K‬ﺐ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۲۳-۱۹۵۰‬در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‬ ‫و ‪ ۱۹۲۵-۱۹۴۱‬در اﯾﺮان را در ﺑﺮ ‪2‬ﮔ‪45‬د‪ .‬دورەی ﺳﻮم ﮐﻪ ﻣﻮﺿ√ع ﺑﺮر‪ Q‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﻧ‪K‬ﺴﺖ‪ ،‬از دﻫﻪﻫﺎی ‪ ۴۰‬و ‪∂% ۵۰‬وع و ﺗﺎ ﻣﻌﺮ‪ ¤X‬ﭘﺮوژەﻫﺎی ﻧﺌﻮﻟﯿ‪4P‬ال در دﻫﻪی ‪ ۸۰‬در‬ ‫ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﻧﻘﻼب اﯾﺮان در ﺳﺎل ‪ ۱۹۷۹‬اداﻣﻪ ‪>2‬ﺎ)ﺪ‪.‬‬ ‫‪ ۳‬ﻣﺘﺎﺟﻐﺮا‪ kl‬واژەای اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻧﻈ‪21‬ﺎت ‪p‬ﺎرن و‪2‬ﮕﻦ و ﻣﺎرﺗ [ ‪l‬‬ ‫‪ s‬ﻟ‪PO‬ﺲ در ﮐﺘﺎب اﺳﻄﻮرەی ﻗﺎرەﻫﺎ وام ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺘﺎﺟﻐﺮا‪ ،kl‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﻣ{ﺎ‪ M‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ا}ﺴﺎنﻫﺎ دا}ﺶ‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺧﻮد را از ﺟﺎن ﺳﺎﻣﺎن ‪c‬دﻫﻨﺪ؛ ﭼﺎرﭼﻮ)‪ M‬ﻧﺎﺧﻮدآ‪Ç‬ﺎە ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎ‪ ،+‬ا}ﺴﺎنﺷﻨﺎ‪،+‬‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﺳ‪L‬ﺎﺳﺖ و ﺣ^‪ Ü‬ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﻃﺒ‪ àL‬را ﻧﻈﻢ ‪fc‬ﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۳‬‬ ‫از §ﺴ‪x‬ﺎری ﺟ‪s‬ﺎت‪ ،‬ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻣﺴ‪45‬ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ≤ را ’ ﮐﺮدە اﺳﺖ؛ از‬ ‫‪ ï‬و ﻫﺮاس از ﻓﺮو›ﺎ‪ Q%‬ﮐﻪ )ﻌﺪﻫﺎ )ﺎ ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎی ﻧﮋادی ارو›ﺎ‬ ‫دﺳﺖ دادن ∂زﻣ ‪X 5‬‬ ‫درآﻣ‪x‬ﺨﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ آﻣ ‪4X 5‬ش و‪6‬ﺮاﻧﮕﺮ از ﻫﺮاس و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ اﺗ‪xº‬ﮏﻣﺤﻮر‪ ،‬ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ رﻗﺎ)ﺖ‬ ‫ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ﮐﻪ )ﺎزی ﺑﺰرگ ﻧﺎﻣ‪x‬ﺪە ‪2‬ﺷﻮدـ و ﺟﻨ‪fl‬ﺶﻫﺎی ﭘ‪45‬اﻣﻮ‪ aX‬ﺑﺮای ﮐﺴﺐ‬ ‫ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری‪ ،‬ﺗﺼ√‪6‬ﺮی را ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮریﻫﺎ از ﺧﻮد داﺷ∞ﻨﺪ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﻗﺮار داد‪.‬‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪) ،‬ﻌﺪﻫﺎ §ﺴ‪x‬ﺎری از ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﺪرن و ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪aX‬‬ ‫اﺗﺨﺎذ ﺷﺪە ﺑﻮد را )ﻪ ©ﺎر §ﺴﺖ‪ .‬آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻧﺎدر ﺳ‪s‬ﺮا‪) ١aP‬ﻪ درﺳ‪ fb‬ﺧﺎﻃﺮ‪#‬ﺸﺎن ‪2‬ﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻫﺮدو اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری در ﻃﻮل ﻗﺮن ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬دارای ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ ﻣﺸ‪ …4b‬از اﺻﻼﺣﺎت ﺗﺪاﻓ‡ در‬ ‫ﻣﻮاﺟﻪ )ﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎی داﺧ™ و ژﺋ√›ﻮﻟﺘ‪x‬ﮏ )ﺟﻐﺮاﻓ‪x‬ﺎ»‪-a‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ (Q‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘ‪45‬وی ﻗﺎﺟﺎر از ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬در آﺛﺎر اﺻﻼحﻃﻠ‪e‬ﺎن اﺻ™ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ اﯾﺮان‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن اﻣ‪45‬ﮐﺒ‪ ،45‬ﻣﺴ∞ﺸﺎراﻟﺪوﻟﻪ و ﻣ‪45‬زا ﻣﻠ‚ﻢ ﺧﺎن ﻧﻤﻮد >ﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻓﺮاد ﻣﺪتﻫﺎی‬ ‫“‬ ‫‪ï‬ﻫﺎی اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬زﻧﺪ… ﮐﺮدە و ])ﻌﺪ از )ﺎزﮔﺸﺖ )ﻪ اﯾﺮان[ )ﻪ‬ ‫ﻃﻮﻻ‪ aX‬در ∂زﻣ ‪X 5‬‬ ‫ﻣ‪s‬ﻢﺗ‪6ç‬ﻦ ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی اﺻﻼﺣﺎت در ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر )ﺪل ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪،۱۸‬‬ ‫ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪2‬ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬اﻗﺪام )ﻪ ﻣﺪرنﺳﺎزی ار‪Ø‬ﺶ و ﻧ‪45‬وﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪ 2‬ﺧﻮد )ﺎ ﺷﻌﺎر‬ ‫»ﻧﻈﻢ ﻧ√‪6‬ﻦ« ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﻼشﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ≤ ﻧ ‪ 4X 5‬ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﺻﻼﺣﺎت در ﻧ‪45‬وﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪2‬‬ ‫ﻗﺎﺟﺎر ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺗﺄﺛ‪›45‬ﺬﯾﺮی ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی واردا‪ ab‬اﯾﺮان از ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬و )ﻌﺪﻫﺎ اﺻﻼﺣﺎت‬ ‫و اﺳ‪4b‬اﺗﮋیﻫﺎی ﺣﮑﻮﻣﺖدار≠ی ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺗﺎ اواﺧﺮ دﻫﻪی ‪ ۴۰‬ﺷﻤ‪ $‬ﻣﺸ‪s‬ﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۲‬در اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ ،aX‬ﺟﻨﺎ‪ O‬راد>ﺎلﺗﺮ در ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪¤b‬‬ ‫“‬ ‫ﺷﻞ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪) ۱۹۲۳‬ﺎ د>ﺪ‪¢‬ﺎەﻫﺎی ﺳ‪x‬ﺎ‪ ،Q‬ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬و ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ ﺧﻮد‬ ‫‪ä‬ﺎ>ﻪﮔﺬار ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺷﺪ‪ .‬از ﺳﻮی د>ﮕﺮ‪ ،‬در اﯾﺮان ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ fb‬ﻋﻤﻮ‪ 2‬از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر‬ ‫و دﺧﺎﻟﺖﻫﺎی ‪ä‬ﺎدﺷﺎە‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ وﻗ√ع اﻧﻘﻼب ﻣ‪÷%‬وﻃﻪ و در ﻧ‪s‬ﺎ>ﺖ ﺑﺮآﻣﺪن ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﭘ‪s‬ﻠﻮی در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﺷﺪ‪ .‬رژ‪6‬ﻢ ﺳﻠﻄﻨ‪ fb‬رﺿﺎ ﭘ‪s‬ﻠﻮی آﺷﺎرا §ﺴ‪x‬ﺎری از ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی‬ ‫راد>ﺎل ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل را ﺗﻘﻠ‪x‬ﺪ ‪2‬ﮐﺮد‪ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ دوران ﺗﮑ√‪6‬ﻦ‪ ،‬در ﻫﺮ دوﮐﺸﻮر ﺗﺮﮐﯿ‪fP‬‬ ‫از ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪات ﺧﺎر ‪ OP‬و ﺧ ‪4X 5‬شﻫﺎی داﺧ™ ﮔﺴ‪4b‬ش >ﺎﻓﺖ ﮐﻪ )ﻪ ﺑﺮوز ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی‬ ‫اﻓﺮا’ اﺗ‪ -Ωxº‬ﻣ™ ﻣﻨﺘ≤ ﮔﺮد>ﺪ‪.‬‬ ‫‪π‬ﺲ از ﺣﺬف و از ﻣ‪x‬ﺎن ﺑﺮدن ارﻣﻨ‪x‬ﺎن‪ ،‬دوﻟﺖ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ اﺣﺴﺎس ﮐﺮد ﮐﻪ ﻻزم اﺳﺖ )ﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻣﺴﺄﻟﻪی ﮐﺮد )ﻪ ﻋﻨﻮان >ﮏ ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪ ﻣﺤﺘﻤﻞ د>ﮕﺮ ﺑ‪4Œ‬دازد‪ .‬ﮐﺮدﻫﺎ از ﻟﺤﺎظ‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎ‪ ،Q‬اﺟﺘﻤﺎ∑ و ﺟﻐﺮاﻓ‪x‬ﺎ»‪ a‬ﭘﺮا ﻨﺪە ﺑﻮدﻧﺪ و اﻣﺎن ﻣﻘﺎ)ﻠﻪ )ﺎ دوﻟﺖ را )ﻪ ﻋﻨﻮان >ﮏ‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﺪﻧﻪی ﻣﺘﺤﺪ و >ﮑ‪È‬ﺎرﭼﻪی ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﻧﺪاﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ از اﯾﻦ ﻫﺮاس داﺷ∞ﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ‪Ø‬ﺸﮑ‪x‬ﻼت دوﻟﺖ‪ ،‬ﮐﻪ زﻣﺎ‪ aX‬ﻋﻠ‪x‬ﻪ ﻫﻤﺴﺎ>‪á‬ﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﻣﺴ‪ Öx‬ﺧﻮد )ﻪ ©ﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪە‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ا ﻨﻮن )ﻪ ﺳﻤﺖ آﻧ‪s‬ﺎ ﺗﻐﯿ‪ 45‬ﺟ‪s‬ﺖ دﻫﺪ‪ ،‬واﻗﻌﯿ‪ fb‬ﮐﻪ اﻓﺮادی ﭼﻮن ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪y‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧ‪s‬ﺮی ﻗ‪e‬ﻞ از ﺳﺎل ‪# ۱۸۸۰‬ﺴ‪fl‬ﺖ )ﻪ آن واﻗﻒ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﺮان ﻓﻌﺎﻟ‪x‬ﺖ ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫)در ﺳ‪º‬ﻨﺪج و ﮐﺮﻣﺎ‪#‬ﺸﺎە( در آﻏﺎز راە ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻇ‪s‬ﻮر ﺳﻤﮑﻮ‪ ٢‬و اﻗﺪاﻣﺎت اﺳﺘﻘﻼلﻃﻠ‪e‬ﺎﻧﻪی‬ ‫‪1 Nader Sohrabi, Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran‬‬ ‫‪(Cambridge University Press, forthcoming), p 29.‬‬ ‫‪ ٢‬رﻫ)‪ Z‬ﻗﺒ‪L‬ﻠﻪی ﺷ{ﺎ‪ ã‬در ﺣﻮزەی در‪2‬ﺎﭼﻪی اروﻣ‪L‬ﻪ در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۱۲-۱۹۲۸‬ﮐﻪ ﻓﺮدی ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ‬ ‫‪î‬‬ ‫‪ì‬‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬وی ‪í‬اﺣﺘﺎ ;ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟﺎ‪ Ml‬اول از اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ‪.‬‬ ‫‪ ۴‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫وی ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮا‪ aX‬دوﻟﺖ ]ﻣﺮﮐﺰی[ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .‬در ﻓﺎﺻﻠﻪی ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۱۲‬ﺗﺎ ‪،۱۹۲۸‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ ﻣﺪار‪ Q‬را ﺗﺄﺳ‪K‬ﺲ ﮐﺮد‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪای )ﻪ ز†ﺎن ﮐﺮدی ﻣﻨ∞‪ ÷%‬ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﮐﺮدی را ز†ﺎن‬ ‫‪q‬‬ ‫رﺳ‪ /‬ﻣﻨﻄﻘﻪی ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد اﻋﻼم ﮐﺮد و ا>ﺪەی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ را در ∂‬ ‫‪2‬ﭘﺮوراﻧﺪ )ﻓﺼﻞ ‪.(۶‬‬ ‫دورەای ﮐﻪ در )ﺎﻻ )ﻪ آن اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ä ،‬ﺎ>ﻪﮔﺬار روا>ﺖ دوﻟﺖ در ﺗﻘﺎ)ﻞ )ﺎ روا>ﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣ™ﮔﺮا»‪ a‬اﺗ‪ Ωxº‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺷﺪ )ﻓﺼﻞ ‪ .(۲‬در دورەی دوم‪ ،‬دوﻟﺖ ‪2‬ﮐﻮﺷ‪x‬ﺪ ﮐﻪ ﺳﺎﺣﺖ‬ ‫∂زﻣﯿ‪ fX‬و ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬را )ﻪ ﻫﻢ ﻧﺰد>ﮏ ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋ™رﻏﻢ ﻋﺪم وﺟﻮد ﭘﺮوژە و ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣ‪º‬ﺴﺠﻢ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ در ﻣﻘﺎ)ﻞ آن ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ا‪h‬ﺮﭼﻪ دوﻟﺖ در ﺣﺎل آﻣﺎدەﺳﺎزی و ﺗﺠ‪4X 5 s‬‬ ‫“‬ ‫ار‪Ø‬ﺶ ﻋﻈ‪x‬ﻢ و ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬ﻧ‪s‬ﺎدی‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨ‪ÎΩ‬آﻣﻮز‪ Q%‬ﺧﻮد ﺑﺮای ﻋﻤ™ﮐﺮدن ﭘﺮوژەی‬ ‫‪q‬‬ ‫>ﮑﺴﺎنﺳﺎزی ﺑﻮد‪ ،‬ﻃﺮف ﮐﺮد ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞﻫﺎی ﻣﺘﻨﺎو‪ aP‬را اﻟﺒﺘﻪ )ﺪون ﺑ‪s‬ﺮەﮔ‪45‬ی از‬ ‫ﻇﺮﻓﯿﺘ‪s‬ﺎی داﺧ™ و ﺣﻤﺎ>ﺖ ﺧﺎر ‪# OP‬ﺸﺎن ‪2‬داد‪ .‬ﻋﺪم اﺗﺤﺎد و ا‪#‬ﺴﺠﺎم ﺳﺎزﻣﺎن>ﺎﻓﺘﻪ و‬ ‫‪q‬‬ ‫ار‪¢‬ﺎﻧ‪x‬ﮏ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺰرﮔ‪64b‬ﻦ ﺿﻌﻒ وا ‪º‬ﺶ ﮐﺮدﻫﺎ )ﻪ ﭘﺮوژەﻫﺎی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬در اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺑﻮدە )ﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺸﺨﺼﻪی اﯾﻦ دورە‪ ،‬ﺗﺄﺳ‪K‬ﺲ ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‬ ‫و آﻏﺎز ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﭘ‪s‬ﻠﻮی در اﯾﺮان ﺑﻮد؛ ﮐﻪ در ﻫﺮ دو‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ ﭘﺮوژەی ﺗﮑﯿﻨﻪﮐﺮدن‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺧﺎص ﺧﻮد را )ﺎ ﺗﻐﯿ‪ 45‬ﻓﻀﺎی ﺳ‪x‬ﺎ‪) Q‬ﻪ ﻓﻀﺎ»‪) a‬ﻪ ﺷﺪت §ﺴﺘﻪ و ﻃﺮدﮔﺮا‪،‬‬ ‫“‬ ‫)ﻪ اﻣ‪x‬ﺪ از ﺑ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬ﺑﺮدن اﻣﺎن ﺑﺮوز ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬و اﺗ‪ Ωxº‬ﺟﻮاﻣﻊ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ )ﻪ اﺟﺮا‬ ‫‪%‬‬ ‫ﮔﺬاﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ∂وع )ﻪ >ﮑﺴﺎنﺳﺎزی ﻣﺮدم در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﻮد ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ در‬ ‫ﻋﻤﻞ ﻣﻨﺠﺮ )ﻪ ‪ä‬ﺪ>ﺪ آﻣﺪن "د>ﮕﺮی" )د>ﮕﺮیﻫﺎی( ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ در ﻣ‪x‬ﺎن ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫∂زﻣﯿ‪fX‬ﺷﺎن ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻤﻞ در )ﺎﻓﺘﺎر ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ )ﻪ ﺣﺬف ﻓ ‪ Ω64X 5‬و ﺟﺎ)ﻪﺟﺎ»‪ a‬ﺟﻮاﻣﻊ‬ ‫ﻗﻮ‪) 2‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ )ﻪ اﻗﺪاﻣﺎت دوﻟﺖ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫دورەی ﺳﻮم ﮐﻪ در اﯾﻦ اﺛﺮ )ﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ‪#‬ﺸﺪە اﺳﺖ‪) ،‬ﻪ دوران ﺗ‪e‬ﻌ‪x‬ﺪ رﺿﺎﺷﺎە از‬ ‫اﯾﺮان در دﻫﻪی ‪ ۱۹۴۰‬و ﺷﮑﺴﺖ ﺣﺰب ﻣ™ ﺟﻤ‪s‬ﻮریﺧﻮاە در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ در اوا>ﻞ دﻫﻪی‬ ‫“‬ ‫‪q‬‬ ‫‪ ۱۹۵۰‬اﻃﻼق ‪2‬ﺷﻮد‪ .‬در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻣﺴﺄﻟﻪی ﮐﺮد ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4b‬ﺗﺤﺖ ﻟﻮای ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪ… اﻗﺘﺼﺎدی‪،‬‬ ‫“‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣﺬﻫ‪fP‬ﮔﺮا»‪ a‬و ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ a‬ﮐﺮدی ﻣﻄ‪ç‬ح ‪2‬ﺷﺪ و ‪#‬ﺴ‪fl‬ﺖﻫﺎ»‪ a‬ﻫﻤﭽﻮن ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪ…‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﻪای‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮا‪ aX‬در ﻣﺘﻤﺪنﺷﺪن و ادﻏﺎم در اﻗﺘﺼﺎد ﻣ™ و )ﺎزار در ﻣﻮرد آﻧ‪s‬ﺎ ﺑ‪x‬ﺎن‬ ‫‪2‬ﮔﺮد>ﺪ‪ .‬در اﯾﺮان‪ä ،‬ﺎ>ﺎن ﺳﻠﻄﻨﺖ رﺿﺎﺷﺎە )ﻪ زوال دورەی ﻣﺼﺪق‪ ،‬ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﻣ‪s‬ﺎ)ﺎد و‬ ‫روا)ﻂ ﺳﺴﺖ و ‪aP‬ﺛ‪e‬ﺎت )ﺎ ]ﻫﻤﺴﺎ>ﻪی ﻏﺮ‪ [aP‬ﻋﺮاق و ﺳﺎﯾﺮ دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺮب ﻣﻨﺘ≤ ﺷﺪ‪،‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﻪ دوﻟﺖ را )ﻪ )ﺎزﻧﮕﺮی ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎ‪Ô‬ﺶ در ﻗ‪e‬ﺎل ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﻤﻮد‪ .‬از آن ‪π‬ﺲ‪ ،‬ﻧﺎم ﮐﺮد‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ ﻋﻨﻮان )ﺨ‪ $%‬از ﻫ√‪6‬ﺖ ﺗﺎزە ﺑﺮﺳﺎﺧﺖﺷﺪەی اﯾﺮا‪ aX‬ﻗﻠﻤﺪاد ‪2‬ﺷﺪ و از ﮐﺮدﻫﺎ )ﺎ ﻋ‪e‬ﺎرا‪ab‬‬ ‫‪ ï‬ﻣﺎدری >ﺎد ‪2‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن اﺻ‪x‬ﻞﺗ‪6ç‬ﻦ ﻓﺮزﻧﺪان اﯾﺮان و ﻧﮕ‪es‬ﺎﻧﺎن ﻣﺮزﻫﺎی ∂زﻣ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫>‪ Ω‬از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣ‪s‬ﻢ در ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣ‪x‬ﺎن دوﻟﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﺮر‪ Q‬ﺑ‪K‬ﺸ‪4b‬ی را ‪2‬ﻃﻠ‪e‬ﺪ‪،‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺤﻮەی ﺷﻞد‪ à‬ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎری دوﻟ‪ fb‬از ﮐﺮدﺑﻮدن و )ﺎزﻧﻤﺎ»‪ a‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬آن اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺘﻤﺎن و‬ ‫‪q‬‬ ‫اﻧﺎر ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی از ﺳﻮی دوﻟﺖ از راەﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﻮرت ‪2‬ﮔﺮﻓﺖ و ﻫﺮ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮی‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ را )ﻪ ز†ﺎن ﺧﺎص ﺧﻮد ﺑ‪x‬ﺎن ‪2‬ﮐﺮد؛ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻋ‪e‬ﺎس و‪ Ã‬دا‪#‬ﺸﻤﻨﺪ ﻋﻠﻢ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ‪© ،‬ﻞ ﺗﻌﺎﻣﻞ دوﻟﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ را »د>ﺎﻟ‪‬ﺘ‪x‬ﮏ ﻣﻘﺎوﻣﺖ و اﻧﺎر« ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ .‬از‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۵‬‬ ‫‪ï‬‬‫د>ﺪ‪¢‬ﺎە وی‪ ،‬اﯾﻦ د>ﺎﻟ‪‬ﺘ‪x‬ﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮم ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و و‪6‬ﮋ“…ﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ‪q‬ﮐﺮدی را ﺗﻌﯿ ‪X 5‬‬ ‫‪2‬ﮐﻨﺪ‪.١‬‬ ‫‪q‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺧﻮا‪#‬ﺶ‪ ،‬اﻧﺎر ﻣﺪاوم ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی از ﺳﻮی دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣ‪º‬ﺸﺄ ﭘ‪x‬ﺪا‪Ô‬ﺶ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی )ﻪ ﻋﻨﻮان اﺛ‪e‬ﺎت ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎﺳﺖ‪) .‬ﻪ ﻋﻘ‪x‬ﺪەی و‪ ،Ã‬اﻧﺎر ﻫ√‪6‬ﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدی از ﺳﻮی دوﻟﺖ‪) ،‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧ‪ æX‬ﺣﻘﻮق اﺟﺘﻤﺎ∑ ﮐﺮدﻫﺎ اﻫﻤ‪x‬ﺖ §ﺴ‪x‬ﺎری داﺷﺖ؛‬ ‫“ ‪q‬‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی دوﻟﺖ در ﻗ‪e‬ﺎل "د>ﮕﺮی" و د>ﮕ‪†ç‬ﻮد… ﮐﺮد ﻧﻪ ﺗﻨ‪s‬ﺎ ﻃﺮدﮔﺮا>ﺎﻧﻪ و )ﻪ ﺷﺪت‬ ‫∂ﮐ√†ﮕﺮاﻧﻪ ﺑﻮد‪) ،‬ﻠ‪‬ﻪ ﻫﺴ‪ fb‬و )ﻘﺎی "د>ﮕﺮی" را ‪#‬ﺸﺎﻧﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬و‪ Ã‬ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور اﺳﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ اﻧﺎر ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺮو›ﺎ‪ Q%‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﺷﺪ؛ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪود ز‪6‬ﺎدی )ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ وﺟﻮد‬ ‫‪ ï‬ﺗﺼﻮری را‬ ‫اﯾﻦ ﭘ‪K‬ﺶ ﻓﺮض اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮزﻫﺎی دوﻟﺖ ﻓﻌ™‪ ،‬ﻃﺒ‪) ‡x‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪2‬رﺳﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪2‬ﺗﻮان در رو‪ Q%‬ﮐﻪ §ﺴ‪x‬ﺎری از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﮐﺮد در ﭼ‪s‬ﺎرﭼﻮب و دﺳﺘﻪﺑﻨﺪیﻫﺎی‬ ‫د>ﮑﺘﻪﺷﺪە از ﺳﻮی دوﻟﺖ در ﺗﻘﺎ)ﻞ )ﺎ ﺧﻮد دوﻟﺖ اﺳﺘﻔﺎدە ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸﺎﻫﺪە ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫‪ï‬ﮐﻨﻨﺪەی ذات ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﺷﯿﻮەی اﻧﺎر و )ﺎزﻧﻤﻮدﻧﺎ‪ä‬ﺬﯾﺮی ‪q‬ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻌﯿ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدی و در ﻧ∞‪x‬ﺠﻪ ﺷﻞدﻫﻨﺪەی روا)ﻄﺸﺎن )ﺎ "د>ﮕﺮ≠ی" ﺧﻮد اﺳﺖ‪٢‬؛ ا‪h‬ﺮﭼﻪ در اﯾﺮان و‬ ‫ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ )ﻪ دو ﺷﯿﻮەی ﻣﺘﻔﺎوت ﻋﻤﻞ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬دوﻟﺖ ا‪W‬ار ‪2‬ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ »ﺗﺮکﻫﺎی ﮐﻮ‪ «à‬ﻫﺴ∞ﻨﺪ و اﯾﻨﮑﻪ ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی ﺳﺎﺧﺘﻪی ﺗ‪e‬ﻠ‪x‬ﻐﺎت دوران ﺟﻨِﮓ‬ ‫ً‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻏﺮ‪aP‬ﻫﺎﺳﺖ‪ .‬در اﯾﺮان‪ ،‬اﻧﺎرﮐﺮدﺑﻮدن )ﻪ ﮔﻮﻧﻪی د>ﮕﺮی ﺑﻮد و ﻣﻌﻤﻮﻻ )ﺎ ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی آر‪6‬ﺎ » ≠‪a‬‬ ‫آﻣ‪x‬ﺨﺘﻪﺷﺪە )ﺎ ﺷ‪x‬ﻌﻪﮔﺮی ﮐﻪ از ﺣﻤﺎ>ﺖ دوﻟﺖ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد‪ ،‬اﺟﺮا ‪2‬ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪Û‬‬ ‫اﺳ‪4b‬اﺗﮋیﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت اﻧﺎر‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻇ‪s‬ﻮر اﺷﺎل ﻣﺘﻨ√ع ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و در ﻧ∞‪x‬ﺠﻪ‬ ‫“‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ )ﻪ ﭼﻨﺪ‪ä‬ﺎر… ﻣﻨﻄﻘﻪای آﻧ‪s‬ﺎ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫آﺛﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎس ﺗﺮک‪ ،‬اﺳﻤﺎﻋ‪x‬ﻞ ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬ﮐﻪ ﺑ‪x‬ﺎﻧﮕﺮ ﺗﺄّﻣﻼت وی در دوران ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫“‬ ‫‪ ï‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺗﺎر‪ ،ÖX6‬ﻗﺎﻧﻮ‪ ،aX‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و ﻓﺮﻫﻨ‪Ω‬ای را‬ ‫∂†ﺎز‪ø‬ﺶ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪q‬ﮐﺮد‪#‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫در ﺑﺮ ‪2‬ﮔ‪45‬د ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺮوژەی ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ )ﻠﻨﺪﻣﺪت دوﻟﺖ ﺑﺮای ﺗﺤ‪6ç‬ﻒ و اﻧﺎر ﻫ√‪6‬ﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬ﮐﺮدی ﮔﻮا‪2 à‬دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس >ﺎﻓﺘﻪﻫﺎی ﻧ√‪ø‬ﺴﻨﺪە‪ ،‬وی اوﻟ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻏ‪45‬ﮐﺮد اﺳﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﻣﺴﺘﻌﻤﺮە ﻧﺎﻣ‪x‬ﺪە و ﻣﻮﻗﻌ‪x‬ﺖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﻗﺎ)ﻞ ﻣﻘﺎ‪Ô‬ﺴﻪ و >ﺎ ﺣ‪) fb‬ﺪﺗﺮ از‬ ‫‪q‬‬ ‫د>ﮕﺮ ﻣﻠﻞ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮە ‪2‬داﻧﺪ‪ .٣‬ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬اﻧﺎر ﻧ‪s‬ﺎدﯾﻨﻪی ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی در ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪Q‬‬ ‫ﺟﻤ‪s‬ﻮری اول را دﻟ‪x‬ﻞ اﺻ™ »ﺗﺤ‪6ç‬ﻒ ﻧ‪s‬ﺎدی« ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی اﻇ‪s‬ﺎر ‪2‬دارد ﮐﻪ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪ Q‬ﺳ‡ در ﺣﻞ ﻣﺴﺄﻟﻪای ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧ‪ fb‬از ﻃ‪6ç‬ﻖ اﺑﺰار ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ دارد‪ .‬ﺑﺮ‬ ‫“‬ ‫اﺳﺎس ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪ Q‬ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۴‬ﻫﺮ ﮐ‪ $‬ﮐﻪ در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ زﻧﺪ… ‪2‬ﮐﻨﺪ‪) ،‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﻗﻮﻣﯿ‪fb‬‬ ‫ﺗﺮک اﺳﺖ و از ﺗﺮکﺑﻮدن ﺧﻮد رﺿﺎ>ﺖ دارد‪ .‬از >ﮏ ﺳﻮ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪ Q‬ﺗﺼﺪﯾﻖ ‪2‬ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻤﻪ از ﺗﺮکﺑﻮدن ﺧﻮد ﺧﺮﺳﻨﺪﻧﺪ و از ﺳﻮی د>ﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮد>ﺖ ﻋﻨ‪ Ù‬ﻏ‪45‬ﺗﺮک را در‬ ‫‪1 Abbas Vali, "The Kurds and Their 'Others': Fragmented Identity and Fragmented‬‬ ‫‪Politics" in The Kurds: Nationalism and Politics, ed. Faleh A. Jabar and Hosham‬‬ ‫‪Dawod (London; San Francisco: Saqi, 2006), p. 49.‬‬ ‫‪2 Ibid, pp.49-55. Also———, "Wiki Conflict Resolution Forum" (1998).‬‬ ‫‪3 Ismail Beşikçi, Devletlerarasi Sömürge Kürdistan/ an International Colony‬‬ ‫‪Kurdistan, Bilimsel bilimsel araştırma kitab (Bonn: Weşanên Rewşen, 1990), 8.‬‬ ‫‪ ۶‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫ﻗﻠﻤﺮوی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ اﻧﺎر ‪2‬ﮐﻨﺪ‪) .١‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬در ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪ ،Q‬ﺗﺮکﺑﻮدن ﻫﻢ )ﻪ ﻗﻮﻣّ‪x‬ﺖ )>ﺎ‬ ‫ﻧﮋاد( رﺳ‪ /‬ﻣﺼﻮب دوﻟﺖ و ﻫﻢ )ﻪ اﻧﺘﺨﺎ‪ aP‬ﺷﺨ‪ ù‬ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ﺷﺪ‪) .‬ﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﯾﻦ اﻋﻼن‬ ‫“‬ ‫ﻗﺎﻧﻮ‪ ،aX‬ﺷ‪s‬ﺮوﻧﺪا‪ aX‬ﮐﻪ در ﻣﺤﺪودەی ﻣﺮزﻫﺎی ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ زﻧﺪ… ‪2‬ﮐﻨﻨﺪ‪) -‬ﺪون در‬ ‫‪ ï‬اﯾﻨﮑﻪ از ﻫ√‪6‬ﺖ رﺳ‪ /‬ﺧﻮد رﺿﺎ>ﺖ دارﻧﺪ‪> -‬ﺎ دارای ﻫ√‪ fb6‬واﺣﺪﻧﺪ و >ﺎ )ﺎ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫ﻫ√‪ fb6‬واﺣﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ‪2‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬اﯾﻦ ﺑﻨﺪ ﭘ‪x‬ﭽ‪x‬ﺪە را ﻫﻤﭽﻮن ﺣ‪ /‬ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ‬ ‫‪2‬ﺑ‪â‬ﻨﺪ ﮐﻪ واﻗﻌ‪x‬ﺖ اﺟﺘﻤﺎ∑ ﻣﻮﺟﻮد>ﺖ ﻋﻨﺎ‪ W‬ﻏ‪45‬ﺗﺮک را ﭘﻨ‪s‬ﺎن ‪2‬ﮐﻨﺪ‪) .‬ﺪﯾ≤ اﺳﺖ‬ ‫ﺗﻨ‪s‬ﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺎە )ﻌﺪ از اﻋﻼن اﯾﻦ ﻃ‪ç‬ح رﺳ‪ /‬دوﻟﺖ‪ ،‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﺧ ‪4X 5‬ش وﺳﯿﻊ و ‪aP‬ﺳﺎ)ﻘﻪی‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ در ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ آن ﮐﺸﻮر ‪2‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ ﻧﻈﺮ ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ،ÖŒ‬ﺣﺬف ﮐﺮدﻫﺎ و ﮐﺮدﺳﺘﺎن از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ و ادﺑ‪x‬ﺎت‪ ،‬و ﻣﺤﻮﮐﺮدن آﻧ‪s‬ﺎ‪،‬‬ ‫اﺻﻞ اﻋﺘﻘﺎدی و )ﺎور ﺑ‪xº‬ﺎدﯾﻦ دوﻟﺖ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺣﺎ‪ı‬ﻢ ﺑﻮد‪ .‬وی اﯾﻦ را »ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی‬ ‫ﺑﺮ ‪ä‬ﺎ>ﻪی دروغ« ﮐﻪ »ﻓ‪x‬ﻞ را درﺧﺖ ‪2‬ﻧﺎﻣﺪ« ﻋﻨﻮان ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ ٢‬و ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺎر‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑ‪xº‬ﺎدﯾﻦ ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی و ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ ﺗﺮکﺳﺎزی‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪﺳﺎز ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی ﻗﺎﻧﻮ‪2 aX‬ﺷﻮد ﮐﻪ اﻣﺎن‬ ‫‪q‬‬ ‫زﻧﺪ“… را )ﻪ ﻋﻨﻮان >ﮏ ﺷ‪s‬ﺮوﻧﺪ ©ﺎﻣﻞ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ از ﺑ ‪X 5‬‬ ‫‪2 ï‬ﺑﺮد‪ .‬از د>ﺪ ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ،ÖŒ‬اﯾﻦ‬ ‫‪∂%‬ا>ﻂ ﻣﺴﺘﻠﺰم اذﻋﺎن )ﻪ ﺑﺮﺗﺮی ﻗﻮم )>ﺎ ﻧﮋاد( ﺗﺮک ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻤﺎ‪ 2‬اﻓﺮادی اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫“‬ ‫ﻗﻠﻤﺮوی ﺧﺎ‪ Ä‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ زﻧﺪ… ‪2‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وی ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎ‪ Q‬ﺳﺎلﻫﺎی‬ ‫‪ ۱۹۲۴‬و ‪ ۱۹۶۱‬ﺗﺠﺴِﻢ اﻋﻼم ﺑﺮﺗﺮی ﻗﻮم ﺗﺮک اﺳﺖ‪] ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن[ »ﭘ‪K‬ﺶﻧ‪x‬ﺎز‬ ‫)ﻠﻨﺪاﻗ‪e‬ﺎ‪ ،Ã‬ﺗﺮکﺑﻮدن اﻋﻼم ﺷﺪە اﺳﺖ«‪.٣‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ‪#‬ﺸﺎندادن ﺷﺪت اﻧﺎر ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی‪ ،‬ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬وﺿﻌ‪x‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﻌﺎدل‬ ‫“‬ ‫ﺳﻄ‪ Ö‬ﭘ‪÷%K‬ﻓﺘﻪ از ﺑﺮد… ‪2‬داﻧﺪ و ﺳ‡ ‪2‬ﮐﻨﺪ )ﺎ رو‪6‬ﮑﺮدی روا‪#‬ﺸﻨﺎﺧ‪ fb‬و ﻓﻠﺴ‪ æX‬اﯾﻦ‬ ‫ادﻋﺎی ﺧﻮد را اﺛ‪e‬ﺎت ﻧﻤﺎ>ﺪ‪ .‬وی اﺳﺘﺪﻻل ‪2‬ﮐﻨﺪ ﻓﺮدی ﮐﻪ ﻣﺠﺒﻮر )ﻪ اﻧﺎر >ﺎ ﻣﺨ‪æX‬ﮐﺮدن‬ ‫ﻫ√‪∞6‬ﺶ ﺷﻮد‪َ ،‬ﺑﺮدە اﺳﺖ‪ ،‬ﺣ‪ fb‬ا‪h‬ﺮ در )ﺎﻻﺗ‪6ç‬ﻦ ﻣﻨﺎﺻﺐ ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و ﻧﻈﺎ‪ 2‬دوﻟ‪) fb‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ ï‬در >ﮏ ﻣﻨﺼﺐ دوﻟ‪) fb‬ﺪون ‪Ø‬ﺴﻠ‪x‬ﻢﺷﺪن )ﻪ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﯿﭻ ‪q‬ﮐﺮدی اﻣﺎن ﻗﺮارﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧ‪s‬ﺎدﯾﻨﻪﺷﺪە ﺑﺮای ﺧﻮداﻧﺎری و اﻧﺎر ﻫ√‪6‬ﺖ را ﻧﺪارد ]ﭼﺮا ﮐﻪ[ ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی‪ ،‬ﻫ√‪fb6‬‬ ‫ﻣﻤﻨ√ع اﺳﺖ و اﻧﺎر اﯾﻦ ﻫ√‪6‬ﺖ در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻧ‪s‬ﺎدﯾﻨﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ‪2‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻤﺎ‪ 2‬ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ دا‪#‬ﺸ‪á‬ﺎەﻫﺎ‪ ،‬اﺣﺰاب ﺳ‪x‬ﺎ‪ ،Q‬ﺳ‪K‬ﺴﺘﻢ ﻗﻀﺎ»‪ a‬و ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ادﻋﺎ‬ ‫‪2‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ »در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻫﻤﻪ ﺗﺮک ﻫﺴ∞ﻨﺪ و ﺗﻤﺎم ﺗﻼش ﺧﻮد را )ﻪ ©ﺎر ‪2‬ﺑﻨﺪﻧﺪ ﺗﺎ واﻗﻌ‪x‬ﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮد را )ﻪ ﻣﺤﺎ‪ı‬ﻤﻪ )ﮑﺸﺎﻧﻨﺪ«‪.٤‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬اﯾﻦ د>ﺪ‪¢‬ﺎە را ﮐﻪ ﻃﺮد و ﺣﺬف ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی ﻓﻘﻂ >‪ Ω‬از ﭘ‪x‬ﺎﻣﺪﻫﺎی ﺟﺎﻧ‪fP‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﭘﺮوژەی ﻣﺪرﻧ ‪4X 5‬اﺳﯿﻮن دوﻟﺖ )ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ ذات »ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای و ﻣﺬﻫ‪] fP‬ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی[« اﺳﺖ رد‬ ‫‪2‬ﮐﻨﺪ‪) .‬ﺎ اﯾﻦ اوﺻﺎف روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻪ ﻋﻘ‪x‬ﺪەی ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬ﺣﺬف ﻓﺎﺻﻠﻪی ﻗﺎﻧﻮ‪ aX‬و‬ ‫‪1 ———, M. Kemal Ataturk, Unesco & Destruction of Kurdish Identity in Turkey‬‬ ‫‪(Croydon Park, N.S.W: Committee or Decolonization of Kurdistan, 1986).‬‬ ‫‪2 Ismail Beşikçi, M. Kemal Ataturk, Unesco & Destruction of Kurdish Identity in‬‬ ‫‪Turkey (Croydon Park, N.S.W: Committee for Decolonization of Kurdistan, 1986), p.‬‬ ‫‪9.‬‬ ‫‪3 Ibid, pp. 13-14.‬‬ ‫‪4 Ibid, pp.15-17.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷‬‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎ‪ ،Q‬ﻓﺮاﺗﺮ از ﻓﺸﺎر دوﻟﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺎﺑ‪s‬ﻨﺠﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ )ﺎ ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎ»‪ a‬ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫»ﻗﺎﭼﺎق‪ ،‬راﻫﺰ‪ ،aX‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ a‬و وا‪π‬ﺲﮔﺮا»‪ a‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ «Q‬ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﻨﺎ‪W‬ی ﮐﻪ‬ ‫‪ ï‬ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ دوﻟﺖ‬ ‫ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟﺖ‪ ،‬ﻫ√‪6‬ﺖ ‪q‬ﮐﺮدی را )ﻪ آﻧ‪s‬ﺎ ﺗﻘﻠ‪x‬ﻞ ‪2‬دﻫﺪ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﻫﺮآﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻋﺪم >ﮑﺘﺎ»‪ a‬ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻗﻮﻣّ‪x‬ﺖ ﻣﺮدم دﻻﻟﺖ داﺷﺘﻪ )ﺎﺷﺪ را ﻏ‪45‬ﻗﺎﻧﻮ‪aX‬‬ ‫‪2‬ﺳﺎزد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿ√ع در ﻣﺎدەی ‪ ۸۹‬ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺠﺎزات ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺑﺮای اﺣﺰاب ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و‬ ‫“‬ ‫“‬ ‫‪ ï‬آﻧ‪s‬ﺎ ]ﺣ‪ [fb‬در ﺻﻮرت اﺷﺎرەی ﺗﻠ√‪) Ö6‬ﻪ ﺗﮑ‪ 4g‬و >ﺎ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ و‪6‬ﮋ… ﺗﮏﻓﺮﻫﻨ‪Ω‬‬ ‫§ﺴ ‪X b‬‬ ‫و ﺗﮏﻗﻮﻣّﯿ‪ fb‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ را ز‪6‬ﺮ ﺳﺆال ﺑ‪4P‬د‪ ،‬ﺗ‪6Ù‬ـ ـﺢ ﺷﺪە اﺳﺖ‪) .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﺧﻮا‪#‬ﺶ‬ ‫ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ،ÖŒ‬ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺠﺎزات ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﺳﺎل ‪ ۱۹۶۶‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻣﺎن ‪ä‬ﺬﯾﺮش ﺷ‪s‬ﺮوﻧﺪان‬ ‫ﻏ‪45‬ﺗﺮک را از ﻣ‪x‬ﺎن ‪2‬ﺑﺮد و اﯾﻦ اﺳﺎس و زﻣﯿﻨﻪای ﻗﺎﻧﻮ‪ aX‬را ﺑﺮای ﺳﺎ ﺖﮐﺮدن ﻫﺮ ﺣﺰب‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و اﺗﺤﺎد>ﻪﻫﺎی ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ »از ﮔﺮوەﻫﺎی اﻗﻠّ‪x‬ﺖ در ]ﻗﻠﻤﺮو[ ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﮐﻪ‬ ‫“‬ ‫‪#‬ﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ از ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻗﻮ‪ ،2‬ﻣﺬﻫ‪ fP‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬اﺳﺖ« ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮد‪.١‬‬ ‫‪) ٢ï‬ﻪ درﺳ‪ fb‬ﺑ‪x‬ﺎن ‪2‬ﮐﻨﺪ »ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ fb‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ در دوران‬ ‫ﻣﺴﻌﻮد ﯾ ‪X 5‬‬ ‫‪X‬‬ ‫ﻣﻌﺎ‪# W‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ )ﻪ ﻣﺪت ﻃﻮﻻ‪a‬ای )ﻪ ﺻﻮرت ﻣ‪º‬ﺴﺠﻢ و ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫از اذﻋﺎن )ﻪ واﻗﻌ‪x‬ﺖ وﺟﻮدی ﮐﺮدﻫﺎ اﺟﺘﻨﺎب ﮐﺮدە اﺳﺖ«‪ .٣‬در ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ fb‬و‬ ‫◊‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎری رﺳ‪» ،/‬ﮐﺮدﺑﻮدن ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻣﻈ‪s‬ﺮ ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ ،a‬ﻗﺎﭼﺎﻗ‪ÖŒ‬ﮔﺮی‪ ،‬راﻫﺰ‪ ،aX‬ارﺗﺠﺎع‬ ‫ﺳ‪x‬ﺎ‪> Q‬ﺎ وا‪π‬ﺲﮔﺮا»‪ a‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ «Q‬ﺑﻮد‪) .‬ﻪ ﻃﻮر ©™‪ ،‬ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎری رﺳ‪ /‬ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮدە ﮐﻪ‬ ‫◊‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی ذاﺗﺎ ﭘ‪K‬ﺸﺎﻣﺪرن اﺳﺖ و ﭼﺎﻟ‪ $%‬ﺑﺮای دوﻟﺖ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺪرﻧ‪K‬ﺴﻢ )ﻪ‬ ‫‪q b‬‬ ‫ﺣﺴﺎب ‪2‬آ>ﺪ‪) .‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی دﻗﯿﻖ ©ﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎر≠ی دوﻟ‪ ،f‬ﮐﺮدﺑﻮدن را ﺗﻌﺎرض ﻣ‪x‬ﺎن‬ ‫“‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺳﺎﺣﺖ ﭘ‪K‬ﺸﺎﻣﺪرن و ﻣﺪرن ﺗﺼ√‪6‬ﺮ ‪2‬ﮐﻨﺪ و ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی را ﻣﺠﻤ√ع و‪6‬ﮋ…ﻫﺎ»‪ a‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ارﺗﺠﺎع‪ ،‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ ،a‬راﻫﺰ‪ aX‬و ﻗﺎﭼﺎﻗ‪ÖŒ‬ﮔﺮی >ﺎ اﻗﺘﺼﺎد ﺣﺎﺷ‪x‬ﻪای ‪#‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ»‪a‬‬ ‫“‬ ‫ﮐﻪ در ﮔﻔﺘﻤﺎن رﺳ‪ ،/‬ﻋﻨﺎ‪ W‬ﻗﻮ‪ ،2‬ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬و ز†ﺎ‪ aX‬ﺳﺎ ﻨﺎن ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻧﺎد>ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪2‬ﺷﺪ‪،‬‬ ‫‪ ï‬ﻣﺤﮑﻮم )ﻪ ﻧﺎﺳﺎز‪¢‬ﺎری ‪2‬ﺷﺪﻧﺪ‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ∑ ﻃﺮدﮔﺮا‪ ،‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪q‬ﮐﺮد‪#‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫≠‬ ‫≠‬ ‫و دوﻟﺖ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺪرﻧ‪â‬ﺘﻪ )ﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﻣﺘﻮﺳﻞ )ﻪ اﺗﺨﺎذ اﻗﺪاﻣﺎت ﺟ‪4P‬ی ﺑﺮای از ﻣ‪x‬ﺎن‬ ‫‪ ï‬ﻋﻨﺎ‪W‬ی ‪2‬ﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﺪ راە ﻣﺪرﻧ‪â‬ﺘﻪ ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮداﺷ ‪X b‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﮔﻔﺘﻤﺎن )ﻪ ﻣﻨﻈﻮر واﺳﺎزی ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟﺖ و ﺗﺄﺛ‪45‬ات آن در ا>ﺠﺎد >ﺎ ﺗﺪاوم‬ ‫ﻣﻘﻮﻻت اﺳﺘﺪﻻ‪ Ã‬ﻃﺮا‪ O‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ »‪...‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﺑﺮﺳﺎﺧﺖ‬ ‫ﻣﻘﻮﻻ‪ ab‬ﻫﻤﭽﻮن ﻧﮋاد‪ ،‬ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﻗﻮﻣّ‪x‬ﺖ و ﺷ‪s‬ﺮوﻧﺪ )ﻪ ©ﺎر رود‪ ،‬و >ﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺗﺪاوم‪ ،‬ﺑﺮﭼ‪x‬ﺪن و >ﺎ ﻧﺎﺑﻮدی آﻧ‪s‬ﺎ ﺷﻮد«‪ .٤‬ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎن رﺷﺘﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ز†ﺎن)ﻫﺎی(‬ ‫ﺳﺎ ﺖﺷﺪە و ﺟﻮاﻧﺐ ﺗﻘﻠ‪x‬ﻞدﻫﻨﺪەی ﮔﻔﺘﻤﺎن را ‪#‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﺪ ﺗﺎ از ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﻗﺪرت در ﺗﻮﻟ‪x‬ﺪ‬ ‫‪1 Ibid, p. 13‬‬ ‫‪î‬‬ ‫‪ s‬اﺳﺘﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎ‪ +‬دا}ﺸ‪ñ‬ﺎە اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل و ﻧ‪PO‬ﺴﻨﺪەی آﺛﺎری ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺧ‪21‬ﻦ ﺧ [ ‪Zl‬ش ﮐﺮدی و‬ ‫‪ ٢‬ﻣﺴﻌﻮد ﯾ [ ‪l‬‬ ‫‪î‬‬ ‫ﻣﺴﺄﻟﻪی ﮐﺮد در ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ^‪fc Ü‬ﺎﺷﺪ )ﻣ^‪Z‬ﺟﻢ(‪.‬‬ ‫‪ s‬و د‪,‬ﮕﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی وی در ز‪û‬ﺎن ﺗﺮ‪ ü‬ﻣ‪†ú‬‬ ‫‪ ٣‬از آﻧﺠﺎ‪ M‬ﮐﻪ اﻣ{ﺎن ارﺟﺎع ‪f‬ﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪی ‪õ‬ﺎ‪,‬ﺎنﻧﺎﻣﻪی اﻧ‪ñ‬ﻠ‪ ùú‬ﯾ [ ‪l‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬از اﯾﻦ دو ﻣﻘﺎﻟﻪی وی ‪f‬ﻪ ﮐّﺮات اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪Mesut Yeğen, "The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity,‬‬ ‫‪Middle Eastern Studies 32, no. 2 (1996). Also Mesut Yegen, "The Kurdish Question‬‬ ‫‪in Turkish State Discourse," Journal of Contemporary History 34, no. 4 (1999).‬‬ ‫‪4 Blackledge, Discourse and Power in a Multilingual World.‬‬ ‫‪ ۸‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫دا‪#‬ﺶ و روشﻫﺎ»‪ a‬ﮐﻪ ﻧ‪45‬وی ﺳﻠﻄﻪﮔﺮ رﺧﺪادی را ﻧﻤﺎ‪Ô‬ﺶ >ﺎ ﺷﻞ ‪2‬دﻫﺪ‪ ،‬ﭘﺮدە ﺑﺮدارد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻮﺿ√ع )ﻪ ﻣﻨﻈﻮر واﺳﺎزی ﻣﺎﻫ‪x‬ﺖ ﺗ‪e‬ﻌ‪x‬ﺾآﻣ ‪ 4X 5‬ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎ»‪ a‬اﺳﺖ ﮐﻪ در آﻧ‪s‬ﺎ رﺧﺪادی‬ ‫)ﺎزﺳﺎزی ‪2‬ﺷﻮد و واﻗﻌ‪x‬ﺎت اﺟﺘﻤﺎ∑ و ﺳ‪x‬ﺎ‪) Q‬ﻪ ﺗﺒﻊ اﻟﺰاﻣﺎت و ﻧ‪x‬ﺎزﻫﺎی ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ و‬ ‫∂ﮐ√†ﮕﺮاﻧﻪی ﻗﺪرت‪ ،‬ﺟﻠﻮە دادە ‪2‬ﺷﻮد‪ .‬ا‪h‬ﺮ اﯾﻦ ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞﻫﺎ )ﺎزﺗﻮﻟ‪x‬ﺪﮐﻨﻨﺪەی ﮔﻔﺘﻤﺎ‪aX‬‬ ‫)ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻏﺎﻟﺐ اراﺋﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬دﺳﺘﺎورد آﻧﭽﻨﺎ‪ aX‬از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﮔﻔﺘﻤﺎن‬ ‫دوﻟﺖ را ﺷﺎﻫﺪ ﻧﺨﻮاﻫ‪x‬ﻢ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 2‬ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺗﻤﺪنﺳﺎز‪ ،‬درﺻﺪد اﺟﺮای دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺣﺬف "د>ﮕﺮی" اﺳﺖ ‪-‬‬ ‫‪q‬‬ ‫آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﮐﺮد و دوﻟﺖ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ -‬ﮔﻔﺘﻤﺎن درﺻﺪد‬ ‫ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ)ﺨ‪ $%‬و ﮐﺘﻤﺎن اﺳﺖ؛ ﭼﺮا ﻪ ﻫﺪف آن ادﻏﺎم و >ﺎ ﻧﺎﺑﻮدی ﻋﻨﺎ‪W‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪ ï‬رﺳﺎﻟﺖ‬ ‫)ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮاﻧﻊ ﻗﺪرت ﻫﮋﻣﻮﻧ‪x‬ﮏ ﻗﻠﻤﺪاد ‪2‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪X‬‬ ‫‪Û‬‬ ‫ﺧﺸﻮﻧﺖآﻣ ‪4X 5‬ی )ﺎ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﺧﻮد را ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ دادە و ﺣﻤﺎ>ﺖ ©ﺎ‪ ¤‬را‬ ‫ﺑﺮای اﻧﺠﺎم رﺳﺎﻟﺖ و ﻣﺄﻣﻮر‪6‬ﺖ ﺧﻮد )ﻪ دﺳﺖ ‪2‬آورد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺷ‪x‬ﻄﺎناﻧ‪á‬ﺎر≠ی "د>ﮕﺮی"‬ ‫)ﻪ ﺻﻮرت ﻫﻤﺰﻣﺎن دارای ﻋﻤﻠ‪‬ﺮدی دو‪¢‬ﺎﻧﻪ اﺳﺖ؛ اﻧﺎر واﻗﻌ‪x‬ﺖ د>ﮕﺮی و‬ ‫ً‬ ‫ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ)ﺨ‪) $%‬ﻪ ِاﻋﻤﺎل ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﻫ‪x‬ﺄت ﺣﺎ‪ı‬ﻤﻪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪e‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﻮﺳﺎزی و ﺗﺠﺪ>ﺪ ﺳﺎزﻣﺎن‪ ،‬واژ^ﺎ‪ aX‬ﺧﻨ‪ fg‬ﻧ‪K‬ﺴ∞ﻨﺪ؛ ز‪6‬ﺮا ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 2‬ﮐﻪ ﺗﺮﮐ‪x‬ﺐ ﻣﻮﺟﻮد>ﺖ ﺗﺤﺖ‬ ‫‪ à‬ﻣﺠﺪدی ﮐﻪ )ﻪ وﻗ√ع ‪2‬ﭘﯿﻮﻧﺪد‪ ،‬ﻧﻤﺎ>ﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﺳﻠﻄﻪ و ﻫ√‪∞6‬ﺶ را دﮔﺮﮔﻮن ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪ ≠‬ ‫‪b‬‬ ‫واﻗﻌ‪x‬ﺖ ﮔﺮوە ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﻧ‪K‬ﺴﺖ؛ )ﻠ‪‬ﻪ آن را ﺗﺤ‪6ç‬ﻒ ‪2‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺑ‪64s‬ﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪ‪ à‬ﻣﺠﺪد ﻧ‪ /x‬از ﻣﺎﺟﺮاﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮوە ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ )ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ‪#‬ﺸﺎن دادە ﺷﺪە‪،‬‬ ‫ﺗﻐﯿ‪> 45‬ﺎﻓﺘﻪ و ﺷﻞ دادە ‪2‬ﺷﻮد ﮐﻪ ا‪#‬ﺴﺎﻧ‪K‬ﺖزدا»‪ a‬ﺷﺪە و ﺟﻨﺎ>ﺎت ﮔﺮوە ﺣﺎ‪ı‬ﻢ ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ‬ ‫‪2‬ﮔﺮدد‪ .‬آ>ﺎ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ√ع ﻫﻤﺎن ﭼ ‪4X 5‬ی ﻧ‪K‬ﺴﺖ ﮐﻪ ادوارد ﺳﻌ‪x‬ﺪ از آن )ﻪ ﻋﻨﻮان رﺳﺎﻟﺖ‬ ‫‪∂%‬قﺷﻨﺎﺳﺎن >ﺎد ‪2‬ﮐﻨﺪ؟ ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ)ﺨ‪ $%‬اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮا»‪ a‬و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪ‪ à‬ﻣﺠﺪد د>ﮕﺮ≠ی‬ ‫◊‬ ‫ﺷ‪x‬ﻄﺎ‪aX‬ﺷﺪە‪ ،١‬ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎ‪) 2‬ﺎورﻫﺎ و ﻓﺮﺿ‪x‬ﺎ‪ ab‬اﺳﺖ ﮐﻪ ذاﺗﺎ ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ ‪)2‬ﺎﺷﻨﺪ و )ﻪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺼ√‪6‬ﺮﮐﺮدن ﻋﺪم ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ ﺣﻀﻮر و ﭼﺎﻟﺶ د>ﮕﺮی ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪،‬‬ ‫“‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﻫﺮ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﮋﻣﻮﻧ‪x‬ﮏ و ﻗﺒﻮل و‪6‬ﮋ…ﻫﺎی آن از ﺳﻮی ﻣﺪﻋ‪x‬ﺎ‪#‬ﺶ ﻣﺴﺄﻟﻪﺳﺎز‬ ‫اﺳﺖ‪> .‬ﮏ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﺑﺮای ﻓﺮاﻫﻢﻧﻤﻮدن رواﯾ‪) fb‬ﺎ ﻧ‪s‬ﺎ>ﺖ دﻗﺖ‪)» ،‬ﻪ )ﺎزآﻓ‪ fX6ç‬و‬ ‫ﻧﻮﺳﺎزی رﺧﺪادﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ‪) ،‬ﺎورﻫﺎ و ﻓﺮﺿ‪x‬ﺎت دﺳﺖ ﻧ‪/‬زﻧﺪ؛ از آﻧﺠﺎ»‪ a‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻟ≈ﻮﻫﺎ‬ ‫ﻓﺮاﻫﻢ آﻣﺪەاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑ‪xº‬ﺎنﻫﺎی ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ و ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﻻزم ﻗﺪرت دوز†ﺎﻧﻪ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‬ ‫اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری ﻫﺎﺑ‪†î‬ﺮگ >ﺎ ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬ﺑﺮ آن ﻣﺘﻮازن ﺷﻮد و دﮔﺮﮔﻮ‪aX‬ﻫﺎی )اﺣﺘﻤﺎ‪ (Ã‬آن ﺗﻮﻟ‪x‬ﺪ‪،‬‬ ‫◊‬ ‫ﺗﻘ√‪6‬ﺖ و ﻧ‪s‬ﺎﯾﺘﺎ ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖ >ﺎ)ﺪ«‪.٢‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫>‪ Ω‬از ﺟﻮاﻧﺐ ﻧﺎﭘ‪x‬ﺪا و اﻧﺎرﺷﺪەی ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ ز†ﺎن ﮐﺮدی و‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎد>ﺪەﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫‪ ï‬ز†ﺎن )ﻪ ﻋﻨﻮان >‪ Ω‬از ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی اﺳﺖ‪ .‬ز†ﺎن ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫>‪ Ω‬از ﻣ‪s‬ﻤ‪64b‬ﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻫ√‪6‬ﺖ اﺗ‪ Ωxº‬در ©ﻞ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی )ﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص‬ ‫اﺳﺖ‪ Ω> ،‬از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ‪ ab‬اﺳﺖ ﮐﻪ از دﻫﻪی ‪ ۱۸۷۰‬ﺗﺎ )ﻪ ﺣﺎل‪ ،‬دﻏﺪﻏﻪی ﻓﮑﺮی‬ ‫‪1 The Demonized Other‬‬ ‫‪2 Rosita Rindler Schjerve, Diglossia and Power: Language Policies and Practice in the‬‬ ‫‪19th Century Habsburg Empire, Language, Power, and Social Process 9 (Berlin; New‬‬ ‫‪York: Mouton de Gruyter, 2003), 37.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹‬‬ ‫ُ‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﯾﺮان و ﻧ ‪ 4X 5‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬روﺷﻨﻔﮑﺮا‪ aX‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آﺧﻮﻧﺪف‪،‬‬ ‫ﻣﺎﻟ‪‬ﻮم ﺧﺎن و اﻣﺜﺎﻟ‪s‬ﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﺻﻼح ز†ﺎن ‪¢‬ﺎ‪ 2‬اﺳﺎ‪) Q‬ﻪ ﺳﻮی‬ ‫ﻣﺪرﻧ ‪4X 5‬اﺳﯿﻮن‪ ،‬رواج ﺑﻮروﮐﺮا‪ Q‬ﻣﺪرن و ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن دوﻟ‪ fb‬ﻗﻮی اﺳﺖ‪ä .‬ﺎ ﺴﺎزی‬ ‫ز†ﺎنﻫﺎی ﺗﺮ… و ﻓﺎر‪ Q‬از ©ﺎرﻫﺎ»‪ a‬ﺑﻮد ﮐﻪ )ﺎ وﻗﻔﻪﻫﺎ»‪ a‬ﺣﺪاﻗﻞ در ر† ـﻊ آﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدە‬ ‫آﻏﺎز ﺷﺪ و در ﻗﺮن ﺑ‪K‬ﺴﺘﻢ‪ ،‬اﺻﻼح ز†ﺎ‪ aX‬در ﻫﺮ دو )ﺎﻓﺘﺎر اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ )ﻪ ﺟﻨﻮ‪ aX‬دوﻟ‪fb‬‬ ‫ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺮوژەای دوﻟ‪ fb‬در اﯾﻦ دو ﮐﺸﻮر ﮐﻪ )ﻪ )ﺨ‪ $%‬از رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺪرﻧ‪K‬ﺴ‪ fb‬و‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪) fb‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺣ‪x‬ﺎی ﺑﺮﺗﺮی و اﺻﺎﻟﺖ ﻫﺮ دو ز†ﺎن ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ﺷﺪ؛ ز†ﺎنﻫﺎ»‪ a‬ﮐﻪ ﻫﺮ‬ ‫دو ادﻋﺎ داﺷ∞ﻨﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈ‪6ç‬ﻪی »ز†ﺎن ﺧﻮرﺷ‪x‬ﺪ« ﻣﺎدر ﻫﻤﻪی ز†ﺎنﻫﺎ ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ز†ﺎن ﮐﺮدی از ﻗﺮن ‪ ۱۸‬در آﺛﺎر اﺣﻤﺪ ﺧﺎ‪ aX‬آﻏﺎز ﺷﺪ‪ .١‬ﺧﺎ‪ aX‬ﻧ√‪ø‬ﺴﻨﺪە و‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺷﺎﻋﺮی ‪q‬ﮐﺮد ﺑﻮد ﮐﻪ اﻋﻼم ﮐﺮد ﻧﻮﺷ ‪X b‬‬ ‫‪) ï‬ﻪ ز†ﺎن ﮐﺮدی را )ﻪ آوازەای ﮐﻪ )ﺎ ﻧﻮﺷ ‪X b‬‬ ‫‪) ï‬ﻪ ز†ﺎن‬ ‫ﻋﺮ‪ aP‬و ﻓﺎر‪) Q‬ﻪ دﺳﺖ ‪2‬آورد‪ ،‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪2‬دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮ‪ OX‬ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﺪادی از‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﺧﺎ‪ aX‬در ﻣﺪارس ﻋﻠﻮم دﯾ‪ fX‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺪر‪ø‬ﺲ ‪2‬ﺷﺪ‪ .٢‬اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎی‬ ‫‪q‬‬ ‫ز†ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪ fb‬ﺗﻮﺳﻂ ﺣﺎ ‪ OP‬ﻗﺎدر ﮐﻮ»‪ ،a‬ﺷﺎﻋﺮ ﮐﺮد در ﻗﺮن ‪ ۱۹‬و ﻣﻌﻠِﻢ ﺧﺎﻧﺪان )ﺪرﺧﺎن و‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎ‪ ∂%‬اوﻟ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬روزﻧﺎﻣﻪی ﮐﺮدی‪ ،‬در ‪ä‬ﺎ>ﺎن ﻗﺮن ‪ ۱۸۹۸] ۱۹‬ﻣ‪x‬ﻼدی[ ﺗﻘ√‪6‬ﺖ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوە ﺑﺮ را)ﻄﻪی ز†ﺎن و ﭘ‪x‬ﺪا‪Ô‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ و ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﻣ‪s‬ﻠ˚ ز†ﺎنﺷﻨﺎ‪ Q‬ﺗﺎر‪ÖX6‬‬ ‫)ﻓ‪x‬ﻠﻮﻟﻮژی(‪ ،‬ﮐﻮﺷ‪ 4X‬ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺎ را )ﻪ >‪ Ω‬د>ﮕﺮ از ﻣ‪s‬ﻤ‪64b‬ﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣ‪e‬ﺎﺣﺚ وﺳﻮاسﮔﻮﻧﻪی‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬ﺟﻠﺐ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی ‪2‬ﮔ√‪6‬ﺪ ﮐﻪ )ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ ﺳﺎ‪#‬ﺴﻮر اﻋﻤﺎلﺷﺪە ﺑﺮ‬ ‫ﻣ‪e‬ﺎﺣﺚ ﺳ‪x‬ﺎ‪ ،Q‬ﮔﺮوەﻫﺎی )ﺎﺳﻮاد روی )ﻪ ﻓﻌﺎﻟ‪x‬ﺖﻫﺎی اد‪ aP‬و ز†ﺎ‪ aX‬آوردﻧﺪ و روﺷﻨﻔﮑﺮان‬ ‫ﻧ ‪ 4X 5‬ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺷﺪ>ﺪی ﺑﺮ ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪WX‬وری ﻣ‪x‬ﺎن ز†ﺎن و ﻣﻠ‪x‬ﺖ داﺷ∞ﻨﺪ‪ .٣‬ادﻋﺎﻫﺎ»‪ a‬از ﺳﻮی‬ ‫‪q‬‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﻣﻄ‪ç‬ح ﺷﺪە‪ ،‬دال ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ا‪h‬ﺮ ﮐ‪ $‬ﻧﺘﻮاﻧﺪ )ﻪ ز†ﺎن ﻣﺎدری ﺻﺤ‪e‬ﺖ ﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫از ﻗﺪرت ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و ﻣﺮا ﺰ ﺗﺼﻤ‪x‬ﻢﮔ‪45‬ی ﺟﺪا ‪2‬ﺷﻮد‪) .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪) ،‬ﺎ)ﺎن‪ ،‬روﺷﻨﻔﮑﺮ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬اﻇ‪s‬ﺎر ‪2‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »‪ä‬ﺎ>ﻪ و اﺳﺎس آزادی >ﮏ ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آزادی ﻣ™ )ﻠ‪‬ﻪ آﻣﻮزش اﺳﺖ‬ ‫و ©ﻠ‪x‬ﺪ آﻣﻮزش‪ ،‬ز†ﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ دروازەی ﺗﻤﺪن )ﺎ آن ﮔﺸﻮدە ‪2‬ﺷﻮد«‪ .٤‬اﻫﻤ‪x‬ﺖ ز†ﺎن‬ ‫‪ ١‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺳ‪ à‬در ﺗﺄ ‪L£‬ﺪ ﺑﺮ ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﻣ§ﺎﺣﺚ ز‪û‬ﺎنﺷﻨﺎ‪ +‬اﺳﺖ و ‪f‬ﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻧ‪ú‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﻧ‪PO‬ﺴﻨﺪە ﺑﺮ اﯾﻦ ‪f‬ﺎور‬ ‫‪î‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪ú‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﭘ‪ú‬ﺶ از اواﺧﺮ دﻫﻪی ‪ ۱۸۷۰‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺑﺮاﺳﺎس ‪) Today’s Zaman‬روزﻧﺎﻣﻪی اﻧ‪ñ‬ﻠ‪ùú‬ز‪û‬ﺎن ﭼﺎپ ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﮐﻪ ;ﺲ ازﮐﻮدﺗﺎی ﺳﺎل ‪f ۲۰۱۶‬ﻪ دﺳﺘﻮر‬ ‫‪ s‬ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﺗﺎ ‪ ۲۸‬ﻓﻮر‪2‬ﻪ ‪۱۹۹۸‬‬ ‫دوﻟﺖ ´ﺴﺘﻪ ﺷﺪ(‪ ،‬آﻣﻮزش ‪f‬ﻪ ز‪û‬ﺎن ‪î‬ﮐﺮدی در ﻣﺪارس ﻋﻠﻮم دﯾ‪ Ül‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪î‬ﮐﺮد}ﺸ [ ‪l‬‬ ‫اﻣ{ﺎن‪õ‬ﺬﯾﺮ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ;ﺲ از اﺳﺘﻔﺎدەی ار‪Æ‬ﺶ از اﺧﺘ‪L‬ﺎرات ﻗﺎﻧﻮ‪ Ml‬ﻣﺪاﺧﻠﻪی ﻧﻈﺎ‪ c‬در اﻣﻮر دوﻟﺖ و ﻣﺠﺒﻮر‬ ‫ﮐﺮدن ﮐﺮدن ﻧﺠﻢاﻟﺪﯾﻦ ار‪{û‬ﺎن‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ وز‪2‬ﺮ اﺳﻼمﮔﺮای وﻗﺖ ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ‪f‬ﻪ اﻣﻀﺎی ﻏ[‪Z‬ﻗﺎﻧﻮ‪ Ml‬ﺑﻮدن اﺳﺘﻔﺎدە از‬ ‫ﺣﺠﺎب در اﻣﺎ‪£‬ﻦ رﺳ‪ ،±‬دوران ﺟﺪ‪,‬ﺪی از ﻣﺪاﺧﻠﻪی ﻧﻈﺎ‪ c‬در ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﺷ{ﻞ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘ‪ Ül‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋ≤رﻏﻢ‬ ‫‪î‬‬ ‫وﻗﻔﻪﻫﺎی ≥ﺎە و )‪≥M‬ﺎە‪ ،‬آﻣﻮزش در ﻣﺪارس ﻋﻠﻮم دﯾ‪ Ül‬ﻫﻤﻮارە ‪f‬ﻪ ز‪û‬ﺎن ﮐﺮدی ﺑﻮدە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪(Today’s Zaman, 2/ 28/2010 < http://www.todayszaman.com/tz-‬‬ ‫‪web/arsivSonuc.do).‬‬ ‫‪f ٣‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ ‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪David Kushner, The Rise of Turkish Nationalism, 1876-1908 (London; Totowa,‬‬ ‫‪N.J.: Cass, 1977), 13-16.‬‬ ‫‪4 Martin Strohmeier, Crucial Images in the Presentation of a Kurdish National‬‬ ‫‪Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes, Social, Economic, and Political‬‬ ‫‪Studies of the Middle East and Asia, (Leiden; Boston: Brill, 2003), 40.‬‬ ‫‪ ۱۰‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮدی در آﺛﺎر )ﺪﯾﻊاﻟﺰﻣﺎن ﻣﻼ ﺳﻌ‪x‬ﺪ ﮐﺮدی )ﻧﻮر‪ ،(Q‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮﮐﺮد‪ ،‬ﻧ ‪ 4X 5‬ﺧﺎﻃﺮ‪#‬ﺸﺎن ﺷﺪە‬ ‫‪q‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬وی ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪2‬دﻫﺪ ﮐﻪ »ﻣﻦ ﮐﺮدی ﻓﮑﺮ ‪2‬ﮐﻨﻢ و‪ Ã‬ﻣﺠﺒﻮرم )ﻪ ز†ﺎ‪) aX‬ﻋﺮ‪ aP‬و‬ ‫‪ ï‬ﺗﺎ>ﭗ ﺗﺨّ‪x‬ﻠﻢ ﺗﻮاﻧﺎ»‪ a‬اﻧﺘﻘﺎل اﻓﺎرم ﺗﻮﺳﻂ آﻧ‪s‬ﺎ را ﻧﺪارد« )ﻧ‪á‬ﺎە‬ ‫ﺗﺮ…( ﺑﻨ√‪ø‬ﺴﻢ ﮐﻪ ﻣﺎﺷ ‪X 5‬‬ ‫ﮐﻨ‪x‬ﺪ )ﻪ ﻓﺼﻞ ‪.١(۵‬‬ ‫ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 2‬ﮐﻪ ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ز†ﺎ‪ aX‬دوﻟﺖ در §ﺴ‪4b‬ی ﺧﺎص ﻗﺮار ‪2‬ﮔ‪45‬د‪) ،‬ﻪ ﻓﺮد ©ﻤﮏ‬ ‫‪ ï‬ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ ‪aP‬رﺣﻤﺎﻧﻪ و اﺳ∞‪e‬ﺪادﮔﻮﻧﻪای‪ ،‬ﺗﺄﺛ‪45‬ی آ‪ aX‬ﺑﺮ‬ ‫‪2‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ در‪6‬ﺎ)ﺪ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫ً‬ ‫ﺑﺮاﻧﮕ‪x‬ﺨ ‪X b‬‬ ‫‪ ï‬دﺷﻤ‪) fX‬ﺎ >‪ Ω‬از ﺟﻮاﻣﻊ و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ اﺗ‪ Ωxº‬دارد‪ .‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان‬ ‫‪b‬‬ ‫‪X‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ ﻧﺎ‪sh‬ﺎ‪ a‬را )ﻪ ﻋﻨﻮان ﺑ‪64s‬ﻦ اﺑﺰار ﻧﺨ‪áe‬ﺎن ﺑﺮای ﺗﺮو‪6‬ـ ـﺞ‬ ‫‪ ï‬ﺑﺮدن ﻓﺎﺻﻠﻪی ﻣﻮﺟﻮد ﻣ‪x‬ﺎن ﺧﻮد و ﺗﻮدەﻫﺎ )ﻪ ﻣﻨﻈﻮر‬ ‫‪ «ï‬و از ﺑ ‪X 5‬‬ ‫»ﭘﺮوژەی از )ﺎﻻ )ﻪ ‪ä‬ﺎﯾ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬ﭘﺮوژەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ )ﻪ ﺣﺴﺎب ‪2‬آورﻧﺪ‪ .‬دوﻟﺖﻫﺎ از ﻧﻘﺶ ز†ﺎن در‬ ‫‪a‬ﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫‪Œ‬‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﻧﻤﻮدن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ اﺗ‪ Ωxº‬ﻏﺎﻓﻞ ﻧ‪K‬ﺴ∞ﻨﺪ‪ .‬دوﻟﺖﻫﺎ ز†ﺎن را ﻣﺤﻞ رﻗﺎ)ﺖ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪2 fb‬دا‪#‬ﺴ∞ﻨﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ز†ﺎن ﺑ‪64bs‬ﻦ اﺑﺰار ﺗﻘﻠ‪x‬ﻞ ﺣﻀﻮر‬ ‫"د>ﮕﺮی" اﺳﺖ‪ .‬در )ﺎﻓﺘﺎر ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬از ﺳﺎل ‪) ۱۸۷۶‬ﺪﯾﻦ ﺳﻮ‪) ،‬ﺎ )ﻪ ﺳﻠﻄﻨﺖ رﺳ‪x‬ﺪن‬ ‫ﻋ‪e‬ﺪاﻟﺤﻤ‪x‬ﺪ ﮐﻪ )ﻪ ]اﻓﺎر[ ‪ä‬ﺎناﺳﻼﻣ‪K‬ﺴ‪ fb‬ﺷ‪s‬ﺮە ﺑﻮد‪ ،‬ز†ﺎن ﺗﺮ… ز†ﺎن رﺳ‪ /‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺷﺪ‪.٢‬‬ ‫‪ ï‬ا‪W‬ار ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪی ﻋ‪e‬ﺪاﻟﺤﻤ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ﻫ√‪6‬ﺖ دﯾ‪ fX‬اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ ،aX‬اﯾﻦ‬ ‫)ﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ز†ﺎن ﻧ‪/‬ﺗﻮاﻧﺪ )ﺪون آﯾﻨﺪەﻧﮕﺮی ﺑﻮدە )ﺎﺷﺪ‪ .‬ز†ﺎن آﻣﻮزش ﺑﺮای ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﺗﺮ…‬ ‫ً‬ ‫ﺑﻮد و دوﻟﺖ اﺟﺎزەی اﺳﺘﻔﺎدە از ز†ﺎن د>ﮕﺮی ﺑﺮای آﻣﻮزش را ﻧ‪/‬داد‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪e‬ﻼ‬ ‫اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ز†ﺎ‪ aX‬ﺧﺎص دوﻟﺖ ﺟﺪ>ﺪ ﭘ‪s‬ﻠﻮی و ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪،‬‬ ‫‪ ï‬ز†ﺎنﻫﺎی د>ﮕﺮ از ﻓﻀﺎی ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻮد‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻫﯿﻮﺳﺘﻮن‬ ‫دورﻧﮕﻪداﺷ ‪X b‬‬ ‫ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪» :‬ﺑﺮای ﻧ‪x‬ﻞ )ﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و ﭘ‪s‬ﻠﻮی ز†ﺎنﻫﺎی‬ ‫ﻓﺮودﺳﺖ را )ﻪ ﺻﻮرت "دﮔﺮﮔﻔﺘﺎری" ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﻪ ﺑﺘﻮان )ﺎ آﻧ‪s‬ﺎ ﺗﻔﮑﺮ ﮐﺮد و ﻧﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﺨ‪x‬ﻞ«‪ .٣‬ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ اﺳﺘﻔﺎدە از ز†ﺎن ﮐﺮدی در ﺳﺎل ‪ Ω> ۱۹۲۴‬از ﻣﺤﻢﺗ‪6ç‬ﻦ آراء‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ﺗ‪Ω‬ﮐﺮدِن واﺣﺪ ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻤﻨ√عﮐﺮدن اﺳﺘﻔﺎدە از ز†ﺎن ﮐﺮدی ﻣﻨﺠﺮ‬ ‫)ﻪ ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ادﻋﺎ در ﺧﺼﻮص ﮐ‪4g‬تﮔﺮا»‪ a‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و )ﺎبﮐﺮدن ﻋ‪e‬ﺎرت ﮐﻨﺎ>ﻪآﻣ ‪4X 5‬‬ ‫"‪∂%‬ا>ﻂ ا‪#‬ﺴﺎ‪ "aX‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺎﻧﻮن دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﺑﻮد‪ .‬در روا>ﺖ ﺑ‪K‬ﺸﮑ‪ ÖŒ‬از ﻋ‪e‬ﺎرت ﻃ ‪4X X‬آﻣ ‪4X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫]‪∂%‬ا>ﻂ ا‪#‬ﺴﺎ‪ [aX‬آﻣﺪە اﺳﺖ‪ ،‬زﻣﺎ‪ aX‬ﮐﻪ ﻫﺰاران ﮐﺮد )ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ ﻋﺪم ﺗﻠﻢ )ﻪ ز†ﺎن ﺗﺮ… ﻣﺤﺎ‪ı‬ﻤﻪ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪2‬ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬در ﻫﻤﺎن ﺣﺎل‪ ،‬داد‪¢‬ﺎەﻫﺎ ﻣ‪4b‬ﺟﻤﺎن ﮐﺮد‪Î‬ﺗﺮک را ﺑﺮا‪Ô‬ﺸﺎن اﺳﺘﺨﺪام ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫از د>ﮕﺮ درونﻣﺎ>ﻪﻫﺎی راﯾﺞ در ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ fb‬و ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎری رﺳ‪ /‬واژەی‬ ‫"ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ "a‬اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎ>ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ دو ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﺗﻮﺳﻂ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و‬ ‫ﺗﺮ‪ ¤b‬و اﺧﻼف ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖ آن در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۰۸‬ﺗﺎ ‪ ۱۹۲۴‬ﻣﻄ‪ç‬ح ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻋﻤﻮ‪2‬‬ ‫‪q‬‬ ‫دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺑﻮدن ﻫ√‪6‬ﺖ ﮐﺮدی را )ﻪ رﺳﻤ‪x‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺣﺪاﻗﻞ از ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺮی‪ ،‬از‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻫﻤ‪øî‬ﺴ‪ fb‬اﺧﺘ‪x‬ﺎری ﮐﺮد و ﺗﺮک ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺮادری اﺳﻼ‪ 2‬ﺣﻤﺎ>ﺖ ‪2‬ﮐﺮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺳﺎل‬ ‫‪1 Said Nursi, İçtimâi Reçeteler-I/ Social Prescription, 5.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ ‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kamal Soleimani, Islam and Competing Nationalisms in the Middle East, 1876-1926.‬‬ ‫‪3 Christopher Houston, Kurdistan: Crafting of National Selves (Bloomington, Ind.:‬‬ ‫‪Indiana University Press, 2008).‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱‬‬ ‫‪ ،۱۹۲۲‬ﻻ>ﺤﻪی اﺟﺮا»‪ a‬اﺗﻮﻧﻮ‪) 2‬ﻪ ﻣﺠﻠﺲ اراﺋﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن دوم ﺧﺼﻮ!ﺗﺮ ﺑﻮد و‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و ﺣﻠﻘﻪﻫﺎی ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬ﺗﺮو‪6‬ـ ـﺞ ‪2‬ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎن‪ ،‬ﻧﺨ‪áe‬ﺎن‬ ‫ﻧﻈﺎ‪ 2‬را )ﻪ ﻋﻨﻮان ﭘ‪K‬ﺸ‪á‬ﺎﻣﺎن ﻫﺪا>ِﺖ ﻣﻠﺖ )ﻪ ﺳﻮی ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪ fb‬ﻫﻤﮕﻮن ‪)-‬ﺎ ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ﺣﻖ‬ ‫ﺑﺮﺗﺮی ﺗﺮک و ادﻏﺎم ﺳﺎﯾ‪6ç‬ﻦ در زﻣﺎنﻫﺎی ﻣﻤﮑﻦ‪) -‬ﻪ رﺳﻤ‪x‬ﺖ ‪2‬ﺷﻨﺎﺧﺖ‪) .‬ﻪ دﻻ>ﻞ ﺧﺎر ‪OP‬‬ ‫و داﺧ™‪ ،‬ﮔﻔﺘﻤﺎن اول ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻏﺎﻟﺐ دوﻟﺖ‪) ،‬ﻪﺧﺼﻮص در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۱۸ -۲۳‬ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫در اﯾﻦ دوران‪ ،‬اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﻣﻌﺎﻫﺪەی ِﺳ ْﻮر ﻗ‪x‬ﺪ ﺷﺪە ﺑﻮد‪،‬‬ ‫اﻣﺎن‪ä‬ﺬﯾﺮ ﺑﻮد؛ ﭼﺮا ﮐﻪ اﻣ‪4Œ‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪) aX‬ﺎ ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪات ﺧﺎر ‪ OP‬ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮد و ﻣﺴﺄﻟﻪی‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣﻮﺻﻞ ﻧ ‪ 4X 5‬ﻻﯾﻨﺤﻞ )ﺎ‪ ¤b‬ﻣﺎﻧﺪە ﺑﻮد‪π ،‬ﺲ در ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪∂% ï‬ا>‪ #‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ‪45‬وﻫﺎی ﻗﺎ)ﻞ اﺗﺎ»‪a‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪) .‬ﻪ ﻋﻼوە‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺧ‪ 45‬ﺣﺎ‪ $‬از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی ﭘ√‪6‬ﺎﺗﺮ و ﭘ‪x‬ﭽ‪x‬ﺪەﺗﺮ‬ ‫از آن ﭼ ‪4X 5‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮔﻔﺘﻤﺎن ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬ﺗﺼ√‪6‬ﺮ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺣ‪ fb‬ادﻋﺎﻫﺎ»‪ a‬در‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺧﺼﻮص وﺟﻮد زﻧﺎن ﮐﺮد ﻓﻤﻨ‪K‬ﺴﺖ در اوا>ﻞ ﻗﺮن ‪ ۲۰‬در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل وﺟﻮد دارد‪ .‬روا>ﺖ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧ‪s‬ﺎ در†ﺎرەی ﻫ‪4X‬ﻫﺎی ﻣﺪرن و ﻣﻮﺳ‪) æbx‬ﺤﺚ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ و ∂ﮔﺮ‪2‬ﻫﺎ»‪ a‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫‪ ï‬ﭘ‪x‬ﺎﻧﻮ در ﺧﺎﻧﻪ‪ ،‬آﻧ‪á‬ﺎە ﺟﺎﻟﺐ‬ ‫‪ ï‬ﭘ‪x‬ﺎﻧﻮ داﺷ∞ﻨﺪ‪ .١‬اﯾﻦ »ﺳ‪e‬ﮏ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮ‪ Ã‬ﺟﺪ>ﺪ«‪ ،‬داﺷ ‪X b‬‬ ‫ﻧﻮاﺧ ‪X b‬‬ ‫‪٢‬‬ ‫‪b‬‬ ‫)ﻪ ﻧﻈﺮ ‪2‬رﺳﺪ ﮐﻪ )ﻔ‪s‬ﻤ‪x‬ﻢ ﮐﻪ ﺣ‪ f‬در ﺧﺎﻧﻪی ﺳﻤﮑﻮ ‪-‬ﮐﻪ ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ رﺳ‪ /‬وی را ﺟﺰ )ﻪ‬ ‫ﮐﺸﺘﺎر و ﻏﺎرت ﻧ‪/‬ﺷﻨﺎﺳﺪ– ﭘ‪x‬ﺎﻧﻮ وﺟﻮد داﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﻌﺪادی از ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﮐﺮد ﮐﻪ )ﻌﺪ از اﻧﻘﻼب ‪ ۱۹۰۸‬راە ﺧﻮد را از ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪b‬‬ ‫اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤‬ﺟﺪا ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗ‪6Ù‬ـ ـﺢ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻤﺎ>ﺖ از ‪Ø‬ﺸﮑ‪x‬ﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮐﺮدی‪،‬‬ ‫‪b‬‬ ‫وﻇ‪x‬ﻔﻪی اﺧﻼ‪ ¤‬ﺗﺮکﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣ‪e‬ﺎﺣﺚ ﺑﺮ اﺳﺎس رو‪6‬ﮑﺮد‬ ‫ﺗﺠﺪ>ﺪﻧﻈﺮﻃﻠ‪e‬ﺎﻧﻪ‪Î‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪) fb‬ﻪ ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ ﻣﻄ‪ç‬ح ‪2‬ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣ‪ fb‬ﺳ‡ در ﻣ™ﮐﺮدن‬ ‫“‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪی دور داﺷﺖ‪) .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﭼﻮن ﮐﻪ آﻧ‪s‬ﺎ در دوران دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖ زﻧﺪ… ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫“‬ ‫‪q‬‬ ‫و ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻤﺎ‪ 2‬و‪6‬ﮋ…ﻫﺎی >ﮏ ﻣﻠﺖ را داﺷ∞ﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ )ﺎ>ﺪ در ﺑﻨﺎ ﻧ‪s‬ﺎدن دوﻟﺖ ﺧﻮد ﺣﻤﺎ>ﺖ ‪2‬ﺷﺪﻧﺪ‪.٣‬‬ ‫‪∂ ï‬ﻧﻮﺷﺖ آ ^ﺎە‬ ‫ﻫﺮ دو ﮔﺮوە روﺷﻨﻔﮑﺮان و رﻫ‪4P‬ان ﺟﺎﻣﻌﻪ )ﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺟﺪ>ِﺪ ﺣﻖ ﺗﻌﯿ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ و ﺳ‡ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ از آن )ﻪ ﺳﻮد ]ﺟﺎﻣﻌﻪی[ ﮐﺮدﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪە ﮐﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﺮزﻧ‪ ÖP‬در ﺳﻠ‪x‬ﻤﺎﻧ‪x‬ﻪ ﻫﻤﻮارە ‪#‬ﺴﺨﻪای از اﻋﻼﻣ‪x‬ﻪی ﭼ‪s‬ﺎردە ﻣﺎدەای‬ ‫‪q‬‬ ‫و‪6‬ﻠﺴﻮن را )ﻪ ﻫﻤﺮاە داﺷﺖ و ]ﻫﺮﺟﺎ ﮐﻪ ﻻزم ﺑﻮد[ ﺑﺮای ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ ادﻋﺎی اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ )ﻪ‬ ‫آن اﺳ∞ﻨﺎد ‪2‬ﮐﺮد‪ Ω> .‬از رﻫ‪4P‬ان ﮐﻮﭼﮕ‪45‬ی ﻧ ‪ 4X 5‬در ﺣﻀﻮر ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل )ﻪ ﺑﻨﺪﻫﺎی‬ ‫اﻋﻼﻣ‪x‬ﻪ ﭼ‪s‬ﺎردە ﻣﺎدەای و‪6‬ﻠﺴﻮن در ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺎﺿﺎ اﺳ∞ﻨﺎد ﮐﺮد‪ ،‬وﻋﺪەای ﮐﻪ ﻣﺼﻄ‪æX‬‬ ‫‪q‬‬ ‫©ﻤﺎل در ﮐﻨﮕﺮەﻫﺎی ارزروم )‪ (۱۹۱۸‬و ِﺳ ْﻮر )‪) (۱۹۱۹‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ دادە ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪f ١‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ ‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Rohat Alakom, Eski İstanbul Kürtleri, 1453-1925 / the Kurds in the Old Istanbul,‬‬ ‫‪1453-1925., 1. baski. ed., Avesta Sehir (Beyoglu, Istanbul: Avesta, 1998).‬‬ ‫‪2. Chris. Kutschera, Mêjûy Kurd Le Sedey 19-20 Da/ Kurdish National Movement‬‬ ‫‪in 19th and 20th Century, trans. Muhammad Rayyani (Taran: Sadaf, 1369/1990).‬‬ ‫‪3. Jin, no. 3, 1918 as rendered in: Strohmeier, Crucial Images in the Presentation of a‬‬ ‫‪Kurdish National Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes, p. 26.‬‬ ‫‪ ۱۲‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫‪q‬‬ ‫اﺳﻨﺎد ﺗﺎر‪# ÖX6‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎدە از ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ و ﻋ‪e‬ﺎرا‪ ab‬ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﻣﻠﺖ ﮐﺮد" ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺮدم و ﺣ‪ fb‬ﺑﺮای اﻓﺮادی ﭼﻮن ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل ﺟﺎی ﺷﮕﻔ‪ fb‬ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪،۱۹۲۰‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪ ۷۵‬ﻋﻀﻮ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ )ﻪ و©ﻼی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺸ‪s‬ﻮر ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در ﻣ‪x‬ﺎن و©ﻼی ﻋﺜﻤﺎ‪ aX‬در ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن‬ ‫ﻋﻀ√‪6‬ﺖ داﺷ∞ﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ رﺋ‪K‬ﺲ ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن‪ ،‬ﺳ‪x‬ﺪ ﻋ‪e‬ﺪاﻟﻘﺎدر ﻓﺮزﻧﺪ ﭼ‪s‬ﺮەی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و‬ ‫‪q‬‬ ‫ﭘ‪K‬ﺸ‪á‬ﺎم ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی در ﻗﺮن ‪ ۱۹‬و ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪x‬ﺪ‪ y‬ﻧ‪s‬ﺮی ‪2‬ﺷﺪ )ﻓﺼﻞﻫﺎی ‪ ۳‬و‬ ‫‪q‬‬ ‫◊‬ ‫‪ .(۴‬ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل ﺷﺨﺼﺎ اﯾﻦ و©ﻼ را ‪Ø‬ﺸ√‪6‬ﻖ ‪2‬ﮐﺮد )ﺎ ﻟ‪e‬ﺎس ﮐﺮدی در ﻣﺠﻠﺲ ﺣﺎ‪WX‬‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻋﺠ‪x‬ﺐ آﻧﮑﻪ ﭘﻨﺞ ﺳﺎل )ﻌﺪ‪ Ω> ،‬از اﯾﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪¢‬ﺎن ﺗﻮﺳﻂ داد‪¢‬ﺎە اﻧﻘﻼب د>ﺎر†ﮑﺮ‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ ﭘﻮﺷ‪x‬ﺪن ﻟ‪e‬ﺎس ﮐﺮدی )ﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻋ‪e‬ﺎرات دو ﻣﻠﺖ ﮐﺮد و ﺗﺮک‪) ،‬ﺎرﻫﺎ در ﺣﻀﻮر ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل در ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺗﮑﺮار ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ »اﯾﻦ ∂زﻣ ‪X 5‬‬ ‫‪] ï‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ[ ﻣﺘﻌﻠﻖ )ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗﺮکﻫﺎﺳﺖ و ﻓﻘﻂ ﻣﻠﺖﻫﺎی ﮐﺮد‬ ‫‪X‬‬ ‫‪X‬‬ ‫◊‬ ‫و ﺗﺮک ﺻﺎﺣ‪e‬ﺎن ﺻﺤﻦ ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن ﻫﺴ∞ﻨﺪ« ﻣﮑﺮرا ﺑﺮ ز†ﺎن ‪2‬آﻣﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺨ‪4‬ا‪a‬ﻫﺎ ﻧﻪ‬ ‫ﺳﺘ ‪4X 5‬ەﺟﻮ»‪ a‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای ﺧﻮاﻧﺪە ‪2‬ﺷﺪ و ﻧﻪ ﻏ‪45‬ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ‪) ،‬ﻠ‪‬ﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻋﻤﻮ‪ 2‬در ﺳﺎلﻫﺎی‬ ‫‪π‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟ‪s‬ﺎ‪ aX‬اول و ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﻟﻮزان در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۳‬ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎن رﺳ‪،/‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﻪ ﮐﺮدﺑﻮدن را )ﺎ ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪> a‬ﮑﺴﺎن ‪2‬دا‪#‬ﺴﺖ و ﻧﻪ ﺗﻔﺎو‪ ab‬ﻣ‪x‬ﺎن ﻣﺬﻫ‪fP‬ﺑﻮدن ﮐﺮدﻫﺎ )ﺎ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺮدم آﻧﺎﺗﻮ‪ Ã‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮد‪ .‬در ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ ،aX‬ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل ﺗﺼﻤ‪x‬ﻢ ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗﺮکﻫﺎ‬ ‫“‬ ‫)ﻪ ﻫﻤ‪øî‬ﺴ‪ fb‬در >ﮏ ∂زﻣ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬را )ﻪ ﻋﻨﻮان ﮔ‪6î‬ﻨﻪای »‪ ...‬ﺑﺮای زﻧﺪ… )ﺎ ﻫﻢ در >ﮏ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪b‬‬ ‫‪ ï‬ﺑﺮ اﺳﺎس دﯾﻦ ﻣﺸ‪4‬ک« ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪١‬‬ ‫ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و راﺳﺘ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۲۳‬وﺿﻌ‪x‬ﺖ داﺧ™ و ﺧﺎر ‪) OP‬ﻪ ‪WX‬ر ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻐﯿ‪ 45‬ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف‬ ‫ً‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﭘ‪K‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫‪ ،ï‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﻟﻮزان )ﻪ ﻣﺴﺄﻟﻪی ﮐﺮد ©ﺎﻣﻼ ‪aP‬اﻋﺘﻨﺎ ﺑﻮد‪© .‬ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ ﺗﺎ آن‬ ‫‪b‬‬ ‫زﻣﺎن >ﺎ از )ﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن اﺻ™ ﺧﻮد )ﻪ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺟﻠﻮﮔ‪45‬ی و >ﺎ ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4‬رﻗ‪e‬ﺎی داﺧ™ در‬ ‫ﻧ‪45‬وﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪ 2‬و ﺣ‪ fb‬ﻓﺎﻗﺪ درﺟﻪی ﻧﻈﺎ‪ 2‬را ‪ä‬ﺎ ﺴﺎزی ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧ‪s‬ﺎ )ﻪ ﺳﻮی‬ ‫‪ ï‬ﺗﻤﺎم ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪات ﺧﺎر ‪¢ OP‬ﺎم ﺑﺮ‪2‬داﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨ‪s‬ﺎ‬ ‫‪Ø‬ﺴﻠ‪x‬ﻢﮐﺮدِن ﻣﻮﺻﻞ و از ﻣ‪x‬ﺎن ﺑﺮداﺷ ‪X b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪ ï‬و ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﺳ‪4‬اﺗﮋی ﻣ‪º‬ﺴﺠﻢ ﺑﺮای )ﻪ‬ ‫ﻣﺸﻞ در اﯾﻦ ﻣ‪x‬ﺎن ‪q‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﻣﻄﻤ ‪X‬‬ ‫&‬ ‫‪ ï‬را ز‪6‬ﺮ ‪ä‬ﺎ‬ ‫دﺳﺖ آوردن اﺳﺘﻘﻼل ﺑﻮدﻧﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ ﺗﻤﺎ‪ 2‬وﻋﺪەﻫﺎی ﭘ‪K‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺣ‪ fb‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۴‬اﺳﺘﻔﺎدە از ز†ﺎن ﮐﺮدی را ﻏ‪45‬ﻗﺎﻧﻮ‪ aX‬اﻋﻼم ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﺳﺎل‬ ‫‪© ،۱۹۲۵‬ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ )ﺎ ﻋﻨﺎو‪ fX6‬ﻫﻤﭽﻮن ﻣ‪e‬ﺎرزە )ﺎ ﻓﺌﻮداﻟ‪K‬ﺴﻢ و ﺗﻘﺴ‪x‬ﻢ ارا ‪ ،!X‬ﻃ‪ç‬ح‬ ‫ﻣ‪s‬ﺎﺟﺮت اﺟ‪e‬ﺎری و ﺗﻼشﻫﺎ‪Ô‬ﺸﺎن ﺑﺮای ﺗﻐﯿ‪) 45‬ﺎﻓﺖ ﺟﻤﻌﯿ‪ fb‬ﻣﻨﻄﻘﻪ را ‪Ø‬ﺸﺪ>ﺪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬آﻧ‪s‬ﺎ‬ ‫‪ ï‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﺎو‪ fX6‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺮوژەی اﺻﻼﺣﺎت ‪ ¤b∂%‬و اﺳﺘﻘﺮار ﻧﻈﻢ ﮐﻮﺷ‪x‬ﺪﻧﺪ‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادەﻫﺎی ﮐﺮد را ﮐﻪ ‪¢‬ﻤﺎن ‪2‬رﻓﺖ ﺗ‪s‬ﺪ>ﺪی ﺑﺮای آﻧ‪s‬ﺎ )ﺎﺷﻨﺪ )ﻪ زور ﮐﻮﭼﺎﻧﺪە و‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادەﻫﺎی ﺗﺮک را ﺟﺎ>ﮕ‪6î‬ﻦﺷﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪.٢‬‬ ‫©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ )ﻪ ر‪ø‬ﺸﻪﻫﺎی ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪6‬ﮏ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬ﺧﻮد )ﺎزﮔﺸﺘﻪ و آن را‬ ‫)ﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﻋﺮﺿﻪ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬در ذات ﺧﻮد‬ ‫ار‪Ø‬ﺶﺳﺎﻻراﻧﻪ‪Î‬ﻧﺨ‪e‬ﻪﮔﺮا>ﺎﻧﻪ‪ ،‬اﻣﺎ )ﻪ ‪#‬ﺴ‪fl‬ﺖ ﻣﺮدم ﻋﺎدی‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬و ﺗﺤﻘ‪45‬آﻣ ‪ 4X 5‬ﺑﻮد؛‬ ‫‪1. Ömer Agin, Kürtler, Kemalizm Ve Tkp/ the Kurds, Kemalism and Tcp (Istanbul:‬‬ ‫‪VS, 2006), p.115.‬‬ ‫‪2. Mehmet Bayrak. Kürtlere Vurulan Kelepçe, Śark Islahat Plani. Istanbul: Öz-Ge‬‬ ‫‪Yayınları. 2013.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳‬‬ ‫)ﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻏ‪45‬ﻧﺨ‪áe‬ﺎن ﻣﻮﺟﻮدا‪ ab‬ﻓﺎﻗﺪ ﺣﺲ و ﺷﺨﺼ‪K‬ﺖ ﻓﺮدی ﺗﻠ‪2 æb‬ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در‬ ‫ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪" ،fb‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪ" ﻓﻘﻂ >ﮏ ﻣﻘﻮﻟﻪی ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧ‪ fb‬ﻧﺒﻮد؛ )ﻠ‪‬ﻪ ﮐﻨﺎ>ﻪای‬ ‫“‬ ‫“‬ ‫ﺑﻮد ﺑﺮای ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪ… و ﺗﻮﺳﻌﻪﻧ‪x‬ﺎﻓﺘ‪ Ω‬ﺟﺎﻣﻌﻪ‪> .‬ﮏ ﻣﻮﺟﻮد>ﺖ ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای ﻣﺤﮑﻮم )ﻪ از‬ ‫‪ ï‬اﺳﺖ؛ ﺗﺎ ﻋﺎﻣ™ ﺟ‪s‬ﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪی ﻣﺠﻤﻮﻋﻪی ﮔﺴ‪4b‬دەﺗﺮی )ﺎﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ‬ ‫‪ ï‬رﻓ ‪X b‬‬ ‫ﺑ‪X 5‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﺟ‪s‬ﺎنﺑﯿ‪ ،f‬ﻧﻈﺎم اﺷ‪4‬ا‪ $‬ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ‪#‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎ»‪ a‬از ﺑ‪s‬ﺴﺎزی ﻧﮋادی ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺟﺎ»‪ a‬ﺑﺮای )ﻪ‬ ‫‪X‬‬ ‫‪ ï‬اﺟﺰای ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و اﻗﻮام و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻫﺎی ﺗﺤﺖ‬ ‫رﺳﻤ‪x‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧ ‪X b‬‬ ‫ﺳﻠﻄﻪ ‪)2‬ﺎ‪Ô‬ﺴﺖ ﺑﺮای ا>ﺠﺎد >ﮏ ©ﻠ‪x‬ﺖ واﺣﺪ و >ﮑﺪﺳﺖ ادﻏﺎم ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ‪،‬‬ ‫ﻫﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻊ اﺷ‪4b‬ا‪ $‬ﺑﺰرﮔ‪) 4b‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬دﺳ∞‪x‬ﺎ‪ aP‬ﻣﻠﺖ )ﻪ اﺗﻔﺎق و ﺗﮏﺻﺪا»‪ a‬اﻣﺎن‪ä‬ﺬﯾﺮﺗﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﭘﺮدازا‪ aX‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﭼﻨﺪﻣﻠﯿ‪ fb‬اﻣﺎن‪ä‬ﺬﯾﺮ ﻧ‪K‬ﺴﺖ‬ ‫و ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری دوﻟﺖ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﺖ ﻫﻤﮕﻮن و >ﮑﺴﺎن )ﺎﺷﺪ‪ .١‬ﻣﻠﺖ اﻧ‪á‬ﺎﺷﺘﻪی آﻧ‪s‬ﺎ‬ ‫‪b‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺨ‪áe‬ﺎن ﻧﻈﺎ‪ 2‬ادارە و واﻻﺗ‪6ç‬ﻦ ﻧ‪s‬ﺎد اﺧﻼ ≠‪ ¤‬ﺳﻨﺠﺶ درﺳﺖ و ﻏﻠﻂ ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫‪2‬ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ ﺟﻤﻌﯿ‪ fb‬ﮐﻪ >‪ Ω‬از ﻣ‪s‬ﻢﺗ‪6ç‬ﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی اﯾﻦ ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺑﻮد‪) ،‬ﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۵‬و اﺗﻔﺎﻗﺎت )ﻌﺪی ﺗﺎ دﻫﻪی ‪ ۱۹۵۰‬ﺧﻮد را ‪#‬ﺸﺎن ‪2‬داد‪.‬‬ ‫‪ ï‬د>ﺪ‪¢‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ و ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﭘﺮدازان‪ ،‬ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫ار‪Ø‬ﺶﺳﺎﻻراﻧﻪ‪Î‬ﻧﺨ‪e‬ﻪﮔﺮا>ﺎﻧﻪ آﺷﺎرا اﺑﺮاز و از آن دﻓﺎع ‪2‬ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ ﻣﺮدم ﻋﺎدی ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫را ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪەی ارو›ﺎی ﭘ‪K‬ﺸﺎر‪#‬ﺴﺎ‪#‬ﺲ ‪2‬دا‪#‬ﺴﺖ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد آﻧ‪s‬ﺎ‬ ‫‪ ï‬ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور‬ ‫ﻓﺎﻗﺪ ﻓﺮد>ﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻫﺴ∞ﻨﺪ و از درک ﻧ‪x‬ﺎزﻫﺎی ﺧﻮد ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻨ√ع ﻗﻮﻣّﯿ‪) fb‬ﺎ>ﺪ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد؛ ز‪6‬ﺮا ﻓﻘﻂ >ﮏ ﻣﻠﺖ ﻫﻤﮕﻮن ‪2‬ﺗﻮاﻧﺪ دوﻟ‪f‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﭘ√›ﻮﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬را ﺑ‪xº‬ﺎنﮔﺬاری ﮐﻨﺪ‪ .‬در >ﮏ دوﻟﺖ ﭘ√›ﻮﻟ‪K‬ﺴﺖ‪ ،‬ﻧﺨ‪áe‬ﺎن‪ -‬ﺷﺎﻣﻞ اﻓ÷ان ﻧﻈﺎ‪2‬‬ ‫“‬ ‫و روﺷﻨﻔﮑﺮا‪ aX‬ﮐﻪ ﻧ‪x‬ﺎزﻫﺎی ﻣﺮدم را درک ‪2‬ﮐﻨﻨﺪ‪ -‬ﺣﻖ دارﻧﺪ ﮐﻪ )ﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ… از ﻣﺮدم‬ ‫‪ ï‬دوﻟ‪ fb‬ﻧﻪ )ﺎ ﺳ‪4Œ‬دن ﻋﺎ‪Ã‬ﺗ‪6ç‬ﻦ ﻧﻈﺎرت )ﻪ ﻋﻮام ﻧﺎدان ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ و‬ ‫ﺻﺤ‪e‬ﺖ ﮐﻨﻨﺪ؛ ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﻧﻪ )ﺎ ‪ä‬ﺎ>ﺎنﻧﺪادن )ﻪ ﻗﺪرت و ﺳﻠﻄﻪی ﻃ‪e‬ﻘﺎت )ﺎﻻی ﺟﺎﻣﻌﻪ‪) ،‬ﻠ‪‬ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ )ﺎ )ﻪ اﺟﺮا‬ ‫درآوردن اﺻﻮ‪ Ã‬ﺑﺮاﺑﺮ در ﻣﺤ‪ ÙX‬ﻗﺎﻧﻮن ﻣ‪ ÷K‬اﺳﺖ‪> .‬ﮏ رﺋ‪K‬ﺲ رﻫ‪ 4P‬ﻧﻈﺎ‪ 2‬ﺷﺎ‪Ô‬ﺴﺘﻪﺗ‪6ç‬ﻦ‬ ‫‪ ï‬وﻇ‪x‬ﻔﻪی ﻧﺠﺎت ﻣﻠﺖ اﺳﺖ‪ .٢‬ﺟﺎﻣﻌﻪ »ﻣﻨﺒﻊ آرﻣﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﻋﺎ‪Ã‬ﺗ‪6ç‬ﻦ‬ ‫ﻓﺮد ﺑﺮای ﺑﺮ ﻋ‪s‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﻣﺮﺟﻊ اﺧﻼ‪ ¤‬و ﻧﻤﻮﻧﻪی واﻻﺗ‪6ç‬ﻦ رﻓﺘﺎر و ﮐﺮدار اﺧﻼ‪ ¤‬اﺳﺖ«‪ .٣‬ﻣﺘﻌﺎ‪Ã‬ﺗ‪6ç‬ﻦ ﺷﻞ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣ‪45‬اث ﻣ™ ﺑ‪xº‬ﺎن ﻧ‪s‬ﺎدە ﺷﺪە )ﺎﺷﺪ و ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬رﺋ‪K‬ﺲ را )ﻪ‬ ‫‪ ï‬ﺧﻮد ﺗﻠ‪2 æb‬ﮐﻨﺪ‪ .٤‬ﺑﺮای ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و‬ ‫ﻋﻨﻮان رﻫ‪4P‬ی ﻣﻌﻨﻮی و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی راﺳﺘ ‪X 5‬‬ ‫‪.‬‬‫‪٥‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﺗﺮ‪ ،¤‬ار‪Ø‬ﺶ‪ ،‬ﻫﺴﺘﻪ و >ﺎ )ﻪ ﺑ‪x‬ﺎن دﻗﯿﻖﺗﺮ ﺧﻮد ﻣﻠﺖ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی‬ ‫ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ و ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﭘﺮدازان واﺿﺢ ‪2‬ﻧﻤﺎ>ﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و‬ ‫‪1 Uriel Heyd, Foundations of Turkish Nationalism; the Life and Teachings of Ziya‬‬ ‫‪Gökalp ([London]: Luzac, 1950), p.133.‬‬ ‫‪2 Heyd, Foundations of Turkish Nationalism; the Life and Teachings of Ziya‬‬ ‫‪Gökalp, p.p.131- 33.‬‬ ‫‪3 Ibid, p.58.‬‬ ‫‪4 Ibid, p.61.‬‬ ‫‪5 Handan Nezir Akmeşe, The Birth of Modern Turkey: The Ottoman Military and‬‬ ‫‪the March to World War I, International Library of Twentieth Century History‬‬ ‫‪(London; New York New York: I.B. Tauris ; Distributed in the U.S. by Palgrave‬‬ ‫‪Macmillan, 2005), p.71.‬‬ ‫‪ ۱۴‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ‪ ،‬ار‪Ø‬ﺶ را )ﺎ ﺧﻮد ﻣﻠﺖ ﺑﺮاﺑﺮ ‪2‬دا‪#‬ﺴ∞ﻨﺪ و از آن )ﻪ ﻋﻨﻮان واﻻﺗ‪6ç‬ﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪی‬ ‫رﻓﺘﺎر و ﮐﺮدار اﺧﻼ‪> ¤b‬ﺎد ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ ï‬ز‪ø‬ﺴﺖ‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و ﻓﻀﺎی‬ ‫ﺷﻞﮔ‪45‬ی و ا>ﺠﺎد ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ fb‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‪ ،‬ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4b‬در ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪X‬‬ ‫ﻧﻈﺎ‪2‬ﮔﺮا>ﺎﻧﻪای از ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۰‬ﺗﺎ دﻫﻪی ‪) ۱۹۳۰‬ﻪ وﻗ√ع ﭘﯿﻮﺳﺖ‪ .‬در ﭼﻨ‪ ï5‬ﮔﻔﺘﻤﺎن‬ ‫ا>ﺪﺋﻮﻟﻮژ‪ Ω6‬ﮐﻪ ار‪Ø‬ﺶ و ﻣﻠﺖ >ﮑﺴﺎن ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ‪2‬ﺷﻮﻧﺪ‪» ،‬ﺳ‪x‬ﺎﺳِﺖ ﻧﺎمﮔﺬاری‪ ،‬ﭼ ‪4X 5‬ی‬ ‫“‬ ‫ﻓﺮاﺗﺮ از >ﮏ ﺷﻌﺎر اﺳﺖ«‪) .‬ﺎ ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪ ï‬اﺳ∞ﻨ‪e‬ﺎ’‪" ،‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ "a‬ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ و‪6‬ﮋ…‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻪ ﻋﻨﻮان >ﮏ ﺑ‪x‬ﻤﺎری ‪)2‬ﺎ‪Ô‬ﺴﺖ ﺑﺮر‪ Q‬ﺷﺪە و از ﻣ‪x‬ﺎن ﺑﺮداﺷﺘﻪ‬ ‫‪ ï‬ﺑ‪x‬ﻤﺎریﻫﺎ»‪) a‬ﺎ>ﺪ ﺗﻮﺳﻂ ار‪Ø‬ﺶ ﮐﻪ "دﮐ‪4b‬‬ ‫ﺷﻮد‪ .‬در ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫ﻣﻠﺖ" اﺳﺖ‪ ،‬درﻣﺎن ﺷﻮد‪ ،‬ز‪6‬ﺮا ﻧﻈﺎ‪2‬ﮔﺮی و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﺟﺪا»‪a‬ﻧﺎ‪ä‬ﺬﯾﺮﻧﺪ‪ .١‬ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ‬ ‫اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬ﮐﻪ از اﺳﺘﺎدان آﻟﻤﺎ ‪a≠ X‬ﺷﺎن اﻟ‪s‬ﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻼش ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﻤﺎم ﺟﺎﻣﻌﻪی‬ ‫ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ را )ﻪ ﻧﻮ∑ ‪ä‬ﺎد‪¢‬ﺎن ﻧﻈﺎ‪ 2‬ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﻧ‪s‬ﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ )ﺎ>ﺪ ارزشﻫﺎی‬ ‫‪ï‬ﺑﺮاﻧﮕ ‪4X 5‬ﺗ‪6ç‬ﻦ‬ ‫ﻧﻈﺎ‪ 2‬در »ﺗﻤﺎ‪ 2‬ﻋﺮﺻﻪﻫﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ« ﺗﺰر‪6‬ﻖ ﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺗﺤﺴ ‪X 5‬‬ ‫ﻣﻠﺖ‪> ،‬ﻌ‪ fX‬آﻟﻤﺎن رخ دادە اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮات اﺛ‪e‬ﺎتﮔﺮا و ﻧﺨ‪e‬ﻪﮔﺮا>ﺎﻧﻪی آﻧ‪s‬ﺎ‪ ،‬ﮐ‪x‬ﻔ‪x‬ﺖ‬ ‫“‬ ‫ﻧ‪45‬وﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ ﺑﺮ اﺳﺎس و‪6‬ﮋ…ﻫﺎی ﻣﺮد‪ 2‬اﺳﺖ ﮐﻪ از آن ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪاﻧﺪ و ﻣﻠﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ‬ ‫ﻓﻘﻂ ﺑﺮ ‪ä‬ﺎ>ﻪی ﺗﻮاﻧﺎ»‪a‬ﻫﺎی ﻓ ‪ Ω64X 5‬و اﺧﻼ ‪¤≠ b‬ﺷﺎن‪ ٢‬وارد ﺻﺤﻨﻪی ©ﺎرزار ‪2‬ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑﺮای ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ‪ ،‬اذﻋﺎن )ﻪ وﺟﻮد و ﻋﻨﻮاِن ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدی‪) ،‬ﻪﺧﺼﻮص از ﻧ√ع‬ ‫“‬ ‫ﺷﮑﺴﺖﺧﻮردە و )ﺪون ﺗﻮﺟﻪ )ﻪ ﺗﺮﮐ‪x‬ﺐ ﻓﺮﻫﻨ‪ Ω‬و اﺟﺘﻤﺎ∑ ﻣﻘﺎوﻣﺖ‪) ،‬ﻪ ﻣ ‪4X X‬ﻟﻪی اﻋ‪4b‬اف‬ ‫‪q‬‬ ‫“‬ ‫)ﻪ دو‪¢‬ﺎﻧ‪ Ω‬ﻣﻠﺖ )ﻪوﺳ‪x‬ﻠﻪی ﻫﺴﺘﻪی ﻣﻠﺖ‪> ،‬ﻌ‪ fX‬ار‪Ø‬ﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدی ﮐﻪ‬ ‫)‬ ‫ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای ﺑﻮدە‪) ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺑ‪x‬ﻤﺎری و ﻣﺎﻧ‡ ﺑﺮ ∂ راە ﺗﻮﺳﻌﻪی "ﻣﻠﺖ ∂ا‪ä‬ﺎ ﻣﺴﻠﺢ" د>ﺪە‬ ‫‪2‬ﺷﺪ؛ ار‪ $%Ø‬ﮐﻪ >ﮏ ﻣﻠﺖ اﺳﺖ >ﺎ »)ﻪ وﺳ‪x‬ﻠﻪی ارادەی ﻣﻠﺖ ادارە ‪2‬ﺷﻮد«‪ ٣‬و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻘﺎ)ﻞ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ داﺧ™ )ﺎ ار‪Ø‬ﺶ )ﻪ ﻣ ‪4X X‬ﻟﻪی ﺗﻘﺎ)ﻞ )ﺎ ﺧﻮد ﻣﻠﺖ ﻗﻠﻤﺪاد ‪2‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪§ ï‬ﺴ‪4b‬ی‪ ،‬ﻃ‪e‬ﻘﻪﺑﻨﺪی رﺳ‪ /‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدی‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای"‪ ،‬زدودن‬ ‫در ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪X‬‬ ‫ﺟﻨ‪e‬ﻪﻫﺎی اﺗ‪ Ωxº‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬آن و ﻣﻌﺮ‪ ¤‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻘﺎوﻣ‪ fb‬ﻣﻨﻄﻘﻪای‬ ‫در ﻣﻘﺎ)ﻞ ﻧﻈﻢ و ﻗﺎﻧﻮن و ﺧﺪﻣﺎت دوﻟ‪ fb‬اﺳﺖ‪ .‬اﺳﻨﺎد ]دوﻟ‪# [fb‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻣ‪e‬ﺎرزان‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﺮد )ﻪ دﻧ‪e‬ﺎل ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ a‬و ﺷﻞ ﺧﺎ! از ﻣﺬﻫﺐ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ )ﺎ اﻗﺪاﻣﺎت ﺧﻮد )ﻪ‬ ‫دﻓﺎع از ﻣﺮدم ﻣﻈﻠﻮم ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﻣﻘﺎ)ﻞ ارﺗﺠﺎع و ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ a‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‪ .٤‬ﺗﻮﺟﻪ )ﻪ اﯾﻦ‬ ‫“‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ اﻟﺰا‪ 2‬اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻟﺖ و ﺳ‪K‬ﺴﺘﻢ ﻗﻀﺎ»‪ a‬ﺷﯿﻮەای از زﻧﺪ… ‪-‬ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ -a‬را ﮐﻪ ﺗﻌ‪6ç‬ﻒ‬ ‫‪#‬ﺸﺪە ﺑﻮد ﻏ‪45‬ﻗﺎﻧﻮ‪ aX‬اﻋﻼم ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ‪> .‬ﺎدآوری اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤ‪x‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺮوژەی‬ ‫دوﻟﺖ ﺑﺮای ﺗﻘﺴ‪x‬ﻢ ﻣﺠﺪد ارا ‪) !X‬ﺎ ﻫﺪف ﻣ‪s‬ﻨﺪ‪) Q‬ﺎﻓﺖ اﺗ‪> ،Ωxº‬ﻌ‪ fX‬ﺗﻐﯿ‪) 45‬ﺎﻓﺖ‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Akmeśe, The Birth of Modern Turkey: The Ottoman Military and the March to‬‬ ‫‪World War I.‬‬ ‫‪3 Ibid, pp.70-71.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵‬‬ ‫‪ [ï‬ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺷﺎ>ﺎن‬ ‫ﺟﻤﻌﯿ‪ fb‬ﻣﻨﻄﻘﻪ و اﺳﺎن ﻣﺮدم ﺗﺮکز†ﺎن در ﻣﻨﻄﻘﻪ ]ی ﮐﺮد‪#‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺴ‪x‬ﻢ ﻣﺠﺪد ارا ‪ !X‬ﭘ‪K‬ﺶ از ﻗ‪x‬ﺎم ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪x‬ﺪ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎدە ﺑﻮد ‪.‬‬ ‫‪١‬‬ ‫ﻣﺘﻮن رﺳ‪ /‬ﺗﻮﻟ‪x‬ﺪ ﺷﺪە )ﻪ و‪6‬ﮋە ﻣﺘﻮن ﺗﺮکﻫﺎ‪ ،‬ﻫﻤﻮارە )ﻪ ﻫﻤ‪øî‬ﺴ‪ fb‬ارﺗﺠﺎع ﻣﺬﻫ‪fP‬‬ ‫“‬ ‫‪q‬‬ ‫و ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ a‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺷﺎرە دارﻧﺪ و ﻫﺮدو ]و‪6‬ﮋ…[ را ﻣﻤﻞﻫﺎی ﻻزم در ﺷﻞﮔ‪45‬ی‬ ‫‪ ï‬ﺗﺼ√‪6‬ﺮ‬ ‫دﺷﻤﻦ )ﺎﻟﻔﻄﺮە در ﻣﻘﺎ)ﻞ ﻣﺪرﻧ‪â‬ﺘﻪی اﺳ∞‪e‬ﺪادی دوﻟﺖ ‪2‬ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪q‬‬ ‫©ﺎر‪6‬ﺎﺗﻮرﮔﻮﻧﻪای از ﮐﺮدﻫﺎ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدا‪> ab‬ﺎ‪ ∑X‬و ﺗﮏ)ﻌﺪی و دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒ‪ ‡x‬ﻧﻈﻢ‬ ‫‪ ï‬ﺗﻨﺎﻗﻀﺎِت اﻟﺰا‪ 2‬و ﺳﺎز‪¢‬ﺎری ﻣ‪x‬ﺎن ﻣﺬﻫﺐﮔﺮا»‪ a‬و‬ ‫و ﻗﺎﻧﻮن‪) ،‬ﺪون در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ ‪X b‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ ،a‬ﻏ‪ 45‬ﻗﺎ)ﻞ اﻧﺎر اﺳﺖ‪ .‬در را)ﻄﻪ )ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ‪ Ω> ،‬از ﻣﻮاردی ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان در‬ ‫ﻣﻮرد آن اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃ‪6ç‬ﻘﺖﻫﺎی ﺻﻮ‪¤X‬ﮔﺮا>ﺎﻧﻪ‪) ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص ﻃ‪6ç‬ﻘﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﻘﺸ*ﻨﺪی‪ ٢‬در ﻣ‪x‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ‪ fX‬ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﻤﺎ‪" 2‬ﻗ‪e‬ﺎ>ﻞ" و ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ∑ آﻧ‪s‬ﺎ ﺑﻮد‪.٣‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﺪف‪# ،‬ﺸﺎن دادِن اﯾﻦ ﻣﻮﺿ√ع اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ >ﮏ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺣﮑﻮﻣ‪ fb‬در‬ ‫ﭼ‪s‬ﺎرﭼﻮب >ﮏ رﺧﺪاد‪ ،‬اﻗﺪام )ﻪ ﻣ‪÷%‬وﻋ‪x‬ﺖزدا»‪ a‬از ﺧﻮاﺳﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺣﻘﻮق و ارادەی‬ ‫‪∂ ï‬ﻧﻮﺷﺖﺷﺎن ‪2‬ﮐﻨﺪ و آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ )ﺎﺗﻠﺮ و اﺳ‪,‬ﯿﻮا‪Ä‬‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎ‪ aX‬ﻣﺸﺨﺺ ﺟ‪s‬ﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﯿ ‪X 5‬‬ ‫‪X‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﺗﻮﺻ‪x‬ﻒ ‪2‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻧ‪s‬ﺎ را )ﻪ ﻣﻮﺟﻮدا‪aP a‬دوﻟﺖ ﮐﻪ »از ﺣﻖ ﻗﺎﻧﻮ ≠‪ a‬ﺗﻌﻠﻖ ﻣﺤﺮوم‬ ‫ﺷﺪەاﻧﺪ« ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪) .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬وﻗ‪ fb‬ﮐﻪ ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دوﻟ‪) fb‬ﻪ ﻫﺮ ﻗ‪÷%‬ی ﺑﺮﭼﺴﺐ‬ ‫‪ ï‬و >ﺎ‬‫ﺗﺮور‪ø‬ﺴﺖ ‪2‬زﻧﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗ‪ ÷%‬از ا‪#‬ﺴﺎﻧ‪K‬ﺖ ﺳﻠﺐ ﺷﺪە و ﻫﯿﭻ ﺳﺎزو©ﺎری ﺟ‪s‬ﺖ ﺗﺄﻣ ‪X 5‬‬ ‫ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮقﺷﺎن در اﺧﺘ‪x‬ﺎر ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﻣﺴﺄﻟﻪی آزاردﻫﻨﺪە اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼ‪X45‬‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ‪ä‬ﺬﯾﺮ≠ی ‪ä‬ﺬﯾﺮش ‪aP‬ﭼﻮنوﭼﺮای دﺳﺘﻪﺑﻨﺪیﻫﺎی دوﻟﺖ ‪2‬ﺷﻮد‪ ،‬در ﺣﺎ‪ Ã‬ﮐﻪ‬ ‫‪1 Klein, Janet Power in the periphery: The Hamidiye Light Cavalry and the struggle‬‬ ‫‪over Ottoman Kurdistan, 1890-1914, unpublished Ph.D, Princeton University, 2002,‬‬ ‫‪424 pages; AAT 3067154.‬‬ ‫‪ì‬‬ ‫‪î‬‬ ‫‪ ٢‬ﻃ‪21‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ‪µ‬ﻨﺪی از زﻣﺎن ﺗﺄﺳ‪ú‬ﺲ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﮐﺮدی در ﻗﺮن ‪ ،۱۸‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ‪f‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬ﻓﻌﺎل‬ ‫ﺑﻮدە و ﺣﺎ∫ﻤﺎن آﻧﺎ را ‪f‬ﻪ ﻋﻨﻮان وزﻧﻪای ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ‪f‬ﻪ ﺣﺴﺎب ‪c‬آوردﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻌﺪادی از ﺟﻨ‪Ω‬ﺶﻫﺎی‬ ‫‪î‬‬ ‫ﮐﺮدی در ﻣ‪L‬ﺎن ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۸۸۰‬ﺗﺎ ﻣ‪L‬ﺎﻧﻪی ﻗﺮن ﺑ‪ú‬ﺴﺘﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦﻫﺎی ﻧﻘﺸ‪µ‬ﻨﺪی رﻫ)‪Z‬ی ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ‬ ‫‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Bruinessen’s phenomenal work: Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh, and State: The‬‬ ‫‪Social and Political Structures of Kurdistan (London; Atlantic Highlands, N.J, USA:‬‬ ‫‪Zed Books, 1992).‬‬ ‫‪î‬‬ ‫‪H‬‬ ‫‪f ٣‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣ ^ ‪l‬‬ ‫‪ s‬ز‪2‬ﺮ ﺗﻮﺻ‪L‬ﻒ ﺑﺮو‪¿2‬ﺴﻦ از ﭘ‪L‬ﭽ‪L‬ﺪ‪ ü‬ﻫ‪2O‬ﺖ ‪,‬ﮏ ﮐﺮد اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪î‬‬ ‫‪,‬ﮏ زازای ﺳ‪ ،Ül‬ﻫ‪2O‬ﺖ ﭼﻨﺪ≥ﺎﻧﻪای دارد؛ ‪,‬ﮏ زاز‪ ،‬ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺳ‪ Ül‬و ﺷﺮوﻧﺪ ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ اﺳﺖ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ [ ‪l‬‬ ‫‪s‬‬ ‫دارای ﺗﻌﻠﻘﺎت د‪,‬ﮕﺮی ﻧ [ ‪ Zl‬ﻫﺴﺖ؛ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺘﻌﻠﻖ ‪f‬ﻪ ‪,‬ﮏ ﻃ§ﻘﻪی اﺟﺘﻤﺎ¬ ‪,‬ﺎ ﻗﺒ‪L‬ﻠﻪای ﺧﺎص ‪f‬ﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﺳﺎ‪£‬ﻦ روﺳﺘﺎ ‪,‬ﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪای ﺧﺎص ‪f‬ﺎﺷﺪ و ﭘ[‪ƒZ‬و ‪ G,‬از ﺷﯿ‪O‬خ ‪,‬ﺎ ﻋﻀﻮ ﻓﻌﺎل در ‪,‬ﮏ ﺳﺎزﻣﺎن ﺳ‪L‬ﺎ‪f +‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫‪î‬‬ ‫‪ì‬‬ ‫ﻫﺮ ‪,‬ﮏ از اﯾﻦ ﻫ‪2O‬ﺖﻫﺎ ≥ﺎﻫﺎ ﻧﻤﻮد ﺑ‪ú‬ﺸ^‪Z‬ی دارد‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎ‪ ،íl‬ﺑ‪ú‬ﺸ^‪ Z‬زازاﻫﺎ ﺧﻮد را ﮐﺮد ‪c‬ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ رﻓﺘﺎر‬ ‫‪l‬‬ ‫^‬ ‫اﺟﺘﻤﺎ¬ و ﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬آﻧﺎ ﻣﻐﺎﯾﺮ آن اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻨﺎﻃ≈ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﻣ‪L‬ﺎن ﺳ‪Ü‬ﻫﺎ و ﻋﻠﻮیﻫﺎ ز‪2‬ﺎد اﺳﺖ‪ ،‬زازاﻫﺎ‬ ‫‪î‬‬ ‫‪î‬‬ ‫ﺑ‪ú‬ﺶ از ﺗﺄ ‪L£‬ﺪ ﺑﺮ ﺗﺮک ‪,‬ﺎ ﮐﺮد ﺑﻮدن‪ ،‬ﺑﺮ ﺟﻨ§ﻪی ﻣﺬﻫ)‪ Ü‬ﺧﻮد ﺗﺎ‪L£‬ﺪ ‪c‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘ‪L‬ﺪا«ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪ú‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ‪f‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻧ[‪Z‬وی ﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬ﻋﻤﺪە‪´ ،‬ﺴ‪L‬ﺎری را واداﺷﺖ ﺗﺎ ﻫ‪2O‬ﺖ اﺗ¿‪ GL‬روﺷ‪ Ül‬را ﺑﺮﮔ»‪¿2‬ﻨﺪ‪´ .‬ﺴ‪L‬ﺎری از اﻓﺮادی ﮐﻪ‬ ‫‪î‬‬ ‫ً‬ ‫‪p‬ﺎﻣﻼ ‪,‬ﺎ ﻗﺴﻤ^‪ Ü‬در ﻫ‪2O‬ﺖ ﻋﺮ)‪, M‬ﺎ ﺗﺮ‪ ü‬ادﻏﺎم ﺷﺪە ﺑﻮدﻧﺪ‪ À ،‬وع ‪f‬ﻪ ﺗﺎ‪L£‬ﺪ ﺑﺮ ﻫ‪2O‬ﺖ ﮐﺮدی ﺧﻮد ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪Martin Van Bruinessen, "Kurdish Society, Ethnicity, Nationalism and Refugee‬‬ ‫‪Problems," in The Kurds: A Contemporary Overview, ed. Philip G. Kreyenbroek‬‬ ‫‪and Stefan Sperl (London; New York: Routledge, 1992).‬‬ ‫‪ ۱۶‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫◊‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﺎ اﯾﻦ دﺳﺘﻪﺑﻨﺪیﻫﺎ از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼ‪ ¤b‬ز‪6‬ﺮ ﺳﺆال ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﭼﺮا اﻋﺘﻘﺎد )ﻪ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ﻗ‪e‬ﺎ>ﻞ ﻧ ‪ 4X 5‬ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎی ﻗﺎﻧﻮ‪ aX‬و ﺑﺮﺣ‪ æb‬دارﻧﺪ و ﺣﻖ دارﻧﺪ ﭘ‪K‬ﺸﻨ‪s‬ﺎدا‪ ab‬اراﺋﻪ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﻃ‪ç‬حﻫﺎی دوﻟﺖ را ز‪6‬ﺮ ﺳﺆال ﺑ‪4P‬ﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮا‪ aX‬اﺳﺖ؟ )ﺎﻓﺘﺎر ﺗﺎر‪ÖX6‬‬ ‫‪ Q‬ﻧﮋادی و‬ ‫»ﻣ‪e‬ﺎرزە )ﺎ ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪﮔﺮا»‪ «a‬در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﯾﺮان )ﺎ رﺧﺪادﻫﺎ»‪ a‬ﻫﻤﭽﻮن ز‪ø‬ﺴﺖ‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ ≠‬ ‫ﭘ‪x‬ﺪا‪Ô‬ﺶ ﻧﺎز‪ø‬ﺴﻢ و ﻓﺎﺷ‪K‬ﺴﻢ ﻫﻤﺮاە ﺑﻮد‪ ،‬از اﯾﻦ رو در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ﻣﺎﻫ‪x‬ﺖ اﯾﻦ ﻃ‪e‬ﻘﻪﺑﻨﺪی‬ ‫‪b‬‬ ‫‪ Q‬آن‪) ،‬ﺎ>ﺪ ﺟﻨ‪e‬ﻪﻫﺎی ز‪ø‬ﺴﺖ‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬و اﺧﻼ‪¤‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼوە ﺑﺮ ﺟﻨ‪e‬ﻪی اﺟﺘﻤﺎ∑‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ ≠‬ ‫آن را ﻧ ‪ 4X 5‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ و )ﺎ>ﺪ )ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ√ع اﺷﺎرە ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺟﻤﻌﯿ‪ f‬از‬ ‫‪b‬‬ ‫ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا در ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ fb‬ﺟﺎی داﺷ∞ﻨﺪ‪.‬‬ ‫)ﺨﺶ ﻗﺎ)ﻞ ﺗﻮﺟ≤ از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان )ﻪ ﺑﺮر‪ Q‬دﻏﺪﻏﻪﻫﺎی ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد‬ ‫و ﺗﺮ‪ ¤b‬در ﺗﺮﺳ‪x‬ﻢ و ﻃﺮا‪ O‬ﮐﺸﻮر ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻨ√ع اﺗ‪ Ωxº‬و ﻣﺬﻫ‪ fP‬ﻣﺮدم ﻣﻌﻄﻮف اﺳﺖ‪.١‬‬ ‫‪ ï‬راﺳﺘﺎ‪ ،‬ﭘﺮوژەی د>ﮕﺮ دوﻟﺖ ﮐﻪ "روا>ﺖ ﻣﻠﺖ" ﺑﺮ اﺳﺎس "ﻣ™ﮐﺮدن ﺧﺎﺳﺘ‪á‬ﺎە و‬ ‫در ﻫﻤ ‪X 5‬‬ ‫اﺻﻞ آن" در ﺑﺮ ‪2‬ﮔﺮﻓﺖ‪) ،‬ﺎ ﻫﺪف ﭘﻨ‪s‬ﺎن ﮐﺮدن وﺟﻮد "د>ﮕﺮی" ﻃ‪ç‬حر‪6‬ﺰی ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .‬از‬ ‫ﻃ‪6ç‬ﻖ اﯾﻦ ﭘﺮوژە دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و اﯾﺮان ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪی ﺗﺮﮐ‪K‬ﺴﻢ و آر‪6‬ﺎﯾ‪K‬ﺴﻢ را‬ ‫اﺣ‪x‬ﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻤﺎ‪ aX‬ﮐﻪ در آن از ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر‪" ،ÖX6‬د>ﮕﺮان" ﻓﺎﻗﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺼ√‪6‬ﺮ‬ ‫‪2‬ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ‪2‬ﺷﺪ ﮐﻪ "د>ﮕﺮان" ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪ ﺑﻮدەاﻧﺪ و ﻫﯿﭻ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺗﺎر‪ ÖX6‬ﻣﺒ‪ fX‬ﺑﺮ‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺧﺼﺎ>ﺺ >ﮏ ﻣﻠﺖ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﯿﭻ آﯾﻨﺪەای ﻧ ‪ 4X 5‬ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ دو‬ ‫ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﮐﺘﺎبﻫﺎ ﻣﻤﻠﻮ از ﺗﺼﺎو‪6‬ﺮ )ﺎﺷﮑﻮە و ﻏﺮوراﻧﮕ ‪ 4X 5‬ﻧﮋاد آر‪6‬ﺎ»‪ a‬و ﺗﺮک ﺑﻮد‪ .‬ﻧﮋاد ﺗﺮک )ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان دوﻟﺖﺳﺎز ﻣﻌﺮ‪2 ¤X‬ﺷﺪ ﮐﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف د>ﮕﺮان‪ ،‬ﻫﺮﺟﺎ ﮐﻪ‬ ‫‪2‬رﻓﺘﻨﺪ >ﺎ آﻧﺠﺎ را ﻓﺘﺢ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ >ﺎ دوﻟ‪ fb‬ﺗﺄﺳ‪K‬ﺲ و >ﺎ ﺗﻤﺪن ﺧﻮد را ﺑ‪›ç‬ﺎ ‪ 2‬ﮐﺮدﻧﺪ؛ در‬ ‫ﻧ∞‪x‬ﺠﻪ آﯾﻨﺪە از آن ﮐﺴﺎ‪ aX‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪی ﭘﺮﺷﮑﻮ‪ à‬داﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬ﮐﺘﺎبﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻫﻨﻮز‬ ‫ﻫﻢ ﻣﻤﻠﻮ از ﺗﺼﺎو‪6‬ﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎ)ﻠ‪x‬ﺖﻫﺎی ﻣﻨﺤ‪†Ù‬ﻪﻓﺮد ﻧﮋاد ﺗﺮک را )ﻪ ﺗﺼ√‪6‬ﺮ ‪2‬ﮐﺸﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ï‬رﻓﺘﻪ اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫ﻣﺘﻮن در‪ Q‬در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ‪#‬ﺸﺎن ‪2‬دﻫﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﺮ ﻧ√ع ﺗﻔﺎوت ﺗﺎر‪ ÖX6‬از ﺑ ‪X 5‬‬ ‫ر‪ø‬ﺸﻪ و ﻣﺸ‪©4b‬ﺎت اﺗ‪ Ωxº‬ﮐﻪ ‪ ™ä‬ﺑﻮد ﻣ‪x‬ﺎن آﺳ‪x‬ﺎی ﻣﺮﮐﺰی و ﻏﺮب دور‪> ،‬ﻌ‪ fX‬آﻣ‪6ç‬ﺎ‪) ،‬ﺎ‬ ‫ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ آﻧﺎﺗﻮ‪) Ã‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪s‬ﺎ ﺧﻂ ﺗﺄﺛ‪45‬ﮔﺬاری ﮐﻪ در ﺗﺎر‪6‬ـ ـﺦ ﺗﻤﺪن دﻧ‪x‬ﺎ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬در ∂ا∂ ﮐﺘﺐ ﺗﺎر‪ ÖX6‬ﻣﻨﻌﮑﺲ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.٢‬‬ ‫ﻼ ﻏﺎ>ﺐ ﺑﻮد؛ ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫ً‬ ‫‪q‬‬ ‫‪ï‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪی ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬در ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞﻫﺎی ﮔﻔﺘﻤﺎِن دوﻟﺖﻣﺤﻮر ©ﺎﻣ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺗﺤﻠ‪x‬ﻞﻫﺎ»‪) a‬ﻪ اﯾﻨﮑﻪ آ>ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ را »ﻗﺎﭼﺎﻗ‪ ÖŒ‬و راﻫﺰن ﻗﺒ‪x‬ﻠﻪای ﭘ‪K‬ﺸﺎﻣﺪرن ‪2‬ﭘﻨﺪارﻧﺪ« >ﺎ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ »ﻣﺸﻞ آﻧ‪s‬ﺎ )ﺎ دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺪود )ﻪ ﭘﺮوژەی ﺳﮑﻮﻻر ﻣﺪرن و ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا>ﺎﻧﻪی ]دوﻟﺖ[‬ ‫‪) ï‬ﻪ ﻟﺤﺎظ دﯾ‪ fX‬ﻣﺘﮑ‪ 4g‬ﺑﻮدﻧﺪ و دوﻟﺖ )ﺎ آ ^ﺎ‪à‬‬ ‫اﺳﺖ« اﺷﺎرەای ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪q‬ﮐﺮد‪#‬ﺸ ‪X 5‬‬ ‫از اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻮارە ﺳ‡ داﺷﺖ )ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از اﯾﻦ ﺗﻨ√ع‪ ،‬ﮐﻨ‪4b‬ل ﺧﻮد را ﺑﺮ آن ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫‪ ï‬اﺳﺎس ﺷﻞ ‪2‬داد‪.‬‬ ‫دادە و ﺗﻘ√‪6‬ﺖ ﮐﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ دوﻟﺖ ﻫﻤﻮارە ﺳﺎﯾﺮ رﺧﺪادﻫﺎ را ﺑﺮ ﻫﻤ ‪X 5‬‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ‪L‬ﺎت ﺑ‪ú‬ﺸ^‪ Z‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ ‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Fuat Dündar, Ittihat Ve Terakki'nin Müslümanlar Iskân Politikasi, 1913-1918/ Cup's‬‬ ‫‪Policy for Settling Muslime, 1913-1918. 1. baski. ed,. Istanbul: Iletiśim, 2001.‬‬ ‫‪———, Modern Türkiye'nin Şifresi: Ittihat Ve Terakki'nin Etnisite Mühendisligi,‬‬ ‫‪1913-1918/ Modern Turkey's Code; Cup's Ethnic Engineering , 1913-1918. 1. baski.‬‬ ‫‪ed, si. Istanbul: Iletiśim, 2008.‬‬ ‫‪2 Citizenship and the nation-state in Greece and Turkey.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۷‬‬ ‫‪q‬‬ ‫)ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﺳﺎل ‪) ۱۹۲۰‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺴﺐ ﺣﻤﺎ>ﺖ ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ‪ fX‬در ﻣﻘﺎ)ﻞ ﻗ‪x‬ﺎم‬ ‫ﮐﻮﭼﮕ‪45‬ی‪ ،‬دوﻟﺖ )ﻪ اﯾﻦ ﻗ‪x‬ﺎم اﻧﮓ ﺗﮑﻔ‪45‬ی و ﺿﺪﺧﻼﻓﺖ زد؛ در ﺣﺎ‪ Ã‬ﮐﻪ در ﻗﺘﻞ ﻋﺎم‬ ‫ﻣﺮدم درﺳ‪x‬ﻢ در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ در ﺳﺎل ‪© ،۱۹۲۷‬ﻠ‪x‬ﺪواژەی دوﻟﺖ ﺑﺮای ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ ﻗﺘﻞ ﻋﺎم‪ ،‬راﻫﺰ‪aX‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬ﻋ™رﻏﻢ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺮدﻫﺎی ﻋﻠﻮی )ﻪ اﻧﺪازەی ﺳﺎﯾﺮﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺬﻫ‪ fP‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺬﻫ‪fP‬‬ ‫ً‬ ‫آﻧ‪s‬ﺎ در ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟﺖ ﺗﺮ… ©ﺎﻣﻼ ﻧﺎد>ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﻪ آﻧ‪s‬ﺎ ﺗﻤﺎ>™ ﺑﺮای دﺳ∞‪x‬ﺎ‪aP‬‬ ‫)ﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺪاﺷ∞ﻨﺪ و ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺬﻫ ‪f≠ P‬ﺷﺎن از ﻃﺮف دوﻟﺖ و ﻋﻤﻮم ﺳ‪fX‬ﻫﺎ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل‬ ‫ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﮐﻪ ﭘ‪K‬ﺸ‪ 4b‬اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬دوﻟﺖ و©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ از ادﻋﺎﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪q‬‬ ‫‪aP‬اﻃﻼع و ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮدﻧﺪ و ﺣ‪ fb‬در ﺑﺮ‪ OX‬ﻣﻮاﻗﻊ ﻫ√‪6‬ﺖ و ﺑﺮ‪ OX‬ادﻋﺎﻫﺎی ﮐﺮدﻫﺎ را )ﻪ‬ ‫رﺳﻤ‪x‬ﺖ ‪2‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ Ω> .‬از اﯾﻦ ﻣﻮارد‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎدە از ©ﻠﻤﻪی ارﺗﺠﺎع و )ﻪ ©ﺎر ﺑﺮدن آن ﺑﺮای‬ ‫‪b‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻗ‪x‬ﺎم ﮐﺮدﻫﺎ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ واژە ﺑﺮای ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤‬و اﺧﻼف ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪fb‬‬ ‫آن §ﺴ‪x‬ﺎر ﺣ‪x‬ﺎ‪ ab‬ﺑﻮد‪ ،‬ز‪6‬ﺮا ‪#‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﺗﻤﺎﯾﺰ دو ﺗﺄو‪6‬ﻞ از اﺳﻼم و ﺗﻔﺴ‪ 45‬ﺧﻮد آﻧ‪s‬ﺎ از‬ ‫‪b‬‬ ‫‪ «ï‬اﺳﺖ‪ .١‬ﺑﺮﺧﻼف ﺑﺮ‪ OX‬د>ﺪ‪¢‬ﺎەﻫﺎ‪ ،‬ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﭘﺮدازان ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪،¤‬‬ ‫»اﺳﻼم راﺳﺘ ‪X 5‬‬ ‫◊‬ ‫‪X‬‬ ‫◊‬ ‫اﺳﻼم را دﯾ‪ fX‬ذاﺗﺎ ارﺗﺠﺎ∑ ﻣﻌﺮ‪ ¤‬ﻧ‪/‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ا‪h‬ﺮﭼﻪ آﻧ‪s‬ﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ دارای د>ﺪ‪¢‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫اﺛ‪e‬ﺎتﮔﺮا>ﺎﻧﻪ و ﻣﺎدیﮔﺮا>ﺎﻧﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻮارە در اﻧﻈﺎر از اﺳﻼم دﻓﺎع و اﺳﻼم را )ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪b‬‬ ‫دﯾ‪ fX‬ﮐﻪ ﭘﺘﺎ‪#‬ﺴ‪x‬ﻞ ا>ﺠﺎد ﺳﺎز‪¢‬ﺎری )ﺎ ﻣ‪¤4b‬ﺗ‪6ç‬ﻦ ﺷﻞ ﺣﻤﺮا‪> aX‬ﻌ‪ fX‬ﻣ‪÷%‬وﻃ‪x‬ﺖ را‬ ‫‪Û‬‬ ‫داراﺳﺖ‪ ،‬اراﺋﻪ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در دوران )ﻌﺪی ﻧ ‪ 4X 5‬اﻋﻤﺎل دوﻟ ‪ f≠ b‬ﻣﺸﺎﺑ≤ ﻣﺸﺎﻫﺪە ‪2‬ﺷﺪ و در‬ ‫زﻣﺎن ﮐﻨﻌﺎن اورون )ﻪ اوج ﺧﻮد ‪2‬رﺳﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪π‬ﺲ از اورون ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣ‪x‬ﺎن اﺳﻼمﮔﺮا»‪ a‬و‬ ‫“‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﺗﺮ… )ﻪ ﺳﺎد… اﻣﺎن‪ä‬ﺬﯾﺮ ﻧ‪K‬ﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﻈ‪6ç‬ﻪﭘﺮدازان ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬اﻋﺘﻘﺎد داﺷ∞ﻨﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم ﻗﺎدر اﺳﺖ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪q‬‬ ‫آﻧﺎﺗﻮ‪ Ã‬را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺼﻄ‪© æX‬ﻤﺎل اﺳﻼم را ﻣﺒﻨﺎ و ﺷﺎﻟﻮدەی ﺑﺮادری ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗﺮکﻫﺎ‬ ‫‪X‬‬ ‫ﻣﻌﺮ‪2 ¤‬ﮐﺮد‪ .‬در دﻫﻪی ‪ ،۱۹۲۰‬ﻃﻠﻌﺖ ‪ä‬ﺎﺷﺎ در ﻣﺼﺎﺣ‪e‬ﻪای )ﺎ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ﺧﺎر ‪ OP‬ﺗﺄ ‪x‬ﺪ‬ ‫“‬ ‫ﮐﺮد ﮐﻪ »اﺳﻼم دﯾﻦ ﺑﺰر… ﺑﻮد و ‪2‬ﺗﻮا‪#‬ﺴﺖ )ﻪ ﺳﻄ‪ Ö‬ﺑﺮﺳﺪ ﮐﻪ ‪ä‬ﺎﺳﺨﮕﻮی ﻧ‪x‬ﺎزﻫﺎی‬ ‫زﻣﺎﻧﻪی ﻣﺎ )ﺎﺷﺪ«‪ .٢‬ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و ﭼ‪s‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪای ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ‪ ٣‬ﺳ‡‬ ‫در ﻣﺪرنﮐﺮدن اﺳﻼم داﺷ∞ﻨﺪ‪ .‬وی ﮐﻪ )ﻪ ﺷﺪت ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﻋﻘﺎ>ﺪ دورﮐ‪x‬ﻢ در ﻣﻮرد دﯾﻦ‬ ‫ﺑﻮد در اﯾﻦ ﻣﻮرد §ﺴ‪x‬ﺎر ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬وی ﻗﺼﺪ داﺷﺖ اﺳﻼم را )ﺎ ﺗﻮرا‪aX‬ﮐﺮدن ﺧﺪا‪Ô‬ﺶ‬ ‫و ﻣﺎنﻣﻨﺪﮐﺮدن او در ﺗﻮران ﻣ™ ﮐﻨﺪ‪ ٤‬و )ﺎ اراﺋﻪی ﺗﻮﺿ‪x‬ﺤﺎت دﻗﯿﻖ ‪2‬ﺧﻮاﺳﺖ ‪#‬ﺸﺎن‬ ‫‪ ١‬اﺳﺘﻔﺎدەی ﻣﮑﺮر از ﻋ§ﺎرت ﺟﻤﻌ‪L‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ^‪ k‬و اﺧﻼف ‪p‬ﻤﺎﻟ‪ú‬ﺴ^‪ Ü‬آن ‪f‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪L‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧ‪ñ‬ﺎرﻧﺪە ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ‪f‬ﺎور اﺳﺖ ﮐﻪ ´ﺴ‪L‬ﺎری از ﻣﻮرﺧﺎن ﺗﺮک ‪f‬ﺎ آن ﻣﺸ{≤ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ار‪2‬ﮏ )(‪ .‬زورﮐﺮ ﮐﻪ ‪ G,‬از ﻣﺸﻮرﺗ‪21‬ﻦ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﻋﺜﻤﺎ‪ Ml‬و ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ اﺳﺖ در اﺛﺮش ‪f‬ﺎ ﻋﻨﻮان ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﻣﺪرن ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ‪ ،‬دورەی ﻣ‪L‬ﺎن ‪ ۱۹۰۸‬ﺗﺎ ‪۱۹۵۰‬‬ ‫را دورەی ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪی ﻧ‪2O‬ﻦ ‪c‬ﻧﺎﻣﺪ‪.‬‬ ‫‪2 Dündar, Ittihat Ve Terakki'nin Müslümanlar Iskân Politikasi, 1913-1918/ Cup's‬‬ ‫‪Policy for Settling Muslime, 1913- 1918, p.29.‬‬ ‫—‬ ‫‪ :Ziya Gökalp ٣‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎس و ﻣﺘﻔﮑﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪ú‬ﺴﺖ ﺗﺮک ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪ú‬ﺴﻢ ﺗﺮ‪ ü‬را ﻧ“‪L‬ﺠﻪی اﻓﻮل‬ ‫اﻣ”‪Z‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ Ml‬و ﺗﻀﻌ‪L‬ﻒ اﺳﻼم ‪c‬دا}ﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ s‬ﭘﺮورد≥ﺎر در آﺳﻤﺎن ‪c‬ﮔﺸﺘﻢ آﻧﺠﺎ ﻧ‪L‬ﺎﻓﺘﻤﺶ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ روی زﻣ [ ‪l‬‬ ‫‪ s‬در ﺗﻮران ﺑﻮد‬ ‫‪ ٤‬آﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻪ ‪f‬ﻪ دﻧ§ﺎل ‪,‬ﺎﻓ ^ ‪l‬‬ ‫ﺑﺮای اﻃﻼﻋﺎت ﺑ‪ú‬ﺸ^‪ Z‬ﻧ‪ñ‬ﺎە ﮐﻨ‪L‬ﺪ ‪f‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪ ۱۸‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫دﻫﺪ ﮐﻪ ‪ä‬ﺪ>ﺪآﻣﺪن ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪ ،fX‬ﺣﺎﺻﻞ ﻓﻘﺪان ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی ﺣﮑﻮﻣ‪ fb‬در ﻋ‪–ç‬ﺴﺘﺎن ﺑﻮد؛‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺧﻮا‪#‬ﺶ ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ ا‪h‬ﺮ اﺳﻼم در ﺟﺎﻣﻌﻪای )ﺎ ﺑﻮروﮐﺮا‪ Q‬دوﻟ‪ fb‬ﻇ‪s‬ﻮر‬ ‫ﭘ‪x‬ﺪا ‪2‬ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﻪ ﭘ‪x‬ﺪا‪Ô‬ﺶ ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪ fX‬ﻻزم ﺑﻮد و ﻧﻪ اﺳﻼم ﻧ‪x‬ﺎزی )ﻪ ‪Ø‬ﺸﮑ‪x‬ﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫‪ Q‬ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬ﻧﮕﺮش ﺳ‪x‬ﺎ‪ Q‬ﻣﺘﻔﺎو‪ ab‬را )ﻪ‬ ‫داﺷﺖ‪ .‬ﭘ‪x‬ﺪا‪Ô‬ﺶ اﺳﻼم در )ﺎﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ∑‪-‬ﺳ‪x‬ﺎ ≠‬ ‫آن ‪2‬داد‪) .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ا‪h‬ﺮ ‪ä‬ﺎدﺷﺎﻫﺎن روم و اﯾﺮان دﻋﻮت ]ﭘ‪x‬ﺎﻣ‪ [4P‬اﺳﻼم را‬ ‫‪ä2‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘ‪x‬ﺎﻣ‪ 4P‬ﻫﯿﭻ‪¢‬ﺎە از آﻧ‪s‬ﺎ درﺧﻮاﺳﺖ ﻧ‪/‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﯿﻮەی ﺣﻤﺮا‪ aX‬ﺧﻮد را ﺗﻐﯿ‪45‬‬ ‫دﻫﻨﺪ‪ .‬وی ادﻋﺎ ‪2‬ﮐﺮد ﮐﻪ اﺳﻼم‪ ،‬ﺳ‪º‬ﺖ‪ ،‬ﻣﺘﻮن ﻗﺮآ‪ aX‬و ﺣﺪ>ﺚ را )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺘﻮا و‬ ‫ﻗﻀﺎوت ﻗﺎﻧﻮ‪) aX‬ﻪ >ﮏ اﻧﺪازە ارج ‪2‬ﻧ‪s‬ﺪ‪ .‬ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ ﺣ‪ fb‬ﺑﺮ اﯾﻦ )ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﺟﺪا»‪ a‬دﯾﻦ و‬ ‫ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪ ،fX‬ﺗﺪاوم ارزشﻫﺎی ﺑ‪xº‬ﺎدی اﺳﻼم را در راﺳﺘﺎی ﺗﻤﺪن ارو›ﺎ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣ™‬ ‫ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﻣﻤﮑﻦ ‪2‬ﮐﻨﺪ‪ .١‬ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ در ﺗﻔﺴ‪ 45‬آ>ﻪی ‪ ۵۹‬ﺳﻮرەی ‪#‬ﺴﺎء ﺑ‪x‬ﺎن ‪2‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اﺳﻼم‬ ‫واﻗ‡ ﻧﻪ دﺳﺖ دوﻟﺖ را در ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاری ‪2‬ﺑﻨﺪد و ﻧﻪ )ﻪ ﮔﺮوە ﺧﺎ! اﺧﺘ‪x‬ﺎر اﺟﺘ‪s‬ﺎد‬ ‫‪2‬دﻫﺪ؛ ﻫﺮﮐ‪ $‬ﺣﻖ اﺟﺘ‪s‬ﺎد دارد و ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎ»‪ a‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم و ﺳﺎﯾﺮ ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪fX‬‬ ‫)ﺎ>ﺪ ﺑﺮﭼ‪x‬ﺪە ﺷﻮﻧﺪ«‪.‬‬ ‫‪b‬‬ ‫از ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۲‬ﺗﺎ ‪) ۱۹۲۴‬ﺎ ﺑﺮﭼ‪x‬ﺪەﺷﺪن ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤‬و ﺟﻨﺎحﻫﺎی‬ ‫©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬اﺻﻼﺣﺎت دﯾ‪ fX‬ﻣﺘﻌﺪدی را اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ ﮐﻪ ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4b‬آﻧ‪s‬ﺎ در راﺳﺘﺎی ﺗﻔﺴ‪45‬‬ ‫دوﻟﺖﻣﺤﻮ≠ر ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ از ﻣﻔ‪s‬ﻮم اﺟﺘ‪s‬ﺎد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬داد‪¢‬ﺎەﻫﺎی دﯾ‪ fX‬و ]ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی[ آﻣﻮزش‬ ‫ﻣﺬﻫ‪ fP‬اﺻﻼح ﺷﺪﻧﺪ و §ﺴ‪x‬ﺎری از ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪ fX‬ﺑﺮﭼ‪x‬ﺪە ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺪف ﻋﻤﺪەی اﯾﻦ‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت درآﻣﺪن ﻧ‪s‬ﺎدﻫﺎی دﯾ‪ fX‬ﺑﻮد‪ .‬اﺻﻼﺣﺎت دﯾ‪ fX‬ﺗﻨ‪s‬ﺎ )ﺨ‪ $%‬از ﭘﺮوژەی‬ ‫اﻓﺰا‪Ô‬ﺶ داﻣﻨﻪی دﺳ‪ Q4b‬دوﻟﺖ و ﺣﻔﻆ و ﺗﺪاوم ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎزی ﻣﺮدم ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت‬ ‫دﯾ‪ fX‬در راﺳﺘﺎی اﺻﻼﺣﺎ‪ ab‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ اﺳﺎن ﺟﻤﻌﯿ‪ fb‬ﻗﺮار داﺷﺖ ﮐﻪ از ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۳‬آﻏﺎز‬ ‫ﺷﺪە ﺑﻮد‪π .‬ﺲ از ﺷﮑﺴﺖ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ در ﺟﻨﮓ )ﺎﻟ‚ﺎن ﺗﺎ ‪ä‬ﺎ>ﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪،¤b‬‬ ‫ً‬ ‫ﻣﺪل اوﻟ‪x‬ﻪی ﻋﺜﻤﺎﻧ‪K‬ﺴﻢ )ﺎ ﻣﺪل ©ﺎﻣﻼ ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪای ﮐﻪ )ﻪ دﻧ‪e‬ﺎل ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖ ادﻏﺎم ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ‬ ‫اﻗﻠ‪x‬ﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﺟﺎ>ﮕ‪6î‬ﻦ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫از د>ﺪ‪¢‬ﺎە ﮔﻮ©ﺎﻟﭗ‪» ،‬ﻣﻠﺖ ﻧﻮ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻋﺜﻤﺎﻧ‪K‬ﺴﻢ ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ )ﻪ ﻣﻠﺖ ﺗﺮک ‪2‬ﺷﺪ«‪.٢‬‬ ‫‪ ï‬ﺳ‪x‬ﺎﺳﺖﻫﺎ»‪ a‬وا ‪º‬ﺶﻫﺎی ﺷﺪ>ﺪی در ﻣ‪x‬ﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪¢‬ﺎن ﻏ‪45‬ﺗﺮک ‪ä‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺑﺮاﻧﮕ‪x‬ﺨﺖ‬ ‫ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪X‬‬ ‫و ﻣﻮﺟﺐ ‪ä‬ﺎ ﺴﺎزی ﺑﺮ‪ O‬از اﻋﻀﺎی ﻣ‪s‬ﻢ ﻏ‪45‬ﺗﺮک ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤‬ﺷﺪ‪) .‬ﺎ ﺑﺮﻗﺮاری‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺟﻤ‪s‬ﻮری ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ و ﻣﻤﻨﻮﻋ‪x‬ﺖ دوﻟ‪ fb‬اﺳﺘﻔﺎدە از ز†ﺎن ﮐﺮدی و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﻓﺮﻫﻨﮓ‬ ‫‪ ï‬ﻣ‪s‬ﻨﺪ‪ Q‬ﻗﻮمﻧ‪á‬ﺎراﻧﻪ ﺗﺤﺖ‬ ‫‪q‬ﮐﺮدی‪ ،‬ﭘﺮوژەی ﺗﺮکﺳﺎزی ﺷﺪ>ﺪﺗﺮ و ﻋﻤﻮ‪2‬ﺗﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ‪X 5‬‬ ‫‪Heyd, Foundations of Turkish Nationalism; the Life and Teachings of Ziya Gökalp.‬‬ ‫‪1 Thalia. Ersanli Dragonas, Buvra. Frangoudaki, Anna "Citizenship and the Nation-‬‬ ‫‪State in Greece and Turkey" in Citizenship and the NationState in Greece and‬‬ ‫‪Turkey ed. Faruk Birtek and Thaleia Dragonas (London New York: Routledge,‬‬ ‫‪2005), p.175.‬‬ ‫ﮐﺘﺎبﻫﺎی ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎ‪ íl‬در ﻧﻈﺎم آﻣﻮز‪ +À‬ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﺗﺪر‪P‬ﺲ ‪c‬ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻨﻮز ‪f‬ﻪ ﺳﺎز≥ﺎری و‬ ‫‪ì‬‬ ‫ﺟﺎنﺷﻤﻮ’ ارزشﻫﺎی اﺳﻼ‪ ،c‬ارو÷ﺎ‪ MN‬و ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪی ﭘ‪ú‬ﺸﺎاﺳﻼم ‪c‬ﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺳ¿ﺖﻫﺎی ﭘ‪ú‬ﺸﺎاﺳﻼ‪ c‬در‬ ‫ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﻮل اﺳﻼ‪ c‬ﺗﻮﺻ‪L‬ﻒ ‪c‬ﺷﻮﻧﺪ‪» :‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺮکﻫﺎ اﺳﻼم را ‪f‬ﻪ اﺧﺘ‪L‬ﺎر ﺑﺮﮔ»‪2‬ﺪﻧﺪ«‪f .‬ﻼﻓﺎﺻﻠﻪ‬ ‫;ﺲ از اﯾﻦ ادﻋﺎ‪ ،‬ﻋﻨﻮان ‪c‬ﺷﻮد ﮐﻪ »ﺗﺮکﻫﺎ ‪f‬ﻪ زودی رﻫ)‪Z‬ی اﺳﻼم را در دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ«‪.‬‬ ‫‪2 Dündar, Ittihat Ve Terakki'nin Müslümanlar Iskân Politikasi, 1913-1918/ Cup's‬‬ ‫‪Policy for Settling Muslime, 1913- 1918, p.33.‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۹‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻟﻮای اﺻﻼﺣﺎت ار ‪ !X‬اﺟﺮا ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ‪ fX‬در ﻫﺮاس ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در دوران دوﻟﺖ ﺟﺪ>ﺪ‬ ‫)ﻪ ∂ﻧﻮﺷﺖ ارﻣ‪fX‬ﻫﺎ دﭼﺎر ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﻫﺮاس آﻣ‪x‬ﺨﺘﻪ )ﺎ ﻇﻠﻢ و ‪aP‬ﻋﺪاﻟ‪ ،fb‬آﻧ‪s‬ﺎ‬ ‫را ﻣﺠﺒﻮر )ﻪ ﻃﻐ‪x‬ﺎن ﮐﺮد؛ )ﻪ اﯾﻦ اﻣ‪x‬ﺪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎ)ﻞ ﻣﺬﻫ‪fP‬ﺑﻮدن دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺮدم را )ﺎ ﺗﻮﺳﻞ‬ ‫)ﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻗﻮﻣّﯿ‪ fb‬ﻋﻠ‪x‬ﻪ دوﻟﺖ §ﺴﯿﺞ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ا‪h‬ﺮﭼﻪ ﺷﻮرﺷ‪x‬ﺎن ادﻋﺎ ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣ‪s‬ﻤ‪64b‬ﻦ ﺳﻼح آﻧ‪s‬ﺎ در ﻣﻘﺎ)ﻞ دوﻟﺖ‪ ،‬ﺗﺄ ‪x‬ﺪ ﺑﺮ ﺿﺪﻣﺬﻫ‪fP‬ﺑﻮدن ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫‪q‬‬ ‫]ﮐﺮدﻫﺎ[ ﺷﺎ>ﺎت د>ﮕﺮی را ﻋﻠ‪x‬ﻪ آﻧﺎرا ﻣﻄ‪ç‬ح ‪2‬ﮐﺮدﻧﺪ‪)» :‬ﻪ ﻧﺎم ﭘ√›ﻮﻟ‪K‬ﺴﻢ ]اﺳﺘﻔﺎدە از[‬ ‫‪q‬‬ ‫ز†ﺎن ﮐﺮدی در ﻣﺎنﻫﺎی ﻋﻤﻮ‪ 2‬ﻣﻤﻨ√ع ﺷﺪ )‪(۱۹۲۴‬؛ )ﻪ ﻧﺎم ‪ä‬ﺎ>ﺎندادن )ﻪ ﻓﺌﻮداﻟ‪K‬ﺴﻢ‪،‬‬ ‫‪q‬‬ ‫ﺧﺎنﻫﺎ و ﺧﺎنزادەﻫﺎی ﮐﺮد و ﺣ‪ fb‬روﺷﻨﻔﮑﺮان )ﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻏﺮ‪ aP‬ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ ﺗ‪e‬ﻌ‪x‬ﺪ ﺷﺪﻧﺪ«‪.١‬‬ ‫ﻫﺪف اﺻ™ ا>ﺠﺎد ﺗﻐﯿ‪45‬ات در دﯾﻦ‪) ،‬ﺨ‪ $%‬از >ﮏ ﻃ‪ç‬ح ﺑﺰرﮔ‪ 4b‬ﺑﺮای اراﺋﻪی ﻓ‪/s‬‬ ‫ﺟﺪ>ﺪ از اﺳﻼم ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻮﺟ‪x‬ﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠ‪ fb‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌ‪x‬ﺎر ﻣﺴﻠﻤﺎنﺑﻮدن‬ ‫)ﻪ ©ﺎر ﺑﺮدە ﺷﻮد‪ .٢‬ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و اﺧﻼف ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴ‪fb‬اش از ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮای ﻣﺪت‬ ‫ﻣﺪ>ﺪی دﻓﺎع ﮐﺮدﻧﺪ؛ اﻣﺎ درﻧ‪s‬ﺎ>ﺖ ]اﯾﻦ ﺷﯿﻮەی ﺣﮑﻮﻣﺘﺪاری ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻮد آﻧ‪s‬ﺎ[ ﺑﺮﭼ‪x‬ﺪە‬ ‫ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻗﺪام ﻧﻪ )ﻪ دﻟ‪x‬ﻞ ﻣﺎﻫّ‪x‬ﺖ دﯾ‪ fX‬ﺧﻼﻓﺖ‪) ،‬ﻠ‪‬ﻪ )ﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﺄﺛ‪ 45‬ﻧﻤﺎدﯾﻦ آن ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ را ﻧﮕﺮان ﮐﺮدە ﺑﻮد ﻣ‪e‬ﺎدا »ﺧﻼﻓﺖ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻘﻄﻪی اﺗﺤﺎد« ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ‪#‬ﺶ )ﺎ‪¤b‬‬ ‫‪î‬‬ ‫‪ s‬ﻗﺎﻧﻮ‪ Ml‬ﺟﺪ‪,‬ﺪ )ﺷﻤﺎرەی ‪f (١٥٠٥‬ﻪ دوﻟﺖ اﯾﻦ اﺟﺎزە را ‪c‬داد ﮐﻪ زﻣ [ ‪l‬‬ ‫‪ ١‬ﻫﻤﭽﻨ [ ‪l‬‬ ‫‪ s‬ﻣﺎﻟ‪¤‬ﺎن ﺑﺰرگ ﮐﺮد را ﻣﺼﺎدرە‬ ‫‪î‬‬ ‫ﮐﺮدە و ‪f‬ﻪ ﺗﺮکز‪û‬ﺎﻧﺎ‪ Ml‬ﮐﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺳﺎ‪£‬ﻦ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬وا›ﺬرا ﮐﻨﺪ‪ .‬دﺳﺘ‪ñ‬ﺎە ﺗ§ﻠ‪L‬ﻐﺎ‪ M‬ﺟﻨ‪Ω‬ﺶ آزادی ‪f‬ﺎ‬ ‫^‬ ‫ﺷ{ﺎ‪,‬ﺎت ﺳﺘ‪ ±‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺮدم ‪c‬رﻓﺖ ﻫﻤﺼﺪا ﺷﺪە و ﻃﺮﻓﺪارا‪, Ml‬ﺎﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪Bruinessen, Martin van cited in David Romano, The Kurdish Nationalist Movement‬‬ ‫‪: Opportunity, Mobilization, and Identity, Cambridge Middle East Studies‬‬ ‫‪(Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2006), 105-06.‬‬ ‫‪f s‬ﻪ درﺳ^‪ Ü‬ﺑ‪L‬ﺎن ‪c‬ﮐﻨﺪ »‪f‬ﺎ ‪õ‬ﺪ‪,‬ﺪ آﻣﺪن اﯾﻦ ﻧﻬﺎد ﺟﺪ‪,‬ﺪ ﮐﻪ اﻣ{ﺎن ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻔﺴ[‪ Z‬دﯾ‪Ül‬‬ ‫‪ ٢‬آﻧﻄﻮرﮐﻪ ﻫﯿﻮﺳ ^ ‪l‬‬ ‫د‪,‬ﮕﺮی را ﻣﻤﻨ‪O‬ع ‪c‬ﮐﺮد‪ ،‬اﺳﻼم از ﻋﺮﺻﻪی ﻋﻤﻮ‪ c‬ﺣﺬف ﺷﺪە و ﺗﺤﺖ ﮐﻨ^‪Z‬ل اﻣﻮر دﯾ‪ Ül‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﺳﻼم‬ ‫—‬ ‫‪f‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺮوژەی ﻣ≤ﺳﺎزی دوﻟﺖ‪f ،‬ﺎزﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬ﺷﺪ– ‪,‬ﮏ راە ﺣﻞ ﻫﺎﺑﺰی ‪p‬ﻼﺳ‪L‬ﮏ ﮐﻪ اﻣ{ﺎن ﺑ‪÷1‬ﺎ‪ MN‬ﺟﺎﻣﻌﻪی‬ ‫ﻣﺪ‪ Ml‬را ﻣﺤﺪود ﮐﺮد‪ -‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد اﺳﻼم ‪f‬ﻪ دﯾﻦ رﺳ‪ ±‬دوﻟ‪ Ü‬ﺗ§ﺪ‪,‬ﻞ ﺷﺪ؛ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ در ﺳ‪L‬ﺎﺳﺖﻫﺎی دوﻟﺖ‬ ‫^‬ ‫در دوران ﺗﮏﺣﺰ)‪ ،M‬ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺣﺰاب ﭘ‪÷O‬ﻮﻟ‪ú‬ﺴ^‪ Ü‬و دوران ;ﺲ از ﮐﻮدﺗﺎی ﻧﻈﺎ‪ ١٩٨٠ c‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎ‪ MN‬وﺟﻮد‬ ‫داﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪Christopher Houston, Islam, Kurds and the Turkish Nation State (Oxford: Berg,‬‬ ‫‪2001), p. 85.‬‬ ‫اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ‪ ،‬اﺳﻼم را ﻧﺎد‪,‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ´ﺴ‪L‬ﺎر ﺳﺎدەاﻧ‪ñ‬ﺎراﻧﻪ ‪f‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪c‬رﺳﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑﺮ‪ (l‬ﻣﺘﻮن‬ ‫ﺗﺮ‪} ü‬ﺸﺎن از ﺗﺄﺛﺮ ‪f‬ﺎزﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬و ‪f‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ MN‬اﺳﻼم ‪f‬ﻪ ﻋﻨﻮان دﯾﻦ رﺳ‪ ±‬ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻧ§ﺎ‪,‬ﺪ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫آﻣ [ ‪Zl‬ەی اﺳﻼم ﺗﺮ‪ ü‬دارای ر‪P‬ﺸﻪﻫﺎی ﻋﻤﯿﻖ در ﺗﺎر‪2‬ـ ـﺦ ﻗﺮن ﺑ‪ú‬ﺴﺘﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﻮر÷ﺎﺷﺎ ﮐﻪ ‪ G,‬از‬ ‫رﻫ)‪Z‬ان ﺟﻤﻌ‪L‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ^‪ k‬ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻨ‪ñ‬ﺎ‪ c‬ﮐﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺗﺄﺛ[‪õ" Z‬ﺎناﺳﻼﻣ‪ú‬ﺴﻢ" در ﻣ‪L‬ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ ﺗﺮکﺗ§ﺎر آﺳ‪L‬ﺎی‬ ‫ﻣﺮﮐﺰی ﺷﺪ‪ ،‬رﻧﮓ و ﺑﻮی اﺳﻼ‪ c‬ﺑ‪ú‬ﺸ^‪Z‬ی ‪f‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪ú‬ﺴﻢ ﺧﻮد داد‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﻫﻤﻮارە در ”‪ M‬ﺣﻔﻆ‬ ‫ﺗﺼ‪2O‬ﺮی اﺳﻼ‪ c‬از ﺧﻮد در ﻣ‪L‬ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ ﺗﺮکﺗ§ﺎر ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﺟﺎ‪ MN‬ﮐﻪ ‪f‬ﻪ ﺟﻤﻬﻮریﻫﺎی ﺗﺮکﺗ§ﺎر ﻣ‪û1‬ﻮط‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﺳﻼم ‪f‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪f‬ﺨ‪ ùÀ‬از ﺻﺤﻨﻪی ﺳ‪L‬ﺎ‪ +‬ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ا‪,‬ﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻬﻮری ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ‬ ‫‪f‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺸﻮری اﺳﻼ‪f ،c‬ﻠ‪Ê‬ﻪ ﺑﻬ^‪2Z‬ﻦ آﻧﻬﺎ ﻗﻠﻤﺪاد ﺷﺪە و ‪f‬ﺎور ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻬ^‪2Z‬ﻦ ﺗﺮکﻫﺎ در ﺗﺮﮐ‪L‬ﻪ‬ ‫‪H‬‬ ‫زﻧﺪ‪c ü‬ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪Dragonas, "Citizenship and the Nation-State in Greece and Turkey" p.174.‬‬ ‫‪ ۲۰‬ﻧﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎ‪ab‬‬ ‫)ﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ در )ﺎور ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ﻗﺎ)ﻞ ‪ä‬ﺬﯾﺮش ﻧﺒﻮد‪ .١‬در اﯾﻨﺠﺎ )ﺤﺚ ﺑﺮ ∂ ﻣﺘﺪﯾﻦ‬ ‫ﺑﻮدن >ﺎ ﻧﺒﻮدن اﻋﻀﺎی ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ ﻧ‪K‬ﺴﺖ؛ )ﻠ‪‬ﻪ ﻫﺪف‪# ،‬ﺸﺎن‬ ‫“‬ ‫“‬ ‫دادن ﭘ‪x‬ﭽ‪x‬ﺪ… رﻓﺘﺎر دوﻟﺖ در ﻣﻮاﺟﻪ )ﺎ دﯾﻦ اﺳﺖ‪) .‬ﻪ ﺳﺎد… ‪2‬ﺗﻮان ‪ aŒ‬ﺑﺮد ﮐﻪ ﺟﻤﻌ‪x‬ﺖ‬ ‫اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ ¤b‬و ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ اﻋﺘﻘﺎد داﺷ∞ﻨﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم ‪2‬ﺗﻮاﻧﺪ در ﺧﺪﻣﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴ‪ fb‬آﻧ‪s‬ﺎ و اراﺋﻪی ﻣﺪ‪ Ã‬از اﺳﻼم ﺗﺮ…ﺷﺪە )ﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻨ‪s‬ﺎ >ﮏ روز ‪π‬ﺲ از ﻓﺮو›ﺎ‪Q%‬‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ ]ﻋﺜﻤﺎ‪ ،[aX‬در ‪ ۲۴‬ﻣﺎرس ‪» ۱۹۲۴‬ﻣﺪﯾ‪6ç‬ﺖ اﻣﻮر دﯾ‪ «fX‬ا>ﺠﺎد ﺷﺪ‪ .‬دﯾﻦ در اﯾﻦ‬ ‫ﺷﻞ ﺗﻌﺪ>ﻞﺷﺪە )ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﺪﻣﺖ )ﻪ دوﻟﺖ )ﺎزﺳﺎزی و ﺳﺘﻮدە ‪2‬ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ در‬ ‫‪ ï‬دﯾ‪" fX‬ارﺗﺠﺎع" ﻧﺎﻣ‪x‬ﺪە و ‪)2‬ﺎ‪Ô‬ﺴﺖ از ﻋﺮﺻﻪی ﻋﻤﻮ‪ 2‬زدودە ‪2‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ )ﺎﻓﺘﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﭼﻨ ‪X 5‬‬ ‫)ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد‪ ،‬ﻇ‪s‬ﻮر ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪x‬ﺪ ﭘ‪45‬ان )ﻪ ﻋﻨﻮان رﻫ‪4P‬ی ﻣ™‪-‬ﻣﺬﻫ‪ fP‬را)ﻄﻪی ﭘ‪x‬ﭽ‪x‬ﺪەی‬ ‫دوﻟﺖ و ﻣﺬﻫﺐ را در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ )ﻐﺮﻧﺞﺗﺮ ﮐﺮد‪ ،‬ز‪6‬ﺮا ﻗ‪x‬ﺎم او ﻣﺬﻫﺐ را )ﻪ ﻣﻨ‪ ‡e‬ﺑﺮای §ﺴﯿﺞ‬ ‫ﻣﺮد‪ 2‬و ﭼﺎﻟ‪ $%‬واﻗ‡ ﺑﺮای دوﻟﺖ ﺗ‪e‬ﺪ>ﻞ ﮐﺮد‪ .‬از آن ‪π‬ﺲ‪ ،‬اﻗﺪاﻣﺎت ©ﻤﺎﻟ‪K‬ﺴﺖﻫﺎ ﻋﻠ‪x‬ﻪ‬ ‫ﺗﻤﺎ‪ 2‬رﻗ‪e‬ﺎی اﺣﺘﻤﺎ‪ Ã‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻣﺮا ﺰ دﯾ‪ fX‬ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻧﺎرا ‪ !X‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺪت ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪Û‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ ،aX‬ﻣﺬﻫ‪fP‬ﺑﻮدن در اﺷﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ آن‪ Ω> ،‬از ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻫ√‪ fb6‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣ‪ /s‬در ﺧﺼﻮص را)ﻄﻪی ©™ دوﻟﺖ و ﻣﺬﻫﺐ در ﺗﺮﮐ‪x‬ﻪ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪) ،‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺑ‪K‬ﺸ‪ 4b‬ﻧ√‪ø‬ﺴﻨﺪ‪¢‬ﺎن )ﻪ ﺑﺮر‪ Q‬دوران ﻣﻌﺎ‪ W‬و ﮔﻔﺘﻤﺎن‬ ‫ﺟﺎری »اﺳﻼم ﺳ‪x‬ﺎ‪2 «Q‬ﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎ)ﻞ‪ ،‬ﻫﺪف اﯾﻦ اﺛﺮ ‪#‬ﺸﺎندادن را)ﻄﻪی‬ ‫‪q‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪K‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و اﺳﻼم و ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺮر‪ Q‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ورای ﻣ‪e‬ﺎﺣﺚ ﺟﺎری اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪1 Dündar, Ittihat Ve Terakki'nin Müslümanlar Iskân Politikasi, 1913-1918/ Cup's‬‬ ‫‪Policy for Settling Muslime, 1913-1918, p.28.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪:‬‬ ‫اﻧﺪ‪$‬ﺸﻪی ﺳ*ﺎ‪ ,‬اﺳﻼ‪ .‬ﻣﺪرن‪ ،‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ 67‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ<ﺴﻢ‬ ‫‪8‬‬ ‫‪ -‬ﻧ‪0‬ﺴﺖ‪ .‬دﯾﻦ ‪5‬ﻓﺎ ‪9‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﻘ?‪B @A‬ﺎﺷﺪ؛ ‪B‬ﺪﯾﻦ ﻣﻌ(' ﮐﻪ ‪B‬ﺎ‬‫ﻫﯿﭻ دﯾ(' راﺳﺘ ‪( .‬‬ ‫آن ﭼ ‪L( .‬ی ﮐﻪ اﻋﻼم ‪9‬ﮐﻨﺪ و ‪S‬ﺎ از آن ﺑﺮداﺷﺖ ‪9‬ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ‪B‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫)"ﺎرل 'ﺎرت(‪1‬‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺘﻮان ﻓﺎش ﮔﻔ ‪( A‬‬ ‫‪ -‬اﯾﻦ ﺳﺨﻦ را‬ ‫ﭼﻪ ﮔ[\ﻢ ﻗﺼﻪی دﯾﻦ و وﻃﻦ را‬ ‫ﺑﻨﺎ ﮐﺮدم ﻫﻤﺎن دﯾﺮ ﮐ‪g‬ﻦ را‬ ‫ﻣﺮﻧﺞ از ﻣﻦ ﮐﻪ از ‪ef‬ﻣ‪g‬ﺮی ﺗﻮ‬ ‫)اﻗ‪,‬ﺎل ﻻﻫﻮری(‪2‬‬ ‫ﻣﻠﺖ ‪ jS‬از ﺗﺌﻮر\ﺰە‪n‬ﺸﺪەﺗ‪\p‬ﻦ ﻣﻔﺎﻫ?ﻢ دﻧ?ﺎی ﻣﺪرن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪r‬ﺎرﺗﺎ ﭼﺎﺗﺮ ‪3(sf‬‬ ‫ﻧ[‪u‬ﺴﻨﺪە در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ در دو ‪B‬ﺨﺶ ‪B‬ﻪ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﺑﺮ اﻧﺪ{ﺸﻪی اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﺮداﺧﺖ‪B .‬ﺨﺶ اول ‪B‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺗﺎر\( ‪B‬ﻪ ﺑﺮر‪ Ä‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿ[ع‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص دارد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬و اوا‪S‬ﻞ ﻗﺮن ‪ ۲۰‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪B 'A‬ﻪ‬ ‫ﺗﺪر\ـ ـﺞ راە ﺧﻮد را ﺑﺮای اراﺋﻪی ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎی ﺟﺪ‪S‬ﺪﺗﺮی از اﺳﻼم ﮐﻪ ‪B‬ﻪ ﻃﻮر روزاﻓﺰو(‪e‬‬ ‫‪è‬‬ ‫ﻃﺮدﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪﺗﺮ ‪9‬ﺷﺪﻧﺪ‪B ،‬ﺎز ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ دوران‪å ،‬ﺴ?ﺎری از ﻧ[‪u‬ﺴﻨﺪ‪ç‬ﺎن و ﻣﺘﻔﮑﺮان ﻏ‪L.‬ﺗﺮک‬ ‫‪8‬‬ ‫ﻣﻌ?ﺎرﻫﺎی ﺧﻮد را ‪B‬ﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن واﻗ‪ í‬ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ 4‬و در واﻗﻊ ‪5‬ﻓﺎ در ‪å‬ﺴ‪ LA‬ﭘ?ﺪا{ﺶ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢﻫﺎی اﺳﻼ‪ 9‬رﻗ?ﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪9‬ﺗﻮان ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ و ﺑ?ﺎﻧﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪'A‬‬ ‫اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮا‪S‬ﺎن ﻋﺮب ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺤﻤﺪ ﻋ‪ö‬ﺪە و ﻋ‪ö‬ﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬را درک ﮐﺮد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ادﻋﺎی اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﺧﻮن اﻋﺮاب ﺣﺠﺎز ‪r‬ﺎ‪ ü‬و ﺧﺎﻟﺺ‬ ‫‪°‬ا ﻣﺘﻌﻠﻖ ‪B‬ﻪ آﻧﺎن ‪B‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ر‪u‬ﺸﻪ در ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪-‬‬ ‫اﺳﺖ و از اﯾﻦرو رﻫ‪Lf‬ی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﻣﻨﺤ‬ ‫‪8‬‬ ‫‪ -‬ﺗﺄ ‪?ú‬ﺪی ﺑﺮ ﺧﻠﻮص ﺧﻮن اﻋﺮاب ﮐﻪ ﺗﻠ[\ﺤﺎ "ﻗ‪£§up‬ﻫﺎی‬ ‫ﭘ‪0‬ﺶزﻣﯿﻨﻪای دارد‪ .‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫‪ "-‬را ﺻﺎﺣ‪ö‬ﺎن ﺑﺮﺣﻖ ﺧﻼﻓﺖ ‪9‬دا‪n‬ﺴﺖ‪ ،‬ﺑ?ﺎﻧﮕﺮ ﺷﯿ[ع ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی اﺗ¶?‪-j‬‬ ‫راﺳﺘ ‪( .‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ' در ﻣ?ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺳﺖ ‪ .‬در ‪B‬ﺨﺶ دوم اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ‪B‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ[ع ﮐﻪ‬ ‫‪5‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪ Ä‬ﻓﺮاﺗﺮ‬ ‫(‬ ‫اﺳﻼﻣﮕﺮا‪S‬ﺎن ا‪S‬ﺪەی ﻣﺮزﻫﺎی ﺳ?ﺎ‪ Ä‬ﻣ® را درو‪ e‬ﮐﺮدە و ‪B‬ﻪ ‪S‬ﮏ ﺳ‪0‬ﺴﺘﻢ ﺳ?ﺎ ™‬ ‫‪1 Garrett Green, Theology, Hermeneutics, and Imagination: The Crisis of‬‬ ‫‪Interpretation at the End of Modernity (Cambridge, U.K.; New York, NY:‬‬ ‫‪Cambridge University Press, 2000), 151.‬‬ ‫‪2 Muhammad Iqbal, Armaghan-I Hijaz (1938), http://www.allamaiqbal.com/. Last‬‬ ‫‪visited: 10/01/2016‬‬ ‫‪3 Partha Chatterjee, The Nation, and Its Fragments: Colonial and Postcolonial‬‬ ‫‪Histories, Oxford India Paperbacks (Delhi; New York: Oxford University Press,‬‬ ‫‪1995), xi.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ*ﺎت ﺑ‪-‬ﺸ‪ ،/0‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kamal Soleimani, Islam and Competing Nationalism in the Middle East, 1876-1926.‬‬ ‫‪(New York: Palgrave, 2016).‬‬ ‫‪5 Abd al-Rahman al-Kawakibi, Umm Al-Qura (Cairo: al-Azhar, 1931) 196-97.‬‬ ‫‪ ۲۲‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫از ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻧ´اﻧﺪ{ﺸﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬اﯾﻦ درو(‪e‬ﺳﺎزی ‪B‬ﻪ ﻧ[¨ﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﺑﺮ ﺗﻌ‪\p‬ﻒ اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬از اﻣﺖ و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻔﺎﻫ?ﻢ ﻋﺎمﻧﮕﺮاﻧﻪ ﺗﺄﺛ‪9 L.‬ﮔﺬارد‪.‬‬ ‫اﺣ‪#‬ﺎ‪%‬ﺮی اﺳﻼ‪ +‬ﻣﺪرن و زﻣﯿﻨﻪی ﺗﺎر‪-786‬اﺟﺘﻤﺎ= آن‬ ‫در اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ(' اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن‪ ،‬ﺳﺎﺣﺖ ﻣﻠﺖ ‪B‬ﺪﯾ∞ ﻓﺮض ‪9‬ﺷﻮد ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫دﯾ(' در ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻋﻤﻞ ‪9‬ﮐﻨﺪ و ﺗﻤﺎ‪S‬ﻞ ‪B‬ﻪ ﭘﯿﻮﻧﺪ ز¨ﺎن‪ ،‬دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ‬ ‫≥‬ ‫دارد‪ .‬زﻧﺪ≤ روزاﻧﻪ در ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب »‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 1«'A‬ﺷﯿﻮەی ﻣﺪرن از ﻓ‪g‬ﻢ ﻣﻠﺖ‬ ‫را ﺗﺤﻤ?ﻞ ﮐﺮدە و ﻣﻮﺟﺐ ‪9‬ﺷﻮد ﺳﻮژەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖ از ادﺑ?ﺎت اﯾﻦ ﺣﻮزە ﺑﺮای ﺗﻮﺿﯿﺢ‬ ‫≥‬ ‫وا‪å‬ﺴﺘ‪ j‬ﺧﻮد ‪B‬ﻪ ﻣﻠﺖ اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﻣﻠﺰوﻣﺎت ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎی دﯾ('‬ ‫ﺗﺤﻤ?ﻞ و ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪å‬ﺴ‪LA‬ی ﺑﺮای ‪B‬ﺎزاﻧﺪ{§‪ £‬در دﯾﻦ و در ﻧ∏?ﺠﻪ ﺗﺄﺛ‪L.‬ﮔﺬاری ﺑﺮ ﮔﺴ‪LA‬ە و‬ ‫ﺣﺪود آن ﻋﻤﻞ ‪9‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪r -‬ﺎرادا‪B ´S‬ﺎ‪S‬ﺪ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﺻ®ﺗ‪\p‬ﻦ زﻣﯿﻨﻪی ﺗﻠﻔﯿﻖ دﯾﻦ و‬ ‫ﻣﻘﺘﻀ?ﺎت ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫(‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﻤ‪ -.‬ﻣﺒﻨﺎ ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺗﻼش و ﺧﻮاﺳﺖ اﺳﻼم ﻣﺪرن ﺑﺮای‬ ‫‪º‬‬ ‫‪ -‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ eÆ‬از اﺷ‪Ω‬ﺎل دﻣﻮﮐﺮاﺗ?ِﮏ ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬در دوران ﻃﻼ‪ eÆ‬اﺳﻼم را در اﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن‬ ‫‪S‬ﺎﻓ ‪( A‬‬ ‫ﺑﺮر‪ Ä‬ﮐﺮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻼش اﺳﻼﻣﮕﺮا‪S‬ﺎن ﺑﺮای ‪B‬ﺎزﺳﺎزی ﮔﺬﺷﺘﻪی دﯾﻦ را ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺗﻤﺎ‪S‬ﻞ ‪B‬ﻪ‬ ‫اﻧﻄ‪ö‬ﺎق ﮔﺬﺷﺘﻪ ‪B‬ﺎ دوﻟﺖ ﻣﺪرن دا‪n‬ﺴﺖ ﺗﺎ ﺗﺤﻤ?ﻞﮐﺮدن ﻋﺮﺿﻪی ﻣﺠﺪد اﺳﻼم در ﺷ‪Ω‬ﻞ‬ ‫اوﻟ?ﻪ آن‪ .2‬د‪S‬ﺪ‪ç‬ﺎە ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن در ﻣﻮرد دوﻟﺖ‪ ،‬ﺗﻔﮑ?ﮏ ﻗﻮای دوﻟﺖ و ‪S‬ﺎ‬ ‫‪ -‬ﺗﻤﺎ‪ ®S‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪º‬اﺷ‪Ω‬ﺎل ﺣﺎ¡ﻤ?ﺖ‪ ،‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﻣﺜﺎل ز\ﺮ ‪ 9‬ﺑ√ﻨ?ﺪ‪n ،‬ﺸﺎندﻫﻨﺪە ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫‪B‬ﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی دﻗﯿﻖ زﻣﺎن ﺣﺎل‪ ،‬ﮔﺬﺷﺘﻪ و دوران ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ ﺑﺮ‬ ‫ﻣﺎ روﺷﻦ ‪9‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﺳ‪0‬ﺴﺘﻢ ﺳ?ﺎ‪ Ä‬راﯾﺞ در آن زﻣﺎن‪-‬ﺗﺎ ﺣﺪ ز\ﺎدی‪-‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻔﮑ?ﮏ ﻗﻮا ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬وﺿﻊ ﻗﺎﻧﻮن در آن دوران‪،‬‬ ‫ﺑﺮﻋ‪g‬ﺪەی ﺣﻘﻮﻗﺪاﻧﺎ(‪ e‬ﺑﻮد ﮐﻪ ﻗﻀﺎوت ﻗﺎﻧﻮ(‪ e‬ﻣﺴﺘﻘ® اﻋﻤﺎل‬ ‫‪9‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ‪B ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان رﻫ‪Lf‬ان دﯾﻦ‪ ،‬در ‪B‬ﺤﺚ §«\ﻌﺖ‬ ‫ﻣﺘﺨﺼﺺ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪B ،‬ﻠ‪õ‬ﻪ وﻇ?ﻔﻪی آﻧﺎن در اﺻﻞ ﻣﺤﺪود ‪B‬ﻪ اﺟﺮای‬ ‫ﻗﻮاﻧ ‪ -( .‬و ادارە اﻣﻮر ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﻮد‪ .‬ﻗﻀﺎت دارای ﻗﺪرت ﻣﺴﺘﻘﻞ و‬ ‫ﺧﻠﻔﺎ و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪارا‪n‬ﺸﺎن ﻫﻤﭽﻮن ﻫﺮ ﻓﺮد د‪S‬ﮕﺮی ﺗﺎﺑﻊ آن ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫)ﺗﺄ ‪?ú‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‪.‬‬ ‫‪B -‬ﺎﻻ‪ ،‬ﻓ‪g‬ﻢ ﻣﺪرن از دوﻟﺖ ﺑﺮ ﮔﺬﺷﺘﻪ‬ ‫ﺟﺪا از ﺗﻌﻤ?ﻢﻫﺎ و اﺷ∏‪ö‬ﺎﻫﺎت ﺗﺎر\( در ﻣ ‪( A‬‬ ‫ﺗﺤﻤ?ﻞ و ‪S‬ﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ‪B‬ﺎ ﻓ‪g‬ﻢ ﻣﺪرن ﺳﺎز‪ç‬ﺎر ﺷﺪە و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺪرن ‪B‬ﻪ ﻣﻌ?ﺎر‬ ‫‪1 Michael Billig, Banal Nationalism. (London; Thousand Oaks, Calif: Sage, 1995).‬‬ ‫‪2 al-Ṣa‘īdī quoted in Al-Tashrī‘ wa-sann al-qawānīnfī al-dawla al-Islāmīya,‬‬ ‫‪dirāsataḥlīlīya/ Legislation and the Enactment of Laws in the Islamic State: An‬‬ ‫‪Analytical Study, (Cleveland: Dār al-nahḍa al-Islāmīya, 1992) 46-55.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۲۳‬‬ ‫‪B -‬ﺎزﺧﻮا(‪e‬ای‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫‪B‬ﺎزﺧﻮا(‪ e‬ﺗﺎر\ـ ـﺦ اﺳﻼ‪ 9‬از ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬ﺗ‪ö‬ﺪ‪S‬ﻞ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﭘ‪\p‬ﻤﻮرد‪S‬ﺎل‪ ،‬داﻋ?ﻪی ﺗﺪاوم و ﻫﻤﺴﺎ(‪ e‬ﮔﺬﺷﺘﻪ را داﺷﺘﻪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﮔﻔﺖ‬ ‫≥‬ ‫ﮐﻪ ﻧﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ و ﻧﻪ اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ(' اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن ‪B‬ﻪ ﻃﻮر ﻣﺠﺰا و ‪B‬ﻪ ﺳﺎد≤ ﻗﺎ‪B‬ﻞ‬ ‫ﺑﺮر‪ Ä‬ﻧ‪0‬ﺴ∏ﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪ 9‬ﺗﻼ§‪ Ä‬اﺳﺖ ﺑﺮای ‪B‬ﺎزﺳﺎزی ﮔﺬﺷﺘﻪ؛ ﮔﺬﺷﺘﻪای ﮐﻪ ﻫﻢ در ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫(‬ ‫‪º‬‬ ‫ ﻣﺘﻨ[ع‪ ،‬اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی‬ ‫زﻣﺎن ﺣﺎل ﺑﻮدە و ﻫﻢ آن را ‪B‬ﻪ ﭼﺎﻟﺶ ‪9‬ﮐﺸﺪ‪B .‬ﻪ رﻏﻢ اﺷ‪Ω‬ﺎل ﺗﺎر\ ™‬ ‫اﺳﻼ‪ 9‬رو\ﮑﺮدﻫﺎی ﺧﺼﻤﺎﻧﻪای ‪n‬ﺴ‪Õ‬ﺖ ‪B‬ﻪ اﺳﻼم ﻣﻮﺟﻮد ‪n‬ﺸﺎن دادە اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻘﺪ‬ ‫‪ -‬از »اﺳﻼم اﺻ?ﻞ« ﻟﺐ ‪Œ‬ﻼم اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان اﺳﻼ‪9‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻌﺎ‪B 5‬ﻪ دﻟ?ﻞ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺮﻓ ‪( A‬‬ ‫‪ -‬ادﻋﺎ‪ eÆ‬ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺗﺄ ‪?ú‬ﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌ?ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ دا‪n‬ﺶ دﯾ(' ‪S‬ﺎ ﺗﺄو\ﻞﻫﺎی‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫‪A‬‬ ‫(‬ ‫§‬ ‫ﮔﻮﻧﺎ‪ñ‬ﻮن از اﺳﻼم‪B ،‬ﺨ‪ £‬از ﺗﻼشﻫﺎی ا‪n‬ﺴﺎ‪ e‬اﺳﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﻤﻮارە ‪n‬ﺴ‪ 'f‬و ‪å‬ﺴ‪L‬ﮔﺮا‬ ‫اﺳﺖ و ﺗﺄو\ﻞﻫﺎی اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان ﻧ ‪ L( .‬از اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪە ﻣﺴ∏ﺜ(' ﻧ‪0‬ﺴ∏ﻨﺪ‪B .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬اﺷ‪Ω‬ﺎل ﻣﺪرن‬ ‫اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ‪S‬ﺎ ‪B‬ﻪ ﻋ‪ö‬ﺎرت د‪S‬ﮕﺮ "اﺳﻼمﮔﺮا‪ "eÆ‬ﻣﺪ‪ œ‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘ?ﺎم اﺻ® اﺳﻼم در آن ﺷ‪Ω‬ﻞ‬ ‫ﺧﺎص و اوﻟ?ﻪ ﺧﻮد‪B ،‬ﺎز\ﺎﻓﺘ(' اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺤﻠﻪﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎ‪ñ‬ﻮن اﺳﻼمﮔﺮا آﺷ‪Ω‬ﺎرا ادﻋﺎی دﺳ‪ÄLA‬‬ ‫اﻧﺤﺼﺎری ‪B‬ﻪ ﻣﻌﺎ(‪ e‬اﺻ?ﻞ را دارﻧﺪ‪1‬؛ ﺣ‪ 'A‬واژەی ﺑ¶?ﺎدﮔﺮا‪- eÆ‬ﻋ®رﻏﻢ ﻣﺎﻫ?ﺖ ﻣﻨ(@‬ ‫‪-‬‬‫ذاتﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪاش‪ -‬ادﻋﺎی ‪B‬ﺎزﮔﺸﺖ ‪B‬ﻪ ﻓ‪g‬ﻢ اﺻ?ﻞ از "ﺑ¶?ﺎدﻫﺎ" را ﺟﺪی ‪9‬ﮔ‪L.‬د‪ .‬در‪Œ‬ﻞ ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫رو\ﮑﺮدﻫﺎ‪ eÆ‬اﺷﺎرە ‪B‬ﻪ ﻓﺮا‪L.ñ‬ی اﻋﺘﻘﺎد ‪B‬ﻪ ذات ﻏ‪—L.‬ﺴ‪LA‬ی دﯾﻦ دارد‪.‬‬ ‫ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎ‪-œ‬ﺳ?ﺎ‪ Ä‬ﺟﺪا در ﻧﻈﺮ‬ ‫(‬ ‫§‬ ‫(‬ ‫ﺗﻔﺎﺳ‪ L.‬دﯾ' را ﻧ´ﺗﻮان از «ا‪S‬ﻂ ﺗﺎر\ ™‬ ‫(‬ ‫§‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﺧﻮا‪ £n‬ﮔﺬرا از آﺛﺎر ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان دﯾ' اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﮔﺮا{ﺶﻫﺎی ﻧﮋادی‬ ‫و ﻗﻮ‪ 9‬را ‪B‬ﻪ ‪5‬اﺣﺖ آﺷ‪Ω‬ﺎر ‪9‬ﺳﺎزد و ‪B‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی دﻗﯿﻖ ‪Œ‬ﻠﻤﻪ ﺣ‪ 'A‬ﺗﺄﺛ‪L.‬ات ﻗﻮﻣّﯿ‪ 'A‬ﺑﺮ‬ ‫≥‬ ‫ﺗﻔﺎﺳ‪ L.‬دﯾ(' ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺪاوم و ‪‘S‬ﺎﻧ‪å j‬ﺴ‪LA‬ی ﺷﻮد‪B .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان‬ ‫اﺳﻼ‪ 9‬ﻏ‪L.‬ﺗﺮک دارای اﺣﺴﺎﺳﺎت دوﺳ[\ﻪ ‪n‬ﺴ‪Õ‬ﺖ ‪B‬ﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎ(‪ e‬و ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎ{ﺶ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دو ﺳ[\ﻪﻧﮕﺮی ر‪u‬ﺸﻪ در اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬و دﯾ(' آﻧ‪g‬ﺎ داﺷﺘﻪ و‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﮔﺮا{ﺶﻫﺎی ﻓﺰاﯾﻨﺪەی ﺿﺪاﺳﺘﻌﻤﺎری ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎی اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان‬ ‫دﯾ(' آن زﻣﺎن ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪L.‬ات ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ ،'A‬ﻣﺪرﻧ‪0‬ﺴ‪ 'A‬و ﺿﺪاﺳﺘﻌﻤﺎری ﻣﺤ?ﻂ اﺟﺘﻤﺎ‪،œ‬‬ ‫≥‬ ‫ﺳ?ﺎ‪ Ä‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ j‬اراﺋﻪ ‪9‬ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪8‬‬ ‫ﺣﺎل ﺳﺆال اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آ‪S‬ﺎ در ﺟ‪g‬ﺎن اﺳﻼم‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ذاﺗﺎ اﻣﺮی ﺳﮑﻮﻻر ﺑﻮدە‬ ‫اﺳﺖ ‪S‬ﺎ ﺧ‪L.‬؟ از ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر\( اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ(' ﻫﻤﻮارە ﺗﺎﺑﻊ ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎ‪ñ‬ﻮ(‪ e‬ﺑﻮدە و‬ ‫اﻧﺪ{ﺸﻪ اﺳﻼ‪ 9‬ﻧ ‪ L( .‬از اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪە ﻣﺴ∏ﺜ(' ﻧ‪0‬ﺴﺖ‪B ،‬ﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ادﻋﺎی ﮔﺮوەﻫﺎی ﻗﻮ‪9‬‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺧﺼﻮص ﻋﻨﺎ‪S‬ﺖ و\ﮋە از ﺳﻮی ﺧﺪاوﻧﺪ ‪S‬ﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺮﮔ‪\ÿ‬ﺪەی وی ‪ jS‬از اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪B‬ﻪ ﺳﺨ‪9 'A‬ﺗﻮان ﺧﻮا‪n‬ﺶﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬از اﺳﻼم را ﻣﺴ∏ﺜ('‬ ‫ﮐﺮد ﭼﺮا ﮐﻪ »‪B‬ﻪ ﺗﻌﺪاد §«ا‪ ŸS‬ﮐﻪ اﺳﻼم را ﺗﺪاوم ‪B9‬ﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺒ‪L.‬ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از اﺳﻼم‬ ‫وﺟﻮد دارد«‪ .2‬ﻃﻼل اﺳِﺪ ﻣﺮدمﺷﻨﺎس ‪B‬ﻪ درﺳ‪ 'A‬ادﻋﺎ ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اراﺋﻪی ﺗﻌ‪\p‬ﻒ‬ ‫‪1 Cf. Sayyid Qutb, Milestones, 1st ed. (Karachi: International Islamic Publishers,‬‬ ‫‪1981). Also, The Islamic Concept and Its Characteristics (Indianapolis IN, USA:‬‬ ‫‪American Trust Publications, 1991).‬‬ ‫‪2 Aziz al-Azmeh, Islams and Modernities, Phronesis (London; New York: Verso,‬‬ ‫‪1993), 1.‬‬ ‫‪ ۲۴‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫ﻋﺎمﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪ از دﯾﻦ اﻣ‪Ω‬ﺎن‪r‬ﺬﯾﺮ ﻧ‪0‬ﺴﺖ و ‪B‬ﻪ ﺟﺎی آن ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳﻮژەی‬ ‫دﯾﻦدار ﺧﻮد ﭼﻪ ﺗﻌ‪ @(\p‬از دﯾﻦ دارد«‪ .1‬اﻣﺎ ﻧ´ﺷﻮد ‪B‬ﻪ راﺣ‪B 'A‬ﺎ او ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ »‪B‬ﺎ‬ ‫ً‬ ‫وﺟﻮد اﯾﻦ ﮐﻪ در ﺗﺎر\ـ ـﺦ ﻣﻌﺎ‪ 5‬ﺧﺎورﻣ?ﺎﻧﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪Œ eÆ‬ﺎﻣﻼ ‪B‬ﻪ ‹ﺸﮑ?ﻞ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‬ ‫ﻋﻨﺎ‪S‬ﺖ داﺷﺘﻪ و ﻫﻤﻮارە ﺟﺎ‪S‬ﮕ‪\ÿ‬ﻦ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻋﺮ‪ ef‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﻧ´ﺗﻮان آن را ‪ jS‬از‬ ‫‪º‬‬ ‫اﺷ‪Ω‬ﺎل ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ‪B‬ﻪ ﺷﻤﺎر آورد«‪ .2‬در ﺣﺎ› ﮐﻪ ادﻋﺎی اﺳﺪ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ‬ ‫اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬اﻣﺮی ﺳﮑﻮﻻر‪ 3‬ﻧ‪0‬ﺴﺖ ﺻﺤﺖ دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﻘ?ﺪەی وی در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﮐﻪ‬ ‫‪8‬‬ ‫»ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ اﺳﺎﺳﺎ ﺳﮑﻮﻻر اﺳﺖ«‪ 4‬ﺟﺎی ‪B‬ﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎ ‪B‬ﻪ دﻻ‪ ،®S‬ﻣﻮﺿ[ع ]ﻣﻄ‪p‬ح ﺷﺪە از ﺳﻮی[ اﺳﺪ ﻧ?ﺎز ‪B‬ﻪ ﺑﺮر‪ Ä‬دﻗﯿﻖﺗﺮی دارد‪ .‬ﻻزم‬ ‫اﺳﺖ اﺷﺎرە ﮐﻨﻢ ﮐﻪ اﺳﺪ ‪B‬ﺤﺚ ﺧﻮد را ﺑﺮ ‪r‬ﺎ‪S‬ﻪی ﺗﻌ‪\p‬ﻔﺶ از واژە "اﻣﺖ" ﮐﻪ اﺣ?ﺎی آن‬ ‫ﻫﺪف ﻏﺎ‪ eÆ‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﻧ‪g‬ﺎدە اﺳﺖ‪B .5‬ﻪ ﻋﻘ?ﺪەی وی‪ ،‬وﺟﻪ ﺗﻤﺎﯾﺰ اﺳﻼمﮔﺮا‪eÆ‬‬ ‫≥‬ ‫از ﮔﺮا{ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋ‪0¨p‬ﺴﻢ )اﻟﻌ‪?¨p‬ﻪ( ‪B‬ﻪ ﭼﮕﻮﻧ‪ j‬ﻓ‪g‬ﻢ واژەی اﻣﺖ وا‪å‬ﺴﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬وی اﺳﺘﺪﻻل ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋ‪0¨p‬ﺴﻢ‪ ،‬اﻣﺖ را ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﺟﺘﻤﺎ‪ œ‬ﺳ?ﺎ‪S ،Ä‬ﻌ(' اﻣﺖ‬ ‫ﻋﺮ‪ ef‬ﺗﺼّﻮر ‪9‬ﮐﻨﺪ‪ .‬او ﻣﺪ‪ œ‬اﺳﺖ اﻣﺖ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻋ‪0¨p‬ﺴﻢ ﺗﻔﺎوت دارد ‪B‬ﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺳ?ﺎ‪Ä‬‬ ‫ﻣﺪﻧﻈﺮ اﺳﻼﻣﮕﺮا‪S‬ﺎن؛ ‪S‬ﻌ(' ﻓﻀﺎی اﻋﺘﻘﺎدی ﻣﻌﯿ(' ﺑﻮد ﮐﻪ در دوران ﻗﺮون وﺳﻄﺎ ‪B‬ﻪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻣ‪Ω‬ﺎن اﺟﺮای اﺻﻮل دﯾﻦ را در ﺟ‪g‬ﺎن ‪B9‬ﺨﺸ?ﺪ‪ .6‬ﺧﻮا‪n‬ﺶ اﺳﺪ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﺗﺎر\(‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻋﺮ‪ ef‬و ﮔﺮا{ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ‪B‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ L.‬اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮاﻧﻪی‬ ‫ﻋﺮ‪-ef‬اﺳﻼ‪ 9‬از واژەی اﻣﺖ را ﻧﺎد‪S‬ﺪە ‪9‬ﮔ‪L.‬د‪ .‬واﻗﻌ?ﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪B eÆ‬ﺎ اﻣﺮ‬ ‫ﺳﻨ‪ 'A‬ارﺗ‪ö‬ﺎط دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ‪Œ‬ﺎﺗ‪\p‬ﻦ ﯾ[\ﻨﮓ ‪9‬ﮔ[\ﺪ اﻣﺮ ﺳﻨ‪ 'A‬ﺑﺮای ﺑﻮد‪n‬ﺶ ‪B‬ﺎ{ﺴ‪'A‬‬ ‫از ﻓ?ﻠ‪ LA‬ﻧ‘ﺎە ﻣﺪرﻧ√ﺘﻪ ‪B‬ﮕﺬرد‪» .7‬ﺣ‪9 'A‬ﺗﻮان اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان اﺳﻼ‪ 9‬را ﮐﺴﺎ(‪ e‬ﺗﻮﺻ?ﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫»ﺧﻮاﺳﺘﺎر ‪B‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ L.‬زﻣﺎن ﺣﺎل از ﻃ‪\p‬ﻖ ارز\ﺎ‪ ef‬ﻣﺤﺪود و ‪B‬ﺎزآﻓ‪ '(\p‬ﮔﺬﺷﺘﻪای ﮐﻪ‬ ‫‪-‬‬‫ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ‪B‬ﺎ §«ا‪S‬ﻂ ﻣﺪرناﻧﺪ«‪ .8‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺧﻮا‪n‬ﺶ اﺳﺪ‪«§ ،‬ا‪S‬ﻂ ﻣﺪر(‪ e‬ﮐﻪ در آن ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫ارﺗ‪ö‬ﺎﻃﺎ‪B eA‬ﺎ "ﺳ¶ﺖ" ا‪S‬ﺠﺎد ﺷﺪە‪ ،‬ﺑﺮر‪n Ä‬ﺸﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪8‬‬ ‫ﻧﺎ‪ñ‬ﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻮدﺗﻤﺎﯾﺰ™ی ﻗﻮ‪ 9‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ‪B‬ﺨ§‪ £‬ﺿﻤ(' از اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻋﺮب‬ ‫ﺑﻮدە اﺳﺖ‪B .‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر\( ﺟ‪\p‬ﺎنﻫﺎی اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ﻣﺬﻫ‪ 'f‬ﻋﺮب‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏ‪L.‬ﻋﺮب را‬ ‫‪1 Quoted in Ann Taves, Religious Experience Reconsidered: A Building-Block‬‬ ‫‪Approach to the Study of Religion‬‬ ‫‪and Other Special Things (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 2009), 23.‬‬ ‫‪2 Talal Asad, Formations of the Secular: Christianity, Islam, Modernity, Cultural‬‬ ‫‪Memory in the Present (Stanford: Stanford University Press, 2003), 199.‬‬ ‫‪3 Ibid, 195.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid, 196-98.‬‬ ‫‪6 Ibid, 197.‬‬ ‫‪7 Katherine Pratt Ewing, Arguing Sainthood: Modernity, Psychoanalysis, and Islam‬‬ ‫‪(Durham and London: Duke University Press, 2006).‬‬ ‫‪8 Andrew Rippin and Jan Knappert, Textual Sources for the Study of Islam, Textual‬‬ ‫‪Sources for the Study of Religion (Manchester Greater Manchester: Manchester‬‬ ‫‪University Press, 1986), 30.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۲۵‬‬ ‫‪ jS‬از ﻋﻠﻞ اﻧﺤﻄﺎط اﺳﻼم ﻗﻠﻤﺪاد ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ 1‬و ﻧﮕﺮﺷﺸﺎن ‪B‬ﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏ‪L.‬ﻋﺮب‬ ‫‪ -‬ﺗﻮﺻ?ﻔﺎ‪ eA‬آن زﻣﺎن ﮐﻪ اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان ﻋﺮب‬‫ﻏﺎﻟ‪8ö‬ﺎ ﻣﻨ(@ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﻟﺤﻦ ﻗﻮمﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪی ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫≥‬ ‫درک ﻧﺎدرﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏ‪L.‬ﻋﺮب از اﺳﻼم را ‪B‬ﺎ و\ﮋ≤ﻫﺎی ﻗﻮ‪ 9‬و ﺗﺎر\( آﻧﺎن ﭘﯿﻮﻧﺪ‬ ‫‪9‬زﻧﻨﺪ‪ ،‬آﺷ‪Ω‬ﺎرﺗﺮ ‪9‬ﮔﺮدد‪B .2‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﻋ‪ö‬ﺪە ﭼ‪g‬ﺮەی ﻣﺸ‪g‬ﻮر اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪9‬‬ ‫ﻣ‪B ،°‬ﺪون ﻫﯿﭻ ﻣﻼﺣﻈﻪای اﻇ‪g‬ﺎر ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »‪B‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ?ﻞ ﮐﻪ ﺗﺮکﻫﺎ دﯾﺮ ‪B‬ﻪ اﺳﻼم‬ ‫ﮔﺮو\ﺪﻧﺪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ eÆ‬درک روح اﺳﻼم را ﻧﺪارﻧﺪ«‪ .3‬وی ﻋﻨﻮان ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮ‪Œ‬ﺎن‬ ‫‪ -‬ﺑﺮد و ‪B‬ﻪ ﺑﺮوز اﺧﺘﻼف و ﻓﺮﻗﻪﮔﺮا‪ eÆ‬در ﻣ?ﺎن‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ(‪» e‬ﺧﻠﻮص ز¨ﺎن ﻋﺮ‪ e‬را از ﺑ ‪( .‬‬ ‫‪f‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن داﻣﻦ زد«‪.4‬‬ ‫‪B‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﻋ‪ö‬ﺪە ارﺗ‪ö‬ﺎ‪ ‰‬ار‪ç‬ﺎﻧ?ﮏ ﻣ?ﺎن ز¨ﺎن ﻋﺮ‪ ef‬و اﺳﻼم وﺟﻮد داﺷﺖ ﮐﻪ زوال او›‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺤﻄﺎط د‪S‬ﮕﺮی ﺷﺪ‪ .‬وی در ﮐﺘﺎب اﻻﺳﻼم و اﻟﻨ‪°‬اﻧ?ﻪ )‪ (۱۹۰۲‬ادﻋﺎ ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫»اﺳﻼم در اﺻﻞ دﯾ(' ﻋﺮ‪ ef‬ﺑﻮد و ﺗﺼﻤ?ﻢ ﺧﻠﻔﺎی ﻋ‪ö‬ﺎ‪ Ä‬ﻣﺒ(' ﺑﺮ ‹ﺸﮑ?ﻞ ار‹§‪ £‬اﺟﻨ‪'f‬‬ ‫≥‬ ‫ﻣ∏ﺸ‪Ω‬ﻞ از ﺗﺮکﻫﺎ‪ ،‬د‪S‬ﻠﻤ?ﺎن و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺮدم ﻏ‪L.‬ﻋﺮب‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺑ?‘ﺎﻧ‪ j‬اﺳﻼم ﮔﺸﺖ و آن را‬ ‫‪ -‬ﻧﻈﺮا‪ eA‬داﺷﺖ‬‫‪B‬ﻪ دﯾ(' ]ﻋﺠ´ ‪S‬ﺎ[ ﻏ‪L.‬ﻋﺮب ﺗ‪ö‬ﺪ‪S‬ﻞ ﮐﺮد«‪ .5‬ﻋ‪ö‬ﺪە ﺗﻨ‪g‬ﺎ ﮐ‪ £‬ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫ً‬ ‫و ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻇ‪g‬ﺎرات ﻣﺸﺎﺑ∞ ﺗﻮﺳﻂ د‪S‬ﮕﺮ ﭼ‪g‬ﺮەﻫﺎی «ﺷﻨﺎس اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫ﻋ‪ö‬ﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟ‪õ‬ﻮا‪ (۱۹۰۲-۱۸۵۵) 'fú‬و رﺷ?ﺪ رﺿﺎ )‪ (۱۹۳۵-۱۸۶۵‬ﻣﻄ‪p‬ح ‪9‬ﺷﺪ‪ .6‬ﺣ‪'A‬‬ ‫‪ ١‬ﺣ‪ >0‬اﻗ@ﺎل ﻻﻫﻮری ﻧ ‪ /G F‬ﺑﺮ اﻧﺤﻄﺎط ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺄ ‪*R‬ﺪ داﺷﺖ‪ .‬وی در ‪ XW‬از ‪Z‬ودەﻫﺎ[ﺶ ‪8‬ﺎ ﻋﻨﻮان "در‬ ‫زﻣﺎﻧﻪی اﻧﺤﻄﺎط‪ ،‬ﺗﻘﻠ*ﺪ از اﺟﺘ‪a‬ﺎد واﺟﺐﺗﺮ اﺳﺖ" ‪8‬ﻪ ‪d‬اﺣﺖ ‪e‬ﮔ‪hg‬ﺪ‪:‬‬ ‫ﻃﺒﻊ ﻧﺎﭘﺮوای او آﻓﺖﮔﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﻋ‪a‬ﺪ ﺣﺎ‪ dG‬ﻓﺘﻨﻪﻫﺎ ز‪h‬ﺮ ‪ Z‬اﺳﺖ‬ ‫‪t‬‬ ‫ﺷﺎﺧﺴﺎر زﻧﺪ‪uv s‬ﻧﻢ ازو‬ ‫ﺑﺰم اﻗﻮام ﮐ‪a‬ﻦ ﺑﺮﻫﻢ ازو‬ ‫ﺳﺎز ﻣﺎ را از ﻧﻮا ﺑ*‪3‬ﺎﻧﻪ ﮐﺮد ‪...‬‬ ‫ﺟﻠﻮەاش ﻣﺎ را ز ﻣﺎ ﺑ*‪3‬ﺎﻧﻪ ﮐﺮد‬ ‫ﻣﻠﺖ از ﺗﻘﻠ*ﺪ ‪e‬ﮔ‪/F‬د ﺛ@ﺎت‬ ‫ﻣﻀﻤﺤﻞ ﮔﺮدد ﭼﻮ ﺗﻘ‪hg‬ﻢ ﺣ*ﺎت‬ ‫ﻣﻌ‪ >G‬ﺗﻘﻠ*ﺪ ﺿ@ﻂ ﻣﻠﺖ اﺳﺖ‬ ‫راە آ‪8‬ﺎ رو ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻌ*ﺖ اﺳﺖ‬ ‫از ﺷﺠﺮ ﻣﮕﺴﻞ ‪8‬ﻪ اﻣ*ﺪ ﺑ‪a‬ﺎر‬ ‫در ﺧﺰان ای ‪uv‬ﻧﺼ‪-‬ﺐ از ﺑﺮگ و ‪8‬ﺎر‬ ‫‪Muhammad Iqbal, Rumuz-I Bekhudi trans. Iqbal Academy Pakistan (Iqbal Academy,‬‬ ‫‪1918. http://www.allamaiqbal.com/ last visited: 10/01/2016).‬‬ ‫ﺷﺎ‪W‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗ@ﻼ ﻻﻫﻮری اﯾﻦ ﺷﻌﺮ را در ﺳﺎل ‪Z ۱۹۱۸‬ودە اﺳﺖ‪ .‬وی در آﺛﺎر ‪8‬ﻌﺪ[ﺶ ﺗﻮﺟﻪ‬ ‫ﭼﻨﺪا‪8 uG‬ﻪ اﻣﺮ ﺗﻘﻠ*ﺪ ﻧﺪارد‪8 .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﺳﺎل ‪e ۱۹۳۰‬ﮔ‪hg‬ﺪ‪» :‬ﺗﻘﺪ[ﺲ ﻧﺎ ‪8‬ﻪ ﺟﺎی ﺗﺎر‪h‬ـ ـﺦ و اﺣ*ﺎی‬ ‫ﻣﺼﻨﻮ‪ ê‬آن‪ ،‬درﻣﺎ‪ uG‬ﺑﺮای اﻧﺤﻄﺎط ا‪ë‬ﺴﺎن ﻧ‪-‬ﺴﺖ«‪.‬‬ ‫‪The Reconstruction of Religious Thought in Islam (California: Stanford University‬‬ ‫‪Press, 2012), 203.‬‬ ‫‪2 Muhammad ‘Ammara. Abd al-Rahaman al-Kawakibi: The Martyr of Islam and‬‬ ‫‪Freedom. (Cairo: Dar Al Shuruq, 1988).‬‬ ‫‪3 Hamid 'Enayat, Seyri Dar Andisheh-e Siyasi-Ye Arab/ An Overview of Arab‬‬ ‫‪Political Thought (Tehran: Sherkat-e Sohami-ye Kitabha-ye Jibi, 2536), 149.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Muhammad 'Abduh, Al-Islam Wa Al-Nasraniyya/ Islam and Christianity (Cairo: al-‬‬ ‫‪Manar, 1323/1905), 123.‬‬ ‫‪6 Mahmoud Haddad, "Arab Religious Nationalism in the Colonial Era: Rereading‬‬ ‫‪Rashīd Riḍā's Ideas on the Caliphate" Journal of the American Oriental Society 117,‬‬ ‫‪ ۲۶‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫‪ ،-‬در اﻇ‪g‬ﺎرا‪ eA‬اﻋﻼم ﮐﺮد »اﻧ‪Ω‬ﺎر‬ ‫ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻨﺎ )‪ (۱۹۴۹-۱۹۰۶‬ﺑ¶?ﺎﻧﮕﺬار اﺧﻮان اﻟﻤﺴﻠﻤ ‪( .‬‬ ‫≥‬ ‫ﻧ´ﮐﻨ?ﻢ ﮐﻪ ﻣﻠﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ دارای و\ﮋ≤ﻫﺎی اﺧﻼ‪ ÁA‬ﻣﺨﺘﺺ ‪B‬ﻪ ﺧﻮد ﻫﺴ∏ﻨﺪ‪B ،‬ﺎ اﯾﻦ‬ ‫وﺟﻮد ‪B‬ﺎور دار\ﻢ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬اﻋﺮاب دارای ‪Œ‬ﺎﻣﻞﺗ‪\p‬ﻦ و ﺑ‪0‬ﺸ‪\LA‬ﻦ ﺳ‪g‬ﻢ ﻫﺴ∏ﻨﺪ«‪. 1‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﻧﻈﺮ اﺳﺪ‪ ،‬ﺗﻌ‪\p‬ﻒ اﻣﺖ از د‪S‬ﺪ‪ç‬ﺎە ﻃﺮﻓﺪاران اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ‪B‬ﺎ ﺗﻌ‪ @(\p‬ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖﻫﺎی ﻋﺮب ﻣﻄ‪p‬ح ‪9‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت ﭼﺸﻤﮕ‪L.‬ی ﻧﺪاﺷﺖ‪ .2‬ﺷﺎ‪S‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ‪B‬ﺎزﺗﻌ‪\p‬ﻒ واژەی اﻣﺖ ‪B‬ﻪ ﺷﺪت ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﻣ‪ö‬ﺎرزات ﺿﺪ اﺳﺘﻌﻤﺎری ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در‬ ‫اواﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ و اوا‪S‬ﻞ ﻗﺮن ‪ ۲۰‬ﻗﺮار داﺷﺖ‪ .‬ﻣ‪ö‬ﺎرزا‪ eA‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷ‪Ω‬ﻞﮔ‪L.‬ی‬ ‫ﺧﻮداﻧ‘ﺎرەی ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺪرن ﺷﺪ و ‪B‬ﻪ اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان دﯾ(' اﯾﻦ اﻣ‪Ω‬ﺎن را داد ﺗﺎ ‪Œ‬ﻞ ﺟ‪g‬ﺎن اﺳﻼم‬ ‫را ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان واﺣﺪی ﺳ?ﺎ‪-Ä‬دﯾ(' در ﻣﻘﺎ‪B‬ﻞ ﻏﺮب اﺳﺘﻌﻤﺎری ‪B‬ﺎ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ{ﺶ ‪B‬ﺎ ﻣﺴ?ﺤ?ﺖ‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ ﺳﺎزد‪B .‬ﻪ ﻋﻼوە ادﻋﺎی ﻗﻮ‪-9‬ﻣﺬﻫ‪ 'f‬ذا‪ eA‬و اﻧﺤﺼﺎری اﻋﺮاب ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﺧﺼﻮص‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰا{ﺶ اﻣ‪Ω‬ﺎن ﺗﺼّﻮر اﻣﺖ در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﻌ?ﺎرﻫﺎی اﺗ¶?‪ j‬و ﺳ?ﺎ‪ Ä‬ﺷﺪ‪.3‬‬ ‫در ﺣﻘ?ﻘﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟ‪õ‬ﻮا‪n 'fú‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﺟﺪا‪eÆ‬‬ ‫ﻧﺎ‪r‬ﺬﯾﺮ™ی ادﻋﺎی ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖﻫﺎی ﻋﺮب در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ و اوا‪S‬ﻞ‬ ‫ﻗﺮن ‪ ۲۰‬اﺳﺖ‪ .‬اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬اﺳﺘﺪﻻل ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻮن آﻏﺎز اﺳﻼم‪ ،‬رﻫ‪Lf‬ی ﺗﻤﺎم ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﺧﻠ?ﻔﻪای ﻋﺮب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ وی ‪B‬ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ در ﻣ?ﺎن ﺗﻤﺎم ﮔﺮوەﻫﺎی ﻗﻮ‪،9‬‬ ‫اﻋﺮاب ﺷﺎ{ﺴﺘﻪﺗ‪™\p‬ﻦ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺮای ﻣﺮﺟﻌ?ﺖ دﯾ(' ﻫﺴ∏ﻨﺪ و ‪9‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ «ﻣﺸﻖ ﺗﻤﺎم‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪B‬ﺎﺷﻨﺪ‪ . 4‬اﺳﺘﻔﺎدە از واژە اﻣﻢ )ﺟﻤﻊ اﻣﺖ( ‪n‬ﺸﺎن دﻫﻨﺪەی در\ﺎﻓﺖ و ﻓ‪g‬ﻢ ﻗﻮ‪9‬‬ ‫در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬اﺳﺖ‪ .‬وی اﻇ‪g‬ﺎر ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »در اﻣﺖ اﺳﻼ‪ 9‬ﻫﯿﭻ ﻣﺮد‪B 9‬ﻪ‬ ‫اﻧﺪازە اﻋﺮاب ﺷ‪ö‬ﻪﺟ‪\ÿ‬ﺮە اﺷ∏?ﺎق ‪B‬ﻪ ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل و آزادی ﺧﻮد ﻧﺪارد«‪ . 5‬اﻟ‪õ‬ﻮا‪'fú‬‬ ‫‪ -‬ادﻋﺎ ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻋﺮ‪ ef‬ﻧﻪ ﺗﻨ‪g‬ﺎ ز¨ﺎن اول ‪S‬ﮏ ﺳﻮم ﺟﻤﻌ?ﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺟ‪g‬ﺎن‪،‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ‪( .‬‬ ‫(‬ ‫‪B‬ﻠ‪õ‬ﻪ راﯾﺞﺗ‪\p‬ﻦ و ﻏ'ﺗ‪\p‬ﻦ ز¨ﺎن در ﻣ?ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺳﺖ«‪ 6‬و در دﻓﺎع از ﺣﻖ اﻧﺤﺼﺎری‬ ‫‪no. 2 (Apr. - Jun., 1997). Also, 'Abd al-Rahman al-Kawakibi, Umm Al-Qura (Cairo:‬‬ ‫‪al-Azhar, 1931).‬‬ ‫"‪1 Hasan al-Banna, "Our Message‬‬ ‫‪http://www.ymsite.com/books/our_message/index.htm. Last visited 10/01/2015.‬‬ ‫‪ ٢‬اﺳﺪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ‪e‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ "اﻣﺖ" ‪e‬ﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻢﻣﻌ‪" >G‬ﻣﻠﺖ" ‪8‬ﺎﺷﺪ‪8 .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﯾﻦ واژە در ﻗﺮآن ﻣﻌﻨﺎ‪uó‬‬ ‫ﻓﺮاﺗﺮ از آﻧﭽﻪ اﺳﺪ ‪e‬ﮔ‪hg‬ﺪ– ‪W‬ﮏ ﻣﻠﺖ ‪W‬ﺎ ‪W‬ﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ– دارد‪ .‬در ﻗﺮآن ﻫﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪی اﺳﻼ‪ ،e‬اﻣﺖ ﻧﺎﻣ*ﺪە‬ ‫‪e‬ﺷﻮد و ﻫﻢ ﺣ‪õG‬ت اﺑﺮاﻫ*ﻢ ﻫﻤﭽﻮن ‪W‬ﮏ ﻓﺮد )آ‪W‬ﺎت ‪ ۱۴۳‬ﺳﻮرەی ‪8‬ﻘﺮە‪ ۹۲ ،‬ﺳﻮرەی اﻧ‪*ü‬ﺎ‪ ۵۲ ،‬ﺳﻮرەی‬ ‫‪ £‬ﻣﻨﻮال‪ ،‬ﮔﺮوە ﮐﻮﭼ‪ X‬از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﯾ‪a‬ﻮد‪W‬ﺎن ‪W‬ﺎ ﻣﺴ*ﺤ*ﺎن ﻧ ‪" /G F‬اﻣﺖ" ﻧﺎﻣ*ﺪە ‪e‬ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﻮن(‪ .‬ﺑﺮ ﻫﻤ ‪G F‬‬ ‫‪.‬‬ ‫)آ‪W‬ﺎت ‪ ۱۰۴‬و ‪ ۱۱۳‬ﺳﻮرەی آل ﻋﻤﺮان‪ ۱۵۹ ،‬ﺳﻮرەی اﻋﺮاف( •ﺎە در ﻗﺮآن از اﯾﻦ واژە ﺑﺮای ﺗﻮﺻ*ﻒ ‪W‬ﮏ‬ ‫ﺳ®ﺖ دﯾ‪ >G‬و •ﺎە ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪای ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﮑﺮان و ﺣﺎﻣ*ﺎن و™ اﻟ¨ اﺳﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎدە ‪e‬ﺷﻮد‪ .‬از‬ ‫‪t‬‬ ‫اﺑﺘﺪا‪uó‬ﺗ‪hÆ‬ﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪی زﻧﺪ‪ s‬ا‪ë‬ﺴﺎ‪ uG‬ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﺠﺎ‪ Øë‬ﺟﻤ∞ ‪8‬ﺎﺷﺪ ﻧ ‪8 /G F‬ﺎ ﻋﻨﻮان " اﻣﺖ واﺣﺪە" ﺗﻌﺒ‪/F‬‬ ‫‪e‬ﺷﻮد )آ‪W‬ﺎت ‪ ۲۲‬و ‪ ۲۳‬ﺳﻮرەی زﺧﺮف(‪.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺑﺮای آ≤ﺎ≥ ﺑ‪-‬ﺸ‪ /0‬در اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪g‬ع ‪8‬ﻪ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ‪.‬‬ ‫‪4 al-Kawakibi, Um Al-Qura, 196-97.‬‬ ‫‪5 Ibid، 195.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۲۷‬‬ ‫اﻋﺮاب ﺑﺮای ﺧﻼﻓﺖ ﺗﻌﺪادی از ﺧﺼﻠﺖﻫﺎی ﻣ® ﻣﻤﺘﺎز اﻋﺮاب را ﺑﺮ ‪9‬ﺷﻤﺎرد و ﺗﺄ ‪?ú‬ﺪ‬ ‫‪ -‬اﻣ‪ 'A‬ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ از اﺻﻮل ﻣﺸﺎورە ﺗ‪ö‬ﻌ?ﺖ ﮐﺮدﻧﺪ«‪ .1‬وی در‬ ‫‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اﻋﺮاب ﻧﺨﺴﺘ ‪( .‬‬ ‫‪A‬‬ ‫اداﻣﻪ ‪9‬ﮔ[\ﺪ ﮐﻪ »اﻋﺮاب ﺑ‪\Lg‬ﻦ ﻫﺪا‪S‬ﺖﺷﻮﻧﺪ‪ç‬ﺎن در رﻋﺎ‪S‬ﺖ ﻣﺴﺎوات ﻫﺴ∏ﻨﺪ و‬ ‫ﺣ‪\p‬ﺺﺗ‪\p‬ﻦ اﻣﺖﻫﺎ در وﻓﺎی ‪B‬ﻪ ﻋ‪g‬ﺪﻧﺪ«‪.2‬‬ ‫‪ -‬ادﻋﺎی ﺧﻮد ﻣﺒ(' ﺑﺮ ﺗﺤﻘﻖ ﭘ?ﻐﺎم ﭘ?ﺎﻣ‪Lf‬ﮔﻮﻧﻪ و آﯾﻨﺪەﻧﮕﺮاﻧﻪ و اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬در ﺗ‪Í‬ﯿ ‪( .‬‬ ‫اﺣ?ﺎی اﺳﻼم ﻓﻘﻂ از ﻃ‪\p‬ﻖ ﺑﺮﻗﺮاری ﻣﺠﺪد ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺮ‪ ef‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪\5 3‬ـ ـﺢ ﺑﻮد و ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ‪B‬ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺮ‪ ef‬ﺗﻨ‪g‬ﺎ راە رﻫﺎ‪ eÆ‬اﻋﺮاب اﺳﺖ‪ . 4‬وی ‪B‬ﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮ› از اﻟﻤﺘﻨ‪،'f‬‬ ‫ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻋﺮب ﻗﺮون وﺳﻄﺎ‪ ،‬ﺑ?ﺎن ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻣﺮدم ]ﺑﺮای رﺳ?ﺪن ‪B‬ﻪ ﻣﻮﻓﻘ?ﺖ[‬ ‫‪B‬ﻪ ‪r‬ﺎدﺷﺎﻫﺎن وا‪å‬ﺴﺘﻪاﻧﺪ و رﺳﺘ‘ﺎری اﻋﺮاب ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪی ‪S‬ﮏ ‪r‬ﺎدﺷﺎە ﻏ‪L.‬ﻋﺮب ﻫ?ﭽ‘ﺎە‬ ‫‪B‬ﻪ وﻗ[ع ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﭘﯿﻮﺳﺖ«‪.5‬‬ ‫ﮔﻔﺘ(' اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬ﻧﺰد اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮان ﻋﺮب و ﻣﺴﻠﻤﺎن ‪å‬ﺴ?ﺎر ﭘﺮﻃﺮﻓﺪار ﺑﻮدە؛‬ ‫ّ‬ ‫ﺗﺎ ﺟﺎ‪ eÆ‬ﮐﻪ ﺳﺎ‪ 9‬دﻫﺎن ‪ jS‬از زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪﻧ[‪u‬ﺴﺎن اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬ادﻋﺎ ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪ jS‬از دو ﭼ‪g‬ﺮەی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻃﺮﻓﺪار اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ‪S‬ﻌ(' ﻋ‪ö‬ﺪە ‪S‬ﺎ رﺷ?ﺪ رﺿﺎ ﺗﺼﺤﯿﺢ و ‪B‬ﺎز¨ﯿ('‬ ‫ﺷﺪە اﺳﺖ«‪B .6‬ﻪ ﻋﻘ?ﺪەی اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬اﺳﻼم و اﻋﺮاب از ﻫﻢ ﺟﺪا‪eÆ‬ﻧﺎ‪r‬ﺬﯾﺮ ﺑﻮدﻧﺪ و اﻋﺮاب‬ ‫ﺗﻨ‪g‬ﺎ ﻣﺮد‪ 9‬ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ‪9‬ﺗﻮا‪n‬ﺴ∏ﻨﺪ زوال ﺗﻤﺪن اﺳﻼ‪ 9‬را ﮐﻪ ‪B‬ﺎ(‪ e‬آن ﺗﺮکﻫﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺮدم‬ ‫ﻏ‪L.‬ﻋﺮب ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در اﺻﻞ‪:‬‬ ‫دﻓﺎع اﻟ‪õ‬ﻮا‪ 'fú‬از ﺗﻤﺪن اﺳﻼ‪ 9‬ﺗﻤﺠ?ﺪ از ﻧﻘﺶ اﻋﺮاب در ﭘ‪ϧ0‬ﻓﺖ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﺑﻮد‪ .‬ﻓﻀﺎ‪S‬ﻞ اﺳﻼم ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ز¨ﺎن‪ ،‬ﭘ?ﺎﻣ‪ ،Lf‬ﻧﻈﺎم ﺳ?ﺎ‪Ä‬‬ ‫و اﺧﻼق دوران آﻏﺎز\ﻦ آن را دﺳﺘﺎوردﻫﺎی اﻋﺮاب ‪9‬دا‪n‬ﺴﺖ‪B .‬ﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮ وی ﻋﻠﺖ اﻧﺤﻄﺎط اﺳﻼم اﻋﻤﺎ› ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﺮکﻫﺎ و د‪S‬ﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن‬ ‫ﻏ‪L.‬ﻋﺮب در اﻣﺖ اﺳﻼ‪ 9‬رواج دادﻧﺪ‪ .‬وی ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪0‬ﺶ رﻓﺖ ﮐﻪ از‬ ‫‪r‬ﺬﯾﺮش اﺳﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺮکﻫﺎ اﻇ‪g‬ﺎر ﺗﺎﺳﻒ ﮐﺮدە و از ﻋﺜﻤﺎ(‪e‬ﻫﺎ‬ ‫درﺧﻮاﺳﺖ ‪9‬ﮐﺮد از ادﻋﺎی ﻧﺎ‪B‬ﻪﺟﺎی ﺧﻮد در ﻣﻮرد ﺧﻼﻓﺖ دﺳﺖ‬ ‫‪B‬ﮑﺸﻨﺪ و ادارەی اﻣﻮر را ‪B‬ﻪ ﺻﺎﺣ‪ö‬ﺎن ﺑﺮﺣﻘﺶ ‪S‬ﻌ(' اﻋﺮاب‬ ‫‪B‬ﺎزﮔﺮداﻧﻨﺪ‪7.‬‬ ‫‪1 Ibid, 196.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid, 150-51.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid, 151.‬‬ ‫‪6 Abbas Mahmud Al-Aqqad, 'Abd Al-Rahman Al-Kawakibi (Beirut: Dar al-Kitab al-‬‬ ‫‪'Arabi, 1969), 81.‬‬ ‫‪7 William L. Cleveland, A History of the Modern Middle East 2nd ed. (Boulder,‬‬ ‫‪Colo.: Westview Press, 2000), 126.‬‬ ‫‪ ۲۸‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫رواج ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺧﻼﻓﺖ در ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺳ(' ﻣﺬﻫﺐ ﺑ‪0‬ﺸ‪ LA‬وا‪B £§¶ú‬ﻪ ﺣﻀﻮر‬ ‫≥‬ ‫اﺳﺘﻌﻤﺎر ﺑﻮد و ﺗﺎ ﺣﺪودی ‪B‬ﻪ ﻫﻤ‪Õ‬ﺴﺘ‪ j‬آﻧﺎن ‪B‬ﺎ ﻋﺜﻤﺎ(‪e‬ﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪B .‬ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ‪B‬ﻪ‬ ‫‪A‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﻔ‪g‬ﻮ‪ 9‬و\ﮋە ﺑﺮای اﻋﺮاب ‪B‬ﺎ‪ Á‬ﻣﺎﻧﺪ‪. 1‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬و اوا‪S‬ﻞ ﻗﺮن ‪۲۰‬‬ ‫ﺻﺤ‪ö‬ﺖ از ﻣﻔﺎﻫ?´ ﻫﻤﭽﻮن اﻣﺖ و ﺧﻠ?ﻔﻪ در ﻣ?ﺎن اﻋﺮاب را‪B‬ﻄﻪی ﺑ‪0‬ﺸ‪LA‬ی ‪B‬ﺎ ﻗﻮﻣّ?ﺖ‬ ‫‪ -‬رو\ﮑﺮدی ‪B‬ﻪ اﺣ?ﺎی ﻧ‪g‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫در ﻣﻘﺎ{ﺴﻪ ‪B‬ﺎ ﺳ('ﻫﺎی ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ داﺷﺖ‪ .‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫ﺗﺤﺖ رﻫ‪Lf‬ی ﺧﻠ?ﻔﻪای ﻋﺮب‪ ،‬وا‪¶ú‬ﺶﻫﺎی ﭼ‪g‬ﺮەﻫﺎ و ﮔﺮوەﻫﺎی ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻋ‪ö‬ﺪە‪ ،‬رﺷ?ﺪ رﺿﺎ و وﻫﺎ‪ef‬ﻫﺎ را ‪B‬ﻪ ﺳ?ﺎﺳﺖ اﺳﺘﻌﻤﺎری ارو‪Ó‬ﺎﯾ?ﺎن ﺗﺎ ﺣﺪودی روﺷﻦ‬ ‫‪9‬ﺳﺎزد‪ .‬اﻋﺮاب ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖ و ﻃﺮﻓﺪار اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی ‪B‬ﻪ دﻟ?ﻞ ﻫﺮاس از ﻣ ‪L( A‬ﻟﺰلﺷﺪن ادﻋﺎی‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺣ‪ 'A‬زﻣﺎ(‪ e‬ﮐﻪ از ﻋﺜﻤﺎ(‪e‬ﻫﺎ در ﻣﻘﺎ‪B‬ﻞ اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮی ارو‪Ó‬ﺎﯾ?ﺎن ‪Ô‬ﺸ∏ﯿ‪ö‬ﺎ(‪9 e‬ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫ﺗﻤﺎ‪B ®S‬ﻪ ﻗﺒﻮل ﻣ§‪Ï‬وﻋ?ﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎ(‪ e‬ﻧﺪاﺷ∏ﻨﺪ‪.2‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮض ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪B‬ﻪ و\ﮋە ‪Ô‬ﺲ از وﻓﺎت ﺧﻠ?ﻔﻪی ﭼ‪g‬ﺎرم در ﺳﺎل ‪ ۶۵۶‬ﻫﻤﻮارە‬ ‫اﻣ‪ 'A‬واﺣﺪ را ﻣﺘﺼّﻮر ﺑﻮدﻧﺪ‪B ،‬ﺎوری اﺷ∏‪ö‬ﺎە اﺳﺖ‪ .‬واﻗﻌ?ﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻗﺮون‬ ‫وﺳﻄﺎ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪی اﺳﻼ‪ 9‬را ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﻣﻌﻪای ﺳ?ﺎ‪B Ä‬ﺎور ﻧﺪاﺷ∏ﻨﺪ‪ ،3‬ﺷﺎ‪S‬ﺪ ‪B‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ?ﻞ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻨ‪g‬ﺎ ‪Ô‬ﺲ از ﭼﻨﺪ دﻫﻪ از وﻓﺎت ﭘ?ﺎﻣ‪ ،Lf‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪B‬ﻪ دو ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳ?ﺎ‪ Ä‬رﻗ?ﺐ ‪jS‬‬ ‫در ﻣﺪﯾﻨﻪ و د‪S‬ﮕﺮی در دﻣﺸﻖ ﺗﻘﺴ?ﻢ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘ?ﺪا{ﺶ ﻣﺮا‪ú‬ﺰ ﺣﮑﻮﻣ‪ 'A‬رﻗ?ﺐ‪ ،‬آﻏﺎزﮔﺮ‬ ‫ﺗﻔﺮﻗﻪ در ﻣ?ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﺪ ﮐﻪ در ﻗﺮنﻫﺎی ‪B‬ﻌﺪ ا‪B‬ﻌﺎد ﺟﺪ‪S‬ﺪﺗﺮ و ﺑﺰرﮔ‪LA‬ی ‪B‬ﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ از اﺧﺘﻼف ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻔﺎﺳ‪ L.‬ﻣﺘﻔﺎو‪9 eA‬ﺷﺪ؛ ﺣ‪ 'A‬از اﺣﺎد‪S‬ﺚ ﭘ?ﺎﻣ‪Lf‬‬ ‫ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪ ﺗﺎ اﺧﺘﻼﻓﺎت اﻣﺖ اﺳﻼ‪-9‬دﺳﺖ‪Œ‬ﻢ از ﺣ?ﺚ ﻧﻈﺮی‪B -‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﻫﺒ‪'A‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪ -‬ﺗﺄو\ﻞﻫﺎ‪ 5eÆ‬اﺳﺎﺳﺎ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮن ﺑﻮدﻧﺪ و ﻃ?(@ از اﻧ‪Ω‬ﺎر اﻟﺰام وﺟﻮد‬ ‫اﻟ∞ ﺗﻮﺟ?ﻪ ﺷﻮد‪ .4‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫§‬ ‫دوﻟﺖ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪S‬ﮏ واﺣﺪ ﺳ?ﺎ‪ Ä‬ﺗﺎ ﻣ‪Ï‬وﻋ?ﺖ ﺳﺎﺣﺖﻫﺎی ﺳ?ﺎ‪ Ä‬رﻗ?ﺐ ‪B‬ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﻫﻤﺰﻣﺎن در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﻼ‪ 9‬را در ﺑﺮ‪9‬ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ا‪\LÚú‬ﺖ اﻫﻞ ﺳ¶ﺖ‪ ،‬ﺣﺪﯾ‪ 'Ú‬را ﮐﻪ ﻣ§‪Ï‬وﻋ?ﺖ‬ ‫ﻫﺮ ﺣﮑﻮﻣ‪B 'A‬ﻌﺪ از ﭼ‪g‬ﺎر ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ را رد ‪9‬ﮐﺮد‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ ‪9‬دا‪n‬ﺴ∏ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪Ô‬ﺲ از آن‬ ‫ﻃﺒﻖ ﻫﻤﺎن ﺣﺪ‪S‬ﺚ‪ ،‬اﯾﻦ اﻣ‪Ω‬ﺎن وﺟﻮد داﺷﺖ ﮐﻪ ‪Ô‬ﺲ از ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪی اﺳﻼ‪9‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ‪r‬ﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻏﺎﺻﺐ و ﺳﺘﻤﮕﺮ ادارە ﺷﻮﻧﺪ‪.6‬‬ ‫‪å‬ﺴ?ﺎر ﻣ‪g‬ﻢ اﺳﺖ ‪B‬ﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ‪B‬ﺎﺷ?ﻢ ﮐﻪ ﻧﻈ‪\p‬ﺎت اﺣ?ﺎی اﻣﺖ و ﺧﻠ?ﻔﻪ ‪B‬ﺎ ﻇ‪g‬ﻮر‬ ‫]ﻣ[ج[ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ و ﮔﺮا{ﺸﺎت ﺿﺪاﺳﺘﻌﻤﺎری در ﺟ‪\p‬ﺎن ﺟ‪g‬ﺎن اﺳﻼم ﻣﺼﺎدف ﺷﺪ‪،‬‬ ‫‪1 Al-Aqqad, 'Abd Al-Rahman Al-Kawakibi.‬‬ ‫‪2 Ibid, 75.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Talal Asad, Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity‬‬ ‫‪and Islam (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1993), 197.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻫﻨﻮز ﻫﻢ در ﻣ*ﺎن روﺣﺎﻧﯿﻮن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣ@ﺎﺣ∂> ﭘ‪/F‬اﻣﻮن اﯾﻦ ﺣﺪ‪W‬ﺚ و ﺻﺤﺖ و ﺳﻘﻢ آن در ﺟ‪hÆ‬ﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪http://www.ebnmaryam.com/vb/t32140.html. Last visited:10/01/2016.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Soleimani (2016).‬‬ ‫‪6 http://www.dd-sunnah.net/forum/showthread.php?t=5679.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۲۹‬‬ ‫واﻗﻌﯿ‪ 'A‬ﮐﻪ زﻣﯿﻨﻪی ﺗﺎر\( ﻣﺸ‪LA‬ک ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻋﺮ‪ ef‬و اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪ 9‬را آﺷ‪Ω‬ﺎر‬ ‫‪9‬ﮐﻨﺪ‪ .‬در دو ﻗﺮن اﺧ‪ ،L.‬اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪ jS 9‬از راەﻫﺎ‪ eÆ‬ﺑﻮدە اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪرن از ﻃ‪\p‬ﻖ آن ﻧﮕﺮا(‪e‬ﻫﺎ{ﺸﺎن را ﻓﺮﻣﻮﻟﻪ ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬ﮐﻪ ﺧﻮد‬ ‫‪8‬‬ ‫اﺳﺎﺳﺎ ﻣﺘﻨ[ع ﺑﻮدە‪ ،‬ﻫﻤﻮارە ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬اﻧﻮاع ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻗﻮ‪ ،9‬ﺟﻐﺮاﻓ?ﺎ‪ eÆ‬و ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﯿﻨﻪای ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬از ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا‪ ،‬اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪B 9‬ﻪ و\ﮋە در ﻣﻮاﺟ‪g‬ﻪ ‪B‬ﺎ‬ ‫ﺗ‪g‬ﺪ‪S‬ﺪات اﺳﺘﻌﻤﺎری دلﻣﺸﻐﻮل ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬اﺳﻼ‪ 9‬اﺻ?ﻞ و ﻗﺎ‪B‬ﻞ اﺗ‪Ω‬ﺎ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫‪ -‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ در ﮔﻔﺘﻤﺎن اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪9‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﺎن اﯾﻦ دلﻣﺸﻐﻮ› ﻣﺎﻧﻊ از آﻣ?ﺨ ‪( A‬‬ ‫ﻣﺪرن ‪n‬ﺸﺪ‪.‬‬ ‫در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬و اوا‪S‬ﻞ ﻗﺮن ‪ ،۲۰‬اﻋﺮاب ﺑ‪0‬ﺶ از ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫را ﻗﻮمﻣﻨﺪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﺎ‪S‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ‪Œ‬ﻞ ﺟ‪g‬ﺎن اﺳﻼم‪ ،‬ﻧﻈ‪\p‬ﻪی ﺧﻼﻓﺖ ‪B‬ﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻓﺰاﯾﻨﺪەای از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ آ ‪ú‬ﻨﺪە ﺷﺪە ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﻘﻮط ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎ(‪ e‬در ﺳﺎل ‪۱۹۲۴‬‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺮا{ﺶ ﻏﺎﻟﺐ در ﻣ?ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را آﺷ‪Ω‬ﺎرﮐﺮد‪ .‬در ﺣﺎ› ﮐﻪ ﮔﺮوەﻫﺎی اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺗﻼش ‪9‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮔﻔﺘﻤﺎ(‪ e‬ﻧﻮﺳﺘﺎﻟ‪\Û‬ﮏ از ﺧﻼﻓﺖ را زﻧﺪە ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ®‬ ‫ﺧﻮد را ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪g‬ﺎ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺮای اﺳﺘﻘﺮار ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼ‪ 9‬در اوﻟ[\ﺖ ﻗﺮار دادە‬ ‫‪ -‬ﮐﻨﻔﺮا‪n‬ﺲ ﺑﺮای‬ ‫‪ -‬اوﻟ[\ﺖﺑﻨﺪی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪'A‬ای ﻣﻨﺠﺮ ‪B‬ﻪ ﺑﺮﮔﺰاری ﻧﺨﺴﺘ ‪( .‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ . 1‬ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫اﺣ?ﺎی ﺧﻼﻓﺖ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۶‬در ﻗﺎﻫﺮە ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮐﻨﻔﺮا‪n‬ﺲ ﻫﺮ ‪S‬ﮏ از ﻫﯿﺌﺖﻫﺎی‬ ‫≥‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ≤ §«ﮐﺖﮐﻨﻨﺪە درﺻﺪد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺎ¡ﻢ ﺧﻮد را ﺧﻠ?ﻔﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪ .2‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﻗﺮاری‬ ‫‪8‬‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ اﻟﺰاﻣﺎ ﺟ‪g‬ﺎنﺷﻤﻮل ﻧ‪0‬ﺴﺖ؛ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺣ‪ 'A‬ا‪ñ‬ﺮ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺠﺴﻢ ﺣﻘ?‪ @A‬دوﻟﺖ‬ ‫اﺳﻼ‪ 9‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﺮوەﻫﺎی اﺳﻼ‪ 9‬ﺑﺮﻗﺮاری ‪S‬ﮏ ﺧﻼﻓﺖ را در ﻓﻀﺎی ﻣ®‬ ‫ﺣﺎل ﺣﺎ(‪ 5‬و ﻣﺤ® ﺧﻮد ﻣﺘﺼّﻮر ﻫﺴ∏ﻨﺪ‪B .‬ﺎ‪S‬ﺪ ‪B‬ﻪ ‪S‬ﺎد داﺷﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺮوەﻫﺎ ﭼﻪ ﺑ¶?ﺎدﮔﺮا‬ ‫ﻧﺎﻣ?ﺪە ﺷﻮﻧﺪ و ﭼﻪ اﺳﻼ‪ ،9‬ﻣﺮزﻫﺎی دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ را در ﺧﻮد ﻧ‪g‬ﺎدﯾﻨﻪ ﮐﺮدەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﻼم ﮔﺮا‪ ،AB‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪G‬ﺴﻢ روزﻣﺮە و دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟ?ﺖ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ و ﻫﺪف راﻫ‪Lf‬دی آﻧ‪g‬ﺎ ﺑﺮای ﮐﻨ‪LA‬ل‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی دوﻟﺖ‪ ،‬آﻧ‪g‬ﺎ را واداﺷﺘﻪ ﺗﺎ در ﺳﻄ[ح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪B‬ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪8‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎ ا‪ñ‬ﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻔ‪g‬ﻮ‪ 9‬ﺳﮑﻮﻻر ﺗﻌﺒ‪ L.‬ﺷﻮد‪ ،‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬و‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ را ﻧ´ﺗﻮان ‪ jS‬دا‪n‬ﺴﺖ‪B .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪r‬ﺎرﺗﺎ ﭼﺎﺗﺮ ‪ sf‬اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫‪º‬‬ ‫‪9‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ا‪ñ‬ﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻣﻔ‪g‬ﻮ‪ 9‬اﺷﺘﻘﺎ‪B ÁA‬ﺎﺷﺪ و ﻣﺴﺘﻌﺪ ‪r‬ﺬﯾﺮش اﺷ‪Ω‬ﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪B‬ﻪ‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮای ﺑﺮر‪ π‬ﻣﻮﺿ‪g‬ع ﺳﺎز•ﺎری ﺟﻨ∫ﺶﻫﺎی ﺧﻼﻓﺖﮔﺮا و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪-‬ﺴﻢ در ﺟﻨﻮب ‪Zº‬ق آﺳ*ﺎ‪ ،‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ‬ ‫‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Adeeb Khalid, "Pan-Islamism in Practice: The Rhetoric of Muslim Unity and Its‬‬ ‫‪Uses," in Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy, ed. Elisabeth Özdalga‬‬ ‫‪(London; New York: RoutledgeCurzon, 2005).‬‬ ‫‪2 Kemal H. Karpat, The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith,‬‬ ‫‪and Community in the Late Ottoman State, Studies in Middle Eastern History‬‬ ‫‪(Boston, MA: Brill, 2001), 257.‬‬ ‫‪ ۳۰‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫≥‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺮﮐ?ﺐ آداب و رﺳﻮم ﻓﺮﻫﻨ‪ j‬ﻣﺤﻞ؛ را‪B‬ﻄﻪاش ‪B‬ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﭘ?ﭽ?ﺪەﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻼش اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﺑﺮای ﻋﻤﻞ از ﻃ‪\p‬ﻖ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪﺳﺎز ﺗﺮﮐ?ﺐ دﯾﻦ و‬ ‫ﺳ?ﺎﺳﺖ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣ® ‪9‬ﺷﻮد‪ .‬دوﻟﺖ ﻣﺪرن ﻧﻪ ‪B‬ﻪ ﻃﻮر ‪Œ‬ﺎﻣﻞ دﯾﻦ را از ﺳﺎﺣﺖ‬ ‫ﻋﻤﻮ‪ 9‬زدودە و ﻧﻪ آن را ﺳ?ﺎﺳﺖزدا‪ eÆ‬ﮐﺮدە و ﻧﻪ ‪n‬ﺴ‪Õ‬ﺖ ‪B‬ﻪ دﯾﻦ ‪ef‬ﺗﻔﺎوت و ‪ef‬ﻃﺮف ﺑﻮدە‬ ‫‪8‬‬ ‫اﺳﺖ؛ ‪B‬ﻠ‪õ‬ﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺪرن داﺋﻤﺎ ﺟﻨ‪ö‬ﻪﻫﺎ‪ eÆ‬از دﯾﻦ را ﻣﺪﯾ‪\p‬ﺖ‪B ،‬ﺎز¨ﯿ('‪B ،‬ﺎزﺗﻌ‪\p‬ﻒ و‬ ‫‪B‬ﻪ ﺻﻮرت ﮔ‪ £§¶\ÿ‬اﺿﺎﻓﻪ و ﺣﺬف ‪9‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮداﺷﺖ دوﻟﺖ از دﯾﻦ در ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب رژ\ﻢ‬ ‫ﺣﻘﻮ‪ ÁA‬ﺳﮑﻮﻻر‪u‬ﺴﻢ ﻣﻌ(' ﭘ?ﺪا ‪9‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪B‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ L.‬دوﻟﺖ از دﯾﻦ از ﻟﺤﺎظ ﻗﺎﻧﻮ(‪e‬‬ ‫اﻟﺰامآور ‪9‬ﺷﻮد‪ .‬ا‪ñ‬ﺮ ‪B‬ﺎ دﻗﺖ ﻧﺤﻮەی ﺑ?ﺎن دﯾ(' اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن را ﺑﺮر‪ Ä‬ﮐﻨ?ﻢ‪9 ،‬ﺗﻮان‬ ‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖﻫﺎی اﺳﻼمﮔﺮا و ﻏ‪L.‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ ،‬راﻫ‪Lf‬دﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ∞ را در ﻣﺪﯾ‪\p‬ﺖ‬ ‫دﯾﻦ ‪B‬ﻪ ‪Œ‬ﺎر ‪9‬ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ دوی اﯾﻦ دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻔﺴ‪L.‬ﻫﺎی دﯾ(' را اﻧﺤﺼﺎری ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -‬و ‪S‬ﺎ ‪B‬ﺎ ﻣﺠﺎزات ﻋﻠ(' ﻓﻌﺎﻻن ﻏ‪L.‬دوﻟ‪ 'A‬ﮐﻪ‬ ‫‪ -‬اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮا‪e‬ای ‪S‬ﺎ ‪B‬ﺎ ﻧﺎد‪S‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪( A‬‬ ‫ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫‪Æ‬‬ ‫ﺗﻔﺎﺳ‪L.‬ی ﻣﺘﻔﺎوت از دﯾﻦ اراﺋﻪ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻋﻤﺎل ‪9‬ﺷﻮد‪ .‬اﻗﺪاﻣﺎت دوﻟﺖﻫﺎی ﻣ‪،1°‬‬ ‫ﻋ‪—p‬ﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدی و ﺗﺮﮐ?ﻪ‪ 2‬در ﻃﻮل ﺳﻪ دﻫﻪی ﮔﺬﺷﺘﻪ ﮔﻮاە اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻓﻌﺎﻟ?ﺖ ﮐﺮدە و اﺳﻼم را در اﯾﻦ‬ ‫‪ -‬ﻣﻘﺘﻀ?ﺎت ‪r‬ﺎرادا‪´S‬ای ﺑﺮ اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ(' را‬ ‫ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب ‪B‬ﺎز ﺗﻔﺴ‪9 L.‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺄﺛ‪L.‬ات ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫(‬ ‫§‬ ‫ﻧ‪ö‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺳﺎدە اﻧ‘ﺎﺷﺖ؛ ﺗﺎ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن از ‪B‬ﺎزاﻧﺪ{‪ £‬در دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان "ﻧ[ع آرﻣﺎ‪"e‬‬ ‫ﺳ‪0‬ﺴﺘﻢ ﺣﮑﻮﻣ‪ 'A‬ﻣﺪرن ﻋﺎﺟﺰ ‪B‬ﻤﺎﻧﻨﺪ‪ -‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺗﺎ‪ú‬ﻨﻮن ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ -‬آﻧﺎن در ﺑﻨﺪ آﻧﭽﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺎ‪ΩS‬ﻞ ﺑ?ﻠ?ﮓ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ آن را "ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ روزﻣﺮە" ‪ 9‬ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪) 3‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ روزﻣﺮە ﮐﻪ در واﻗﻊ ﺗﻘﺪ{ﺲ و ﺗﻤﺠ?ﺪ روزﻣﺮەی دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ اﺳﺖ و‬ ‫‪ -‬ﭘﺮﭼﻢ ﻣ® ا‪B‬ﺪی ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺳ‪0‬ﺴﺘﻢ را ‪B‬ﻪ ﺷ‪g‬ﺮوﻧﺪان اﻟﻘﺎ ‪9‬ﮐﻨﺪ(‪ .‬آﻧﭽﻪ‬ ‫‪B‬ﺎ ﺑﺮاﻓﺮاﺷ ‪( A‬‬ ‫‪º‬‬ ‫اﻫﻤ?ﺖ دارد ﺟﺪا‪eÆ‬ﻧﺎ‪r‬ﺬﯾﺮی د‪S‬ﺪ‪ç‬ﺎەﻫﺎی اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در ﺧﺼﻮص اﺷ‪Ω‬ﺎل ﺳ?ﺎ‪ Ä‬از ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫اﻧﻮاع ا‪n‬ﺴﺎنﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖ اﺳﺖ و اﻧﮕ ‪L( .‬ە اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در اﻟ ‪L( A‬ام ‪B‬ﻪ ﺳ?ﺎﺳﺖ ﻣﺪرن‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪای اﺳﺖ ﺟﺎﻧ‪ .'f‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ د‪S‬ﮕﺮ اﺷ‪Ω‬ﺎل اﻧﺪ{ﺸﻪی ﻣﺪرن‪ ،‬در اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب‬ ‫≥‬ ‫و ﻣﺤﺪودەی دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ‪ jS‬اﺳﺖ و ‪S‬ﮏ اﺳﻼمﮔﺮا از ﮔﺴﺴﺖ ‪S‬ﺎ ﻋﺪم وا‪å‬ﺴﺘ‪ j‬ﻣ® و‬ ‫ﻗﺎﻧﻮ(‪B e‬ﺎ د‪S‬ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎی اﺳﻼ‪ 9‬ﺧﻮﺷﻨﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -‬رو\ﮑﺮدی ﻣﺪرن و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬اﺳﺖ؛ ‪Ô‬ﺲ ا‪ñ‬ﺮ اﯾﻦ ﺗﻮﺿ?ﺤﺎت‬ ‫ﻃﺒ?‪ í‬ﺑﻮدن ﭼﻨ ‪( .‬‬ ‫≥‬ ‫‪A‬‬ ‫ﺻﺤﯿﺢ ‪B‬ﺎﺷﺪ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﻧﻪ در ﺟ‪g‬ﺎن ﻣﺘﻔﺎو‪ e‬زﻧﺪ≤ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ و ﻧﻪ ﺷﯿﻮەی د‪S‬ﮕﺮی از‬ ‫‪t‬‬ ‫‪ ١‬داﺳﺘﺎن زﻧﺪ‪ s‬ﻧ‪õ‬ﺣﺎﻣﺪ اﺑﻮز‪h‬ﺪ و ﻧﻮال اﻟﺴﻌﺪاوی‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ uó‬از ﻧﺤﻮەی ﺑﺮﺧﻮرد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﮑﻮﻻر ‪8‬ﺎ‬ ‫ﺗﻔﺎﺳ‪ /F‬ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب از اﺳﻼم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪G‬‬ ‫‪ ٢‬ﺷﺎ‪W‬ﺪ ﺳ*ﺎﺳﺖ ﺣﺠﺎب در ﺗﺮﮐ*ﻪ ﺑ‪-‬ﺶ از ﻫﺮ ﭼ‪ /F‬د‪W‬ﮕﺮی ﭘﺮدە از ﻋﺪم ﺟﺎﻧ@ﺪاری دوﻟﺖ ﺳﮑﻮﻻر از دﯾﻦ‬ ‫ﺑﺮ‪e‬دارد‪ .‬در ﺧﻼل ﻣ@ﺎﺣﺚ ‪æuv‬ﺎ‪W‬ﺎن در ﻣﻮرد رو‪Z‬ی در ﺗﺮﮐ*ﻪ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻫﻤﻮارە اﺳﻼ‪ e‬ﺑﻮدن ﺣﺠﺎب را‬ ‫ز‪h‬ﺮ ﺳﻮال ‪e‬ﺑﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺎﻧ@ﺪاری ﺣﮑﻮﻣﺖ دﻓﺎع از ﺳﮑﻮﻻرﺳﻢ ﻧ‪-‬ﺴﺖ‪8 ،‬ﻠ‪ø‬ﻪ اﻋﻼن ﻏ‪/F‬اﺳﻼ‪ e‬ﺑﻮدن ﺣﺠﺎب‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ*ﻪ ﻫﻤﻮارە ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﺳﻼ‪ e‬ﻃﺮﻓﺪار ﺣﮑﻮﻣﺖ را ﺗﺮﻏ*ﺐ ‪e‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﻨ@ﻪی دﯾ‪>G‬‬ ‫ﺣﺠﺎب را ز‪h‬ﺮ ﺳﻮال ﺑ‪/v‬ﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Billig, 1996.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۳۱‬‬ ‫≥‬ ‫زﻧﺪ≤ را ﻣﺘﺼّﻮرﻧﺪ و ﻧﻪ ﺧﻮاﻫﺎن آن ﻫﺴ∏ﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺎرج از ﭼ‪g‬ﺎرﭼﻮب دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺪرن‬ ‫ﻗﺮار ‪B‬ﮕ‪L.‬ﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺷ‪g‬ﺮوﻧﺪ‪r ،‬ﺬﯾﺮش ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ® دﺷﻮاری ا‪S‬ﺠﺎد‬ ‫‪ -‬دﻟ?ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷ?ﻌ?ﺎن در اﯾﺮان‪ jS ،‬از اﻟﺰاﻣﺎت ﻗﺎﻧﻮ(‪ e‬ر\ﺎﺳﺖ‬ ‫ﻧ´ﮐﻨﺪ؛ ‪B‬ﻪ ﻫﻤ ‪( .‬‬ ‫(‬ ‫ﺟﻤ‪g‬ﻮری را ﺷ‪g‬ﺮوﻧﺪ ﺑﻮدن‪ ،‬ﻣﺘﻮﻟﺪ اﯾﺮان و ﺷ?ﻌﻪ اﯾﺮا‪ e‬اﻻﺻﻞ ﺑﻮدن‪ ،‬ﻗﺮار دادەاﻧﺪ‪ .1‬اﯾﻦ‬ ‫واﻗﻌ?ﺖ ﮔ[\ﺎی آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮدی اﺳﻼمﮔﺮا ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﺘﺎ‪S‬ﺎن ﻣﺴ? و ﯾ‪g‬ﻮدیاش ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ‬ ‫"ا‪n‬ﺴﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﺖ" ‪B‬ﺎﺷﺪ‪B .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪ ‪B‬ﺎﻟﯿ‪ö‬ﺎر »ﻣﺮزﻫﺎی ﺑ‪L.‬و ( ™‪ e‬دوﻟﺖ ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺑﺮای‬ ‫≥‬ ‫ﺷ‪g‬ﺮوﻧﺪان درو(‪ e‬ﺷﻮد«‪ 2‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻮد از ﻣﻘﺘﻀ?ﺎت زﻧﺪ≤ ﺑﺮ اﺳﺎس ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪ö‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن از ﻓﻌﺎﻟ?ﺖ در ﻣﺮزﻫﺎی دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ را(‪Ù‬‬ ‫ﻫﺴ∏ﻨﺪ‪ .‬در ‪Œ‬ﻞ‪B ،‬ﻪ ﺟﺰ ﺷﻌﺎرﻫﺎی ﭼﻨﺪی در ﻣﻮرد ﻧﻘﺶ اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮا‪ eÆ‬در ﺗﺤﻤ?ﻞ ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫ﺟﻐﺮاﻓ?ﺎ‪ eÆ‬ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﺎرﻫﺎی اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪ ‪B‬ﻪ ﻧﺪرت وﺟﻮد ﻣﺮزﻫﺎ ﻣ® را ﻣﺸ‪ ®Ω‬ﺑﺮای‬ ‫‪r‬ﺎﯾ‪Í‬ﻨﺪی دﯾ(' ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻋﻨﻮان ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬ﺳﺘﺎ{ﺶ ‪ ef‬ﺣﺪ و ﺣ‪ °‬ﻣﺮزﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ‬ ‫(‬ ‫ﻗﻮ‪ 9‬وﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬آﻧﺎن ‪Á‬ﻧﻔﺴﻪ ‪n‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی اﯾﻦ واﻗﻌ?ﺖ اﺳﺖ‪ .3‬ﺣﺎل ‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ‬ ‫‪8‬‬ ‫ﺗﺄ ‪?ú‬ﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭼﻪ ﺳ¶ﺖﮔﺮا ‪B‬ﺎﺷﻨﺪ ﭼﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪ ،‬اﻟﺰاﻣﺎ ‪r‬ﺬﯾﺮش ﻣﺮزﻫﺎی دوﻟﺖ‪-‬‬ ‫ﻣﻠﺖ ﺧﻮد را ﻏ‪L.‬دﯾ(' ﻧ´اﻧ‘ﺎرﻧﺪ و ﺧﻮد را ‪B‬ﺨ§‪ £‬از اﺟﺘﻤﺎ‪ œ‬از اﻫﻞ ا‪S‬ﻤﺎن ﮐﻪ ‪B‬ﻪ وﺳ?ﻠﻪی‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎی ﻗﻮ‪-9‬ﻣ® ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ از ﻫﻢ ﮔﺴ?ﺨﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﺼّﻮر ﻧ´ﮐﻨﻨﺪ‪B .4‬ﻪ ﺧﻮ‪9 ef‬داﻧ?ﻢ‬ ‫ﮐﻪ ‪å‬ﺴ?ﺎری دوﻟﺖ اﺳﻼ‪ 9‬ﻋﺮاق و ﺷﺎم )داﻋﺶ( را ﺑﺮﺧﻼف ادﻋﺎی ﻧ[‪u‬ﺴﻨﺪە‪ ،‬از اﺛﺮات‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻣﺼﻮن ‪9‬داﻧﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪å‬ﺴ?ﺎری از ﻋﻮاﻣﻞ ﺧﻼف اﯾﻦ را ﺛﺎ‪B‬ﺖ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ‪:‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪ .۱‬ﻫﺪف داﻋﺶ ذاﺗﺎ وا‪ £§¶ú‬از ﺳﻮی اﻋﺮاب ﺳ(' ﻋﺮاق و ﺳﻮر\ﻪ ‪B‬ﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎ‪ eA‬اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در ﺧﻼل دﻫﻪی ﮔﺬﺷﺘﻪ رخ دادە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ در ﺣﺎ› اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓ‪Ï‬ان ‪B‬ﻌ‪ 'Ú‬ﺳﺎﺑﻖ ﺳﺎﺧﺘﺎر‬ ‫ﻧﻈﺎ‪ 9‬داﻋﺶ را ‪r‬ﺎ‪S‬ﻪﮔﺬاری ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬داﻋﺶ ﺗﺎ اﯾﻦ اواﺧﺮ ‪n‬ﺸﺎن ‪9‬داد ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﻃﺮ‪s‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪n‬ﺴ‪Í‬ﺘﺎ ﻣﺤ® دارد؛ ‪ .۲‬ﭘ?ﺎِم ﻇﺎﻫﺮا ﺟ‪g‬ﺎنﺷﻤﻮل داﻋﺶ را ﺑ‪0‬ﺸ‪ LA‬از ‪S‬ﮏ اﻟﺰام ا‪S‬ﺪﺋﻮﻟﻮژ\ﮏ‪،‬‬ ‫‪B‬ﺎ‪S‬ﺪ وﺳ?ﻠﻪای ﺗ‪ö‬ﻠ?ﻐﺎ‪ eA‬ﺑﺮای ﺟﺬب اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن از «ا« دﻧ?ﺎ ﻗﻠﻤﺪاد ﮐﺮد‪B .‬ﺎ‪S‬ﺪ در ﻧﻈﺮ‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﻗ‪ö‬ﻞ از ﺳﺎل ‪B ۲۰۱۴‬ﻪ دﻟ?ﻞ ‪Ô‬ﺸ∏ﯿ‪ö‬ﺎ(‪ e‬ﻫﻮا‪ eÆ‬آﻣ‪Ω\p‬ﺎ از ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬داﻋﺶ از اﻧﺠﺎم‬ ‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻋﻤﻠ?ﺎت در ﺧﺎرج از ﻋﺮاق و ﺳﻮر\ﻪ اﺟﺘﻨﺎب ‪9‬ﮐﺮد‪ .‬دوﻟﺖ او¨ﺎﻣﺎ ﻧ ‪B L( .‬ﻪ دﻟ?ﻞ‬ ‫≥‬ ‫ﺗﺮس از اﺗ‪g‬ﺎم ﺟﺎﻧ‪ö‬ﺪاری از ﮔﺮوˆ در ﺟﻨ‪ j‬ﻓﺮﻗﻪای ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ،۲۰۱۴‬از ﺣﻤﻠﻪ ‪B‬ﻪ داﻋﺶ‬ ‫‪1 Article 115 of The Constitution of the Islamic Republic of Iran,‬‬ ‫‪http://www.roshd.ir/Portals/0/KarAfarini/PDFs/rules/ghanoone_asasy.pdf. Last‬‬ ‫‪visited: 10/01/2016.‬‬ ‫‪2 Etienne Balibar and Immanuel Maurice Wallerstein, Race, Nation, Class:‬‬ ‫‪Ambiguous Identities (London England; New York: Verso, 1991), 95.‬‬ ‫‪ £‬و ﺣﺰب ‪8‬ﻌﺚ ﻋﺮاق‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺮ‪u‬ای از ‪8‬ﺨﺶ ﻋﺮب‪ë‬ﺸ ‪G F‬‬ ‫‪ £‬اﯾﺮان ‪8‬ﺎ‬ ‫‪8 ٣‬ﻪ اﺳ¬ﺜﻨﺎی اﺧﻮان اﻟﻤﺴﻠﻤ ‪G F‬‬ ‫‪v‬‬ ‫‪ £‬اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ "ﻋ‪»Æ‬ﺴﺘﺎن‬‫‪ £‬ﻋﺮ‪ u‬اﺷﻐﺎ∆ ‪W‬ﺎد ﻧ«ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ادﺑ*ﺎت ﺳ*ﺎ‪ π‬اﺧﻮاناﻟﻤﺴﻠﻤ ‪G F‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ‪Z‬زﻣ ‪G F‬‬ ‫‪v‬‬ ‫اﺷﻐﺎ∆" )ﻋ‪»Æ‬ﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺘﻠﻪ( ﻧﺎﻣ*ﺪە ‪e‬ﺷﻮد‪ .‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪-‬ﺴﺖﻫﺎی ﻋﺮب از واژەی "اﻟﻤﺤﺘﻠﻪ" ﺑﺮای اﺷﺎرە ‪8‬ﻪ‬ ‫‪ £‬اﺳﺘﻔﺎدە ‪e‬ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﻠﺴﻄ ‪G F‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪ ٤‬ﺑﺮای ﻓ‪a‬ﻢ ‪8‬ﺤﺚ در ﻣﻮرد ﺗﻼ… ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ ‪-‬ﻣﺬﻫ‪ ،>v‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Philip W. Barker, Religious Nationalism in Modern Europe: If God Be for Us,‬‬ ‫‪Routledge Studies in Nationalism and Ethnicity (London; New York: Routledge,‬‬ ‫‪2009).‬‬ ‫‪ ۳۲‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫ﺧﻮدداری ﮐﺮد و ﮔﺮوەﻫﺎی ﺧﺎرج از داﻋﺶ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﮔﺮوە اﻟ‪g‬ﺎم ‪9‬ﮔ‪L.‬ﻧﺪ ﻧ ‪ L( .‬ﻓﺎﻗﺪ ﭘﯿﻮﻧﺪی‬ ‫ﻣﺤ‪Ω‬ﻢ ‪B‬ﺎ داﻋﺶ ﻫﺴ∏ﻨﺪ؛ ‪ .۳‬ز¨ﺎن ﻋﺮ‪ ef‬ز¨ﺎن رﺳ´ داﻋﺶ اﺳﺖ و ﻧﻘﺶ اﺻ® در‬ ‫≥‬ ‫ﺧﻮداﻧ‘ﺎرەی ﮔﺮوە دارد ﮐﻪ ﺧﻮد ﮔﻮاˆ اﺳﺖ ﺑﺮ و\ﮋ≤ ﻗﻮ‪ 9‬آﻧ‪g‬ﺎ؛ ‪ .۴‬ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻦﻫﺎ‬ ‫داﻋﺶ ﻫﯿﭻ ﭼ‪g‬ﺮەی ﻏ‪L.‬ﻋﺮ‪ ef‬را ﺷﺎ{ﺴﺘﻪی ا‪S‬ﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﺧﻠ?ﻔﻪ ﻧ´دا‪n‬ﺴﺖ‪.‬‬ ‫در ﭼﻨﺪ دﻫﻪی اﺧ‪ L.‬اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﮐﻨ‪LA‬ل ﺣﮑﻮﻣﺖ را در ﺑﺮ(‪ s‬ﮐﺸﻮرﻫﺎ در دﺳﺖ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ §«ا‪S‬ﻂ در ﺑﺮ(‪ s‬ﻣﻮارد اﻣ‪Ω‬ﺎن ‪B‬ﺪ‪ ®S‬را ﺑﺮای دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻓﺮاﻫﻢ آوردە‬ ‫‪º‬‬ ‫اﺳﺖ‪B .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﻧﻪﺗﻨ‪g‬ﺎ اﺷ‪Ω‬ﺎل آﻟ‪LA‬ﻧﺎﺗﯿﻮ ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬را اراﺋﻪ ﻧﮑﺮدەاﻧﺪ‪B ،‬ﻠ‪õ‬ﻪ‬ ‫‪B‬ﻪ روﺷ(' ‪n‬ﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻮەی ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬آﻧ‪g‬ﺎ‪ ،‬ﻫ?ﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻔﺎو‪ eA‬ﺑ¶?ﺎدﯾﻦ ‪B‬ﺎ د‪S‬ﮕﺮ‬ ‫ﺣﺎ¡ﻤ?ﺖﻫﺎی ﻣﺪرن ﻧﺪارد‪B .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﺣﺎ› ﮐﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در ﻣﺴﻨﺪ ﻗﺪرت ﺳ‪í‬‬ ‫‪ -‬داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬در ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪن ﺑﺮ ﻣﺤﺪود‪S‬ﺖﻫﺎ‪ eÆ‬ﻗﻮ‪ 9‬ﻏﺎﻟﺐ در‬ ‫در ﻣﺬﻫ‪'f‬ﺗﺮ ﮐﺮدن ﻗﻮاﻧ ‪( .‬‬ ‫ً‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣ‪¨p‬ﻮﻃﻪ ‪Œ‬ﺎﻣﻼ ﻧﺎ¡ﺎم ﺑﻮدەاﻧﺪ‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان و ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﻼمﮔﺮای ﺗﺮﮐ?ﻪ ﻧﻪ‬ ‫ﺗﻨ‪g‬ﺎ ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان دوﻟﺖﻫﺎی اﯾﺮا(‪ e‬و ﺗﺮک ﻋﻤﻞ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪B ،‬ﻠ‪õ‬ﻪ ‪n‬ﺴ‪Õ‬ﺖ ‪B‬ﻪ ‪B‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ eÆ‬ﺳ?ﺎ‪،Ä‬‬ ‫≥‬ ‫ﻓﺮﻫﻨ‪ j‬و ز¨ﺎ(‪" e‬د‪S‬ﮕﺮ™ی" ﻗﻮ‪ 9‬ﻫ?ﭽﮕﻮﻧﻪ ‹ﺴﺎﻫ® ‪n‬ﺸﺎن ﻧ´دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن در ﻣﺴﻨﺪ ﻗﺪرت ‪B‬ﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪'A‬‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ‪Œ‬ﺎراﻧﻪای را ‪B‬ﺎزﺗﻮﻟ?ﺪ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪B .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﻋ®رﻏﻢ ﺷﻌﺎرﻫﺎی دﯾ(' ﺟ‪g‬ﺎنﺷﻤﻮل‬ ‫ً‬ ‫و ﺿﺪﻏﺮ‪ ef‬اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن‪ ،‬ﻣﻮاﺿﻊ ﺳ?ﺎ‪ Ä‬آﻧ‪g‬ﺎ ‪Œ‬ﺎﻣﻼ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ‬ ‫دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠ‪ 'A‬ﺳ?ﺎﺳﺖ ﺧﺎر ‪ sf‬دوﻟﺖﻫﺎی اﺳﻼمﮔﺮا ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣ® ﻧﺎﻣ?ﺪە‬ ‫‪9 -‬ﮔﺮدد‪B .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان و ﮔﺮوەﻫﺎی اﺳﻼمﮔﺮای ﻋﺮب‬ ‫‪9‬ﺷﻮد ﺗﻌﯿ ‪( .‬‬ ‫ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﺘﻔﺎو‪n e‬ﺴ‪Õ‬ﺖ ‪B‬ﻪ ﻓﺠﺎﯾﻊ ‪B‬ﻪ وﻗ[ع ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑ‪0‬ﺶ از آﻧﮑﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫‪A‬‬ ‫ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی اﺳﻼ‪ 9‬آﻧ‪g‬ﺎ ‪B‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪای ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺘﻞ ﻋﺎم‬ ‫‪ -‬و ﺷ‪g‬ﺮوﻧﺪان ‪ef‬دﻓﺎع ﺣﻤﺎ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨ‪g‬ﺎ روا‪B‬ﻂ دوﺳﺘﺎﻧﻪی اﯾﺮان و‬ ‫اﻋﻀﺎی اﺧﻮاناﻟﻤﺴﻠﻤ ‪( .‬‬ ‫§‬ ‫ﺳﻮر\ﻪ را ﺗﻐﯿ‪ L.‬ﻧﺪاد‪B ،‬ﻠ‪õ‬ﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻘ[\ﺖ آن ﺷﺪ‪ .‬ﺟﻨﮓﻫﺎی ‪n‬ﺴﻞﮐ‪ £‬در ‪B‬ﺎﻟ˜ﺎن و‬ ‫ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ آﺷ‪Ω‬ﺎر روﺳ?ﻪ از رژ\ﻢ اﺳﻠ[¨ﻮدان ﻣ?ﻠﻮﺳ[\ـ ـﭻ در دﻫﻪ ‪ ۱۹۹۰‬ﻣﻮﺟﺐ اﻋ‪LA‬اض‬ ‫اﯾﺮان ‪B‬ﻪ ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺧﺎر ‪ sf‬روﺳ?ﻪ ‪n‬ﺸﺪ و ﺣ‪« 'A‬ﮐﻮب ﺧﺸﻮﻧﺖآﻣ ‪ L( .‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪ -‬در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻫﯿﭻ ﭘﻮﺷﺶ رﺳﺎﻧﻪای در اﯾﺮان ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬آﻧ‘ﺎە ﮐﻪ ﻧ[¨ﺖ ‪B‬ﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﭼ‪( .‬‬ ‫ﺧﺎرج از ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ® ‪9‬رﺳﺪ اﯾﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ‪S‬ﺎ ‪ef‬ﺗﻔﺎوت ‪9‬ﻣﺎﻧﻨﺪ و ‪S‬ﺎ ‪B‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس (‪5‬ورتﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮل ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣ® ﺧﻮد وا‪¶ú‬ﺶ ‪n‬ﺸﺎن ‪9‬دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ اﺻ® اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓ‪g‬ﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از اﺳﻼم ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ‬ ‫ﻣﺪرن و ﺗﻤﺎ‪S‬ﻞ ‪B‬ﻪ ادارە ﮐﺮدن دوﻟﺖ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﺎر‪ ،‬ﻫﺪف ﻣﺘ‪g‬ﻢ ﮐﺮدن اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن‬ ‫‪B‬ﻪ ﻋﺪم ﺻﺪاﻗﺖ ﻧ‪0‬ﺴﺖ‪B ،‬ﻠ‪õ‬ﻪ ﻧ[‪u‬ﺴﻨﺪە ﺗﻼش ‪9‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ‪n‬ﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ آﻧ‪g‬ﺎ ﻧ ‪ L( .‬دوﻟﺖ‪-‬‬ ‫ﻣﻠﺖ را ‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان "ﻧ[ع ا‪S‬ﺪەال" ﺣ‪Ω‬ﻤﺮا(‪ e‬ﻧ‪g‬ﺎدﯾﻨﻪ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻓﻘﻂ در اﯾﻦ ‪å‬ﺴ‪ LA‬اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻨﺎ ﻣﻌﻨﺎ ‪S9‬ﺎ‪B‬ﺪ ﮐﻪ »ا‪ñ‬ﺮ ﻣﯿ‪g‬ﻦﭘﺮﺳ‪B 'A‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻘ[\ﺖ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ‪ eÆ‬اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﻓﺮاد ‪S‬ﮏ ﮐﺸﻮر را ﻣﺘﺤﺪ ‪9‬ﮐﻨﺪ و ‪B‬ﻪ آﻧ‪g‬ﺎ روش اﺳﺘﻔﺎدە از اﯾﻦ اﺗﺤﺎد در ﺟ‪g‬ﺖ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊﺷﺎن را ‪n‬ﺸﺎن ‪9‬دﻫﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻧ ‪B L( .‬ﺎ آﻧ‪g‬ﺎ ﻣﻮاﻓﻘ?ﻢ ﭼﺮا ﮐﻪ اﺳﻼم آن را واﺟﺐ دﯾ('‬ ‫‪9‬داﻧﺪ«‪.1‬‬ ‫‪1 Hassan al-Banna, "Our Message".‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۳۳‬‬ ‫اﻃﻼق ﻣﻔ‪g‬ﻮم ﻣﯿ‪g‬ﻦﭘﺮﺳ‪B 'A‬ﻪ ﻋﻨﻮان وﻇ?ﻔﻪای اﺳﻼ‪n 9‬ﺸﺎندﻫﻨﺪە ﺗﻠﻔﯿﻖ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ و اﺳﻼمﮔﺮا‪ eÆ‬در ‪B‬ﺎزﺳﺎزی اﻧﺪ{ﺸﻪی اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن اﺳﺖ‪ .‬ﻣ‪g‬ﻢﺗﺮ از آن ﺷﺎ‪S‬ﺪ‬ ‫اﻗﺘ‪ö‬ﺎس ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪی روشﻫﺎی ﻣﺪرن ﺗﻮﺻ?ﻒ ﻣﻠﺖ ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮادی ﭼﻮن ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻨﺎ‬ ‫‪B‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ز\ﺮا اﺷﺎرە ‪B‬ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ دارد ﮐﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﻣﻔ‪g‬ﻮم ﻫ[\ﺖ ﻣ® را ‪r‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻣ ‪L( .‬ان‬ ‫ﺗﺄﺛ‪L.‬ی ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﺑﺮ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎ(‪ e‬ﻫﻤﭽﻮن ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻨﺎ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ را ﻫﻨ‘ﺎ‪9‬‬ ‫‪9‬ﺗﻮان درک ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻈﺮات وی را ‪B‬ﺎ اﻗ‪ö‬ﺎل ﻣﻘﺎ{ﺴﻪ ‪9‬ﮐﻨ?ﻢ ﮐﻪ "د‪S‬ﮕﺮان" در ﻧﺰد وی‬ ‫ﻏ‪L.‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .1‬اﻗ‪ö‬ﺎل اﻇ‪g‬ﺎر ‪9‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺣﺲ ﻣﯿ‪g‬ﻦﭘﺮﺳ‪'A‬ای ﮐﻪ اﻧﺪ{ﺸﻪی‬ ‫‪S -‬ﮏ §‪Ä‬ء ﻣﺎدی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻀﺎد ‪B‬ﺎ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪ 'A‬ﺑﺮ‪9‬اﻧﮕ ‪L( .‬د‪B ،‬ﻪ ﻧﻮ‪ œ‬ﺧﺪاﭘﻨﺪاﺷ ‪( A‬‬ ‫‪º‬‬ ‫ﺟﻮﻫﺮەی اﺳﻼم‪B ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﻋ‪LA‬اض ‪B‬ﻪ ﺗﻤﺎ‪ 9‬اﺷ‪Ω‬ﺎل ﻇ‪\p‬ﻒ و ﺧﺸﻦ ‪B‬ﺖﭘﺮﺳ‪ 'A‬ﻧﻤﺎ‪S‬ﺎن‬ ‫‪9‬ﺷﻮد«‪.2‬‬ ‫ﻧ‪#N‬ﺠﻪﮔ‪PQ‬ی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﺷﯿﻮەی و¯ﮋەای از ﺗﺼّﻮر ﻣﻠﺖ ‪S‬ﺎ ارﺟﺎع ‪B‬ﻪ آن اﺳﺖ‪B .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺑ?ﻠ?ﮓ‬ ‫‪ -‬ﻫ[\ﺖ ﻣ® ﻣﺒﺘ(' اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ارﺟﺎ™ع و\ﮋە ‪B‬ﻪ ﻣﻠﺖﺑﻮدن«‪ 3‬و اﯾﻦ اﻣﺮ ﺧﻮد‬ ‫»داﺷ ‪( A‬‬ ‫‪r‬ﺪ‪S‬ﺪەای ﻣﺪرن اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ‪B‬ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ دﯾ(' ﻣﺪرن ‪B‬ﻪ درک از ﻣﻠﺖ‬ ‫‪B‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪r‬ﺪ‪S‬ﺪەای ‪B‬ﺪﯾ∞ ﺗﻤﺎ‪S‬ﻞ دارد و از آﻧﺠﺎ‪ eÆ‬ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ دﯾ(' در ﻣﺤﺪودەی ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﻓﻌﺎﻟ?ﺖ ‪9‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮔﺮا{ﺶ ‪B‬ﻪ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺧﻮدآ ˘ﺎە دﯾ ( ™' ﺧﻮد ‪B‬ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ دارد‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪B‬ﻪ دﻟ?ﻞ اﯾﻨﮑﻪ ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ دارای ‪å‬ﺴ‪LA‬ی ﺑﺮای ‪B‬ﺎزاﻧﺪ{§‪ £‬دﯾﻦ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫≥‬ ‫اﯾﻦ ‪r‬ﺎرادا‪S‬ﻢ ﺑﺮ ‪B‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ L.‬دﯾﻦ ﺗﺄﺛ‪9 L.‬ﮔﺬارد‪ .‬ﭘ‪0‬ﺶزﻣﯿﻨﻪی ﻗﻮ‪ 9‬و ﻓﺮﻫﻨ‪˙j‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴ‪'A‬‬ ‫‪ ،‬ﻓ‪g‬ﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺪرن از اﺳﻼم را ﺷ‪Ω‬ﻞ ‪9‬دﻫﺪ‪ .‬از ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺗﻔﺴ‪ L.‬دﯾ(' در ﺟﻮاﻣﻊ‬ ‫اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪B‬ﺎ "ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ® اﻧ‘ﺎﺷﺘﻪ" آﻧ‪g‬ﺎ ﻣﻄﺎ‪B‬ﻘﺖ دارد‪ .‬ﻫﺮ دو ﮔﺮوە ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﺳﻨ‪ 'A‬و اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن‪ ،‬ﻣﺮزﻫﺎی دﯾ(' و ﺗﺎر\( ﺧﻮد را ‪B‬ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ‪B‬ﺎز ﺗﺮﺳ?ﻢ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ‪B‬ﺎ‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎ و ﺗﺎر\ـ ـﺦ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖﻫﺎ ﻣﻄﺎ‪B‬ﻘﺖ داﺷﺘﻪ ‪B‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫دلﻣﺸﻐﻮ› وﺳﻮاسﮔﻮﻧﻪی اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ‪B‬ﻪ ﻗﺪرت دوﻟ‪n 'A‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی‬ ‫درو(‪e‬ﺳﺎزی ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ® ﺗﻮﺳﻂ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن و در ‪Œ‬ﻞ ﺗﺄﺛ‪ L.‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪0‬ﺴﻢ ﺑﺮ اﻧﺪ{ﺸﻪی‬ ‫ﺳ?ﺎ‪ Ä‬اﺳﻼ‪ 9‬اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨ‘ﺎ‪ 9‬ﮐﻪ اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ‪B‬ﻪ ﻗﺪرت ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﺑ‪0‬ﺸ‪LA‬‬ ‫آرﻣﺎنﻫﺎی ﺟ‪g‬ﺎنﺷﻤﻮل و ﭘﺮﺷﮑﻮە ﺧﻮد را ‪B‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ?ﻞ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻌﻤﻮل و ﻣﺘﻌﺎرف دوﻟﺖ‬ ‫‪ -‬و ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی‬ ‫ا‪S‬ﺠﺎب ‪9‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻨﺎر ‪B‬ﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ﺑ‪0‬ﺸ‪ LA‬در ﻣﻮرد ﻗﻮاﻧ ‪( .‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ دوﻟﺖ ‪B‬ﺤﺚ ‪9‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺪرن‪ .‬ﺑﺮای اﺳﻼمﮔﺮا‪S‬ﺎن ذات دوﻟﺖ ﻣﺪرن‬ ‫‪B‬ﻪ دﻟ?ﻞ ‪B‬ﺪﯾ∞ ﻓﺮض ﮐﺮدن آن ﻫﻨﻮز وا¡ﺎوی ‪n‬ﺸﺪە اﺳﺖ‪B .‬ﻪ ﻧﻈﺮ اﺳﻼم ﮔﺮا‪S‬ﺎن‪ ،‬دوﻟﺖ‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮای آ≤ﺎ≥ ﺑ‪-‬ﺸ‪ /0‬در ﻣﻮرد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪-‬ﺴﻢ اﺳﻼ‪ e‬در اوا‪W‬ﻞ ﻗﺮن ﺑ‪-‬ﺴﺘﻢ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻧ‪3‬ﺎە ﮐﻨ*ﺪ ‪8‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Faisal Devji, Muslim Zion: Pakistan as a Political Idea, (Cambridge: Harvard‬‬ ‫‪University Press, 2013).‬‬ ‫‪2 Muhammad Iqbal, Stray Reflections (Iqbal Academy, 1910), 35.‬‬ ‫‪3 Billig, Banal Nationalism, 8.‬‬ ‫‪ ۳۴‬ﻓﺼﻞ اول‬ ‫در ﺷ‪Ω‬ﻞ ﻣﺪرن آن‪ ،‬اﺻ®ﺗ‪\p‬ﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺮای ﺗﻐﯿ‪ L.‬و ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و‬ ‫‪º‬‬ ‫ﺳ?ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ‪Œ‬ﺎراﻧﻪ آﻧ‪g‬ﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣ?ﺎ‪ñ‬ﺮی اﺳﻼ‪ 9‬ﻣﺪرن ﻋ®رﻏﻢ اﺷ‪Ω‬ﺎل‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ آن‪ ،‬ﻃﺮدﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪ و ﻣﺤ® اﺳﺖ و در ﻣﺤﺪودە دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺪرن ‪B‬ﺎ‪ ÁA‬ﻣﺎﻧﺪە‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪:‬‬ ‫ﺧﻮد ﻣ‪1 "1‬‬ ‫"‬ ‫ِ‬ ‫ﮐﺮد‪%‬ﺎ و "ﺑﺮﺳﺎﺧِﺖ‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺼـ ـ ـ ـ ـ ـﻞ ‪+‬ـﻪ ﻣﻄـﺎﻟﻌـﻪی ﺑﺮ‪ 56‬از ﻣﺘﻮن ﺑﺮر;<ﺸـ ـ ـ ـ ـ ـﺪەی روﺷ ـ ـ ـ ـ ـﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد در‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪی ﻋﺜﻤﺎ ‪ JK 6‬ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ‪ ٢‬در ﺳ ـ ـ ـ ـ ـﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ ‪Y‬ﺷ ـ ـ ـ ـ ـﻮد‪ .‬ﻧﻮﺷ ـ ـ ـ ـ ـﺘﻪﻫﺎی‬ ‫\‬ ‫روﺷ ـ ـﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬در_ﭽﻪای ارزﺷ ـ ـﻤﻨﺪ در ‪+‬ﺎب ﺧﻮدآ ‪c‬ﺎ‪ d‬ﻧﺎﺳ ـ ـﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ ـ ـ‪-hi‬‬ ‫\‬ ‫اﺗ‪ lPk‬ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﺴﻠﻤﺎن ‪+‬ﻪ روی ﻣﺎ ‪Y‬ﮔﺸﺎ‪o‬ﺪ ﮐﻪ از ﺧﻼل آن ‪Y‬ﺗﻮان ﺗﺼ‪_q‬ﺮی ‪Jr‬ﻧﻈ‪ tu‬از‬ ‫\‬ ‫ﺑ‪P‬ﻢﻫـﺎ و اﻣ‪P‬ـﺪﻫـﺎی آﻧـﺎن را در_ـﺎﻓـﺖ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺷ ـ ـ ـ ـ ـﺘـﻪﻫـﺎ ﺑﺮ ﺗﻼش روﺷ ـ ـ ـ ـ ـﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﺑﺮای‬ ‫دﻓﺎع ﺟﺎﻧﺎﻧﻪ از ﻫﺴ ـ ـ‪ hi‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﻠﺖﺷ ـ ـﺎن ﺗﺄ {‪P‬ﺪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ و ‪Y‬ﺗﻮان از آﻧ|ﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎ‪}+‬‬ ‫ﻣﻨﺤ‪Ä‬ﻪﻓﺮد در درک ﺗﺤﻮﻻت ﺳ‪P‬ﺎ; دوران ﻗ‪P‬ﺎم ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪P‬ﺪ‪ á‬ﺑ|ﺮە ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫\‬ ‫ﻻزم ‪+‬ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ ﻫ‪_q‬ﺖ اﯾﻦ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد را آﺷ‪â‬ﺎر‬ ‫‪ è‬در ‪o‬ﮏ‬ ‫ﻧ‪ä‬ﺳﺎزد‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ واﻗﻌ‪P‬ﺖ ﮐﻪ ‪+‬ﺪون ﺷﮏ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ﻣﻘﺎﻻت ‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ ﻧﻮﺷ ‪6 i‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻧﺎ‪_ëê‬ﺮ ‪+‬ﻪ ﻣ ‪t6 u‬ا‪ J6‬از ﺧﻮدﺳﺎ<ﺴﻮری ‪Y‬ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﻫﻤ‪P‬ﺖ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت‬ ‫‪Y‬اﻓﺰا‪o‬ﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﮔﻮاە اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف اﻧﺘﻈﺎر‪ ،٣‬اﺳﻼم ﻋﺎﻣ‪+ ì‬ﺎزدارﻧﺪە‬ ‫در ﺧﻮدآ ‪c‬ﺎ‪ d‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪-hi‬اﺗ‪ lPk‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ؛ ز_ﺮا د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ‪-‬اﺗ‪lPk‬ﺑﻮدِن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را در دوران ﭘ‪f‬ﺶ از ﺟﻨﮓ ﺟ|ﺎ‪ J6‬اول اﻧ‪â‬ﺎر ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫‪+‬ﺎ اﺳﻨﺎد آرﺷﯿﻮ دوﻟ‪ ،hi‬ﻣﺠﻼت و روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و د‪o‬ﮕﺮ ﻣﺘﻮن ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻄﺎ‪+‬ﻘﺖ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ‪ .٤‬ﺷﺎ‪o‬ﺪ ذﮐﺮ ﻧﮑﺘﻪای از ﻓﺮدر_ﮏ ﻣ‪P‬ﻠﯿﻨﮕﻦ ﺟﺎﻟﺐ ‪+‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ در اواﺧﺮ دﻫﻪی ‪۱۸۶۰‬‬ ‫‪ ١‬ﻋﻨﻮان اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از‪:‬‬ ‫‪Christopher Houston, Kurdistan: Crafting of National Selves (Bloomington, IN:‬‬ ‫‪Indiana University Press, 2008).‬‬ ‫‪ ٢‬روزﻧﺎﻣﻪی ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۸۷۸-۱۹۲۱‬در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﭼﺎپ ‪O‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪3 Cf. Taner Akçam, From Empire to Republic: Turkish Nationalism and the‬‬ ‫‪Armenian Genocide; Niyazi Berkes, The Development of Secularism in Turkey‬‬ ‫‪(Montreal: McGill University Press, 1964); Hasan Kayalı, Arabs and Young Turks:‬‬ ‫‪Ottomanism, Arabism, and Islamism in the Ottoman Empire, 1908-1918; and‬‬ ‫‪Bernard Lewis, The Emergence of Modern Turkey 2ed. (London: Oxford University‬‬ ‫‪Press, 1968).‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪T ٤‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۱‬ﻋ‪X‬ﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ‪T‬ﺪرﺧﺎن ﭼﻨ \ ]‬ ‫[ ‪O‬ﻧ^_ﺴﺪ‪» :‬ای ﮐﺮدﻫﺎ‪ d‬ﺧﻮد ‪O‬داﻧ@ﺪ ﻫﻤﻪی‬ ‫‪c‬‬ ‫ﻣﻠﺖﻫﺎ در ﺗﻼﺷﻨﺪ ﺗﺎ رﻓﺎە ﺧﻮدﺷﺎن را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ‪j‬ﺴ@ﺎر ‪kl‬مآور اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻤ‪o‬ﺸﻪ در ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫ﺑ@‪q‬ﺎﻧ‪q‬ﺎن ﺑﻮدەاﻧﺪ‪ d‬ﺳﺎﻟ@ﺎن ‪j‬ﺴ@ﺎر ‪T‬ﻪ ﺗﺮکﻫﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮدەا‪s‬ﺪ‪ ،‬ﺣﺎﺻﻠﺶ ﭼﻪ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻨ‪q‬ﺎ‪O‬ﮐﻪ در ازای‬ ‫ﺳﺘﻢ ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪x‬ﺸﺎن ‪s‬ﺎ ﻣﻨﺼ‪ yz‬ﻧﻈﺎ‪ O‬ﮐﺴﺐ ‪O‬ﮐﻨ@ﺪ‪ ،‬ﺗﻤﺎم رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻧﺎروای آﻧ}ﺎ را ﻓﺮاﻣﻮش ‪O‬ﮐﻨ@ﺪ ‪ ...‬ﮔﻮ‪Ä‬‬ ‫[ ﻣﺎ وﺟﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای ﺧﺪﻣﺖ ‪T‬ﻪ ﺑ@‪q‬ﺎﻧ‪q‬ﺎن آﻓ‪ÉÇ‬ﺪە ﺷﺪەا‪s‬ﻢ‪ ۵۰۰ .‬ﺳﺎل ﭘ‪o‬ﺶ ﺣ‪s yÜ‬ﮏ ﺗﺮک در ‪k‬زﻣ \ ]‬ ‫ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺗﺮ‪à‬ﺎن از ﺗﻮران ‪T‬ﻪ وﻃﻦ ﻣﺎ آﻣﺪەاﻧﺪ و در ‪k‬زﻣﯿﻨﻤﺎن ﺑﺮ ﻣﺎ ﺣ‪ã‬ﻤﺮا] ‪O‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺮکﻫﺎ و‬ ‫‪c‬‬ ‫ﺳﻠﻄﺎن ﻫﺮ ﻋﻨﻮان و ﻟﻘ‪ yz‬ﮐﻪ ﻣﺎ‪s‬ﻠﻨﺪ را ‪T‬ﻪ ‪à‬ﺎر ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮای ﺧﺪﻣﺖ ‪T‬ﻪ آﻧ}ﺎ آﻓ‪ÉÇ‬ﺪە ‪x‬ﺸﺪەاﻧﺪ‪ .‬زﻣﺎن آن‬ ‫‪c‬‬ ‫ﻓﺮارﺳ@ﺪە ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮد و رﺳﺘ‪q‬ﺎری ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻤﺎن ﺗﻼش ﮐﻨ@ﻢ‪ .‬ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ ﮐﻪ ‪T‬ﻪ ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺳﺨﺎوت ﺷ}ﺮەاﻧﺪ‪،‬‬ ‫‪kl‬مآور اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣ‪ yÜ‬ﺳﺘﻤﮕﺮ را ﺧﺪﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺻ‪X‬ﺎ‪ ë‬ﭘ‪o‬ﺶ ﺧﻮد دارای ﺣﮑﻮﻣ‪ yÜ‬ﺑﻮد‪s‬ﻢ‪ ،‬آزاد‬ ‫اداﻣﻪ &ﺎﻧ)*ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪0‬ﻌﺪ‬ ‫‪ ۳۶‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫ﺗ_ـ ـﺢ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪+» :‬ﺪون اﻏﺮاق‪ ،‬ﺗﻤﺎ‪o‬ﻞ ‪+‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ و ﻋﺸﻖ ‪+‬ﻪ اﺳﺘﻘﻼل ‪+‬ﻪ اﻧﺪازەی‬ ‫\‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ در ﻋﻤﻖ ﺟﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ر‪ç‬ﺸﻪ دارد«‪ .١‬وی ﺗﺄ {‪P‬ﺪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫\‬ ‫ﺗﺠ¶‪PÄ‬ﺎت ﺷﺨ® ﮐﻪ از روا‪+‬ﻂ ﺧﻮد ‪+‬ﺎ ™ﺴ‪P‬ﺎری از رﻫ‪tr‬ان ﺟﻨ´ﺶﻫﺎی ﻣ‪ ì‬ﮐﺮد داﺷﺘﻪ ‪+‬ﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻧ¨‪P‬ﺠﻪ رﺳ‪P‬ﺪە اﺳﺖ«‪.٢‬‬ ‫‪ è‬ﻫ‪_q‬ﺖ و اﻋﺘﻘﺎدات اﺳﻼ‪ ،Y‬ﺧﻮد‬ ‫ﺗﺮکﻫﺎ و ﻏ‪tu‬ﺗﺮکﻫﺎ ‪Y‬ﺗﻮا<ﺴ¨ﻨﺪ ‪+‬ﺪون ﻧﺎد‪o‬ﺪەﮔﺮﻓ ‪6 i‬‬ ‫را ‪+‬ﺎ ﻫ‪_q‬ﺖﻫﺎی ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺗﺼّﻮر ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ رژ_ﻢ ﻋ‪Ø‬ﺪاﻟﺤﻤ‪P‬ﺪ ‪+‬ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻓﺰاﯾﻨﺪە در راﺳﺘﺎی‬ ‫‪µ‬‬ ‫∞ﮐﻮب ﻫ‪_q‬ﺖ ]ﻣ‪ [ì‬ﻏ‪tu‬ﺗﺮکﻫﺎ ﺗﻼش ‪Y‬ﮐﺮد؛ ﭼﺮا{ﻪ آنﻫﺎ را ﺗ|ﺪ‪o‬ﺪی ﻋﻠ‪P‬ﻪ ‪o‬ﮑ‪¥‬ﺎرﭼ‪l‬‬ ‫\‬ ‫دوﻟﺖ ‪Y‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ .‬ﺧ ‪t6 u‬ش ﮐﺮدﻫﺎ در ﺳﺎل ‪ ،۱۸۸۰‬وﺟﻮد ﺧﻮدآ ‪c‬ﺎ‪ d‬اﺳﻼ‪ Y‬را در راﺳﺘﺎی‬ ‫\‬ ‫آرﻣﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ‪-‬اﺗ‪ lPk‬ﮐﺮدﻫﺎ آﺷ‪â‬ﺎر ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .٣‬ﻓﺼﻞ ﻣﺸ‪ti‬ک اﺳﻼم و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ‬ ‫در اﺳﻨﺎدی ﮐﻪ از روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻏ‪tu‬روﺣﺎ‪ J6‬و ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪P‬ﺪ‪ á‬ﻧ|ﺮی رﻫ‪ tr‬ﺧ ‪t6 u‬ش‪،‬‬ ‫‪+‬ﻪدﺳﺖآﻣﺪە‪ ،‬آﺷ‪â‬ﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اوج ﮔﺮﻓ ) *‬ ‫( ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪1‬ﺴﻢ رﻗ‪6‬ﺐ‬ ‫‪ è‬اﯾﻦ‬ ‫ﻧ‪Ø‬ﺎ‪o‬ﺪ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮد ﮐﻪ ﻋﻼﻗﻪی ﻣﺠﺪد دوﻟﺖ ﻋ‪Ø‬ﺪاﻟﺤﻤ‪P‬ﺪ ‪+‬ﻪ ﻧ|ﺎد ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺒ ّ‪6 u‬‬ ‫واﻗﻌ‪P‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ رژ_ﻢ ﺳ} داﺷﺖ ﮔﺮا∂ﺶﻫﺎی ﻓﺰاﯾﻨﺪەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﻏ‪tu‬ﺗﺮک‪∑ ،‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﻣ‪P‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و روسﻫﺎ در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ،۷۸-۱۸۷۷‬را ﺗﻌﺪ‪o‬ﻞ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪è‬‬‫آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ∫ﻤﺎل ∫ﺎر‪ª‬ﺎت ﺧﺎﻃﺮ<ﺸﺎن ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺟﻨﮓ و ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫»ﻧﻘﻄﻪی ﻋﻄ‪ Ω6‬ﺗﺎر_‪ ،æ6‬ﻓﺮﻫﻨ‪ l‬و روانﺷﻨﺎﺧ‪ hi‬را در ﺗﺎر_ـ ـﺦ اﻣ‪tø‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬رﻗﻢ زد«‪.‬‬ ‫‪+ è‬ﺎر دوﻟﺘﻤﺮدان ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم در_ﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮو‪ª‬ﺎ¿; ∫ﺎﻣﻞ دوﻟﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﺮای ﻧﺨﺴﺘ ‪6 u‬‬ ‫ﺑﻮد‪s‬ﻢ‪kl .‬مآور اﺳﺖ ﮐﻪ دوران ﺧﻮ‪ íl‬از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ و ﺣﺎل در ﭼﻨﮓ ﺷﺎرﻻﺗﺎنﻫﺎ ﮔﺮﻓﺘﺎر آﻣﺪەا‪s‬ﻢ‪ .‬ﺗﻔﺮﻗﻪ‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ اﺻ‪ ñ‬اﯾﻦ ﻣﺼ‪Xó‬ﺖ اﺳﺖ؛ ﭼﺮا‪ô‬ﻪ ﻣﺎ دﺷﻤﻦ ‪s‬ﮑﺪ‪s‬ﮕ‪ÉÇ‬ﻢ و ﺗﺮ‪à‬ﺎن از اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌ@ﺖ ﻧ}ﺎ‪s‬ﺖ اﺳﺘﻔﺎدە را ‪O‬ﺑﺮﻧﺪ‬ ‫‪ ...‬ﭼﺮا ﺗﺮکﻫﺎ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ؟ ‪ ...‬ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ آﻣﺎدە اﺗﺤﺎد ‪T‬ﺎ ﺷﻤﺎﯾﻨﺪ ‪T ...‬ﺎ ﻫﻢ آﯾﻨﺪەی ﺧﻮ‪ z‬را ‪O‬ﺳﺎز‪É‬ﺪ‬ ‫و ﺧﻮد را از ﯾ^غ ﺳﺘﻢ ﺗﺮکﻫﺎ آزاد ‪O‬ﮐﻨ@ﺪ‪T .‬ﻪ اﻣ@ﺪ ﺧﺪا در ﻓﺮﺻ‪ yÜ‬ﻣﻐﺘﻨﻢ از ﺧﺎ‪ ü‬اﯾﺮان ﺧﻮد را ‪T‬ﻪ ﻣﺮز‬ ‫‪°‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪c‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪O‬رﺳﺎﻧﻢ و ﮐﺮدﻫﺎ را از ﺑﺮد† رو‪O‬ﻫﺎ )ﺗﺮکﻫﺎ( آزاد ‪O‬ﮐﻨﻢ و ‪T‬ﻪ ﺗﻤﺎ‪ O‬دﻧ@ﺎ ‪x‬ﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻢ داد ﮐﻪ‬ ‫‪c‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﻗﺎﺗﻞ ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﻈﻠﻮم ﻧ‪o‬ﺴ§ﻨﺪ«‪.‬‬ ‫‪Kurdistan, No. 27, 13 March 1901, translated by and quoted in Deniz Ekeci,‬‬ ‫‪“Imagination: The Making of Kurdish National Identity in the Kurdish Journalistic‬‬ ‫‪Discourse” (University of Exeter, 2015), 129-131.‬‬ ‫‪1 Osman Seifi and Frederick Millingen, Wild Life among the Koords (London:‬‬ ‫‪Hurst and Blackett, 1870), 213.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Kamal Soleimani, Islam and Competing Nationalism in the Middle East: 1876-‬‬ ‫‪1926. (New York: Palgrave 2016), 155-217.‬‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۳۷‬‬ ‫‪ è‬ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﻣ‪tø‬اﺗﻮری‬‫ﻗ¶_ﺐاﻟﻮﻗ‪q‬ع اﺳﺖ‪ ١‬و \ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ ‪ t6 u‬ﻫﻤﭽﻮن ﺳﺎﯾ¶_ﻦ‪∫ ،‬ﻤﺎﺑ‪f‬ﺶ ﻣﻄﻤ ¡ ‪6‬‬ ‫ﻓﺮو ﺧﻮاﻫﺪ ¬ﺎﺷ‪P‬ﺪ و ‪+‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ز_ﺎد ﻣ‪P‬ﺎن ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ و روﺳ‪P‬ﻪ ﺗﻘﺴ‪P‬ﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .٢‬اﯾﻦ‬ ‫آ ‪c‬ﺎ‪ d‬از ﺳﻘﻮط ﻗ¶_ﺐاﻟﻮﻗ‪q‬ع اﻣ‪tø‬اﺗﻮری‪ ،‬ﻗ‪Ø‬ﻞ و ‪+‬ﻌﺪ از ﺟﻨﮓ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و روس ﻓﺮا‪ tuê‬ﺷﺪە‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﺑﻮد و ﺣ‪ hi‬ﻓﺮاﺗﺮ از آن‪ ،‬ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣ‪P‬ﺎن ﺗﺮک و ﮐﺮد ﺗﺄﺛ‪tu‬ات ﻣﻨ‪Ω6‬ای در ذﻫﻦ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ ﺟﺎی‬ ‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .٣‬ﺟﻨﮓ ]ﻋﺜﻤﺎ‪ - J6‬روس[ ‪+‬ﻪ ﺷﺪت ﺑﺮ روا‪+‬ﻂ اﺟﺘﻤﺎ∆‪ ،‬ﻓﺮﻗﻪای و ﻣﺤ‪ì‬‬ ‫ﺗﺄﺛ‪ tu‬ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ز_ﺮا در ﺧﻼل ﺟﻨﮓ‪ ،‬اﯾﻦ ﺟﻮاﻣﻊ ﺟﺎﻧ‪Ø‬ﺪاریﻫﺎ‪ Jï‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣ¿» دﯾ‪h6‬‬ ‫اﺗﺨﺎذ ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﻣﺪت دو ﺳﺎل ﺟﻨﮓ ﻣ‪P‬ﺎن اﻣ‪tø‬اﺗﻮریﻫﺎی روس و ﻋﺜﻤﺎ‪ ،J6‬اﯾﻦ‬ ‫اﺧﺘﻼﻓﺎت و ﺷ‪â‬ﺎفﻫﺎی ﻓﺮﻗﻪای »‪+‬ﺎ ﺻﺪور ﺑ‪P‬ﺎﻧ‪P‬ﻪی ﺗﺰار ﻣﺒ‪ h6‬ﺑﺮ ﮔﺴ‪ti‬ش ﻣﺼﻮﻧ‪f‬ﺖ ‪+‬ﻪ‬ ‫ﺗﻤﺎ‪ Y‬ﻣﺴ‪P‬ﺤ‪P‬ﺎن از ﺣﻤﻼت ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬ﻫﺎ و ﺗﺮﻏ‪P‬ﺐ آﻧﺎن ‪+‬ﻪ ﮔﺮو_ﺪن ‪+‬ﻪ ار ﺶ روﺳ‪P‬ﻪ‪ ،‬وﺧ‪P‬ﻢﺗﺮ‬ ‫ﺷﺪ«‪ .‬ﻫﻢزﻣﺎن‪ ،‬دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻧ ‪ t6 u‬ﺣﺎﻣ‪P‬ﺎن ﺧﻮد را در دو ﺳﻮی ﻣﺮز ﻣﺴﻠﺢ ﮐﺮد‪ .٤‬ﺗﺄﺛ‪tu‬ات‬ ‫‪è‬‬‫‪è‬ﻫﺎی ﻣﺮزی از ﻟﺤﺎظ »اوج ﮔﺮﻓ ‪6 i‬‬ ‫ﺟﻨﮓ ™ﺴ‪P‬ﺎر ﮔﺴ‪ti‬دە ﺑﻮد و ﻣ‪tu‬ا‪ JÀ‬و_ﺮاﻧﮕﺮ در ∞زﻣ ‪6 u‬‬ ‫ﮔﺮا∂ﺶﻫﺎ و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻓﺮﻗﻪای و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ «hi‬ﺑﺮﺟﺎی ﮔﺬاﺷﺖ‪.٥‬‬ ‫\‬ ‫∑ﺲ از ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬در ∫ﻞ و ﻣﻨﺎﻃ‪ Ωi‬ﮐﻪ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ و ﮐﺮدﻫﺎ در آن ﺳﮑﻮﻧﺖ‬ ‫داﺷ¨ﻨﺪ ‪+‬ﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص‪ ،‬ﺑ‪f‬ﺶ از ﭘ‪f‬ﺶ ﭼﻨﺪ¬ﺎرە ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻓﺮﻗﻪای و اﻃﻤﯿﻨﺎن‬ ‫\‬ ‫از ﺳﻘﻮط اﻣ‪tø‬اﺗﻮری‪ ،‬ﻓﻀﺎ‪ Jï‬ﺑﺮای ﺑﺮوز ﮔﺮا∂ﺶﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬ﮐﺮدﻫﺎ ﮔﺸﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﻫﻤﺰﻣﺎن وا{‪+ »¿k‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ و ﻓﺸﺎر ﻓﺰاﯾﻨﺪەی دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و ﻗﺎﺟﺎر‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﺗﻼش ﻋ‪Ø‬ﺪاﻟﺤﻤ‪P‬ﺪ ﺑﺮای اﺣ‪P‬ﺎی ﻧ|ﺎد ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد‪ .‬ﻃ¶ح ∑ﺴﺎﺟﻨِﮓ رژ_ﻢ‬ ‫ﻋ‪Ø‬ﺪاﻟﺤﻤ‪P‬ﺪ ﺑﺮای اﺣ‪P‬ﺎی ﻧ|ﺎد ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬وا{‪+ »¿k‬ﻪ از دﺳﺖ دادن ‪+‬ﺎور ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪+‬ﻪ ∫ﺎرا‪Jï‬‬ ‫اﻣ‪tø‬اﺗﻮری و ‪+‬ﺨﺶ اﻋﻈﻢ ﺟﻤﻌ‪P‬ﺖ ﻏ‪tu‬ﻣﺴﻠﻤﺎن اﻣ‪tø‬اﺗﻮری ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ è‬اﻣ‪tø‬اﺗﻮری‪ ،‬را‪+‬ﻄﻪی ﺳﻪ‪é‬ﺎﻧﻪی ﭘ‪P‬ﭽ‪P‬ﺪەای ﻣ‪P‬ﺎن دوﻟﺖﻫﺎ‪،‬‬ ‫در ﻣﻨﺎﻃﻖ \ﮐﺮد و ارﻣ‪<h6‬ﺸ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫‪K‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ و ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ و ﮐﺮدﻫﺎ را ﻧ‪ä‬ﺷﺪ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪o hi‬ﮑ‪¥‬ﺎرﭼﻪ‬ ‫ً‬ ‫ﺗﻠ‪ Ωi‬ﮐﺮد و ‪o‬ﺎ اﯾﻨﮑﻪ آنﻫﺎ را ∫ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از ﻫﻤﺪ‪o‬ﮕﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻫﻢزﻣﺎن در ﺑﺮ‪56‬‬ ‫‪1 Kemal H. Karpat, The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith,‬‬ ‫‪and Community in the Late Ottoman State, Studies in Middle Eastern History (New‬‬ ‫‪York: Oxford University Press, 2001).‬‬ ‫‪2 FO 195/1316: No. 24, Political (Confidential), Clayton to Trotter:‬‬ ‫رﺷ@ﺪ ‪ z‬از ﮐﺴﺎ] ﺑﻮد ﮐﻪ ‪T‬ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻓﺮﺳﺘﺎدە ﺷﺪ‪ .‬وی در ‪T‬ﺎزﮔﺸﺖ‪T ،‬ﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ@ﺪ‪ ß‬ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻓﺮو®ﺎ‪íl‬‬ ‫اﻣ™©اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ] ﻗ‪ÉÇ‬ﺐاﻟﻮﻗ^ع اﺳﺖ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻣ@ﺎن ﻗﺪرتﻫﺎی ارو®ﺎ‪T Ä‬ﻪ ﺧﺼﻮص اﻧ‪q‬ﻠ‪o‬ﺲ و‬ ‫روﺳ@ﻪ ﺗﻘﺴ@ﻢ ﺷﻮد‪Æ ،‬ﺲ از ﺷﯿﺦ ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﺳﺘﻘﻼل ﻗ@ﺎم ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Sheikh Ubeydullah Nehri, Tuhfatul Ahbab: Mesnevi Şex Ubeydullah Nehri, ed. Seyid‬‬ ‫‪Isalm Duagû (Urmia: Husseini 2000), 107-37.‬‬ ‫‪4 Sabri Ateş, "Empires at the Margins: Toward the History of the Ottoman-Iranian‬‬ ‫‪Borderland Peoples, 1843-1881" (PhD dissertation, New York University, 2006),‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪5 Ibid., 297.‬‬ ‫‪ ۳۸‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫ﺳﻄ‪q‬ح‪ ،‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎی دﯾ‪ h6‬آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ در دوران ﺟﻨﮓ وﺟﻮد داﺷﺖ ﺑﺮ ﻋﻼﯾﻖ و‬ ‫‪µ‬‬ ‫وا™ﺴﺘ‪l‬ﻫﺎی ﻓﺮاﻣﺤ‪ ì‬آﻧ|ﺎ ﻧ ‪ t6 u‬ﺗﺄﺛ‪Y tu‬ﮔﺬاﺷﺖ‪+ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﮔﺮوەﻫﺎی ﻓﻌﺎل و ﭼ|ﺮەﻫﺎی‬ ‫∞ﺷﻨﺎس آﻧ|ﺎ ﺗﻼش ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ را‪ d‬ﺑﺮای ﺧﺮوج از ‪Jr‬ﺛ‪Ø‬ﺎ‪ Ji‬دوران ∑ﺴﺎﺟﻨﮓ ﺑ‪P‬ﺎﺑﻨﺪ و‬ ‫اﻣ‪P‬ﺪوار ﺑﻮدﻧﺪ از اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌ‪P‬ﺖ ﺑﺮای ا‪o‬ﺠﺎد دوﻟ‪ hi‬ﺳﺎز‪é‬ﺎر ‪+‬ﺎ اﺻﻮل اﺗ‪ lPk‬ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدە‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ا‪ê‬ﺮﭼﻪ از روا‪+‬ﻂ ﻣﺤ‪ ì‬در ﺟﺬب ∑ﺸ¨ﯿ‪Ø‬ﺎ‪ J6‬ﻃﺮف ﻣﻘﺎ‪+‬ﻞ ﺑ|ﺮە ‪Y‬ﺑﺮدﻧﺪ‪،١‬‬ ‫‪è‬اﻟﻤﻠ‪Y ì‬رﺳ‪P‬ﺪ‪ ،‬داﺳﺘﺎن‬ ‫اﻣﺎ آﻧ“ﺎە ﮐﻪ ﻧ‪Äq‬ﺖ ‪+‬ﻪ را‪+‬ﻄﻪﺷﺎن ‪+‬ﺎ ﻫﻤﺪ‪o‬ﮕﺮ در ﺻﺤﻨﻪی ﺑ ‪6 u‬‬ ‫ً‬ ‫∫ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮد‪.‬‬ ‫”‬ ‫\‬ ‫ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬ﻫﺎ و ﻗﺪرتﻫﺎی ارو‪ª‬ﺎ‪ ،Jï‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻗ‪Ø‬ﺎ‪ ìo‬ﻧ‪P‬ﻤﻪوﺣ¿» ﮐﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎ ‪+‬ﻪ‬ ‫\‬ ‫راﻫﺰ‪ J6‬ﻣﺸﻐﻮﻟﻨﺪ‪Y ،‬ﭘﻨﺪاﺷ¨ﻨﺪ‪ .‬ارﺟﺎﻋﺎت آن زﻣﺎن روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪+ J6‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﺎ‬ ‫‪٣ 6 .٢‬‬ ‫\‬ ‫ﻋﻨﺎو_‪ h6‬ﻫﻤﭽﻮن ﺣﯿﻮاﻧﺎت وﺣ¿» و »ﮐﺮدﻫﺎی دمدار« ﮔﻮاە اﯾﻦ واﻗﻌ‪P‬ﺖ اﺳﺖ را’‬ ‫‪T ١‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در اﺳﻨﺎد وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ آﻣﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧ}ﻢ ﻣﺎە ‪» ۱۸۸۰ O‬ارﻣ]‪y‬ﻫﺎی ‪à‬ﻠ‪o‬ﺴﺎی‬ ‫ﺑﺰرگ آﺧﺘﺎﻣﺎر ‪T‬ﻪ ﻟﻄﻒ ﭘﺮورد≥ﺎر و ‪T‬ﺎ درود ‪¥z‬ﺎ‪s‬ﺎن ﺑﺮ ‪à‬ﺎﭘ‪ó‬ﺘﺎن ‪à‬ﻼﯾﺘﻮن و دوﺳﺖ ﻋ‪ɵ‬ﺰ ﻣﺎ ﻣﻌﺎون ﮐ∂ﺴﻮﻟ∑ﺮی‬ ‫‪c‬‬ ‫[ ﻋﻨﻮان ‪O‬ﮐﻨﻨﺪ‪» :‬آﺷ‪ã‬ﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﺘﺠﺎوز و وﺣ‪ ∏l‬اﯾﻦ‬ ‫دوﻟﺖ ﻓﺨ@ﻤﻪی ﺑ‪ÉÇ‬ﺘﺎﻧ@ﺎ در وان« ﭼﻨ \ ]‬ ‫ﮐﺸﻮر را ﻏﺎرت و ﻧﺎﺑﻮد ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﺴ@‪ ª‬از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ@ﻪ ﺧﻮاﺳ§ﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ≥ﺎ]‬ ‫را ‪T‬ﻪ ارﻣ∂ﺴﺘﺎن ‪T‬ﻔﺮﺳ§ﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺴ@ﺤ@ﺎن ﻣﻈﻠﻮم و ‪z‬دﻓﺎع را از ﭼﻨﮓ ‪k‬ﮐ^‪º‬ﮕﺮان ﻇﺎﻟﻢ رﻫﺎ‪T Ä‬ﺨﺸﻨﺪ و وﺿﻌ@ﺖ‬ ‫[ دﻫﻨﺪ« )‪.(FO 195 / 1315‬‬ ‫دردﻧﺎ‪ô‬ﺸﺎن را ‪ø‬ﺴﮑ \ ]‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮ]‪ ë‬اﺳﻨﺎد‪ ،‬ﺗﻼشﻫﺎ‪ Ä‬ﺑﺮای ‪ø‬ﺸﮑ@ﻞ اﺗﺤﺎدی ﺳ@ﺎ‪ í‬ﻋﻠ@ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ] و ﻗﺎﺟﺎر ﺻﻮرت‬ ‫‪c‬‬ ‫‪O‬ﮔﺮﻓﺖ‪T .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪» :‬زﻣﺎ] ﻃﻮﻻ] در ﻣﻮرد ‪ø‬ﺸﮑ@ﻞ اﺗﺤﺎد ﮐﺮد و ارﻣ]‪ y‬ﺗﺮد‪s‬ﺪ داﺷﺘﻢ‪T .‬ﻪ ﻧﻈﺮم ﺗﻮاﻓﻖ‬ ‫]‬ ‫≈‬ ‫و ﺳﺎز≥ﺎری ﻣ@ﺎن دو ﻧﮋاد ﻣﺘﻌﺎرض ﻣﻀﺤﮏ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻇﺎﻫﺮا در ﺣﺎل ﺣﺎ∆ ﻣﺬا‪ô‬ﺮات ﺗﺠﺎری ﻣ@ﺎن آﻧ}ﺎ و‬ ‫]‬ ‫]‬ ‫[ ‪ »s‬از ﺑﺰر≥ﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﺟ‪ÉÇ‬ﺎن اﺳﺖ ‪ ...‬ﻫﻤﭽﻨ\[ ﺧ‪©z‬دار ﺷﺪەام ﮐﻪ ﺑﺮ‪ ë‬از‬ ‫‪c‬ﮐﺮدﻫﺎی درﺳ@ﻢ و ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫‪c‬‬ ‫ﻗ‪X‬ﺎ‪s‬ﻞ ﮐﺮد ارﻣ]‪y‬ﺗ‪X‬ﺎر آﻣﺎدەی ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻗﺪام و ﺣ‪ yÜ‬ﮔﺮو‪É‬ﺪن ‪T‬ﻪ ﻣﺴ@ﺤ@ﺖ ﻫﺴ§ﻨﺪ« ) ;‪(FO 195/1316‬‬ ‫‪.William Everett Capt, June 25, 1880, Erzurum‬‬ ‫[ ﻫﺮ دو ﺟﺎﻣﻌﻪی ‪c‬ﮐﺮد و ارﻣ]‪ y‬در ﺗﻼش ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ د‪s‬ﮕﺮی ﺗﻔﻮق ‪s‬ﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺷﯿﺦ »ﻓﺮﺳﺘﺎد≥ﺎ]‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫‪.‬‬ ‫را ﻧﺰد ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن ﻓﺮﺳﺘﺎدە و از او ﻣ اﻧﻪ ‪O‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای ﻧ‪©z‬د ﻋﻠ@ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ@ﻪ ‪T‬ﻪ وی ﺑ‪À‬ﯿﻮﻧﺪد وی‬ ‫[ درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺸﺎﺑ‪ Ã‬را ﺑﺮای اﺳﻘﻒ اﻋﻈﻢ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎدە و ﻣﺘﻌ}ﺪ ﺷﺪە اﺳﺖ ﺗﺎ از ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﮐﻨﺪ« ‪(FO 195/ 1315/ No. 23 Political [Confidential], Clayton to Trotter,‬‬ ‫)‪.Bashkala, July 11, 1880.‬‬ ‫و ‪s‬ﺎ »ﺧ‪©z‬دار ﺷﺪەام ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ@ﺪ‪ ß‬ﺳﺨﺖ در ﺣﺎل ﻓﻌﺎﻟ@ﺖ ﺑﺮای ﮔﺴ‪©Ü‬ش ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد اﺳﺖ‪ .‬وی ‪T‬ﺎ‬ ‫وﻋﺪەﻫﺎ‪ Œ Ä‬ﮐﻪ ‪T‬ﻪ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ دادە اﺳﺖ‪j ،‬ﺴ@ﺎری را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدە ﮐﻪ ‪T‬ﻪ اﻣ@ﺪ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از آﻧ}ﺎ در ﻣﻘﺎ‪T‬ﻞ ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫‪c‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ‪T‬ﻪ ﮔَﻮر‪ ،‬ﻧﺰد‪s‬ﮑ‪É©Ü‬ﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺤﺖ ﮐﻨ‪©Ü‬ل ﺷﯿﺦ ﻣ}ﺎﺟﺮت ﮐﻨﻨﺪ«‪.‬‬ ‫)‪(FO 195/1315, No. 20, Clayton to Trotter, Van, May 25, 1880.‬‬ ‫‪ »s ٢‬از دﯾ–ﻠﻤﺎتﻫﺎی ﻗﺎﺟﺎر در ﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ ‪T‬ﻪ ز‪º‬ﺎن ﻓﺎر‪ í‬ﺑﺮای ‪É—lx‬ﻪ "وا‪@ô‬ﺖ" )ﺷﻤﺎرە ‪ ۲۸ ،۱۷۷۶‬ﺳ‪À‬ﺘﺎﻣ‪©z‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪ (۱۸۸۰‬ﻧﻮﺷﺖ‪T ،‬ﻪ روزﻧﺎﻣﻪﻧ‪q‬ﺎران ﺗﺮک ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎدە ﺑ‪o‬ﺶ از ﺣﺪ از ﻋ‪X‬ﺎرت ﮐﺮدﻫﺎی دمدار ﻫﺸﺪار ‪O‬دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪c‬‬ ‫وی ‪T‬ﺎ اﺷﺎرە ‪T‬ﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ ‪Æ‬ﺲ از ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ \ ]‬ ‫[ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۸‬روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﺮﮐ@ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را "دمدار"‬ ‫‪c‬‬ ‫‪O‬ﻧﺎﻣﻨﺪ ‪T‬ﻪ ﻣﺰاح ‪O‬ﻧ^_ﺴﺪ »ﮐﺮد ﻫﻤﺎن ‪T‬ﻪ ﮐﻪ دﻣﺶ ﻧ‪X‬ﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻫﺎ‪ô‬ﻮپ ﻣﻠ@ﮏ ﻫﺎ‪@®^ô‬ﺎن ‪T‬ﺎ ﻧﺎم اد‪ z‬را]’‪s .‬ﮑﺘﺎن ﺗﻮرﮐ@ﻠﻤﺎز در ﺗﻮﺻ@ﻒ وی ‪O‬ﮔ^‪É‬ﺪ‪ :‬ﻫﺎ‪ô‬ﻮپ ﻣﻠ@ﮏ ﻫﺎ‪@®^ô‬ﺎن‬ ‫)‪ »s (۱۸۸۸-۱۳۳۵‬از ﺗﺄﺛ\©ﮔﺬارﺗ‪ÉÇ‬ﻦ ﻧﻈ‪ÉÇ‬ﻪﭘﺮدازان ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪o‬ﺴﻢ ‪¥‬ﺎنارﻣ]‪ y‬اﺳﺖ‪ .‬وی در ﺳﻠﻤﺎس در ﺷﻤﺎل‬ ‫ﻏﺮب اﯾﺮان در ﺧﺎﻧﻮادەای ارﻣ]‪-y‬اﯾﺮا] و از ﻃ‪X‬ﻘﻪی ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪T‬ﻪ دﻧ@ﺎ آﻣﺪ‪ .‬وی ﺗﻮﺟﻪ ﺧﺎ‪T ⁄‬ﻪ ‪kl‬ا‪s‬ﻂ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ‬ ‫اداﻣﻪ &ﺎﻧ)*ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪0‬ﻌﺪ‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۳۹‬‬ ‫÷‬ ‫‪ lo‬از ﺗﺄﺛ‪tu‬ﮔﺬارﺗ¶_ﻦ ﻣﺘﻔﮑﺮان ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖ ارﻣ‪ h6‬در ﺳﺎﻟ|ﺎی ∑ﺲ از ﺟﻨﮓ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬و‬ ‫\‬ ‫روس ﺑﻮد‪ .‬وی اﺳﺘﺪﻻل ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »وﺟﻮد ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪o‬ﮏ ﺟﻤﻊ ﺳ‪P‬ﺎ;‪ ،‬اﻓﺴﺎﻧﻪای‬ ‫اﺳﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺮداﺧﺘﻪی ﻣﻘﺎﻣﺎت اﻧ“ﻠ‪ »f‬و ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬ﻫﺎ«‪.١‬‬ ‫ﺗﺎﻧ‪P‬ﻞ ‪+‬ﺎ‪ê‬ﺪاﺳﺎروف روﺷﻨﻔﮑﺮ د‪o‬ﮕﺮی از آن دورە در اﻧﺘﻘﺎد از ‪o‬ﮏ روزﻧﺎﻣﻪی ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ ﻣﻮاﺿﻊ ﻃﺮﻓﺪار ﮐﺮدﻫﺎ‪Y ،‬ﻧ‪çq‬ﺴﺪ »ﺗﺼّﻮر ﮐﻨ‪P‬ﺪ ﭼﻪ ﺑﺮ ∞ ﺧﻮاﻧﻨﺪەای ‪Y‬آ‪o‬ﺪ ﮐﻪ‬ ‫\‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ روزﻧﺎﻣﻪﻧ“ﺎری را ‪Y‬ﺧﻮاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺗﻼش اﺳﺖ اﺛ‪Ø‬ﺎت ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌ‪P‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎی‬ ‫ﻧ‪P‬ﻤﻪوﺣ¿» و ﻗﺎﺗِﻞ ﻓﺮاا<ﺴﺎن‪ ،‬از ﻣﻠﺖ ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن ﺑ‪f‬ﺸ‪ ti‬اﺳﺖ«‪.٢‬‬ ‫در ﺣﺎ‪ ÿ‬ﮐﻪ در دﻫﻪی ‪ ،۱۸۸۰‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖ از ﮐ‪k‬ﺴﻮل ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ ‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ‬ ‫\‬ ‫»ﺧﻠﻖ ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪ hi‬ﺷﺒﺢﮔﻮﻧﻪ« ‪+‬ﻪ ﻧﺎم ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪+‬ﻪ ﺷﺪت اﻧﺘﻘﺎد ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬آرﺷﯿﻮﻫﺎی‬ ‫ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ <ﺸﺎن ‪Y‬دﻫﺪ ﮐﻪ از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖﻫﺎی ارﻣ‪+ h6‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺴﺎ‪ J6‬ﮐﻪ ﺑﺮای در_ﺎﻓﺖ‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت دﻗﯿﻖ ‪Y‬ﺗﻮان ﺑﺮ آﻧ|ﺎ اﺗ‪â‬ﺎ ﮐﺮد‪o ،‬ﺎد ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ‪ lo‬از اﯾﻦ اﺳﻨﺎد‪ ،‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﺳﻪ‬ ‫ﮔﺮوە ﺗﻘﺴ‪P‬ﻢ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ :‬دﻫﻘﺎﻧﺎن‪∫ ،‬ﺎرﻣﻨﺪﻫﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ ﺑﺮای دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪∫ J6‬ﺎر ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖﻫﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ ﺑﺮای ﺸﮑ‪P‬ﻞ دوﻟ‪ hi‬ارﻣ‪ h6‬ﺗﻼش ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ؛ ﮐﻪ ]ﻃﺒﻖ اﯾﻦ اﺳﻨﺎد[‬ ‫ﮔﺮوە آﺧﺮ آﻧ|ﺎ‪ Jï‬ﻫﺴ¨ﻨﺪ ﮐﻪ »ﻧﻈﺮا ﺸﺎن ﻫﻤﺎن د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﻣﺮدم اﺳﺖ و ﺑﺮای ﻓ|ﻤ‪P‬ﺪن‬ ‫اﺣﻮاﻻت ﺟﺎری ‪+‬ﺎ‪o‬ﺪ ‪+‬ﻪ آﻧ|ﺎ رﺟ‪q‬ع ﺷﻮد«‪ .٣‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ <ﺸﺎن ‪Y‬دﻫﺪ ﻫﻨ“ﺎ‪ Y‬ﮐﻪ ﻣﻮﺿ‪q‬ع‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ در ﻣ‪P‬ﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﻧﺪازە ﻣﻘﺎﻣﺎت و ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ‪ Jï‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ tu‬د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖﻫﺎی ارﻣ‪ h6‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.٤‬‬ ‫در آﻧﺎﺗﻮ‪ ’Ükl ¤‬داﺷﺖ و در اواﺧﺮ دﻫﻪی ‪ ۱۸۵۰‬ﺳﻔﺮﻫﺎی ‪j‬ﺴ@ﺎری ‪T‬ﻪ اﺳﺘﺎنﻫﺎی ‪ ’Ükl‬اﻣ™©اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ]‬ ‫داﺷﺖ‪ .‬را]’ ﺳﺘﻮنﻧ^_ﺲ روزﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸ}ﻮر ﻣﺸﺎ‪ ،ü‬ﭼﺎپ ﺗﻔﻠ‪o‬ﺲ ﺑﻮد و ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ‪j‬ﺴ@ﺎری در ﺣﻮزەی‬ ‫داﺳﺘﺎ] و ﻏ\©داﺳﺘﺎ] در ﻣﻮرد ﻫ^‪É‬ﺖ ارﻣ]‪ y‬ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Yektan Türkyılmaz, "The Problem of 'True' Kurdish Identity in Armenian Nationalist‬‬ ‫‪Literature, 1878-1914," paper presented at the annual meeting of the Middle East‬‬ ‫‪Studies Association (MESA), Marriott Copley Palace Hotel, Boston, MA, November‬‬ ‫‪21-24, 2009.‬‬ ‫‪1 Ibid‬‬ ‫‪2 Tercüman-ı Hakikat, No. 677 (Sep. 14, 1980).‬‬ ‫‪3 FO 195/1316, William Everett Capt, No. 6 C, Erzurum, June 25, 1880.‬‬ ‫‪19 Ibid.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﻨﺪ در ﺗﻮﺻ@ﻒ ﮔﺮوە ﺳﻮم از ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ‪O‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺮوە »ﻣ§ﺸ‪ã‬ﻞ از ارﻣﻨ@ﺎن ﻓﺮﻫ@ﺨﺘﻪی‬ ‫[ دارای ﻗﺪﻣﺖ ﮐﺸﻮر‪s ،‬ﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ‪T‬ﺎاﺳﺘﻌﺪاد و‬ ‫ﺗﺤﺼ@ﻞ ﮐﺮدە‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺮد ﺧﺎﻧﻮادە و دارای ﻧﻔﻮذ و از ﺳﺎ‪ô‬ﻨ \ ]‬ ‫]‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﭘﺮاﻧﺮژی ﻣﻬﺎﺟﺮ از ﻗﺴﻄﻨﻄﻨ@ﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﮔﺮوە دارای ﺷﺨﺼﯿ‪j y‬ﺴ@ﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ ‪T‬ﺎ اﻧﮕ\©ەﻫﺎی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪o‬ﺴ‪s yÜ‬ﺎ ﺟﺎەﻃﻠ‪X‬ﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻫﺪف اﺻ‪ ñ‬آﻧ}ﺎ رﻫﺎ‪ Ä‬ﻫﻤﻮﻃﻨﺎن ﺧﻮد از ﺳﺘﻢ ﻇﺎﻟﻤﺎن اﺳﺖ و ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ آن‬ ‫از ﻫﯿﭻ ‪à‬ﺎری ﻓﺮوﮔﺬار ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬آﻧ}ﺎ در ارﺗ‪X‬ﺎط ﻣﺴﺘﻘ@ﻢ و ﻣﺪاوم ‪T‬ﺎ ‪à‬ﻤﯿﺘﻪی ﻗﺴﻄﻨﻄﻨ@ﻪ ﻫﺴ§ﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫دﺳﺘﻮرات را ‪T‬ﻪ ‪à‬ﻤﯿﺘﻪﻫﺎی ﻓﺮ· در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ا‪T‬ﻼغ ‪O‬ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﺮوە آﻧ}ﺎ‪ Ä‬ﻫﺴ§ﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﺮوە اول از‬ ‫آﻧ}ﺎ ﺗ‪X‬ﻌ@ﺖ ‪O‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺮا‪ø‬ﺸﺎن ﻫﻤﺎن د‪s‬ﺪ≥ﺎەﻫﺎی ﻣﺮدم اﺳﺖ و ﺑﺮای ﻓ}ﻤ@ﺪن اﺣﻮاﻻت ﺟﺎری ‪T‬ﺎ‪s‬ﺪ ‪T‬ﻪ آﻧ}ﺎ‬ ‫رﺟ^ع ﺷﻮد«‪.‬‬ ‫‪ ۴۰‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫\‬ ‫ﻫﻨ“ﺎ‪ Y‬ﮐﻪ ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎی ﮐﺒ‪∫» tu‬ﻤ‪f‬ﺴﯿﻮن ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﺮای اﺟﺮای ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی‬ ‫\‬ ‫‪ ١«è‬را ﺸﮑ‪P‬ﻞ داد‪ ،‬ﻓﻌﺎﻻن ﮐﺮد و ارﻣ‪ h6‬ﻏ‪tu‬ﻣﺤ‪+ ì‬ﻪ ﺷﺪت از اﯾﻦ اﻗﺪام اﻧﺘﻘﺎد ﮐﺮدﻧﺪ؛‬ ‫ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫ز_ﺮا اﻣ‪P‬ﺪوار ﺑﻮدﻧﺪ از ﻣﻮﻗﻌ‪P‬ﺖ ∑ﺴﺎﺟﻨﮓ ﺑﺮای ا‪o‬ﺠﺎد دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدە‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪+ .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪Y‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﮔﺮوە‪ ،‬ﭼﺮاغ ﺳ ‪ t6 r‬و ﺣﻤﺎ‪o‬ﺖ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ را ﺑﺮای‬ ‫ﺗﺤﻘﻖ ﻧ|ﺎ‪ Jï‬اﯾﻦ ﺧﻮاﺳﺖ ﺳ‪P‬ﺎ; ﺧﻮد‪ ،‬ﻻزم ‪Y‬دا<ﺴ¨ﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﻋﻼوە ﺑﺮ‬ ‫\‬ ‫∫ﻤ‪f‬ﺴﯿﻮن‪ ،‬از ﮐ‪k‬ﺴﻮل ﺗﺎزە اﻓﺘﺘﺎحﺷﺪەی ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﻧ ‪ t6 u‬ﺑﺮ‬ ‫‪è‬‬‫‪ è‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ]اﯾﻦ اﻣﺮ[ ‪+‬ﻪ رﺳﻤ‪P‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧ ‪6 i‬‬ ‫ﺧﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ﻧﺎاﻣ‪P‬ﺪ و ﺧﺸﻤﮕ ‪6 u‬‬ ‫‪6‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﺗﻠ‪ æ_q‬ﮐﺮدﻫﺎ و ﮐﺮدیﺑﻮدن اﯾﻦ ∞زﻣ‪ èu‬ﺑﻮد‪ .‬آﻧ|ﺎ »از اﯾﻦ ﻋﻤﻞ دوﻟﺖ ﺑ¶_ﺘﺎﻧ‪P‬ﺎ ﮐﻪ ‪+‬ﺎ‬ ‫\‬ ‫اﻧﺘﺼﺎب ﮐ‪k‬ﺴﻮ‪ ÿ‬ﺑﺮای ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﺟ¶_ﺤﻪدار ﺷﺪن اﺣﺴﺎﺳﺎت ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺷﺪە ﺑﻮد‪،‬‬ ‫”‬ ‫ﺷﺎ‹ ﺑﻮدﻧﺪ«‪ .٢‬ﻇﺎﻫﺮا آﻧ|ﺎ ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪Y‬دادﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻨﻮان اﯾﻦ ∫ﻤ‪f‬ﺴﯿﻮن‪∫» ،‬ﻤ‪f‬ﺴﯿﻮن‬ ‫ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن« ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ .٣‬ﻧﺎمﮔﺬاری اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ‪+‬ﻪ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪی ﺟﺪی اﯾﻦ دو ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗ‪Ø‬ﺪ‪o‬ﻞ‬ ‫\‬ ‫ﺷﺪ و در ﺳﺎل ‪ ،۱۸۸۰‬زﻣﯿﻨﻪ را ﺑﺮای وا{‪k‬ﺶ ﮐﺮدﻫﺎ در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫\‬ ‫در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻ‪ Ji‬ﮐﻪ ﺑﺮ‪ 56‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ﮐﺮد در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻧ“ﺎﺷﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬ ‫‪è‬ﻫﺎی ∫ﻤ‪P‬ﺎب و‬ ‫وا{‪k‬ﺶﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ‪+ fi‬ﺎزﺗﺎب ‪oY‬ﺎﻓﺖ‪ ٤‬و از آﻧﺠﺎ‪ J‬ﮐﻪ اﯾﻦ وا{‪k‬ﺶﻫﺎ ﻣ ‪6 i‬‬ ‫‪ï‬‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﺎارز¿; ﻫﺴ¨ﻨﺪ ﮐﻪ در آن دوران ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە ﺑﻮد‪+ ،‬ﻪ ﻣﺎ در ﻓ|ﻢ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫\‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﭼﻪ در‪ fl‬از ﺧﻮد و "د‪o‬ﮕﺮی" داﺷ¨ﻨﺪ‪∫ ،‬ﻤﮏ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی‬ ‫\‬ ‫آﻧ|ﺎ ‪o‬ﺎ اﺷﺎرە ‪+‬ﻪ وﺟﻮد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی دارد ‪o‬ﺎ ‪+‬ﻪﻋﻨﻮان »ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری و ﻣﻮﺿﻊ ﻣﻌﺎرض‬ ‫[ »‪T‬ﺎب ﻋﺎ‪ ¤‬ﻣﺘﻌ}ﺪ ‪O‬ﺷﻮد اﻗﺪاﻣﺎت ﻣ‪ºÇ‬ﻮط ‪T‬ﻪ ﺑ}ﺒﻮدﻫﺎ و اﺻﻼﺣﺎ‪Ü‬‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ \ ]‬ ‫[ اﻗﺘﻀﺎء ‪O‬ﮐﻨﺪ‪z ،‬درﻧﮓ ‪T‬ﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪی اﺟﺮا درآورد و اﻣﻨ@ﺖ آﻧﺎن را‬ ‫را ﮐﻪ اﺣﺘ@ﺎﺟﺎت ﻣﺤ‪ ñ‬ا‪s‬ﺎﻻت ارﻣ]‪xy‬ﺸ \ ]‬ ‫[ ﻧﻤﺎ‪s‬ﺪ‪T .‬ﺎب ﻋﺎ‪ ¤‬ﻣﺘﻌ}ﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ وﻗﺖ ‪s‬ﮏ ‪T‬ﺎر ﻧ§@ﺠﻪی اﻗﺪاﻣﺎ‪Ü‬‬ ‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﭼﺮﮐﺲﻫﺎ و ‪c‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻀﻤ \ ]‬ ‫را ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﻌﻤﻮل ‪O‬دارد‪T ،‬ﻪ دوﻟﺖﻫﺎ‪ Ä‬ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ اﺟﺮای آن ﻫﺴ§ﻨﺪ‪ ،‬اﻃﻼع دﻫﺪ«‪.‬‬ ‫‪2 Ibid. Cooper to Layard. No. 1; Adana, January 7, 1880.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﺴ@‪ ª‬از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ@ﻪ ﺧﻮاﺳ§ﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ≥ﺎ] را ‪T‬ﻪ ارﻣ∂ﺴﺘﺎن ‪T‬ﻔﺮﺳ§ﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﻣﺴ@ﺤ@ﺎن ﻣﻈﻠﻮم و دﻓﺎع را از ﭼﻨﮓ ‪k‬ﮐ^‪º‬ﮕﺮان ﻇﺎﻟﻢ رﻫﺎ ‪T‬ﺨﺸﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫[ ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Ä‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪(FO 195 /1315; emphasis added.) Also, see Tercüman-ı Hakikat, No. 586, May 28,‬‬ ‫‪1880.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺷﻤﺎرەی ‪ ٥٩٨‬روزﻧﺎﻣﻪی ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ دو ﻣﻮﺿ^ع ﻣﻬﻢ را در ﺑﺮ داﺷﺖ؛ اﻟﻒ‪ :‬ﻓﺮﻣﺎن ﻋ‪X‬ﺪاﻟﺤﻤ@ﺪ و‬ ‫‪c‬‬ ‫اﻋﻼم ﺟﺎ‪s‬ﮕ‪ y]ɵ‬ﺳﻌﺪ‪¥‬ﺎﺷﺎ‪ ،‬وز‪É‬ﺮ اﻋﻈﻢ‪ ،‬در ‪ ١٠‬ژوﺋﻦ‪ ،‬ب‪ :‬اﻧ§ﺸﺎر ‪T‬ﺨﺶ دوم ﻣﻘﺎﻟﻪی "ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪s‬ﺎ‬ ‫‪c‬‬ ‫‪c‬‬ ‫ارﻣ∂ﺴﺘﺎن؟" ﮐﻪ ‪T‬ﻪ ﻧﻈﺮ آﺧ‪ÉÇ‬ﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪای ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ‪s‬ﮏ ﮐﺮد در ﺧﺼﻮص را‪T‬ﻄﻪی ﮐﺮدﻫﺎ و ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ در‬ ‫ﺳﺎل ‪ ١٨٨٠‬در اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ ﭼﺎپ ﺷﺪ‪ .‬ﺷﻤﺎرەﻫﺎی ‪T‬ﻌﺪی اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ و ﻓﺮﻣﺎن ﻋ‪X‬ﺪاﻟﺤﻤ@ﺪ ﺑ@ﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ‬ ‫[ ‪x‬ﺸﺎن‬ ‫[ﻫﺎ ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﺗﻤﺎﻣ@ﺖ ار]‪ ⁄‬اﻣ™©اﺗﻮری در‪É‬ﺎﻓﺖ ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ و ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫]‬ ‫]‬ ‫‪c‬‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﺜﻤﺎﻫﺎ ﺗﻀﻤ \ ‪Ä‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪O‬داد ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ ﭼﺎپ ﻣﻘﺎﻻ در ﻃﺮﻓﺪاری از ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﺘﻮﻗﻒ ‪O‬ﮐﻨﺪ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑ‪o‬ﺸ© ﻧ‪q‬ﺎە‬ ‫ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪٢٢ :‬‬ ‫‪Cf. Ibid., No. 585-598 (1880). No. 598 of Tercüman-ı Hakikat contains two‬‬ ‫‪important things: a) Abdulhamid’s decree to proclaim the replacement of the Grand‬‬ ‫‪Vizier, Sa‘d Paşa, on June 10, 1880; and b) the second part of an article entitled‬‬ ‫?” ‪“Kurdistan or Armenistan‬‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۴۱‬‬ ‫و اﻧﺤﺮاف از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎ و ﺗﻮﻗﻌﺎت اﺳﺖ؛ ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ در ¬ﺎرادا‪äo‬‬ ‫\‬ ‫”‬ ‫ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻗﺒ‪P‬ﻠﻪﮔﺮا‪ Jï‬ﮐﺮدی« ﺧﻮاﻧﺪە ‪Y‬ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺠﺴﻢ ‪o‬ﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.١‬‬ ‫ﺧ‪tr‬ﻫﺎی ﻣﻨﺪرج در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪< ،J6‬ﺸﺎن از ﻣ ‪t6 u‬ان ﺷﮕﻔﺖآوری از ﺗ‪k‬ﺶﻫﺎی‬ ‫\‬ ‫اﺗ‪ lPk‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬دارد‪Y .٢‬ﺗﻮان ادﻋﺎ ﮐﺮد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﮐﻪ‬ ‫‪é‬ﻤﺎن ‪Y‬رﻓﺖ ﻇ|ﻮرش ﻣﺘﺄﺧﺮﺗﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢﻫﺎ ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋ‪P‬ﺎن ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .٣‬ﺑﺮای‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫‪+ è‬ﺎر ﻣﻘﺎﻻ‪ Ji‬در ﻃﺮﻓﺪاری از ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬‬ ‫اوﻟ ‪6 u‬‬ ‫‪+‬ﻪ ﭼﺎپ رﺳ‪P‬ﺪ ﮐﻪ <ﺸﺎن دﻫﻨﺪەی ﻣﻮﻗﻌ‪P‬ﺖ ﻧﺎ¬ﺎ‪o‬ﺪار ﻣﻠﺖ ﺣﺎ„ﻢ ﺑﻮد‪ .‬در ﺣﺎ‪ ÿ‬ﮐﻪ ﺗﺮکﻫﺎ‬ ‫در ﻫﺮاس از اﺳﺘﻘﻼل ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ و ﺗﺠ‪_ë‬ﻪی اﻣ‪tø‬اﺗﻮری ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺤﺘﻤﻞ ﻣﻌﺎﻫﺪەی‬ ‫‪+ è‬ﻪ ∞ ‪Y‬ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‪ 56‬از ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻫﻤﭽﻮن ﺣﻠﻘﻪی ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ ‪+‬ﻪ‬ ‫ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫¿‬ ‫‪٤ 6‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﮐﻪ در د‪o‬ﮕﺮ روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪» J‬وﺣ»« و »ﮐﺮد دمدار« ﻧﺎﻣ‪P‬ﺪە ‪Y‬ﺷﺪﻧﺪ‪،‬‬ ‫”‬ ‫ﻣﺠﺎل اﺑﺮاز ﻋﻘ‪P‬ﺪە دادﻧﺪ‪ .‬ﻋ‪ì‬رﻏﻢ اﯾﻨﮑﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﺗﺮک ﻣﻮﻗﺘﺎ اﺟﺎزەی اﻧ¨ﺸﺎر ﺑﺮ‪56‬‬ ‫\‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت را در ﻃﺮﻓﺪاری از ﮐﺮدﻫﺎ دادﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ز_ﺮ ‪+‬ﻪ ﺧﻮ‪ Jr‬ﻧﻤﺎ‪o‬ﺎﻧﮕﺮ ﻣﻮاﺿﻊ‬ ‫\‬ ‫ﻣﺘﻈﺎﻫﺮاﻧﻪی آﻧ|ﺎ در ﻃﺮﻓﺪاری از ﮐﺮدﻫﺎﺳﺖ‪» :‬رﻓﻘﺎی ﻣﺎ در ﮐﻮر_ﺎ دور_ﺎن‪+ ٥‬ﺎ ﮐﺴﺎ‪J6‬‬ ‫\‬ ‫ﻫﺴ¨ﻨﺪ ﮐﻪ ‪+‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮﭼﺴﺐ راﻫﺰن ‪Y‬زﻧﻨﺪ‪+ .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ را ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫\‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪای ﻃﺮﻓﺪار ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺼّﻮر ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ و ز_ﺮ∫ﺎﻧﻪ روزﻧﺎﻣﻪی ﻣﺎ را ‪+‬ﺪﻧﺎم ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ«‪.٦‬‬ ‫‪+‬ﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازە ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﻄﻮر ‪+‬ﻪ رﻗﺎ‪+‬ﺖﻫﺎی ﻓﺮﻗﻪای اﺷﺎرە دارد‪ ،‬ﺧﻮدآ ‪c‬ﺎ‪ d‬اﺗ‪ lPk‬و‬ ‫ﻣﻮاﺿﻊ ﺳ‪P‬ﺎ; ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪< J6‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻓ|ﻢ آﻧ|ﺎ از "د‪o‬ﮕﺮی" ﺳﻠﺴﻠﻪﻣﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪+‬ﺎ ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﺟﻤﻼت ﺧﻮاﻧﻨﺪە ‪+‬ﻪ راﺣ‪ hi‬در‪oY‬ﺎ‪+‬ﺪ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ ÂJ6‬ﺗﺮک‪،‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ارﺟﺤ‪P‬ﺖ داﺷ¨ﻨﺪ؛ اﻣﺎ ﻧﻪ ‪+‬ﻪ اﻧﺪازەای ﮐﻪ ‪+‬ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻢذاتﭘﻨﺪاری‬ ‫\‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ا‪ê‬ﺮﭼﻪ ﺑﺮﺧﻼف ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ‪ ،‬دﯾﻦ ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻨﻮز ﻧﻘﻄﻪی ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪+‬ﺎ ﺗﺮکﻫﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﻪی‬ ‫\‬ ‫اﺗ‪ lPk‬ﮐﺮدﻫﺎ <ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻋﻤﻖ ﺷ‪â‬ﺎف آنﻫﺎ ‪+‬ﺎ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ﺗﺮﺟﻤﺎن‬ ‫\‬ ‫ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ از ﺳﻮی ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﻮادار ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗ|ﺪ‪o‬ﺪی ﺑﺮای‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ رﺳ‪ ä‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ا‪ê‬ﺮﭼﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﺣﺎﺷ‪P‬ﻪای‪ ،‬ﺑﺮادران ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﻣﻘﺎ‪+‬ﻞ‬ ‫ﻏ‪tu‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ‪+‬ﻪ ﺣﺴﺎب ‪Y‬آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮ را ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪ آﻧ|ﺎ ﺗﻘﻠ‪P‬ﻞ ‪o‬ﺎﺑﻨﺪ‬ ‫‪ ١‬در اﯾﻨﺠﺎ از ﻧﻈ‪ÉÇ‬ﻪی راﺳﺖ در ‪j‬ﺴ‪©Ü‬ی ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Joshua Rust, John Searle and the Construction of Social Reality, Continuum studies in‬‬ ‫‪American philosophy (London: New York: Continuum, 2006), 83.‬‬ ‫‪2 Cf. Tercüman-ı Hakikat, especially No. 586-598, 1880.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪ ٤‬در ﺣﺎ‪ ¤‬ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ اﺟﺎزەی اﻧ§ﺸﺎر ﻣﻘﺎﻻ‪ Ü‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە ﺑﻮدﻧﺪ را ‪O‬داد‪،‬‬ ‫‪c‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪی ﺣﻮادث در ﺷﻤﺎرە ‪ ۴۳۲۸‬در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﻫﻨﻮز از ﻋ‪X‬ﺎرت "ﮐﺮدﻫﺎی دمدار" اﺳﺘﻔﺎدە ‪O‬ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫[ ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Tercüman-ı Hakikat, No. 596, June 8, 1880.‬‬ ‫‪T ٥‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪O‬رﺳﺪ روزﻧﺎﻣﻪی ﻃﺮﻓﺪار ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ ‪T‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪6 Tercüman-ı Hakikat, No. 590, June 1, 1980.‬‬ ‫‪ ۴۲‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫\‬ ‫ﺗﺤﻤﻞ ﻧ‪ä‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ز_ﺮا اﯾﻦ ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻋﻘﺐاﻓﺘﺎدە و وﺣ¿» و ‪o‬ﺎ ‪+‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ∫ﺎرن‬ ‫َ‬ ‫ﻫﻮر‪» J6‬ﺗﺼ‪_q‬ﺮی ﺗﺤﻘ‪tu‬آﻣ ‪ ١«t6 u‬از ﺧﻮد ‪Y‬ﭘﻨﺪاﺷ¨ﻨﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮدم ﺣﺎﺷ‪P‬ﻪای از‬ ‫\‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺮدﻫﺎ در ﺟﻨﮓ ﻋﻠ‪P‬ﻪ ﻏ‪tu‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﺗﺮکﻫﺎ را ﺑﺮادران ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺧﻮد ‪Y‬دا<ﺴ¨ﻨﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻢزﻣﺎن آﻧ|ﺎ را ﺗﺮکﻫﺎی ﺳﺘﻤﮕﺮی ﮐﻪ ﺳﻠﻄﻪی ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺳﺎﯾ¶_ﻦ ﺗﺤﻤ‪P‬ﻞ ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺧﻄﺎب ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ‪.٢‬‬ ‫\‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ‪+‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ارﻣ‪ h6‬وا{‪k‬ﺶ <ﺸﺎن دادﻧﺪ؛ ز_ﺮا اﯾﻦ ﺟﻨ´ﺶ را‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﺗ|ﺪ‪o‬ﺪی ﻋﻠ‪P‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی و در ∫ﻞ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﺮدﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻗﻠﻤﺪاد ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .٣‬آﻧ|ﺎ‬ ‫\‬ ‫‪ è‬ﻧﮕﺮا‪ J6‬ﺧﻮد را از ﺗﺼ‪_q‬ﺮی ﮐﻪ ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬از ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﺰن و وﺣ¿»‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪،è‬‬‫‪ è‬ﺗ‪k‬ﺶ ﺑﺮ ∞ اﺟﺮای ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﺗﺮﺳ‪P‬ﻢ ‪Y‬ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﻨ|ﺎن ﻧ‪ä‬ﮐﺮدﻧﺪ‪+ .‬ﺎ ‪+‬ﺎﻻ ﮔﺮﻓ ‪6‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪+ J6‬ﻪ و_ﮋە ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ‪P‬ﻘﺖ ﺗﺼﻤ‪P‬ﻢ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻓﻀﺎ‪ Jï‬را ﺑﺮای اﺑﺮاز ﻋﻘ‪P‬ﺪە‬ ‫\‬ ‫در اﺧﺘ‪P‬ﺎر ﺑﺮ‪ 56‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣ‪Ø‬ﺎﺣﺚ ﻣﻄ¶حﺷﺪە ﮐﻪ ‪+‬ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی‬ ‫‪ è‬در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی‬ ‫ﻧﮕﺮا‪\ J6‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪+ ،‬ﺎ اﻓﺰا∂ﺶ اﻣ‪â‬ﺎن اﺟﺮای ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﻣﻨ¨¿‪ Í‬ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮐﺮدﻫﺎ اﺻﻼﺣﺎت ﻣﻨﺪرج در ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪە را ¬ﻠﺘﻔﺮم ﺑ‪“P‬ﺎﻧ“ﺎن‬ ‫\‬ ‫ﺑﺮای ﺗﺄﺳ‪f‬ﺲ دوﻟ‪ hi‬ارﻣ‪+ h6‬ﻪ ﺑ|ﺎی ﺗﺤﺖاﻟﺸﻌﺎع ﻗﺮاردادن ﻧﺎم ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﻠ‪Y Ωi‬ﮐﺮدﻧﺪ‪.٤‬‬ ‫‪1 Karen Horney, Our Inner Conflicts: A Constructive Theory of Neurosis (New‬‬ ‫‪York: W.W. Norton, 1945).‬‬ ‫‪2 Cf. Nehri, Tuhfatul Ahbab: Mesnevi Şex Ubeydullah Nehri.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫[ ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪FO 195/1315; No. 37, Trotter to Groschen, Van, August 20, 1880‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺳﻨﺪ ﻗ@ﺪ ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ‪T‬ﻪ دﻟ@ﻞ ﺳﻮءﻣﺪﯾ‪ÉÇ‬ﺖ و ‪z‬ﻋﺪاﻟ‪ yÜ‬ﻋﻤﻮ‪ ،O‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧ \ ]© ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴ@ﺤ@ﺎن‬ ‫[ و ﻣﻌ‪©Ü‬ضاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪x‬ﺴ‪Ï‬ﺖ ‪T‬ﻪ رﻓﺘﺎر ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟ‪ yÜ‬ﺧﺸﻤﮕ \ ]‬ ‫‪c‬‬ ‫]‬ ‫‪ ٣‬ﻻزم ‪T‬ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ ‪s‬ﺪ ﻃﻮﻻ‪ Ä‬در ﺗﻔﺮﻗﻪاﻧﺪازی ﻣ@ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ‪T ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص ﮐﺮدﻫﺎ و‬ ‫‪c‬‬ ‫ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ داﺷﺖ‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ] ﺳ‪ Ó‬داﺷﺖ ﺑﺮای رو‪É‬ﺎرو‪T Ä‬ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪o‬ﺴﻢ ارﻣ]‪ ،y‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻋﻠ@ﻪ آﻧ}ﺎ‬ ‫[ را ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس راﻫ‪©z‬د "ﺗﻔﺮﻗﻪ ﺑ@ﺎﻧﺪاز و ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﺑﺮاﻧﮕ \ ]©د ﺗﺎ اﺟﺮای ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ ]‬ ‫\ ‪c‬‬ ‫ﮐﻦ" ﻋﺜﻤﺎ]ﻫﺎ ﺳ‪ Ó‬داﺷ§ﻨﺪ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ را در ﻣﻘﺎ‪T‬ﻞ ﮐﺮدﻫﺎ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ؛ ‪T‬ﻪ ﺧﺼﻮص ‪T‬ﺎ آﻏﺎز ﺧ \ ]©ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ@ﺪ‪ß‬‬ ‫و ﮔﺮا‪Ô‬ﺶ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ ‪T‬ﻪ وی‪T .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ‪à‬ﻼﯾﺘﻮن در ﮔﺰارش ‪T‬ﻪ ﺗﺮاﺗﺮ ‪O‬ﻧ^_ﺴﺪ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار وان ‪T‬ﻪ‬ ‫وی ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ »ﻗﺼﺪ ﻗﻠﻊ و ﻗﻤﻊ ﻣﺴ@ﺤ@ﺎن را دارد«‪ .‬وی در اداﻣﻪ ‪O‬ﮔ^‪É‬ﺪ »ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺮک ﻣﺰدورا]‬ ‫‪c‬‬ ‫ﺧﺎر ‪ ëz‬را ﺑﺮای ﺗﺤ‪ÉÇ‬ﮏ ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ ﻋﻠ@ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺮدەاﻧﺪ«‪.‬‬ ‫)‪(FO 195/1315, No. 46, Clayton to Trotter, Van November 27, 1880.‬‬ ‫‪4 Tercüman-ı Hakikat, No: 586, May 28, 1980.‬‬ ‫[ ‪à‬ﻼﯾﺘﻮن در ﮔﺰار‪T íl‬ﻪ ﺗﺮاﺗﺮ ‪ O‬ﻧ^_ﺴﺪ‪T :‬ﺎ‪s‬ﺪ ‪T‬ﮕ^‪É‬ﻢ ‪T‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ ‪T‬ﻪ ﺷﺎ‪s‬ﻌﺎ‪ Ü‬ﮐﻪ ارو®ﺎ در ﺻﺪد ﺑ∂@ﺎن‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ \ ]‬ ‫ﻧﻬﺎدن ارﻣ∂ﺴﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ رﻓﺘﻢ ﺷﺎﻫﺪ ﺣﺴﺎﺳ‪o‬ﺖ ‪j‬ﺴ@ﺎری در ﻣ@ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮدم‪ .‬ﻫﻤﻮارە‬ ‫[ دوﻟ‪ yÜ‬در‬‫از ﻣﻦ ﺳﻮال ‪O‬ﺷﺪ ﮐﻪ آ‪s‬ﺎ اﯾﻦ ﺷﺎ‪s‬ﻌﺎت درﺳﺖ اﺳﺖ؟ ﭼﻨﺪ ‪T‬ﺎر ‪T‬ﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ‪ø‬ﺸﮑ@ﻞ ﭼﻨ \ ]‬ ‫[ ﮐﺸﻮری ﺗﺤﺖ ﺳ@ﻄﺮەی روﺳ@ﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ا‪‬ﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر‬ ‫ﺗﻀﺎد ‪à‬ﺎﻣﻞ ‪T‬ﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑ‪ÉÇ‬ﺘﺎﻧ@ﺎ اﺳﺖ؛ ز‪É‬ﺮا ﭼﻨ \ ]‬ ‫در ﺣﺎﻟ‪ yÜ‬ﻫ@ﺠﺎ] اﺳﺖ‪ ،‬ارﻣ]‪y‬ﻫﺎ و ‪x‬ﺴﺘﻮریﻫﺎ از اﺳﺘﻘﻼل ‪O‬ﮔ^‪É‬ﻨﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﻣﺴ@ﺤ@ﺎن ﻋﺼ‪X‬ﺎ]اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺧ‪©z‬دار ﺷﺪەام ‪ -‬ا‪‬ﺮ ﭼﻪ ﻧ‪ Ò‬ﺗﻮاﻧﻢ ﺻﺤﺖ و ﺳﻘﻢ آن را ﺗﺄﯾ@ﺪ ﮐﻨﻢ‪ -‬ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن وان ‪T‬ﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ@ﺪ‪ ß‬ﭘ@ﻐﺎم‬ ‫اداﻣﻪ &ﺎﻧ)*ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪0‬ﻌﺪ‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۴۳‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫‪o‬ﮏ ﭼ|ﺮەی ∞ﺷﻨﺎس ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻫ‪¨_q‬ﺶ ﻓﺎش <ﺸﺪە‪ ،‬ﺿﻤﻦ اﺑﺮاز ﻫﺮاس ﮐﺮدﻫﺎ ]از‬ ‫اﺟﺮا‪Jï‬ﺷﺪن ﻣﺎدەی ‪ ،[۶۱‬ﺗ_ـ ـﺢ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺣ‪ hi‬وﺣ¿»ﺗ¶_ﻦ ﻣﻠﺖﻫﺎ در ﺟ|ﺎن ‪+‬ﺎ‬ ‫اﺻﻼﺣﺎت ﻣﺨﺎﻟﻔ‪ hi‬ﻧﺪارﻧﺪ؛ ‪+‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ا‪ê‬ﺮ اﯾﻦ "‪+‬ﻪ اﺻﻄﻼح اﺻﻼﺣﺎت"‪ ،‬آن ﭼ ‪t6 u‬ی‬ ‫‪+‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ در روﻣﻠ‪P‬ﺎی ¿∞‪ ’i‬اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد و ﻣﻨﺠﺮ ‪+‬ﻪ ﮐﺸﺘﺎر دﺳﺘﻪﺟﻤ} ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ آن را رد ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ«‪ .١‬وی در اداﻣﻪ ‪Y‬ﮔ‪_q‬ﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﭘ‪tu‬وی از‬ ‫رﻫ‪tr‬ا<ﺸﺎن ﻋﻠ‪P‬ﻪ اﯾﻦ ﻓ¶_ﺐ ﻣ‪Ø‬ﺎرزە ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ .٢‬در ﻣﻘﺎﻟﻪای د‪o‬ﮕﺮ ادﻋﺎ ‪Y‬ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫‪ è‬ﮐﺮدەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ اﺻﻼﺣﺎت ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد را ﺑﺮای ا‪o‬ﺠﺎد ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺗﻌﯿ ‪6 u‬‬ ‫ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە ادﻋﺎ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺗﺤﻠ‪P‬ﻞ ¬ﺎ‪o‬ﺎ‪ ،J6‬ﺗﺄ {‪P‬ﺪ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »اﯾﻦ ∞زﻣ‪6èu‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن اﺳﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ در آن ﺟﺎ‪ Jï‬ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺷﻤﺎ ]ﮐﺮدﻫﺎ[ ‪o‬ﺎ ‪+‬ﺎ‪o‬ﺪ ‪+‬ﻪ اﯾﺮان ﻣ|ﺎﺟﺮت ﮐﻨ‪P‬ﺪ‬ ‫و ‪o‬ﺎ ﺗ‪Ø‬ﻌﻪی ﻣﺎ ‪+‬ﺎﺷ‪P‬ﺪ‪ .‬آ‪o‬ﺎ اﯾﻦ ﻗﺎ‪+‬ﻞ ﻗﺒﻮل اﺳﺖ؟ آ‪o‬ﺎ ﻣﻠ‪Y hi‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﻧﺠﺎت ﺧﻮد‪،‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد‪o‬ﺖ د‪o‬ﮕﺮی را ﺗ|ﺪ‪o‬ﺪ ﮐﻨﺪ؟«‪ .٣‬اﯾﻦ ﺑ‪P‬ﻢﻫﺎ و د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﺟﻨﺠﺎ‪ ÿ‬در ‪+‬ﺎزﺧﻮا‪ J6‬ﺗﺎر_ـ ـﺦ‬ ‫و ﺗﺮﺳ‪P‬ﻢ ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎ‪ Jï‬اﻧ“ﺎﺷﺘﻪ از ﺳﻮی ﻫﺮ دو ﻃﺮف ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻧﺎمﮔﺬاری اﯾﻦ‬ ‫‪< è‬ﺸﺎن دادە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .٤‬ﻣﺠﺎدﻻت ﺑﺮ ∞ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪q‬ع ﮐﻪ آ‪o‬ﺎ ﻧﺎم ﻣﻨﺎﺳﺐ اﯾﻦ‬ ‫∞زﻣ ‪6 u‬‬ ‫‪\ 6‬‬ ‫∞زﻣ‪ èu‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪o‬ﺎ ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬در اوج درﮔ‪tu‬یﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪای در ﺑﺘﻠ‪f‬ﺲ در ﺳﺎل‬ ‫‪ ،۱۸۸۱‬ﺑ|ﺎﻧﻪ ‪+‬ﻪ دﺳﺖ دوﻟﺖ داد ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎدە از اﯾﻦ دو ﻧﺎم را ﻣﻤﻨ‪q‬ع ﮐﻨﺪ‪ .٥‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت‪،‬‬ ‫\‬ ‫ﻣﻨﺘﻘﺪ ﺗﺼ‪_q‬ﺮی ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ از ﮐﺮدﻫﺎ در رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ ،J6‬ارﻣ‪ h6‬و ارو‪ª‬ﺎ‪ Jï‬ﻋﺮﺿﻪ ‪Y‬ﺷﺪ‬ ‫\‬ ‫و ‪+‬ﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازە <ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻓﺮاﻓﮑ‪ h6‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد در <ﺴ´ﺖدادن ﻫﻤﺎن‬ ‫\‬ ‫د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﻣﻨ‪ Ω6‬ﮐﻪ در‪Ä‬ﺎرەی ﮐﺮدﻫﺎ اﺑﺮاز ‪Y‬ﺷﺪ ‪+‬ﻪ ﻫﻤﺴﺎ‪“o‬ﺎ<ﺸﺎن‪o ،‬ﻌ‪ h6‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫\‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻃﺮﻓﺪار ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺑ‪P‬ﺎن ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻘﺎﻟﻪی اول‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ‬ ‫‪ è‬ﻫﺴ¨ﻨﺪ؛ ز_ﺮا ‪+‬ﺎ اﺟﺮا‪ Jï‬ﺷﺪن آن‪،‬‬ ‫اﺻﻼﺣﺎت ﺗ_ـ ـﺢ ﺷﺪە در ﻣﺎدەی ‪ ۶۱‬ﻣﻌﺎﻫﺪەی ﺑﺮﻟ ‪6 u‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪6‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ د‪o‬ﮕﺮ ﻗﺎدر ‪+‬ﻪ ﺑ|ﺮەﮔ‪tu‬ی از ﺗﻨ|ﺎ ﻗﺎ‪+‬ﻠ‪P‬ﺖ ﺧﻮد ‪o‬ﻌ‪ h‬ﻏﺎرت و دزدی از ارﻣ‪h‬ﻫﺎ‬ ‫‪٦.‬‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‬ ‫دادەاﻧﺪ و از وی ﺳﺆال ﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ در ﻗ‪X‬ﺎل ادﻋﺎی ﮐﺸﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ ارﻣ∂ﺴﺘﺎن ﭼﻪ ‪T‬ﺎ‪s‬ﺪ ‪T‬ﮑﻨﻨﺪ و ﻗﻮل دادەاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﺮ دﺳﺘﻮری ﮐﻪ وی ‪T‬ﺪﻫﺪ‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪(FO 195/1315, No. 25, Van, August, 10, 1880‬‬ ‫‪1 Tercüman-ı Hakikat, No. 586, May 28, 1980.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid. No. 592, June 2, 1880.‬‬ ‫‪4 Cf. Ibid. Nos. 585-598, 1880.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫)‪BOA, Dosya No. 121; Gömlek No. 7231; Fon Kodu İ.ŞD; Tarih 20/L /1298 (Hicrî‬‬ ‫‪[1881].‬‬ ‫‪6 Tercüman-ı Hakikat, No: 589, May 31, 1880.‬‬ ‫‪ ۴۴‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪەی ‪ lo‬از ﻣﻘﺎﻻت ﺑ‪P‬ﺎن ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿ|ﻦﭘﺮﺳ‪ hi‬و ﺗﻌﺼﺐ ﻗﻮ‪ Y‬او را وادار‬ ‫\‬ ‫‪ è‬اﻇ|ﺎرا‪ Ji‬را ‪¬Jr‬ﺎﺳﺦ ﻧﮕﺬارد‪ .١‬اﯾﻦ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ]ﮐﺮد[ ﺳ} ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺎر_ـ ـﺦ‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪6‬‬ ‫ﻣﻠﺖ ﺧﻮد را ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬ﮐﻨﻨﺪ و در آن "د‪o‬ﮕﺮاِن" ﺧﻮد‪o ،‬ﻌ‪ h‬ارﻣ‪h‬ﻫﺎ را ﺗﺤﻘ‪tu‬آﻣ‪ tu‬ﺗﺼ‪_q‬ﺮ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪ lo .‬از اﯾﻦ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن‪ ،‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ را ﻣﺮدﻣﺎ‪ J6‬ﻓﺎﻗﺪ ﺗﺎر_ـ ـﺦ‪ ،‬ز‪Ä‬ﺎن و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺗﺼ‪_q‬ﺮ‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﺪ و ادﻋﺎ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪+‬ﻪ ﺟﺰ آﻧ|ﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺳﺎ{ﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺮ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ™ﺴ‪P‬ﺎر از‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪەﺗﺮﻧﺪ‪ lo .٢‬د‪o‬ﮕﺮ از ∞ﺷﻨﺎﺳﺎن ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻘﺎﻟﻪی ﺧﻮد را ‪+‬ﺎ اﺷﺎرە ‪+‬ﻪ‬ ‫ً‬ ‫\‬ ‫ﻣﻮﻗﻌ‪P‬ﺖ آﺳ‪f‬ﺐ¬ﺬﯾﺮ ﮐﺮدﻫﺎ آﻏﺎز ‪Y‬ﮐﻨﺪ و ‪+‬ﺪون اﺷﺎرە ‪+‬ﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﻗ‪Ø‬ﻼ ‪+‬ﻪ روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی‬ ‫ﺗﺮ‪ fl‬دﺳ‪ ;ti‬ﻧﺪاﺷ¨ﻨﺪ‪ ،٣‬ﺗﺄ {‪P‬ﺪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺣﺎل ‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ ﻋﺪم دﺳ‪+ ;ti‬ﻪ روزﻧﺎﻣﻪ و‬ ‫رﺳﺎﻧﻪ‪ -‬ﺣ‪ hi‬روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﺮک‪ -‬ﺑ‪f‬ﺸ‪+ ti‬ﻪ وﺿﻊ ﻣﺼ‪ØÌ‬ﺖ‪+‬ﺎر ﺧﻮد آ ‪c‬ﺎﻫ‪P‬ﻢ؛ در ﺣﺎ‪ ÿ‬ﮐﻪ‬ ‫\‬ ‫ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ دﺳ‪ ;ti‬آﺳﺎن ‪+‬ﻪ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ارو‪ª‬ﺎ‪ Jï‬ﺗﻮا<ﺴ¨ﻨﺪ ﮐﺮدﻫﺎ را وﺣ¿» ﺟﻠﻮە‬ ‫\‬ ‫دﻫﻨﺪ«‪ .٤‬وی ﺳ‪Ó‬ﺲ ‪+‬ﻪ ﻣﻘﺎ∂ﺴﻪی ﮐﺮدﻫﺎ و ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ‪Y‬ﭘﺮدازد و در ادﻋﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ در آن ﺑﻮی‬ ‫‪µ‬‬ ‫\‬ ‫ﺗﻌﺼ‪Ø‬ﺎت ﻧﮋادی ‪+‬ﻪ ﻣﺸﺎم ‪Y‬رﺳﺪ‪ ،‬ﻣﺪ∆ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻫﻨ‪ l‬ﺑﺮ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺑﺮﺗﺮی‬ ‫\‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬وی در اداﻣﻪ ‪Y‬ﻧ‪çq‬ﺴﺪ »در ﺣﺎ‪ ÿ‬ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻋﻼوە ﺑﺮ ز‪Ä‬ﺎن ﻣﺎدری‪+ ،‬ﻪ ﻋﺮ‪ Jr‬و ﻓﺎر;‬ ‫‪i‬‬ ‫ﻧ ‪ t6 u‬ﺴﻠﻂ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺰاران ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﻧ‪P‬ﻤﻪوﺣ¿» ‪+‬ﺎ’ﻣﺎﻧﺪەاﻧﺪ و در درەی‬ ‫ﻧﺎدا‪ J6‬ﭘﺮﺳﻪ ‪Y‬زﻧﻨﺪ«‪.٥‬‬ ‫در ﻣﻘﺎﻟﻪی د‪o‬ﮕﺮی ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮدی ﻧﺎﺷﻨﺎس ‪+‬ﺎ ﻋﻨﻮان اﻟﻒ‪ .‬ت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪،‬‬ ‫\‬ ‫ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ‪+‬ﻪ ‪+‬ﺪﻧﺎمﮐﺮدن ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮدﻣﺎ‪ J6‬وا∑ﺲﮔﺮا ﻣﺘ|ﻢ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە ادﻋﺎ‬ ‫\‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﺪ »ﻫﺮﮐﺲ ﮐﻪ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ را ‪Y‬ﺷﻨﺎﺳﺪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آﻧ|ﺎ در ﻣﻘﺎ∂ﺴﻪ ‪+‬ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﭼﻪ‬ ‫اﻧﺪازە ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪەاﻧﺪ«‪ .٦‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺧﻮدﺳﺘﺎ‪o‬ﺎﻧﻪی اﻟﻒ‪ .‬ت ﻫﯿﭻ ﻣﺮزی ﻧ‪ä‬ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ و ﺗﺎ‬ ‫\‬ ‫آﻧﺠﺎ ﭘ‪f‬ﺶ ‪Y‬رود ﮐﻪ ‪Y‬ﮔ‪_q‬ﺪ »ﺗﺤﺼ‪P‬ﻞ و ﻫ‪ t6‬ﻧﺰد ﮐﺮدﻫﺎی ‪+‬ﺪوی ﻧ ‪ ،t6 u‬ارزشﻫﺎ‪ Jï‬ﻣﺘﻌﺎ‪ÿ‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪ ٣‬در ﻧﺎﻣﻪی د‪s‬ﮕﺮی ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ ﭼﺎپ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧ^_ﺴﻨﺪەای ﮐﺮد ﺗﻮﺿ@ﺤﺎ‪ Ü‬در ﺧﺼﻮص رو‪É‬ﮑﺮد اﯾﻦ‬ ‫‪°‬‬ ‫‪c‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪی ﻋﺜﻤﺎ] در ﻗ‪X‬ﺎل ﮐﺮدﻫﺎ ‪O‬دﻫﺪ‪ .‬وی از روزﻧﺎﻣﻪ ‪ø‬ﺸﮑﺮ ‪O‬ﮐﻨﺪ؛ ز‪É‬ﺮا ‪Æ‬ﺲ از ‪ í‬ﺳﺎل زﻧﺪ† در‬ ‫‪c‬‬ ‫[ ‪T‬ﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ روزﻧﺎﻣﻪای ﻋﺜﻤﺎ] از ﮐﺮدﻫﺎ دﻓﺎع ‪O‬ﮐﻨﺪ )ﺷﻤﺎرەی ‪ ٩ ،٥٩٧‬ژوﺋﻦ ‪.(١٨٨٠‬‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻧﺨﺴﺘ \ ]‬ ‫‪c‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﭘ‪o‬ﺸ© اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬دﻓﺎع از ﮐﺮدﻫﺎ ‪T‬ﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ‪T‬ﺎ اﻧﺘﺼﺎب ﻣﺤﻤﺪﻋ‪¥ñ‬ﺎﺷﺎ وز‪É‬ﺮ اﻋﻈﻢ ﺟﺪ‪s‬ﺪ‬ ‫‪c‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ] ‪¥‬ﺎ‪s‬ﺎن ‪s‬ﺎﻓﺖ‪ .‬ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮدن ﭼﺎپ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ‪ Ä‬در ﻃﺮﻓﺪاری از ﮐﺮدﻫﺎ ‪x‬ﺸﺎﻧﻪای د‪s‬ﮕﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ] اﻃﻤﯿﻨﺎن ‪s‬ﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣ@ﺖ ار]‪⁄‬اش ﺣﻔﻆ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻋ‪X‬ﺪاﻟﺤﻤ@ﺪ در ‪ »s‬از اﺣ‪ã‬ﺎم ﺳﻠﻄﻨ‪y‬اش‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﻧ \ ]© ‪T‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ^ع اﺷﺎرە ﮐﺮدە ﺑﻮد‪ .‬در ﺳﺘﻮن ‪k‬دﺑ\© ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻘ@ﻘﺖ ﺣ‪ã‬ﻢ ﺳﻠﻄﺎن اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻔﺴ\© ﺷﺪە ﺑﻮد‬ ‫‪c‬‬ ‫ﮐﻪ ﻋ‪ñ‬رﻏﻢ اﺻﻼﺣﺎت ﺟﺎری‪ ،‬ﺗﻤﺎﻣ@ﺖ ار]‪ ⁄‬ﺑﺮ ﺣﻖ ﮐﺸﻮر ﺣﻔﻆ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﻮد‬ ‫‪T‬ﺨ‪ ∏l‬ﺟﺪا‪Ä‬ﻧﺎ‪¥‬ﺬﯾﺮ از اﻣ™©اﺗﻮری ‪T‬ﺎ‪ ’Ü‬ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Tercüman-ı Hakikat, No. 600, June 12, 1880.‬‬ ‫‪4 Ibid. (No. 586, May 27 1880).‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪6 Ibid. (No: 592, June 5, 1880).‬‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۴۵‬‬ ‫ﻫﺴ¨ﻨﺪ؛ ™ﺴ‪P‬ﺎر ﺳﺨﻨﺪان و اد‪o‬ﺐاﻧﺪ و ‪Y‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻫﯿﭻ ﻣﻠ‪+ hi‬ﻪ ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪ è‬ﺟﺎ‪“o‬ﺎە واﻻ‪Jï‬‬ ‫ﻧﺮﺳ‪P‬ﺪە اﺳﺖ«‪:١‬‬ ‫‪ è‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ‬ ‫در ﺣﺎ‪ ÿ‬ﮐﻪ \ﮐﺮدﻫﺎ دارای ﺻﻔﺎ‪ Ji‬اﯾﻨﭽﻨ ‪6 u‬‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻧ‪ä‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺻﻼح ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭘ‪f‬ﺶ از ﻫﺮ ﭼ ‪t6 u‬‬ ‫آﻧ|ﺎ ز‪Ä‬ﺎ‪ J6‬از ﺧﻮد ﻧﺪارﻧﺪ؛ ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ ‪o‬ﮏ ارﻣ‪ h6‬ا<ﺴﺎن ‪+‬ﻪ ﺣﺴﺎب‬ ‫آ‪o‬ﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ‪+‬ﺎ‪o‬ﺪ ز‪Ä‬ﺎن ﻣﺮدﻣﺎِن د‪o‬ﮕﺮ را ‪o‬ﺎد ‪+‬ﮕ‪tu‬د‪ .‬ﺣ‪ hi‬ا‪ê‬ﺮ از دوران‬ ‫‪µ‬‬ ‫ﮐﻮد‪+ fl‬ﺎ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﺗﻤﺎم زﻧﺪ‪fl‬ﺷﺎن را در ادارات‬ ‫‪٢.‬‬ ‫دوﻟ‪ hi‬ﺳ‪tø‬ی ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺮ‪ fl‬ﺻﺤ‪Ø‬ﺖ ﮐﺮد<ﺸﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎﺳﺖ‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﻟﻒ‪ .‬ت‪< .‬ﺸﺎن ‪Y‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﺨ‪“Ø‬ﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖ در ﻫﺮ ‪o‬ﮏ از اﯾﻦ‬ ‫\‬ ‫ﺟﻮاﻣﻊ ]ﮐﺮد و ارﻣ‪" [h6‬د‪o‬ﮕﺮ‪K‬ی" ﺧﻮد را ﭼ ‪t6 u‬ی ﺑ‪f‬ﺶ از ﻓﺮاا<ﺴﺎن ‪o‬ﺎ ﻓﺮو‪ Í¿Ò‬ﺗﺼّﻮر‬ ‫ﻧ‪ä‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦﮔﻮﻧﻪ »ﺧﺼﻠﺖﻫﺎی ﻋﺎﻃ‪ Ω6‬ﻣﺸ‪ti‬ک‪+ ،‬ﻪ ﻧﮕﺮش اﻋﻀﺎ ‪+‬ﻪ ﮔﺮوە ﺧﻮد و‬ ‫اﻋﻀﺎی د‪o‬ﮕﺮی ارﺗ‪Ø‬ﺎط دارد«‪ .٣‬وا{‪k‬ﺶ اﻟﻒ‪ .‬ت‪< .‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫‪ è‬ﻧﮋاد و ز‪Ä‬ﺎن و ﭘ‪Í¿f‬ﻓﺖ‬‫ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪی زﻣﺎﻧﻪ و ﭘﯿﻮﻧﺪ راﯾﺞ ﺳﺎدەاﻧ“ﺎراﻧﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑ ‪6 u‬‬ ‫ﺗﺮﺳ‪P‬ﻢ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ‪+‬ﻪ ﻋﻼوەی ﺗﺄﻟﻤﺎت ﺷﺪ‪o‬ﺪ روانﺷﻨﺎﺧ‪ hi‬و ﻣﺘ|ﻢ ﺷﺪن ‪+‬ﻪ ﻋﻨﺎو_‪h‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫ﭼﻮن "وﺣ¿»" و "‪J‬ﺗﻤﺪن" ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤ‪P‬ﺖ اﺳﺖ؛ ز_ﺮا در آن دوران ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪ è‬داغ ﻧﻨ‪l‬‬ ‫‪r‬‬ ‫\‬ ‫‪Y‬ﺗﻮا<ﺴﺖ ﮐﺮدﻫﺎ را ‪+‬ﻪ ﺑﺮزخ "‪+‬ﺪو_ﺖ" ﭘﺮت ﮐﺮدە و ∞ﻧﻮﺷﺖ آﻧ|ﺎ را ﺑﺮ اﺳﺎس اﻣ‪P‬ﺎل‬ ‫ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﺘﻤﺪن رﻗﻢ زﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪+‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪Y‬رﺳﺪ اﻟﻒ‪ .‬ت‪ .‬در آﺛﺎر ﻣﻌﺘ‪ tr‬ادﺑ‪P‬ﺎت ارو‪ª‬ﺎ ﭼ‪tu‬ەدﺳﺖ ﺑﻮد و ﻣﺘﻮن اد‪Jr‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ارو‪ª‬ﺎ‪ Jï‬ﻣﺘﻨﻮ∆ را ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدە ﺑﻮد‪ .‬در روا‪o‬ﺖ وی از ﻣﻠﺖ ﮐﺮد‪ ،‬ﻫﻤﻮارە ز‪Ä‬ﺎنﻫﺎی ﮐﺮدی‬ ‫و ارﻣ‪ h6‬را ‪+‬ﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎ∂ﺴﻪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی وﺟﻮد ز‪Ä‬ﺎن ارﻣ‪ h6‬را اﻧ‪â‬ﺎر ‪Y‬ﮐﻨﺪ و ¬ﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ‪Y‬ﻧ|ﺪ‬ ‫\‬ ‫و ز‪Ä‬ﺎن و ادﺑ‪P‬ﺎت ﮐﺮدی را ﻫﻢﺗﺮاز ز‪Ä‬ﺎن و ادﺑ‪P‬ﺎت ارو‪ª‬ﺎﯾ‪P‬ﺎن ﻗﻠﻤﺪاد ﮐﺮدە و ‪Y‬ﻧ‪çq‬ﺴﺪ‪:‬‬ ‫”‬ ‫ﻗﻄﻌﺎ ‪+‬ﺎ‪o‬ﺪ ‪+‬ﻪ واﺳﻄﻪی ﭘ‪Í¿f‬ﻓﺖ ﻓﻮقاﻟﻌﺎدەی ز‪Ä‬ﺎن ﻣﺎ ‪+‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ‬ ‫ز‪Ä‬ﺎ‪ J6‬را ﮐﻪ ‪+‬ﺨﻮاﻫ‪P‬ﻢ ‪+‬ﻪ آﺳﺎ‪o J6‬ﺎد ‪Y‬ﮔ‪_tu‬ﻢ و ﻃﻮری آن را ﺻﺤ‪Ø‬ﺖ‬ ‫‪Y‬ﮐﻨ‪P‬ﻢ ﮐﻪ اﻧ“ﺎر ز‪Ä‬ﺎن ﻣﺎدریﻣﺎن اﺳﺖ‪∫ ،‬ﻤﺎل ز‪Ä‬ﺎن ﻣﺎ و آﺛﺎر اد‪ Jr‬و‬ ‫‪ ،è‬ﻫﻮﻣﺮ و وﻟ‪ ti‬ﺑﺮاﺑﺮی‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺷﻌﺮﻫﺎ‪o‬ﻤﺎن ﮐﻪ ‪+‬ﺎ آﺛﺎر ﻻﻣﺎرﺗ ‪6 u‬‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﻣ‪â‬ﺎن را ﻓﺮاﻫﻢ آورد ﮐﻪ آﺛﺎر ﻣﻌﺘ‪ tr‬ﻣﻌﺎ‪ Ù‬ارو‪ª‬ﺎ را ‪+‬ﻪ‬ ‫‪٤.‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدی ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻨﻢ‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Wodak and others, The Discursive Construction of National Identity, 4.‬‬ ‫‪4 Tercüman-ı Hakikat, No. 592, June 5, 1880.‬‬ ‫‪ ۴۶‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫ﻧﮑﺘﻪی ﻗﺎ‪+‬ﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ دوران ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﺎر_ـ ـﺦ ‪+‬ﻪ ∫ﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪Y‬ﺷﻮد و‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ز‪Ä‬ﺎ‪+ J6‬ﺎ ﺣﺪ اﻋﻼی ﭘ‪Í¿f‬ﻓﺖ و ر‪ç‬ﺸﻪﻫﺎی ﻋﻤ‪P‬ﻘﺶ در ﺗﺎر_ـ ـﺦ‪ ،‬ﺑﺮای‬ ‫ﻣ¿‪Í‬وﻋ‪P‬ﺖ‪+‬ﺨ¿» ‪+‬ﻪ ادﻋﺎﻫﺎی ﺳ‪P‬ﺎ; ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬ﻣﻌﺎ‪ Ù‬ﺗﻔﺴ‪Y tu‬ﺷﻮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﻫﺮﺟﺎ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬ﺟﻤﻊ ‪Y‬ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎر_ـ ـﺦ و ﮔﺬﺷﺘﻪی ﻣﺮدم ‪+‬ﺪون ﻫﯿﭻ‬ ‫\‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪای ﻧﮋادی و ﻣ‪Y ì‬ﺷﻮد‪∑ ،‬ﺲ ﺗﻼشﻫﺎی روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﺑﺮای ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬ﺗﺎر_ـ ـﺦ‪،‬‬ ‫اﻣﺮی اﺳ¨ﺜﻨﺎ‪ Jï‬ﻧ‪f‬ﺴﺖ‪+ .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺣ‪ hi‬در ‪+‬ﺎزﻧ‪+" »çq‬ﺎﺳﺘﺎ‪J6‬ﺗ¶_ﻦ دورا<ﺸﺎن" ﺗﻤﺪن‬ ‫ارو‪ª‬ﺎ ﻗﺪ ﻋﻠﻢ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮ وﻗﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد ‪o‬ﮏ ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﺣ‪ hi‬در ﺧ‪P‬ﺎ‪ÿ‬ﺗ¶_ﻦ و‬ ‫ﻗﺪ‪äo‬ﺗ¶_ﻦ ﺷ‪â‬ﻞ آن ﺗﺼّﻮر ‪Y‬ﺷﻮد‪+Y ،‬ﺎ∂ﺴﺖ ‪+‬ﺎ ﺑﺮ‪ 56‬از ﺟﻨ‪Ø‬ﻪﻫﺎی ﺗﻤﺪن ارو‪ª‬ﺎی ﻣﺪرن‬ ‫در ﺗﻨﺎﺳﺐ ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﻋﻤﻞ ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬ﺗﺎر_ـ ـﺦ ﻣﻠﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ <ﺸﺎن دﻫ‪P‬ﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ارو‪ª‬ﺎﯾ‪P‬ﺎن اﻣﺮوزە ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻤﺪن ﺑﻮدەا‪o‬ﻢ‪ .‬آنﻃﻮر ﮐﻪ اوری رام‬ ‫‪Y‬ﮔ‪_q‬ﺪ‪» :‬ﻣﻠ‪P‬ﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ داﺳﺘﺎ‪ J6‬روا‪o‬ﺖ ‪Y‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺮدم در ﻣﻮرد ﺧﻮد ‪Y‬ﮔ‪_q‬ﻨﺪ ﺗﺎ ‪+‬ﻪ‬ ‫دﻧ‪P‬ﺎی اﺟﺘﻤﺎ∆ ﺧﻮد ﻣﻌﻨﺎ دﻫﻨﺪ«‪.١‬‬ ‫‪ è‬ﻣﻨﻮال ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا{ﻪ ]اﯾﻦ روﺷﻨﻔﮑﺮان‬ ‫در ﻣﻮرد ﻣﻮﺿ‪q‬ع ‪+‬ﺤﺚ ﻣﺎ ﻧ ‪ t6 u‬ﻫﻤ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮد[ ‪Y‬ﺧﻮاﺳ¨ﻨﺪ اﺛ‪Ø‬ﺎت ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﻟﺤﺎظ "ﻣﺘﻤﺪنﺑﻮدن" ‪+‬ﺎ د‪o‬ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺑﺮاﺑﺮﻧﺪ؛ ﺗﺎ ‪+‬ﻪ‬ ‫آرﻣﺎنﻫﺎی ﺳ‪P‬ﺎ; ﻣﻌﺎ‪ Ù‬ﺧﻮد ﻣ¿‪Í‬وﻋ‪P‬ﺖ ‪+‬ﺨﺸﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ "ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼ‪ Y‬ﻣﺎ" ﮐﻪ‬ ‫"ﻣﺎ" را ﺣ‪ hi‬از ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪Y‬ﮐﻨﺪ و ﮔﻮاە ﺑﺮ ﺟﺎ‪“o‬ﺎە و_ﮋەی "ﻣﺎ" در ﻣ‪P‬ﺎن‬ ‫ﻫﻢﮐ‪f‬ﺸﺎن ﻣﺎ اﺳﺖ‪< ،‬ﺸﺎن از ﻗﺎ‪+‬ﻠ‪P‬ﺖ "ﻣﺎ" ﺑﺮای ﭘ‪Í¿f‬ﻓﺖ _ﮐﻪ ﻻزﻣﻪی ﻋ ﻣﺪرن ﺑﺮای‬ ‫‪ è‬د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎ‪d‬‬ ‫‪ è‬در زﻣﺮەی ﻣﻠﺖﻫﺎﺳﺖ_ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻟﻒ‪ .‬ت‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓ ‪6 i‬‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫™ﺴ‪P‬ﺎری از اﻋﺮاب ﻋﺮاق‪ ،٢‬ﺣﻠﺐ و ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻮا‪ 5‬ﺷﺎم‪ ،‬ﺗﺮک و ﻋﺮب‪،‬‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﺪون دا<ﺴ ‪6 i‬‬ ‫‪ è‬ز‪Ä‬ﺎن ﮐﺮدی ﻧ‪ä‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻋﺎِﻟﻢ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﻣ‪P‬ﺎن اﯾﻦ‬ ‫‪6‬‬ ‫\‬ ‫ﻋﻠﻤﺎ]ی ﮐﺮد[ ﻓ‪P‬ﻠﺴﻮﻓﺎ‪ J‬ﻫﺴ¨ﻨﺪ ﮐﻪ ﻣ‪Ø‬ﺎﺣ‪∫ hÀ‬ﻼ‪ Y‬را ﻣﻄ¶ح ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ وﻟ‪ ti‬را ‪o‬ﺎرای رو_ﺎرو‪+ Jï‬ﺎ آن ﻧ‪f‬ﺴﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وﻟ‪ ti‬ﭼﺎرەای ﺟﺰ‬ ‫‪٣.‬‬ ‫ﺗﻌﻈ‪P‬ﻢ در ﻣﻘﺎ‪+‬ﻞ آنﻫﺎ و اذﻋﺎن ‪+‬ﻪ ﺑﺮﺗﺮی ا∂ﺸﺎن ﻧﺪارد‬ ‫\‬ ‫اﯾﻦ ﻣ ‪6 i‬‬ ‫‪ è‬ﻧﻪﺗﻨ|ﺎ ز‪Ä‬ﺎن ﮐﺮدی را ﺑﺮﺗﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ز‪Ä‬ﺎنﻫﺎ ‪Y‬داﻧﺪ‪+ ،‬ﻠˆﻪ اﺷﺎرە ‪+‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪q‬ع‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫‪i‬‬ ‫‪ è‬ز‪Ä‬ﺎن ﮐﺮدی <ﺸﺎن از ﺟﺎ‪“o‬ﺎە ﺑﺮﺗﺮ ﻋﻠ‪ ä‬ﺑﺮای ﻏ‪tu‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ ‪ t6 u‬ﺑﻮدە‪ ،‬ﮔﻮ‪ Jï‬ﮐﻪ‬ ‫دارد ﮐﻪ دا<ﺴ ‪6‬‬ ‫‪6‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدی ز‪Ä‬ﺎن ﻣ‪P‬ﺎﻧ‪ ær‬در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﻠﻤﺎن<ﺸﯿ‪ h‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ‪+‬ﺎﻻ ‪+‬ﻪ آﻧ|ﺎ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪+ .‬ﻪ‬ ‫‪ è‬ﺣﺎ‹ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧ|ﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺳﻨ‪ hi‬دا<ﺶ اﺳﻼ‪،Y‬‬ ‫ﻋﻼوە‪ ،‬اﯾﻦ ﻣ ‪6 i‬‬ ‫‪ ١‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪە در‪:‬‬ ‫‪Wodak and others, The Discursive Construction of National Identity, 19.‬‬ ‫‪ ٢‬ﭘ‪o‬ﺶ از دوران ﻣﺪرن‪ ،‬دو ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﻋﺮاق ‪O‬ﻧﺎﻣ@ﺪﻧﺪ؛ ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﻋﺮاق اﻣﺮوزی را "ﻋﺮاق ﻋﺮ‪ "z‬و‬ ‫‪T‬ﺨ‪ ∏l‬از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮﮐﺰی اﯾﺮان ﮐﻨﻮ] را "ﻋﺮاق ﻋﺠﻢ" ‪O‬ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪3 Tercüman-ı Hakikat, No. 592, June 5, 1880.‬‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۴۷‬‬ ‫ﻧﻪﺗﻨ|ﺎ ﻋﻠﻤﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪای ﺑﻮدﻧﺪ‪+ ،‬ﻠˆﻪ ﺣ‪ hi‬ﻓﺮدی ‪+‬ﺎ ﻣﻌﺮﻓﺖ و دا<ﺶ وﻟ‪ ،ti‬در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫‪ è‬ﻣ‪Ø‬ﺎﻟﻐﻪ و ﻋﺪم ﺻﺤﺖ ﺗﺎر_‪ æ6‬در اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎ ‪+‬ﻪﮔﻮﻧﻪای‬ ‫ﻋﻠﻤﺎ درﻣﺎﻧﺪە و ﻋﺎﺟﺰ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫و_ﮋ‪ fl‬ﻣﺮﺳﻮم در ﺗﺎر_ـ ـﺦﻧ“ﺎری ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪+Y h‬ﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪی ﻗﺎ‪+‬ﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺤﺼ‪P‬ﻼت ﻣﺬﻫ‪ hr‬ﺳﻨ‪ hi‬ﻧ ‪ t6 u‬در ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﺪرﻧ‪f‬ﺴ‪ hi‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪+ hi‬ﺎﻻ ﺟﺰو ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣ‪ì‬‬ ‫‪+‬ﻪ ﺣﺴﺎب ‪ Y‬آ‪o‬ﺪ‪.‬‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﻪ ادﻋﺎﻫﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻣﺎﻫ‪P‬ﺖ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﺮدﻫﺎ در ﺗﺎر_ـ ـﺦ اﺳﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از ﺗﺎر_ـ ـﺦ‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻄ¶ح ‪Y‬ﺷﻮد ﻧ ‪+ t6 u‬ﺎ‪o‬ﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ؛ ز_ﺮا اﯾﻦ ﭘ‪f‬ﺸ‪Ì‬ﻨﻪ ‪+‬ﺪون آﻧﮑﻪ اﺷﺎرەای‬ ‫”‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪+‬ﻪ د‪o‬ﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪o‬ﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪی ﺗﺎر_‪ ،æ6‬ﻓﺮﻫﻨ‪ l‬و دﯾ‪ h6‬ﻣﺸ‪ti‬ک داﺷﺘﻪ ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎر_‪Ù æ6‬ﻓﺎ‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدی اﻧ“ﺎﺷﺘﻪ ‪Y‬ﺷﻮد‪ .‬روا‪o‬ﺖ ﻣﻠﺖ از ﺧﻼل ﺗﻔﺴ‪ tu‬ﺗﺠ¶‪Ä‬ﻪی ﻣﺸ‪ti‬ک اﺗﻔﺎق ‪Y‬اﻓﺘﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ‪+‬ﺎزﺗﻔﺴ‪+ tu‬ﺎ ﭘﻨ|ﺎنﮐﺮدن ﺟﻨ‪Ø‬ﻪﻫﺎی ﻣﺸ‪ti‬ک آن ﺗﺎر_ـ ـﺦ و ﺗﺠ¶‪Ä‬ﻪ و ﺧﺎرج ﮐﺮدن "د‪o‬ﮕﺮی"‬ ‫از روا‪o‬ﺖ‪+ ،‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺳﺎز‪é‬ﺎری ‪+‬ﺎ ﺗﺪاوم ﻣﻔﺮوض ﻣ‪tu‬اث ﻣ‪ ì‬ﺻﻮرت ‪Y‬ﮔ‪tu‬د‪ .‬در اﯾﻦ‬ ‫ﺗﺎر_ـ ـﺦﻧ“ﺎری ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ ،hi‬ﻧﻪﺗﻨ|ﺎ ﻗ|ﺮﻣﺎ‪ J6‬دﯾ‪ h6‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﻼحاﻟﺪﯾﻦ اﯾﻮ‪ Jr‬دو‪Ä‬ﺎرە ‪+‬ﻪ ﺗﻤﻠ¯‬ ‫و˘ﮋە در‪Y‬آ‪o‬ﺪ‪+ ،‬ﻠˆﻪ ‪ lo‬از ﻣ|ﻢﺗ¶_ﻦ رو_ﺎرو‪Jï‬ﻫﺎی ﻣﺴ‪P‬ﺤ‪P‬ﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫ﭘ‪tu‬وزی ﺗﺎر_‪ æ6‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ Jï‬ﺷﺪە و ﺳ|ﻢ ﻏ‪tu‬ﮐﺮدﻫﺎ در اﯾﻦ ﺗﺠ¶‪Ä‬ﻪ‪ ،‬ﺗ‪tu‬ە و ﺗﺎر ‪Y‬ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫»اﯾﻦ روا‪o‬ﺖ ‪+‬ﻪ ز‪ç‬ﺴﺖ ‪o‬ﮑﻨﻮاﺧﺖ و ﻣﻼلآور اﻓﺮاد‪ ،‬ﻣﻔ|ﻮم و اﻣﻨ‪P‬ﺖ ‪Y‬دﻫﺪ و زﻧﺪ‪fl‬‬ ‫\‬ ‫روزﻣﺮە را ‪+‬ﻪ "ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻣ‪ ١"ì‬ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪Y‬زﻧﺪ«‪+ .‬ﻪ ﻋﻼوە ﻣﺰر اﺗ‪ lPk‬ﻣﺒ|ﻢ ﻣ‪P‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ و‬ ‫ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﮐﻪ در آن دوران‪+ ،‬ﻪ و_ﮋە در ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎ‪ ،Jï‬ﻣﻮرﺧﺎن و ﻣ‪f‬ﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ را ∞در‪é‬ﻢ‬ ‫ﮐﺮدە ﺑﻮد‪+ ،‬ﺎ ‪+‬ﻪ ﻣ‪P‬ﺎن آﻣﺪن ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼ‪ Y‬روﺷﻦﺗﺮ ‪Y‬ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ <ﺸﺎندﻫﻨﺪەی‬ ‫”‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪o‬ﺠﺎد ﺗﻔﺎوت‪ ،‬اﻟﺰاﻣﺎ ‪+‬ﻪ واﺳﻄﻪی ﺳ‪P‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻫ‪ hi_q‬اﺳﺖ‪o .‬ﮏ ﻓﺮد ﻫﻤﺎن‬ ‫اﻧﺪازە ‪Ù‬ب ﺑﻮﺳ‪Pk‬ﺎ‪ Jï‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮﺳ‪Pk‬ﺎ‪o Jï‬ﺎ ﮐﺮوات ﻧ‪f‬ﺴﺖ‪.٢‬‬ ‫”‬ ‫اﯾﻦ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪f‬ﺶ ‪Y‬رود ﮐﻪ ﺧﺎﺳﺘ“ﺎە ﺗﻤﺪن ارو‪ª‬ﺎ‪ Jï‬را ﮐﻪ آن ﻫﻨ“ﺎم ﻋﻤﻮﻣﺎ‬ ‫‪è‬‬ ‫"ﺗﻤﺪن" ﺧﻮاﻧﺪە ‪Y‬ﺷﺪ‪\ ،‬ﮐﺮدی ﮐﺮدە و ﺑﺮ ﻧﻘﺶ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ \ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺄ {‪P‬ﺪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫رو_ﮑﺮدی ‪+‬ﻪ ﺗﻤﺪن ارو‪ª‬ﺎ و ادﻋﺎی ﺧﺎﺳﺘ“ﺎە اﺳﻼ‪o Y‬ﺎ ﻣﺸ‪ti‬ک ﺑﺮای آن‪+ ،‬ﻌﺪﻫﺎ ﻧﺰد‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪرﻧ‪f‬ﺴﺖ و ﻋﺮبﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖ ﻣﻘﺒﻮﻟ‪P‬ﺖ ﭘ‪P‬ﺪا ﮐﺮد‪+ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﯾﻦ ﻧ‪q‬ع‬ ‫”‬ ‫\‬ ‫روا‪ِo‬ﺖ ﺧﻮشﺑ‪Ì‬ﻨﺎﻧﻪی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ‪ hi‬ﮐﺮدﻫﺎ از ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼم <ﺴ˙ﺘﺎ ‪+‬ﻪ ﻧﺪرت ﻣﺸﺎﻫﺪە‬ ‫\‬ ‫‪Y‬ﺷﻮد‪ .‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪەی ﻣﻘﺎﻟﻪ ‪+‬ﺎ ‪+‬ﺎزﺧﻮا‪ J6‬ﻣﻘﺎﻃ} از ﺗﺎر_ـ ـﺦ اﺳﻼم‪+ ،‬ﻪ آن رﻧﮓ و ﺑﻮ‪ Jï‬ﮐﺮدی‬ ‫‪6‬‬ ‫دادە و آن را ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﺎﺳﺘ“ﺎە ﺗﻤﺪن ارو‪ª‬ﺎ در ﻋ ﺣﺎ‪ Ù6‬ﻣﻌﺮ’ ﻧﻤﻮدە و ‪Y‬ﻧ‪çq‬ﺴﺪ‪:‬‬ ‫ﺣ‪ hi‬ﻣﻮرﺧﺎن ﻏﺮ‪ Jr‬اذﻋﺎن ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻮ‪Jr‬ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﻼحاﻟﺪﯾﻦ ‪+‬ﻪ‬ ‫ﻣﺪت ‪o‬ﮏ ﻗﺮن ‪+‬ﺎ ﺻﻠﯿ˙‪P‬ﺎن ﺟﻨﮕ‪P‬ﺪﻧﺪ و ارو‪ª‬ﺎﯾ‪P‬ﺎن را ‪+‬ﻪ ﺳﻮی ﺗﻤﺪن‬ ‫رﻫﻨﻤﻮن ﮐﺮدﻧﺪ ‪ ...‬ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﻗ‪Ø‬ﻞ‪ ،‬آﻗﺎی ‪é‬ﻼدﺳﺘﻮن در ™ﺴ‪P‬ﺎری از‬ ‫‪ è‬از ﺻﻼحاﻟﺪﯾﻦ ﻧﺎم ‪Y‬ﺑﺮد و‬ ‫ﺳﺨ‪t6‬ا‪J6‬ﻫﺎی ﺧﻮد در ﻣﻮرد ﻣ¿‪Í‬ق زﻣ ‪6 u‬‬ ‫‪1 Wodak and others, The Discursive Construction of National Identity, 24.‬‬ ‫‪2 Seyla Benhabib quoted in ibid., 2-3.‬‬ ‫‪ ۴۸‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫\‬ ‫از ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﺗﻤﺪن ﻗﺪردا‪Y J6‬ﮐﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ ﻗﻮم ﻧﺠ‪P‬ﺐ ‪+‬ﺎ‬ ‫اﺣ‪ti‬ام ‪o‬ﺎد ‪Y‬ﮐﻨﺪ ‪ ...‬از د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎە ﻗﻮمﻧ“ﺎراﻧﻪ ﻧ‪ä‬ﺗﻮان ﻓﺮدی ارﻣ‪ h6‬را‬ ‫‪ è‬اﺣ‪ti‬ا‪Y‬‬‫در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺪ‪o‬ﻢ و ﻣﺪرن ﺗﺎر_‪ æ6‬ارو‪ª‬ﺎ ﻣﺜﺎل آورد ﮐﻪ ‪+‬ﺎ ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫از وی ‪o‬ﺎد ﺷﺪە ‪+‬ﺎﺷﺪ‪.١‬‬ ‫ﻋ‪ì‬رﻏﻢ اﯾﻦ واﻗﻌ‪P‬ﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت ز_ﺎد ﻧ‪f‬ﺴﺖ‪ ،‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن آﻧ|ﺎ ﺳ}‬ ‫‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ از اﻧﺪک ﻣﻮﻗﻌ‪P‬ﺖ ‪+‬ﻪدﺳﺖآﻣﺪە ﺑﺮای "روا‪o‬ﺖ ﻣﻠﺖ ﺧﻮد" اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫اﻟﻒ‪ .‬ت‪ .‬ﺳ} داﺷﺖ ﮔﻮﻧﻪای از "ﺗﺎر_ـ ـﺦ ﺗﻤﺪن ﮐﺮد" را ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺄﺛ‪ tu‬ﻋﻈ‪P‬ﻢ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫را <ﺸﺎن دﻫﺪ و "د‪o‬ﮕﺮی" را ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺴﺎ‪ J6‬ﮐﻪ در ﺗﻌ¶_ﻒ وی از ﺗﺎر_ـ ـﺦﻧ“ﺎری‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴ ‪" hK i‬ﺗﻤﺪن"‪ ،‬ﻏﺎ‪o‬ﺐ و ‪o‬ﺎ ‪+‬ﺪون ارﺗ‪Ø‬ﺎط ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼ‪_q‬ﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ‪ 56‬د‪o‬ﮕﺮ از‬ ‫\‬ ‫ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ﺗﻼش ‪Y‬ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﻘﺸﻪای از‪ ÿ‬و ﺗﻐﯿ‪tu‬ﻧﺎ¬ﺬﯾﺮ از ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﮐﻪ از زﻣﺎنﻫﺎی‬ ‫\‬ ‫دور وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺮﺳ‪P‬ﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﻟﻪای ﮐﻪ در دو ‪+‬ﺨﺶ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪o‬ﺎ‬ ‫\‬ ‫ارﻣ‪k‬ﺴﺘﺎن؟«‪+ ٢‬ﻪ ﭼﺎپ رﺳ‪P‬ﺪە ﺑﻮد_ ‪+‬ﺨﺶ اول آن ‪+‬ﻪ ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎی ﮐﺮدﺳﺘﺎن و ‪+‬ﺨﺶ دوم‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﻪ ﻣﺮدمﻧ“ﺎری ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺧﺘﺼﺎص داﺷﺖ_ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە ﮐﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮی ﮐﺮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻼش‬ ‫\‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎ‪ Jï‬ﺗﺎر_‪ æ6‬از ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ‪+‬ﺎزﮔﻮ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑ‪f‬ﺶ از دو ﻫﺰارە را در ﺑﺮ‪Y‬ﮔ‪tu‬د‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮای ﻣﻮﺿﻮ∆ ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎی ﻫ‪_q‬ﺖ ﻣ‪ ،ì‬ﺷﺎﻣﻞ ﻃ¶حر_ﺰی ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺎل‬ ‫و آﯾﻨﺪە‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻗﻠﻤﺮوی ﻣﺸ‪ti‬ک‪ ٣‬و ﻣﻔ|ﻮم ا<ﺴﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﺖ ‪Y‬ﺷﻮد‪.٤‬‬ ‫\‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪+‬ﺎ ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪ l‬ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎ‪ Jï‬اﻧ“ﺎﺷﺘﻪ از ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬آنﻃﻮر ﮐﻪ اﻧﺘﻈﺎر‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ è‬ﺗﺄ {‪P‬ﺪی ﺑﺮ ‪o‬ﮑ‪¥‬ﺎرﭼ‬ ‫ً‬ ‫‪6‬‬ ‫¿‬ ‫\‬ ‫‪i‬‬ ‫‪Y‬رﻓﺖ ﺣ‪ h‬اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪+‬ﺨ» از اﻣ‪tø‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ J‬در آن دوران ﺑﻮدە ∫ﺎﻣﻼ‬ ‫‪ è‬دﻟ‪P‬ﻞ اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎ را ﻧ‪ä‬ﺗﻮان وا{‪k‬ﺶﻫﺎ‪ Jï‬ﺳﺎدە ﮐﻪ ﻣﺤﺪود‬ ‫"ﻓﺮاﻣﻮش" ‪Y‬ﺷﻮد‪+ .٥‬ﻪ ﻫﻤ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﻪ ﺟﺪلﻫﺎی ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﺮد و ارﻣ‪+ h6‬ﻪ ﺣﺴﺎب آورد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﻋ‪ì‬رﻏﻢ ﻧﺎدر‪Ä‬ﻮدن‪،‬‬ ‫\‬ ‫<ﺸﺎندﻫﻨﺪەی وﺿﻌﯿ‪ hi‬ﺑ‪f‬ﺶ از وا{‪k‬ﺶ ‪Ù‬ف ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن )ﻋﺜﻤﺎ‪ÂJ6‬ﺗﺮک و ﮐﺮد( ‪+‬ﻪ‬ ‫‪ è‬اﺳﺎس‪+ ،‬ﺨﺶ ﻣ¶‪Ä‬ﻮط ‪+‬ﻪ ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎی‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ ﻫﻤ ‪6 u‬‬ ‫‪6‬‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻋﻼوە ﺑﺮ روا‪o‬ﺖ داﺳﺘﺎن ∫‪ ì‬ﺣﻀﻮر ﺗﺎر_‪" æ‬ﻣﻠﺖ" ‪+‬ﺎ ﺗﻤﺎﯾﺰات و_ﮋەاش‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫‪1 Tercüman-ı Hakikat, No. 592, June 5, 1880.‬‬ ‫‪2 Ibid. No. 595, June 7, 1880.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺗﺄ ‪@ô‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ ٤‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻧ^_ﺴﻨﺪە ﻋ‪X‬ﺎر‪ Ü‬را ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ وودا‪ ü‬و د‪s‬ﮕﺮان اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە‪T ،‬ﻪ‪à‬ﺎر ﺑﺮدە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪o‬ﺸ‪ ©Ü‬در ‪T‬ﺎب اﻫﻤ@ﺖ ﻓﺮاﻣﻮ‪ íl‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪o‬ﺴ‪ ،yÜ‬ﻧ‪q‬ﺎە ﮐﻨ@ﺪ ‪T‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Ernest Renan, “What Is Nation?” in Nation and Narration, ed. Homi K. Bhabha‬‬ ‫‪(London: New York: Routledge, 1990).‬‬ ‫\‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪f‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۴۹‬‬ ‫رد¬ﺎی آن ﺗﺎ اﻋﺼﺎر اﺳﺎﻃ‪tu‬ی ﻗﺎ‪+‬ﻞ ﭘ‪P‬ﮕ‪tu‬یﺳﺖ‪ ،١‬اﯾﻦ ‪+‬ﺤﺚ را ﻧ ‪ t6 u‬ﻣﻄ¶ح ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎ‪ Jï‬ﻣﻠﺖ ﺟﺪا و ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﺎﻧﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Y‬ﺗﻮان اﯾﻦﮔﻮﻧﻪ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﺪف اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎ ﺑﺮای ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎی‬ ‫ﺗﺎر_‪+ æ6‬ﻪ ﻗﺮار ز_ﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫\‬ ‫‪ .۱‬اﺛ‪Ø‬ﺎت اﯾﻦ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ وﺣ¿» ﻧ‪f‬ﺴ¨ﻨﺪ و ادﻋﺎی ∞زﻣﯿ‪ h6‬آﻧ|ﺎ ﻣ¿‪Í‬وع اﺳﺖ و اﯾﻨﮑﻪ آﻧ|ﺎ‬ ‫‪ è‬ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪ lo‬از اﯾﻦ ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ادﻋﺎ ‪Y‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺗﻨ|ﺎ ﺻﺎﺣ‪Ø‬ﺎن ﺗﺎر_‪ æ6‬آن ∞زﻣ ‪6 u‬‬ ‫»\ﮐﺮدﻫﺎ ﺟﻤﺎﻋ‪ hi‬ﻧﺎدان و وﺣ¿» ﺗﺼ‪_q‬ﺮ ﺷﺪەاﻧﺪ و اﯾﻨﮑﻪ ﺣﺎل ﻣﺸﻐﻮل ‪+‬ﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮ‪6J‬‬ ‫‪ è‬ﻣﺮزﻫﺎی ∞زﻣﯿ‪ h6‬ﻣﻠﺖ ﺧﻮد در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺎر_ـ ـﺦ و ﺟﻐﺮاﻓ‪P‬ﺎ و ﺗﻌﯿ ‪6 u‬‬ ‫ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ ،‬دوﺳﺘﺎن ﻣﺎ را ﺷﻮﮐﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد«‪.٢‬‬ ‫\‬ ‫\‬ ‫‪ .۲‬ادﻋﺎی اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻠ‪ hi‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ .‬ﭼ|ﺮەﻫﺎی ∞ﺷﻨﺎس ﮐﺮد ﺑﺮ اﯾﻦ ‪+‬ﺎور‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﺟﻨﮓ ﺗﻤﺪنﻫﺎ در دﺳﺘﻪی ‪+‬ﺎزﻧﺪ‪é‬ﺎن ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ .‬آﻧ|ﺎ اﻋﺘﻘﺎد داﺷ¨ﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫‪è‬ﮐﻨﻨﺪەی ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺟﻤ} آﻧ|ﺎ ‪+‬ﺎﺷﺪ‪ lo .‬از ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ‪+‬ﻪ روﺷ‪h6‬‬ ‫ﻣ‪Ø‬ﺎرزە ‪Y‬ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﯿ ‪6 u‬‬ ‫از ﺗﺮ; ﻣﺸ‪ti‬ک ﺻﺤ‪Ø‬ﺖ ‪Y‬ﮐﻨﺪ و ‪Y‬ﮔ‪_q‬ﺪ‪» :‬ﻣﺎ ‪+‬ﺎ‪o‬ﺪ در ﻣﻘﺎ‪+‬ﻞ اﯾﻦ دروغﻫﺎ و ادﻋﺎﻫﺎ‪Jï‬‬ ‫ﮐﻪ ﻋﻠ‪P‬ﻪ ﻣﻠﺖ ﻣﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﮑﻮت ﺧﻮد را ™ﺸﮑﻨ‪P‬ﻢ؛ ز_ﺮا ﺗﺎوان ﺗﺼ‪_q‬ﺮی ﮐﻪ از‬ ‫ﻣﺎ در دﻧ‪P‬ﺎی ﻣﺘﻤﺪن ‪o‬ﻌ‪ h6‬ارو‪ª‬ﺎ اراﺋﻪ ﺷﺪە را ∑ﺲ ‪Y‬دﻫ‪P‬ﻢ‪ .‬ﻣﺠﺒﻮر_ﻢ ﮐﻪ ﺳﮑﻮﺗﻤﺎن را‬ ‫™ﺸﮑﻨ‪P‬ﻢ«‪ .٣‬ﺗﻤﺎ‪ Y‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺗﻤﺪنﺳﺎز در ﻣﻮرد ﻣ¿‪Í‬وﻋ‪ِP‬ﺖ ادﻋﺎﻫﺎی ﺳ‪P‬ﺎ; ﻣﺘﻌﺎرض ﺑﻮد‬ ‫‪6‬‬ ‫و اﺛ‪Ø‬ﺎت اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪q‬ع ﮐﻪ ﮐﺪام ﺟﺎﻣﻌﻪ ‪+‬ﻪ اﻧﺪازە ∫ﺎ’ رﺷﺪ ‪o‬ﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺷﺎ∂ﺴﺘﻪی‬ ‫ﺣﺎ„ﻤ‪P‬ﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﮔﻮاە اﯾﻦ د‪o‬ﺪ‪é‬ﺎە‪ ،‬اﯾﻦ ادﻋﺎﺳﺖ ﮐﻪ »ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﺧﻮد اﻧ‪â‬ﺎر‬ ‫ﻧ‪ä‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ آﻣﺎدەاﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪f‬ﺶ روﻧﺪ ﺗﺎ ‪+‬ﻘﺎی ﺳ‪P‬ﺎ; ﺧﻮد را ‪+‬ﻪ ﺧﻄﺮ ﺑ‪Ì‬ﻨﺪازﻧﺪ و‬ ‫‪ è‬وﺿﻌ‪P‬ﺖ ﺧﻮد را ‪+‬ﻪ ارو‪ª‬ﺎ‪Jï‬ﻫﺎ ™ﺴ‪¥‬ﺎرﻧﺪ«‪.٤‬‬ ‫ﺗﻌﯿ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫‪ .۳‬اﺛ‪Ø‬ﺎت اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ∞زﻣ ‪6 u‬‬ ‫‪ è‬ﻣﺘﻌﻠﻖ ‪+‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎﺳﺖ و ¬ﺎ‪o‬ﺎن دادن ‪+‬ﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫\‬ ‫"ﺑﺰرﮔ‪_ti‬ﻦ ‪Jr‬ﻋﺪاﻟ‪hi‬ﻫﺎ" ﻧﺎﻣ‪P‬ﺪە ‪Y‬ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﮐﺮدﻫﺎ »‪+‬ﻪ دﻟ‪P‬ﻞ آﻧﮑﻪ وﻃ‪k‬ﺸﺎن را‬ ‫\‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪Y‬ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ ﺗﺤﻘ‪ Y tu‬ﺷﺪﻧﺪ«‪.٥‬‬ ‫\‬ ‫ﻋ‪ì‬رﻏﻢ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺨﺎﻃ‪Ø‬ﺎن اﺻ‪ ì‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت ارﻣ‪h6‬ﻫﺎ ﻫﺴ¨ﻨﺪ‪ ،‬آﺷ‪â‬ﺎرا از ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﻠ‪ hi‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪o‬ﺎد ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ؛ ‪+‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪+ ،‬ﺎ‪o‬ﺪ ‪+‬ﻪ ﺧﻮدﺳﺎ<ﺴﻮری‪ ،‬ﻻزﻣﻪی ﻗﻠﻢزدن در‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮ]‪ ë‬از اﯾﻦ واژ‪Ù‬ﺎن وامﮔﺮﻓﺘﻪ از ﻣ‪X‬ﺎﺣ‪ yı‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص د‪s‬ﺪ≥ﺎە ﻟﺸﮏ ﮐﻮﻻ‪ô‬ﻔﺴ» در ﻣﻮرد‬ ‫ˆ‬ ‫ˆ‬ ‫ﺳﺎﺧﺖ ﻫ^‪É‬ﺖ ﻣ‪ ñ‬و ﺧﺎﻃﺮەی ﺟﻤ‪ Ó‬در ﮐﺘﺎب ﺳﺎﺧﺖ ﮔﻔﺘﻤﺎ] ﻫ^‪É‬ﺖ ﻣ‪ ñ‬ﻧﻮﺷﺘﻪ وودا‪ ü‬و د‪s‬ﮕﺮان آوردە‬ ‫ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪2 Tercüman-ı Hakikat, No. 595, June, 7 1880.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Ibid. No. 591, June 2, 1880.‬‬ ‫‪5 Tercüman-ı Hakikat, No. 595, June, 7 1880.‬‬ ‫‪ ۵۰‬ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﮐﻪ ‪+‬ﺎ ﻣﺠﻮز دوﻟﺖ ﻣﻨ¨¿‪Y Í‬ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧ ‪ t6 u‬اﺷﺎرە ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ‬ ‫\‬ ‫دﺷﻤ ‪ hK 6‬ﺧﺎ˝ ‪+‬ﺎ دوﻟﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪە ﻧ‪ä‬ﺷﻮد؛ ‪+‬ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻠ‪™ hi‬ﺴ‪P‬ﺎر‬ ‫ﮐ|ﻦ و ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از ﻫﻤﻪی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن د‪o‬ﮕﺮ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺮ∫ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬ﺗﺮﺳ‪P‬ﻢ ‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ‬ ‫\‬ ‫ً‬ ‫\‬ ‫در ‪+‬ﺎزﻧ‪ »çq‬را‪+‬ﻄﻪی ﺗﺎر_‪ æ6‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﺎ ﻋﺜﻤﺎ‪J6‬ﻫﺎ ∫ﺎﻣﻼ ﻣﺤﺮز اﺳﺖ‪،‬ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﮔﺴ‪ti‬ش‬ ‫\‬ ‫اﻣ‪tø‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬در ﻗﺮن ‪ ۱۶‬و ﺗﺤﺖ ﮐﻨ‪ti‬ل درآﻣﺪن ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻧ ‪ t6 u‬را ﻃﻮری ‪+‬ﺎزﺗﻌﺒ‪tu‬‬ ‫‪ è‬روا‪o‬ﺖ‬ ‫‪Y‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﻮ‪ J‬آﻧﺎن‪ ،‬داوﻃﻠ‪Ø‬ﺎﻧﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬را ¬ﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .١‬ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫‪ï‬‬ ‫‪è‬‬ ‫ﺗﺠﺪ‪o‬ﺪﻧﻈﺮﻃﻠ‪Ø‬ﺎﻧﻪای‪ ،‬ﻣﻠﺖﺑﻮدن \ﮐﺮدﻫﺎ را در ﮔﺬﺷﺘﻪﻫﺎی دور ﻣﺴﻠﻢ ‪Y‬داﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ‪6 u‬‬ ‫اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪی اﻧ“ﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻠ‪P‬ﺖ ﺗﺎر_‪ æ6‬و ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪ hi‬ﻣﺴﺘﻘﻞ ‪o‬ﺎﻓﺘﻪ و ﺗ‪Ø‬ﺪ‪o‬ﻞ ‪+‬ﻪ ¿∞_ﮏ‬ ‫‪è‬‬‫اﺗﺤﺎد دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬در اﻋﺼﺎر ﮔﺬﺷﺘﻪ ‪Y‬ﺷﻮد‪ .‬در اوا‪o‬ﻞ ﻗﺮن ‪ ،۲۰‬روﺷﻨﻔﮑﺮان \ﮐﺮد ﭼﻨ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫ادﻋﺎﻫﺎ‪ Jï‬را ﺗﮑﺮار و اﺳﺘﺪﻻل ‪ Y‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ‪ Jï‬ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﮐﺮدﻫﺎ اﺗﺤﺎد داوﻃﻠ‪Ø‬ﺎﻧﻪ‬ ‫\‬ ‫‪+‬ﺎ ﻋﺜﻤﺎ‪ J6‬را ¬ﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻇ‪P‬ﻔﻪی اﺧﻼ‪ ’i‬ﺗﺮکﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ در دوران دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ‪+‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮای دﺳ¨‪P‬ﺎ‪+ Jr‬ﻪ اﺳﺘﻘﻼل ∫ﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ‪.٢‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎنﻃﻮرﮐﻪ ﻗ‪Ø‬ﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ دﻏﺪﻏﻪ در ﻣﻮرد ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑ‪f‬ﺸ‪ ti‬ﺗﻼ¿;‬ ‫ﺑﺮای ﻣ¿‪Í‬وﻋ‪P‬ﺖ‪+‬ﺨ¿» ‪+‬ﻪ ادﻋﺎی ﺳ‪P‬ﺎ; ﻣﻌﺎ‪ Ù‬اﺳﺖ‪+ .‬ﺎ اﺑﺮاز ﺗﻌﻠﻖ ‪+‬ﻪ ﺟ|ﺎن اﺳﻼم و‬ ‫ﺗﺎر_ـ ـﺦ آن و ‪o‬ﺎ ﺟﺪا‪ Jï‬ﮔ‪ »¿k_ë‬از آن‪ ،‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت دﻏﺪﻏﻪی آﻓ¶_‪k‬ﺶ‬ ‫‪ è‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﻼ¿; ﺑﺮای‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪای ﺑﺮای \ﮐﺮدﻫﺎ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻮژەﻫﺎ‪ J‬ﻣﺘﻤﺪن را دارﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ‪6 u‬‬ ‫\‬ ‫‪ï‬‬ ‫ﺗﻮﺟ‪P‬ﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟ‪P‬ﺖﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺟﻤ} ﺟ|ﺖ <ﺸﺎندادن ﺑ‪P‬ﺪاری ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد؛‬ ‫آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪ lo‬از آﻧﺎن ‪Y‬ﻧ‪çq‬ﺴﺪ‪» :‬ﻣﺎ ﻫﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪o‬ﻤﺎن را ﺑﺮای آﯾﻨﺪە اﻋﻼم ﺧﻮاﻫ‪P‬ﻢ ﮐﺮد‬ ‫و آن را اﺛ‪Ø‬ﺎت ‪Y‬ﮐﻨ‪P‬ﻢ«‪ .٣‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە در اداﻣﻪ اﺿﺎﻓﻪ ‪Y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻧﮕﺮا‪ J6‬ﻣﺎ و آ ‪c‬ﺎ‪< d‬ﺴ´ﺖ‬ ‫‪è‬‬ ‫‪+‬ﻪ ﻣﺎﻫ‪P‬ﺖ واﻗ} ﺗﻼشﻫﺎی ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ‪+‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﺻﻼﺣﺎت‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﺮای ﺗﻌﯿ ‪6 u‬‬ ‫∞ﻧﻮﺷﺘﻤﺎن ﻣﺼﻤﻢﺗﺮ ‪Y‬ﮐﻨﺪ«‪ .٤‬ﻧ‪çq‬ﺴﻨﺪە ﻫﺸﺪار ‪Y‬دﻫﺪ ﮐﻪ »ﻫﯿﭻ اﺷ¨‪Ø‬ﺎ‪ d‬از اﯾﻦ‬ ‫‪\ 6‬‬ ‫‪ è‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬را{ﺪ و ﻋﺎری از ﻫ‪P‬ﺠﺎن ﺗﺼّﻮر ﺷﻮد؛ و ﻫﻤﺎنﻃﻮر‬ ‫ﺑﺰرگﺗﺮ ﻧ‪f‬ﺴﺖ ﮐﻪ ∞زﻣ ‪u‬‬ ‫ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ‪Y‬داﻧ‪P‬ﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪P‬ﺪ‪ á‬ﻫﻨﻮز ¬ﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ« ‪ .‬آﺧ¶_ﻦ ﺟﻤﻠﻪ ‪+‬ﻪ اﯾﻦ‬ ‫‪٥‬‬ ‫\‬ ‫ﻣﻮﺿ‪q‬ع اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد از ﺧ ‪t6 u‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪P‬ﺪ‪ á‬در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‬ ‫\‬ ‫اﺳ‪ti‬اﺗˇ_ﮏ وی ﺑﺮای اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ ﺣﻤﺎ‪o‬ﺖ ﮐﺮدە و ‪+‬ﻪ آن اﻣ‪P‬ﺪوار ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Jin, No. 3, 1918, as rendered in Martin Strohmeier, Crucial Images in the‬‬ ‫‪Presentation of a Kurdish National Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes,‬‬ ‫‪Social, Economic, and Political Studies of the Middle East and Asia (Leiden: Boston:‬‬ ‫‪Brill, 2003), 26.‬‬ ‫‪3 Tercüman-ı Hakikat, No. 591, June 2, 1880.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪:‬‬ ‫‪5‬‬ ‫اﺣ‪#‬ﺎ‪%‬ﺮی اﺳﻼ‪ +‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪1‬ﺴﻢ ﮐﺮدی در آﺛﺎر ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪#‬ﺪ‪C‬‬ ‫ﻣﺎ ﻓﻘﻂ 'ﺎ اﻣﺘﻨﺎع ر‪-‬ﺸﻪای و ﻋﻤﯿﻖ از آن ﭼ ; <‪:‬ی ﮐﻪ د?ﮕﺮان از ﻣﺎ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪' ،‬ﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻫﺴ‪KJ‬ﻢ ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ‪P‬ﺷ‪SR‬ﻢ‪.‬‬ ‫‪١‬‬ ‫)ژان ‪W‬ﻞ ﺳﺎرﺗﺮ(‬ ‫از ﻋﺜﻤﺎ‪98$‬ﺎ‪٢‬‬ ‫ﺧ ‪"$ #‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪,‬ﺪ‪ .‬و ﻧﺎاﻣ‪,‬ﺪی وی‬ ‫^ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ دﯾ<‪ b‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﻧ‪f‬ﺮی از ﻃ‪Sh‬ﻖ ﺧﻮا‪i‬ﺶ‬ ‫ﻫﺪف اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺗ]ﯿ ; <‬ ‫‪y‬‬ ‫‪v‬‬ ‫ﻣ‪k‬ﺴﻮط از ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮم ﺑﺮر‪ir‬ﺸﺪەی وی اﺳﺖ‪ u? .‬از ﻣ‪f‬ﻤ‪S:‬ﻦ و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی ﻗ‪K‬ﺎم‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﺧﻮدﺗﻤﺎﯾﺰی دﯾ < |‪ b‬ﺟﻤ~ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﭘ‪K‬ﺪا‪Å‬ﺶ ‪W‬ﺪ?ﺪەای اﺟﺘﻤﺎ‪-Ç‬‬ ‫‪ É‬ﺟﺪ?ﺪی در ﺧﺎورﻣ‪K‬ﺎﻧﻪ ﻣﺪرن داﺷﺖ‪' .‬ﻪ ﺟﺰ ودﯾﻊ ﺟ‪SR‬ﺪە‪ ،٣‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان‬ ‫<‬ ‫< ‪Ö‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺗﺎر‪| S‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺧﻮدﺗﻤﺎﯾﺰی دﯾ‪-b‬ﮐﺮدی ﺷﯿﺦ را ﻧﺎد?ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ؛ 'ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺮا‪Å‬ﺶ در ﺟﻨ‪k‬ﺶ ﺷﯿﺦ ﻣ‪f‬ﻤ‪S:v‬ﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎﯾﺰ آن 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻨ‪ åçk‬ﻣ‪-é‬ﻣﺬﻫ‪ bê‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺗﻼ‪ rç‬اﺳﺖ ﺑﺮای ‪i‬ﺸﺎن دادن اﯾﻦ واﻗﻌ‪K‬ﺖ ﮐﻪ ﻓ‪f‬ﻢ ﺷﯿﺦ از ﮐﺮد و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫"د?ﮕﺮا‪i‬ﺶ" ﭼﻪ ﺑﻮدە و وی ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی دﯾ<‪ b‬را ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ و ﻏ;‪:‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪ï‬ﻢاﻫﻤ‪K‬ﺖ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺟﻠﻮە ‪P‬دﻫﺪ‪ .‬ﻃ‪N‬ﻘﻪﺑﻨﺪی دﯾ<‪ b‬ﻣﺮدم ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮﻣّ‪K‬ﺖ آﻧ‪f‬ﺎ‪ ،‬دﻗ‪K‬ﻘﺎ آن ‪ï‬ﺎری ﮐﻪ ﺷﯿﺦ‬ ‫اﻧﺠﺎم ‪P‬دﻫﺪ‪i ،‬ﺸﺎن از ﺗﺮﮐ‪K‬ﺐ دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻪ ﻧ‪õR‬ﻪی ﺧﻮد ﺗﻔﺎوت ﻣ‪K‬ﺎن‬ ‫ش آﻧ‪f‬ﺎ 'ﺎزﺗﺎب ‪P‬دﻫﺪ‪ .‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری ﺑﺮای‬ ‫ﭘ;‪:‬اﻣﻮن و ﻣﺮﮐﺰ را در اﺳﻼِم ﻣﻮرد ‪W‬ﺬﯾﺮ |‬ ‫ﻣﺴ‪J‬ﻨﺪﺳﺎزی ﺧ ; <‪:‬ش ﻧ‪f‬ﺮی در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪' ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل 'ﻪ اﺳ‪J‬ﺜﻨﺎی ﺗﻌﺪادی‬ ‫ً‬ ‫‪ •ï‬ﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬د?ﮕﺮ اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ?ﻌ<‪ b‬ﻣﺜﻨﻮی در دﺳ‪:v‬س ﮐﺴﺎ<¶ ﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ 'ﻪ ﺑﺮر‪ r‬ﻗ‪K‬ﺎم ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺮار ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬ ‫'ﺨ‪ åç‬از ‪ï‬ﻢﺗﻮﺟ© 'ﻪ ﻣﺜﻨﻮی 'ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪K‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺛﺮ ﭼﺎپ ‪i‬ﺸﺪە ﺑﻮد و ﻓﻘﻂ‬ ‫'ﻪ ﺻﻮرت دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻪ در دﺳ‪:v‬س ‪°‬ﺴﺘ¨ﺎن ﻧﺰد?ﮏ و ﭘ;‪:‬وان ﺷﯿﺦ ﻗﺮار داﺷﺖ؛ د?ﮕﺮ‬ ‫دﻟ‪K‬ﻞ اﯾﻨﮑﻪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺛﺮ 'ﻪ ز‪õ‬ﺎن ﻓﺎر‪ r‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺎﻧ~ ﺑﺮای ﺑﺮر‪ r‬اﯾﻦ اﺛﺮ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪y‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪i‬ﺴﻞ ﺟﺪ?ﺪ ‪°‬ﺴﺘ¨ﺎن و ﭘ;‪:‬وان ﺷﯿﺦ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ زﻧﺪ‪P x‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ 'ﻪ ﺟﺰ اﺛﺮ ﻣﻮرخ ﺻ‪:ê‬ی آِ∞ﺶ‪ ،‬ﺑ‪a‬ﺸ‪ :v‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮ اﺳﻨﺎد ﻏ;‪:‬ﻓﺎر‪ r‬ﻣﺮﺗ‪N‬ﻂ‬ ‫^ دﻟ‪K‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺜﻨﻮی 'ﻪ ﺟﺰ ﺑﺮای ‪°‬ﺴﺘ¨ﺎن ﻧﺰد?ﮏ‬ ‫'ﺎ ﻗ‪K‬ﺎم ﺷﯿﺦ ﺗﻤﺮﮐﺰ دارﻧﺪ و 'ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫‪ ١‬ﭘ‪#‬ﺸﮕﻔﺘﺎر ژان ‪.‬ﻞ ﺳﺎرﺗﺮ ﺑﺮ ﮐﺘﺎب دوزﺧ‪:‬ﺎن روی زﻣ > ?= اﺛﺮ ﻓﺮاﻧ‪C‬ﺲ ﻓﺎﻧﻮن ﻧ‪GF‬ﺴﻨﺪەی ﻓﺮا‪L‬ﺴﻮیز‪M‬ﺎن اﻫﻞ‬ ‫ﻣﺎرﺗ‪O‬ﻨ‪:‬ﮏ‪.‬‬ ‫‪ ٢‬از ﻻﻣ‪:‬ﺎ اﻟﺤﺮوب اﺳﺘﺎد دا‪L‬ﺸ‪V‬ﺎە ﮐﯿﻨﮕﺰ ‪Y‬ﺎﻟﺞ ﻟﻨﺪن در دا‪L‬ﺸ‪V‬ﺎە ﮐﯿﻨﮕﺰ ‪Y‬ﺎﻟﺞ ﻟﻨﺪن‪ ،‬ﺑﺮای ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‬ ‫و اراﺋﻪی ﻧﻈﺮات ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪاش ‪d‬ﺴ‪:‬ﺎر ﺳ‪e‬ﺎﺳﮕﺰارم‪.‬‬ ‫‪3 Wadie Jwaideh. The Kurdish National Movement: Its Origins and Development.‬‬ ‫‪(Syracuse, N.Y.: Syracuse University Press 2006).‬‬ ‫‪ ۵۲‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و ﭘ;‪:‬وان ﺷﯿﺦ در ‪≥ç‬ق ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﺮای ﺳﺎﯾ‪Sh‬ﻦ ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﺎﻧﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺑ‪a‬ﺶ از ﺻﺪ ﺳﺎل‬ ‫^ 'ﻪ ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬ﻧ‪-R‬ﺴﻨﺪە 'ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﭘ‪a‬ﺶ‪ ،‬اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮم ﭼﺎپ ﺷﺪ اﻣﺎ ﭘ‪a‬ﺶ از ﭘﺮداﺧ ‪< v‬‬ ‫ﻣﺨﺘ‪' µ‬ﻪ زﻣﯿﻨﻪی ﺗﺎر‪ É<S‬ﭘ‪K‬ﺪا‪Å‬ﺶ اﯾﻦ اﺛﺮ ‪P‬ﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪) e‬ﻣﺘﻮ<∂ 'ﻪ ﺳﺎل ‪ (۱۸۸۳‬از ﺷﯿ‪R‬خ ﮐﺮد ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی و از رﻫ‪:ê‬ان ≥ﺷﻨﺎس‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی و ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان دﯾ<‪ b‬دوران ﺑﻮد‪ .‬راﺑﺮت ﺳﭙ;‪ :‬زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪﻧ‪-R‬ﺲ ﻣﺴﯿﻮﻧﺮ‬ ‫ﻣﺸ‪f‬ﻮر‪ ،‬دﮐ‪ï :v‬ﺎ∫ﺮن‪ ،‬در ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﺟﺎ?¨ﺎە ﺷﯿﺦ در ﻣ‪K‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻫﻞ ﺳ‪º‬ﺖ ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪:‬‬ ‫َ‬ ‫»در ﮐﻨﺎر ‪W‬ﺎدﺷﺎە و ‪S≥ç‬ﻒ ﻣﮑﻪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻣﻘﺪسﺗ‪Sh‬ﻦ ﻓﺮد ﻧﺰد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻫﻞ ﺳ‪º‬ﺖ اﺳﺖ؛‬ ‫^ ﺧﺪا از وی ﭘ;‪:‬وی ﮐﻨﻨﺪ ‪ ...‬وی ﻣﺮدی‬ ‫ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ آﻣﺎدە ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎ‪i‬ﺸ ; <‬ ‫'ﺎﻓﻀ‪K‬ﻠﺖ‪ ،‬ﭘﺮاﻧﺮژی و ﺷﺠﺎع ﺑﻮد«‪ .١‬در اﺳﻨﺎد ‪W‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻓﺮدی ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﺷﺪە‬ ‫ﮐﻪ »روزاﻧﻪ ‪ ۵۰۰‬ا¬ ‪ ۱۰۰۰‬ﻧﻔﺮ 'ﺎزد?ﺪﮐﻨﻨﺪە از ﻃ‪N‬ﻘﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ را ‪W‬ﺬﯾﺮا√¶ ‪P‬ﮐﺮد‪ .‬از وی‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن ﮐ‪ å‬ﮐﻪ دارای ﺷﺨﺼﯿ‪ bv‬در ﺗﻀﺎد 'ﺎرز 'ﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت اﯾﺮا<¶ و ﺗﺮک اﺳﺖ« ?ﺎد‬ ‫‪y‬‬ ‫‪P‬ﺷﻮد‪ .٢‬زﻧﺪ‪ x‬ﺷﺨ≈ ﺷﯿﺦ ﺳﺎدە ﺑﻮد و وی و ?ﺎ ∆«ش »ﺗﻤﺎ‪ P‬ﮐﺴﺎ<¶ را ﮐﻪ 'ﻪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫د?ﺪ‪i‬ﺸﺎن ‪P‬آﻣﺪﻧﺪ ﺣ‪ bv‬ا»ﺮ در ﻣﻮرد ﻣﻮﺿﻮ‪ Ç‬ﭘ‪a‬ﺶ ‪W‬ﺎ اﻓﺘﺎدە ﺑﻮد‪ ،‬ﺷﺨﺼﺎ ﻣﻼﻗﺎت ‪P‬‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ ‪ ...‬وی از ﺳ ‪K‬ﺪەدم ﺗﺎ ‪W‬ﺎ‪ r‬از ﺷﺐ وﻗﺖ ﺧﻮد را ‪À‬ف ﻣﺮدﻣﺎ‪i‬ﺶ ‪P‬ﮐﻨﺪ«‪.٣‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬در دوران ﺟﻨﮓ روس و ﻋﺜﻤﺎ<¶ )‪ (۱۸۷۷_ ۷۸‬در ﻋﺮﺻﻪی ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬‬ ‫^ 'ﻪ‬‫‪Ö‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن 'ﻪ ﺷ‪f‬ﺮت رﺳ‪K‬ﺪ‪ ،‬ز‪S‬ﺮا درﺧﻮاﺳ‪ bv‬از ﺳﻮی ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ دوم ﺑﺮای ﭘﯿﻮﺳ ‪< v‬‬ ‫»ﺟ‪f‬ﺎد« ﻋﻠ‪K‬ﻪ ار∞ﺶ روس در‪S‬ﺎﻓﺖ ﮐﺮد‪ .‬ﻃﺒﻖ ?ﺎدداﺷﺖﻫﺎی ﺷﺨ≈ ﺷﯿﺦ‪ ،٤‬وی‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺗﻮا‪i‬ﺴﺖ ﻫﺰاران ﻣﺮد ﺟﻨ‪ u‬ﮔﺮد آورد‪ ٥‬و اﯾﻦ رﺧﺪاد 'ﻪ ?‪ u‬از اﺻ‪é‬ﺗ‪Sh‬ﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﮔﺮا‪Å‬ﺸﺎت‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻓﺰاﯾﻨﺪەی ﺷﯿﺦ و ﻧﺎاﻣ‪K‬ﺪیاش از دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ﺷﺪ‪' .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗﺮﮐ‪f‬ﺎ در ﺧﻼل ﺟﻨﮓ ]روس و ﻋﺜﻤﺎ<¶[ ﺑﺮ د?ﺪ“ﺎە ﺷﯿﺦ در ﻣﻮرد اﺳﻼم‬ ‫‪Ö‬‬ ‫]ﻣﻘﺒﻮل[ ﻏ;‪:‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺄﺛ;‪° :‬ﺴ‪K‬ﺎر ﻋﻤ‪ ‘vK‬داﺷﺖ‪' .‬ﻪ ﻋﻼوەی اﯾﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻓﻌﺎﻟ‪K‬ﺖﻫﺎی‬ ‫^ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن‪ ،‬در‬ ‫ﺳ‪K‬ﺎ‪' r‬ﻌﺪی‪ ،‬وی را ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﻫﺮ دو دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر ﺗ]ﯿ ; <‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۹‬درﺳﺖ ?ﮏ ﺳﺎل ∆ﺲ از ﺟﻨﮓ روس و ﻋﺜﻤﺎ<¶‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺧ ; <‪:‬ش ﻧﺎﻓﺮﺟﺎ‪ P‬را‬ ‫ﻋﻠ‪K‬ﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ رﻫ‪:ê‬ی ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ وی 'ﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪەی ﺑﺮﺗﺮی ﻧ;‪:‬وﻫﺎی دوﻟ‪ bv‬و‬ ‫‪1 Rober E. Speer. The Hakim Sahib, The Foreign Doctor: A Biography of Joseph‬‬ ‫‪Plumb Cochran. (New York: Revell, 1911), 74.‬‬ ‫‪2 Parliamentary Papers. Turkey. No 5. (1881. Inclosure 4 in No. 8).‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Sheikh Ubeydullah Nehri. Tuhfatul Ahbab: Mesnevi. Ed. Seyid Isalm Duagû.‬‬ ‫‪(Urmia: Husseini 2000), 108.‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ٥‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺗﺎر‪i‬ـ ـﺦ ﮐﺮد و ﻋﺜﻤﺎ?‪ ،p‬ﺻ‪rs‬ی آ‪u‬ﺶ ‪w‬ﮔ‪iF‬ﺪ ﮐﻪ »ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ| در ﻣ}ﺎﺗ~ﺎ‪u‬ﺶ ﺎ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫ﻋ~ﺪاﻟﺤﻤ‪:‬ﺪ ادﻋﺎ ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪ ۳۰‬ﻫﺰار ﻧ>‪r‬وی ﻧﻈﺎ‪ w‬را در اﺧﺘ‪:‬ﺎر دارد‪ .‬اﺣﻤﺪ ﻣﺨﺘﺎر ‪.‬ﺎﺷﺎ‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪەی ﺳ‪e‬ﺎە‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ?‪ p‬در ﺟﺒﻬﻪی ﻗﻔﻘﺎز و ‪äã‬ق ﺑﺮ اﯾﻦ ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ| ‪ ۷‬ﮔﺮدان ﻧ>‪r‬وی ذﺧ>‪r‬ە و ﻧ>‪r‬وﻫﺎ‪ pè‬از د‪ê‬ﮕﺮ‬ ‫ﻣﻨﺎﻃﻖ را ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪ‪ ì‬ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬وی ‪w‬ﻧ‪GF‬ﺴﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوە ﺑﺮ ﻧ>‪r‬وﻫﺎی ﺛﺎﺖ و ﻣﻨﻈﻢ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ| اﻓﻨﺪی‬ ‫اﻫﻞ ﺣ}ﺎری ‪ ۵۰‬ﺗﺎ ‪ ۶۰‬ﻫﺰار ‪Mä‬ﺎز ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ از ﭘ‪:‬ﺎدە و ﺳﻮار ﻧﻈﺎم اﻫﻞ اﺳﺘﺎن وان را ﮔﺮدﻫﻢ آوردە اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫‪Sabri Ateş. Empires at the Margins: Toward a History of the Ottoman-Iranian‬‬ ‫‪Borderland Peoples, 1843-1881. (Doctoral dissertation). New York: New York‬‬ ‫‪University, 2006), 311.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۵۳‬‬ ‫ﻗ‪Sh‬ﺐاﻟﻮﻗ‪R‬ع ﺑﻮدن ﺷﮑﺴﺖ‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎن را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗ‪K‬ﺎم ﺷﻮر‪ rç‬ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫‪y‬‬ ‫ﻧﺒﻮدە 'ﻠ◊ﻪ ﻃﻐ‪K‬ﺎِن ≥ﺧﻮرد‪ x‬ﻣﺮدم ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﻓﺴﺎد ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺤ‪ é‬اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎل 'ﻌﺪ‪ ،‬ﺷﺎ?ﺪ‬ ‫'ﻪ اﯾﻦ اﻣ‪K‬ﺪ ﮐﻪ ﺷﻮرش ﺷﯿﺦ‪W ،‬ﺎ?ﺎن ﻓﻌﺎﻟ‪K‬ﺖﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺿﺪدوﻟ‪ bv‬وی ﺑﻮدە اﺳﺖ‪،‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪٢‬‬ ‫ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺪال اﻓﺘﺨﺎری را 'ﻪ وی اﻋﻄﺎ ﮐﺮد‪ .١‬ﭼﻨﺪ ﻣﺎە 'ﻌﺪ‪' ،‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از ﻟ‪K‬ﮓ ﮐﺮدی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫)‪ (Kurdish League‬ﮐﻪ اﺗﺤﺎد?ﻪی ﮔﺴ‪:v‬دەای از ﮐﺮدﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و اﯾﺮا<¶ ﺑﻮد‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻋﻈ• از ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪی ﻗﺎﺟﺎر را 'ﻪ ﮐﻨ‪:v‬ل درآورد‪' .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل 'ﻪ ≥ﻋﺖ و 'ﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪەای ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﮓ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻨﮓ ﺷ‪K‬ﻌﻪ و ﺳ<‪ b‬داﺷﺖ ﺳﻮءﺗﻌﺒ;‪P :‬ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد و در ﻣ‪K‬ﺎن ﺷﺎ?ﻌﺎت و 'ﺎ ورود ﻗﻮای روس ﺑﺮای ∆ﺸ‪J‬ﯿ‪N‬ﺎ<¶ از اﯾﺮا<¶ﻫﺎ‪،‬‬ ‫از ﺳﻮی ﻧ;‪:‬وﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪ P‬ﻗﺎﺟﺎر و ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪' .٣‬ﻌﺪﻫﺎ ﺑﺮ اﺛﺮ ا‪À‬ار‬ ‫دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪ ،‬ﺷﯿﺦ از ﻣﻨﻄﻘﻪی ﺗﺤﺖ ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ ﺧﻮد اﺧﺮاج و 'ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺗ‪N‬ﻌ‪K‬ﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫›‬ ‫وی ∆ﺲ از ﻓﺮار از اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل و 'ﺎزﮔﺸﺖ 'ﻪ ﺣ‹ﺎری 'ﺎر د?ﮕﺮ دﺳﺘﮕ;‪ :‬و اﯾﻦ 'ﺎر 'ﻪ ﺣﺠﺎز‬ ‫ﺗ‪N‬ﻌ‪K‬ﺪ ﺷﺪ و ﺗﺎ ﻫﻨ¨ﺎم ﻓﻮت در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۳‬در آﻧﺠﺎ 'ﻪ ≥ ﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﺷﺎ?ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ‪ ،‬دو ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان دو ﮔﺮوە ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ﺷﺪەاﻧﺪ و دو“ﺎﻧﻪ "ﻣﺎ" در ﺑﺮاﺑﺮ "آﻧ‪f‬ﺎ" در‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب ﻣﻌ‪K‬ﺎرﻫﺎی ﻣ‪-é‬ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ﻧ ; <‪ :‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﻣﺎﻫ‪K‬ﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ّ‬ ‫اﺳﻼِم ﭘ;‪:‬اﻣﻮ<¶ ﻣﺮدد ﺑﻮدﻧﺪ‪] .٤‬در اﺛﺮ ﻣﺬﮐﻮر[ وا∫‪º‬ﺶ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ اﻣﺮ ﻣﺬﻫﺐ در ﻣﺮﮐﺰ 'ﻪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﭼ ; <‪:‬ی ﻣﺸﮑﻮک‪ ،‬ﻓﺎﺳﺪ و ‪¶ê‬اﺻﺎﻟﺖ ﻣﮑﺮرا اﺑﺮاز ﺷﺪە اﺳﺖ و ﺣ‪ bv‬ﺳﻌ‪K‬ﺪ ﻧﻮر‪،r‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫≥ﺷﻨﺎسﺗ‪Sh‬ﻦ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ دﯾ<‪ b‬ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻤﺎل ﮐﺮدﺳﺘﺎن در ﻧ‪K‬ﻤﻪی اول ﻗﺮن ﺑ‪a‬ﺴﺘﻢ ﻧ ; <‪ :‬آن‬ ‫را ﺗﮑﺮار ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .٥‬اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎی ﺧﻠﻮص‪ ،‬ﺑﺮﺗﺮی و اﺻﺎﻟﺖ ﺗﻔﺎﺳ;‪ :‬دﯾ<‪ ،b‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻣﻌﻨﺎ‬ ‫‪Y ١‬ﻼﯾﺘﻮن اﻓ‪ ö‬ﺑ‪iõ‬ﺘﺎﻧ‪:‬ﺎ‪ pè‬ﻣﺄﻣﻮر در ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﮔﺰار‪ ùã‬ﻪ ﻣﻘﺎم ارﺷﺪ ﺧﻮد ﻋﻨﻮان ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ|‬ ‫‪d‬ﺴ‪:‬ﺎر در ﺗﻼش اﺳ ‪°‬ﺖ ﺗﺎ ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد را ﮔﺴ‪rû‬ش دﻫﺪ‪ .‬وی ﺎ ﭼﺎ‪.‬ﻠﻮ‪ ù‬ﺑﺮای ﻣﺴ‪:‬ﺤ‪:‬ﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪l‬‬ ‫‪d‬ﺴ‪:‬ﺎری از آﻧﻬﺎ از ﮔَﻮر ﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺤﺖ ﮐﻨ‪rû‬ل وی ﻣﻬﺎﺟﺮت ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ از د‪ê‬ﮕﺮ ﮐﺮدﻫﺎ در اﻣﺎن ﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺷ§‬ ‫ﻧ‪#‬ﺴﺖ ﮐﻪ وی ﻫﻨﻮز ﺳﻮدای ﺑﺮاﻧﺪازی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ‪:‬ﻪ را در ‪ ä‬دارد‪ .‬از ﺳﻮی د‪ê‬ﮕﺮ ﺤﺮی ‪ ،ps‬آﺟﻮدان‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﺳﺎ‪. w‬ﺎﺷﺎ در ﺗﺪارک ﻣﺮاﺳﻢ اﻋﻄﺎی ‪L‬ﺸﺎن ﻟ‪:‬ﺎﻗﺖ از ﺳﻮی ﺳﻠﻄﺎن ﻪ ﺷﯿﺦ درﻫﻔﺘﻪ ﺟﺎری اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪(FO 195/1315 No. 20, Van, 25th May 1880).‬‬ ‫‪l‬‬ ‫©‬ ‫‪ ٢‬ﻇﺎﻫﺮا اﺧ~ﺎر ‪u‬ﺸﮑ‪:‬ﻞ ﻟ‪:‬ﮓ ﮐﺮدی ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮا?‪ p‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﺖﻫﺎی ارﻣ?´ در ارﻣ¨ﺴﺘﺎن‪ ،‬اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل و ﺧﺎرج‬ ‫= ﻋﺜﻤﺎ‪ p‬ﺷﺪە ﺑﻮد و ﻧﺨ~‪V‬ﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﺖ ارﻣ?´ در ﺗﻼش ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ اﻗﺪام را ﺗﻬﺪ‪ê‬ﺪی ﻋﻠ‪:‬ﻪ‬‫?‬ ‫از ‪ä‬زﻣ > ?‬ ‫= دﻟ‪:‬ﻞ ‪.‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺑ‪iõ‬ﺘﺎﻧ‪:‬ﺎ ﺟﻠﺴﻪای رﺳ‪ Æ‬را ﺑﺮای ﺗﺤﻘﯿﻖ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ‪u‬ﺸﮑ‪:‬ﻞ‬ ‫ارﻣ?´ﻫﺎ ‪L‬ﺸﺎن دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻪ ﻫﻤ > ?‬ ‫داد و از اﻋﻀﺎی ‪Y‬ﺎﺑ‪O‬ﻨﻪ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫)‪Tercüman-ı Hakikat. No. 673 and 678 (1880‬‬ ‫ﻪ ﻧﻈﺮ ‪w‬رﺳﺪ درک آﻧﻬﺎ از ﻣﻮﺿ‪F‬ع و ‪ê‬ﺎ ﺗﻼش آنﻫﺎ ﺑﺮای ‪L‬ﺸﺎن دادن اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪F‬ع ﺑﻮد ﮐﻪ ‪u‬ﺸﮑ‪:‬ﻞ ﻟ‪:‬ﮓ ﻪ‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺗﺤ‪iõ‬ﮏ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﺑﻮدە اﺳﺖ ﺗﺎ ﺎ ﻣﻄ‪õ‬ح ﮐﺮدن ﻣﺴﺌﻠﻪی ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪی ارﻣ?´ﻫﺎ را ﻓﺮو‪L‬ﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫)‪(Letter from Monseigneur Krimian, Turkey No.5. 1881. Inclosure in No.6‬‬ ‫‪3 Vakit, No. 1860. 1880.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ rû‬در ﻣﻮرد اﺳﻼمﻫﺎی ﻣﺮﮐﺰی و ﭘ>‪r‬اﻣﻮ?‪ p‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Makdisi (2002 and2002), Dringle (1998 and 2003).‬‬ ‫‪5 Said Nursi. İçtima-i Dersler/ Social Lessons. Istanbul. (Zehra Yayıncılık, 2009), 169-‬‬ ‫‪71.‬‬ ‫‪ ۵۴‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫‪y‬‬ ‫و ادﻋﺎی ﺿﻤ<‪ b‬ﻫﺮ ?ﮏ از اﯾﻦ ﮔﺮوەﻫﺎ را در ﺧﺼﻮص ﺑﺮﺗﺮی ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬و ﻗﻮ‪P‬ﺷﺎن ﻧ ; <‪ :‬در‬ ‫ﺑﺮ دارد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺧﻼص و ﻓ‪f‬ﻢ دﯾ<‪ b‬اﻓﺮاد "درون ﮔﺮوە" ﺳﺘﻮد<¶ و "ﺑﺮون ﮔﺮوە" ﻣﻄﺮود‬ ‫و ?ﺎ اﺻﺎﻟﺖ آن ﻣﻮرد ﺗﺮد?ﺪ اﺳﺖ‪ .‬ادﻏﺎم دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ در اﻧﺘﻘﺎدﻫﺎی اﯾﻦ ﮔﺮوەﻫﺎ‬ ‫از "د?ﮕﺮاِن" ﺧﻮد 'ﻪ و‪S‬ﮋە ]د?ﮕﺮاِن[ دوﻟﺖﻫﺎ ﮐﻪ 'ﻪ دﻟ‪K‬ﻞ ﮐﻮﺗﺎ· و ﻋﺪم ﺗﻤﺎ?ﻞ 'ﻪ آﻣﻮزش‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻘ‪ µ‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸ‪f‬ﻮد اﺳﺖ‪.1‬‬ ‫ﻣﺜﻨﻮی ﺷﯿﺦ و د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی وی در ﻣﻮرد ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر ﻗﺎ'ﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ؛‬ ‫ز‪S‬ﺮا ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻧﺎرﺳﺎ√¶ ﺑﺮ<‚ ﺟﻨ‪N‬ﻪﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺻﻮرتﮔﺮﻓﺘﻪ در‪õ‬ﺎرەی ﺷﻮرش‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﻋﻠ‪K‬ﻪ دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۸۷۹‬و ‪ ۸۰‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺧﻮدارﺟﺎ‪ Ç‬دﯾ<‪b‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و‪S‬ﮋەی ﺷﯿﺦ و ز‪S‬ﺮ ﺳﺆال ﺑﺮدن ‪SÀ‬ـ ـﺢ اﺻﺎﻟﺖ اﺳﻼم ﻏ;‪:‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻧﺎد?ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و 'ﻪ‬ ‫^ دﻟ‪K‬ﻞ آﻧ‪f‬ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ او را ﺟﺪی ﻧﮕﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻫﻤ ; <‬ ‫دﯾ‪SR‬ﺪ ﻣﮏداول 'ﺪون اراﺋﻪی ﻫﯿﭻ ﺳﻨﺪ ﻣﻮﺛ‪ ٢‘v‬اﻗﺪام ﺷﯿﺦ را »ﺗﻮﻃﺌﻪای ‪P‬داﻧﺪ ﮐﻪ در‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺑﺮﻧﺎﻣﻪر‪S‬ﺰی ﺷﺪە و از ﺳﻮی ﻣﻘﺎﻣﺎت رﺳ• ﻧﺎﺷﻨﺎ‪' r‬ﻪ ﺷﯿﺦ وﻋﺪەی ﺣﻤﺎ?ﺖ‬ ‫دادە ﺷﺪە ﺗﺎ ﺟﻨ‪ åçk‬را 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮازن در ﻣﻘﺎ'ﻞ ﺗ‪f‬ﺪ?ﺪ ارﻣ<‪b‬ﻫﺎ ﺷ‹ﻞ دﻫﺪ«‪.٣‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﻫﺎ‪⁄‬ﺎن ازوﻏﻠﻮ ﻧ ; <‪ :‬ﺗﻼش ‪P‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺷﻮرش ﺷﯿﺦ را وا∫‪À åçº‬ﻓﺎ دﯾ<‪i b‬ﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ از‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ‪i‬ﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.٤‬‬ ‫اﺳﻨﺎد ﻣﻮﺟﻮد دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺗﺼ‪SR‬ﺮی ﻣﺘﻀﺎد از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﻮرد اﺷﺎرە‬ ‫ﺗﺮﺳ‪K‬ﻢ ﮐﺮدەاﻧﺪ اراﺋﻪ ‪P‬ﮐﻨﺪ و آﺷ‹ﺎرا از ﻧﮕﺮا<¶ دوﻟﺖ از ﻋﻮاﻗﺐ اﺣﺘﻤﺎ¬ ﺷﻮرش ﺷﯿﺦ در‬ ‫داﺧﻞ ﻣﺮزﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﮔﺰارش ‪P‬دﻫﻨﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬وزارت دﻓﺎع ﮔﺰارش ‪P‬دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﻫﻤﺮاە ‪ ۷۰۰۰۰‬ﻣﺮد ﻣﺴﻠﺢ ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎ‪i‬ﺶ‪ ،‬ﺗﻤﺎم آذر‪õ‬ﺎ?ﺠﺎن ﻏﺮ‪ ¶ê‬را ﺗ‪µ‬ف و‬ ‫^ ﭘ‪a‬ﺶﺑﯿ<‪ b‬ﮐﺮدە ﮐﻪ دوﻟﺖ اﯾﺮان ﺗﻮاﻧﺎ√¶‬ ‫اﻋﻼم اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﺰارش ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫^ ﺗﺄﺛ;‪ :‬ز‪S‬ﺎد اﯾﻦ رﺧﺪاد ﺑﺮ ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫‪v‬‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﮐﺮدﻫﺎ را ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ »'ﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ <‬ ‫‪Ü‬‬ ‫≥زﻣﯿ<‪ b‬ﻣﺎ‪' ،‬ﺎ?ﺪ 'ﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺗﺪاﺑ;‪ :‬ﻻزم اﺗﺨﺎذ ﮔﺮدد و ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺤ‪ é‬ﻓﻮرا ﻧ;‪:‬وﻫﺎی ‪ï‬ﻤ‪u‬‬ ‫^‬‫را ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﺮﮐﺐ ازﺗﺮﮐ‪f‬ﺎ و ﻻزﻫﺎ 'ﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪە و اﻋﺰام ﮐﻨﻨﺪ«‪ .٥‬اﯾﻦ اﺳﻨﺎد ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫'ﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸ‹ﻼ‪ ¶v‬ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺑﺮای دوﻟﺖ ا?ﺠﺎد ﮐﺮدە ﺑﻮد اﺷﺎرە ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس‪ ،‬ﺷﯿﺦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫^ ﮔﺮوەﻫﺎ√¶ از ﮐﺮدﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ 'ﻪ ﺷﺎ?ﻌﺎ‪ ¶v‬ﻣﺒ<‪ b‬ﺑﺮ ﺣﻤﺎ?ﺖ دوﻟﺖ‬ ‫ﻓﻘﻂ 'ﺎ ﻫﺪف ﺑﺮاﻧﮕ‪K‬ﺨ ‪< v‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ۱۴‬ﺑﺮ?∫ از اﯾﻦ اﻧﺘﻘﺎدات ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﻌﺪﺗﺮ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬در ﺑ‪:‬ﺎﻧ‪:‬ﻪی ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪:‬ﺪ در ﻣﻮرد ﺧﻼﻓﺖ ﮐﺮدی‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺎزﮔﻮ ﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑ‪:‬ﺎﻧ‪:‬ﻪ وی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ‪:‬ﻪ را ﻪ دﻟ‪:‬ﻞ ‪ps‬ﻗ‪:‬ﺪ‪Ω‬ی ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ در ﻣﺴﺌﻠﻪی آﻣﻮزش ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫)‪Strohmeier (2003‬‬ ‫ﺷﻤﺎﺗﺖ ‪w‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪û‬‬ ‫‪ ٢‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ اﺳﻨﺎد ﺣﮑﻮﻣ´ ز‪i‬ﺮ ﮐﻪ در ﺗﻀﺎد آﺷ}ﺎر ﺎ ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﮏداول اﺳﺖ؛‬ ‫‪BOA. Dosya No: 5; Gömlek No: 99/2; Fon Kodu: Y. PRK.ASK. 10/21/1880).‬‬ ‫‪3 David McDowall. (2004). A Modern History of the Kurds. (London: I.B. Tauris.‬‬ ‫‪2004), 58.‬‬ ‫‪4 ] Hakan Özoğlu. Does Kurdish nationalism have a navel? In Symbiotic‬‬ ‫‪Antagonisms: Competing Nationalisms in Turkey. Eds. Ayşe Kadıoğlu and Emin Fuat‬‬ ‫‪Keyman (Salt Lake City: University of Utah Press. 2011), 203-15.‬‬ ‫‪5 Cf. BOA. Dosya No: 5; Gömlek No: 99/2; Fon Kodu: Y. PRK.ASK. 10/21/1880).‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۵۵‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ<¶ از ﺷﻮرش وی ﻋﻠ‪K‬ﻪ دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر داﻣﻦ زدە اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ اﯾﻦ ﺷﺎ?ﻌﺎت‬ ‫را ﺧﻄﺮﻧﺎ‪ È‬دا‪i‬ﺴﺘﻪ و ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ از ﻫﺮ ﻃ‪Sh‬ﻖ ﻣﻤﮑﻦ 'ﺎ?ﺪ اﯾﻦ ادﻋﺎی ﺷﯿﺦ را‬ ‫اﻧ‹ﺎر ﮐﻨﻨﺪ‪ .١‬ﺑﺮ<‚ از ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ√¶ ﺣﺎ<‪ À‬در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧ ; <‪ :‬ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ »ﺟﻨ‪k‬ﺶ‬ ‫ﺷﯿﺦ 'ﺎ?ﺪ 'ﺎ دﻗﺖ ز‪S‬ﺮ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و‬ ‫اﯾﺮان درد≥ﺳﺎز ﺷﻮد«‪ï .٢‬ﺎﭘ‪Í‬ﺘﺎن ‪ï‬ﻼﯾﺘﻮن در ?‪ u‬از ﮔﺰارشﻫﺎی ﺧﻮد ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫»ﺷﯿﺦ ﻃﺮ‚ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮای ﻣﺘﺤﺪ ﮐﺮدن ﺗﻤﺎم ﮐﺮدﻫﺎ در دوﻟ‪ bv‬ﻣﺴﺘﻘﻞ دارد‪≥ç .‬ا?ﻂ ]ﺟﺎری[‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ً‬ ‫ﻓﻌﻼ ﺗﻮﺟﻪ وی را 'ﻪ ﺳﻤﺖ اﯾﺮان ﻣﻌﻄﻮف ﮐﺮدە اﺳﺖ‪] .‬وی 'ﻌﺪا[ 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮرﮐﺴﺐ ﻫﻤﺎن‬ ‫ﭼ ; <‪ :‬از ﺗﺮکﻫﺎ‪' ،‬ﻪ ﺳﻮی ]ﻋﺜﻤﺎ<¶[ 'ﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﺖ«‪≥ .٣‬ﮔﺮد ﺗﺮاﺗﺮ ﺑ‪S:vf‬ﻦ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ را از‬ ‫ً‬ ‫‪≥ç‬ا?ﻂ اراﺋﻪ ﮐﺮدە و ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪» :‬ﺣﺮﮐﺖ ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﺳﻤﺖ اﯾﺮان ]اﺣﺘﻤﺎﻻ[ 'ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪K‬ﻞ ﺑﻮدە‬ ‫ﮐﻪ وی “ﻤﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان ﭘﻮﺳ‪K‬ﺪەﺗﺮ از ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ اﺳﺖ و ﮐﺴﺐ اﺳﺘﻘﻼل در اﯾﺮان‬ ‫آﺳﺎنﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد«‪.٤‬‬ ‫‪$‬‬ ‫;‬ ‫ﮐﺮد‪9‬ﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ »رو‪9A‬ﺎ«]ﺗﺮ‪E‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ‪[8‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪' ،‬ﺎزﻧ‪“ å-R‬ﺎەﺷﻤﺎر وﻗﺎﯾﻊ ﺗﺎر‪ É<S‬ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﮐﻪ 'ﻪ ﺗﻔﺼ‪K‬ﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻌﺪادی از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺎﻧﻨﺪ آِ∞ﺶ )‪ ،(۲۰۰۶‬ﺟ‪SR‬ﺪە )‪ (۲۰۰۶‬و اﻟﺴﻦ )‪(۱۹۸۹‬‬ ‫ﺑﺮر‪ r‬ﺷﺪە‪ ،‬ﻫﺪف ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎ<‪ À‬ﻧ‪a‬ﺴﺖ‪' ،‬ﻠ◊ﻪ ﻫﺪف ‪i‬ﺸﺎن دادن اﯾﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪' bv‬ﺎ ﮔﻔﺘﻤﺎن دﯾ<‪-b‬ﮐﺮدی در ﻫﻢ آﻣ‪K‬ﺨﺘﻪ و "روا?ﺖ ﻣﻠﺖ"‬ ‫‪y‬‬ ‫در اﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ ]ﻣﺜﻨﻮی[ ﺷ‹ﻞ ‪P‬دﻫﺪ‪) .‬ﺷﺎ?ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫^ آﻣ‪K‬ﺨﺘ‪ u‬و ﺗﺮﮐﯿ‪bê‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ï‬‬ ‫در ﻣ‹ﺎنﻫﺎ و 'ﻪ اﺷ‹ﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ 'ﺎ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ﺑﺮ ﺳ‪f‬ﻢ و ﻧﻘﺶ ﮐﺮدﻫﺎ در ﺗﻤﺪن اﺳﻼ‪ ،P‬ﻣ‪f‬ﺎﺟﺮان‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮد و رﻫ‪:ê‬ان ﻣﺬﻫ‪ bê‬اﻫﻞ اﯾﺮان‪ ٥‬در ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪' e‬ﻪ و‪S‬ﮋە در اﺷﻌﺎرش ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‪ ٦‬ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﺛﺎر ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ‪ ،‬دﻻ?ﻞ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری‬ ‫‪Ö‬‬ ‫از اﯾﻨﮑﻪ وی ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﻼِم ﻏ;‪-:‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻗﺎ'ﻞ ﺗﺮد?ﺪ ﺗﻠ‪P ‘v‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اراﺋﻪ ‪P‬ﻧﻤﺎ?ﺪ‪ .‬وی ﺑﺮ‬ ‫^ ﺧﻮد ز‪-‬ﺴﺖ‬ ‫اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ‪Ö‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪'P‬ﺎ‪Å‬ﺴﺖ دوﻟﺖ ﺧﻮد را ا?ﺠﺎد و ﺑﺮ اﺳﺎس دﯾﻦ راﺳﺘ ; <‬ ‫‪1 Cf. BOA: Dosya No: 486; Gömlek No: 62; Fon Kodu: A.MKT.MHM Tarih:‬‬ ‫‪29/Ca/1298 (Hicrî) [28.04.1881].‬‬ ‫‪2 Parliamentary Papers. Turkey. No. 5. (1881. Inclosure 2 in No.8).‬‬ ‫‪3 Ibid. (Inclosure 3 in No.54).‬‬ ‫‪4 Ibid. (Inclosure in No. 22).‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Celîlê. Celîl. Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak. Trans. Hasan Kaya. (Istanbul:‬‬ ‫‪Evrensel Basım Yayın, 2007), 56.‬‬ ‫‪ ٦‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kamal Soleimani. Islam and Competing Nationalism, 1976-1926. (New York,‬‬ ‫‪Palgrave, 2016).‬‬ ‫‪ ۵۶‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪∆ .‬ﺲ از ﺑ‪a‬ﺶ از ?ﮏ ﻗﺮن‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮم وی ?ﻌ<‪ b‬ﻣﺜﻨﻮی 'ﺎز‪S‬ﺎ‪ ¶ê‬ﺷﺪە و ا∫ﻨﻮن در‬ ‫دﺳ‪:v‬س ﺧﻮاﻧﻨﺪ“ﺎن ﻓﺎر‪r‬ز‪õ‬ﺎن ﻧ ; <‪ :‬ﻗﺮار دارد‪ .‬و‪S‬ﺮاﺳﺘﺎر ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬ﺳ‪K‬ﺪ اﺳﻼم دﻋﺎ»ﻮ در‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪی اﯾﻦ اﺛﺮ‪ ،‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪P‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ∆ﺲ از ﺳﺎلﻫﺎ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﺗﻮا‪i‬ﺴﺘﻪ ﺳﻪ ﮐ‪ bÌ‬از‬ ‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ را ﭘ‪K‬ﺪا ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ?ﮏ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﮐ‪bÌ‬ﻫﺎی ﻗ‪' éN‬ﺎزﻧ‪ å-R‬ﺷﺪە و ﻓﻘﻂ‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادە و ﭘ;‪:‬وان ﺷﯿﺦ آﻧ‪f‬ﺎ را در اﺧﺘ‪K‬ﺎر داﺷ‪J‬ﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ‪ •ï‬ﺑ‪a‬ﺶ از ‪ ۶۰۰۰‬دو‪õ‬ﯿ‪bv‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻪ ﻓﺎر‪≥ r‬ودە ﺷﺪەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ز‪õ‬ﺎن ﻓﺎر‪ u? r‬از ز‪õ‬ﺎﻧ‪f‬ﺎی راﯾﺞ آﻣﻮزش در ﻣﺪارس ]ﻋﻠﻮم[ دﯾ<‪ b‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد‪ .‬ﻧ‪f‬ﺮی‬ ‫<‬ ‫در ﻧﻮﺷ ‪< v‬‬ ‫^ اﺷﻌﺎرش ﺳ~ در ﺗﻘﻠ‪K‬ﺪ و اﺣ‪K‬ﺎی ﻣﺜﻨﻮی ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ رو‪ P‬ﺷﺎﻋﺮ ﺻﻮ∂‬ ‫ﻗﺮن ﺳ ; <‪:‬دﻫﻢ را داﺷﺖ ‪ .‬ﻣﺤﻘﻖ اﺳﻼمﺷﻨﺎس ﻓﻀﻞ اﻟﺮﺣﻤﺎن در ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﻣﺜﻨﻮی ﻣﻮﻟﻮی‬ ‫‪١‬‬ ‫‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪?» :‬ﮏ اﺛﺮ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪی ﻋﺎ¬‪' ،‬ﻪ ﻏﺎ?ﺖ ز‪NS‬ﺎ و ﻋﻤﯿﻖ ﮐﻪ ﻣﺤﺒ‪aõR‬ﺖ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری ?ﺎﻓﺘﻪ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ 'ﻪ ﺣﻖ "ﻗﺮآن ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎن" ﺧﻮاﻧﺪە ‪P‬ﺷﻮد«‪ .٢‬دﻋﺎ»ﻮ در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺧﻮد ﺑﺮ ﮐﺘﺎب ﻣﺜﻨﻮی‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬اﺷﺎرە ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪i‬ﺴﺨﻪی ﭼﺎ‪ ¶Ì‬ﻣﺜﻨﻮی ﺷﯿﺦ دﻗ‪K‬ﻘﺎ ﺷ]‪K‬ﻪ ‪i‬ﺴﺨﻪی‬ ‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪' ۱۹۶۲‬ﺎزﺧﻮا<¶ ﺷﺪە و ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد 'ﺎ ﺳﺎﯾﺮ ‪i‬ﺴﺦ‬ ‫‪v‬‬ ‫ﭼﺎپ‪i‬ﺸﺪە در ‪W‬ﺎور∂ آوردە ﺷﺪەاﻧﺪ‪' Ô.٣‬ﺨ‪ åç‬ﮐﻪ 'ﻪ 'ﺎزﻧﻤﺎ√¶ اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺷﯿﺦ‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص دارد‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ ﺑ‪a‬ﺶ از ‪ ۴۰۰‬دو‪õ‬ﯿ‪ bv‬اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﻼل آن‪ ،‬وی ﺗﻌﺎﻣﻼت ﺧﻮد و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﭘ;‪:‬وا‪i‬ﺶ 'ﺎ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ را روا?ﺖ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪' .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﺮد و ﻋﺜﻤﺎ<¶ در ﻃﻮل‬ ‫ﺟﻨﮓ ]روس و ﻋﺜﻤﺎ<¶[ ﺗﺄﺛ;‪:‬ی ﻣﻨ<‘ ﺑﺮ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺎم ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶‬ ‫'ﻪ ﻃﻮر ‪ éï‬داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ اﺛﺮ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺗﺎ ﺣﺪودی 'ﻪ د?ﺪە ﺗﺮد?ﺪ ‪P‬ﻧﮕﺮد‪،‬‬ ‫ً‬ ‫ﭼﺮا ﮐﻪ ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ اﯾﻦ اﺛﺮ ‪ï‬ﺎﻣﻼ در ﻣﻮرد ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت دﯾ<‪ b‬اﺳﺖ‪' .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﺜﻨﻮی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤ‪ é‬ﺑﺮای اﺣ‪K‬ﺎی اﺳﻼم در ﮐﺮدﺳﺘﺎن 'ﺎ اﻟ‪f‬ﺎم از آﻣﻮزەﻫﺎی ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی‬ ‫'ﺎﺷﺪ‪ ٤.‬ﺷﯿﺦ ﻣﺪ‪ Ç‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ“ﺎە 'ﺤﺚ در ﻣﻮرد اﺣﻮاﻻت دﻧ‪K‬ﺎﺳﺖ‪' ،‬ﻪ ﺳﺨ‪ bv‬ﻋﺎری‬ ‫^‬‫از ﺳﻮءﻧ‪a‬ﺖ اﺳﺖ‪٥‬؛ 'ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وی ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ دﻟ‪K‬ﻞ 'ﺤﺚ در ﻣﻮرد »ﭼﻨ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ‪' ¶v‬ﺎزﮔﻮ ﮐﺮدن داﺳﺘﺎن ﮐﺮدﻫﺎ و رو‪P‬ﻫﺎ ]ﺗﺮﮐ‪f‬ﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶[ اﺳﺖ«‪ .٦‬ﺷﯿﺦ ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‬ ‫»ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ 'ﻪ ﻏﯿ‪N‬ﺖ ﮐﻪ ﮔﻨﺎ· ﮐﺒ;‪:‬ە اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺘ‪f‬ﻢ ﺷﻮم‪' ،‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﻣﻈﻠﻮم ﺣﻖ دارد‬ ‫در ﻣﻮرد ﻇﺎﻟﻢ ﺳﺨﻦ 'ﮕ‪SR‬ﺪ‪' ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص ا»ﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮد 'ﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﺗﻔﺎق‬ ‫اﻓﺘﺎدە ?‪' u‬ﺎﺷﺪ«‪ .٧‬ﺷﯿﺦ در اداﻣﻪ ﻗﺼﺪ ﺧﻮد از روا?ﺖ ﺗﺠ‪Kõh‬ﺎ∞ﺶ در ﺟﻨﮓ را در دو‬ ‫دو‪õ‬ﯿ‪ bv‬آﺧﺮ )ﻣ‪õh‬ﻮط 'ﻪ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن( اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪P‬دﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪1 Nehri. Tuhfatul Ahbab: Mesnevi, 129‬‬ ‫‪2 Rahman, Fazlur. Islam, 2nd ed. (Chicago: University of Chicago Press, 2002), 164.‬‬ ‫‪3 The introduction to Nehri, 1 - 2‬‬ ‫‪4 Ibid, 126.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪7 Ibid.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۵۷‬‬ ‫ﺧﺎﻣﻪام آن ‪≥ç‬ح را ﺗﻔﺼ‪K‬ﻞ داد‬ ‫ﺑﺮ ادای ﺣﻖ ا∫ﺮاد و داد‬ ‫ﺻﻔﺢ روز“ﺎر‪1‬‬‫ﺑﺮ ≥ دوران َ‬ ‫ﺗﺎ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﺪ ﺑ‪f‬ﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎﻧﺪ“ﺎر‬ ‫‪y‬‬ ‫اﺷﻌﺎر ﺷﯿﺦ در وﺻﻒ ﺟﻨﮓ روس و ﻋﺜﻤﺎ<¶ و آﻣﺎد‪ x‬ﺑﺮای آن‪) ،‬ﺑﺮ<‚ از اﺷﻌﺎر ∆ﺲ‬ ‫از ﺟﻨﮓ ≥ودە ﺷﺪەاﻧﺪ‪i (٢‬ﺸﺎن از ﺳﺘﺎ‪Å‬ﺶ ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ دوم اﺳﺖ‪ ،٣‬اﻣﺎ ﺑﺮﺧﻼف‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﺨ≈ 'ﻪ ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ در اﺷﻌﺎرش از ﺳﻠﻄﺎن 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﻠ‪K‬ﻔﻪ ?ﺎد‬ ‫ﻧ•ﮐﻨﺪ‪ .٤‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی اﻓ« روس پ‪ .‬اﻟﻒ‪ .‬آور‪S‬ﺎﻧﻒ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ادﻋﺎی ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ را ﻣ‪«ç‬وع ﻧ•دا‪i‬ﺴﺖ‪ .٥‬آور‪S‬ﺎﻧﻒ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻗﺒﻮل‬ ‫ﻧﺪاﺷ‪J‬ﻨﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ »ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼ‪ P‬را 'ﺎ زور و ﻧﻘﺾ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﻼم‬ ‫ﻏﺼﺐ ﮐﺮدەاﻧﺪ«‪' .٦‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺷﯿﺦ در اﺳﺘﻔﺎدە از اﻟﻘﺎ‪ ¶ê‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻣﺎم‪،٧‬ﺗﺮو‪S‬ـ ـﺞ ﮐﻨﻨﺪەی‬ ‫دﯾﻦ و ﻋﺪاﻟﺖ در ﻣﻮرد ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ ا'ﺎ√¶ ﻧﺪاﺷﺖ‪.٨‬‬ ‫‪P‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ در آﻏﺎز ﺟﻨﮓ روس‪-‬ﻋﺜﻤﺎ<¶‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﺣ‪:v‬ام ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری ﺑﺮای ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ در روا?ﺖ ﺷﯿﺦ از ﻫﻨ¨ﺎ‪ P‬ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻊ ‪P‬ﺷﻮد ﺳﻠﻄﺎن ﻧ•ﺗﻮا‪i‬ﺴﺖ ﻓﻮران‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺧﻮد را در ﻫﻨ¨ﺎم ﺧﻮاﻧﺪن ﺟﻮاﺑ‪K‬ﻪی وی 'ﻪ دﻋﻮت از ﮐﺮدﻫﺎ در ﺟ‪f‬ﺎد ﻋﻠ‪K‬ﻪ‬ ‫روﺳ‪K‬ﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۷‬ﮐﻨ‪:v‬ل ﮐﻨﺪ‪' ،‬ﻪ روﺷ<‪ b‬ﻣﺸ‪f‬ﻮد اﺳﺖ‪' .٩‬ﻪ ﺷﯿﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪە ﺑﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺎﻣﻪ آﻧﻘﺪر ﭘﺮاﺣﺴﺎس ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻧﺘﻮا‪i‬ﺴﺖ آن را ‪ï‬ﺎﻣﻞ 'ﺨﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ?‪u‬‬ ‫از اﻣﺎﻣﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮد ﺗﺎ درﮐﻨﺎر وی ‪i‬ﺸﺴﺘﻪ و اداﻣﻪی ﻧﺎﻣﻪ را ﺑﺮای وی 'ﺨﻮاﻧﺪ‪ .١٠‬روﺷﻦ‬ ‫‪1 Ibid. 127‬‬ ‫‪ ٢‬ﺷﯿﺦ دﻟ‪:‬ﻞ ﺗﺄﺧ>‪ r‬در ﻪ ‪.‬ﺎ‪ê‬ﺎن رﺳ‪:‬ﺪن ﮐﺘﺎب را ﺟﻨﮓ ‪w‬داﻧﺪ )ﻫﻤﺎن ‪.(١٠٤‬‬ ‫‪3 Ibid., 110‬‬ ‫‪ ٤‬در ﺑﺮ?∫ از ﻣ}ﺎﺗ~ﺎت ﺷﺨ√ ﺎ ﺳﻠﻄﺎن‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺎ ﻋ~ﺎرت "ﭘﻨﺎﻫ‪V‬ﺎە ﺧﻼﻓﺖ" از وی ‪ê‬ﺎد ‪w‬ﮐﻨﺪ؛‬ ‫)‪Cf. BOA: Dosya No: 1525, Fon Kodu: PRK.ASK. Tarih: 7/ Temmuz /1296 (Hicrî‬‬ ‫‪[7.19 .1880].‬‬ ‫در ﺣﺎ≈ ﮐﻪ در ﺑﺮ?∫ د‪ê‬ﮕﺮ از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺷﯿﺦ از اﯾﻦ ﻋ~ﺎرت اﺳﺘﻔﺎدە ﻧ‪Æ‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪Cf. BOA: Dosya No: 1492, Fon Kodu: PRK.ASK. Tarih: 20/Haziran /1296 (Hicrî‬‬ ‫‪[7.1.1880].‬‬ ‫‪5 Averyanov, P. İ. Rus ve İran Savaşlar’ında Kürtler 1801–1900. Trans. Muhammed‬‬ ‫‪(Hoko) Varlı (Xani). (Istanbul: Sipan Yayincilik,1995), 214-216.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪ ٧‬ﺑﺮﺧﻼف اﻫﻞ ‪u‬ﺸﯿﻊ‪ ،‬اﻫﻞ ‪u‬ﺴ ? ?‬ ‫= واژەی اﻣﺎم را در ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺎم و ﺧﻠ‪:‬ﻔﻪ را در ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎص ﻪ ‪Y‬ﺎر ‪w‬ﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪d‬ﺴ‪:‬ﺎری از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺸﻬﻮر اﻫﻞ ﺳ¨ﺖ ﻋﻨﻮان ‪w‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻟﻘﺐ ﺧﻠ‪:‬ﻔﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﭼﻬﺎر ﺟﺎ‪L‬ﺸ > ?‬ ‫= ﭘ‪:‬ﺎﻣ‪rs‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘ?´ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻌ‪:‬ﺪﺑ‪:‬ﮓ‪ ،‬از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺸﻬﻮر اﺳﻼ‪ w‬و وز‪i‬ﺮ دادﮔﺴ‪rû‬ی ﺗﺮﮐ‪:‬ﻪ ﮐﻪ ﺿﺪ ﻣﺴﻨﺪ‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۴‬ﻪ ﻫﻤ}ﺎرا‪L‬ﺶ در ‪.‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺗﺮﮐ‪:‬ﻪ ﮐﻪ ﻫﻮادار ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮدﻧﺪ ‪ê‬ﺎدآور ‪w‬ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫‪l‬‬ ‫»ﻋﻠﻤﺎی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﺧﻠﻔﺎی ﻋﺜﻤﺎ?‪ p‬را ﺟﺪی ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ«‪.‬‬ ‫‪8 Nehri, 130.‬‬ ‫‪9 Ibid, 110.‬‬ ‫‪10 Ibid.‬‬ ‫‪ ۵۸‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬اﯾﻦ ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞ ﺳﻠﻄﺎن را ‪i‬ﺸﺎﻧﻪای از زﻫﺪ و ﭘﺮﻫ ; <‪ï:‬ﺎری دﯾ<‪b‬‬ ‫وی ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻓﮑﺮ ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ 'ﺎ وی ﻫﻢ ﻋﻘ‪K‬ﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻼ?ﺎ√¶ ﮐﻪ ﺑﺮ‬ ‫^ و ﺳ‪º‬ﺖﻫﺎی اﺳﻼ‪ P‬و اﺷﺎﻋﻪی‬ ‫≥ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ‪P‬آ?ﺪ‪ ،‬ﻧ‪KJ‬ﺠﻪی ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷ ‪< v‬‬ ‫^ ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫‪v‬‬ ‫‪¶ê‬ﺑﻨﺪو‪õ‬ﺎری اﺧﻼ∂ اﺳﺖ‪ .١‬ﺷﯿﺦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻓﺎﺳﺪﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن را اﺻﻼح ﮐﻨﺪ و ِاﻋﻤﺎل ﺗﻐﯿ;‪:‬ات ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻻزم‪ ،‬ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﻮان‬ ‫اوﺳﺖ‪ ٢.‬ﻧ‪f‬ﺮی ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﺷﺎﻋﻪی ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏ;‪:‬اﺳﻼ‪' P‬ﻪ ﻧﻘﻄﻪای رﺳ‪K‬ﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫^ ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺑﺮای ﺣ‹ﻤﺮا<¶ را از دﺳﺖ دادە اﺳﺖ‪.٣‬‬ ‫ﻋ‪N‬ﺪاﻟﺤﻤ‪K‬ﺪ ﺗﻮاﻧﺎ¶ 'ﻪ ‪ï‬ﺎر ‪°‬ﺴ ‪< v‬‬ ‫√‬ ‫^ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ√¶ ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻧﺎاﻣ‪K‬ﺪی ﺷﺪ?ﺪ ﺷﯿﺦ از ‪ï‬ﻞ دﺳﺘ¨ﺎە‬ ‫ﭼﻨ ; <‬ ‫<‬ ‫<‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ¶ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺳﺎز“ﺎری و ﺗﻔﺎوت اﺳﻼم ﻣﺮﮐﺰ و ﭘ;‪:‬اﻣﻮن را ﻧ;‪ :‬روﺷﻦﺗﺮ ‪P‬ﮐﻨﺪ؛‬ ‫ﮐﻪ 'ﻪ ﻧ‪õR‬ﻪی ﺧﻮد ﺑﺮ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎ‪ Ç‬دﻻﻟﺖ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺎﺳﺎز“ﺎری در ﻣﻮاﺟﻪی ﺷﯿﺦ‬ ‫'ﺎ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻧﻤﺎ?ﺎن ‪P‬ﺷﻮد ﮐﻪ 'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی وی آﺷ‹ﺎرا ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻧﺒﻮد ﭘﯿﻮﻧﺪ‬ ‫ً‬ ‫واﻗ~ ﺣﮑﻮﻣﺖ 'ﺎ اﺳﻼم اﺳﺖ‪ .‬ا»ﺮﭼﻪ ﻧﺨ‪¨N‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻣﻌﻤﻮﻻ 'ﺎ د?ﺪی ﻣﻨ<‘ 'ﻪ اﺳﻼِم‬ ‫»ﻣﻠﺖﻫﺎی ‪P «∂v≥ç‬ﻧﮕ‪-h‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮ<‚ از ﺟﻨ‪N‬ﻪﻫﺎی آن را ﮐﻪ ‪P‬ﺗﻮا‪i‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ در ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫ﺣ‹ﻤﺮا<¶ای ‪ï‬ﺎرآﻣﺪ 'ﻪ ‪ï‬ﺎر ﺑ]ﻨﺪﻧﺪ را ﺗﺤﻤﻞ ‪P‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .٤‬ﻧﺠ‪K‬ﺐ ﻋ‪ é‬از ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺜﻤﺎ<¶ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۳‬در اﻇ‪f‬ﺎرﻧﻈﺮی در ﻣﻮرد دﯾﻦدار|ی ﮐﺮدی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬اﯾﻦ رو‪S‬ﮑﺮد دو“ﺎﻧﻪ‬ ‫'ﻪ دﯾﻦ در ﭘ;‪:‬اﻣﻮن از ﺟﺎﻧﺐ ﻧﺨ‪¨N‬ﺎن را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫]ﺷﯿﺦ[ ﺗﻼش ‪ P‬ﮐﻨﺪ ﮐﺮدﻫﺎ را ﮐﻪ ﺗﻤﺎ?ﻞ 'ﻪ 'ﺖﭘﺮﺳ‪ bv‬دارﻧﺪ 'ﻪ‬ ‫‪À‬اط ﻣﺴﺘﻘ‪K‬ﻢ اﺳﻼم رﻫﻨﻤﻮن ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎﺣ‪K‬ﻪی ﺷﻤ‪SÙ‬ﻨﺎن ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در‬ ‫^ ﺑﺮ ≥ ﻣﺮز واﻗﻊ اﺳﺖ‬‫آن زﻧﺪ‪P xy‬ﮐﻨﺪ در ﻣﺴ;‪ :‬ﻗ‪N‬ﺎ?ﻞ ﮐ‪R‬چ ‪i‬ﺸ ; <‬ ‫]?ﻌ<‪ b‬در ﺣﺎﺷ‪K‬ﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎ<¶[‪ .‬ﺑﺮای ]ﺣﻔﻆ[ ﻧﻈﻢ و اﻣﻨ‪K‬ﺖ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﻪ ?ﺎ ﭼ‪f‬ﺎر ﮔﺮدان ﻧ‪K‬ﺎز اﺳﺖ‪' .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪' ،‬ﻪ دﻟ‪K‬ﻞ ﺣﻀﻮر‬ ‫و ﻣﺴﺎﻋﺪت ﺷﯿﺦ ‪ ...‬ﻓﻘﻂ ?ﮏ ﻣﺪﯾﺮ ﻣﺤ‪ é‬و ﻫﺸﺖ ﻧ;‪:‬وی ‪W‬ﻠ‪a‬ﺲ‬ ‫ﺑﺮای ﮐﻨ‪:v‬ل و ﺟﻤﻊآوری ﻣﺎﻟ‪K‬ﺎت ≥وﻗﺖ ‪ï‬ﺎ<∂ اﺳﺖ )ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪات‬ ‫اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‪.٥‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﺎ?ﺪ ﺧﺎﻃﺮ ‪i‬ﺸﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻈﺮات و ﺗﻌﺎﺑ;‪:‬ی ﮐﻪ ﻧﺨ‪¨N‬ﺎن ﺷ‪K‬ﻌﻪی ﻓﺎرس در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫'ﻪ ‪ï‬ﺎر ‪P‬ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨ<‘ﺗﺮ ﺑﻮد‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل اﺳﮑﻨﺪر ﻏﻮر‪S‬ﺎ‪i‬ﺲ از ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و ﻓﺮﺳﺘﺎدەی ﻧﺎ‪À‬اﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎە 'ﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﺮدﻣﺎ<¶ ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫د‪ê‬ﺪ در اﺟﺮای ‪äã‬ع ﻧﺎﻣﻮر‬ ‫‪ ١‬ﮔﺮﭼﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺎ‪ê‬ﻪی ﻓﺘﺢ و ﻇﻔﺮ‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫ﺑﺮ ‪ ä‬ﻣﻠﺖ ﻪ دﺳﺖ ﺷﻬ‪iõ‬ﺎر‬ ‫‪ ٣‬ﮐﺮدە ‪ps‬دﯾﻨﺎن ﺳﻠﺐ اﺧﺘ‪:‬ﺎر‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Makdisi, Ussama. Ottoman orientalism. The American Historical Review 107(3).‬‬ ‫‪2002a, 768–796.‬‬ ‫‪5 Rendered in Ateş, 2006, 332.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۵۹‬‬ ‫‪y‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎی ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪ ﻗﺎﺟﺎر و ﻋﺜﻤﺎ<¶ زﻧﺪ‪P x‬ﮐﻨﻨﺪ و ﺷﯿﺦ را 'ﻪ ﻋﻨﻮان »رﻫ‪ :ê‬دﯾ<‪b‬‬ ‫^ ﮐﻪ 'ﻪ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺟﺎﻫﻠﻨﺪ« ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .١‬ﻋ‪ é‬ﺧﺎن اﻓﺸﺎر ﮐﻪ‬ ‫ﻗ‪N‬ﺎ?ﻞ ﮐ‪R‬چ‪i‬ﺸ ; <‬ ‫‪ç‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺧﻮد ﺷﺨﺼﺎ در ﺟﻨﮓ ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﺷﯿﺦ ≥ﮐﺖ ﮐﺮدە ﺑﻮد‪ ،‬در ﺧﺎﻃﺮات ﺧﻮد ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫»ﻣﺮدﻣﺎن ‪¶ê‬ﺧﺮد ﻧﺎدان ‪¶ê‬ﺧﺪا‪ ،‬ﺳ<‪b‬ﻫﺎی ﮐ‪R‬چ‪i‬ﺸﯿ<‪ b‬ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ در ﮐﻮەﻫﺎی ﻣﺮﺗﻔﻊ و‬ ‫‪y‬‬ ‫‪“ e‬ﻤﺮاە ﭘ;‪:‬وی‬ ‫ﺻﻌﺐاﻟﻌﺒﻮر زﻧﺪ‪P x‬ﮐﻨﻨﺪ و ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری از آﻧ‪f‬ﺎ ﮐﻮرﮐﻮراﻧﻪ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ ِ‬ ‫‪P‬ﮐﻨﻨﺪ«‪.٢‬‬ ‫‪y‬‬ ‫ﻧ‪f‬ﺮی ﺗﻤﺎم 'ﻼ?ﺎی ﻧﺎزل ﺑﺮ اﻣ‪:Ì‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ<¶ را ﻧ‪KJ‬ﺠﻪی ﻣﺴﺘﻘ‪K‬ﻢ اﻧﺤﻄﺎط ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬و‬ ‫‪v‬‬ ‫اﺧﻼ∂ دوﻟﺖ و ﺷ‪f‬ﺮوﻧﺪان ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ‪ .٣‬وی ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪» :‬آن ﻫﻨ¨ﺎم ﮐﻪ دﯾﻦ از ﻣ‪K‬ﺎن ﻣﺮدم‬ ‫‪P‬رود‪ ،‬ا?ﻤﺎن ﺿﻌ‪K‬ﻒ ‪P‬ﺷﻮد و وﻗ‪ bv‬ﮐﻪ ﻣﺆﻣ<‪ b‬ﻧﻤﺎﻧﺪە 'ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧ‪µ‬ت اﻣ‹ﺎن‪W‬ﺬﯾﺮ‬ ‫^‬‫ﻧ‪a‬ﺴﺖ«‪' .٤‬ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ از ﻣﺪار اﺧﻼق ﺧﺎرج ﺷﺪەاﻧﺪ و 'ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫دﻟ‪K‬ﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻔﺖ'ﺎر از روسﻫﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬وی اﺳﺘﺪﻻل ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫را'ﻄﻪی ﻣﺴﺘﻘ‪ •K‬ﻣ‪K‬ﺎن ﻣ ; <‪:‬ان ﺗﺪّﯾﻦ ﻣﺮدﻣﺎن و ﻧﺎ‪⁄‬ﺎ‪ P‬و ‪ï‬ﺎﻣ‪K‬ﺎ‪¶ê‬ﻫﺎی دﻧﯿﻮی آﻧ‪f‬ﺎ وﺟﻮد‬ ‫^ رو‪S‬ﮑﺮدی در ﻣ‪K‬ﺎن اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان ﻗﺮون ‪ ۱۹‬و ‪ ۲۰‬اﻣﺮی راﯾﺞ‬ ‫دارد؛ ﻧ‪N‬ﺎ?ﺪ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮد ﮐﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫ﺑﻮد‪' .٥‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ‪ï‬ﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ 'ﻪ ?ﮏ ﺷﯿﻮە ﻓﺎﺳﺪ و ?ﺎ 'ﻪ ?ﮏ‬ ‫اﻧﺪازە از ‪À‬اط ﻣﺴﺘﻘ‪K‬ﻢ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪە اﺳﺖ و 'ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ رو‪S‬ﮑﺮدﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠ<‘‬ ‫‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ اﺳﻼم و اﺧﻼﻗ‪K‬ﺎت در ﻣ‪K‬ﺎن ﮔﺮوەﻫﺎی ﻗﻮ‪ P‬ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد دارد‪ .‬در ﻧﻈﺮ ﺷﯿﺦ‪،‬‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻋ‪é‬رﻏﻢ ﺗﻌﺪاد ﺑ‪a‬ﺸ‪ :v‬ﻧ;‪:‬وﻫﺎ‪Å‬ﺸﺎن‪ ،‬ﺑ‪a‬ﺶ از ﻫﺮ ﭼ ; <‪:‬ی ‪i‬ﺸﺎن‬ ‫‪v‬‬ ‫ﺳﻘﻮط اﺧﻼ∂ آﻧ‪f‬ﺎ اﺳﺖ ]و در ﻧ‪KJ‬ﺠﻪ[ »ﺣﺎل ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ز‪S‬ﺮ ﺳﻠﻄﻪی ﺗﺒ‪‹f‬ﺎران‬ ‫<‬ ‫<‬ ‫ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ«‪ .٦‬وی 'ﻪ ﺷﺪت از ار∞ﺶ و ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺜﻤﺎ¶ ﻋﺼ‪N‬ﺎ¶ ﺑﻮد و آﻧ‪f‬ﺎ را »اﻓﺮادی ﺧﺸﻦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫^ ]?ﻌ<‪ b‬ﮐﺮدﻫﺎ[ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ‪P‬ﮐﺮد«‪.٧‬‬ ‫و ¶رﺣﻢ در رو‪S‬ﮑﺮدﺷﺎن ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﻣﺆﻣﻨ ; <‬ ‫‪ê‬‬ ‫<‬ ‫'ﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﯿﺦ در ﺧﻼل ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻧ;‪:‬وﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ¶ از دو ﻃ‪K‬ﻒ ﻣﺘﻀﺎد ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ ﺷﺪە‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪v‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪» :‬رو‪P‬ﻫﺎ )ﺗﺮک ﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶(‪ ،‬ﮔﺮو· از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼ∂ ‪¶ê‬ﺑﻨﺪو‪õ‬ﺎر« و »ﮐﺮدﻫﺎی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﺎوﻗﺎرﮐﻪ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر ﻣﺘﺪّﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ«‪ .٨‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺮدﻣﺎ<¶ ﻣﺬﻫ‪ bê‬و ﻣﺨﻠﺺ ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Afshar, A. G. Tarikh-e Khruj Akrad va Qatl va Gharat-e Ubeydullah-e Badbonyad‬‬ ‫‪va Eghteshash va Fitnay-e Ziyad dar Mamlakat-e Azarbayjan, 1297/ The Kurdish‬‬ ‫‪Rebellion: The IllNatured Ubeydullah’s Massacres and Pillage in 1880. (Hewler: Aras‬‬ ‫‪Press?, 2007), 30, 221.‬‬ ‫‪3 Nehri, 110.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Cf. Sayyid Qutb’s introduction to Abul Hassan al-Nadawi. Madha Khasare al-‘Alim‬‬ ‫‪bi inḥitati al-Mulismiin/Muslim Degeneration and the World's Loss. (Cairo: al-Iman,‬‬ ‫‪1945), 10-11.‬‬ ‫‪6 Nehri, 111.‬‬ ‫‪ ps ٧‬ﻣﺤﺎﺎ ﺑﺮ ﮔﺮوە اﻫﻞ دﯾﻦ‬ ‫‪8 Nehri, 117-23.‬‬ ‫‪ ۶۰‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫از ﻣ‪K‬ﺎن آﻧ‪f‬ﺎ دەﻫﺎ ﻫﺰار ﺟﻨﮕﺠﻮ را ﺑﺮای ﺟ‪f‬ﺎد ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﻫﺠﻮم روسﻫﺎ ﮔﺮد آورد‪' .١‬ﺎ ورود‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﺟﻨﮓ ﮐﻪ 'ﻪ ﻗﻮل ﺷﯿﺦ ﺗﻨ‪f‬ﺎ ﻧ;‪:‬وﻫﺎ√¶ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ ﺟﻨﮕ‪K‬ﺪﻧﺪ‪ ،‬روسﻫﺎ ?‪u‬‬ ‫∆ﺲ از د?ﮕﺮی ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﮑﺴﺖﻫﺎی ﺧﻔﺖ'ﺎر ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫در آﻧﺠﻪ روس ﺷﺪ ‪ ¶ê‬آﺑﺮو‬ ‫ﭼﻮن 'ﻪ ﻣ‪K‬ﻘﺎت وﻏﺎ‪ ٢‬ﺷﺪ رو‪õ‬ﺮو‬ ‫‪Ö‬‬ ‫روس در ﺟﻨﮕﺶ ﮔﻮز<¶ ﺷﺪ 'ﻪ ز‪S‬ﺮ‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ در ﺟﻨﮓ ﭼﻮن ﺷ;‪ :‬دﻟ;‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧﻮن 'ﺎران ر‪S‬ﺨﺖ در وادی و دﺷﺖ‬ ‫]ز[ ﻧﻌﺮەی رﻋﺪ ﮐﺮد ﻟﺸﮕﺮ اﺑﺮ ﮔﺸﺖ‬ ‫‪٤‬‬ ‫ﮐﻮ ز ﻫﺮ ﺟﺎ ﮔﺸﺖ ﺻ‪K‬ﺪ ﻧﺮە ﺷ;‪:‬‬ ‫≥ ز رو‪ r‬ﭼﻮن ﺗﮕﺮگ آﻣﺪ 'ﻪ ز‪S‬ﺮ‬ ‫ﺟﺰﺋ‪K‬ﺎت و ﻫﺮاس ﺟﻨﮓﻫﺎ 'ﺎ ﻧ‪f‬ﺎ?ﺖ دﻗﺖ ‪≥ç‬ح و اﻧﮕ ; <‪:‬ەی ﺟﻨﮕﺠ‪SR‬ﺎن 'ﻪ اﺗ‪Kº‬ﮏ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دﯾﻦداری آﻧ‪f‬ﺎ ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ دادە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻧﻘﺶ ﮐﺮدﻫﺎ را در ﺟﻨﮓ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ‬ ‫‪ P‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻮ ﺑﺮق رﻋﺪ ﻓﻮق ﻣﯿﻎﻫﺎ‬ ‫در ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮد ﺑﺮق ﺗﯿﻎﻫﺎ‬ ‫ﺳ‪K‬ﻞ ﺧﻮن ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﻃﻮﻓﺎن ﻣﺮگ‬ ‫زان ﻣﻄﺮ زان رﻋﺪ و زان ﺑﺮق و ﺗﮑﺮگ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دار و ﮔ;‪ :‬ﮐﺮد ﺑﺮ ﮐﯿﻮان رﺳ‪K‬ﺪ‬ ‫ﮐﺶ 'ﮑﺶ آﻣﺪ ز ﻫﺮ وادی ‪W‬ﺪ?ﺪ‬ ‫‪٥‬‬ ‫‪ ¶ê‬زدن ﺟﺎنﻫﺎ ﺟﺪا از روﺳ‪K‬ﺎن‬ ‫ﺷﺪ ز ﻫﻮل ﮔ;‪ :‬و دار ﻏﺎز‪S‬ﺎن‬ ‫از ﻗﻔﺲﻫﺎی ﻣ‪h‬غ ﺟﺎن زد 'ﺎل و ﭘﺮ‬ ‫از ﺻﺪای ﻏﺮش ﺷ;‪:‬ان ﻧﺮ‬ ‫^ از رو‪-‬ﺸﺎن‬ ‫≥خ ﺷﺪ روی زﻣ ; <‬ ‫ﺷﺪ ﻫﻮا ﭘﺮ از روان روﺳ‪K‬ﺎن‬ ‫‪٦‬‬ ‫ﻏﺎز‪S‬ﺎن را آﻓ‪Sh‬ﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﻠ¸‬ ‫ﮔﺸﺖ واو‪S‬ﻼ ز رو‪ r‬ﺗﺎ ﻓﻠ¸‬ ‫ﺷﯿﺦ ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ رو‪P‬ﻫﺎ ﺗﻤﺎ?‪' é‬ﻪ ﻣ‪N‬ﺎرزە ﻧﺪاﺷ‪J‬ﻨﺪ و ﺣ‪ bv‬ا»ﺮ ≥‪õ‬ﺎزی از ﻣ‪K‬ﺎن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آﻧ‪f‬ﺎ ﺟﺴﺎرت ‪P‬ﮐﺮد و در ﺟﻨﮓ ﻋﻠ‪K‬ﻪ روسﻫﺎ 'ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻠﺤﻖ ‪P‬ﺷﺪ‪' ،‬ﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺎﻓﻮﻗﺶ 'ﻪ ﺷﺪت ﺗ‪º‬ﺒ‪K‬ﻪ ‪P‬ﺷﺪ‪:‬‬ ‫آﻣﺪە 'ﺎ ﺟ‪a‬ﺶ ﻣﺎ را ﺟﻨﮕﺠﻮ‬ ‫و‪S‬ﻦ ﻋﺠﺐﺗﺮ ﮐﻪ ?‪ u‬از ﺟ‪a‬ﺶ او‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﻪ ﭼﺮا رﻓ‪ bv‬ﺗﻮ 'ﺎ ﮐﺮدان 'ﺠﻨﮓ‬ ‫ﻗﻄﻊ ﺟ;‪:‬ە ﮐﺮد و زد 'ﺎ ﭼﻮب ﺳﻨﮓ‬ ‫‪٧‬‬ ‫ﺧﻮد ﺷﺪم ﺷﺎﻓﻊ ﺑﺮای آن ﻓﻘ;‪:‬‬ ‫از ﺑﺮای ﻋﻔﻮ آن ﺟﺮم ﮐﺒ;‪:‬‬ ‫‪1 Ibid., 108.‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ٢‬ﻣﺤ‪ À‬در ﻧﺰد‪ §ê‬ﺷﻬﺮ وان در ﺷﻤﺎل ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺮﮐ‪:‬ﻪ‬ ‫‪ ٣‬ﻻزم ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎ‪ w‬اﺷﻌﺎر‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ ﻧ‪GF‬ﺴﻨﺪە از ﻓﺎر‪ ù‬ﻪ اﻧ‪V‬ﻠ‪ Õ#‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪4 Nehri, 116,‬‬ ‫‪l‬‬ ‫©‬ ‫‪ ٥‬ﻏﺎزی ﮐ‪ Õ‬اﺳﺖ ﮐﻪ در راە دﯾﻦ ‪w‬ﺟﻨﮕﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑ‪#‬ﺖ ﺷﯿﺦ اﯾﻦ واژە را اﺧﺘﺼﺎﺻﺎ ﺑﺮای ﺟﻨﮕﺠ‪iF‬ﺎن ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر ﻋﺜﻤﺎ?‪p‬ﻫﺎ در ﺟﻨﮓ روس و ﻋﺜﻤﺎ?‪äã p‬ﮐﺖ داﺷ‪C‬ﻨﺪ‪ ،‬ﻪ ‪Y‬ﺎر ﺑﺮدە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪6 Nehri, 116.‬‬ ‫‪7 Ibid, 117.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۶۱‬‬ ‫'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﻧ‪f‬ﺮی‪ ،‬ﻋﺪم ﺗﻤﺎ?ﻞ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺑﺮای ﺟﻨﮓ 'ﺎ روسﻫﺎ‪ ،‬دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻓﻘﺪان‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دﯾﻦداری‪ ،‬اﺣ‪:v‬ام و ﻫﻤﺪ¬ آﻧ‪f‬ﺎ 'ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪ .١‬دﻻ?ﻞ ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ bv‬ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ از ﭘ;‪:‬وان‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻣﺸﺨﺺ ﻧ‪a‬ﺴﺖ؛ 'ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ و ﭘ;‪:‬وا‪i‬ﺶ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ را‬ ‫اﻓﺮادی ‪¶ê‬دﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺮﺳﻮ و ﻓﺎﺳﺪ ‪P‬ﭘﻨﺪاﺷ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎﻫ‪K‬ﺖ ﺣﻘ‪ ‘vK‬دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ را ‪i‬ﺸﺎن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪P‬داد‪ .٢‬ﻧﻘﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ]در ﺟﻨﮓ[ ﻏﺎﻟ‪N‬ﺎ ﻣﺨﺮب و آ ∫ﻨﺪە از ﻧﻔﺮت از ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ‪P‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ رو‪P‬ﻫﺎ را ﻣﺮدﻣﺎ<¶ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑﺮ 'ﺎد دادن ﺣﻤﺎ?ﺖ و ﻫﻤﺪ¬ ﮐﺮدﻫﺎ در‬ ‫ﻣ‪N‬ﺎرزە ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﻫﺠﻮم روسﻫﺎ ‪ï‬ﺎری ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬وی در اداﻣﻪ ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪەﻫﺎ‪i‬ﺶ‪W ،‬ﺎداش ﺷﺠﺎﻋﺖ و اﯾﺜﺎرﮐﺮدﻫﺎ را 'ﺎ ﻧﻔﺮت‪ ،‬اﺳﺘ‪f‬ﺰاء‪ ،‬ﺣﺴﺎدت و ﻗﻄﻊﮐﺮدن‬ ‫^ ‪P‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ‪:‬‬ ‫ﺟ;‪:‬ەی ﻏﺬا¶ دادﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪f‬ﺮی در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﭼﻨ ; <‬ ‫√‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﻧﺎﻣﺪ ﻣﯿﺎن ﻏﺎزﯾﺎن‬ ‫اﻧﺪر آن ﭼﻨﮓ و وﻏﺎ از روﻣﯿﺎن‬ ‫در ﻋﻨﺎد ﺟﯿﺶ ﻣﺎ ﮐﺮده ﻗﯿﺎم‬ ‫ﺿﺎﺑﻄﺎن و ﻫﻢﻗﻤﺎﻧﺪان ﻧﻈﺎم‬ ‫در دو روزي ﻧﺎﻣﺪي ﯾﮏ ﺣﻘﻪ ﻧﺎن‬ ‫ﻗﻄﻊ ﺟﯿﺮه ﮐﺮد از ُﮐﺮدان ﭼﻨﺎن‬ ‫‪٣‬‬ ‫از ﺣﺴﺪ ﮐﺲ را ﻧﯿﺎﻣﺪ ﺣﻤﻞ آن‬ ‫داﺷﺖ ﺑﺎ ُﮐﺮدان ﮐﯿﻨﯽ روﻣﯿﺎن‬ ‫ﺷﯿﺦ ‪≥ç‬ح ‪P‬دﻫﺪ ﮐﻪ رو‪P‬ﻫﺎ 'ﺎزﻧﻤﺎ√¶ ﻫﺮآﻧﭽﻪ ﮐﻪ در دﻧ‪K‬ﺎی اﺳﻼم ﻧﮑﻮﻫ‪K‬ﺪە اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ و آﻧ‪f‬ﺎ را 'ﻪ ﻋﻨﻮان آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪی ‪ï‬ﻼﺳ‪ِK‬ﮏ »اﻧﺤﻄﺎط ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن« اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺒ;‪:‬‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ‪» :‬ﻓﺮوﻣﺎ?ﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺪ ﺧﻠﻮص دﯾ<‪ b‬و ﮔﺮگﻫﺎ√¶ در ﻟ‪N‬ﺎس ﭼ‪˝R‬ﺎن«‪ .٤‬اﺳﺘ‪f‬ﺰاء و ﺗﻤﺴﺨﺮ‬ ‫َ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﯿﺦ آﻧ‪f‬ﺎ را ﻗﻮم ‪W‬ﺎ‪È‬دﯾﻦ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ ار∞ﺶ ﻋﺜﻤﺎ<¶‪' ،‬ﻪ ﺗﺮِک‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣ‪K‬ﺪان ﺟﻨﮓ از ﺟﺎﻧﺐ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻣﻮارد اﺷﺎرە ﺷﺪە را ‪i‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎی دﺷﻤ<‪b‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ<¶ 'ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ‪P‬داﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ√¶ ﮐﻪ 'ﻪ ﻧﻈﺮ وی ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر ﺷﺠﺎع ﺑﻮدە و ﺑﺮﺗﺮی اﺧﻼق ﺧﻮد‬ ‫را ‪i‬ﺸﺎن دادﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ|ی ﺷﯿﺦ از ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﺮدﻫﺎ و ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ در ﻃﻮل ﺟﻨﮓ روس‬ ‫و ﻋﺜﻤﺎ<¶ 'ﻪ ﺧﻮ‪ ¶ê‬در روا?ﺎ∞ﺶ ﻧﻤﺎ?ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ را ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻇﺎﻫﺮی ‪P‬داﻧﺪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﮐﻪ ﻗﻠ‪N‬ﺎ ﻓﺎﻗﺪ اﺣﺴﺎﺳﺎت دﯾ<‪ b‬ﻗﻮی ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ و ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ?ﺎ رو‪P‬ﻫﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻘﻨﺪ؟ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺗﻈﺎﻫﺮ 'ﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎ<¶ ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وی ]در ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ[ ﺣﺪﯾˇ‪b‬‬ ‫ﻣﻨ‪J‬ﺴﺐ 'ﻪ ﭘ‪K‬ﺎﻣ‪ :ê‬اﺳﻼم را ﻧﻘﻞ ‪P‬ﮐﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦداری ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ﺗﺠﺴﻢ آن‬ ‫ﺣﺪ?ﺚ اﺳﺖ‪ .٥‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺣﺪ?ﺚ ﺳﻪ ﻣﻌ‪K‬ﺎر ا‪i‬ﺴﺎن ﻣﻨﺎﻓﻖ ﻋ‪N‬ﺎرﺗﻨﺪ از‪ .۱ :‬ﺳﺨﻦ 'ﻪ‬ ‫دروغ 'ﮕ‪SR‬ﺪ‪' .۲ ،‬ﻪ ﻋ‪f‬ﺪ ﺧﻮد وﻓﺎ ﻧﮑﻨﺪ و ‪ .۳‬ﻫﺮ“ﺎە ﮐﻪ 'ﻪ وی اﻋﺘﻤﺎد ﺷﻮد‪ ،‬ﺧ‪K‬ﺎﻧﺖ ﮐﻨﺪ‪.٦‬‬ ‫وی ﺳ!ﺲ اﺣﺴﺎس ﺧﻮد ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ‪≥ç‬ح ‪P‬دﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪1 Ibid, 117-24.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid,117-20‬‬ ‫‪4 Ibid, 111.‬‬ ‫‪5 Ibid, 109, 127.‬‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫‪ ٦‬آَ—ُﺔ اﻟُﻤﻨﺎﻓﻖ َﺛﻼٌث ‪ :‬إذا َﺣﱠﺪَث ‪°‬ﻛَﺬَب‪ ،‬و إذا َوَﻋَﺪ أﺧ‪°‬ﻠ َ‬ ‫ﻒ‪ ،‬و إذا اﺋﺘِﻤَﻦ ﺧﺎن‬ ‫ِ ِ‬ ‫‪ ۶۲‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﻣﻬﻢ ﻧ‪a‬ﺴﺖ ﭼﻪ اﻧﺪازە از ‪¶ê‬ﻋﺪاﻟ‪ bv‬آﻧﻬﺎ 'ﮕ‪SR‬ﻢ ﮐﻪ ذرەای ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر‬ ‫ﻧﺎﭼ ; <‪ :‬از واﻗﻌ‪K‬ﺎت اﺳﺖ‪ .‬رو‪P‬ﻫﺎ ﺗﮏﺗﮏ ﻗﻮلﻫﺎ√¶ ﮐﻪ در اﺑﺘﺪای‬ ‫ﺟﻨﮓ 'ﻪ ﻣﺎ دادﻧﺪ را ز‪S‬ﺮ ‪W‬ﺎ ﮔﺬاﺷ‪J‬ﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻫﺮآﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﺮا‪Å‬ﺸﺎن‬ ‫اﻧﺠﺎم داد?ﻢ ﺑﺮ 'ﺎد دادﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻗﻮل دادﻧﺪ ﮐﻪ ﺟ;‪:‬ەی ﻏﺬا√¶ ﻣ‪N‬ﺎرزان‬ ‫‪Ï‬‬ ‫^ ﮐﻨﻨﺪ اﻣﺎ ﻋﻬﺪ ﺷﮑﺴ‪J‬ﻨﺪ ‪ ...‬اﻋﻤﺎل رو‪P‬ﻫﺎ ﺗﻤﺎم ﻓﺪا‪⁄‬ﺎری‬ ‫‪Ö‬ﮐﺮد را ﺗﺄﻣ ; <‬ ‫‪١.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ را ﺑﺮ آب داد‬ ‫در ﺣﺎ¬ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ دﯾﻦداری ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ را ﻣﻮﻫﻮم‪ ،‬ﻣﺘﻈﺎﻫﺮاﻧﻪ و ر‪S‬ﺎ‪⁄‬ﺎراﻧﻪ ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬دﯾﻦداری ﮐﺮدﻫﺎ را ﺑﺮﻋﮑﺲ آن ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺗﻨ‪f‬ﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و ﺗﻘﻮای اﻋﺮاب 'ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮاﺑﺮی ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ دو ر‪-‬ﺸﻪﻫﺎ√¶ ﻣﺸ‪:v‬ک دارﻧﺪ‪ .٢‬ﺑﺮ‬ ‫^ اﺳﺎس وی ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪:‬‬ ‫ﻫﻤ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﻪ ﻓﻄﺎﻧﺖ را ز ﮐﺮدان ﺷﺪ اﺳﺎس‬ ‫ﻧﻪ 'ﻪ ﭘ‪a‬ﺶ ﻫﺮ ﻣﺤﻖ ﺣﻖﺷﻨﺎس‬ ‫‪Ö‬‬ ‫در ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺷ;‪ :‬و ﺣﺎﺗﻢ در ﺳﺨﺎ‬ ‫ﮐﺮد ﮔﺮدﻧﺪ از ‪ ¶Ì‬روز وﻏﺎ‬ ‫‪ï‬ﺎف ‪ï‬ﻤﺎل و راء رﺷﺪ و دال دﯾﻦ‬ ‫^‬‫‪Ö‬ﮐﺮد ﺳﻪ ﺣﺮﻓﻨﺪ ﺟﻤﻊ آن ﻫﻤ ; <‬ ‫‪٣‬‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺪارد ﻫﯿﭻ اﻗﻮام دﮔﺮ‬ ‫ﺟﻮﻫﺮی دارﻧﺪ از ﻓﻀﻞ و ﻫ<‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧ ; <‪:‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﺑﺮ آﻏﺎز دورا<¶ ﻧﻮ در ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدی دﻻﻟﺖ دارد و وﺟﻪ ﺗﮑ‪b<SR‬‬ ‫]اﯾﻦ ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ[ در ادﻏﺎم ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ و دﯾﻦ 'ﻪ وﺿ‪R‬ح ﻧﻤﺎ?ﺎﻧﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ادﻏﺎم در‬ ‫‪y‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺟﻨ‪k‬ﺶﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﮐﺮدی ﮐﻪ در ﺑﺮ<‚ ﻣﻮارد ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۹۶۰‬اداﻣﻪ داﺷﺖ‪ ،‬و‪S‬ﮋ‪ x‬ﻣﻨﺤ‪µ‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﻪ ﻓﺮدی 'ﻪ آﻧ‪f‬ﺎ داد‪ .٤‬اﯾﻦ ﺗﻮﺿﯿﺢ 'ﻪ دﻟ‪K‬ﻞ اﯾﻦ واﻗﻌ‪K‬ﺖ دادە ﺷﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻤﺰﻣﺎن‬ ‫< ‪Ö‬‬ ‫"د?ﮕﺮ|ی" ﭘ;‪:‬اﻣﻮ<¶ اﺗ‪ uKº‬و ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در اواﺧﺮ دورەی ﻋﺜﻤﺎ¶‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ‬ ‫"ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪە" و "ﻧﺎدان" ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ‪P‬ﺷﺪﻧﺪ‪٥‬؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ﭼﺸﻢ ﻧﺨ‪¨N‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ<¶ دﯾﻦداری‬ ‫‪1 Ibid, 127.‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ٢‬در ﻣ‪:‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ دارای اﺻﻞ و ‪L‬ﺴﺐ ﻣﺸ‪rû‬ک ﺎ اﻋﺮاب ﻫﺴ‪C‬ﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮل اﺳﺖ‪ .‬ﺣ‪ ´û‬ﺳﻌ‪:‬ﺪ‬ ‫= ادﻋﺎ‪ pè‬را داﺷﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺎ اوجﮔ>‪r‬ی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ ﻋﺮب ﻪ ﺧﺼﻮص ›ﺲ از ‪u‬ﺸﮑ‪:‬ﻞ ﻋﺮاق‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻮر‪ ù‬ﭼﻨ > ?‬ ‫‪l‬‬ ‫ﻧﻈﺮات در ﻣ‪:‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ رﻧﮓ ﺎﺧﺖ‪.‬‬ ‫‪3 Nehri, 120-21.‬‬ ‫= ﮔﺮا‪fi‬ﺸﺎ‪ pû‬در ﺧ > ?‪r‬ش ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪:‬ﺪ )‪ ،(۱۹۲۶‬ﺟﻤ‪fl‬ﻮری ﻣ‪fl‬ﺎﺎد )‪ (۱۹۴۶‬و ﺟﻨ‡ﺶ ﻣﺼﻄ?· ﺎرزا?‪p‬‬ ‫‪ ٤‬ﭼﻨ > ?‬ ‫ً‬ ‫)‪Y (۱۹۶۰‬ﺎﻣﻼ ﻣﺸ‪fl‬ﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ٥‬ﭼﻨ > ?‬ ‫= د‪ê‬ﺪ„ﺎ‪L ì‬ﺴ‡ﺖ ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺎ اواﺧﺮ دورەی ﺟﻤﻬﻮری ﺗﺄﺛ>‪r‬ﮔﺬار ﺑﻮد‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Zeydanlıoğlu, 2008.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۶۳‬‬ ‫آﻧ‪f‬ﺎ ﺷ‹‪» é‬ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪە« از اﺳﻼم اﺳﺖ‪ ،١‬ز‪S‬ﺮا ﻧﺨ‪¨N‬ﺎن ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ »'ﺪون‬ ‫ﺑ‪f‬ﺮەﻣﻨﺪی از روﺷﻨﻔﮑﺮی اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻣﻠ‪ bv‬ﺗﻮاﻧﺎ√¶ ﺗﻌﺎ¬ و رﺳ‪K‬ﺪن 'ﻪ ﺟﺎ?¨ﺎە درک‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺪرن از اﺳﻼم را ﻧﺪارد«‪ .٢‬آﻧ‪f‬ﺎ اﺳﻼم ﮐﺮدی و ﻏ;‪:‬ﺗﺮ‪ x‬را ﻣ‪º‬ﺴ‪R‬خ ﺗﻠ‪P ‘v‬ﮐﺮدﻧﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻼوە‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻨ¨ﺎ‪ P‬ﮐﻪ ﻧ‪õR‬ﺖ 'ﻪ درک ﮐﺮدﻫﺎ و ﻗﺎﺟﺎر‪ Ô‬اﯾﺮا<¶ﻫﺎ از‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻫﻤﺪ?ﮕﺮ ‪P‬رﺳﺪ‪ ،‬ﺗﻘﺴ‪K‬ﻢﺑﻨﺪی ﺷ‪K‬ﻌﻪ و ﺳ<‪ b‬و ﮐﺮد و ﻋﺠﻢ‪ ،‬ﺷ‹ﺎف اﺟﺘﻤﺎ‪° Ç‬ﺴ‪K‬ﺎر‬ ‫وﺳﯿﻊﺗﺮی را ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﺗﻘﺴ‪K‬ﻢﺑﻨﺪی ﻣ‪K‬ﺎن ﮔﺮوەﻫﺎی ﭘ;‪:‬اﻣﻮ<¶ ﻫﻤﭽﻮن ]ﺳ<‪b‬ﻫﺎی[ ﺷﺎﻓ~‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی و ﮐﺮدﻫﺎ را در ﻣﻘﺎ'ﻞ اﺳﻼم رﺳ• ﺣﻨ<‘ ﺗﺮک‪ Ô‬ﻋﺜﻤﺎ<¶ 'ﺎزﻧﻤﺎ√¶ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﮑﺘﺐ‬ ‫^ 'ﻪ ﻣﺬﻫﺐ رﺳ• اﻣ‪:Ì‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ<¶‪-‬ﺣﻨ<‘ ﮐﻪ 'ﻪ ﺻﻮرت رﺳ•‬ ‫ﺷﺎﻓ~ در ﻣﻘﺎ'ﻞ ﭘﯿﻮﺳ ‪< v‬‬ ‫<‬ ‫<‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺗ‪N‬ﻠﯿﻎ ‪P‬ﺷﺪ‪≥ ،‬ﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ا‪Å‬ﺴﺘﺎد‪ x‬ﮐﺮد‪» :‬اﯾﻦ ﺷﺎﺧﻪ از اﺳﻼم ]?ﻌ‪ b‬ﺷﺎﻓ~[‪ ،‬از ﺣﻨ‘‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ رﺳ• اﻣ‪:Ì‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺑﻮد‪ ،‬ﺗ‪N‬ﻌ‪K‬ﺖ ﻧﮑﺮد«‪.٣‬‬ ‫;‬ ‫‪ A‬ﮐﺮدی‬ ‫ﭘﺮوژەی اﺣ‪,‬ﺎ‪L‬ﺮی اﺳﻼ ‪O‬‬ ‫ﻣﺜﻨﻮی ﺷﯿﺦ رواﯾ‪¶ê bv‬واﺳﻄﻪ از اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬وی اراﺋﻪ‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ 'ﻪ ﻣﺎ در درک ﺑ‪ :vf‬ﻧﺤﻮەی ﺗﻼ‪ ∂v‬د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻣ‪ é‬و ﻣﺬﻫ‪ï bê‬ﻤﮏ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺟﺪای‬ ‫‪y‬‬ ‫از ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬آﺛﺎر ز‪S‬ﺎدی در دﺳﺖ ﻧ‪a‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﺼﻮﺻ‪K‬ﺎت و و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی ﺷﯿﺦ را 'ﻪ‬ ‫ﻣﺎ ‪°‬ﺸﻨﺎﺳﺎﻧﺪ و ﻣﺜﻨﻮی‪ ÉS«ç∞ ،‬از ﭘﺮوژەی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی دﯾ<‪ b‬ﺷﯿﺦ اﺳﺖ‪ .‬وی ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺜﻨﻮی را 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر اراﺋﻪی راە ﺣﻞ درک و اﺣ‪K‬ﺎی آﺛﺎر ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼلاﻟﺪﯾﻦ رو‪ P‬ﻧﻮﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪٤‬؛ 'ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﻤﺮﮐﺰ اﺻ‪ é‬ﻣﺜﻨﻮی ﺑﺮ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی در ﺗﺼﻮف اﺳﻼ‪'P P‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ اﺛﺮ ‪ ‚≥ç‬ﻣﻨﻈﻮم از ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی و راﻫﻨﻤﺎ√¶ ﺑﺮای ﭘ;‪:‬وان آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫روا?ﺖ ﺟﺪ?ﺪ ﻣﻨﻈﻮم ﺷﯿﺦ‪' ،‬ﺎزﺳﺎزی ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻤﺎﯾﺰ‬ ‫»آﻣﻮزەﻫﺎی اﺻ‪K‬ﻞ و دﺳﺖ ﻧﺨﻮردە«ی آن از ﺗﺤ‪Sh‬ﻒﻫﺎی راﯾﺞ و ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻮﺳﻂ ‪i‬ﺴﻞ‬ ‫ﻣﻌﺎ‪ À‬اﺳﺖ‪' .٥‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﻪی ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮدم از ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی در ﻣﻮرد‬ ‫ً‬ ‫‪l‬‬ ‫= د‪ê‬ﺪ„ﺎەﻫﺎی ﻣﻨ?·ای در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎت و ?‪‰‬باﻟﻤﺜﻞﻫﺎی ﺗﺮ‪ Â‬ﻧ > ?‪ r‬راە ‪ê‬ﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ؛ ﻣﺜﻼ‬ ‫‪ ١‬ﭼﻨ > ?‬ ‫‪l‬‬ ‫‪l‬‬ ‫»ﮐﺮدﻫﺎ و ﺳﮓﻫﺎ ‪ê‬ﮏ ﺧﺪا دارﻧﺪ« ‪ê‬ﺎ »ﺧﺪا و ﮐﺮدﻫﺎ ‪ê‬ﮑﺪ‪ê‬ﮕﺮ را دوﺳﺖ ﻧﺪارد« )ﻪ ﻧﻘﻞ از‪Alakom, :‬‬ ‫‪ .(2010: 33-4‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺧﺼﻮص ﻧﮕﺮش ﻋﻤﻮ‪L w‬ﺴ‡ﺖ ﻪ ﻣﺮدم در ﺣﺎﺷ‪:‬ﻪ‪ ،‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Makdisi (2002 & 2002), Dringle (1998 & 2003).‬‬ ‫‪2 Tercüman-ı Hakikat. No: 595 (Jun 7, 1880).‬‬ ‫‪3 Mardin, Şerif. “Center-periphery relations: A key to Turkish politics?” Post-‬‬ ‫‪Traditional Societies 102(1): 169–190. Winter. 1973, 60.‬‬ ‫= ﻣﺜﻨﻮی‪äã ،‬ح ﻣﺜﻨﻮی ﻣﻌﻨﻮی ﻣﻮﻻﻧﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ز‪i‬ﺮا ﻣﻌﺎ?‪ p‬ﻋﻤﯿﻖ‬ ‫‪ ٤‬ﺷﯿﺦ ادﻋﺎ ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺪف ﻏﺎ‪ p‬از ﻧﻮﺷ ‪? û‬‬ ‫‪è‬‬ ‫اﺷﻌﺎر اﻣ>‪ r‬ﻃ‪iõ‬ﻘﺖ‪ ،‬ﺎ‪ê‬ﺪ ﺑﺮای ﻋﻮام ‪iöãu‬ـ ـﺢ ﺷﻮد )ﻧﻬﺮی‪.(١٣٣ ،‬‬ ‫‪5 Nehri, 130.‬‬ ‫‪ ۶۴‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫»آﻣﻮزەﻫﺎی اﺻ‪K‬ﻞ« 'ﻪ ﺣﺪی رﺳ‪K‬ﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻪ ﺳﺨ‪P bv‬ﺗﻮان ﺷ‪N‬ﺎﻫ‪ bv‬ﻣ‪K‬ﺎن آن دو‬ ‫ﭘ‪K‬ﺪا ﮐﺮد‪.١‬‬ ‫د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪' e‬ﺎ د?ﮕﺮ اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان اﺳﻼ|‪ P‬ﻫﻢﻋ‪ µ‬ﺧﻮد ﻣﺸﺎ'ﻪ اﺳﺖ؛ وی‬ ‫^ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻣﻌﺘﻘﺪ‬ ‫از ‪≥ç‬ا?ﻂ ‪ éï‬دوران‪ ،‬آﺷﻔﺘﻪ و ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر 'ﺪﺑ ; <‬ ‫^ ‪S≥ç‬ﻌﺖ و‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺿﻌﻒ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶‪ ،‬در ¶ﺗﻔﺎو‪ ¶v‬اﯾﻦ دوﻟﺖ ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫‪ê‬‬ ‫^ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ را در ﺗﻀﺎد ﻣﺴﺘﻘ‪K‬ﻢ 'ﺎ ‪S≥ç‬ﻌﺖ‬ ‫آﻣﻮزەﻫﺎی اﺳﻼ‪ P‬ر‪-‬ﺸﻪ دارد و ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫|‬ ‫اﺳﻼم ‪P‬د?ﺪ‪' .٢‬ﻪ 'ﺎور وی‪S≥ç ،‬ﻌﺖ اﺳﻼم ﭼ ; <‪:‬ی ﺑ‪a‬ﺶ از آ?ﺎت ﻗﺮآن و ﺳ‪º‬ﺖ رﺳﻮل ﻧﺒﻮد‬ ‫و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮآﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻐﺎﯾﺮ آﻧ‪f‬ﺎ ﺑﻮد را 'ﺪﻋﺖ ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ‪ .٣‬اﯾﻦ ﻋﻘﺎ?ﺪ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺷ]‪K‬ﻪ‬ ‫َ ُ‬ ‫ﺳﻠ<‘ﮔﺮی ﻣﺤﻤﺪ ﻋ‪N‬ﺪە )‪۱۹۰۵-۱۸۴۹‬م‪ (.‬و رﺷ‪K‬ﺪ رﺿﺎ )‪'P (۱۹۳۵-۱۸۶۵‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ 'ﺎ‬ ‫آﻣﻮزەﻫﺎی ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی در رو‪S‬ﮑﺮد ﺷﯿﺦ 'ﻪ اﺣ‪K‬ﺎی دﯾ<‪ b‬ﺗﻠﻔﯿﻖ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬وی ﺣ‪' bv‬ﻪ‬ ‫^ اﯾﻦ اﻣﺖ‪-‬ﮐﻪ ﺑ‪|S:vf‬ﻦ‬ ‫^ اﻣﺖ اﺳﻼ‪ P‬اﺳ‪J‬ﻨﺎد و ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫د?ﺪ“ﺎە اﺷ‪:v‬ا‪ È‬ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫‪٤‬‬ ‫ّ‬ ‫ﻗﻮاﻧ ; <‬ ‫^ اﺳﺖ‪» -‬ر‪-‬ﺸﻪ در ﻗﺮآن و ﺳ‪º‬ﺖ ﻧﺒﻮی دارﻧﺪ« ‪' .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪' ،‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ ﮐﻪ‬ ‫َ ُ‬ ‫اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪' e‬ﺎ د?ﮕﺮ اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان اﺳﻼ‪ P‬و ﭼ‪f‬ﺮەﻫﺎ√¶ ﻫﻤﭽﻮن ﻋ‪N‬ﺪە و رﺿﺎ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ّ‬ ‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎ√¶ ﺟﺪی ﻫﻢ داﺷﺖ؛ ز‪S‬ﺮا ﺷﯿﺦ ﻓﻘﻂ ﺑﺮ اﺣ‪K‬ﺎی دﯾﻦ در ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ داﺷﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و ﺑ‪a‬ﺸ‪S:v‬ﻦ ﺗﻮﺟﻪ وی ﻣﻌﻄﻮف 'ﻪ ‪≥ç‬ا?ﻂ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد‪ .‬اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان ﻋﺮب ﻧ ; <‪ :‬ﻃ‪h‬ح‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﺧﻮد را داﺷ‪J‬ﻨﺪ؛ ﻋ‪N‬ﺪە ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ »ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ﺧﻼﻓﺖ را ﻏﺼﺐ ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫و ﺗﺮکﻫﺎ 'ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪K‬ﻞ ﮐﻪ دﯾﺮ 'ﻪ اﺳﻼم ﮔﺮو‪S‬ﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎ√¶ درک روح ﭘ‪K‬ﺎم ﻧﺒﻮی را‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ«‪ .٥‬ﺑﺮﺧﻼف ﻧ‪f‬ﺮی‪ ،‬دﻏﺪﻏﻪی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان ﻋﺮب ﻋﻤﻮﻣﺎ دﻧ‪K‬ﺎی اﺳﻼم ﺑﻮد‪ ،‬در ﺣﺎ¬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﻪ 'ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ ﺷﯿﺦ 'ﻪ دﻧ‪K‬ﺎی اﺳﻼم ورای ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﻮﺟﻪ ﭼﻨﺪا<¶ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻣﺜﺒ‪i bv‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ دﯾﻦﻣﺪاری )ﻣﺬﻫ‪bê‬ﺑﻮدن( ﮐﺮدﻫﺎ داﺷﺖ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻣﻨﺘﻘﺪ ≥ﺳﺨﺖ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖﻫﺎی ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎﻧﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی ﺑﻮد‪ .‬وی‬ ‫^‬‫ﻋﺎﻣﻞ اﻧﺤﻄﺎط در ‪Ö‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن را اﻧﺤﻄﺎط ﻃ‪Sh‬ﻘﺖﻫﺎی ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎﻧﻪ ﻗﻠﻤﺪاد ‪P‬ﮐﺮد و 'ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫^ ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ‪.‬‬ ‫دﻟ‪K‬ﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﻮﻇﻒ 'ﻪ اﺣ‪K‬ﺎی ﺳ‪º‬ﺖ ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎﻧﻪی ‪i‬ﺴﻞﻫﺎی ﭘ‪a‬ﺸ ; <‬ ‫وی اﯾﻦ اﻣﺮ را از دو ﺟﻨ‪N‬ﻪ ﺑﺮر‪P r‬ﮐﺮد‪ .۱ :٦‬اﻧﺤﻄﺎط ]ﻧ‪f‬ﺎد[ ﺗﺼﻮف‪ :۲،‬ﺷﻮر و اﺷ‪KJ‬ﺎق‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دﯾ<‪ b‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﻧ‪K‬ﺎزﻣﻨﺪ ﻫﺪا?ﺖ و رﻫ‪:ê‬ی ﻣﻌﻨﻮی ﺑﻮد‪ .٧‬ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫^‪ ،‬اﯾﻦ ﻣ ; <‪:‬ان از ﺷﻮر و اﺷ‪KJ‬ﺎق دﯾ<‪ b‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ 'ﻪ اﻧﺤﺮاف ﮐﺸ‪K‬ﺪە‬ ‫'ﺪون راﻫﻨﻤﺎ¶ راﺳﺘ ; <‬ ‫√‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid,110.‬‬ ‫‪3 Ibid, 111.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Enayat quoted in Ali Satan. Halifeliğin Kaldırılması. (Istanbul: Gökkubbe Yayınları,‬‬ ‫‪2008), 39.‬‬ ‫َ‬ ‫ﻣﺨ‪rû‬ع ﮔﺸﺘﻪ ﻪ ﺪﻋﺖ ﻫﺮ ﺧﻠﻒ‬ ‫‪ ۸۳‬ﺗﺮک ﮐﺮدە ﻫﺮﮐﺲ ا‪ä‬ار ﺳﻠﻒ‬ ‫ﮐﻪ ﮐﻨﻢ ا‪ä‬ار اﯾﻦ ‪.‬ﺎ‪Á‬ﺎن ﻋ‪:‬ﺎن )‪.(Nehri, 131‬‬ ‫ﻻﻋﻼج آﻣﺪ ﺟﺴﺎرت در ﻣ‪:‬ﺎن‬ ‫‪7 Nehri, 130.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۶۵‬‬ ‫ﺷﻮد‪ ،١‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ا?ﺠﺎب ‪P‬ﮐﻨﺪ ﻣﺜﻨﻮی دو‪ P‬ﮐﻪ 'ﻪ او¬ وﻓﺎدار 'ﻤﺎﻧﺪ و آن را اﺣ‪K‬ﺎ ﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﭘ;‪:‬وان دﯾﻦ و ?ﺎ ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧ¨ﺎﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪' .٢‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺳ‪º‬ﺖ ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎﻧﻪ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن در ﺣﺎل از دﺳﺖ دادن ﻣﻌﻨﺎ و ﭘ‪SR‬ﺎ√¶ ذا‪ ¶v‬ﺧﻮد ﺑﻮد و 'ﻪ ﺟﺎی رﺳ‪K‬ﺪن 'ﻪ درﺟﺎت‬ ‫'ﺎﻻﺗﺮ ﻣﻌﻨ‪SR‬ﺖ‪ ،‬از ﻃ‪Sh‬ﻖ آﻣﻮزشﻫﺎی ﻻزم و ﮐﺴﺐ دا‪i‬ﺶ <‪À‬وری 'ﻪ ﻣﺴﺄﻟﻪای ﻣﻮروˇ¶‬ ‫<‬ ‫ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای ﻋﺒﻮر از ﺳﻠﻮک در ﺗﺼﻮف‪? ،‬ﮏ ﺻﻮ∂‪ ،‬د?ﮕﺮ ﻧ‪K‬ﺎزی 'ﻪ ﺳﺎلﻫﺎ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ر‪S‬ﺎﺿﺖﻫﺎی ﻣﻌﻨﻮی ﺷﺨ≈ ﻋﻤﯿﻖ ﻧﺪارد‪ ،٣‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋ‪é‬رﻏﻢ ﺷﻮر دﯾ<‪،b‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ در ﺻﺤﺮای دﯾﻦ در ﺣﺎل ﻏﻮر ﮐﺮدن ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ‪' .٤‬ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﻧ‪f‬ﺮی ﺑﺮﺧﻼف ﺳ‪º‬ﺖ‬ ‫اﺳﻼف ﻣﺘﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻘﺪ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ و 'ﻪ د?ﮕﺮان ﺣﺴﻦﻇﻦ داﺷ‪J‬ﻨﺪ‪ ،‬ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎن دوران‪،‬‬ ‫ﺧﻮد را ﻣﻈ‪f‬ﺮ ﺗﻘﻮا و د?ﮕﺮان را ‪ّ ç‬‬ ‫≥ ‪P‬ﭘﻨﺪاﺷ‪J‬ﻨﺪ‪.٥‬‬ ‫زﻣﯿﻨﻪی د?ﮕﺮی ﮐﻪ ﺷﯿﺦ را از د?ﮕﺮ ﮔﺮوەﻫﺎ و ﭼ‪f‬ﺮەﻫﺎی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی اﺳﻼم ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬رو‪S‬ﮑﺮد وی 'ﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼم و "دوران ﻃﻼ√¶" آن اﺳﺖ‪' .‬ﻪ 'ﺎور ﺷﯿﺦ ﮐﻪ 'ﻪ‬ ‫‪W‬ﺎ?ﺎ√¶ ﺗﺠﺪ?ﺪ‪ ٦‬اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ؛ ﻋﻼوە ﺑﺮ دوران اﺳ‪J‬ﺜﻨﺎ√¶ ﭘ‪K‬ﺎﻣ‪ :ê‬و ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ‪،‬‬ ‫دورانﻫﺎی ﻃﻼ√¶ د?ﮕﺮی در ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼم وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ?‪ u‬از آﻧ‪f‬ﺎ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان دور در ﮐﺮدﺳﺘﺎن روی دادە اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ]ﻫﻤ¨ﺎن را[ »'ﻪ 'ﺎزﮔﺸﺖ 'ﻪ‬ ‫اﺳﻼم اﺻ‪K‬ﻞ ﮐﻪ در آن ﻗﺮآن و ﺳ‪º‬ﺖ ﭘ‪K‬ﺎﻣ‪≥ç :ê‬ح دادە ﺷﺪە« ﻓﺮا ‪P‬ﺧﻮاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺳ‪º‬ﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺻﻮﻓ‪K‬ﺎﻧﻪی ﺑﺰر“ﺎن ‪i‬ﺴﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺣ‪K‬ﺎ و 'ﻪ آن ﻋﻤﻞ ﺷﺪە اﺳﺖ؛ ]ﮔﺬﺷﺘﻪای‬ ‫ﮐﻪ[ ﺧﺎﻃﺮا∞ﺶ ﻫﻨﻮز زﻧﺪە ﺑﻮد؛ ]?ﻌ<‪ b‬ﺗﻨ‪f‬ﺎ[ ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﭘ‪a‬ﺸ‪ :v‬ﺣ<‪µ‬ت ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﺎﻟﺪ‬ ‫ﺑ‪Kº‬ﺎﻧﮕﺬار ﺷﺎﺧﻪی ﺧﺎﻟﺪی ﻃ‪Sh‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ]ﻨﺪی در ﻗ‪K‬ﺪ ﺣ‪K‬ﺎت ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﻧﻈﺮات‬ ‫َ ُ‬ ‫ﻋﺎمﻧﮕﺮاﻧﻪی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮا<¶ ﻫﻤﭽﻮن ﺟﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ اﻓﻐﺎ<¶ )‪ ۱۸۹۷-۳۹Ô۱۸۳۸‬م‪? (.‬ﺎ ﻋ‪N‬ﺪە‪ ،‬ﺷﯿﺦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ »اﻧﺤﻄﺎط«‪ ٧‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﮐﺮدﺳﺘﺎن 'ﺎ ﺣ‹ﻤﺮا<¶ اﻣ‪SR‬ﺎن آﻏﺎز ﻧ•ﺷﻮد‪،٨‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid, 129.‬‬ ‫‪3 Ibid, 130.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid, 131.‬‬ ‫©‬ ‫‪ ٦‬ﻣﻔﺎﻫ‪ Æ:‬ﻫﻤﭽﻮن "اﺣ‪:‬ﺎ" و "ﺗﺠﺪ‪ê‬ﺪ" دارای ر‪G‬ﺸﻪﻫﺎی ﻋﻤ‪ ·û:‬در ﺗﺎر‪i‬ـ ـﺦ اﺳﻼم ﻫﺴ‪C‬ﻨﺪ‪ .‬ﻇﺎﻫﺮا اﻣﺎم‬ ‫= اﻟﺠ‪ (١٠٢٨-١٠٨٥) ´?iF‬و اﺑﻮﺣﺎﻣﺪ اﻟﻐﺰا≈ )‪ (١٠٥٨-١١١١‬ﭘ‪#‬ﺸ‪V‬ﺎﻣﺎن ﻣﻌﺮ?‪ Ï‬اﯾﻦ ﻣﻔﺎﻫ‪:‬ﻢ ﻫﺴ‪C‬ﻨﺪ‪،‬‬ ‫اﻟﺤﺮﻣ > ?‬ ‫اﻣﺎ ﺟﻼلاﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮ‪ (١٤٤٥-١٥٠٥) Ì‬ﺷﺎرح اﺻ‪ À‬اﯾﻦ ﻣﻔﺎﻫ‪:‬ﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ ،rû‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ‬ ‫ﻪ‪. Al-Suyuti, 1972 :‬‬ ‫©‬ ‫‪ ٧‬ا‪Ó‬ﺮﭼﻪ ‪‰‬اﺣﺘﺎ ﺑ‪:‬ﺎن ‪L‬ﺸﺪە اﺳﺖ‪ ،‬د‪ê‬ﺪ„ﺎە اﻧﺤﻄﺎط ر‪G‬ﺸﻪی ﺗﻼشﻫﺎی ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ در راﺳﺘﺎی اﺣ‪:‬ﺎ‪Ó‬ﺮی‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮن ‪ ۱۹‬اﻧﺤﺮاف ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ‪‰‬اط ﻣﺴﺘﻘ‪:‬ﻢ )راە راﺳﺖ(‪ §ê ،‬از اﺻ‪À‬ﺗ‪iõ‬ﻦ دﻻ‪ê‬ﻞ ﺑﺮﺗﺮی ﻧﻈﺎ‪w‬‬ ‫=‬‫ﻓ?´ و ﻋﻠ‪ Æ‬ارو‪‬ﺎﯾ‪:‬ﺎن در ﺟﻬﺎن اﺳﻼم ﻋﻨﻮان ‪w‬ﺷﺪ‪ .‬در دﻫﻪی ‪ ۱۹۴۰‬اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ اﻟﻨﺪاوی‪ ،‬ﮐﺘﺎ‪ p‬در ﻫﻤ > ?‬ ‫‪s‬‬ ‫= آﻧﻬﺎ از دوران ﻃﻼ‪ pè‬اﺳﻼم اﺳﺖ‪ .‬ﺳ‪:‬ﺪ‬ ‫ﺎب ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ ﻪ ﺧﻮ‪ p‬ﺑ‪:‬ﺎﻧﮕﺮ اﻧﺤﻄﺎط ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﻓﺎﺻﻠﻪﮔﺮﻓ ‪? û‬‬ ‫‪s‬‬ ‫‪û‬‬ ‫ﻗﻄﺐ در ﻣﻘﺪﻣﻪای ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧ‪V‬ﺎﺷﺖ‪ ،‬ﻋﻨﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻬ‪ir‬ﻦ اﺛﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺎب ﻣﻮﺿ‪F‬ع‬ ‫اﻧﺤﻄﺎط ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ ،rû‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪.(Al-Nadawi, 1945: 10) :‬‬ ‫= "ﻣ¨ﺸﺎء اﻧﺤﻄﺎط ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن" در ﺗﺎر‪i‬ـ ـﺦ‬ ‫= رو‪i‬ﮑﺮدی ﻪ ﺗﺎر‪i‬ـ ـﺦ اﺳﻼم ﮐﻪ در ﺻﺪد ‪ê‬ﺎﻓ ‪? û‬‬‫‪ ٨‬ﺑﺮای ﺎزﻧﻤﺎ‪ p‬ﭼﻨ > ?‬ ‫‪è‬‬ ‫اﺳﺖ ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Maududi (1985).‬‬ ‫‪ ۶۶‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫'ﻠ◊ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ 'ﺎ وﻓﺎت ‪W‬ﺪرش ]ﺷﯿﺦ ﻃﺎﻫﺎ[ و ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﺎﻟﺪ در ﻧ‪K‬ﻤﻪی اول ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ‪،‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آﻏﺎز ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬وی ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬روﻧﺪی دو“ﺎﻧﻪ در اﻧﺤﻄﺎط را ﺗﺠ‪õh‬ﻪ ﮐﺮدە‬ ‫‪Ö‬‬ ‫^ ﻗﺪرت ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﺑ‪a‬ﺶ از ‪ ۵۰‬ﺳﺎل ﭘ‪a‬ﺶ در زﻣﺎ<¶ ﮐﻪ 'ﻪ‬ ‫اﺳﺖ؛ در اﺑﺘﺪا از دﺳﺖ رﻓ ‪< v‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻪی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺮﮐﺰ ِﻋﻠﻢ ﺑﻮد و از ≥ﺗﺎ≥ دﻧ‪K‬ﺎ آﻧﺎ<¶ ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺐ ِﻋﻠﻢ ﺑﻮدﻧﺪ 'ﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آﻧﺠﺎ ‪P‬آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬آﻏﺎز ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن 'ﺎغ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻮد و »ﻣﺮدم از ﻫﺮ ﻣ‹ﺎن و ﻗﻮ‪ «P‬ﺑﺮای‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﭼ‪K‬ﺪن ﻣﯿﻮەﻫﺎی ﻣﻌﺮﻓﺖ 'ﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪P‬آﻣﺪﻧﺪ‪' .‬ﺪون ﺷﮏ ﺑﺮ<‚ از ادﻋﺎﻫﺎی ﺷﯿﺦ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺮﮐﺰ ِﻋﻠﻢ ﺑﻮدە‪ ،‬درﺳﺖ ‪'P‬ﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻮرخ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ‪ï‬ﺎﺗﺐ ﭼﻠ‪bê‬‬ ‫ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫'ﺎزار ﻋﻠﻢ در ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ ﮐﺴﺎد ﺷﺪە ﺑﻮد و اﻫﻞ ﻓﻀﻞ و دا‪i‬ﺶ در ﺣﺎل‬ ‫اﻓﻮل ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺳ!ﺲ ﺷﺎ»ﺮدا<¶ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻃﻖ دوردﺳﺖ‬ ‫< ‪Ö‬‬ ‫^ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ آﻣﺪﻧﺪ و‬ ‫‪ï‬ﺎر ‪P‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬از اﯾﻨﺠﺎ و آﻧﺠﺎ در ≥زﻣ ;‬ ‫<‬ ‫‪≥ç‬وع 'ﻪ ﻓﺨﺮﻓﺮو‪ rç‬ﮐﺮدﻧﺪ‪' .‬ﺎ د?ﺪن آﻧﻬﺎ ﺑﺮ‚ از ﻣﺮدﻣﺎن ﺗﻮاﻧﺎی‬ ‫^ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ?ﮏ‬ ‫دوران ﻣﺎ ‪≥ç‬وع 'ﻪ آﻣﻮﺧ ‪< v‬‬ ‫دا‪i‬ﺶآﻣﻮز‪ ،‬ﺑﻨﺪە ﻧ‪-R‬ﺴﻨﺪەی ﺣﻘ;‪ :‬اﯾﻦ ﺳﻄﻮر در ‪' $‬ﺤﺚ و‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ 'ﻪ وﺳ‪K‬ﻠﻪی اﻓﺮادی ﺻﺎﺣﺐ ذوق ∞ﺸ‪SR‬ﻖ ﺷﺪم‪ ،‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﺳﻘﺮاط اﻓﻼﻃﻮن را ﺗﺮﻏ‪K‬ﺐ ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﺎ دا‪i‬ﺶ ﺣﻘ‪K‬ﻘﺖ ﭼ ; <‪:‬ﻫﺎ را ﮐﺴﺐ‬ ‫‪١.‬‬ ‫ﮐﻨﻢ‬ ‫'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﺷﯿﺦ‪» ،‬آن در‪S‬ﺎﻫﺎی دا‪i‬ﺶ و ﺗﺬﻫ‪K‬ﺐ« اﻓﻮل ﮐﺮدﻧﺪ و آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺟﺎی‬ ‫^ از ﺑ ; <‬ ‫^ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد و ﻫﻤﺎن ﻃﻮر‬ ‫ﻣﺎﻧﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﻮرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ .٢‬روح ﻣ;‪:‬اث ‪i‬ﺴﻞ ﭘ‪a‬ﺸ ; <‬ ‫ً‬ ‫ﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪° ،‬ﺴ‪K‬ﺎری از ﺷﯿ‪R‬خ و ﺧﻠ‪K‬ﻔﻪﻫﺎی ﺣﺎ<‪ À‬ﻧﺎداﻧﻨﺪ و ∞ﺴﻠ‪K‬ﻢ »ادﻋﺎﻫﺎی‬ ‫وا· ارﺗ‪N‬ﺎط 'ﺎ ﻋﺎﻟﻢ ﻏ‪K‬ﺐ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ«‪ .٣‬اﯾﻦ اﻓﺮاد ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺠ‪õh‬ﻪی ﻋﺮﻓﺎ<¶ واﻗ~ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫در‪S‬ﺎﻓﺖ ﻣﻌﻨﻮی ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﺷﺪەاﻧﺪ و 'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﺷﯿﺦ‪ ،‬دﻟ‪K‬ﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫‪y‬‬ ‫≥زﻧﺪ‪ x‬ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادە اﺳﺖ و »در‪S‬ﺎﻫﺎی ﻧﻮر در آن ﺧﺸﮑ‪K‬ﺪەاﻧﺪ«‪ .٤‬ﺟﻨ‪N‬ﻪی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دوم اﯾﻦ روﻧﺪ اﻧﺤﻄﺎط‪ ،‬ﮐﻪ ُﺟَ‪SR‬ﺪە 'ﻪ دﻗﺖ آن را ﺑﺮر‪ r‬ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺒﻮد دوﻟﺖ ﮐﺮدی‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﻞ و در‪ï‬ﻞ وﺧﺎﻣﺖ ‪≥ç‬ا?ﻂ اﺟﺘﻤﺎ‪-Ç‬ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺑﻮد‪ .‬ﺷﯿﺦ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ آ?ﺎ‬ ‫‪≥ç‬ا?ﻂ ]ﻣﻮرد 'ﺤﺚ در[ ﺟﻨ‪N‬ﻪی دوم ﻣﻮﺟﺐ ‪W‬ﺪ?ﺪ آﻣﺪن او¬ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ز‪S‬ﺎد 'ﺤ̌‪b‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧ•ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻣﻮرد ﮐﺮدﺳﺘﺎن دوران ﻋﺜﻤﺎ<¶ در ﻗﺮن ‪،۱۹‬‬ ‫^ را ﺑﺮ ‪≥ç‬ا?ﻂ اﺟﺘﻤﺎ‪ Ç‬ﺳ‪K‬ﺎ‪i r‬ﺸﺎن ‪P‬دﻫﺪ‪.٥‬‬ ‫ﺗﺄﺛ;‪:‬ات ﻣﺨﺮب و‪S‬ﺮا<¶ اﻣﺎرات ‪Ö‬ﮐﺮد‪i‬ﺸ ; <‬ ‫ِ‬ ‫‪1 Katib Chelebi. The Balance of Truth. Translated with an Introduction (Lewis. G.‬‬ ‫‪L, Trans). London: George Allen and Unwin LTD, 1957), 26.‬‬ ‫‪2 Nehri, 130.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ rû‬در ﻣﻮرد اﻣﺎرات ‪l‬ﮐﺮد‪L‬ﺸ > ?‬ ‫=‪ ،‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Jwaideh (2006).‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۶۷‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ دوﻟﺖ را ﻧ‪f‬ﺎدی ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﻢ و اﻣﻨ‪K‬ﺖ را ﺑﺮﻗﺮار ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬آن را‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺪرﻧ ; <‪:‬اﺳﯿﻮن و ﺗﻤﺪنﺳﺎز ﻧ ; <‪' :‬ﻪ ﺷﻤﺎر ‪P‬آورد‪' .‬ﻪ ﻧﻈﺮ وی‪ u? ،‬از ﻣ‪f‬ﻤ‪S:v‬ﻦ‬ ‫ﻧﻘﺶﻫﺎ√¶ ﮐﻪ دوﻟﺖ ا?ﻔﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ آﻣﻮزش ﻫﻤ¨ﺎ<¶ اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻪ اﯾﻦ ﺟﻨ‪N‬ﻪ از ﻧﻘﺶ دوﻟﺖ‪،‬‬ ‫در اﻇ‪f‬ﺎرات‪ ،‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و اﺷﻌﺎر ﺷﯿﺦ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎر اﺷﺎرە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ]ﻧﻘﺶ دوﻟﺖ[ ?‪ u‬از‬ ‫ﻣ‪f‬ﻤ‪S:v‬ﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺄﺛ;‪:‬ﮔﺬار در ا?ﺠﺎد اﻧﮕ ; <‪:‬ە در ﺷﯿﺦ ﺑﺮای ]ﻣ‪N‬ﺎرزە در راە ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ[ دوﻟﺖ‬ ‫^ ز‪S‬ﺮ ﮐﻪ 'ﺨ‪ åç‬از ﻧﺎﻣﻪی ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﻣﻮﺳﯿﻮﻧﺮ آﻣ‪‹Sh‬ﺎ√¶ دﮐ‪ï :v‬ﺎ∫ﺮن‬ ‫‪Ö‬ﮐﺮدی ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮد‪ .١‬ﻣ ‪< v‬‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﺎ?ﺎﻧﮕﺮ رو‪S‬ﮑﺮد ﺷﯿﺦ 'ﻪ دوﻟﺖ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫در ﻣ‪K‬ﺎن د?ﮕﺮ ﭼ ; <‪:‬ﻫﺎی اﻫ‪Sh‬ﻤ<‪ ،b‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﺎم ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪی ]ﮐﺮدی[‬ ‫‪Ï‬‬ ‫ﺷ‹ﺎ‪ È‬را ﮐﻪ 'ﻪ اﻋﻤﺎل اﻫ‪Sh‬ﻤ<‪ b‬و و‪S‬ﺮاﻧﮕﺮﺷﺎن ﺷﻬﺮە ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﺷ‪Kº‬ﺪە‬ ‫'ﺎﺷ‪K‬ﺪ ‪ ...‬ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪای ﮐﻪ وﺣ‪ åç‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺎﻧﺪ ‪ ...‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻧ ; <‪:‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن اﯾﺮاﻧ‪K‬ﺎن ?ﺎ ﻫﺪ<∂ ﺑﺮای ﻣﺘﻤﺪن ﮐﺮدن آﻧﻬﺎ ﻧﺪارد و ?ﺎ آﻧﻬﺎ را‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎد?ﺪە ‪P‬ﮔ;‪:‬د‪ .‬ﮐﺮدﻫﺎ 'ﺪﻧﺎم و ﻣﻐﻀﻮب ﺷﺪەاﻧﺪ و دوﻟﺘﻬﺎ ﺗﻤﺎﯾﺰی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎی ﺻﻠﺢ ﻃﻠﺐ و ﺷ‪K‬ﻄﺎن ≥ﺷﺖ ﻗﺎﺋﻞ ﻧ‪a‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ‪.٢‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺷﯿﺦ ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و اﯾﺮان آ &ﺎﻫﺎﻧﻪ از آﻣﻮزش‬ ‫‪Ö <v‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫^ ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻫﺮ دو‬ ‫ﻗ‪N‬ﺎ?ﻞ ﮐﺮد ﺧﻮدداری ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ و ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ 'ﺎ »وﺣ‪ «åç‬ﻧﮕﻪ داﺷ‬ ‫^ دﻟ‪K‬ﻞ وی‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪P‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ 'ﻪ ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺧﻮد در ‪Ö‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺪاوم 'ﺨﺸﻨﺪ‪' .‬ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر را ﻣﺘ‪f‬ﻢ 'ﻪ اﻋﻤﺎل ﺿﺪﮐﺮدی ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬از ?ﮏ ﺳﻮ 'ﻪ ﺑﺮ<‚ ﻗ‪N‬ﺎ?ﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﺟﺎزە ‪P‬دﻫﻨﺪ ﻫﺮ ﻧ‪R‬ع ﺟﻨﺎﯾ‪ bv‬را ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺷﻮﻧﺪ و از آﻣﻮزش ﮐﺮدﻫﺎ اﺟﺘﻨﺎب ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ و از‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺳﻮی د?ﮕﺮ از اﯾﻦ اﻣﺮ ]ﺧﻮدداری از ﺗﺤﺼ‪K‬ﻞ ﮐﺮدﻫﺎ[ اﺳﺘﻔﺎدە ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ »ﻫﻤﻪی آﻧ‪f‬ﺎ را‬ ‫‪Ö‬‬ ‫وﺣ‪i åç‬ﺸﺎن دﻫﻨﺪ«‪' .٣‬ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫^ دﻟ‪K‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﺳﺘﺪﻻل ‪P‬ﮐﻨﺪ ﻫﻤﻪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ‬ ‫ﻃﺮز ‪≥ç‬مآوری »وﺣ‪ «åç‬ﻧﺎﻣ‪K‬ﺪە ‪P‬ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﺷﻤﺎ 'ﺎ اﻃﻤﯿﻨﺎن 'ﺪاﻧ‪K‬ﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم اﯾﻦﻫﺎ 'ﻪ دﻟ‪K‬ﻞ ﻏﻔﻠﺖ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺮک‬ ‫‪Ö‬‬ ‫و ﻓﺎرس اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎدە اﺳﺖ‪ ،‬ز‪S‬ﺮا ﮐﺮدﺳﺘﺎن در ﻣ‪K‬ﺎن اﯾﻦ دو ﮐﺸﻮر‬ ‫ﻗﺮار دارد و ﻫﺮ دو ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﻨﺎ 'ﻪ دﻻ?ﻞ ﺧﺎص ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﻤﺎﯾﺰی ﻣ‪K‬ﺎن‬ ‫^ 'ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪K‬ﻞ اﺳﺖ‬ ‫ا‪i‬ﺴﺎنﻫﺎی ﺧﻮب و 'ﺪ ﻗﺎﺋﻞ ﻧ‪a‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ‪ .‬و ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫ﮐﻪ ا‪i‬ﺴﺎنﻫﺎی 'ﺪ اﺻﻼحﻧﺎ‪W‬ﺬﯾﺮ 'ﺎ‪P ∂v‬ﻣﺎﻧﻨﺪ و 'ﻪ آﻧﻬﺎ ﮐﻪ ﻗﺎ'ﻞ‬ ‫اﺣ‪:v‬اﻣﻨﺪ‪ ،‬اﻧﮓ 'ﺪﻧﺎ‪ P‬زدە و ﻓﺎﺳﺪ ﻗﻠﻤﺪاد ‪P‬ﺷﻮﻧﺪ‪.٤‬‬ ‫‪1 Cf. The Sheikh’s letters to Iqbal ad-Dowleh in Celîl, Kürt Halk Tarihinden 13‬‬ ‫‪İlginç Yaprak: 38-43.‬‬ ‫‪2 Parliamentary Papers. Turkey No. 5. (1881. Inclosure 3. No 5/61).‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪ ۶۸‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﻮرد ‪P‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﺳﺘﻘﺮار دوﻟﺖ را ﺑﺮای ﻣﻮﻓﻘ‪K‬ﺖ ﭘﺮوژەی‬ ‫^ﮐﻨﻨﺪەی ﻗﺎﻧﻮن و ﻧﻈﻢ‬ ‫اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی ﺧﻮد ﺣ‪K‬ﺎ‪P ¶v‬دا‪i‬ﺴﺖ‪ .‬وی ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ دوﻟﺖ را ﺗﺄﻣ ; <‬ ‫‪P‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ ،‬آن را ﻋﺎﻣﻞ اﺻ‪ é‬ﮔﺴ‪:v‬ش دا‪i‬ﺶ و ﺳﻮاد در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧ ; <‪ :‬ﻗﻠﻤﺪاد ‪P‬ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آﺷ‹ﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺗﺤﺼ‪K‬ﻞ ﻋﻠﻢ ﻋﻼج ﺗﻤﺎم 'ﺪ'ﺨ‪bv‬ﻫﺎی ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪' ،‬ﻪ ﻧﻈﺮ وی ﻧﺒﻮد آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ P‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن دﻟ‪K‬ﻞ و ﻋﺎﻣﻞ اﺳﺎ‪r‬‬ ‫‪y‬‬ ‫ﻃﺮدﺷﺪ‪ x‬آﻧ‪f‬ﺎ ﺑﻮد‪ .‬او در ﻧﺎﻣﻪای ﺧﻄﺎب 'ﻪ اﻗ‪N‬ﺎلاﻟﺪوﻟﻪ‪P ١‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ‪» :‬ﻗﺒﻮل دار‪S‬ﻢ ﮐﻪ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﻨﺎر ﮐﺮدﻫﺎی ﻧ‪K‬ﮏﮐﺮدار‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎی 'ﺪ≥ﺷﺖ ﻧ ; <‪ :‬وﺟﻮد دارﻧﺪ؛ اﻣﺎ ﮐ‪ å‬ﻧ‪a‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﺣ‪bv‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﻪ ﻓﮑﺮ آﻣﻮزش 'ﺪﻫﺎ 'ﺎﺷﺪ‪ ٢‬و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ ﻏ;‪:‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﺪون آﻣﻮزش‪،‬‬ ‫اﺷ‪NJ‬ﺎﻫﺎت ﺧﻮد را ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﻨﻨﺪ«‪ .٣‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس ﺷﯿﺦ آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ P‬را اﺻ‪é‬ﺗ‪Sh‬ﻦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪y‬‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺮای ?ﮏ زﻧﺪ‪≥ç x‬اﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ و ا‪i‬ﺴﺎ<¶ﺗﺮ و را· ﺑﺮای ﺧﻼ' ﮐﺮدﻫﺎ از‬ ‫ﻣﺼ‪NÍ‬ﺖﻫﺎیﺷﺎن ‪P‬داﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺛﺮ آﻣﻮزش 'ﻪ ﺣﺪی در ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ 'ﺎزﮔﻮ ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣ‪ bv‬ﺟﺎ‪i‬ﺸ‪Í‬ﻨﺎن‬ ‫وی ﻧ ; <‪' :‬ﻪ اﻫﻤ‪K‬ﺖ آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ P‬ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺧﻠ‪K‬ﻔﻪ ﺳ‪K‬ﺪ ﻣﺤﻤﺪ )داﻣﺎد ﺷﯿﺦ( در‬ ‫د?ﺪارش 'ﺎ ≥ﮐ‪º‬ﺴﻮل ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ دﻏﺪﻏﻪﻫﺎی ﺧﻮد را 'ﺎزﮔﻮ و اﻋﻼم ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ا»ﺮ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪e‬‬ ‫ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﻌ‪f‬ﺪ ‪P‬دﻫﺪ ﺗﺎ راﻫﺰ<¶ و ?ﺎ<‪Ç‬ﮔﺮی را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻈﻢ را در ﻣﺮزﻫﺎی اﯾﺮان‬ ‫و ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ دو‪õ‬ﺎرە ﺑﺮﻗﺮارﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴ‪K‬ﺤ‪K‬ﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﺣﻘﻮق ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬آﻣﻮزش‬ ‫ﻋﻤﻮ‪ P‬را ﺗﺮو‪S‬ـ ـﺞ و ارﺗﻘﺎ‪ ٤‬دﻫﺪ و اﺟﺎزەی ﺳﺎﺧﺖ ‪ï‬ﻠ‪a‬ﺴﺎﻫﺎ و ﻣﺪارس را ﺻﺎدر ﮐﻨﺪ‪.5‬‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮدە ﮐﻪ ﺗﺤﻘﻖ ﭘﺮوژەﻫﺎی اﺷﺎرەﺷﺪە ﻧ‪K‬ﺎزﻣﻨﺪ‬ ‫ﻗﺪرت دوﻟ‪ bv‬اﺳﺖ‪' .‬ﺪون ﺷﮏ‪ ،‬وی 'ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻫﺪاف 'ﺎ?ﺪ ﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ ارو˝ﺎ√¶ﻫﺎ‬ ‫'ﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ 'ﺎ?ﺪ "ﻣﺪرن" ‪P‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ .٦‬ﻫﻨ¨ﺎ‪ P‬ﮐﻪ ﺧﻠ‪K‬ﻔﻪ ﺳ‪K‬ﺪ ﻣﺤﻤﺪ 'ﻪ دﻧ‪N‬ﺎل ﺟﻠﺐ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺣﻤﺎ?ﺖ اﺧﻼ‪ ∂v‬ارو˝ﺎ√¶ﻫﺎ از ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ دوﻟﺖ ﮐﺮدی ﺑﻮد‪ ،‬اﯾﻦ اﻫﺪاف اﺳ‪:v‬اﺗ(‪S‬ﮏ را اراﺋﻪ‬ ‫ُ‬ ‫‪P‬ﮐﺮد‪ .‬وی ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪a‬ﺶ رﻓﺖ ﮐﻪ 'ﮕ‪SR‬ﺪ در ﺻﻮرت ﺧﻠِﻒ وﻋﺪە‪ ،‬ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﺣﺎ<‪ À‬اﺳﺖ‬ ‫»ﺗﺎ داد“ﺎە ارو˝ﺎ او را ﻣﺤﺎ‪⁄‬ﻤﻪ ﮐﻨﺪ و 'ﻪ ﻋﻮاﻗﺐ آن ‪W‬ﺎﯾ]ﻨﺪ 'ﻤﺎﻧﺪ«‪ .٧‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺷﯿﺦ از ﻃ‪Sh‬ﻖ‬ ‫ﺟﺎ‪i‬ﺸﯿ‪º‬ﺶ‪ ،‬اﯾﻦ ادﻋﺎ را ﻣﻄ‪h‬ح ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ?ﮏ از دوﻟﺖﻫﺎی اﯾﺮان و ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺗﻤﺎ?‪' é‬ﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺑﺮداﺷ ‪< v‬‬ ‫^ ﭼﻨ ; <‬ ‫^ ﻗﺪمﻫﺎی ﻣ‪ •f‬در ﺟ‪f‬ﺖ رﻓﺎە ﮐﺮدﻫﺎ و ﻣﺴ‪K‬ﺤ‪K‬ﺎن ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬از اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ‬ ‫‪ ١‬ﺣﺎ‪Á‬ﻢ اروﻣ‪:‬ﻪ در دﻫﻪی ‪.۱۸۸۰‬‬ ‫‪ ٢‬ﺗﺄ ‪:Ú‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪3 Celîl, 2007, 42.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺗﺄ ‪:Ú‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪5 Jwaideh, 85.‬‬ ‫‪ ٦‬ﺗﻤﺎ‪ w‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎ‪ Û‬از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ درک ‪Y‬ﺎﻣ‪ À‬از اوﺿﺎع دﻧ‪:‬ﺎ داﺷﺖ‪ .‬دﮐ‪Y rû‬ﺎ‪Ú‬ﺮن ﺑ‪:‬ﺎن ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ »ﻪ ﻧﻈﺮ از ﺤﺚ و ﮔﻔﺘﮕﻮ در ﺗﻤﺎ‪ w‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺎ ﻣﻦ ﻟﺬت ‪w‬ﺑﺮد‪ .‬در ﻃﻮل ﻫﻔﺘﻪای ﮐﻪ در ﻣ ? ?‪r‬ل وی‬ ‫اﻗﺎﻣﺖ و ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎی ﻟﺬتﺨ‪ Õã‬ﺎ وی داﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻪ ﺷﺪت ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﻪ ﺷ¨‪:‬ﺪن در ﻣﻮرد اﺧ‪rû‬اﻋﺎت‬ ‫ﺟﺪ‪ê‬ﺪ و ﺷﮕﻔ‪´û‬ﻫﺎی دﻧ‪:‬ﺎی ﻏﺮب ﺑﻮد«‪ .‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ ،rû‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪Quoted in Speer 1911: :‬‬ ‫‪.80‬‬ ‫‪7 Parliamentary Papers. Turkey No. 5 (1881. Inclosure is in No. 56).‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۶۹‬‬ ‫‪P‬ﺗﻮان ﻧ‪KJ‬ﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ارﺗ‪N‬ﺎط ﻣﺴﺘﻘ‪ •K‬ﻣ‪K‬ﺎن ﻓﻘﺪان آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ P‬و ‪W‬ﺪ?ﺪەای‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ راﻫﺰ<¶ ﻣﺸﺎﻫﺪە ‪P‬ﮐﻨﺪ و وﻋﺪەی ر‪-‬ﺸﻪﮐﻦﮐﺮدن آﻧ‪f‬ﺎ را در ﺻﻮرت ﻣﻮﻓﻘ‪K‬ﺖ در‬ ‫∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ دوﻟﺖ ‪P‬دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ در ﻣﺜﻨﻮی ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻏ;‪:‬ﮐﺮدی ﻧﺪارد 'ﺤ̌‪ b‬از وﺟﻮد ‪W‬ﺪ?ﺪەی راﻫﺰ<¶ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ•ﮐﻨﺪ‪' ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻫﻤﯿ‪ bv‬ﻧﺪارد ﮐﻪ ﻓﺮد ﭼﻪ اﻧﺪازە ﻗﺎ'ﻞ‬ ‫اﺳﺖ و اﺻﻞ و ‪i‬ﺴﺐ ﻧﺠﯿ‪ bê‬دارد‪ ،‬ﺑﺮای ﭘﺮوراﻧﺪن اﺳﺘﻌﺪاد ﺧﻮد‪ ،‬ﻓﺮد 'ﺎ?ﺪ از آﻣﻮزش‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮﺧﻮردار 'ﺎﺷﺪ‪ .١‬وی در ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ‪Å‬ﺶ از واژەی "ﻃﻼ" ﺑﺮای 'ﺎزﻧﻤﺎ√¶ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدە ‪P‬ﮐﻨﺪ و ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ »ﻋ‪é‬رﻏﻢ اﯾﻦ واﻗﻌ‪K‬ﺖ ﮐﻪ ﻃﻼی ﺧﺎم ﻫﻤﺎن ﻣﺎدەای اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫از آن ﺟﻮاﻫﺮات ‪P‬ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮای آن ﮐﻪ درﺧﺸﺶ و ارزش ?ﺎ'ﺪ‪'P ،‬ﺎ‪Å‬ﺴﺖ ‪W‬ﺎﻟﻮدە ﺷﻮد«‪.٢‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﻪ ﻋﻘ‪K‬ﺪەی وی ﮐﺮدﻫﺎ در ﻓﻀﻞ و ﻫ<‪ :‬ﻣﺮدﻣﺎ<¶ »‪¶ê‬ﻣﺎﻧﻨﺪ« ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ در ﺻﻮرت آﻣﻮزش‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬ﻫﯿﭻﮐﺲ 'ﻪ اﻧﺪازەی آﻧ‪f‬ﺎ 'ﺎاﺳﺘﻌﺪاد ﻧ‪a‬ﺴﺖ‪ .٣‬ا»ﺮﮐﺮدﻫﺎ »ﺗﺤﺖ ﻟﻮای ?ﮏ رﻫ‪،:ê‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ ﺷﻮﻧﺪ« ‪¶ê‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .٤‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ﺷﯿﺦ ﺑﺮ اﺗﺤﺎد ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺤﺖ ﻟﻮای‬ ‫‪Ö‬‬ ‫?ﮏ رﻫ‪ :ê‬ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ 'ﺎ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪SÀ bv‬ـ ـ|ﺢ وی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی‬ ‫ﺷﺨ≈اش 'ﻪ ﭼﺸﻢ ‪P‬ﺧﻮرد‪ .٥‬اﯾﻦ اﻣﺮ از آن رو ﻣ‪f‬ﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در دﻋﻮت 'ﻪ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪y‬‬ ‫و ?ﮑ)ﺎرﭼ‪ u‬ﺳ‪K‬ﺎ‪ ،r‬آﺷ‹ﺎرا ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏ;‪:‬ﮐﺮد را ﻧﺎد?ﺪە ‪P‬ﮔ;‪:‬د‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﺟﺰﺋ‪K‬ﺎ‪ ¶v‬ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧ‪f‬ﺎ ?ﮏ دوﻟﺖ ﻣﺪرن را ﻣﻔ‪f‬ﻮمﺳﺎزی ﮐﺮدە و‬ ‫<‬ ‫^ ﻣ ; <‪:‬ان درک وی از آن‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت ‪ï‬ﺎ∂ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪' .‬ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ﻣﻮاردی ﮐﻪ در‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫'ﺎﻻ 'ﻪ آﻧ‪f‬ﺎ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪i ،‬ﺸﺎن ‪P‬دﻫﺪ ﮐﻪ وی وﺟﻮد دوﻟﺖ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از آﻣﻮزش‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬دﻓﺎع از ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﺠﺎوز ﺑ‪¨K‬ﺎﻧ¨ﺎن و اﻣﻨ‪K‬ﺖ داﺧ‪ é‬و ﻫﻤﻪﺟﺎﻧ‪N‬ﻪ را ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﻻزم ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ‪.٦‬‬ ‫»ﻣﺎ از ﻋﺜﻤﺎ‪98$‬ﺎ ﺟﺪا ‪9‬ﺴ‪,R‬ﻢ«‪٧‬‬ ‫∆ﺲ از 'ﺤﺚ در ﻣﻮرد ﺗﺄﺛ;‪ :‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎی اﺗ‪ uKº‬در درک ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬از "د?ﮕﺮی" و‬ ‫ﭘﺮوژەی اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی وی‪ ،‬ﺣﺎل 'ﻪ ﺟﻨ‪N‬ﻪی اﻋﻼ<¶ اﻇ‪f‬ﺎرات ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺷﯿﺦ ‪P‬ﭘﺮداز‪S‬ﻢ‪' .‬ﺎ وام‬ ‫‪1 Nehri, 121.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Celîl, 2007, 45-58.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪7 Sheikh Ubeydullah’s letter to Dr. Cochran. Correspondence. Turkey. Incl. 3. No.‬‬ ‫‪5/61(1881).‬‬ ‫‪ ۷۰‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫‪١‬‬ ‫^ از ﺟﻮد?ﺖ 'ﺎﺗﻠﺮ ‪P‬ﺗﻮان ﭘﺮﺳ‪K‬ﺪ ﺷﯿﺦ درﮔ;‪ :‬ﭼﻪ ﻧﻮ‪ Ç‬از ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ ﮐ‪åçº‬ای ﺑﻮد؟‬ ‫ﮔﺮﻓ ‪< v‬‬ ‫‪v‬‬ ‫وی 'ﺎ اﻇ‪f‬ﺎرات ﺧﻮد درﺻﺪد اﻋﻼم ﭼ‪a‬ﺴﺖ؟ و 'ﺎ ‪ï‬ﻠﻤﺎ¶ ﮐﻪ 'ﻪ ‪ï‬ﺎر ‪P‬ﺑﺮد ﭼﻪ ‪ï‬ﺎر ‪P‬ﮐﻨﺪ؟‬ ‫آ?ﺎ ‪P‬ﺗﻮان ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎ' از ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی وی در‪S‬ﺎﻓﺖ ﮐﺮد؟ آ?ﺎ ﺟﻨ‪N‬ﻪی اﻋﻼ<¶ ﻗ‪K‬ﺎم وی در‬ ‫^ ﭼ ; <‪ :‬ﺗﺎزەای دارد؟ ﭼﻪ ‪P‬ﺷﻮد ا»ﺮ اﻇ‪f‬ﺎرات وی‬ ‫ﻣﻘﺎ‪Å‬ﺴﻪ 'ﺎ ﺧ ; <‪:‬شﻫﺎی ‪Ö‬ﮐﺮدی ﭘ‪a‬ﺸ ; <‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﻧﻈﺮات ﻣﺘﺪاول در 'ﺎﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ‪ Ç‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬ﻗ‪K‬ﺎم وی 'ﻪ ﻧﻈﺮ آ?ﺪ؟ آ?ﺎ از ﺑ‪K‬ﺎﻧﺎت‬ ‫ﺷﯿﺦ ‪P‬ﺗﻮان ﺑﺮای ﺗﺠﺪ?ﺪﻧﻈﺮ در ﻣﻮرد ﻗ‪K‬ﺎم وی ﺑ‪f‬ﺮە ﺑﺮد ?ﺎ 'ﺎ?ﺪ آﻧ‪f‬ﺎ را ﻧﺎد?ﺪە ﮔﺮﻓﺖ؟‬ ‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در 'ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ ﺑﺮ<‚ ﻣﻮرﺧﺎن در ﻣﻮرد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﺖ ﺑﻮدن ﺷﯿﺦ‬ ‫ﺳﺆاﻻ‪ ¶v‬ﻣﻄ‪h‬ح ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ؛ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ازوﻏﻠﻮ اﯾﻦ اﻣ‹ﺎن ﮐﻪ ﻗ‪K‬ﺎم ﺷﯿﺦ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ;‪:‬‬ ‫اﻧﮕ ; <‪:‬ەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﺷ‹ﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ 'ﺎﺷﺪ را رد ﮐﺮدە‪ ٢‬و ﻋﻨﻮان ‪P‬ﮐﻨﺪ‪» ،‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ‬ ‫ً‬ ‫ﻧ•داﻧ‪K‬ﻢ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﭼﻪ ‪ï‬ﻠﻤﻪای را 'ﻪ ‪ï‬ﺎر ﺑﺮدە اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣ‪:v‬ﺟﻢ ?ﺎ اﺣﺘﻤﺎﻻ ‪ï‬ﺎ∫ﺮن آن را‬ ‫ً‬ ‫‪Ü‬‬ ‫"ﻣﻠﺖ" ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدەاﻧﺪ«‪ .٣‬ازوﻏﻠﻮ ﺗﻠ‪SR‬ﺤﺎ ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ ﮐﻪ »اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬از ‪ï‬ﻠﻤﻪی ﻣﻠﺖ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدە ﻧﮑﺮدە اﺳﺖ‪ ٤‬و ﻣ‪:v‬ﺟﻢ‪ï ،‬ﻠﻤﻪی ﻓﺎر‪ r‬د?ﮕﺮی را ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدە ﮐﻪ ﻣﻌﺎدل اﯾﻦ ‪ï‬ﻠﻤﻪ‬ ‫ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ«‪ .٥‬ا»ﺮﭼﻪ اﯾﻦ اﻇ‪f‬ﺎرﻧﻈﺮ ‪P‬ﺗﻮاﻧﺪ ﻣ‪f‬ﻢ 'ﺎﺷﺪ‪° ،‬ﺴ‪ :v‬اﺳﺘﻔﺎدە از اﯾﻦ ‪ï‬ﻠﻤﻪ‪،‬‬ ‫‪ ١‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Butler, Excitable Speech: A Politics of the Performative.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻋﻼوە ﺑﺮ ﻣﻮاردی ﮐﻪ در ﺎﻻ ﻪ آن اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ازوﻏﻠﻮ ادﻋﺎﻫﺎی د‪ê‬ﮕﺮی ﻧ > ?‪ r‬ﻣﻄ‪õ‬ح ‪w‬ﮐﻨﺪ و ‪w‬ﮔ‪iF‬ﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻨﺎﻗﺸﻪﺑﺮاﻧﮕ > ?‪ r‬واژەی ﻣﻠﺖ را درک ﻧ‪Æ‬ﮐﺮد؛ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ‪.w‬ﺬﯾﺮد ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ »ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اوﻟ‪:‬ﻪ‪،‬‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮاﻫﺪی ﻣﺨﺸﻮش ‪-‬ا‪Ó‬ﺮ ﻧﮕ‪:iF‬ﻢ ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ‪ -‬در ﻣﻮرد اﻫﺪاف ﺗﺠˆ‪i‬ﻪﻃﻠ~ﺎﻧﻪی ﺷﯿﺦ اﺳﺖ‪ .‬در ﺻﻔﺤﻪی‬ ‫ﻌﺪ ازوﻏﻠﻮ ﻪ اﺳﺘﻔﺎدەی ﺷﯿﺦ از ﻋ~ﺎرت "ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ ﻣﻌﺎ‪ ‰‬ارو‪‬ﺎ‪ "pè‬اﺷﺎرە ‪w‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬و≈ آن را ﻧﻪ ﺎ ﻫﺪف‬ ‫ً‬ ‫ا‪ê‬ﺠﺎد دوﻟ‪ ´û‬ﻣﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﻠ˜ﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺣ‪:‬ﺎی اﻣﺎر‪ pû‬ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر ‪w‬اﻧ‪V‬ﺎرد ﮐﻪ ﭘ‪#‬ﺶ از ﮔﺴ‪rû‬ش دوﻟﺖ‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ?‪ p‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Özoglu, "Does Kurdish Nationalism Have a Navel?" 214–15.‬‬ ‫‪3 Hakan Özoğlu, "Does Kurdish Nationalism Have a Navel?" in Symbiotic‬‬ ‫‪Antagonisms: Competing Nationalisms in Turkey, ed. Ayşe Kadıoğlu and Emin Fuat‬‬ ‫‪Keyman (Salt Lake City: University of Utah Press, 2011), 203.‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ٤‬ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﻣﻌﺎدل ﻓﺎر‪ ù‬واژەی ‪ Nation‬اﺳﺖ‪ .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪w‬رﺳﺪ از آﻧﺠﺎ‪ pè‬ﮐﻪ ﻋﺮ‪ ps‬و ﻓﺎر‪ ù‬ز‪M‬ﺎن ﻣ‪:‬ﺎﻧ‪ ¯s‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻧﺎﻣﻪاش را ﻪ ز‪M‬ﺎن ﻓﺎر‪ ù‬ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼوە ﺑﺮ ‪l‬ﮐﺮدی و ﻓﺎر‪ ù‬ﺷﯿﺦ ‪w‬ﺎ‪fi‬ﺴﺖ ﻪ ﺗﺮ‪ Â‬ﻋﺜﻤﺎ‪?p‬‬ ‫)ﺑﺮ?∫ از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی وی ﮐﻪ ﻪ ﺗﺮ‪ Â‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە‪ ،‬در آرﺷﯿﻮ ﻋﺜﻤﺎ?‪p‬ﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ( و ﻋﺮ‪ ps‬آﺷﻨﺎ ‪w‬ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪Y‬ﺎ‪Ú‬ﺮن وی را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻ‪:‬ﻒ ‪w‬ﮐﻨﺪ‪» :‬ﻣﺮدی ﮐﻪ ادﺑ‪:‬ﺎت ﻓﺎر‪ ù‬و ﻋﺮ‪ ps‬را ﻪ ﺧﻮ‪w ps‬دا‪L‬ﺴﺖ؛ وی ﺣ‪´û‬‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ اﻧﺠ‪ À:‬را ﮐﻪ ‪.‬ﺎرﺳﺎل ﺑﺮا‪fi‬ﺶ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ê‬ﻢ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺮدە اﺳﺖ«‪ .‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ‪#‬ﺸ‪ ،rû‬ﻧ‪V‬ﺎە‬ ‫ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪. quoted in Speer, The Hakim Sahib, 78 :‬‬ ‫= ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی د‪ê‬ﮕﺮ‪ ،‬ﻪ‬ ‫ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻪ ﺟﺰ ﮐﺘﺎب ﻣﺜﻨﻮی ﮐﻪ ﻪ ﻓﺎر‪ ù‬و ﺗﻌﺪادی ﻧﺎﻣﻪ ﮐﻪ ﻪ ﺗﺮ‪ Â‬ﻧ‪V‬ﺎﺷﺘﻪ‪ê ،‬ﺎﻓ ‪? û‬‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺧﺼﻮص در ز‪M‬ﺎن ﮐﺮدی ﮐﻪ از وی ﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪە ﺎﺷﺪ دﺷﻮار اﺳﺖ‪ .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی اﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺷﯿﺦ در زﻣﺎن ﺣﻤﻠﻪ‬ ‫‪l‬‬ ‫?‬ ‫‪û‬‬ ‫ﻪ اروﻣ‪:‬ﻪ ﺑﺮای ﺑﺮاﻧﮕ‪:‬ﺨ= ﭘ>‪r‬وا‪L‬ﺶ‪ ،‬اﺷﻌﺎری ﻪ ز‪M‬ﺎن ﮐﺮدی ‪w‬ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Afshar, Tarikh-e Khoruj Akrâd va Qatl va Gharat-e Ubeydullah-e Badbonyad va‬‬ ‫‪Eghteshash va Fiṭnä-i Ziyad dar Mamlakat-e Aźarbayjan, 1297/ The Kurdish‬‬ ‫‪Rebellion: The ill-Natured Ubeydullah’s Massacres and Pillage in Azerbaijan, 1880,‬‬ ‫‪130.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺷﯿﺦ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻣﺸ‪fl‬ﻮر ﺧﻮد ﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺧﺎر ‪ ∫s‬ﻏ>‪r‬ﺗﺮک را ﻪ ﻓﺎر‪w ù‬ﻧﻮﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷۱‬‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻌﺎدل ﻓﺎر‪ r‬آن را ‪¶ê‬اﻫﻤ‪K‬ﺖ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎ?ﺪ اﻫﻤﯿ‪ bv‬ﻧﺪاﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ از‬ ‫‪Ö‬‬ ‫واژەی ﻗﻮم ?ﺎ ﻣﻠﺖ اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدە 'ﺎﺷﺪ‪ ،‬ز‪S‬ﺮا وی اﻇ‪f‬ﺎر ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻠ‪ bv‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از‬ ‫^ و ﻋﺎدات و ﭼﻪ 'ﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﺬﻫ‪.«bê‬‬ ‫د?ﮕﺮان ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ؛ ﭼﻪ 'ﻪ ﻟﺤﺎظ ز‪õ‬ﺎ<¶ و ﺳ < <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬اﺳﻨﺎد اوﻟ‪K‬ﻪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ز‪õ‬ﺎنﻫﺎی ﻓﺎر‪ r‬و ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺗﻮﻟ‪K‬ﺪ ﺷﺪە‬ ‫ﺣﺎ* از اﺳﺘﻔﺎدە از واژەی ﻣﻠﺖ در ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺪرن آن اﺳﺖ‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ<¶ در دﻫﻪ ‪ ۱۹۸۰‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را »ﻣﻠﺖ« ‪P‬ﻧﺎﻣ‪K‬ﺪﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﺑﺮ<‚ 'ﻪ‬ ‫^ اﺷ‪KJ‬ﺎ‪¶ê ∂v‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮای ﮐﺴﺐ‬ ‫ﺷ‹ﻞ ﻣ‪N‬ﺎﻟﻐﻪآﻣ ; <‪ :‬ادﻋﺎ ‪P‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣ‪Ö bv‬ﮐﺮدﻫﺎی ﮐ‪R‬چ‪i‬ﺸ ; <‬ ‫^ ﺟﺎ?¨ﺎە ﻣﻤﺘﺎزی ﻧﺮﺳ‪K‬ﺪە اﺳﺖ«‪.١‬‬ ‫ﻋﻠﻢ داﺷﺘﻪ و در ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ »ﻫﯿﭻ ﻣﻠ‪' bv‬ﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻇ‪f‬ﺎرات ﻣﺸﺎﺑ© در اﺳﻨﺎدی ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻓﺎر‪ r‬ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ وﺟﻮد دارد‪ .٢‬ﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﺗﻮﺳﻂ رﻫ‪:ê‬ان ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﮐﺮد ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە 'ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪R‬ع اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫در ارﺗ‪N‬ﺎﻃﺎ∞ﺸﺎن 'ﺎ ﺧﺎر ‪‚ê‬ﻫﺎ از ﺧﻮد 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻠﺖ ?ﺎد ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .٣‬ﻋﻼوە ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎدە از‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﯾﻦ واژە‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮای ‪ éï‬اﯾﻦ اﺳﻨﺎد ‪i‬ﺸﺎن ‪P‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﺧﻮد را 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪bv‬‬ ‫اﺗ‪-uKº‬ﻣ‪ é‬در ﻧﻈﺮ ‪P‬ﮔ;‪:‬ﻧﺪ‪ .‬در 'ﺨ‪ åç‬از اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ آﻣﺪە اﺳﺖ‪» ،‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ 'ﻪ دﻟ‪K‬ﻞ‬ ‫ض دوﻟﺖ اﯾﺮان ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﻣﺎ ‪ ...‬ﺑﺮ<‚‪ ،‬از ﻣﺎ‪ ،‬از ﻣﻠﺖ‬ ‫‪v‬‬ ‫<‬ ‫اﻧﻮاع ﻗﺎﻧﻮنﺷﮑ‪¶ê ،b‬ﻋﺪاﻟ‪ b‬و ﺗﻌﺮ |‬ ‫‪Ö‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻋﻠ‪K‬ﻪ اﯾﻦ ¶ﻋﺪاﻟ‪ bv‬و ﺗﻌﺮض 'ﻪ ‪W‬ﺎ ﺧﻮاﺳ‪KJ‬ﻢ‪ .‬ﻣﺎ از ﺳﻮی دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﻧ;‪<:‬‬ ‫‪ê‬‬ ‫ﺗ‪f‬ﺪ?ﺪ ‪P‬ﺷ‪SR‬ﻢ«‪.٤‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﺎ ﺗﺤﻠ‪K‬ﻞ دﻗﯿﻖ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺮکﻫﺎ و اﯾﺮا<¶ﻫﺎ و 'ﻪ‬ ‫ﺧﺼﻮص ﺑﺮر‪ r‬ﺧﺼﻮﺻ‪K‬ﺎت ﻣﺜ‪N‬ﺖ و ﻣﻨ<‘ای ﮐﻪ 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ‪ ¶Ì‬ﺑﺮدن 'ﻪ ﺟﻨ‪N‬ﻪﻫﺎ√¶ ﮐﻪ‬ ‫وی ‪P‬ﺧﻮاﺳﺖ در اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی ﺧﻮد ﮔﻨﺠﺎﻧﺪە‪ ،‬اﺿﺎﻓﻪ ?ﺎ ﺗﻐﯿ;‪ :‬دﻫﺪ‪P ،‬ﺗﻮان ﻃ‪h‬ح ‪éï‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺸﺨ≈ از اﯾﻨﮑﻪ وی ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را در ﻣﻘﺎ‪Å‬ﺴﻪ 'ﺎ "د?ﮕﺮاِن" ﻣﺘﻔﺎوت ‪P‬ﺑ‪Í‬ﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺳ‪K‬ﻢ‬ ‫‪y‬‬ ‫ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺤﻠ‪K‬ﻞ ‪P‬ﺗﻮاﻧﺪ 'ﻪ ?ﺎﻓﺘﻪﻫﺎی ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕ ; <‪:‬ی در ﻣﻮرد ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧ‪u‬‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺗﻌﺒ;‪ :‬و اﻧﮕ ; <‪:‬ەﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ ،u‬ﻣﺬﻫ‪ bê‬و ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬ای ﮐﻪ ﻣﺤّﺮ‪ È‬وی ﺑﺮای اﺑﺮاز د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی‬ ‫ً‬ ‫ﺧﺎص در دورا<¶ ﺧﺎص و 'ﺎﻓﺘﺎری ﺧﺎص ﺑﻮد‪ ،‬ﺑ‪K‬ﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎﻻ ‪P‬ﺗﻮان 'ﻪ‬ ‫رو‪S‬ﮑﺮد وی در اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪ و ﻋﻤﻞ ‪ ¶Ì‬ﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﺑ‪S:vf‬ﻦ راە ﺑﺮای ﻣﺸﺨﺺﮐﺮدن ﻣﻨﻈﻮر ﺷﯿﺦ ]از 'ﻪ ‪ï‬ﺎر ﺑﺮدن واژەی ﻣﻠﺖ[ ﺑﺮر‪r‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﻣﺘﻨﻮ‪ Ç‬اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋ‪N‬ﺎرت »ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﺮد« اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ<‚ از آﻧ‪f‬ﺎ 'ﻪ اﻧ¨ﻠ‪ åa‬ﻓﺮا‪i‬ﺴﻪ و ﻓﺎر‪ r‬ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪە ﺷﺪەاﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﺗﻌﺪاد اﻧﺪ‪ x‬از آﻧ‪f‬ﺎ 'ﻪ اﻧﺪازەی ‪ï‬ﺎ<∂ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ ﺗﺎ در اﺳﻨﺎد ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ√¶ﻫﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫‪1 Tercüman-ı Hakikat.No: 592, (June 5, 1880).‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Celîl, Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak, 56.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻻزم ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ‪ê‬ﮏ از ﻧ‪GF‬ﺴﻨﺪ„ﺎن‪ ،‬ﻣﺪار‪ Â‬دال ﺑﺮ ﺪرﻓﺘﺎری و ﺧﺼﻮﻣﺖ ﺷﯿﺦ ﺎ ﻣﺴ‪:‬ﺤ‪:‬ﺎن در‬ ‫ﻃﻮل و ‪ê‬ﺎ ›ﺲ از ﺟﻨﮓ اراﺋﻪ ﻧﮑﺮدەاﻧﺪ‪ .‬ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ﻫﺮ دو ﻧ‪GF‬ﺴﻨﺪە ﺑ‪:‬ﺎﻧﺎت ﺷﯿﺦ را ﻧﺎد‪ê‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪ê‬ﺎ ‪Y‬ﻢ اﻫﻤ‪:‬ﺖ‬ ‫ﺟﻠﻮە دادەاﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺣ‪ ´û‬اﯾﻦ واﻗﻌ‪:‬ﺖ را ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ| ﭘ‪#‬ﺶ از ﻗ‪:‬ﺎم ﻋﻠ‪:‬ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر در ﺳﺎل ‪۱۸۸۰‬‬ ‫ﻋﻠ‪:‬ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ?‪ ۱۸۷۹ p‬ﻗ‪:‬ﺎم ﮐﺮدە ﺑﻮد را ﻣﻄ‪õ‬ح ﻧﮑﺮدەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ ۷۲‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﭘﻨﺠﻢ ا∫ﺘ‪ ،۱۸۸۰ :ê‬ﺷﯿﺦ در ﻧﺎﻣﻪای 'ﻪ ﻣﻮﺳﯿﻮﻧﺮ آﻣ‪‹Sh‬ﺎ√¶ دﮐ‪ï :v‬ﺎ∫ﺮن‬ ‫‪P‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻠﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ از ‪ ۵۰۰‬ﻫﺰار ﺧﺎﻧﻮادە ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮدﻣﺎ<¶‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﻧﺪ‪ .‬ﻣﺬﻫﺐ آﻧﻬﺎ 'ﺎ د?ﮕﺮان ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و ﺳ‪º‬ﺖﻫﺎ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آدابﺷﺎن ﻧ ; <‪ :‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻣ‪K‬ﺎن د?ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎ<¶ ‪≥ç‬ور و ﻓﺎﺳﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن 'ﺪﻧﺎم ﺷﺪە ‪...‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻣﺮا و رؤﺳﺎی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﭼﻪ در اﯾﺮان و ﭼﻪ در ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ و ﺗﻤﺎ‪ P‬ﺳﺎ∫ﻨﺎن‬ ‫‪y‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻫﻤ‪ u‬ﻣﺘﻔﻖاﻟﻘﻮﻟﻨﺪ ﮐﻪ ﻧ•ﺗﻮان اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ 'ﺎ اﯾﻦ دو‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ اداﻣﻪ داد و <‪À‬ورﺗﺎ 'ﺎ?ﺪ اﻗﺪا‪ P‬ﺻﻮرت ﮔ;‪:‬د‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺎ از ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ارو˝ﺎ√¶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﺎ درک ﻣﻮﺿ‪R‬ع‬ ‫‪١.‬‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﻪ وﺿﻌ‪K‬ﺖ ﻣﺎ رﺳ‪K‬ﺪ‪ x‬ﮐﻨﻨﺪ‬ ‫وی ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫^ در ﻧﺎﻣﻪاش 'ﻪ اﻗ‪N‬ﺎلاﻟﺪوﻟﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار وﻗﺖ اروﻣ‪K‬ﻪ اﻋﻼم ‪P‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫'ﺪون ﺷﮏ ﺟﻨﺎب ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار ﻣﻄﻠﻊ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ 'ﻪ ﺣﺎل ﻫﯿﭻ ﺑﺮر‪r‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺟﺪیای در ﻣﻮرد وﺿﻌ‪K‬ﺖ و اﻣﻮر ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎ‪i‬ﺶ ﻫﻤﻮارە 'ﻪ 'ﺪﺗ‪Sh‬ﻦ ﺷ‹ﻞ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ﺷﺪەاﻧﺪ ‪ ...‬دﻟ‪K‬ﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷ‹ﺎ?ﺎ‪ ¶v‬ﮐﻪ ﻋﻠ‪K‬ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻄ‪h‬ح ‪P‬ﺷﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ?ﮏ از‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ و اﯾﺮان ﻗﺪرت و ارادەی ﺣ‹ﻤﺮا<¶ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آﻧﻬﺎ را ﻧﺪارﻧﺪ‪' .‬ﺎ وﺟﻮد ﺗﻤﺎ‪ P‬اﯾﻨﻬﺎ از ﮐﺮدﻫﺎ 'ﺎ 'ﺪﻧﺎ‪? P‬ﺎد ‪P‬ﺷﻮد و‬ ‫در ﻋﻮض آﻧﻬﺎ ﻧ ; <‪ :‬ﺑﺮای ﺣﺎ‪⁄‬ﻤﺎن ﺧﻮد اﺣ‪:v‬ام ﻗﺎﺋﻞ ﻧ‪a‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ؛ 'ﺎ اﯾﻦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اوﺻﺎف‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎی اﯾﺮان و ﻋﺜﻤﺎ<¶ ﺑﺮای ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ ?ﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﺘﺤﺪ‬ ‫‪P‬ﺷﻮﻧﺪ و ﺧﻮد ﻧﻈﻢ را در ﻣ‪K‬ﺎن ﺧﻮدﺷﺎن ﺣﺎ‪⁄‬ﻢ ‪P‬ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﺘﻌﻬﺪ‬ ‫‪P‬ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ‪¶ê‬ﻧﻈ•ای در اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﺗﻔﺎق ﻧ‪K‬ﻔﺘﺪ ‪...‬‬ ‫≥ﮐﻮب اﯾﻦ ﺟﻨ‪k‬ﺶ 'ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از زور ﻏ;‪:‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ؛ ا»ﺮ ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫'ﻪ ِاﻋﻤﺎِل زور روی آورد 'ﺎزﻧﺪە ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و از ﻫﺮ ﺟﻨ‪N‬ﻪ‪ ،‬ﺗﻠﻔﺎت‬ ‫ز‪S‬ﺎدی ﻣﺘﺤﻤﻞ ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎ]ی اﯾﺮان و ﻋﺜﻤﺎ<¶[ اﻗﺪاﻣﺎت آﺷ‪bv‬ﺟ‪SR‬ﺎﻧﻪای در ﭘ‪a‬ﺶ‬ ‫‪٢.‬‬ ‫ﮔ;‪:‬ﻧﺪ‪ ،‬در ﻏ;‪ :‬اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﺎ ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻮاﻗﺐ ﻧﺨﻮاﻫ‪K‬ﻢ ﺑﻮد‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎس و ﻗﻮمﻧ¨ﺎر ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﺳﺆال ﻣﻄ‪h‬ح‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺪف وی از ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﮐﺮدن ﮐﺮدﻫﺎ از د?ﮕﺮ ﻣﻠﻞ ﭼﻪ ﺑﻮدە اﺳﺖ و 'ﺎ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ‬ ‫^ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﺮداﺧﺖ ﮐﻪ ‪ .۱‬اﻫﺪاف‬ ‫در ¶ ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﻧ¨ﺎرﻧﺪە در اﯾﻦ 'ﺨﺶ 'ﻪ ﺗ]ﯿ ; <‬ ‫‪Ì‬‬ ‫‪1 Sheikh Ubeydullah to Dr. Cochran. Correspondence. Turkey. No. 5/61.Incl. 3‬‬ ‫‪(1881).‬‬ ‫‪2 Sheikh Ubeydullah to Iqbal ad-Dowleh. Correspondence. Turkey. No. 5/61. Incl.‬‬ ‫‪5 (1881).‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷۳‬‬ ‫ﺷﯿﺦ از اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ ﭼﻪ ﺑﻮدە اﺳﺖ؛ ‪ .۲‬ﺳﺨﻨﺎن وی ﭼﻪ ﺗﺼ‪SR‬ﺮی از ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ وی را ‪i‬ﺸﺎن‬ ‫‪P‬دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر درک ?ﮏ ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری‪» ،‬ﻧ‪K‬ﺎز 'ﻪ رﻣﺰﮔﺸﺎ√¶ ﺳﺨ<‪ b‬اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪-‬در ﻣﻘﺎم ?ﮏ ﻋﻤﻞ ز‪õ‬ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪' -bv‬ﻪ ﻫﻨ¨ﺎم ا?ﻔﺎی ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری ﺗﻮﺳﻂ ﮔ‪SR‬ﻨﺪە‪ ،‬ﻣﻌﺎدل‬ ‫?ﮏ ﻋﻤﻞ 'ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ«‪ .١‬ﻣﺨﺎﻃ‪N‬ﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ ﻣﻘﺎﻣﺎت رﺳ• ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻀﻤﻮن‬ ‫و 'ﺎﻓﺘﺎر ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی وی آﺷ‹ﺎرا ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺑﻮد؛ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ√¶ ﮐﻪ ﺑ‪K‬ﺎﻧﺎت‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ و ﻣ‪N‬ﺎﺣﺚ ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬‬ ‫ﺑﺮای دﺳ‪KJ‬ﺎ‪' ¶ê‬ﻪ اﻫﺪاف ﺧﺎص ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻨ‪N‬ﻪی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ‪،‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺎﻫ‪K‬ﺖ ﻣ‪N‬ﺎﺣﺚ و ﺷﯿﻮەی ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ?ﺎ "روا?ﺖ" وی از ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻣ‪f‬ﻤ‪S:v‬ﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺮای ﻓ‪f‬ﻢ‬ ‫^ ﺟﻮا‪ ¶ê‬ﺑﺮای اﯾﻦ‬ ‫اﻫﺪاف ﺧﺎص ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬وی ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻧ¨ﺎرﻧﺪە در ﺻﺪد ?ﺎﻓ ‪< v‬‬ ‫^ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬ای را در آن زﻣﺎِن 'ﻪ ﺧﺼﻮص اﯾﺮاد‬ ‫ﺳﺆال اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺷﯿﺦ ﭼﻨ ; <‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ و ﭼﺮا ﻣﺨﺎﻃ‪N‬ﺎن وی ﭼ‪f‬ﺮەﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺧﺎ' ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ؟ دﻟ‪K‬ﻞ ﻃ‪h‬ح اﯾﻦ ﺳﺆاﻻت‪،‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در 'ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﺷﺒ‪f‬ﺎ‪ ¶v‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺮ<‚ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان در ﻣﻮرد‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ و اﯾﻨﮑﻪ ز‪õ‬ﺎن وی ﻣﺜﺎل ﻧﻘﺾ ?ﺎ ﺧﻼف ﻗﺎﻋﺪەی ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪﮔﺮا√¶ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دﯾﻦﻣﺪاری ﮐﺮدﻫﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻄ‪h‬ح ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬آﻧ‪f‬ﺎ√¶ ﮐﻪ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ را ﻏ;‪:‬ﻣﻌﺘ‪P :ê‬ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎورﻧﺪ ﮐﻪ وی د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻓﺮدی ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺑﻮد و در 'ﺎﻓﺘﺎر‬ ‫‪y‬‬ ‫‪y‬‬ ‫اﺟﺘﻤﺎ‪-Ç‬ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪای زﻧﺪ‪P x‬ﮐﺮد ﮐﻪ اﻣ‹ﺎن ﭘ‪K‬ﺪا‪Å‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ در آﻧ‪f‬ﺎ ﻣ‪Kf‬ﺎ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫^ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ در ﻣﻘﺎم ?ﮏ راە ﻏ;‪:‬ﻣﻌﻤﻮل ﺟ‪f‬ﺖ‬ ‫'ﻪ ﻧﻈﺮ ﻧ‪-R‬ﺴﻨﺪە 'ﻪ ﺟﺎی ﻧﺎد?ﺪەﮔﺮﻓ ‪< v‬‬ ‫ﻣﻔ‪f‬ﻮمﺳﺎزی اﻗﻮام ‪¶ê‬ﻣﻠﺖ‪' ،‬ﺎ?ﺪ اﯾﻦ اﻣ‹ﺎن را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳﻨﺎد ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﺛﺎ'ﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ رو‪S‬ﮑﺮد دوﻟ‪' bv‬ﻪ ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ “ﻤﺮاەﮐﻨﻨﺪە ﺑﻮدە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮔ‪SR‬ﺎ ﮐﻪ ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪﮔﺮا√¶‪ ٢‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ‪W‬ﺎرادا?• اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈ‪Sh‬ﻪی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﺧﻼف آن‬ ‫اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑ‪K‬ﺎﻧﺎت و ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ در ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ﻗﺒ‪K‬ﻠﻪﮔﺮا√¶ ﻏ;‪:‬ﻣﻘﺒﻮل و ﺗﺤﻤ‪éK‬‬ ‫ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻧﺘﻈﺎر ﻧ•رود ﮐﻪ »اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ از ‪ï‬ﺎر‪õ‬ﺮدﻫﺎ« ]ز‪õ‬ﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ[‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ »ﮔﺮوە ﺧﺎ' از ﮔ‪-R‬ﺸﻮران ﺑﺮای اﻫﺪاف ﺳ‪K‬ﺎ‪ ،r‬ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪی 'ﻪ آن ز‪õ‬ﺎن و ﺑﺮ<‚‬ ‫اوﻗﺎت ﮔﺴ‪:v‬ش داﻣﻨﻪی آن ﺗﺎ ﺣﺪ ﺑ‪K‬ﺎن ?ﮏ ﺟ‪f‬ﺎنﺑﯿ<‪? b‬ﺎ ا?ﺪﺋﻮﻟﻮژی« اﺳﺘﻔﺎدە ﮔﺮدد‪ .٣‬در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻼش ﺷﺪە اﺳﺖ ﺗﺎ 'ﺎ اﯾﻦ ﭘ‪a‬ﺶﻓﺮض ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑ‪K‬ﺎﻧﺎت را ﻧ•ﺗﻮان ﻧﺎد?ﺪە ﮔﺮﻓﺖ‪' ،‬ﻪ‬ ‫ﺑﺮر‪ r‬آﻧ‪f‬ﺎ ﭘﺮداﺧﺖ‪' .‬ﺎر ﻣﻌﻨﺎ√¶ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی وی 'ﺎ?ﺪ در ﺣﺪی 'ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آن را 'ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻗﻄﻌﻪای از ادﺑ‪K‬ﺎت ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ و 'ﻪ ﺟﺎی ﺗﺤﻤ‪K‬ﻞ ﻧﻈﺮات ﺧﻮد ﺑﺮ‬ ‫اﻓﺮادی ﮐﻪ آﻧ‪f‬ﺎ را ﺑ‪K‬ﺎن ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ ،‬اﺟﺎزە دﻫ‪K‬ﻢ اﺳﻨﺎد و ﻣﺘﻮن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﻧ‪-R‬ﺴﻨﺪە 'ﺎﺷﻨﺪ‪? ،‬ﺎ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺪی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﮐﻪ در 'ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﺮای اﻫﺪاف‬ ‫‪1 Quentin Skinner, Visions of Politics: Regarding Method, vol. 1 (Cambridge; New‬‬ ‫‪York: Cambridge University Press, 2002), 113.‬‬ ‫‪2 Cf. McDowall, A Modern History of the Kurds. Also, Özoglu, "Does Kurdish‬‬ ‫‪Nationalism Have a Navel?".‬‬ ‫‪ ٣‬از ﺗﻌ‪iõ‬ﻒ ﭘﻮ‪Y‬ﺎ˙ از واژەی ﮔﻔﺘﻤﺎن در ﺎﻓﺘﺎری ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪J. G. A. Pocock, "Concepts and Discourses: A Difference in Culture?," in The‬‬ ‫‪Meaning of Historical Concepts; New Studies on Ber Schiffsgeschichte, ed. Hartmut‬‬ ‫‪Lehmann and Melvin Richter (Washington, D.C.: German Historical Institute 2004),‬‬ ‫‪48.‬‬ ‫‪ ۷۴‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل ﺳﺆال اﺻ‪ é‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آ?ﺎ ‪P‬ﺗﻮان 'ﺎ ﺧﻮا‪i‬ﺶ دﻗﯿﻖ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻋﻤﻞ آ &ﺎﻫﺎﻧﻪی ﺷﯿﺦ را درک ﮐﺮد؟ اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازە 'ﺎﻓﺘﺎر ﺗﺎر‪ É<S‬ﺧﻮد‬ ‫‪Ö‬‬ ‫را روﺷﻦﺗﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد؟ ﺷﯿﺦ در ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪Å‬ﺶ ﺳ~ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﮐﺮدﻫﺎ را ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﮐﻨﺪ و‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺨﺎﻃ‪N‬ﺎن ﺧﻮد را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺳﺎزد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺮدﻣﺎ<¶ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ اﯾﺮا<¶ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ و ﻧﻪ‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ<¶‪ .‬وی اﯾﻦ ﺗﻤﺎ?ﻞ را 'ﺎ ز‪õ‬ﺎ<¶ ﻣ‪N‬ﺎﻟﻐﻪآﻣ ; <‪ :‬ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ و ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪a‬ﺶ ‪P‬رود ﮐﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﻣﺘﻔﺎوت 'ﺎور دارﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا و ﺑﺮ اﺳﺎس ﭼﻪ ﻣﻨﻄ‪ ‘v‬ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪e‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ√¶ﻫﺎ و د?ﮕﺮان را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﻣﺘﻔﺎوت از ﻫﻢﮐ‪a‬ﺸﺎن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧﻮد دارﻧﺪ؟ آ?ﺎ اﯾﻦ ﺗﻨ‪f‬ﺎ راە اﻃﻤﯿﻨﺎندادن 'ﻪ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﯿﭻ‬ ‫‪y‬‬ ‫وا‪°‬ﺴﺘ‪ u‬ﻣﺬﻫ‪bê‬ای 'ﻪ ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ ﻧﺪارﻧﺪ؟‬ ‫^ 'ﻪ ﺧ ; <‪:‬شﻫﺎی‬ ‫ﻣﻮﺿ‪R‬ع اﺻ‪ é‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘ‪a‬ﺶ از ﺧ ; <‪:‬ش ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺮد‪i‬ﺸ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ً‬ ‫ﺿﺪ ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا√¶ ﺷ‪f‬ﺮە ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﺣﺘﻤﺎﻻ اﯾﻦ ﺧ ; <‪:‬شﻫﺎ ﺑﺮ ﻫ‪SR‬ﺖ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﺮدی ﺧﻮد ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧ•ﮐﺮدﻧﺪ‪ .١‬اﯾﻦ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ ﻗﻮﻣّ‪K‬ﺖ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ و ز‪õ‬ﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ و‬ ‫آن را اﺳﺎس ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ ادﻋﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺧﻮد ﻗﺮار داد؛ ز‪S‬ﺮا ﭘ‪a‬ﺶ از ﻗ‪K‬ﺎم ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺷﻮرﺷ‪K‬ﺎن‪،‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﺑﻮدن را دﻟ‪K‬ﻞ ﺧ ; <‪:‬ش ﺧﻮد ﺑ‪K‬ﺎن ﻧ•ﮐﺮدﻧﺪ‪' .‬ﺪون ﺷﮏ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻗﻮ‪ P‬و‬ ‫^ ﻧﻘﺶ داﺷ‪J‬ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺣﺮ‪ï‬ﺎت‬ ‫ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺗ‪N‬ﻌ‪K‬ﺾآﻣ ; <‪ :‬اﺣﺘﻤﺎ¬‪ ،‬در ﺷﻮرشﻫﺎی ﭘ‪a‬ﺸ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻫﯿﭻ ‪i‬ﺸﺎ<¶ از ﺧﻮداﻧﺪ‪ åçÅ‬ﮐﺮدﻫﺎ و ?ﺎ ﻣﻄﺎﻟ‪N‬ﻪای ﺑﺮ اﺳﺎس ﻫ‪SR‬ﺖ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻧﺪاﺷ‪J‬ﻨﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧ ; <‪:‬ش ﺷﯿﺦ را از د?ﮕﺮ ﺧ ; <‪:‬شﻫﺎی ﭘ‪a‬ﺸ ; <‬ ‫^ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﯿﺦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﺳﺎس ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ ادﻋﺎﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎﺳ‪a‬ﺶ را ﺑﺮ ﺗﻌ‪Sh‬ﻔﺶ از ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی ﮔﺬاﺷﺖ و اﯾﻦ‬ ‫^ ﻣﻠﺖ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ادﻋﺎ¶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑ‪Kº‬ﺎن اﺻ‪ é‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪-‬ﺴﻢ ﻣﺪرن ﮐﻪ ﻣﺴ›ﻠﻢ اﻧ¨ﺎﺷ ‪< v‬‬ ‫√‬ ‫ﺑﺮ آن اﺳﺘﻮار ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ 'ﻪ ﺑ‪S:vf‬ﻦ ﻧﺤﻮ ﺗﻮﺳﻂ ﺑ‪K‬ﻠ‪K‬ﮓ ﺑ‪K‬ﺎن ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫»ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ 'ﻪ ﻋﻨﻮان را· ﺑﺮای ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ﮐﺮدن ﺟﺎﻣﻌﻪ از ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر‪ ،É<S‬ﺷ‹ﻞ و‪S‬ﮋەای‬ ‫از آ &ﺎ· اﺳﺖ«‪“ .٢‬ﻠ<‪ :‬در ﻣﻘﺪﻣﻪی ﻣﻠﺖﻫﺎ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﻋﻨﻮان ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫»ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ اﺳﺎﺳﺎ اﺻ‪ é‬ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬اﺳﺖ ﮐﻪ در آن 'ﺎ?ﺪ واﺣﺪ ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬و ﻣ‪ é‬ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ‬ ‫و ﺳﺎز“ﺎر 'ﺎﺷﻨﺪ«‪.٣‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻣﻄﺎﻟ‪N‬ﺎت ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺗﻤﺎﯾﺰ و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی ﻣﻠﺖ ﮐﺮد اﺳﺘﻮار ﮐﺮد و ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫رﺳﻮم‪ ،‬ﺳ‪º‬ﺖ‪ ،‬و ز‪õ‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ را از د?ﮕﺮان ﺟﺪا ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ادﻋﺎی وﺟﻮد ﻣﺬﻫﺐ ﮐﺮد|ی ﻣﺘﻔﺎو‪¶v‬‬ ‫ﻧ ; <‪ :‬دارد‪ .‬ﺣ‪ bv‬ا»ﺮ ﻣﻨﻈﻮر ﺷﯿﺦ از ﺗﻔﺎوت ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﻫﻤﺎن ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻓﺮﻗﻪای در ﻣ‪K‬ﺎن‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻫﻞ ﺳ‪º‬ﺖ 'ﺎﺷﺪ ‪-‬ﮐﻪ 'ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺮاوان ﻫﻤﺎن اﺳﺖ‪ -‬اﻫﻤ‪K‬ﺖ ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی وی را ﺗﻘﻠ‪K‬ﻞ ﻧ•دﻫﺪ‪' .‬ﺎ?ﺪ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﯿﺦ را'ﻄﻪی ﻣﺴﺘﻘ‪ •K‬ﻣ‪K‬ﺎن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﺧﻮد از ﮐﺮدﻫﺎ و ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮﻗﺸﺎن ﺗﺼّﻮر ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ?ﮏ ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫ﺳ‪K‬ﺎ‪' r‬ﺎ اﻋﺘﻘﺎد 'ﻪ اﯾﻨﮑﻪ واﻗﻌ‪K‬ﺖ ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﻣﺸﺨ≈ را ا?ﺠﺎب ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮد‬ ‫©‬ ‫‪ ١‬ﺷﺎ‪ê‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺳ‪ ·?:‬در ﮐﺘﺎ‪d‬ﺶ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۰‬ﭼﺎپ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑ‪:‬ﺎن ‪w‬ﮐﻨﺪ ﺧﻮد ﺷﺨﺼﺎ‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺷﺎﻫﺪ ﮔﺮا‪fi‬ﺸﺎت ﺷﺪ‪ê‬ﺪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴ‪ ´û‬و ﺗﻤﺎ‪ê‬ﻞ ﻪ اﺳﺘﻘﻼل در ﻣ‪:‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Millingen, Wild Life among the Koords, 210-15.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺗﺄ ‪:Ú‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪3 Billig, Banal Nationalism, 19.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷۵‬‬ ‫واﻗﻌ‪K‬ﺎت را ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ?ﺎ اراﺋﻪ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼ ; <‪:‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ در‪S‬ﺪا در 'ﺤﺚ ﺧﻮد در‬ ‫'ﺎب اﻋﻼﻣ‪K‬ﻪی اﺳﺘﻘﻼل آﻣ‪‹Sh‬ﺎ آن را »ﻫﻨﺠﺎرﮔﺬاری‪ ،‬واﻗﻌ‪K‬ﺖ و ﺣﻖ ‪P‬ﻧﺎﻣﺪ«‪ .١‬اﯾﻦ ﻧ‪R‬ع‬ ‫‪y‬‬ ‫ُ‬ ‫از ﺑ‪K‬ﺎن‪ ،‬ﻣﺨﺘﺺ دوران ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ اﺳﺖ؛ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺮف اﯾﻦ دوران اﺳﺖ ﮐﻪ و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی‬ ‫ﺟﻤ~ ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﺸﺨ≈ 'ﻪ ﺻﻮرت »واﻗﻌ‪K‬ﺎت« اراﺋﻪ ﺷﺪە و از اﯾﻦ »واﻗﻌ‪K‬ﺎت 'ﺪﯾ©«‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﻪ ﻋﻨﻮان ‪W‬ﺎ?ﻪﻫﺎ√¶ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟ‪N‬ﻪی ﺣﻘﻮق ﻣﺴﻠﻢ ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬و ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ در ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﮐﺮدﻫﺎ اﻋﻼم ‪P‬دارد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد?ﺖ‬ ‫ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﻣﻨﻔﺮدی ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ از ﺳﺎﯾﺮ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در‪S‬ﺪا ﺑ‪K‬ﺎن‬ ‫^ ﻣ‪K‬ﺎن ﺳﺎﺧﺘﺎری ﮐ‪ åçº‬و ﻏ;‪:‬ﮐ‪ åçº‬ﺑﺮای ‪W‬ﺪ?ﺪآوردن ﺗﺄﺛ;‪:‬‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ »اﯾﻦ اﺑ‪f‬ﺎم‪ ،‬ﻋﺪم ﺗﻌﯿ ; <‬ ‫ﭘ‪K‬ﺎﻣﺪ ﻻزم اﺳﺖ«‪ .٢‬اﻋﻼﻣ‪K‬ﻪی ﺷﯿﺦ ﺑﺮﺧﻼف آﻣ‪‹Sh‬ﺎ√¶ﻫﺎ‪' ،‬ﻪ ا?ﺠﺎد دوﻟﺖ ﻧ‪K‬ﺎﻧﺠﺎﻣ‪K‬ﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﭘ‪K‬ﺪا‪Å‬ﺶ د?ﺪ“ﺎ· ﻧﻮ از ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪ bv‬ﻣﻨﻔﺮد ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫'ﺎ ﺑ‪f‬ﺮەﮔ;‪:‬ی از ﻧﻈﺮات آﺳﺘ ; <‬ ‫^‪P ،‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ 'ﺎ اﻋﻼن ﺗﻤﺎﯾﺰ ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻋ‪é‬رﻏﻢ‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪v‬‬ ‫ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘ‪K‬ﺖ در ا?ﺠﺎد دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﻠ‪ b‬را ﮐﻪ آرزو داﺷﺖ ‪W‬ﺎ?ﻪﮔﺬاری ﮐﺮد ‪ .‬آن ﻃﻮر ﮐﻪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫اﺳﮑﯿ<‪P :‬ﮔ‪SR‬ﺪ »آﺳﺘ ; <‬ ‫^ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺻﺤ‪N‬ﺖ از ﻧ;‪:‬وی ?ﮏ ﮔﻔﺘﺎر‪ ،‬وی ﻋﻤﺪﺗﺎ 'ﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ ?ﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭼﻪ ﻧﻘ‪ åç‬را در ﻋﻤﻞ ﺑ‪K‬ﺎن آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﺪە‪ ،‬داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﺪ«‪ .٤‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪∆ ،‬ﺲ از اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﺑﻮدن و ﻧﻪ ﻗ‪N‬ﺎ?ﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺘﻔﺮﻗﻪی ﮐﺮد‪' ،‬ﻪ دﻏﺪﻏﻪی اﺻ‪ é‬ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ‪P‬ﺷﻮد و ‪À‬ف ﻧﻈﺮ از اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﺑﻮدن در ﮐﺪام ﺳﻮی ﻣﺮزﻫﺎ ﻣﻮﺿ‪R‬ع 'ﺤﺚ 'ﺎﺷﺪ‪' ،‬ﺎ ادﻋﺎی ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ ﮐﺮدی ﻫﻤﺴﺎن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ ﻣﺘﺄﺧﺮ ﮐﺮد ﮔﻮاە اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﯿﺦ 'ﺤﺚ و ﮔﻔﺘﮕﻮ در‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق ﮐﺮدﻫﺎ را در ﺳﻮی د?ﮕﺮ ﻣﺮز 'ﻪ اﻣﺮی ﻃﺒ‪ ~K‬ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ﮐﺮد‪ .‬وی از رﻧﺞ ﺟﻤ~‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان دﻟ‪K‬ﻞ ﻣﻮﺟﻪ اﯾﻦ ﮐ‪º‬ﺶ اﺧ‪N‬ﺎری ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدە و ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ "اﻣﻀﺎی"‬ ‫د?ﮕﺮ دوﻟﺖﻫﺎ را ‪W‬ﺎ‪ È‬ﮐﻨﺪ و را'ﻄﻪی "ﻣﻮروˇ¶" 'ﺎ آن را ‪W‬ﺎ?ﺎن دﻫﺪ‪.٥‬‬ ‫^ اﻣ‹ﺎن ادﻏﺎم ?ﺎ ﭘﯿﻮﻧﺪ دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‪ ،‬ﻧ•ﺗﻮان ﺗﻮﺿﯿﺢ داد ﮐﻪ‬ ‫'ﺪون ‪W‬ﺬﯾﺮﻓ ‪< v‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐ‪º‬ﺸﮕﺮی ﮐﻪ ﻧﻘﺶ اﺻ‪ é‬و وﻇ‪K‬ﻔﻪاش رﻫ‪:ê‬ی ﺟﺎﻣﻌﻪ در اﻣﻮر ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺑﻮد‪ ،٦‬از‬ ‫‪1 Jacques Derrida, Negotiations: Interventions and Interviews, 1971-2001, trans.‬‬ ‫‪Elizabeth Rottenberg, Cultural Memory in the Present (Stanford, Calif.: Stanford‬‬ ‫‪University Press, 2002), 51.‬‬ ‫‪2 Ibid., 49.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪J. L. Austin, How to Do Things with Words, William James Lectures (London: Oxford‬‬ ‫‪University Press, 1962).‬‬ ‫‪4 Skinner, Visions of Politics, 104.‬‬ ‫‪5 Derrida, Negotiations, 50.‬‬ ‫ً‬ ‫‪ ٦‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ~ﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﺳﭙ>‪ r‬ﺑ‪:‬ﺎن ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺜﻤﺎ?‪ p‬و ‪iäã‬ﻒ ﻣﮑﻪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪:‬ﺪ|‬ ‫ﻣﻘﺪسﺗ‪iõ‬ﻦ ﺷﺨﺺ در ﻣ‪:‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻫﻞ ﺳ¨ﺖ ﺑﻮد و ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ ﺣﺎ?‪ ‰‬ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎ‪L‬ﺸ>=?‬ ‫ﺧﺪا از وی ﭘ>‪r‬وی ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ۷۶‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫اﯾﻦ ز‪õ‬ﺎن اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدە و درﮔ;‪» :‬ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ ﮐ‪ «åçº‬ﺷﻮد‪ .‬ﻣﻮﺿﻊ ‪ï‬ﻼ‪ P‬ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر‪ ١‬از‬ ‫ﻫﺮ ﺷ‪ ،É<K‬ﺣﺮاﺳﺖ از ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی اﻣﺖ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ√¶ دﯾ<‪ b‬اﺳﺖ؛ 'ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ در‬ ‫اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﮐ‪º‬ﺸﮕﺮ دﯾ < |‪ b‬آن ﻫﻨ¨ﺎم ﮐﻪ اﻗﺪام 'ﻪ ﻋﻤﻞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪P bv‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫^ ‪P‬روﻧﺪ و ?ﺎ در درﺟﻪی دوم اﻫﻤ‪K‬ﺖ ﻗﺮار ‪P‬ﮔ;‪:‬ﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﮐ‪º‬ﺸﮕﺮ دﯾ<‪b‬‬ ‫ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ ?ﺎ از ﺑ ; <‬ ‫)ﻣﺬﻫ‪ (bê‬آﻣﺎدەی ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ 'ﺎ ﻫﻢﮐ‪a‬ﺸﺎن ﺧﻮد 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘ‪a‬ﺸ‪:ê‬د آرﻣﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬و‬ ‫اﺗ‪ uKº‬ﺧﻮد اﺳﺖ‪ .‬وی ﺣﺎ<‪ À‬اﺳﺖ اﯾﻦ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎ را 'ﺎ "د?ﮕﺮ|ی" اﺗ‪ uKº‬در ‪ï‬ﻠّ‪K‬ﺖ ﺧﻮد ﻣﻮرد‬ ‫'ﺎزاﻧﺪ‪ åçÅ‬ﻗﺮار دﻫﺪ و ﺣﺪاﻗﻞ 'ﺎ ا?ﺠﺎد ﻣﺮزی ﻧﻮ ﻣ‪K‬ﺎن ﺧﻮد و ﻫﻢﮐ‪a‬ﺸﺎ‪i‬ﺶ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی‬ ‫ﻗﻮﻣّ‪K‬ﺖ را <' ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻐﯿ;‪:‬ات در د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﮐ‪º‬ﺸﮕﺮان ﻣﺬﻫ‪) bê‬دﯾ<‪ (b‬در راﺳﺘﺎی‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺗﻐﯿ;‪:‬ات در ﻓ‪f‬ﻢ وی از "ﻣﺎ" و "آﻧ‪f‬ﺎ" اﺗﻔﺎق ‪P‬اﻓﺘﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ اﯾﻦ ﻣﻮاﺿﻊ ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺟﺪ?ﺪ‬ ‫َ‬ ‫ﻧ‪KJ‬ﺠﻪی ﺗﻐﯿ;‪ :‬و ?ﺎ ﺗﺮِک دﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮد ]ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﺖ[ ﻧ‪a‬ﺴﺖ‪' ،‬ﻠ◊ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮاﺿﻊ‬ ‫ً‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻ 'ﻪ ﻟﺤﺎظ دﯾ<‪ b‬ﺑﺮای او ﻗﺎ'ﻞ ﺗﻮﺟ‪K‬ﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻧﻔﻮذ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫آ &ﺎ· ﻣ‪ é‬ﻧﺎﻣ‪K‬ﺪە ‪P‬ﺷﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ 'ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﺳﻌ‪K‬ﺪ ﻧﻮر‪ r‬رﻫ‪ :ê‬دﯾ<‪ b‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮد‪' ،‬ﺎ اﯾﻦ آ &ﺎ· »ﻫﺮ ﻓﺮدی ﻣﻨﻌﮑﺲﮐﻨﻨﺪەی ﻣﻠﺖ ﺧﻮد اﺳﺖ«‪ .٢‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی‬ ‫را'ﻄﻪی ﻣ‪K‬ﺎن دﯾﻦ )اﺳﻼم 'ﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص( و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‪ ،‬ﻓﺮد ‪'P‬ﺎ‪Å‬ﺴﺖ ﺑﺮر‪ r‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ 'ﻪ ﮔﻮﻧﻪای از ﻧﻤﻮﻧﻪی ا?ﺪەآل و‪õ‬ﺮی ﺑﺮای ﺣ‹ﻤﺮا<¶ ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ‪P‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﭼﻪ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑ‪K‬ﻠ‪K‬ﮓ "‪W‬ﺎرادا?ﻢ" ‪P‬ﻧﺎﻣﺪ و ?ﺎ ا»ﺮ "ﻧﻤﻮﻧﻪی ا?ﺪەآل"‬ ‫ﻗﻠﻤﺪاد ﺷﻮد‪? ،‬ﮏ ﻗﺮارداد ﻣﺪرن اﺳﺖ‪' ،‬ﺪﯾﻦ ﻣﻌ<‪ b‬ﮐﻪ ﺳ‪ِº‬ﺖ ‪W‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪﺷﺪە و ﺟ‪f‬ﺎنﺷﻤﻮل‬ ‫^ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮ‪ ¶ê‬اﺳﺖ ﮐﻪ 'ﺎ وﺟﻮد ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ ﺧﻮن'ﺎرش 'ﻪ‬ ‫ﺣ‹ﻤﺮا<¶ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫‪v‬‬ ‫ﺻﻮرت ﻗﺮاردادی‪ ،‬ﻣﺮﺟﻊ ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ اﺧﺘﻼﻓﺎت اﺟﺘﻤﺎ‪ Ç‬ﺗﻠ‘ ‪P‬ﺷﻮد‪ .٣‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ‬ ‫^ ﺣﻖ‬ ‫اﻧﺪرﺳﻮن ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ‪ï» :‬ﻠﻤﻪی ﻣﻠﺖ اﯾﻦ ?ﺎﻓﺘﻪ را اﺛ‪N‬ﺎت ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺗﻀﻤ ; <‬ ‫^ ﻣﮑّﺮر ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮاد ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ«‪ .٤‬ا»ﺮ‬ ‫اﻧﺤﺼﺎری ﻏ;‪:‬ﻣﻤﮑﻦ و ﻣﺴﺘﻌﺪ 'ﻪ ?ﻐﻤﺎ رﻓ ‪< v‬‬ ‫ﺗﻌ‪Sh‬ﻒ ﺑ‪K‬ﻠ‪K‬ﮓ از ﻣ‪é‬ﮔﺮا√¶ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ?ﮏ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ‪W‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮد‪∆ ،‬ﺲ ﻫﺮﮐﺲ ﮐﻪ در‬ ‫^ ﭘﺮدا?• ﻗﺮاردارد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬اﻧﺪ‪Å‬ﺸ‪K‬ﺪە و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻋﻤﻞ ‪P‬ﮐﻨﺪ و‬ ‫درون ﭼﻨ ; <‬ ‫‪v‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ 'ﻪ ﭘﺮوﺳﻪی ﻣﺘﻌﺎرف ﮐ‪º‬ﺶ و ﮔﻔﺘﺎر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ b‬وی ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ‪P‬ﺷﻮد‪ .‬از‬ ‫‪ ١‬ﺣﺪ و ﻣﺮز ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ ،‬ﻣﻮﺿ‪F‬ع ﻣ~ﺎﺣﺚ ‪Y‬ﻼ‪ w‬ﻣ‪:‬ﺎن ﻣ}ﺎﺗﺐ ﻣﻌ ‪r? û‬ﻟﻪ و اﺷﻌﺮی در اﻟﻬ‪:‬ﺎت ‪ê‬ﺎ ‪Y‬ﻼم‬ ‫اﺳﻼ‪ w‬ﺑﻮد ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Fazlur Rahman, Islam, 2d ed. (Chicago: University of Chicago Press, 2002).‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ?‪p‬ﻫﺎ ﻌﺪﺗﺮ ﻣﺪاﻓﻊ اﯾﻦ د‪ê‬ﺪ„ﺎە ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ در ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼ‪ w‬در ﻣ~ﺤﺚ ‪Y‬ﻼ‪" w‬ا‪ê‬ﻤﺎن ﻪ‬ ‫وﺣﺪت اﻣﺖ اﺳﻼ‪ "w‬ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kayalı, Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the‬‬ ‫‪Ottoman Empire, 1908-1918.‬‬ ‫‪2 Nursi, İçtimaî Dersler/ Social lessons, 189.‬‬ ‫‪3 Cf. Michael Mann, The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing‬‬ ‫‪(Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2005).‬‬ ‫‪4 Benedict R. O'G Anderson, Imagined Communities : Reflections on the Origin‬‬ ‫‪and Spread of Nationalism, Rev. and extended ed. (London ; New York: Verso,‬‬ ‫‪1991), 67.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷۷‬‬ ‫ﻧﻈﺮ وی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﺧﻮد ?ﮏ ‪W‬ﺎردا?ﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ز‪S‬ﺮا ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪی ﻣﺎ را ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ‬ ‫‪P‬دﻫﺪ؛ اﻣﺎ ﺧﻮد اﯾﻦ واﻗﻌ‪K‬ﺖ ﺑﺮ ﻣﺎ ﭘﻨ‪f‬ﺎن ‪P‬ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪی ﻣﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﺖ‬ ‫^ دﻟ‪K‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮی‬ ‫'ﺎﺷ‪K‬ﻢ‪' ،‬ﺪون آﻧﮑﻪ ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ آن آ &ﺎ· داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷ‪K‬ﻢ و 'ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫›‬ ‫ﻣﺴﻠﻢ و ?ﺎ روزﻣﺮە‪ ١‬ﻓﺮض ‪P‬ﺷﻮد‪" .٢‬ﻧ;‪:‬وی ﻧﺎﻣﺮ ‪ "¶.‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﺑﺮای ﻣﺎ ﻧﺎﻣﺮ¶ ‪P‬ﻣﺎﻧﺪ‬ ‫‪.‬‬ ‫^ ﻧﺎﻣﺮ ‪¶.‬ﺑﻮدن و ﺣﻀﻮر ﻓﺮا»;‪ :‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ را ﻫﻢ ﻣﺤ‪ é‬و ﻫﻢ‬ ‫و ﻫﻤ ; <‬ ‫<‬ ‫‪٣‬‬ ‫ﺟ‪f‬ﺎنﺷﻤﻮل ‪P‬ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ 'ﻪ ﺟﺎی اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ “ﻠ‪ :‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ را'ﻄﻪ‬ ‫و ﭘﯿﻮﻧﺪ آن 'ﺎ رﺷﺪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژ‪S‬ﮏ و ﭘ‪«ça‬ﻓﺖ ﻧﻈﺎم ﺻﻨﻌ‪ bv‬ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ﮐﻨ‪K‬ﻢ‪ ،‬ﺑ‪ :vf‬اﺳﺖ آن را 'ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ?ﮏ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ در ﻧﻈﺮ 'ﮕ;‪S:‬ﻢ‪.٤‬‬ ‫'ﺎ 'ﺎزﮔﺸﺖ 'ﻪ ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری ﺷﯿﺦ‪P ،‬ﺗﻮان در‪S‬ﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری وی ﻓﻘﻂ در‬ ‫ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻗﺎ'ﻞ ﻓ‪f‬ﻢ اﺳﺖ و در ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب اﯾﻦ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫?ﮏ ﮔﺮوە ﻣ‪ é‬ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮ اﺳﺎس ادﻋﺎﻫﺎی ﺧﻮدارﺟﺎﻋﺎﻧﻪ‪P ،‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﻘﻮق ﺳ‪K‬ﺎ‪r‬‬ ‫ﻣﺸﺨ≈ را ﻣﻄﺎﻟ‪N‬ﻪ ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب اﯾﻦ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﻠﺖﻣﻨﺪی 'ﻪ‬ ‫^ ادﻋﺎﻫﺎ√¶ اﻣﺮی ﻗﺮاردادی‬ ‫ﺻﻮرت ﺣﻘﻮق در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪P‬ﺷﻮﻧﺪ و ﻃ‪h‬ح ﮐﺮدن ﭼﻨ ; <‬ ‫^ ﻗﺮاردادی وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪٥‬؛ ﻋ‪é‬رﻏﻢ وﺟﻮد ﻣﻠﺖﻫﺎ در دوران‬ ‫‪P‬ﺷﻮد‪ .‬در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫‪y‬‬ ‫ﭘ‪a‬ﺸﺎﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‪ ،‬ادﻋﺎﻫﺎی ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ ﻣ‪ é‬و ﺧﻮدﺣﺎ‪⁄‬ﻤﯿ‪ bv‬ﺑﺮ ‪W‬ﺎ?ﻪی و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی ﺟﻤ~ و‬ ‫^‬‫اﺗ‪ uKº‬ﻣﺸﺨﺺ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و دو‪õ‬ﺎرە در اﯾﻦ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫ادﻋﺎﻫﺎ√¶ ﻗﺮاردادی ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫^‬ ‫ا»ﺮ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺮارداد ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺪرن در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪P ،‬ﺗﻮان ﺗﻌﯿ ; <‬ ‫^ ﮐﻪ »ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ﮐﺮد ﮐﻪ آ?ﺎ ﮔﻔﺘﺎری‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬اﺳﺖ ?ﺎ ﻧﻪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻈﺮ آﺳﺘ ; <‬ ‫ﺑ‪K‬ﺎنﻫﺎی ﺧﺎ'‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮاد ﺧﺎ'‪ ،‬در‪≥ç‬ا?ﻂ ﺧﺎ' ﻣﺆﺛﺮ 'ﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﻮر ﻗﺮاردادی‬ ‫‪y‬‬ ‫ﻣﺮﺳﻮ‪' P‬ﺎ?ﺪ 'ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﺼﻞاﻟﺨﻄﺎبﺑﻮد‪ x‬ﺑ‪K‬ﺎن آﻧﺎن را ﻣﺘﻌﺎرف ﮔﺮداﻧﺪ«‪ ،٦‬ﻗﺎ'ﻞ ﺗﻌﻤ‪K‬ﻢ‬ ‫^ اﯾﻨﮑﻪ آ?ﺎ ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری‬ ‫'ﻪ ﺑ‪K‬ﺎنﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻧ ; <‪'P :‬ﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ رو‪S‬ﮑﺮد‪ ،‬ﻣﺎ را در ﺗﻌﯿ ; <‬ ‫ﺷﯿﺦ در ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب اﯾﻦ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ]ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ [bv‬رخ دادە و 'ﻪ اﯾﻦ ﻗﺮارداد اﺳ‪J‬ﻨﺎد ﮐﺮدە‬ ‫^ ﺑﺮای ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری از آن ﺳﺨﻦ ‪P‬ﮔ‪SR‬ﺪ را‬ ‫اﺳﺖ‪ï ،‬ﻤﮏ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ز‪S‬ﺮا ‪≥ç‬ا?‪ /‬ﮐﻪ آﺳﺘ ; <‬ ‫^ ﮔﻔﺘﺎری زﻣﺎ¶<‬ ‫‪P‬ﺗﻮان در ∞ﺸﺨ‪K‬ﺺ ﮔﻔﺘﺎر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻧ ; <‪' :‬ﻪ ‪ï‬ﺎر ﺑﺮد؛ ﭼﻮن ﺗﺄﺛ;‪ :‬ﭼﻨ ; <‬ ‫)‪1 Banal (nationalism‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪V‬ﺎە ﮐﻨ‪:‬ﺪ ﻪ‪:‬‬ ‫‪Billig, Banal Nationalism.‬‬ ‫‪3 Ibid., 9–30.‬‬ ‫‪„ ٤‬ﻠ?‪ r‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ را‪ ì‬ﺑﺮای ﺑﺮﻃﺮف ﮐﺮدن ﮐﺮدن ﻣﻔﻬﻮمﺳﺎزی ﻣﺴﺌﻠﻪﺳﺎز ﺧﻮد ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬وی در ﺣﺎ≈‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ را ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻈﺎم ﻪ ﺷﺪت ﺻﻨﻌ‪w ´û‬داﻧﺪ‪ ،‬اذﻋﺎن دارد ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ در ﺟﻮاﻣﻊ‬ ‫ﭘ‪#‬ﺸﺎﺻﻨﻌ‪ ´û‬ﻧ > ?‪ r‬ﻇﻬﻮر ‪w‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی در ﮐﺘﺎب ﻣﻠﺖﻫﺎ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ‪ ،‬اﻇﻬﺎر ‪w‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻣﻨﮑﺮ آن ﻧ‪#‬ﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫˛‬ ‫ﮔﻬ‪V‬ﺎە ﺟﻮاﻣ˝ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺎ و‪i‬ﮋ‪Â‬ﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﺎری ﭘ‪#‬ﺸﺎﺻﻨﻌ‪ ´û‬دارای ﮔﺮا‪fi‬ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴ‪ ´û‬ﺎﺷﻨﺪ«‪.‬‬ ‫‪Gellner, Nations and Nationalism, 138.‬‬ ‫‪5 Cf. Billig, Banal Nationalism.‬‬ ‫‪6 Austin, How to Do Things with Words, 14.‬‬ ‫‪ ۷۸‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﻗﺮداد ﺧﺎ'‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮاد ﺧﺎ' و در ‪≥ç‬ا?‪ /‬ﺧﺎ' ﺑ‪K‬ﺎن ﺷﺪە‬ ‫'ﺎﺷﺪ‪ .١‬ا»ﺮ در اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر "اﻓﺮاد" 'ﺎ "ﺟﺎﻣﻌﻪ" ﺟﺎ?ﮕ‪SÙ‬ﻦ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ‪'P‬ﺎ‪Å‬ﺴﺖ ﺗﻤﺎﯾﺰ‬ ‫ﺧﻮد را "ﺗﺼّﻮر" و ادﻋﺎ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ درک از ﺗﻤﺎﯾﺰ "درون ﮔﺮوە" ﺷ‹‪ é‬ﻣﻨﺤ‪' µ‬ﻪ ﻓﺮد از‬ ‫"ﺗﺨ‪K‬ﻞ" اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ در ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ﮐﻨﻮ<¶ ‪P‬ﺗﻮاﻧﺪ ادﻋﺎﻫﺎی ﻣ‪«ç‬وع را ﻣﻄ‪h‬ح‬ ‫‪y‬‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ‪≥ç‬ا?ﻂ ﻣﻨﺎﺳ‪ bê‬را ‪W‬ﺎ?ﻪﮔﺬاری ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻟ‪N‬ﻪی ﻣﻠﺖﺑﻮد‪ x‬و اﻋﻼم آن را‬ ‫ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ ‪P‬ﭘﻨﺪارد‪' .‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ز‪S‬ﺎد‪ ،‬ا»ﺮ در دوران ﭘ‪a‬ﺸﺎﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑ©‬ ‫^‪ ،‬ا»ﺮ اﻓﺮاد و ﮔﺮوەﻫﺎ√¶ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻄ‪h‬ح ‪P‬ﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺪ اﺛ‪õh‬ﺨ‪ åç‬و ?ﺎ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎ' ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ ; <‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ x‬از ?ﮏ "ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺗﺨ‪ "éK‬ﺻﺤ‪N‬ﺖ ﻧ•ﮐﻨﻨﺪ و از روﻧﺪی ﺻﺤﯿﺢ ﺗ‪N‬ﻌ‪K‬ﺖ‬ ‫^ »ﮔﺰارش ?ﮏ‬ ‫ﻧ•ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻋﻼم اﯾﻨﮑﻪ ?ﮏ ﻣﻠﺖ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﭼ ; <‪:‬ی ﺑ‪a‬ﺶ از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ آﺳﺘ ; <‬ ‫ﮐ‪º‬ﺶ ﺧﻨ̌‪ «b‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﮐﻪ »ﮔ‪õh‬ﻪ روی ‪W‬ﺎدری اﺳﺖ« ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ٢‬و اﺛ‪õh‬ﺨ‪åç‬‬ ‫آن از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ?ﮏ ﻣﻮرخ در ﻣﻮرد ﺗﺎر‪S‬ـ ـﺦ ﻫﺮ ﻣﺮد‪ P‬ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﯿﺦ اﻋﻼن ﺧﻮد را 'ﺎ ?ﮏ ﻗ‪K‬ﺎم ﻫﻤﺮاە ﮐﺮد‪ .‬وی ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ ﻗ‪K‬ﺎم ﺧﻮد را در ﺗﻮﺻ‪K‬ﻔﺶ‬ ‫از ﻣﻠﺖ 'ﻪ ﻋﻨﻮان روﻧﺪی ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ'ﺨﺶ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای ﻣﺮدﻣﺎن ﻋ‪ µ‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‬ ‫آﺷﻨﺎﺳﺖ‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪﺳﺎزی ﮐﺮد‪ .‬در اﺑﺘﺪا وی ﻣﻠﺖ را 'ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮاﺑﺮ 'ﺎ اﻋﻼم‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد?ﺖ آن ﺑﻮد و ﺳ!ﺲ از »واﻗﻌ‪K‬ﺖﻫﺎی ﻣﻮرد ﻟﺰوم« 'ﻪ ﻋﻨﻮان ‪W‬ﺎ?ﻪﻫﺎی اﻋﻼم‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺣﻘﻮق ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮای ]ﺑﺮﻗﺮاری[ دوﻟﺖ اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮد‪ .‬وی اﻇ‪f‬ﺎر ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫ﻣﺎ ﻧ ; <‪ :‬ﻣﻠ‪ bv‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻫﺴ‪KJ‬ﻢ‪P ،‬ﺧﻮاﻫ‪K‬ﻢ اﻣﻮراﺗﻤﺎن دﺳﺖ ﺧﻮدﻣﺎن‬ ‫'ﺎﺷﺪ ﺗﺎ در ﻣﺠﺎزات ﻣﺠﺮﻣﺎن ﺧﻮد ﻗﻮی و ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻋﻤﻞ ﮐﻨ‪K‬ﻢ و ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺻﺎﺣﺐ اﻣﺘ‪K‬ﺎزا‪' ¶v‬ﺎﺷ‪K‬ﻢ و ﻣﺠﺮﻣﺎن ﺧﻮد را اﺣ‪:v‬ام‬ ‫'ﮕﺬار‪S‬ﻢ‪ .‬ﻣﺎ آﻣﺪەا?ﻢ ﺗﺎ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺷ‪SR‬ﻢ ﮐﻪ 'ﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﻠ‪ bv‬ﻫﯿﭻ آﺳﯿ‪bê‬‬ ‫^ ∆«م 'ﻪ ﺳﺎوﺟ‪N‬ﻼغ‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ رﺳ‪K‬ﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﺪف ﻣﺎﺳﺖ و دﻟ‪K‬ﻞ رﻓ ‪< v‬‬ ‫‪٣.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺑﺮر‪ r‬اﻣ‹ﺎن ﺑﺮﻗﺮاری دوﻟﺖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺳﺖ‬ ‫اﻇ‪f‬ﺎرات 'ﺎﻻ ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی آ &ﺎ· ﺷﯿﺦ از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴ‪K‬ﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎ*‬ ‫‪Ü‬‬ ‫از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وی ?ﻘﯿﻨﺎ ‪P‬ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ‪Å‬ﺶ ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ و ﻣﻘﺒﻮﻟ‪K‬ﺖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪v‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﯿﺦ ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮدە ﮐﻪ اﺳﺘﺪﻻ¬ اﺧﻼ∂ و ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬را ﻣﻄ‪h‬ح ﮐﺮدە ﮐﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ا?ﺠﺎد دوﻟﺖ ﮐﺮدی را 'ﻪ ﻧﻮ‪ Ç‬از <‪À‬ورت اﺧﻼ‪ ∂v‬ﺗ‪N‬ﺪ?ﻞ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪" .‬روﻧﺪ ﻗﺮارداد|ی"‬ ‫‪y‬‬ ‫د?ﺪ“ﺎە دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‪ ،‬اﻧ¨ﺎرەای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﻫﺮ ﻗﻮ‪' P‬ﺎ و‪S‬ﮋ‪x‬ﻫﺎی ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫‪P‬ﺗﻮاﻧﺪ ادﻋﺎی ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ ﻣﻠﺖ ﺧﻮد را ﻣﻄ‪h‬ح ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻓﺮض ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب‬ ‫ﻗﺮارداد ‪W‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪﺷﺪەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‪ ،‬ﭼﻨ ; <‬ ‫^ ادﻋﺎﻫﺎ√¶ 'ﺎ?ﺪ ﻗﺪرت ﻏﺎ√¶ داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid, 95.‬‬ ‫‪3 Sheikh Ubeydullah to Dr. Cochran. Correspondence. Turkey. Incl. 3. No.‬‬ ‫‪5/61(1881).‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۷۹‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﻤﺪﺗﺎ 'ﺎ ز‪õ‬ﺎن اﺧﻼﻗ‪K‬ﺎت ﺧﻄﺎب 'ﻪ ﻏﺮ‪¶ê‬ﻫﺎ ﺻﺤ‪N‬ﺖ ‪P‬ﮐﺮد‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬وی‬ ‫در ﻧﺎﻣﻪاش 'ﻪ دﮐ‪ï :v‬ﺎ∫ﺮن ‪P‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ‪:‬‬ ‫ﻫﯿﭻ?ﮏ از دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و اﯾﺮا<¶ ﺧﻠﻮص ﻧ‪a‬ﺖ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫^ دﻻ?ﻞ <‪À‬وری‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ ﺣﻘﻮق ﻣﺎ را رﻋﺎ?ﺖ ﻧ•ﮐﻨﻨﺪ‪' ،‬ﻪ ﻫﻤ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﺪ و ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫‪Ï‬‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ 'ﺎﺷﺪ؛ ﺑ‪a‬ﺸ‪ :v‬از اﯾﻦ ﻧ•ﺗﻮان اﻋﻤﺎل ‪≥ç‬مآور و و‪S‬ﺮاﻧﮕﺮ را‬ ‫ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺎ ﺻﻤ‪K‬ﻤﺎﻧﻪ از ﺷﻤﺎ درﺧﻮاﺳﺖ دار‪S‬ﻢ ﻣﻮﺿ‪R‬ع‬ ‫را 'ﻪ ﺳﻤﻊ و ﻧﻈﺮ ﮐ‪º‬ﺴﻮل ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ در ﺗ‪S:ê‬ﺰ ﺑﺮﺳﺎﻧ‪K‬ﺪ‪ ،‬ﺗﺎ 'ﻪ ﺧﻮاﺳﺖ‬ ‫‪١.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧﺪا ﻣﺴﺌﻠﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن درک ﺷﺪە و ﻣﻮرد ﺑﺮر‪ r‬ﻗﺮار ﮔ;‪:‬د‬ ‫‪Ö‬‬ ‫در ﻣﻄ‪h‬ح ﮐﺮدن ﻣﺴﺌﻠﻪی دوﻟﺖ ﮐﺮدی‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺳ~ داﺷﺖ ﺗﺎ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ 'ﻪ‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺧﺼﻮص ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ وی را در اﻧﺠﺎم اﯾﻦ اﻣﺮ ∆ﺸ‪J‬ﯿ‪N‬ﺎ<¶ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وی ﺣﻘ‪K‬ﻘﺘﺎ ﺑﺮ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﯾﻦ 'ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ا»ﺮ »ﻣﺴﺌﻠﻪی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﻮﺳﻂ آﻧ‪f‬ﺎ درک ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻣﻮرد‬ ‫‪Ö‬‬ ‫آن ﺑﺮر‪r‬ﻫﺎ√¶ ﺻﻮرت ﮔ;‪:‬د«‪ .‬وی ﻓﮑﺮ ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ ا»ﺮ دوﻟﺖ ﺑ‪Sh‬ﺘﺎﻧ‪K‬ﺎ وﺿﻌ‪K‬ﺖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫را درک ‪P‬ﮐﺮد و ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖ آن ﺑﺮای ﻣﻠﺖﻣﻨﺪی ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻮد‪∆ ،‬ﺲ ‪≥ç‬ط ﻻزم ﺑﺮای‬ ‫‪Ö‬‬ ‫∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ‪P‬ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮداﺷﺖ ﻏﻠﻂ ﺷﯿﺦ از ﻧّ‪K‬ﺎت‬ ‫ﻗﺪرتﻫﺎی اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮ در ﻣﻘﺎ‪Å‬ﺴﻪ 'ﺎ اﯾﻦ واﻗﻌ‪K‬ﺖ ﮐﻪ وی اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ ﮐﻪ زﻣﺎن ا?ﺠﺎد‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮐﺮدی ﻓﺮا رﺳ‪K‬ﺪە‪ ،‬از اﻫﻤ‪K‬ﺖ ‪ï‬ﻤ‪:v‬ی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮ آ &ﺎ· وی‬ ‫‪y‬‬ ‫‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ دورا<¶ ﮐﻪ در آن زﻧﺪ‪P x‬ﮐﻨﺪ دﻻﻟﺖ داﺷﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ 'ﺪون اﯾﻦ ﻓﺮض ﮐﻪ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی وی ﻣﻌﻨﺎدار اﺳﺖ‪ ،‬ﻧ•ﺗﻮا‪i‬ﺴﺖ 'ﻪ ﻧ‪KJ‬ﺠﻪ'ﺨﺶ ﺑﻮدن آن اﻣ‪K‬ﺪوار 'ﺎﺷﺪ‪' .‬ﻪ‬ ‫^ ﮔﻔﺘﻪای‪ ،‬ﻣﻌ<‪ b‬ﺧﻮِد ﮔﻔﺘﻪ 'ﻪ ﻫﻤﺮاە ‪°‬ﺴ‪ :v‬وﻗ‪R‬ع آن 'ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺑ‪K‬ﺎن ﭼﻨ ; <‬ ‫<‬ ‫<‬ ‫ﮐﻪ ﮔ‪SR‬ﻨﺪە ﻫﯿﭻ ﺷ‪ u‬را در ﻇﺮﻓ‪K‬ﺖ ﻣﺨﺎﻃ‪N‬ﺎن ﺧﻮد در ﺗﻀﻤ;^ ﻣ;‪:‬ان ﻓ‪f‬ﻢ ﮐ‪º‬ﺶ ﮔﻔﺘﺎری‬ ‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺣﺴﺎس ﻧ•ﮐﻨﺪ‪ .٢‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی 'ﺎﻓﺘﺎر آﻧ‪f‬ﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن‬ ‫ﮔﻮاە آﺷﻨﺎ√¶ ﮔ‪SR‬ﻨﺪە 'ﺎ اﯾﻦ 'ﺎﻓﺘﺎر ‪'P‬ﺎﺷﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻﻻت ﺷﯿﺦ ﻣﺪرن و‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺺ"‪ ٣‬ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ‪ ¶Ì‬ﺑﺮدن 'ﻪ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫<‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ 'ﻪ ﺑﺮ‚ از "اﺷﺎرات و ارﺟﺎﻋﺎت ﻣﺸﺨ |‬ ‫‪v‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ارﺟﺎﻋﺎت دﻻﻟﺖ ﺑﺮ 'ﺎﻓﺘﺎر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ b‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ دارﻧﺪ‪P ،‬ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻔ‪K‬ﺪ‬ ‫^ ارﺟﺎﻋﺎت ﻣﺸﺨ≈ ﭘ‪a‬ﺶ از ‪W‬ﺪ?ﺪآﻣﺪن ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب ﻣﻔ‪f‬ﻮم ﻣﺪرن‬ ‫'ﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣ‹ﺎن اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻨ ; <‬ ‫<‬ ‫<‬ ‫آن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺒﻮدە و ﻫﻤﭽﻨ;^ اﯾﻦ ارﺟﺎﻋﺎت ﭘ‪a‬ﺶ از دوران ﻣﺪرن‪? ،‬ﻌ‪ b‬ﭘ‪a‬ﺶ‬ ‫از ورود 'ﻪ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬در اﺧﺘ‪K‬ﺎر ﻣﺮدم ﻧﺒﻮدﻧﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﯿﺦ ﻓﻘﻂ‬ ‫در اﯾﻦ ‪W‬ﺎرادا?ﻢ اﻣ‹ﺎن وﻗ‪R‬ع دارد‪ .‬ا»ﺮﭼﻪ در دورانﻫﺎی ﻗ‪N‬ﻞ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮاردی وﺟﻮد‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻗﻮﻣّ‪K‬ﺖ ﮐﺮدی اﺳ‪J‬ﻨﺎد ﮐﺮدە 'ﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫ‪K‬ﭽ¨ﺎە ﻧﺨﻮاﺳﺘﻪ و ?ﺎ‬ ‫‪1 Sheikh Ubeydullah to Dr. Cochran. Correspondence. Turkey.Incl.2 No.‬‬ ‫‪5/61(1881) (emphases added).‬‬ ‫‪2 Skinner, 113.‬‬ ‫‪3 Austin, How to do things with words, 94.‬‬ ‫‪ ۸۰‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫ﻧﺘﻮا‪i‬ﺴ‪J‬ﻨﺪ در ‪ ¶Ì‬ﺳﺎز“ﺎری ﺳﺎﺣﺖ ﻣ‪ é‬و ﺳ‪K‬ﺎ‪' r‬ﺎﺷﻨﺪ‪' .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺧﺎ<¶‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﺎﻋﺮ ﮐﺮد ﻗﺮن ‪ ،۱۷‬آرزو داﺷﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﺎ ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮ ﺳﻠﻄﻪی‬ ‫^ اﺳﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ وی ‪P‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ‪» :‬ای ‪ï‬ﺎش 'ﺎ ﻫﻢ‬ ‫ﻏ;‪Ö:‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ ﺧﻮد ‪W‬ﺎ?ﺎن دﻫﻨﺪ و ﺑﺮ ﻫﻤ ; <‬ ‫^ ‪P‬ﮐﺮد?ﻢ‪ ،‬آﻧ¨ﺎە ﻋﺜﻤﺎ<¶ﻫﺎ‪ ،‬اﻋﺮاب و ﻋﺠﻢ ﻏﻼم ﻣﺎ‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ ‪P‬ﺷﺪ?ﻢ‪ ،‬از ﻫﻢ د?ﮕﺮ ﺗﻤﮑ ; <‬ ‫‪١‬‬ ‫‪y‬‬ ‫‪P‬ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬در دﯾﻦ و ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ 'ﻪ ‪ï‬ﻤﺎل ‪P‬رﺳ‪K‬ﺪ?ﻢ و در دا‪i‬ﺶ و ﻓﺮزاﻧ‪ u‬زا?ﺎ« ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧﺎ<¶ ا?ﺠﺎد ﺣﮑﻮﻣ‪ bv‬ﺗﻮﺳﻂ ?ﮏ ﻣ ; |‪ :‬ﮐﺮد‪' ،‬ﺪون ﻣﺠﺎدﻟﻪ ﺑﺮ ≥ ﺣﻖ ﻣﻠﺖ ﮐﺮد ﺑﺮای‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری را آرزو ‪P‬ﮐﺮد‪ ،٢‬اﻣﺎ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪K‬ﺪ‪ e‬اﺳﺘﺪﻻل ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻠ‪bv‬‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﻧﺪ‪∆ ،‬ﺲ 'ﺎ?ﺪ ﺧﻮد زﻣﺎم اﻣﻮر را در دﺳﺖ ﮔ;‪:‬ﻧﺪ؛ و¬ ا‪À‬اری ﺑﺮ ﺣﮑﻮﻣﺖﮐﺮدن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ د?ﮕﺮان ﻧﺪاﺷﺖ و ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﺎ?ﺪ دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧﻮد را داﺷﺘﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﺎﺷﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎ<¶ از ﻧﺒﻮد اﺗﺤﺎد و ?ﮑ)ﺎرﭼ‪ u‬در ﻣ‪K‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﺎﻻن ﺑﻮد‪' ،‬ﺎ اﯾﻦ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫وﺟﻮد وی 'ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ اﺗﺤﺎد آﻧ‪f‬ﺎ 'ﺎﻋﺚ ‪P‬ﺷﻮد ﻋﻼوە ﺑﺮ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ د?ﮕﺮ ﮔﺮوەﻫﺎ ﻧ ; <‪:‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺧﺎ<¶ د?ﺪ“ﺎە ﺧﻮدﺣﺎ‪⁄‬ﻤﯿ‪ bv‬ﮐﺮدﻫﺎ را در ﻣﻔ‪f‬ﻮم ﻣﺪرن آن‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﻟﻘﺎ ﻧ•ﮐﺮد‪ .‬ﺷﯿﺦ 'ﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺘﻤﺪنﺳﺎز دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدا‪∆ ¶v‬ﺴﺖ و وﺣ‪ åç‬ﺗﺼ‪SR‬ﺮ ‪P‬ﮐﺮدﻧﺪ اﻧﺘﻘﺎد داﺷﺖ و ﻫﻤﺰﻣﺎن از ﺣﻘﻮق ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﻠ‪ bv‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ دﻓﺎع ‪P‬ﮐﺮد و ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ‪P‬ﻧﻤﻮد ﮐﻪ 'ﺎ?ﺪ 'ﻪ ﺟﺎ?¨ﺎ· ﺑﺮﺳﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ د?ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ از ﺣﻘﻮق ?ﮑﺴﺎن ﺑﺮﺧﻮردار 'ﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎ'ﻞ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﺧﺎ<¶‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺑ‪a‬ﺸ‪ :v‬از اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪' bv‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻗﻮمﮔﺮا?ﺎﻧﻪ 'ﻪ ﻧﻈﺮ ‪P‬رﺳﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی ﮐﺮدﻫﺎ را‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﺎ‪Å‬ﺴﺘﻪی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺮ د?ﮕﺮان ‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻮﺳﻂ ‪W‬ﺎدﺷﺎ· ﻏ;‪:‬ﮐﺮد ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ‬ ‫'ﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﯿﺦ ﺷﺎ?ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺤﻮر‪S‬ﺖ ا?ﺪەی اﺳﺘﻘﻼل اﺳﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﻪ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬وی را از د?ﮕﺮ ﻧﻈﺮا‪ ¶v‬ﮐﻪ در ﺳ‪K‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮد|ی ﭘ‪a‬ﺶ از وی اﺑﺮاز‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬در اﺻﻞ وی ﮐﺮدﻫﺎ را ﻫﻢﺗﺮاز ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﻗﺮار ‪P‬دﻫﺪ و ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ‬ ‫‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻣﺎ ﻣﺘﻌ‪f‬ﺪ ‪P‬ﺷ‪SR‬ﻢ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ آزار و آﺳﯿ‪' bê‬ﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﻠ‪ bv‬وارد ‪i‬ﺸﻮد«‪ ٣‬و ﺣ‪bv‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ د?ﮕﺮ ﻃﺮفﻫﺎ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺳﺎزد ﮐﻪ اﺳﺘﻘﺮار دوﻟﺖ ﮐﺮدی 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻊ ﻧﻈﻢ‬ ‫و ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮای آﻧ‪f‬ﺎ ﻧ ; <‪ :‬ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﯿﺦ در ?‪ u‬از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪Å‬ﺶ 'ﻪ اﻗ‪N‬ﺎلاﻟﺪوﻟﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﻧ‪-R‬ﺴﺪ »ﮐﺮدﻫﺎ د?ﮕﺮ ﺧﻮاﺳﺖ و ﺗﻮان اﯾﻨﮑﻪ ﻣ‪K‬ﺎن اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪K‬ﻪ ﺗﻘﺴ‪K‬ﻢ ﺷﻮﻧﺪ و ﻣﻮرد‬ ‫ﺗﺤﻘ;‪:‬ﻫﺎ√¶ ﮐﻪ ﺗﺎ 'ﻪ اﻣﺮوز ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺮار ﮔ;‪:‬ﻧﺪ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬از ﺣﺎﻻ 'ﻪ 'ﻌﺪ ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﺼّﻤﻢ ﻫﺴ‪J‬ﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻠ‪ bv‬واﺣﺪ ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ دﻫﻨﺪ«‪ .٤‬ﺷﯿﺦ ∆ﺲ از اﻋﻼم ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ دوﻟﺖ ﮐﺮدی‪،‬‬ ‫ﻧﺎﻣﻪی ﺧﻮد را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ 'ﻪ ‪W‬ﺎ?ﺎن ‪P‬رﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ »آﻧﭽﻪ ﮐﻪ 'ﻪ اﻃﻼع ﺷﻤﺎ رﺳﺎﻧﺪەاﻧﺪ‪ ،‬از ﻋﺸﻖ‬ ‫‪1 Martin Van Bruinessen, "Ehmedi Xani's Mem u Zin and its Role in the Emergence‬‬ ‫‪of Kurdish National Awareness," in Essays on the Origins of Kurdish Nationalism,‬‬ ‫‪ed. Abbas Vali (Costa Mesa, Calif.: Mazda Publishers, 2003), 44.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺧﻮدآˇﺎ‪ ì‬اﺗ¨‪ §:‬را ﻧ~ﺎ‪ê‬ﺪ ﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ اﺷ‪~C‬ﺎە ﮔﺮﻓﺖ و ‪ê‬ﺎ ﻫﻤ‪rû‬از دا‪L‬ﺴﺖ‪ .‬ا‪Ó‬ﺮﭼﻪ اﻣ>‪ r‬ﺣﺴﻦﭘﻮر ﻣﻮاﻓﻖ‬ ‫اﯾﻦ ادﻋﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ?∫ از اﻧﻮاع ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪#‬ﺴﻢ اﺗ¨‪ §:‬ﭘ‪#‬ﺶ از ﻗﺮن ‪ ۱۹‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪3 Sheikh Ubeydullah to Dr. Cochran. Correspondence. Turkey. Incl. 3. No.‬‬ ‫‪5/61(1881).‬‬ ‫‪4 Celîl, Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak: 49-50.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۸۱‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﻣﻦ 'ﻪ اﯾﺮان ‪i‬ﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ«‪ .١‬ﺷﯿﺦ ﺗﻠ‪SR‬ﺤﺎ ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻼش وی ﺑﺮای ∞ﺸﮑ‪K‬ﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫دوﻟﺖ ﮐﺮدی ﻧ‪N‬ﺎ?ﺪ 'ﻪ ﺧﺼﻮﻣﺖ 'ﺎ اﯾﺮان ﺗﻌﺒ;‪ :‬ﺷﻮد؛ ز‪S‬ﺮا دوﻟﺖ ﮐﺮد|ی ﻣﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﻧ‪SR‬ﺪ'ﺨﺶ‬ ‫ﺻﻠﺢ و آراﻣﺶ در ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺳﺖ‪.٢‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﻪ 'ﺎور ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻣﻠﺖﺑﻮد‪ ،x‬ﺧﻮدارﺟﺎ‪ Ç‬و ﺧﻮدرواﯾ‪ bv‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪W‬ﺎ?ﻪﮔﺬار زﻣﯿﻨﻪای اﺧﻼ‪∂v‬‬ ‫ﺑﺮای ادﻋﺎی دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺿﺪﺳﻠﻄﻪی دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر‬ ‫‪Ü‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ً‬ ‫ﮐﻪ ﻗ‪N‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﻟﺰوم وﺟﻮد دوﻟﺖ ﮐﺮدی ذاﺗﺎ ﻣﺪرن اﺳﺖ و ﺧﺎرج از رو‪S‬ﮑﺮد‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬ﻣﺪرن 'ﻪ ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﻣ‹ﺎن وﻗ‪R‬ع ﻧﺪارد‪ .‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ ﺣﺎﻣﻞ 'ﺎر‬ ‫^‪? ،‬ﻌ<‪W b‬ﺎرادا?ﻢ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎ¶ و واژ&ﺎن ﻣﻌﯿ<‪ b‬اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺤﺼﺎر آن ﻣﺨﺘﺺ 'ﻪ ?ﮏ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻌ ; <‬ ‫√‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪'P bv‬ﺎﺷﺪ‪ .‬در ?ﮏ ‪ï‬ﻼم اﺳﺘﻔﺎدەی ﺷﯿﺦ از ز‪õ‬ﺎن ﺧﺎص 'ﺎ ارﺟﺎﻋﺎت ﻣﺸﺨﺺ‬ ‫در ﻣﻮﻗﻌ‪K‬ﺖ ﺧﺎص ?ﺎ دوران ﻣﺸﺨﺺ رخ ‪P‬دﻫﺪ‪ .‬ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌ‪K‬ﺖ 'ﺎ ارﺗ‪N‬ﺎط آن 'ﻪ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدە از ز‪õ‬ﺎن ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮای ﺧﻮا‪i‬ﺶ و درک ﺑ‪K‬ﺎﻧﺎت و ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬ﺷﯿﺦ‬ ‫^ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ‬ ‫^ ﺑ‪K‬ﺎن ‪P‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »آﺳﺘ ; <‬‫<‪À‬وری اﺳﺖ‪ .‬اﺳﮑﯿ<‪ :‬در ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺛﺮ آﺳﺘ ; <‬ ‫‪ç‬‬ ‫ﻋﻼوە ﺑﺮ درک ﻗﺪرت ﻫﺮﮔﻔﺘﺎری )و ﻣﻌ<‪ b‬ﻣﻨﺤ‪' µ‬ﻪ ﻓﺮدش( 'ﺎ?ﺪ 'ﻪ ≥ا?ﻂ ﺧﺎص آن‬ ‫‪٣‬‬ ‫ص" ﮔﻔﺘﺎر ﻫﻤﺮاە 'ﺎ‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر آ &ﺎ· ?ﺎﺑ‪K‬ﻢ« ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ اﺻﻄﻼﺣﺎت ‪ï‬ﻠ‪K‬ﺪی "ﻧ;‪:‬وی ﺧﺎ |‬ ‫<‬ ‫"ﻣﻮﻗﻌ‪K‬ﺖ ﺧﺎص" اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎ را ﺗﻌﯿ;^ و 'ﺎﻓﺘﺎر ﮔﻔﺘﺎر را روﺷﻦﺗﺮ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد‪،‬‬ ‫ّ‬ ‫‪y‬‬ ‫'ﻪ ﺟﺎی ﺗﮑ‪K‬ﻪ ﺑﺮ ‪W‬ﺎﯾ]ﻨﺪیﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ bê‬و 'ﺎﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ‪ Ç‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬ﻓﻌﺎﻟﯿ‪J‬ﺶ ﮐﻪ 'ﻪ رد‬ ‫ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی وی ‪P‬اﻧﺠﺎﻣﺪ‪ ،‬ﻻزم اﺳﺖ 'ﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ‪ ¶Ì‬ﺑ‪S:ê‬ﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ‪،‬‬ ‫آرای ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬وی را روﺷﻦﺗﺮ ‪P‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧ‪,R‬ﺠﻪﮔ‪"#‬ی‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﭘﺮا∫ﻨﺪەی ﺷﯿﺦ را ‪P‬ﺷﻮد در ﺳﻄ‪R‬ح ﻣﺨﺘﻠ<‘ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺮد‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻣﻠ‪ bv‬را ﺗﻮﺻ‪K‬ﻒ ?ﺎ روا?ﺖ ‪P‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ از ورای آن ادﻋﺎی ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮐﺮدﻫﺎ را‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ü‬‬ ‫ﺗﻮﺟ‪K‬ﻪ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺛﺎﻧ‪K‬ﺎ‪ ،‬وی 'ﺎ ﻣﻌﺮ<∂ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ?ﮏ ﻣﻠﺖ ﻫﻢﺗﺮاز 'ﺎ د?ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺳ~‬ ‫‪Ö‬‬ ‫در ﻣ‪«ç‬وﻋ‪K‬ﺖزدا¶ از ﺣﺎ‪⁄‬ﻤ‪K‬ﺖ دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ<¶ و ﻗﺎﺟﺎر در ﮐﺮدﺳﺘﺎن داﺷﺖ‪ .‬ﺳﻮﻣ ; <‬ ‫^‬ ‫√‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ‪ ،‬ادﻋﺎی ا?ﺠﺎد ?ﮏ ﻣﻠﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﻮﻗﻌ‪K‬ﺖ ﺧﺎص اﺳ‪KJ‬ﻼی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در دوران ﺧ ; <‪:‬ش ﺑﺮ آن ﺗﺄﺛ;‪ :‬ﮔﺬاﺷﺖ و ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ;‪ :‬آن ﺑﻮد‪ ،‬دﻻﻟﺖ دارد‪ .‬وی‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻌﺮ<∂ ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻠﺖ و 'ﻪ دﺳﺖ آوردن ﺣﻖ ﺑﺮﺧﻮرداری از ?ﮏ‬ ‫دوﻟﺖ ﺟﺪا&ﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻃﺒ‪ ~K‬و ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬در ‪W‬ﺎ?ﺎن‪P ،‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎدات اﺳﻼ‪ P‬ﻣﺎﻧ~‬ ‫^ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ‬ ‫ﺑﺮ ≥ راە ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ وی ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪' ،‬ﻠ◊ﻪ ﺣ‪ bv‬در راﺳﺘﺎی ﺗ]ﯿ ; <‬ ‫‪Ö‬‬ ‫وی ﺑﻮدﻧﺪ و ﺣ‪ bv‬ﺗﺼّﻮر ﮐﺮدﻫﺎ 'ﻪ ﻋﻨﻮان ?ﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ را ﺳ‪f‬ﻞﺗﺮ ﮐﺮد؛ در ﻧ‪KJ‬ﺠﻪ‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Skinner, Visions of Politics, 104.‬‬ ‫‪ ۸۲‬ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫‪y‬‬ ‫ﺗﺄﺛ;‪ :‬ﭘ‪a‬ﺸ‪Í‬ﻨﻪی اﺗ‪ uKº‬و 'ﺎﻓﺘﺎر ﻓﺮﻫﻨ‪ u‬در درک ﺷﯿﺦ از اﺳﻼم ﻣﺸ‪f‬ﻮد اﺳﺖ‪ .‬از ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری‬ ‫ﺟ‪f‬ﺎت‪ ،‬ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮب ?ﺎ ﺣﺪود ﺗﻔﺴ;‪ :‬وی از اﺳﻼم 'ﺎ ﭼ‪f‬ﺎرﭼﻮبﻫﺎی اﺗ‪ uKº‬و ?ﺎ 'ﻪ ﻗﻮل‬ ‫ﺑﻨﺪ?ﮑﺖ اﻧﺪرﺳﻮن »ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ‪ é‬اﻧ¨ﺎﺷﺘﻪ« ﺗﻄﺒﯿﻖ دارد‪ .‬ﺷﯿﺦ ﺣﺪود دﯾ<‪ b‬ﺧﻮد را ﺑﺮ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫اﺳﺎس ﺣﺪود ﻗﻮﻣّ‪K‬ﺖ ﮐﺮد 'ﺎزﺗﺮﺳ‪K‬ﻢ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﺛﺮ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪی ﺑﺮر‪ir‬ﺸﺪەی وی‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﻧﺎ‪ ¶ê‬را در ﻣﻮرد درک ﺷﯿﺦ از ﮐﺮدﻫﺎ و د?ﮕﺮا‪i‬ﺸﺎن ‪i‬ﺸﺎن ‪P‬دﻫﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮ 'ﻪ ‪W‬ﺎ?ﺎن دادن‬ ‫'ﻪ رو‪S‬ﮑﺮدﻫﺎی دو“ﺎﻧﻪ ‪i‬ﺴ‪k‬ﺖ 'ﻪ ﻗ‪K‬ﺎم وی ‪ï‬ﻤﮏ ﺷﺎ?ﺎ<¶ ﮐﺮد؛ ز‪S‬ﺮا ﺷﻌﺮ وی ﮔﻮاە اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿ‪R‬ع اﺳﺖ ﮐﻪ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺷﯿﺦ 'ﺎ د?ﺪ“ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴ‪ bv‬وی ﺳﺎز“ﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﺷﯿﺦ اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮ ﮐﺮِد ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮد؛ اﻣﺎ اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی دﯾ<‪ b‬وی ﻃﺮدﮔﺮا?ﺎﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ز‪S‬ﺮا ﺑﺮﺧﻼف ا∫̌‪:‬‬ ‫اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺿﺪاﺳﺘﻌﻤﺎری‪ ،‬اﻣﺖ اﺳﻼ‪ P‬در ﺗﺼّﻮر ﺳ‪K‬ﺎ‪ r‬وی ﻫﯿﭻ ﺟﺎ?¨ﺎ·‬ ‫ﻧﺪاﺷﺖ‪» .‬دوﻟﺖ اﻧ¨ﺎﺷﺘﻪ«ی وی ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻣﺬﻫ‪ bê‬ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ در ﺻﻮرت ﺑﺮﻗﺮاری دوﻟﺖ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ﮐﺮدی ﻓﻘﻂ ﺑﺮای ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ وﺿﻊ ﻧﺎ»ﻮار ﮐﺮدﻫﺎ و ﺣﺪا∫̌‪ :‬دوﻟ‪ bv‬ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ و ارﻣ<‪b‬ﻫﺎ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪P‬ﺑﻮد‪' .‬ﻪ 'ﺎور ﺷﯿﺦ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ ﺑ‪ :vf‬اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﺧﻮد را داﺷﺘﻪ 'ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪°‬ﺴ‪K‬ﺎری از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪرن‪ ،‬ﻋ‪é‬رﻏﻢ اﺑ‪f‬ﺎم در ﻣﻔ‪f‬ﻮم دوﻟﺖ ﻧﺰد ﺷﯿﺦ‪ ،‬وی‬ ‫^ رو‪S‬ﮑﺮدی ﺑﺮ اﺻ‪é‬ﺗ‪Sh‬ﻦ ﺧﺼ‪K‬ﺼﻪی‬ ‫دوﻟﺖ را ﻣ‪f‬ﻤ‪S:v‬ﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻐﯿ;‪P :‬دا‪i‬ﺴﺖ‪ .‬ﭼﻨ ; <‬ ‫‪Ï‬‬ ‫اﺣ‪K‬ﺎ»ﺮی اﺳﻼ‪ P‬ﻣﺪرن ﮐﻪ 'ﺎ د?ﮕﺮ اﺷ‹ﺎل ﭘ‪a‬ﺸﺎﻣﺪرن و ﻗﺮون وﺳﻄﺎ√¶ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪،‬‬ ‫دﻻﻟﺖ دارد‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻧﻘﺶ دوﻟﺖ را در آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪° P‬ﺴ‪K‬ﺎر 'ﺎارزش‬ ‫^ﮐﻨﻨﺪەی اﻣﻨ‪K‬ﺖ‪ ،‬ﻧﻈﻢ و ﻗﺎﻧﻮن ‪P‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪،‬‬ ‫‪P‬دا‪i‬ﺴﺖ و ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ دوﻟﺖ را ﺗﺄﻣ ; <‬ ‫<‬ ‫آن را اﺑﺰاری ﺑﺮای اﺷﺎﻋﻪی ﺷ‹ﻞ راﺳﺘ ; <‬ ‫^ اﺳﻼم ﻣﻌﺮ∂ ‪P‬ﮐﺮد‪' .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫<‬ ‫اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻼﻗﻪی ﺷﯿﺦ 'ﻪ اﺣ‪K‬ﺎ و اﺷﺎﻋﻪی »اﺳﻼم راﺳﺘ;^« ﻓﻘﻂ در ﻣﺮزﻫﺎ و ﺣﺪود‬ ‫^ ﺗﺄ ∫‪K‬ﺪی ﺑﺮ ﻣﺮزﻫﺎی ﻣ‪-é‬اﺗ‪ uKº‬دوﻟﺖ‬ ‫ﺟﻐﺮاﻓ‪K‬ﺎ¶ و اﺗ‪ uKº‬ﻣﺤﺪود 'ﻪ ‪Ö‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨ ; <‬ ‫√‬ ‫اﺳﻼ|‪» P‬اﻧ¨ﺎﺷﺘﻪ« ‪i‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﭘ‪K‬ﺪا‪Å‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪a‬ﺴﻢ در ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼ‪ P‬و ﺗﺄﺛ;‪ :‬آن ﺑﺮ‬ ‫اﻧﺪ‪Å‬ﺸﻪی ﺳ‪K‬ﺎ‪-r‬اﺳﻼ‪ P‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪:‬‬ ‫‪2‬‬ ‫!" از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺘﺼﻮﻓﻪی ﮐﺮد و ‪6‬ﻤﺴﺎ!‪9‬ﺎن ﻣﺴ;<اش‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﺮ‪ ,-‬از ﻣﻔﺎﻫ‪3‬ﻢ ﻓﺼﻞ ﻗ‪6‬ﻞ ﺗﮑﺮار و در ﭘﺮﺗﻮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اوﻟ‪3‬ﻪ ﺗﺤﻠ‪3‬ﻞ ‪B‬ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻔﺎﻫ‪3‬ﻢ اﻣ‪G‬ﺎن ﺗﺮﺳ‪3‬ﻢ ﺗﺼ‪KJ‬ﺮی ﻣ‪M‬ﺴﺠﻢﺗﺮ از ﭼ‪Q‬ﺎرﭼﻮب و ﻣﺤﺪود‪S‬ﺖﻫﺎی ﻧﻈﺮات‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ را در ﺧﺼﻮص ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ`_ ‪a‬ﻠ‪3‬ﺪی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺎمﻧﮕﺮی دﯾ‪f ،d-‬ﺴﺎﻫﻞ‪ ،‬آﻣﻮزش‬ ‫‪m‬‬ ‫]‪j‬ﻪ ز‪k‬ﺎن ﮐﺮدی[ و ﻣﻮﺿﻊ وی در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬و اﯾﺮا‪_-‬ﻫﺎ ‪j‬ﻪ دﺳﺖ ‪B‬دﻫﺪ‪ .‬در‬ ‫‪ z‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻣ ‪-‬‬ ‫̀‪z‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻧ‪s‬ﺎرﻧﺪە ﺑﺮ را‪j‬ﻄﻪی ﺷﯿﺦ ‪j‬ﺎ ﻏ‪wx‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻤﺮﮐﺰ دارد‪j .‬ﻪ ﻫﻤ ‪- x‬‬ ‫ﭘ‪3‬ﺎدەﺷﺪەی ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺳﻪ ﺳﺎﻋﺘﻪی ﺷﯿﺦ ‪j‬ﺎ ﻣﺴﯿﻮﻧﺮ آﻣ}‪GK‬ﺎ~_ ﻫ‪w-‬ی اﺗﺲ در ﺳﺎل ‪۱۸۸۱‬‬ ‫‪m‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮی ﻃﻮﻻ‪ _-‬از اﻧﮕ ‪w- x‬ەی ﻗ‪3‬ﺎم ﮐﺮدﻫﺎ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﭘﺮدە‬ ‫ﺑﺮداﺷﺘﻪ و ‪j‬ﻪ اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪﻫﺎی ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ در ﻣﻮرد ﻋﺎمﻧﮕﺮی و ‪f‬ﺴﺎﻫﻞ دﯾ‪ d-‬ﮐﻪ ﭘﺸ̀‪ w‬ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫و ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﺷﺎرە دارد‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﻧ‪Q‬ﺮی از ﻣﺸ‪Q‬ﻮرﺗ}‪K‬ﻦ ﺷﯿ‪J‬خ ﻧﻘﺸ‪å‬ﻨﺪی ﮐﺮد در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﺑﻮد‪.‬‬ ‫دﻫﻪﻫﺎ ﭘﺶ ﺳ‪3‬ﺪ ﻃﺎﻫﺎ ‪è‬ﺪر‪k‬ﺰرگ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﻪ ﻃ}‪K‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ‪å‬ﻨﺪی ﮔﺮو‪K‬ﺪە ﺑﻮد؛‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻃ}‪K‬ﻘ̀‪ d‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎد ﺻﻮ‪ î-‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﮐﺮدی ‪S‬ﺎ ‪j‬ﻐﺪادی )‪۱۸۲۷-۱۷۷۹‬م( اﺣ‪3‬ﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺷﺪە و ﮔﺴ̀‪w‬ش ‪S‬ﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺷ‪Q‬ﺮت ﺷﯿﺦ در ﺻﺤﻨﻪی ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﮐﺮدﻫﺎ‪j ،‬ﻪ ﻗ‪3‬ﺎم ‪۱۸۸۰‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﺎز‪B‬ﮔﺮدد ﮐﻪ در آن ﺷﯿﺦ‪ ،‬اﺛﺮی ﺟﺎودان ﺑﺮ ﺣﺎﻓﻈﻪی ﺗﺎر‪ ü-K‬ﻣﺪرن ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ ﺟﺎی‬ ‫ﮔﺬاﺷﺖ‪1‬و ﻗ‪3‬ﺎم ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﻧﻤﻮﻧﻪی روﺷﻦ ﭘﯿﻮﻧﺪ اﺳﻼم و آرﻣﺎن و ﺧﻮاﺳﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴ̀‪d‬‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻗﺮن ‪j‬ﻌﺪ ﻣﻮﺟﺐ رواج ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ دﯾ‪ d-‬در ﻣ‪3‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺮوژەی‬ ‫ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ‪j‬ﺎﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ•‪-‬ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﻣﺸﺨ‪ ß‬ﮐﻪ زادەی وﺿﻌ‪3‬ﺖ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻣﺼ®‪6‬ﺖ‪j‬ﺎر دوران ©ﺲ از ﺟﻨﮓ روس و ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬ﭘ‪3‬ﺪا‪á‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ و‬ ‫ﻧﺤﻮەی ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺮﮐﺰ ‪j‬ﺎ ﺣﺎﺷ‪3‬ﻪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫≠‬ ‫©ﺲ از ﺷﮑﺴﺖ ﻗ‪3‬ﺎم‪ ،‬ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ ﺷﺪ و دو ﺳﺎل در آﻧﺠﺎ زﻧﺪ¨ ﮐﺮد و‬ ‫در ﺳﺎل ‪j ،۱۸۸۲‬ﻪ اﻣ‪3‬ﺪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪ‪ Æ‬ﻗ‪3‬ﺎ‪ B‬د‪S‬ﮕﺮ از اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﮔ}‪K‬ﺨﺖ‪ ،‬اﻣﺎ دو‪k‬ﺎرە ©ﺲ از‬ ‫ﻣﺪت ﮐﻮﺗﺎ‪ Æ‬ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬دﺳﺘﮕ‪ wx‬ﺷﺪ و ﺗﻼشﻫﺎ‪á‬ﺶ ‪_Ø‬ﻧ∞‪3‬ﺠﻪ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬وی اﺑﺘﺪا‬ ‫≤‬ ‫‪j‬ﻪ ﻣﻮﺻﻞ و ﺳ‪±‬ﺲ ‪j‬ﻪ ﻣﮑﻪ ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ ﺷﺪ و ‪S‬ﮏ ﺳﺎل ‪j‬ﻌﺪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۳‬در آﻧﺠﺎ ﻓﻮت ﮐﺮد‪.‬‬ ‫≠‬ ‫‪m -‬‬ ‫ﻋ‪µ‬رﻏﻢ آوازەی ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ در ﺣﺎﻓﻈﻪی ﺗﺎر‪ üK‬ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت اﻧﺪ¨ در ﻣﻮرد زﻧﺪ¨ او‬ ‫وﺟﻮد دارد و ‪j‬ﻪ ﺟﺰ آﻧﭽﻪ ﭘﺸ̀‪ w‬از ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺴ‪ ü3‬و ﺑﺮ‪ ,-‬د‪S‬ﮕﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ اوﻟ‪3‬ﻪ ‪j‬ﻪ‬ ‫‪١‬ﺑﺮای اﻃﻼﻋﺎت ﺑ‪,‬ﺸ‪ ./‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪی ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪی ﺻ?‪.‬ی آ‪A‬ﺶ‪:‬‬ ‫‪Ateş, Sabri. “In the Name of the Caliph and the Nation: The Sheikh Ubeydullah‬‬ ‫‪Rebellion of 1880–81.” Iranian Studies, 47 (5) (2014): 735-798.‬‬ ‫‪ ۸۴‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫≠‬ ‫دﺳﺖ آﻣﺪە‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت ∏ﺴ‪3‬ﺎر اﻧﺪ¨ در ﻣﻮرد زﻧﺪ¨ﻧﺎﻣﻪ و د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬و دﯾ‪ d-‬وی‬ ‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ‪j‬ﺎ‪S‬ﺪ وا∫ﺎوی ﺷﻮد‪ ªS .‬از ﻣﻮارد اﺳ∞ﺜﻨﺎء‪ ،‬ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی ﻫ‪w-‬ی اﺗﺲ دوا‪S‬ﺖ‪،‬‬ ‫‪j‬ﺎ ﺷﯿﺦ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۱‬در دوران ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ وی در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اﺳﺖ ﮐﻪ در آن دوا‪S‬ﺖ ﺷﯿﺦ را‬ ‫اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻ‪3‬ﻒ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫ﻣﺮدی ر‪K‬ﺰاﻧﺪام‪ ،‬ﺣﺪودا ‪ ۴۵‬ﺳﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﻟ‪6‬ﺎس ﻧﺠ‪3‬ﺐزاد‪π‬ﺎن ¬¡ق ﺗﺮﮐ‪3‬ﻪ‬ ‫را ﺑﺮ ﺗﻦ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .‬دﺳﺘﺎر ﺳﻔ‪3‬ﺪ و ﻓﯿﻨﻪ ‪S‬ﺎ ‪a‬ﻼە ﺳﻔ‪3‬ﺪ ﺑﺮ ¡ داﺷﺖ و‬ ‫ﭼﻮن ﻫﻮا ¡د ﺑﻮد‪ ،‬ﺷﺎل راەراە زردی را ﮐﻪ ﺑﺮ ¡ ‪B‬ﻧﻬﻨﺪ‪ ،‬دورە‬ ‫‪١.‬‬ ‫ﮔﺮدن و ﮔﻮشﻫﺎ‪á‬ﺶ ﭘ‪3‬ﭽﺎﻧﺪە ﺑﻮد‬ ‫‪z‬‬‫ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی دوا‪S‬ﺖ‪ ،‬ﺗﺼ‪KJ‬ﺮی ‪j‬ﻪ ﻏﺎ‪S‬ﺖ ﻣﺘﻔﺎوت از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﭘﺸ ‪- x‬‬ ‫∆ﺸﺎن ‪B‬دادﻧﺪ‪ ،‬اراﺋﻪ ‪B‬ﮐﻨﺪ و ﺑﺮ‪ ,-‬از ﺟﻨ‪6‬ﻪﻫﺎی د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە دﯾ‪ d-‬و ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﺷﯿﺦ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫ً‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎ ‪a‬ﺎﻣﻼ ﻧﺎد‪S‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ را آﺷ‪G‬ﺎر ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎ‪S‬ﺪ ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی دوا‪S‬ﺖ ﺗﻨ‪Q‬ﺎ ﻣﻨﺒﻊ‬ ‫≠‬ ‫اوﻟ‪3‬ﻪی ﻣﻮﺟﻮد ‪j‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ∆ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﺧﻮاﺳﺖ و آﻣﺎد¨ ﺷﯿﺦ ﺑﺮای ﻗ‪3‬ﺎ‪ B‬د‪S‬ﮕﺮ ©ﺲ از‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﻗ‪3‬ﺎم اول در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬اﺳﺖ‪∏ .‬ﺴ‪3‬ﺎری از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮاس‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ از اﻣ‪G‬ﺎن ﭘ‪3‬ﺪا‪á‬ﺶ دوﻟ̀‪ d‬ارﻣ‪ d-‬ﺗﻨ‪Q‬ﺎ دﻟ‪3‬ﻞ ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬اﺳﺖ‪j .2‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬دﯾ‪KJ‬ﺪ ﻣﮏداول ‪j‬ﺪون اراﺋﻪی ادﻟﻪی ﻣﻌﺘ‪ ،3wØ‬اﻗﺪام ﺷﯿﺦ را »ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای‬ ‫‪-‬‬ ‫ﻃﺮا‪,‬ﺷﺪە در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل« ﻣﻌﺮ‪B î‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »در آن ‪j‬ﻪ ﺷﯿﺦ ﭘﺸﻨ‪Q‬ﺎد ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ رﺳ‪À‬‬ ‫اﻓﺸﺎ∆ﺸﺪەای ﺑﺮای ‪f‬ﺸﮑ‪3‬ﻞ ﺟﻨ‪ Õ¬Ã‬ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧ‪wx‬وی ﺗﻮازن در ﻣﻘﺎ‪j‬ﻞ ﺗ‪Q‬ﺪ‪S‬ﺪ‬ ‫ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ«‪ . 4‬ﻣﺸﺎ‪j‬ﻪ آن‪ ،‬ﻫﺎ∫ﺎن ازوﻏﻠﻮ ﺗﻼش ‪B‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺷﻮرش ﺷﯿﺦ را ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪ø‬‬ ‫وا‪œ Õ¬MŒ‬ﻓﺎ ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﮐﻪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ‪è‬ﺎ‪S‬ﻪر‪K‬ﺰی ﺷﺪە ﺑﻮد‪∆ ،‬ﺸﺎن دﻫﺪ‪j .5‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﻨ‪Q‬ﺎ‬ ‫ﻣﺪر¨ ﮐﻪ ﺑﺮای اﺛ‪6‬ﺎت اﯾﻦ ادﻋﺎ اﺳﺘﻔﺎدە ‪B‬ﺷﻮد‪ ،‬اﻇ‪Q‬ﺎرات ﻣﻨ∞ﺴﺐ ‪j‬ﻪ ﺷﯿﺦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪B‬ﭘﺮﺳﺪ‪» :‬اﯾﻦ ﺳﺨﻨﺎن ﭼﺴﺖ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﮔﻮش ‪B‬رﺳﻨﺪ؟ ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ ‪B‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ دوﻟ̀‪ d‬ﻣﺴﺘﻘﻞ‬ ‫در وان ‪f‬ﺸﮑ‪3‬ﻞ دﻫﻨﺪ و ∆ﺴﺘﻮریﻫﺎ ﻗﺼﺪ دارﻧﺪ ﭘﺮﭼﻢ ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ را ﺑﺮاﻓﺮازﻧﺪ و اﻋﻼم ﮐﻨﻨﺪ‬ ‫ﺷ‪Q‬ﺮوﻧﺪان ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ ﻫﺴ∞ﻨﺪ؟«‪.6‬‬ ‫‪1 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫از دوﺳﺖ ‪I‬ﺴ‪5‬ﺎر ﻋ‪ML‬ﺰم اون ﻣ‪5‬ﻠﺮ ‪7‬ﺎ‪7‬ﺖ در اﺧﺘ‪5‬ﺎر ﻗﺮاردادن اﯾﻦ ﺳﻨﺪ ‪7‬ﻪ ﺧﺼﻮص و د‪Y‬ﮕﺮ اﺳﻨﺎد ‪I‬ﺴ‪5‬ﺎر‬ ‫ﺳ[ﺎﺳﮕﺰارم‪.‬‬ ‫;‪2 Cf. McDowall, David. (2004) A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.‬‬ ‫‪Özoğlu, Hakan. “Does Kurdish Nationalism Have a Navel?” in Symbiotic‬‬ ‫‪Antagonisms: Competing Nationalisms in Turkey, ed. Ayşe Kadıoğlu and Emin Fuat‬‬ ‫‪Keyman. Salt Lake City: University of Utah Press, 201: 203.‬‬ ‫‪3 McDowall. A Modern History of the Kurds:58.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Özoğlu, “Does Kurdish Nationalism Have a Navel?”: 203-15.‬‬ ‫‪6 FO 195/1315/No. 23. Clayton to Trotter. Political [Confidential]. Bashkala: July 11,‬‬ ‫‪1880‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۸۵‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫‪j‬ﻪ ﭼﻨﺪ دﻟ‪3‬ﻞ ‪j‬ﺎ‪S‬ﺪ ‪j‬ﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ‪j‬ﺎﻻ ‪j‬ﺎ اﺣﺘ‪3‬ﺎط ﺑﺮﺧﻮرد ﮐﺮد؛ ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ‪j‬ﻌﺪا‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺧﻮاﻫﻢ داد‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪﻧﻈﺮ ‪j‬ﺎ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ و را‪j‬ﻄﻪی ‪µa‬‬ ‫وی ‪j‬ﺎ ﻏ‪wx‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﺗﻨﺎﻗﺾ اﺳﺖ‪ .‬دوم اﯾﻨﮑﻪ ‪j‬ﺎ‪S‬ﺪ ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻨﺒﻊ و زﻣﯿﻨﻪی اﯾﻦ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ ﻫﺮ دو ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ و ﻗﺎ‪j‬ﻞ ﺗﺮد‪S‬ﺪ ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪a .‬ﺎﭘ®ﺘﺎن ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن ﻣﻘﺎم رﺳ‪ À‬ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺑ‪3‬ﺎﻧﺎت را ‪j‬ﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ارﺷﺪ ﺧﻮد در ﺟﻮﻻی ‪ ۱۸۸۰‬ﮔﺰارش دادە اﺳﺖ ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ را از ﺗﻮﺳﻮن ‪è‬ﺎﺷﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار وﻗﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﻧﻘﺶ ﻓﻌﺎ÷ در ﻋﻤﻠ‪3‬ﺎت‬ ‫‪j z‬ﻪ ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ ﮐﻪ‬ ‫دوﻟﺖ ﻋﻠ‪3‬ﻪ ﺷﯿﺦ داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺷ‪3M‬ﺪە اﺳﺖ‪ .1‬ﺗﻮﺳﻮن ‪è‬ﺎﺷﺎ ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫اﯾﻦ اﻇ‪Q‬ﺎرﻧﻈﺮﻫﺎی ادﻋﺎ~_ را از ﻓﺮدی ﺷ‪3M‬ﺪە اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﻦ اﻇ‪Q‬ﺎرات ﻣﻨ∞ﺴﺐ ‪j‬ﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﺑﺮ‪ ,-‬از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدە اﺳﺖ ﮐﻪ دورﻧﻤﺎی ا‪S‬ﺠﺎد دوﻟ̀‪ d‬ارﻣ‪ d-‬دﻟ‪3‬ﻞ‬ ‫اﺻ‪ µ‬ﻗ‪3‬ﺎم ﻋﻠ‪3‬ﻪ ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎﺳﺖ‪j .2‬ﺎ ﻧ‪s‬ﺎ‪j Æ‬ﻪ اﺷﻌﺎر ﺷﯿﺦ در‪SB‬ﺎﺑ‪3‬ﻢ ﮐﻪ وی در ﺧﻼل‬ ‫ﺟﻨﮓ روس‪-‬ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬در ﺳﺎلﻫﺎی )‪ (۷۸-۱۸۷۷‬از دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬ﻧﺎاﻣ‪3‬ﺪ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ 3‬و‬ ‫ﺷﻮرش ©◊ش ﻋﻠ‪3‬ﻪ دوﻟﺖ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۹‬ﮔﻮاە اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎﺳﺖ و ﺣ̀‪ d‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﺗﻮﺳﻮن‬ ‫‪è‬ﺎﺷﺎ ﺧﻼف اﯾﻦ را ∆ﺸﺎن ‪B‬دﻫﺪ‪ 4.‬وی در روا‪S‬ﺖ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪J‬ع ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در ﺻﺪد‬ ‫ا‪S‬ﺠﺎد اﺋﺘﻼ‪j î-‬ﺎ ﺟﻮاﻣﻊ ∆ﺴﺘﻮری و ارﻣ‪ d-‬ﺑﻮد و ‪j‬ﻪ »اﺳﻘﻒ اﻋﻈﻢ ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ ‪ ...‬ﻗﻮل دادە‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ از ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﮐﻨﺪ‪ 5«.‬ﺷﯿﺦ ﺣ̀‪j d‬ﺎ ا‪œ‬ار از ﻫﻤﻪ ‪B‬ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ از‬ ‫ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﺎﻟ‪3‬ﺎت ‪j‬ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬ﺧﻮدداری ﮐﻨﻨﺪ‪ .6‬ﺗﻮﺳﻮن ‪è‬ﺎﺷﺎ ‪j‬ﻪ ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‬ ‫ﮐﻪ »ﻣﺪ`_ ﭘﺶ ﺷﯿﺦ در ﺗﻼش ﺑﻮد ﮐﻪ ©◊ش را ‪j‬ﺎ اﯾﻦ ﭘﺸﻨ‪Q‬ﺎد ‪j‬ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اﻋﺰام ﮐﻨﺪ«‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺗﺎ در ﻗ‪6‬ﺎل ﭘﺮداﺧﺖ ﻣ‪6‬ﻠﻎ ﻗﺎ‪j‬ﻞ ﺗﻮﺟ‪ ⁄‬ﭘﻮل »‪j‬ﻪ ﺳﻠﻄﺎن‪ ،‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻧ‪3‬ﻤﻪﻣﺴﺘﻘﻞ ‪j‬ﺎﺷﺪ و‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺣ̀‪ d‬ﺣﺎ‪j œ-‬ﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣ‪6‬ﻠ‪ ¤-‬ﺑﺸ̀‪ w‬اﺳﺖ ا‹ﺮ ﺣﮑﻮﻣﺖ وی در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪j‬ﻪ رﺳﻤ‪3‬ﺖ‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد و ﻣﺎﻧﻊ ﺣ‪G‬ﻤﺮا‪ _-‬وی ∆ﺸﻮد«‪.7‬‬ ‫در ﻫﺮ ﺣﺎل ‪j‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺮاوان اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎ ‪j‬ﺨ¬‪ Õ‬از اﻗﺪاﻣﺎت دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬ﻋﻠ‪3‬ﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر در ﻣﻘﺎ‪j‬ﻞ ﻫﻢ ﻗﺮار دادن ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ‪_Ø‬ﻧﺼﺐﮐﺮدن ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ از‬ ‫ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ ﺧﺎر ‪ ,Ø‬اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻘﻞ ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن ﮐﻪ »ﺳﺎ‪è B‬ﺎﺷﺎ ‪j‬ﻪ وی ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷ‪3M‬ﺪە اﺳﺖ ‪j‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ‬ ‫‪j‬ﻪ ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎی ﭘﺶ رو در ﺧﺼﻮص ‪f‬ﺸﮑ‪3‬ﻞ دوﻟﺖ ارﻣ‪ ،d-‬ﺷﯿﺦ ﻃﺮ‪ ,‬ﺑﺮای ﻗﻠﻊ و ﻗﻤﻊ‬ ‫ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن دارد« اﺷﺎرە ‪j‬ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .8‬ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺜﻤﺎ‪B _-‬ﺧﻮاﺳ∞ﻨﺪ اﯾﻦ ﺷﺎ‪S‬ﻌﺎت را‬ ‫‪1 Ibid. Clayton to Trotter. Political (Confidential). Kochhannes: 2nd August 1880.‬‬ ‫‪2 Cf. McDowall, A Modern History of the Kurds; Özoglu, "Does Kurdish‬‬ ‫"?‪Nationalism Have a Navel‬‬ ‫‪3 Sheikh Ubeydullah Nehri. Tuhfatul Ahbab: Mesnevi Şex Ubeydullah Nehri. Revised‬‬ ‫‪by Seyid Isalm Duagû. Urmia: Husseini, 2000.‬‬ ‫‪4 Speer, Robert E. The Hakim Sahib, the Foreign Doctor: A Biography of Joseph‬‬ ‫‪Plumb Cochran, M. D., of Persia. New York: Revell, 1911: 75.‬‬ ‫‪5 FO 195/1315/No. 23. Clayton to Trotter. Political [Confidential]. Kochhannes: 2nd‬‬ ‫‪August 1880.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪7 Ibid.‬‬ ‫‪8 Ibid; No. 46; Clayton; Van 27th November 1880.‬‬ ‫‪ ۸۶‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫در ﺳﻄﺢ وﺳ‪j ¤3‬ﻪ و‪K‬ﮋە ©ﺲ از ﺣﻤﻠﻪی ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ اﯾﺮان ‪è‬ﺨﺶ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﻨﺎد‬ ‫ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ ﻣﺰدورا‪ _-‬رو‪ ú‬را اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن را ‪j‬ﻪ وﺣﺸﺖ‬ ‫ﺑ‪3‬ﺎﻧﺪازﻧﺪ و ﻫﻤﺰﻣﺎن ‪j‬ﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ~_ در ﻣﻮرد »اﻧﮕ ‪w- x‬ەﻫﺎی ﭘﻨ‪Q‬ﺎن و آ`_ ﺷﯿﺦ« ﻫﺸﺪار‬ ‫‪B‬دادﻧﺪ و ﻗ‪3‬ﺎم وی را ﺿﺪﻣﺴ‪ ü3‬ﺟﻠﻮە ‪B‬دادﻧﺪ‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن روا‪S‬ﺖ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫≠‬ ‫ﻓﺮدی روسﺗ‪6‬ﺎر ‪j‬ﻪ ﻧﺎم ﭼﻠﯿﻨﮕ‪wx‬وف ﮐﻪ ﻣﺎﺟﺮاﺟﻮ~_ ﺧﺴﺘ‪ª‬ﻧﺎ‪è‬ﺬﯾﺮ‬ ‫‪ø‬‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻮد را ﻧﻮﮐﺮ ﺷﯿﺦ ﺟﺎ زدە و اﺧ‪wx‬ا ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺮﮐ‪3‬ﻪ ‪j‬ﻪ‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ آوردە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮد ﻣﺪام ‪j‬ﻪ ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪی‬ ‫≠‬ ‫آﻧﻬﺎ زﻧﺪ¨ﺷﺎن را ﻣﺪﯾﻮن او ﻫﺴ∞ﻨﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻗﺼﺪ داﺷﺘﻪ آﻧﻬﺎ‬ ‫را ﻗﺘﻞﻋﺎم ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ او ﺷﯿﺦ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدە اﺳﺖ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﺟﺎی ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ‬ ‫‪١.‬‬ ‫‪j‬ﻪ اﯾﺮان ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻨﺪ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ‪j‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر روﺷﻦﺗﺮ ﮐﺮدن د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ و روا‪j‬ﻂ ‪j‬ﺎ ﻏ‪wx‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در‬ ‫‪m‬‬ ‫∏ﺴ̀‪ w‬ﺧ ‪w- x‬ش ﮐﺮدﻫﺎ در ﺳﺎل ‪j ۱۸۸۰‬ﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﻣﻨﺎ‪ ¤j‬ﻫﻤﭽﻮن ﮔﻔﺘﮕﻮی دو ﺳﺎﻋﺘﻪی‬ ‫ً‬ ‫ﻫ‪w-‬ی اﺗﺲ دوا‪S‬ﺖ ‪j‬ﺎ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﮐﻪ ﻗ‪6‬ﻼ ﺑﺮر‪∆ ú‬ﺸﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.2‬‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺴ‪ ü3‬ﻣﺪ`_ ﻃﻮﻻ‪ _-‬ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺎ از اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی دﯾ‪،d-‬‬ ‫ﺟ‪Q‬ﺎنﺑﯿ‪ d-‬و ﻓﻌﺎﻟ‪3‬ﺖﻫﺎی ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﺷﯿﺦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺮ اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪﻫﺎی دﯾ‪d-‬‬ ‫ﻏ‪wx‬ﺳﻨ̀‪ d‬و ﻧﻈﺮ ﻣﺜ‪6‬ﺖ وی ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ ‪j‬ﻪ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن و ﺑﺮﺧﻼف آن د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﻨ‪ fi-‬وی در‬ ‫ﻗ‪6‬ﺎل ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن ﻧﻮر ﺗﺎزەای ‪B‬ﺗﺎ‪j‬ﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﻣﻨ‪ fi-‬ﺷﯿﺦ ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ ‪j‬ﻪ دﯾﻦﻣﺪاری‬ ‫ﺗﺮکﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن ‪j‬ﻪ روﺷ‪ d-‬در اﺛﺮ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪی وی‪ ،‬ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬ﻗﺎ‪j‬ﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪە اﺳﺖ‪ .3‬اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻪ اﻧﮕ ‪w- x‬ەی اﺻ‪ µ‬ﺷﯿﺦ از ﺧ ‪w- x‬ش را روﺷﻦﺗﺮ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ‪j‬ﺨﺶ ‪j‬ﻌﺪ ‪j‬ﻪ آﻧ‪Q‬ﺎ‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ ‪B‬ﺷﻮد و ﻋ‪6‬ﺎرﺗﻨﺪ از‪ :‬ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺮات ﺷﯿﺦ در ﺧﺼﻮص ﻋﺎمﻧﮕﺮی دﯾ‪ d-‬و‬ ‫‪m‬‬ ‫رو‪K‬ﮑﺮد وی ‪j‬ﻪ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺖ ‪j‬ﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص‪ ،‬دوم د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی وی ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ ‪j‬ﻪ آﻣﻮزش ﮐﺮدی‬ ‫و ‪œ-‬ورت آن و ﺳﻮم درک ‪S‬ﺎ ﺗﺼّﻮر ﺷﯿﺦ از ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن‪.‬‬ ‫ﻋﺎمﻧﮕﺮ‪-‬ی دﯾ ‪ 0- 1‬ﺷﯿﺦ‬ ‫≠‬ ‫‪ø‬‬ ‫≤‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ در ﺣ‪G‬ﺎری‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘﻪای ‪j‬ﺎ ﺟﻤﻌ‪3‬ﺖ ∆ﺴ‪å‬ﺘﺎ ز‪K‬ﺎد ﻣﺴ‪ ü3‬زﻧﺪ¨ ‪B‬ﮐﺮد‪j .‬ﻪ‬ ‫‪ z‬وان ﺑﺮو‪MK‬ﺴﻦ ﻣﻮرخ ﻫﻠﻨﺪی‪» ،‬اﯾﻦ ﺟﻮاﻣﻊ از ∏ﺴ‪3‬ﺎری ﺟ‪Q‬ﺎت ‪j‬ﺎ‬ ‫ﻋﻘ‪3‬ﺪەی ﻣﺎرﺗ ‪- x‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻫﻤﺴﺎ‪sS‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﺮاﺑﺮ و ﻫﻤﺴﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴ‪ ü3‬ﮐﺮدﺳﺘﺎِن ﻣﺮﮐﺰی‪،‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Nehri. Tuhfatul Ahbab.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۸۷‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻗﺒ‪3‬ﻠﻪای داﺷﺘﻪ و ﺗﺎ اوا‪S‬ﻞ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ وزﻧﻪای ﻣ‪Q‬ﻢ در ﮐ‪M‬ﺶ ﺳ‪3‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ ‪j‬ﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺷﻤﺎر ‪B‬رﻓﺘﻨﺪ«‪j .1‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪j ،‬ﻪ ﺟﺎی ﭘﺮداﺧ ‪-‬‬ ‫̀‪j z‬ﻪ ﻣﻮﺿ‪J‬ع ﮔﺴ̀‪w‬دەﺗﺮ ﺗﺎر‪K‬ـ ـﺦ را‪j‬ﻄﻪی ﮐﺮد‬ ‫و ارﻣ‪ ،d-‬ﺑﺮ ﻣﻮﺿ‪J‬ع درک ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ از ﻫﻤﺴﺎ‪sS‬ﺎن ﻣﺴ‪ ü3‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی وی ‪j‬ﺎ‬ ‫دوا‪S‬ﺖ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺧﻮاﻫﻢ ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﮕﻮی ﻣ‪3‬ﺎن ﺷﯿﺦ و دوا‪S‬ﺖ ©ﺲ از ﺧ ‪w- x‬ش وی در ﺳﺎل‬ ‫‪ ۱۸۸۰‬ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ دوا‪S‬ﺖ ¬¡ح ‪B‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در ﺣﺎل‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪر‪K‬ﺰی ﺑﺮای ﺧ ‪ ú¬w- x‬ﺟﺪ‪S‬ﺪ ﻋﻠ‪3‬ﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬اﺳﺖ؛ در ﺣﺎ÷ ﮐﻪ در دوران ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ‬ ‫در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ‪j‬ﻪ ¡ ‪B‬ﺑﺮد‪ .‬ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ‪j‬ﻪ ﻓﻌﺎﻟ‪3‬ﺖﻫﺎی ﺳ‪3‬ﺎ‪© ú‬ﺲ از ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ‬ ‫≠‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻧ„‪w‬داﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی دوا‪S‬ﺖ ﺟﺰﺋ‪3‬ﺎت ﺗﺎزەای از اﯾﻦ دوران زﻧﺪ¨ ﺷﯿﺦ را‬ ‫آﺷ‪G‬ﺎر ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .2‬وی روا‪S‬ﺖ ﺧﻮد از ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪ را ‪j‬ﺎ ﺗﻮﺻ‪3‬ﻒ وﻗﺎ‪ ¤S‬ﮐﻪ در د‪S‬ﺪار ‪j‬ﺎ ﺷﯿﺦ‬ ‫ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪی اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد‪ ،‬آﻏﺎز ﮐﺮدە و ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ً‬ ‫ﺷﯿﺦ ا‹ﺮﭼﻪ ﻋﻤﻼ زﻧﺪا‪ _-‬اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻬﻤﺎن ﺳﻠﻄﺎن ‪j‬ﺎ اﺣ̀‪w‬ام‬ ‫‪j‬ﺎ او رﻓﺘﺎر ‪B‬ﺷﻮد‪ .‬دﻟ‪3‬ﻞ اﯾﻦ ﺗﻮﺟﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ رﺋﺲ دراو‪‰‬ﺶ‬ ‫ﻃ}‪K‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ‪å‬ﻨﺪی اﺳﺖ و ﻋﻼوە ﺑﺮ آن از ﺧﺎﻧﻮادەای ﻧﺠ‪3‬ﺐ ‪j‬ﺎ‬ ‫ﺗ‪6‬ﺎری ‪ ۶۰۰‬ﺳﺎﻟﻪ اﺳﺖ‪j .‬ﻪ ﻋﻨﻮان رﻫ‪wØ‬ی دﯾ‪ ،d-‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﺣﺪود ‪۲‬‬ ‫ﻣ‪3‬ﻠﯿﻮن ﻣ}‪K‬ﺪ از ﺟﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ∏ﺴ‪3‬ﺎری از ‪è‬ﺎﺷﺎ‪S‬ﺎن ﺷﻬﺮ ]‪S‬ﻌ‪d-‬‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل[ ﭘ‪wx‬و وی ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﺎﻧﻮادەای اﺻ‪3‬ﻞ‬ ‫‪٣.‬‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗ‪6‬ﺎرش ‪j‬ﻪ ﺧﻠﻔﺎی ﻋ‪6‬ﺎ‪j ú‬ﻐﺪاد ‪B‬رﺳﺪ‬ ‫‪ ªS‬از ﻣ‪Q‬ﻢﺗ}‪K‬ﻦ و ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗ}‪K‬ﻦ ‪j‬ﺨﺶﻫﺎی اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮ‪j ،‬ﺤﺚ در ﺧﺼﻮص‬ ‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎی دﯾ‪ d-‬و ﻧﻈﺮ ﺷﯿﺦ در ﻣﻮرد ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺴ‪ ü3‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس روا‪S‬ﺖ‬ ‫دوا‪S‬ﺖ‪ ،‬ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﻪ ﻧﻈﺮ ز‪K‬ﺎد ‪j‬ﻪ ﻇﻮاﻫﺮ ‪S‬ﺎ ﺻﻮرتﮔﺮا~_ دﯾ‪ d-‬و ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ‪a‬ﻼ‪ B‬آن‬ ‫ﻧ„‪w‬داﺧﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﮐﻪ ‪j‬ﺎ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﻄ}حﺷﺪە در اﺷﻌﺎر وی ﻫﻤﺨﻮا‪ _-‬دارد‪ .4‬ﺑﺮﻋﮑﺲ‪،‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﻤ‪3‬ﻘﺎ ‪j‬ﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻋﻤ‪ µ‬ﺧﻠﻮص ﻓﺮد ﻣﺆﻣﻦ )دﯾﻦﻣﺪار( و ﻧﻤﻮدﻫﺎی اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎدات‬ ‫ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ ﮐﻪ در ﻋﻤﻞ ﻓﺮد ﺗﺠ‪SB µ‬ﺎﺑﻨﺪ ‪-‬ﻧﻪ در ‪a‬ﻠﻤﺎت‪ -‬ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬وی ‪j‬ﻪ‬ ‫‪Ë‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻓﺮدی اﻫﻞ ﺗﺼّﻮف‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﻤﻮدﻫﺎی درو‪ _-‬دﯾﻦﻣﺪاری ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﻧﻪ اﺷ‪G‬ﺎل‬ ‫‪ z‬در ¬¡ح ﺷﻌﺮش‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪B‬دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮی آن‪ .‬در ﮔﻔﺘﮕﻮ ‪j‬ﺎ دوا‪S‬ﺖ و ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫ّ‬ ‫‪j‬ﻪ ﺷﺪت ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ wx‬ﺷﺎﻋﺮ ﺻﻮ‪ î-‬ﻓﺎر‪ú‬ز‪k‬ﺎن ﻗﺮن ‪ ،۱۳‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼلاﻟﺪﯾﻦ ‪j‬ﻠ‪ ü‬ﺑﻮدە‬ ‫‪-‬‬ ‫‪m‬‬ ‫اﺳﺖ و ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎ‪ B‬ﭘﺮوژەی اﺣ‪3‬ﺎ‹ﺮی وی در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﭼ ‪w- x‬ی ﺟﺰ اﺣ‪3‬ﺎی ﻣﺜﻨﻮی‬ ‫‪ z‬اﻇ‪Q‬ﺎر ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺜﻨﻮی را ﻓﻘﻂ ‪j‬ﻪ ﻧﺖ ¬¡ح ﻣﺜﻨﻮی‬ ‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫‪1 Martin van Bruinessen, "The Kurds and Islam "Working Paper no. 13, Islamic‬‬ ‫‪Area Studies Project, Tokyo, Japan, 1999. Accessed, August 19/ 2017.‬‬ ‫‪http://www.ozelburoistihbarat.com/Content/images/archieve/kurt-sorunu-‬‬ ‫‪dosyasi-the-kurds-andislam-ingilizce-9dce6c05-2731-4a0e-9126-233dd098e295.pdf.‬‬ ‫‪2 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Nehri. Tuhfatul Ahbab: 129.‬‬ ‫‪ ۸۸‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ¡ودە اﺳﺖ‪ ،‬ز‪K‬ﺮا ﻫﻨﻮز ‪j‬ﺎ‪S‬ﺪ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﻤﯿﻖ اﺷﻌﺎر اﻣ‪ wx‬ﻃ}‪K‬ﻘﺖ ]ﻣﻮﻻﻧﺎ[ ﺑﺮای ﻋﻮام‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ دادە ﺷﻮد‪ .1‬در اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮ‪ ،‬رو‪K‬ﮑﺮد ﻣﻮﻻﻧﺎ ‪j‬ﻪ ‪è‬ﺪ‪S‬ﺪەی ﮐ‪wÍ‬تﮔﺮا~_ دﯾ‪ d-‬و ﭼﺴ‪d̀Î‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫ﻫﺪف ﻏﺎ~_ اﺳﻼم و ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺖ را ‪j‬ﺎزﮔﻮ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪j .‬ﻪ ‪j‬ﺎور وی اد‪S‬ﺎن ذاﺗﺎ ‪ ªS‬ﻫﺴ∞ﻨﺪ و‬ ‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎی آن ∆ﺸﺄتﮔﺮﻓﺘﻪ از ¡ﺷﺖ ﺑ‪3‬ﺎن دﯾ‪ d-‬ﭘ‪wx‬وان آن اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﺎ ﻧ ‪ w- x‬ﺧﻮاﻫﺎن ﻫﻤﺎن ﭼ ‪w- x‬ی ﻫﺴ∞‪3‬ﻢ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ‪B‬ﺟ‪3KJ‬ﺪ‪ .‬در اﺷﻌﺎر‬ ‫ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﻓﻮقاﻟﻌﺎدەی ﻣﺜﻨﻮی داﺳﺘﺎ‪ _-‬وﺟﻮد دارد ﮐﻪ درآن ﭼﻬﺎر ﻣﺮد‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻓﺎرس‪ ،‬ﺗﺮک‪ ،‬ﮐﺮد و ﻋﺮب در راە ﻣ‪6‬ﻠ‪ ¤-‬ﭘﻮل ‪SB‬ﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ ‪S‬ﮏ ‪j‬ﻪ ز‪k‬ﺎن‬ ‫ﺧﻮد ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪j :‬ﺎ اﯾﻦ ﭘﻮل ﻣﻘﺪاری اﻧﮕﻮر ‪j‬ﺨ}‪K‬ﻢ و ﺗﻨﺎول ﮐﻨ‪3‬ﻢ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫‪ z‬آﻧﻬﺎ ﻧﺰاع در‪B‬ﮔ‪wx‬د‪ .‬در‬‫ﻫﯿﭻ ‪S‬ﮏ ﺳﺨﻦ د‪S‬ﮕﺮی را ﻧ‪À‬ﻓﻬﻤﺪ و ﺑ ‪- x‬‬ ‫‪-‬‬ ‫اوج درﮔ‪wx‬ی ﮐﻪ ﺣ̀‪ d‬ﻧﺰد‪S‬ﮏ اﺳﺖ ‪j‬ﻪ ﻗﺘﻞ ‪S‬ﮑﺪ‪S‬ﮕﺮ ﻧ‪ wx‬ﻣﻨﺘ‪ Ó‬ﺷﻮد‪،‬‬ ‫ﻣﺮد ﭘﻨﺠ‪B ¡ À‬رﺳﺪ و ‪B‬ﭘﺮﺳﺪ‪ :‬ﻣﻮﺿ‪J‬ع ﭼﺴﺖ‪©» .‬ﺲ از ﻓﻬﻢ‬ ‫ﻣﻮﺿ‪J‬ع ‪ ،‬وی ‪j‬ﺎﻧﮓ ﺑﺮ ‪B‬آورد و ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪ :‬ﻫﻤﻪ ﺷﻤﺎ ‪S‬ﮏ ﭼ ‪ w- x‬را‬ ‫‪B‬ﺧﻮاﻫ‪3‬ﺪ اﻣﺎ ‪j‬ﻪ آن آ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬ﻧﺪار‪K‬ﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﻗﺼﻪی ﻣﺎ ﺑﺮ ¡‬ ‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت دﯾ‪ d-‬اﺳﺖ«‪) .‬ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە‬ ‫‪٢‬‬ ‫اﺳﺖ(‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪6‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ wx‬آﺛﺎر ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﻮدە‬ ‫اﺳﺖ‪ .3‬رد‪è‬ﺎی اﯾﻦ آﺛﺎر در اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی دﯾ‪ d-‬ﺷﯿﺦ و اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد وی ﮐﻪ ارزش ‪j‬ﻪ ﻏﻨﺎی‬ ‫‪Ë‬‬ ‫درو‪ _-‬و اﻋﻤﺎل ﻓﺮد اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺠ‪SB µ‬ﺎ‪j‬ﺪ‪j .‬ﻪ ‪j‬ﺎور وی ﺣ̀‪ d‬اﺳﺎس اﺧﺘﻼﻓﺎت دﯾ‪ ،d-‬در‬ ‫ﻧﺎﺗﻮا‪ _-‬دﯾﻦداران از درک اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪J‬ع اﺳﺖ ﮐﻪ اد‪S‬ﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻘﻂ ﺗﺮﺟﻤﺎ‪ _-‬ﻣﺘﻔﺎوت از‬ ‫‪S‬ﮏ واﻗﻌ‪3‬ﺖ ﺑ‪3M‬ﺎدﯾﻦ ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺷﯿﺦ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﻮﻻﻧﺎ را ‪j‬ﺎزﺗﺎب ‪B‬دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ‪j‬ﻪ ﺟﺎی ﺗﻼش ﺑﺮای اﺛ‪6‬ﺎت وﺟﻮد ﺗﻔﺎوتﻫﺎی واﻗ‪ ¤‬در اد‪S‬ﺎن‪ ،‬اﺧﺘﻼﻓﺎت‬ ‫ﺻﻮری و ﻇﺎﻫﺮی ∆ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ¡ﺷﺖ ﺑ‪3‬ﺎن دﯾ‪j d-‬ﻪ وﺳ‪3‬ﻠﻪ ﻋﺎﻣﻼن آن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻻﻧﺎ‬ ‫ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﺪف اﺻ‪ µ‬ﭘ‪3‬ﺎﻣ‪wØ‬ان و اد‪S‬ﺎن‪ ،‬ﭘﺮورش روح و اﻟﺘ‪3‬ﺎم روان ا∆ﺴﺎنﻫﺎﺳﺖ‬ ‫‪ ...‬آ ‪Œ‬ﻨﺪن ﻗﻠ‪Ã‬ﺸﺎن از ﻋﺸﻖ ‪j‬ﻪ ﺧﺪا و د‪S‬ﮕﺮ ا∆ﺴﺎنﻫﺎ و ﺗ‪Q‬ﺬ‪S‬ﺐ آن از ﻧﺎﺧﻮ¬‪ ú‬و ﻧﻔﺮت‬ ‫اﺳﺖ«‪ . 4‬از ﻣﻮﻻﻧﺎ ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮐ‪ Õ‬ﮐﻪ از ﻣﻨﺎﻇﺮات ‪a‬ﻼ‪ B‬و ﻣ‪6‬ﺎﺣﺚ دﯾ‪j d-‬ﺤﺚﺑﺮاﻧﮕ ‪w- x‬‬ ‫اﺟﺘﻨﺎب ‪B‬ﮐﺮد‪S ،‬ﺎد ‪B‬ﺷﻮد‪ .‬ﻧﻘﻞ ‪B‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ روزی ﻓﺮدی ﯾ‪Q‬ﻮدی از وی ‪B‬ﭘﺮﺳﺪ‪» :‬دﯾﻦ‬ ‫‪1 Ibid, 133.‬‬ ‫‪2 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺑﺮای دﺳ‪ ]./‬آﻧﻼﯾﻦ ‪7‬ﻪ ﻣﻬﻤ‪M./‬ﻦ آﺛﺎر ﻣﻮﻻﻧﺎ ‪Y‬ﻌ‪ cd‬ﻣﺜﻨﻮی ﻣﻌﻨﻮی و دﯾﻮان ﺷﻤﺲ ﺗ‪M.‬ﺰی ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨ‪5‬ﺪ‬ ‫?‬ ‫‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪https://ganjoor.net/moulavi‬‬ ‫‪4 Abdolkarim Soroush. “An Islamic Treatise on Tolerance” in Kelly James Clark.‬‬ ‫‪Abraham's Children: Liberty and Tolerance in an Age of Religious Conflict. New‬‬ ‫‪Heaven: Yale University Press, 2012: 265.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۸۹‬‬ ‫ﻣﺎ ﺑ‪ ẁQ‬اﺳﺖ ‪S‬ﺎ ﺷﻤﺎ؟ و وی در ﺟﻮاب ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪ :‬دﯾﻦ ﺷﻤﺎ«‪ .1‬ﻣﻮﻻﻧﺎ در داﺳﺘﺎن »ﻣﻮ‪ú‬‬ ‫و ﺷ‪6‬ﺎن« ﮐﻪ در آن ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻮ‪ ú‬را ‪j‬ﻪ دﻟ‪3‬ﻞ ﻇﺎﻫﺮﻓ‪ ÀQ‬دﯾ‪ d-‬ﺳﺨﺘﮕ‪wx‬اﻧﻪ ¡ز∆ﺶ‬ ‫‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە ﺧﻮد در ﻣﻮرد وﺣﺪت اد‪S‬ﺎن را ‪j‬ﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ ﭼﻨ ‪- x‬‬ ‫‪ z‬ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻫﺮﮐ‪ Õ‬را اﺻﻄﻼ‪ ,‬دادەام‬ ‫ﻫﺮﮐ‪ Õ‬را ﺳ‪ _`wx‬ﺑﻨ‪Q‬ﺎدەام‬ ‫‪j‬ﻠ‪‬ﻪ ﺗﺎ ﺑﺮ ﺑﻨﺪ‪π‬ﺎن ﺟﻮدی ﮐﻨﻢ‬ ‫ﻣﻦ ﻧﮑﺮدم ﺧﻠﻖ ﺗﺎ ﺳﻮدی ﮐﻨﻢ‬ ‫ﺳﻨﺪ‪S‬ﺎن را اﺻﻄﻼح ﺳﻨﺪ ﻣﺪح‪2‬‬ ‫ﻫﻨﺪ‪S‬ﺎن را اﺻﻄﻼح ﻫﻨﺪ ﻣﺪح‬ ‫ ‪j‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪B‬رﺳﺪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﻪ وﺣﺪت ذا`_ اد‪S‬ﺎن ‪j‬ﺎور داﺷﺖ و ‪f‬ﺴﺎﻫﻞ وی ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ‬ ‫ً‬ ‫‪j‬ﻪ ﻏ‪wx‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧ ‪ w- x‬اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ wx‬اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪﻫﺎی ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە ﺷﯿﺦ در ﻣﻮرد‬ ‫≠‬ ‫‪S‬ﮑﺴﺎ‪S _-‬ﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪی ﺑ‪3M‬ﺎدﯾﻦ اد‪S‬ﺎن‪ ،‬در ﺳﺘﺎ‪á‬ﺶ ‪_Ø‬ﺣﺪوﺣ‪ Ò‬وی از و‪K‬ﮋ¨ﻫﺎی اﺧﻼ`‪î‬‬ ‫ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺴ‪j ü3‬ﻪ ﺧﻮ‪ _Ø‬ﻧﻤﺎ‪S‬ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ز‪K‬ﺮ ∆ﺸﺎن ‪B‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﮔ‪KJ‬ﻨﺪە از‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻈﺮات ﺷﯿﺦ ﻣﺘﻌﺠﺐ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ُ‬ ‫ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی اروﻣ‪3‬ﻪ ا∆ﺴﺎنﻫﺎ~_ ‪j‬ﻪ ﻏﺎ‪S‬ﺖ ¬¡‪K‬ﻒ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻔ̀‪ d‬ﺗﺮِک‬ ‫ﺷﻬﺮ وان ‪j‬ﻪ وی ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﭘﺮو‪f‬ﺴﺘﺎنﻫﺎی اﯾﻦ ﺷﻬﺮ ا∆ﺴﺎنﻫﺎ~_‬ ‫‪è‬ﺎ‪Œ‬ﺪاﻣﻦ و اﺧﻼقﻣﺪار ﺑﻮدﻧﺪ و در واﻗﻊ ‪j‬ﻪ اﻧﺪازەی ‪S‬ﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن‬ ‫ﻣﻄﻠﻮب‪è ،‬ﺎ‪ Û‬ﺑﻮدﻧﺪ و ا‹ﺮﭼﻪ ﻧﺎمﻫﺎی اﺳﻼ‪ B‬ﻧﺪاﺷ∞ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺧﺎدﻣﺎن‬ ‫‪٣.‬‬ ‫واﻗ‪ ¤‬ﭘﺮورد‪π‬ﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫≤‬ ‫ﺷ‪ ª‬ﻧﺴﺖ ﮐﻪ دوا‪S‬ﺖ‪ ،‬ﺟﻨ‪6‬ﻪﻫﺎ~_ از اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی دﯾ‪ d-‬ﺷﯿﺦ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای‬ ‫‪m‬‬ ‫ﭘﮋوﻫﻨﺪ‪π‬ﺎن ﺗﺎر‪K‬ـ ـﺦ اﺳﻼم در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗ‪G‬ﺎندﻫﻨﺪە ‪j‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬آﺷ‪G‬ﺎر ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .‬د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە ﻋﺒ‪3‬ﺪ[‬ ‫در ﻣﻮرد ارﺗﺪاد ‪ ªS‬د‪S‬ﮕﺮ از اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﺳﺖ‪ .‬از ﻫﻨ‪s‬ﺎم ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻠ‪3‬ﻔﻪی اول ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪،‬‬ ‫اﺑ‪kJ‬ﮑﺮ در ﺳﺎل ‪ ،۶۳۲‬ﺣ‪G‬ﻢ ارﺗﺪاد‪ ،‬ﻣﺮگ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻌ}‪K‬ﻒ ارﺗﺪاد ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪S‬ﮏ ﺟﺮم ﮐﻪ‬ ‫‪ z‬ﻗﺎﻧﻮ‪ _-‬در ﺧﻼل ﺟﻨﮓﻫﺎی‬ ‫ﻣﺠﺎزات آن اﻋﺪام ﺑﻮد در اﺑﺘﺪا ﺣ‪ ÀG‬ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨ ‪- x‬‬ ‫‪1 Shams al-Din Ahmad Aflaki. Manaqeb al-Arefin, vol. 2. Tehran: Dunya-ye‬‬ ‫‪Ketab,1996: 484.‬‬ ‫‪ ٢‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ﺷﻌﺮ ﻣﻮ] و ﺷ‪l‬ﺎن اﺳ‪m‬ﻨ‪l‬ﺎط ‪o‬ﺷﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑ‪,‬ﺶ از ﻧﺤﻮەی ﺑ‪5‬ﺎن و ادﻋﺎی ﺣﻘ‪5‬ﻘﺖ از‬ ‫ﺳﻮی ﻓﺮد‪ ،‬ﺗﺠ‪vu‬ﻪی دﯾ‪ cd‬و ﺣﺎﻻت درو‪ wd‬ﻫﺴﺘﻪی دﯾﻨﺪاری اﺳﺖ؛‬ ‫‪Ä‬ﺲ ﻃﻔ‪5‬ﻞ آﻣﺪ ﻋﺮض ﺟﻮﻫﺮ ﻏﺮض‬ ‫~ ﻋﺮض‬ ‫زاﻧﮑﻪ دل ﺟﻮﻫﺮ ﺑﻮد ﮔﻔ ‪d /‬‬ ‫ﻫﻨ‪1‬ﺎ‪ o‬ﮐﻪ ﻣﻮ] از ﻧﺤﻮەی ﺑ‪5‬ﺎن ﺷ‪l‬ﺎن در ﮔﻔﺘﮕﻮ ‪7‬ﺎ ﺧﺪا اﻧﺘﻘﺎد ‪o‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ‪É‬ز‪Ñ‬ﺶ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﺮار‪o‬ﮔ‪.Ö‬د؛‬ ‫ﭼﺎرﻗﺖ دوزم ﮐﻨﻢ ﺷﺎﻧﻪ ‪É‬ت‬ ‫ﺗﻮ ﮐﺠﺎ‪ wÜ‬ﺗﺎ ﺷﻮم ﻣﻦ ﭼﺎ‪à‬ﺮت‬ ‫اﯾﻦ ﺷ‪ä‬ﻞ از ارﺗ‪l‬ﺎط و ا‪Ñ‬ﺴﺎ‪wd‬ﻧ‪1‬ﺎری ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﻮ] را ﺧﺸﻤﮕ‪o ~Ö‬ﮐﻨﺪ و ﺷ‪l‬ﺎن را ﺧﻄﺎب ﻗﺮار ‪o‬دﻫﺪ؛‬ ‫‪d‬‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺎﺷﺪە ‪ç‬ﺎﻓﺮ ﺷﺪی‬ ‫ﮔﻔﺖ ﻣﻮ] ﻫﺎی ‪I‬ﺲ ﻣﺪﺑﺮ ﺷﺪی‬ ‫ﺟﺴﻢ و ﺣﺎﺟﺖ در ﺻﻔﺎت ذواﻟﺠﻼل‬ ‫‪7‬ﺎ ﮐﻪ ‪o‬ﮔﻮ‪ wÜ‬ﺗﻮ اﯾﻦ ‪7‬ﺎ ﻋﻢ و ﺧﺎل‬ ‫)ﺷﻬ‪Mu‬ﺎر ﺷﻬ‪Mu‬ﺎری اﺷﻌﺎر را ‪7‬ﻪ اﻧ‪1‬ﻠ‪ ê,‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪(.‬‬ ‫‪3 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No. 300.‬‬ ‫‪ ۹۰‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫)ﺣﺮوب اﻟﺮدە‪ :‬ﺟﻨﮕ‪Q‬ﺎی ارﺗﺪاد( ©ﺲ از وﻓﺎت ﭘ‪3‬ﺎﻣ‪ wØ‬اﻋﺘ‪6‬ﺎر ‪S‬ﺎﻓﺖ‪ 1‬و ‪j‬ﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن‪،‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺣ‪G‬ﺎم ارﺗﺪاد را ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮا‪ _-‬اﺻﻮ÷ اﻟ‪è ⁄‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .2‬ﻣ‪G‬ﺎﺗﺐ ¬¡‪K‬ﻌﺖ ﺗﻐﯿ‪ wx‬دﯾﻦ‬ ‫را ﺟﺎﯾﺰ ﻧ‪À‬دا∆ﺴ∞ﻨﺪ و ﺧﺮوج از اﺳﻼم را ‪j‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻨﺎ‪ Æ‬ﮐﺒ‪wx‬ە ﺗﻠ̀‪B fi‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺠﺎزات‬ ‫آن ﻣﺮگ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪3‬؛ ﺣ̀‪ d‬اﺻﻼحﮔﺮا‪S‬ﺎن ﻣﺪرن اﺳﻼ‪ B‬در ﻣﻮرد ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪی‬ ‫ارﺗﺪاد ﻫﻤﻮارە ‪j‬ﺎ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮدەاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺗﻐﯿ‪ wx‬دﯾﻦ در ﺗﻌﺒ‪ wx‬ﻣﺪرن آن در ﺣﺪود‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻓﺮدی ﻗﺮار ‪B‬ﮔ‪wx‬د‪ .‬ﺑﺮ‪ ,-‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪرن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋ‪6‬ﺪە و رﺷ‪3‬ﺪ رﺿﺎ ﺗﻼش‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ رو‪K‬ﮑﺮد دوران ﭘ‪3‬ﺎﻣ‪ wØ‬را ‪j‬ﺎ ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ارﺗﺪاد ﻓﻘﻂ ﻫﻨ‪s‬ﺎ‪ B‬ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﻣﺠﺎزات‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻄﺮی را ا‪S‬ﺠﺎد ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﺣ‪3‬ﺎ ﮐﻨﻨﺪ‪ .٤‬اﻣﺎ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺳﻨ̀‪ d‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺑﻮﻋﻼ ﻣﻮدودی‬ ‫و ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻐﺰا÷ ﺗﻮﺟ‪3‬ﻪ د‪S‬ﮕﺮی داﺷ∞ﻨﺪ ﻣﺒ‪ d-‬ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺠﺎزات ﺑﺮ اﺳﺎس ¬¡‪K‬ﻌﺖ‪ ،‬ﻋﻠ‪3‬ﻪ‬ ‫آزادی ﻋﻘ‪3‬ﺪە ﻧﺴﺖ‪j .‬ﻪ ‪j‬ﺎور آﻧ‪Q‬ﺎ وﺿﻊ ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ ﺑﺮای ارﺗﺪاد ‪j‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪3‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ارﺗﺪاد ﻓﻘﻂ ﺗﻐﯿ‪ wx‬اﻋﺘﻘﺎدات ﻧﺴﺖ ‪j‬ﻠ‪‬ﻪ ﺑﺶ از آن‪ ،‬ﻃﻐ‪3‬ﺎن ﻋﻠ‪3‬ﻪ ﻧﻈﻢ اﺟﺘﻤﺎ•‪-‬ﺳ‪3‬ﺎ‪ú‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.5‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﮔﺮا‪á‬ﺶ ﻏﺎﻟﺐ اﻋﺘﻘﺎدی ﻣ‪3‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬دﻏﺪﻏﻪی دﯾ‪ d-‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[‬ ‫ﺟﻨ‪6‬ﻪی ﻫ‪ d̀KJ‬ﻧﺪاﺷﺖ‪j .‬ﻪ ‪j‬ﺎور وی ﻣﺎدا‪ B‬ﮐﻪ ﻓﺮد ﻧﻮدﯾﻦ ا∆ﺴﺎ‪ _-‬ﺻﺎدق و ﻧ‪3‬ﮏﮐﺮدار‬ ‫‪j‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻧ∞ﺴﺎب دﯾ‪d-‬اش اﻣﺮی ﺛﺎﻧﻮی اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ دﯾﻦﻣﺪاری راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫‪ z‬ﺑﺸ̀‪w‬‬ ‫‪j‬ﻪ ﺗﺠ‪ µ‬دﯾﻦ در ﮐﺮدار ا∆ﺴﺎن ﻣ}‪k‬ﻮط اﺳﺖ ﺗﺎ ﭘ‪wx‬ویاش از اﺳﻼم ‪S‬ﺎ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺖ‪ .‬دوا‪S‬ﺖ‬ ‫در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص داﺳﺘﺎ‪ _-‬را روا‪S‬ﺖ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫ُ‬ ‫‪a‬ﺎﺗِﺐ ﺗﺮ¨ ﮐﻪ در ﺧﺎﻧﻪ اﻧﺠ‪3‬ﻞ )‪ (Bible House‬ﺑﺮای اﻣﻮر ﮐﺘﺎ‪j‬ﺖ‬ ‫‪m‬‬ ‫اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺮدە ﺑﻮد‪S‬ﻢ ﮐﺮد ﺑﻮد و از اﻗﻮام ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ و ‪j‬ﻪ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﻣﻦ ‪S‬ﮏ ﻣﺴ‪ ü3‬ﻧ‪3‬ﮏﻣﺮد ﺗﻤﺎمﻋ‪3‬ﺎر ﺑﻮد‪j .‬ﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﻫﺸﺪار‬ ‫دادە ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ~_ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﺮد ‪a‬ﺎﻓﺮ اﺳﺖ ﺷﯿﺦ ‪j‬ﺎ وی ﻫﯿﭻ‬ ‫ﻣﺮاودەای ﻧﺪاﺷﺘﻪ ‪j‬ﺎﺷﺪ‪ .‬دﯾﺮوز ‪a‬ﺎﺗﺐ ﻧﺎﻣﻪای از ﻓﺮدی ﻧﺎﺷﻨﺎس‬ ‫‪ ١‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Vernon O. Egger. A History of the Muslim World since 1260: The Making of a‬‬ ‫‪Global Community. New Jersey: Pearson Prentice Hall, 2004: 34-6.‬‬ ‫~اﻟﻤﻠ‪ ñ‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺣ‪ä‬ﻢ ارﺗﺪاد ﺳﻠﻤﺎن‬‫‪ ٢‬در ﺗﺎر‪M‬ـ ـﺦ ﻣﻌﺎ‪ ،î‬ﺑﺮ‪ ïd‬از اﯾﻦ اﺣ‪ä‬ﺎم‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ ‪7‬ﻪ ‪7‬ﺤﺮانﻫﺎی ﺑ ‪d Ö‬‬ ‫‪d‬‬ ‫~ ﮐﺘﺎب آ‪Y‬ﺎت ﺷ‪5‬ﻄﺎ‪ öY w‬از اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫رﺷﺪی ﺗﻮﺳﻂ آ‪Y‬ﺖ ‪ ò‬ﺧﻤﯿ‪7 cd‬ﻪ دﻟ‪5‬ﻞ ﻧﻮﺷ ‪d /‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫;‪Heffening, Wilhelm. "Murtadd," in Encyclopedia of Islam 2, vol. 7, p. 633-35‬‬ ‫‪Zwemer, Samuel M. The Law of Apostasy in Islam. New York, London: Marshal‬‬ ‫‪Brothers Ltd., 1924: 31- 54.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Muhammad ‘Abduh and Muhammad R. Rida. Tafsir al-Manâr. vol. 5. Cairo: al-Hay‬‬ ‫‪ah al-Misriyah al- ‘Ammah li al-Kitab, 1973.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Peters, R. and G. De Vries. "Apostasy in Islam." Die Welt des Islams, 17 (1976-77):‬‬ ‫‪1- 25.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹۱‬‬ ‫‪ z‬ﻓﺮﺻﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮدی از‪a‬ﻤﯿﺘﻪی‬‫در‪K‬ﺎﻓﺖ ﮐﺮد ﻣﺒ‪ d-‬ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ در اوﻟ ‪- x‬‬ ‫اﺟﺮا~_ ﻣﺠﺎزات ‪j‬ﻪ ﻗﺘﻞ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳ‪3‬ﺪ‪ .‬ﺷﯿﺦ در ﺟﻮاب ﻫﺸﺪار‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮔﻔﺖ‪ :‬ا‹ﺮ اﯾﻦ ‪a‬ﺎﺗﺐ ‪a‬ﺎﻓﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ای ‪a‬ﺎش ﺗﻤﺎم ﻣﻠﺖ ﻣﻦ‬ ‫‪١‬‬ ‫ﺑﺮ ﮐﺶ او ﺑﻮدﻧﺪ‪) .‬ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‬ ‫‪ z‬رو‪K‬ﮑﺮدی ‪j‬ﻪ ﺗﻐﯿ‪ wx‬دﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺄﺛ‪ wx‬ﻣﺜﺒ̀‪ d‬ﺑﺮ روا‪j‬ﻂ ﺷﯿﺦ ‪j‬ﺎ ﻫﻤﺴﺎ‪sS‬ﺎن‬ ‫آﺷ‪G‬ﺎرا ﭼﻨ ‪- x‬‬ ‫ّ‬ ‫ﻣﺴ‪ü3‬اش داﺷﺖ؛ در ﺣﺎ÷ ﮐﻪ وی را در ﺗﻘﺎ‪j‬ﻞ ‪j‬ﺎ ﺗﻔﺎﺳ‪ wx‬ﻋﻤﺪەی اﺳﻼم ﺳ‪ d-‬و ﺷ‪¤3‬‬ ‫ﻗﺮار ‪B‬داد‪j .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮدی ﺳ ‪π ،dّ-‬ﻤﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺣ‪G‬ﻢ ارﺗﺪاد را ﻣﺮگ ‪j‬ﺪاﻧﺪ‪j ،‬ﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎل ﺷﯿﺦ ﻓﺮد ﻧﻮدﯾﻦ را ﻣﻈ‪Q‬ﺮ ﭘﺮﻫ ‪aw- x‬ﺎری و اﻟ‪ı‬ﻮ~_ ﺑﺮای ﻫﻤﻮﻃﻨﺎن ﮐﺮدش ‪B‬ﻧﺎﻣ‪3‬ﺪ‪.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻋﻼوە ﺑﺮ ﭘﺮﻫ ‪aw- x‬ﺎری ‪j‬ﻪ دﻟ‪3‬ﻞ دﻏﺪﻏﻪی دﯾﻦ در ﺧﺼﻮص آﻣﻮزش و رﻓﺎە ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﺷﯿﺦ‬ ‫اﺣ̀‪w‬ام ﻓﺮاوا‪ _-‬ﺑﺮای وی ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮد و ﺷﺎ‪S‬ﺪ ﻓﺪا∫ﺎری و ﺗﻼش ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪی اﯾﻦ ﻓﺮد در زﻣﯿﻨﻪی‬ ‫‪m‬‬ ‫آﻣﻮزش ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺶ از ﻋﺎمﻧﮕﺮی دﯾ‪ ،d-‬ﻣﻮرد ﺳﺘﺎ‪á‬ﺶ ﺷﯿﺦ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫;‬ ‫ﺷﯿﺦ و آﻣﻮزش ﮐﺮدی‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ را‪j‬ﻄﻪی ﻣﺴﺘﻘ‪ À3‬ﻣ‪3‬ﺎن ﻣﺼﺎﺋﺐ ﮐﺮدﻫﺎ و ﻋﺪم‬ ‫‪m‬‬ ‫دﺳ̀‪ úw‬آﻧﺎن ‪j‬ﻪ آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ B‬وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را از ﻟﺤﺎظ ﻗﻮ‪ B‬و ﻧﮋادی‪،‬‬ ‫ﻣﺮد‪_Ø B‬ﻫﻤﺘﺎ و ‪j‬ﺎ اﺻﻞ و ∆ﺴ‪ dØ‬اﺻ‪3‬ﻞ ‪B‬دا∆ﺴﺖ‪j ،‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ ‪œ‬ف‬ ‫ﻧﻈﺮ از ﺣﺪود ﺗﻮاﻧﺎ~_ﻫﺎی ﻓﺮد و ‪S‬ﺎ ﻣ ‪w- x‬ان »ﻧﺠﺎ‪j‬ﺖ« اﺻﻞ و ∆ﺴ‪Ã‬ﺶ‪ ،‬در ﻫﺮ ﺣﺎل آﻣﻮزش‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﭘﺮوراﻧﺪن اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎی ﻓﺮد ‪œ-‬وری اﺳﺖ‪ .2‬ﺷﯿﺦ اﻇ‪Q‬ﺎر ‪B‬دارد‪ ،‬ﻧﺎ‹ﻔﺘﻪ‬ ‫̀‪ z‬ارزش واﻗﻌﺸﺎن‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن ﻃﻼی ﺧﺎم ﺑﺮای‬ ‫ﭘ‪3‬ﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ‪m‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮای درﺧﺸﺶ و ‪S‬ﺎﻓ ‪-‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺗ‪6‬ﺪ‪S‬ﻞ ﺷﺪن ‪j‬ﻪ ﺟﻮاﻫﺮ ﻧ‪3‬ﺎز ‪j‬ﻪ ‪è‬ﺎﻻ‪á‬ﺶ دارﻧﺪ‪j .٣‬ﻪ ﻋﻘ‪3‬ﺪەی وی »ﮐﺮدﻫﺎ در ﻓﻀﻞ و ﻫ‪w-‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪاﻧﺪ و ا‹ﺮ آﻣﻮزش ﻣﻨﺎﺳ‪ d‬داﺷﺘﻪ ‪j‬ﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮐ‪j Õ‬ﻪ اﻧﺪازەی آﻧ‪Q‬ﺎ ‪j‬ﺎاﺳﺘﻌﺪاد ﻧﺴﺖ«‪4‬‬ ‫‪Ø‬‬ ‫و ا‹ﺮ ‪j‬ﺎ ﻫﻤﺪ‪S‬ﮕﺮ ﺣﻮل ﻫﺪف ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬واﺣﺪی ﮔﺮد آﯾﻨﺪ‪j ،‬ﻪ ﺻﻮرت ﻓﺮدی و ﺟﻤ‪ ¤‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬ ‫درﺧﺸ‪3‬ﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی ‪j‬ﻪ اﯾﻦ ﻧ∞‪3‬ﺠﻪ ‪B‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﻠ∞ﺶ دو ﻣﺸ‪G‬ﻞ ﭘﺶ رو دارد؛ ﻧﺒﻮد‬ ‫≠‬ ‫آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ B‬و ‪S‬ﮑ¯ﺎرﭼ‪ ª‬ﺳ‪3‬ﺎ‪ú‬؛ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﻧﻈﺮ وی او÷ ﻋﻠﺖ ﺑﺮوز دو‪ B‬اﺳﺖ‪j .‬ﺎ اﯾﻦ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺣﺎل ا‹ﺮ »ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺤﺖ ﻟﻮای ‪S‬ﮏ رﻫ‪ wØ‬ﻣﺘﺤﺪ ‪B‬ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬دوﻟ̀‪ _Ø d‬ﻣﺜﻞ و ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫‪B‬داﺷ∞ﻨﺪ«‪.٥‬‬ ‫‪1 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪2 Nehri. Tuhfetü'l Ehbab, 121‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪ ۹۲‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫‪_Ø‬ﺷﮏ آﻣﻮزش ﻣ‪Q‬ﻤ̀‪Kw‬ﻦ اوﻟ‪KJ‬ﺖ ﺷﯿﺦ در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻗﺪاﻣﺎ`_ ﺑﻮد ﮐﻪ در „_ اﺳﺘﻘﻼل‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺎن آن ﺑﻮد‪j .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی دوا‪S‬ﺖ »ﻓﺮد ﻧﻮدﯾﻦ )ﻧﻮﮐﺶ( ﻧ ‪ w- x‬ﭘﺮ ﺷﻮر و ﺣﺮارت‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﻪ دﻧ‪6‬ﺎل آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ‪ ,-‬از ﮐﺘﺎبﻫﺎی ﻣﺎ را ‪j‬ﻪ ﮐﺮدی ﭼﺎپ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ‪a‬ﺎری ﺑﺮای روﺷﻨﮕﺮی‬ ‫‪m‬‬ ‫و آ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬ﻣﺮدم ﻏﺎﻓﻞ اﻧﺠﺎم دادە ‪j‬ﺎﺷﺪ«‪ .1‬آﻣﻮزش و رﻓﺎە ﮐﺮدﻫﺎ ﻓﺼﻞ ﻣﺸ̀‪w‬ک ﺷﯿﺦ و ﻓﺮد‬ ‫ﻧﻮدﯾﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻨ‪s‬ﺎ‪ B‬ﮐﻪ از ﺷﯿﺦ ﭘﺮﺳ‪3‬ﺪم ﻧ‪3‬ﺎز اﺻ‪ µ‬ﻣﺮدم ﺷﻤﺎ ﭼﺴﺖ‪ ،‬وی ‪j‬ﻪ وﺿﻌ‪3‬ﺖ‬ ‫آﻣﻮزش و ﻋﺪم ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬از آن اﺷﺎرە ﮐﺮد‪:‬‬ ‫از وی ﭘﺮﺳ‪3‬ﺪم‪j ،‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﻧ‪3‬ﺎز اﺻ‪ µ‬ﻣﺮدﻣﺎﻧﺖ ﭼﺴﺖ؟ ‪è‬ﺎﺳﺦ‬ ‫ً‬ ‫داد »آﻣﻮزش‪ .‬ﻣﺎ ‪j‬ﻪ ﻣﺪرﺳﻪ و ﮐﺘﺎب ﻧ‪3‬ﺎز دار‪K‬ﻢ‪j .‬ﻪ ﻧ‪3‬ﺎز ﺧﻮد ‪a‬ﺎﻣﻼ‬ ‫واﻗﻔ‪3‬ﻢ‪ ،‬اﻣﺎ اﻣ‪G‬ﺎﻧﺎت آن را در اﺧﺘ‪3‬ﺎر ﻧﺪار‪K‬ﻢ«‪ .‬ﺗﻌﺪاد ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺎ ﮐﻪ‬ ‫̀‪ z‬را ‪S‬ﺎد ‪B‬ﮔ‪wx‬ﻧﺪ اﻧﺪک ﻫﺴ∞ﻨﺪ و ﮐﺘﺎ‪ _Ø‬ﻫﻢ ﻧﺪار‪K‬ﻢ‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷ ‪-‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪j‬ﻪ دا∆ﺶ آﻧﻬﺎ ﺑ‪3‬ﺎﻓﺰاﯾ‪3‬ﻢ از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻮاﺳ∞‪3‬ﻢ ‪j‬ﻪ ﻣﺎ ﻣﻌﻠﻢ و ﮐﺘﺎب‬ ‫‪j‬ﺪﻫﺪ‪ ،‬اﻣﺎ از اﯾﻦ ‪a‬ﺎر ¡ ‪j‬ﺎز زدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻠﺘﻢ در ﺟﺴﺘﺠﻮی دا∆ﺶ و ﻓﻀﻞ‬ ‫ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻌﺪاد اﻫﻞ دا∆ﺶ ‪ Àa‬دارد‪ .‬ا‹ﺮ ﻧﺘﻮاﻧ‪3‬ﻢ ﻟﻮازم ﮐﺴﺐ‬ ‫≠‬ ‫دا∆ﺶ را ‪j‬ﻪ دﺳﺖ آور‪K‬ﻢ‪ ،‬ﻫﻤ‪ ª‬ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮردە‪ ،‬ﭘﺮا‪Œ‬ﻨﺪە و ﻏﺮق در‬ ‫‪٢‬‬ ‫ﺗ‪6‬ﺎ‪ Æ‬ﺧﻮاﻫ‪3‬ﻢ ﺷﺪ‪) .‬ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‬ ‫‪j‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪B‬رﺳﺪ ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ دﯾ‪S d-‬ﺎ ﻏ‪wx‬دﯾ‪ d-‬ﺑﻮدن ﻣﺤﺘﻮای اﯾﻦ ﮐﺘﺎبﻫﺎ اﻫﻤﯿ̀‪ d‬ﻧ‪À‬دﻫﺪ‪،‬‬ ‫‪ z‬ﻧﺒﻮد‪ .‬دوا‪S‬ﺖ ‪j‬ﺎور‬ ‫در ﻣﻘﺎ‪j‬ﻞ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺷﯿﺦ‪j ،‬ﻪ آﻣﻮز¬‪ ú‬ﺟﺰ آﻣﻮزش دﯾ‪ d-‬ﺧﻮشﺑ ‪- x‬‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ آﻣﻮز¬‪ ú‬ﻣﺜﻤﺮﺛﻤﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ‪è‬ﺎ‪S‬ﻪﻫﺎی دﯾﻦ اﺳﺘﻮار ‪j‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی ‪j‬ﺎ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﻮد و ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﺮد »آﻣﻮزش ‪j‬ﻪ ﺗﻨ‪Q‬ﺎ~_ اﻣ‪G‬ﺎن ﺗﻌﺎ÷ ا‪j‬ﺪی را ﺑﺮای ا∆ﺴﺎنﻫﺎ‬ ‫ﻓﺮاﻫﻢ ﻧ‪À‬ﮐﻨﺪ؛ ز‪K‬ﺮا ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ا‹ﺮ آﻣﻮزش ﺑﺮ ‪è‬ﺎ‪S‬ﻪﻫﺎی دﯾ‪ d-‬اﺳﺘﻮار ﻧ‪6‬ﺎﺷﺪ آﻧ‪Q‬ﺎ را ‪j‬ﻪ‬ ‫ﺳﻮی ﮐﻔﺮ ﺳﻮق دﻫﺪ«‪) .‬ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‪3‬‬ ‫‪m‬‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ‪j‬ﺎور ﺷﯿﺦ‪ ،‬آﻣﻮزش‪ ،‬ﻧﻮﺷﺪاروی وﺿﻊ اﺳﻔﻨﺎ‪ Û‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪j .‬ﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻋﻼوە‪ ،‬وی ‪j‬ﻪ اﯾﻦ ﻧ∞‪3‬ﺠﻪ رﺳ‪3‬ﺪە ﺑﻮد ﮐﻪ ﻓﻘﺪان آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ B‬در ﮐﺮدﺳﺘﺎن دﻟ‪3‬ﻞ اﺻ‪µ‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻃﺮد ﮐﺮدﻫﺎ از ﺻﺤﻨﻪی ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬در ∏ﺴ̀‪ w‬ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬و ﻗﺎﺟﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﺷﯿﺦ در‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﻣﻪای ‪j‬ﻪ اﻗ‪6‬ﺎلاﻟﺪوﻟﻪ‪ ،‬ﺣﺎ∫ﻢ اروﻣ‪3‬ﻪ ‪B‬ﻧ‪‰J‬ﺴﺪ‪èB» :‬ﺬﯾ}‪K‬ﻢ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر ﮐﺮدﻫﺎی‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧ‪3‬ﮏﮐﺮدار‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎی ﻧﺎ‪j‬ﺎ‪ _Ø‬ﻧ ‪ w- x‬ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ ،‬و÷ ﮐ‪ Õ‬ﻧﺴﺖ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﻓﮑﺮ آﻣﻮزش ﻓﺮد ﻧﺎ‪j‬ﺎب‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﺎﺷﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﻣﺮی ﻏ‪wx‬ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎﺳﺖ ﺗﺎ ‪j‬ﺪون آﻣﻮزش ﺿﻌﻒﻫﺎ‪á‬ﺸﺎن را رﻓﻊ‬ ‫≠‬ ‫و ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﻨﻨﺪ«‪ .4‬وی ﺗﺄ ‪3Œ‬ﺪ ‪B‬ﮐﺮد ﮐﻪ آﻣﻮزش ‪a‬ﻠ‪3‬ﺪ زﻧﺪ¨ آﺑﺮوﻣﻨﺪاﻧﻪ و ا∆ﺴﺎ‪ _-‬و ﻣﻔّﺮی‬ ‫‪1 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹۳‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺑﺮای رﻫﺎ~_ از ﻣﺼﺎﺋﺐ ﮐﺮدﻫﺎ اﺳﺖ‪j .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﯿﺦ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬آﻣﻮزش اﻣﺮی ﺣ‪3‬ﺎ`_ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﭼﺮا‪Œ‬ﻪ ‪è‬ﺎ‪S‬ﻪی ﺧﻮدآ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬ﺟﻤ‪ ¤‬ﮐﺮدﻫﺎ را ‪B‬ﺳﺎﺧﺖ و راە ﻧﺠﺎ‪f‬ﺸﺎن ﺑﻮد؛ ©ﺲ آﻣﻮزش دارای‬ ‫‪z‬ﮐﻨﻨﺪە در ﻋﺎﻣﻠّ‪3‬ﺖ ﻓﺮد ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺟﻨ‪6‬ﻪی رﻫﺎ_‪j‬ﺨﺶ ﺟﻤ‪ ¤‬و ﻓﺎ‪Œ‬ﺘﻮری ﺗﻌﯿ ‪- x‬‬ ‫~‬ ‫‪m‬‬ ‫در ﻣﺴﺌﻠﻪی آﻣﻮزش اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮد‪Î‬ی ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﺑﺶ از ﻫﺮ‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪی د‪S‬ﮕﺮی ‪j‬ﻪ روﺷ‪ d-‬آﺷ‪G‬ﺎر ‪B‬ﺷﻮد‪ .‬وی درک ﮐﺮدە ﺑﻮد ﮐﻪ ﮔﺴ̀‪w‬ەی ‪_Ø‬ﺳﻮادی‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺗ‪Q‬ﺪ‪S‬ﺪی وﺟﻮدی را ‪j‬ﺎزﻧﻤﺎ~_ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ز‪K‬ﺮا ﺧﻮدآ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬آﻧ‪Q‬ﺎ ﺳ‪3‬ﺎﺳﺖﻫﺎی‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻃﺮدﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪی دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬و ﻗﺎﺟﺎر را ﺗﺤﺖ ﺷﻌﺎع ﻗﺮار دادە ﺑﻮد‪_Ø .‬ﺳﻮادی ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫را‪j‬ﻄﻪی ﻫﮋﻣﻮﻧ‪3‬ﮏ ﻣﻌﯿ‪ d-‬را ∆ﺸﺎن ‪B‬داد ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﻫﺮ دو دوﻟﺖ اﯾﻦ اﻣ‪G‬ﺎن را دادە ﺑﻮد ﺗﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮐﺮدﺑﻮدن و ﺑﺰﻫ‪G‬ﺎری را ﻫﻤﺴﺎن ﺟﻠﻮە دﻫﻨﺪ‪ .‬از د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە ﺷﯿﺦ‪_Ø ،‬ﺳﻮادی ﮐﺮدﻫﺎ ‪j‬ﻪ ‪S‬ﮏ‬ ‫‪m‬‬ ‫≠‬ ‫را‪j‬ﻄﻪی ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬و ﻓﺮﻫﻨ‪¡ ª‬ﮐﻮبﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪ و اﺳ∞ﺜﻤﺎری ﻣ‪3‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ و دوﻟﺖﻫﺎی ﺣﺎ∫ﻢ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻣ¬◊وﻋ‪3‬ﺖ دادە و ﻣّ‪ Ò‬ﺑﻮد ﮐﻪ ‪j‬ﺪون آﻣﻮزش ﮐﺮدی آﯾﻨﺪەای ﺟﻤ‪ ¤‬ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺘﺼّﻮر‬ ‫≠‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺴﺖ‪ .‬وی ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ ‪j‬ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ ﺣ̀‪ d‬ا‹ﺮ ﮐﺮدﻫﺎ »ﺷﺎ‪á‬ﺴﺘ‪ ª‬ﻧﮋادی‪-‬اﺗ‪ ª3M‬و ﺗﻮاﻧﺎ~_‬ ‫ﭘ¬◊ﻓﺖ داﺷﺘﻪ ‪j‬ﺎﺷﻨﺪ‪j ،‬ﺪون ‪a‬ﻤﮏ از ﺳﻮی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﺰد‪S‬ﮏ‪ ،‬ﻣﺤﮑﻮم ‪j‬ﻪ ﺗ‪6‬ﺎ‪ Æ‬ﺧﻮاﻫ‪3‬ﻢ‬ ‫ﺑﻮد«‪.١‬‬ ‫‪ z‬ﻫﺮاس ﺷﯿﺦ از ﺗﺼﺎو‪K‬ﺮ ‪a‬ﻠﺸﻪای‬ ‫اﻇ‪Q‬ﺎرات ‪j‬ﺎﻻ ∆ﺸﺎن دﻫﻨﺪەی ﺧﻮدآ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬و ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ و د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی راﯾﺞ آن دورە در‪k‬ﺎرەی ﭘ¬◊ﻓﺖ ا∆ﺴﺎن و ﻧﮋاد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ آﻣﻮزش را از ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر‪j ü-K‬ﺎ ﺗﺮﮐ‪3‬ﺐﺑﻨﺪی دا∆ﺶ و ﻗﺪرت و‬ ‫≠‬ ‫ﺗﻨﺎزع ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬و ﻓﺮﻫﻨ‪ ª‬ﻣﻠﺖ ﻣﺮﺗ‪6‬ﻂ ‪B‬دا∆ﺴﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻗﺎدر ‪j‬ﻪ ﺗﺠﺴﻢ ﺟﻨ‪6‬ﻪی د‪S‬ﺎﻟ‪‬ﺘ‪ª3‬‬ ‫آﻣﻮزش و ﺷﯿﻮەﻫﺎ~_ ﮐﻪ دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﺪرن از آﻣﻮزش ﺑﺮای ﺗﺪاوم ¡ﮐﻮب و اﺳ∞‪3‬ﻼ ﺑ‪Q‬ﺮە‬ ‫‪B‬ﮔ‪wx‬ﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺒﻮد‪j .2‬ﻪ ﻧﻈﺮ وی آﻣﻮزش اﺑﺰاری ﺑﺮای ‪j‬ﻪ دﺳﺖ آوردن ﻗﺪرت ﻓﺮدی و ﺟﻤ‪¤‬‬ ‫و ﺗﻨ‪Q‬ﺎ ‪è‬ﺎ‪S‬ﻪی ﻋﺎﻣﻠّ‪3‬ﺖ ا∆ﺴﺎن ﺑﻮد‪ ، 3‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﯿﺦ آﻣﻮزش را زﻣﯿﻨﻪی اﺟﺮای ﭘﺮوژەای‬ ‫‪m‬‬ ‫≠‬ ‫ﺳ‪3‬ﺎ‪B ú‬دا∆ﺴﺖ ﮐﻪ ‪B‬ﺗﻮا∆ﺴﺖ ﺧﻮدﺑﻮد¨ ﻓﺮدی و ﺟﻤ‪ ¤‬ﮐﺮدﻫﺎ را اﺣ‪3‬ﺎ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫≠‬ ‫≠‬ ‫ﺗﻮﺻ‪3‬ﻔﺎت وی‪ ،‬آﻣﻮزش‪ ،‬اﻣ‪G‬ﺎن زﻧﺪ¨ ا∆ﺴﺎ‪ _-‬و ‪j‬ﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺸ‪Q‬ﻮدی زﻧﺪ¨ رﻫﺎ از اﺳ∞‪3‬ﻼی‬ ‫‪B z‬ﮐﺮد‪ .‬وی آﻣﻮزش را ﻻزﻣﻪی ‪f‬ﺸﮑ‪3‬ﻞ ﻣﻠ̀‪ d‬ﻣ‪M‬ﺴﺠﻢ و ﺗﻨ‪Q‬ﺎ‬ ‫د‪S‬ﮕﺮی را ﺑﺮای ‪m‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻀﻤ ‪- x‬‬ ‫اﺑﺰار ﻣ‪6‬ﺎرزە ﻋﻠ‪3‬ﻪ ‪f‬ﺴﻠﻂ ﺧﺎر ‪ ,Ø‬و ﻫ}ج و ﻣ}ج داﺧ‪B µ‬دا∆ﺴﺖ و ‪j‬ﻪ ﻫﻤ ‪- x‬‬ ‫‪ z‬دﻟ‪3‬ﻞ ‪j‬ﺎور‬ ‫‪Sheikh’s letters to Iqbal ad-Dowleh in Celîl, Celîlî. Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç‬‬ ‫‪Yaprak (Thirteen Interesting Pages from Kurdish People’s History). Istanbul:‬‬ ‫‪Evrensel, 2007: 38-43.‬‬ ‫‪1ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺑﺮای ﮐﺴﺐ اﻃﻼﻋﺎت ﺑ‪,‬ﺸ‪ ./‬در ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدەی دوﻟﺖ از آﻣﻮزش ‪7‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰاری ﺑﺮای ‪7‬ﺎزﺗﻮﻟ‪5‬ﺪ‬ ‫ا‪Y‬ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺣﺎ‪°‬ﻢ ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Mayo, Peter. Hegemony and Education under Neoliberalism Insights from Gramsci.‬‬ ‫‪New York: Routledge, 2015. Also, Althusser, Louis. Lenin and Philosophy and‬‬ ‫‪Other Essays. New York Monthly Review Press, 2001.‬‬ ‫‪3 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪ ۹۴‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫‪m‬‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن از ﻫﯿﭻ ﻋﻤ‪ µ‬ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔ‪wx‬ی از دﺳ̀‪ úw‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪j‬ﻪ آﻣﻮزش‬ ‫و ﭘ¬◊ﻓﺖ ﻓﺮوﮔﺬار ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫از ﺳﻮ~_ ﺗﺮکﻫﺎ ﻣﺼﻤﻢ ﻫﺴ∞ﻨﺪ ﮐﻪ اﺟﺎزەی ﭘ¬◊ﻓﺖ و ﺗﺄﺳﺲ‬ ‫ﻣﺪارس را ﻧﺪﻫﻨﺪ و ﻫﺮ ﻓﺮد ﻣﺆﺛﺮی ﮐﻪ ﺳ‪ ¤‬در ﭘﺮوراﻧﺪن آرﻣﺎنﻫﺎ در‬ ‫ﻣﺮدم را دارد دﺳﺘﮕ‪ wx‬ﮐﻨﻨﺪ و ‪S‬ﺎ ‪j‬ﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪ .‬از ﺳﻮی د‪S‬ﮕﺮ‪،‬‬ ‫اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن )ﮔﺴ̀‪w‬ە ﻗﻠﻤﺮوی ﺷﯿﺦ ﻫﺮ دو ﺳﻮی ﻣﺮز در ﻏﺮب اروﻣ‪3‬ﻪ‬ ‫ﺑﻮد( ‪B‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ ‪j‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از زور‪ ،‬ﻣﺮدم را از اﻋﺘﻘﺎدا‪f‬ﺸﺎن ‪j‬ﺎزدارﻧﺪ‬ ‫‪١.‬‬ ‫و از ﻫﺮ ﺳﻮ در ﺣﺎل ﻏﺎرت و ﮐﺸﺘﺎر ﻣﺮدم ﻫﺴ∞ﻨﺪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ اﻣ‪G‬ﺎن آﻣﻮزش ﻋﻤﻮ‪ B‬ﮐﺮدی ﺗﺤﺖ ﺣﺎ∫ﻤ‪3‬ﺖ اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن و ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻼ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺮد∆ﺸ ‪- x‬‬ ‫ً‬ ‫‪ z‬را از ﺳﮑﻨﻪ ﺧﺎ÷ و‬ ‫اﻣ‪3‬ﺪی ﻧﺪاﺷﺖ‪j .‬ﻪ ادﻋﺎی وی ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان ﻋﻤ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻏ‪wx‬ﮐﺮدﻫﺎ را در آﻧﺠﺎ ﺳﺎ‪Œ‬ﻦ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ا‹ﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وی ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ ‪j‬ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ‪j‬ﺎورش‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﺳ‪3‬ﺎﺳﺖﻫﺎی دوﻟﺖ اﯾﺮان در ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ∆ﺴﻞﮐ¬‪B Õ‬دا∆ﺴﺖ‪.‬‬ ‫وی ﺗﻮﺟ‪3‬ﻪ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﺼّﻮری را ﺑﺮای ﺧ ‪w- x‬ش ﺧﻮد در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬ﻣﻄ}ح و آن را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬ ‫‪ z‬ﺑﺮدن ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫ﺗﻮﺻ‪3‬ﻒ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪» :‬ﺣﻤﻠﻪی دو ﺳﺎل ﭘﺶ ‪j‬ﻪ اروﻣ‪3‬ﻪ ﺗﻼ¬‪ ú‬ﺑﻮد ﺑﺮای از ﺑ ‪- x‬‬ ‫ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻏ‪wx‬ﻗﺎ‪j‬ﻞ ﺗﺤﻤﻞ‪ .‬آﻧ‪Q‬ﺎ ﮐﻮد‪a‬ﺎن ﻣﺎ را ﺑﺮدە و در ‪è‬ﺎﺗ‪3‬ﻞﻫﺎی ﭘﺮ از روﻏﻦ داغ‬ ‫‪ z‬ﺑﻮد؛ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ دوا‪S‬ﺖ ﺑ‪3‬ﺎن‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ«‪ .2‬وی ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ ‪j‬ﻪ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬ﻧ ‪j w- x‬ﺪﺑ ‪- x‬‬ ‫‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ ‪ _Ø‬ﻫﯿﭻ ﻣﻼﺣﻈﻪای ﻧﻔﺮت ﺧﻮد را از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺮﮐ‪3‬ﻪ اﻋﻼم ‪B‬دارد و اﺑﺮاز‬ ‫‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭼ ‪w- x‬ی ﺟﺰ ﻧﺎﺑﻮدی در اﻧﺘﻈﺎر اﻣ„‪w‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬و ﻫﺮ آن ﮐﺲ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ آن ‪j‬ﺎور‬ ‫‪m‬‬ ‫دارد‪ ،‬ﻧﺴﺖ‪ .‬وی ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪» :‬ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪی ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ دﺷﻤﻨﺎن‬ ‫ﻣﺤﺎ‪œ‬ە ﺷﺪەاﻧﺪ«‪.3‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ>ﺴﻢ و ﻋﺎمﻧﮕﺮی دﯾ‪ 01‬ﺷﯿﺦ‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪f‬ﺴﺎﻫﻞ دﯾ‪ d-‬ﺷﯿﺦ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺮادران ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺗﺮک و اﯾﺮا‪_-‬اش ﻧ‪À‬ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ز‪K‬ﺮا ‪j‬ﻪ وﺿ‪J‬ح د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی دﯾ‪ d-‬وی ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ wx‬ﭘ‪3‬ﺪا‪á‬ﺶ ﻫﺮ دو ﻋﻨ‪ Ò‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ و‬ ‫ﺳ‪3‬ﺎﺳﺖﻫﺎی اﺗ‪] ª3M‬ﻧﮋادی[ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﺑﻮد‪ .4‬وی در ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪ ‪j‬ﺎ دوا‪S‬ﺖ‪،‬‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Soleimani, Kamal. “Sheikh Ubeydullah and Islamic Revivalism” (The Kurdish Studies‬‬ ‫‪Journal, 4 (1), (2016): 5-24.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹۵‬‬ ‫‪ z‬و ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ« ﻣﺘ‪Q‬ﻢ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،1‬ﺗﺎ ﺟﺎ~_ ﮐﻪ در‬ ‫ﻏ‪mwx‬ﮐﺮدﻫﺎ را ‪j‬ﻪ ﻓﻘﺪان »دﯾﻦﻣﺪاری راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻣﺜﻨﻮی ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬ﻇﺎﻫﺮا دﯾﻦدارﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ÷ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ .2‬ﺷﯿﺦ در ﮔﻔﺘﮕﻮ ‪j‬ﺎ دوا‪S‬ﺖ‪j ،‬ﺎ ‪j‬ﺎزﮔﺸﺖ ‪j‬ﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪ø‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪی دﯾﻦ‪ ،‬ﺗﻠ‪KJ‬ﺤﺎ ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد دوا‪S‬ﺖ ﻧ ‪ w- x‬از دﯾﻦﻣﺪاری ﮐﺮدﻫﺎ ‪_Ø‬اﻃﻼع اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪m‬‬ ‫»ز‪K‬ﺮا ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﻣﺎ ]ﮐﺮدﻫﺎ[ را ا∆ﺴﺎنﻫﺎی ﻧﺎ‪j‬ﺎ‪B _Ø‬ﭘﻨﺪار‪K‬ﺪ‪ ،‬ز‪K‬ﺮا ﺷﻤﺎ اﺳﻼم ﺗﺮکﻫﺎ را د‪S‬ﺪەا‪S‬ﺪ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺳﻨﺨﯿ̀‪j d‬ﺎ دﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪی ﻧﺪارد‪ .‬در ﻣ‪3‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﺘﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ا∆ﺴﺎن ‪_Ø‬ﺑﻨﺪ و‬ ‫‪j‬ﺎر‪ ،‬ر‪K‬ﺎ∫ﺎر و دروﻏﮕﻮ~_ وﺟﻮد ﻧﺪارد«‪ .3‬ﺷﯿﺦ در ﺗﻼش ﺑﻮد دوا‪S‬ﺖ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪m‬‬ ‫اﺳﻼِم ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از "د‪S‬ﮕﺮان"ﺷﺎن اﺳﺖ؛ ﮔ‪KJ‬ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی »اﺳﻼم اﺻ‪3‬ﻞ« ﮐﻪ در‬ ‫≠‬ ‫`‬ ‫≠‬ ‫»زﻧﺪ¨ ‪è‬ﺎرﺳﺎ‪S‬ﺎﻧﻪ« و »ﺑﺮﺗﺮی اﺧﻼ‪ «î‬آﻧ‪Q‬ﺎ ﻧﻤﺎ‪S‬ﺎن ﺑﻮد‪ ،‬زﻧﺪ¨ ‪B‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬وی اﺳﻼم‬ ‫‪ «z‬ﮐﻪ ‪j‬ﻪ ﻋﻘ‪3‬ﺪەی وی ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪dØ‬‬ ‫»‪m‬ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﺘﺪﯾﻦ« را ‪j‬ﺎ »ﻣﺴ‪3‬ﺤﺖ راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫ﻣﻈ‪Q‬ﺮ آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺎ‪á‬ﺴﻪ ‪B‬ﮐﺮد‪ .‬دوا‪S‬ﺖ ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪» :‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﯿﺦ اداﻣﻪ داد و روﺷﻨﺎ~_‬ ‫ﺑﺮ ﭼ‪Q‬ﺮەاش ﻧﻤﺎ‪S‬ﺎن ﺷﺪ و ‪j‬ﺎ ﻟ‪6‬ﺨﻨﺪی ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻣﺎ ﻧ ‪ w- x‬در „_ آﻧ‪3‬ﻢ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﺟﺴﺘﺠﻮ ‪B‬ﮐﻨ‪3‬ﺪ«‪.4‬‬ ‫‪ z‬در ﮐﺘﺎب ﻣﺜﻨﻮی د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎ‪ Æ‬اﺗ‪ ª3M‬از دﯾﻦ اراﺋﻪ ‪B‬دﻫﺪ؛ ‪è‬ﺪ‪S‬ﺪەای ﮐﻪ‬‫ﺷﯿﺦ ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬در ﻣ‪3‬ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﻼ‪ B‬راﯾﺞ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .5‬وی در ﺣﺎ÷ ﮐﻪ‬ ‫‪m‬‬ ‫دﯾﻦﻣﺪاری ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ را ﻣﻮﻫﻮم‪ ،‬ﻣﺘﻈﺎﻫﺮاﻧﻪ و ر‪K‬ﺎ∫ﺎراﻧﻪ ﺗﺼ‪KJ‬ﺮ ‪B‬ﮐﺮد‪ ،‬دﯾﻦ ﮐﺮدﻫﺎ را‬ ‫≠ ‪m‬‬ ‫راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫‪ ،z‬ﭘﺮﺷﻮر و ‪j‬ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ﺧﻠﻮ¸ ﻗﻠ‪ dØ‬ﮐﻪ در زﻧﺪ¨ ﮐﺮدﻫﺎ ﺟﺎر‪‰‬ﺴﺖ‪ ،‬ﺗﻮﺻ‪3‬ﻒ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪B‬ﮐﺮد‪j .6‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺗﻘﻮای اﻋﺮاب ‪j‬ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﻗﺎ‪j‬ﻞ ﻗ‪3‬ﺎس اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ز‪K‬ﺮا ﻫﺮ دو از ‪S‬ﮏ ر‪‰‬ﺸﻪ ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ 7‬و در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪:‬‬ ‫‪a‬ﺎف ‪a‬ﻤﺎل و راء رﺷﺪ و دال دﯾﻦ‬ ‫‪m‬ﮐﺮد ﺳﻪ ﺣﺮﻓﻨﺪ ﺟﻤﻊ آن ﻫﻤ ‪- x‬‬ ‫‪z‬‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺪارد ﻫﯿﭻ اﻗﻮام دﮔﺮ‬ ‫ﺟﻮﻫﺮی دارﻧﺪ از ﻓﻀﻞ و ﻫ‪w-‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪j _-‬ﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻈﺎﻫﺮ ‪j‬ﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎ‪B _-‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﻖ‬ ‫ﻫﺴ∞ﻨﺪ‪ .‬وی در ﻣﺜﻨﻮی ‪j‬ﺎ روا‪S‬ﺖ ﺣﺪﯾ‪ dÍ‬ﻣ‪M‬ﺴﻮب ‪j‬ﻪ ﭘ‪3‬ﺎﻣ‪ wØ‬اﺳﻼم ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬دارد ﮐﻪ‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ ﺗﺠﺴﻢ اﯾﻦ ﺣﺪ‪S‬ﺚ ﭘ‪3‬ﺎﻣ‪wØ‬ﻧﺪ‪8‬؛ در اﯾﻦ ﺣﺪ‪S‬ﺚ ﻣﻌ‪3‬ﺎرﻫﺎی ‪f‬ﺸﺨ‪3‬ﺺ ا∆ﺴﺎن ﻣﻨﺎﻓﻖ‬ ‫‪1 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No. 300.‬‬ ‫‪2 Nehri. Tuhfetul Ahbab: 111.‬‬ ‫‪3 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No. 300.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Soleimani, Kamal. “Sheikh Ubeydullah and Islamic Revivalism: 5-24.‬‬ ‫‪6 Nehri. Tuhfetul Ahbab:120-21.‬‬ ‫‪7 Ibid.‬‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫‪ ٨‬آَ‪ُ£‬ﺔ اﻟُﻤﻨﺎﻓﻖ َﺛﻼٌث ‪ :‬إذا َﺣﱠﺪَث ‪Æ‬ﻛَﺬَب‪ ،‬و إذا َوَﻋَﺪ أﺧ‪Æ‬ﻠ َ‬ ‫ﻒ‪ ،‬و إذا اﺋﺘِﻤَﻦ ﺧﺎن‬ ‫ِ ِ‬ ‫‪ ۹۶‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻌﺮ‪ î-‬ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .۱ :‬ﺟﺰ دروغ ﻧ‪À‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪ .۲ ،‬ﺑﺮ ¡ ﭘ‪3‬ﻤﺎن ﻧ‪À‬ﻣﺎﻧﺪ‪ .۳ ،‬آن ﻫﻨ‪s‬ﺎم‬ ‫ﮐﻪ ‪j‬ﻪ وی اﻋﺘﻤﺎد ﺷﺪ‪ ،‬ﻓ}‪K‬ﺐ‪a‬ﺎری ‪B‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﺷﯿﺦ در ﻣﻮرد "د‪S‬ﮕﺮان" ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ wx‬ﭼﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮار داﺷﺖ‪ :‬ﻣﻮﻗﻌ‪3‬ﺖ‬ ‫‪ ،z‬ﭘ‪3‬ﺪا‪á‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ و ﻧﺤﻮەی ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺮﮐﺰ ‪j‬ﺎ‬ ‫ﺧﺎرقاﻟﻌﺎدە در ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪m‬ﮐﺮد∆ﺸ ‪- x‬‬ ‫ً‬ ‫‪m‬‬ ‫ﭘ‪wx‬اﻣﻮن‪¡¬ .‬ا‪S‬ﻂ ©ﺴﺎﺟﻨﮓ‪ ،‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ‪j‬ﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪای ‪a‬ﺎﻣﻼ ﻣﺼ®‪6‬ﺖزدە ﺗ‪6‬ﺪ‪S‬ﻞ ﮐﺮدە ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫اﻓ◊ اﻧ‪s‬ﻠ‪a ،Õ‬ﺎﭘ®ﺘﺎن ‪a‬ﻼﯾﺘﻮن ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۰‬از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺮد∆ﺸ ‪- x‬‬ ‫‪ z‬د‪S‬ﺪار ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬در‬ ‫ﮔﺰار¬‪j ú‬ﻪ ﺗﺮاﺗﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺎم ارﺷﺪش‪ ،‬واﻗﻌ‪3‬ﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ را ‪j‬ﻪ روﺷ‪K◊¬f d-‬ـ ـﺢ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋ‪µ‬رﻏﻢ‬ ‫ﻣ‪Ã‬ﺴﻮط ﺑﻮدن‪ ،‬ﺗﻮﺻ‪3‬ﻒ وی ﺷﺎ‪S‬ﺎن ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫در ﭼﻨﺪ روﺳﺘﺎ~_ ﮐﻪ ‪j‬ﺎزد‪S‬ﺪ ﮐﺮدم ﻓﻘﻂ ﺳﻪ ‪S‬ﺎ ﭼﻬﺎر ﺧﺎﻧﻮادەی‬ ‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﻧﺎ‪ _-‬ﺑﺮای ﺧﻮردن داﺷ∞ﻨﺪ و ‪j‬ﻘ‪3‬ﻪ ﻧ ‪ w- x‬ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ ¡ ﺑ}‪K‬ﺪە و ﻧﻤﮏﺳﻮد ﮐﺮدە و از آن ﺗﻐﺬ‪S‬ﻪ ‪B‬ﮐﻨﻨﺪ؛ ‪j‬ﺪون‬ ‫ﻫﯿﭻﮔﻮﻧﻪ رژ‪K‬ﻢ ﮔ‪3‬ﺎ‪ Æ‬ﮐﻪ ﭘ‪3‬ﺎﻣﺪ آن ﺷﯿ‪J‬ع ﺑﺮ‪ ,-‬ﺑ‪3‬ﻤﺎریﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬در‬ ‫ﺑﺮ‪ ,-‬ﻣﻨﺎﻃﻖ‪ ،‬روﺳﺘﺎﯾ‪3‬ﺎن ر‪‰‬ﺸﻪی ﮔ‪3‬ﺎە ﻣﺨﺼﻮ¸ را در ﮐﻮەﻫﺎ‬ ‫ﺟﻤﻊآوری ﮐﺮدە و آﺳ‪3‬ﺎب ‪B‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ از آن ﻧﺎن ﺑ „ ‪w-‬ﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ر‪‰‬ﺸﻪی‬ ‫‪ø‬‬ ‫ﺗﻘ}‪6K‬ﺎ ﺑﺰرِگ ﻧ‪3‬ﻤﻪﭼﻮ‪-_Ø‬ﻧ‪3‬ﻤﻪﮔﻮﺷ̀‪ d‬ﻃﻌ‪∏ À‬ﺴ‪3‬ﺎر ﺗﻠﺦ دارد‪ .‬ﻧﻘﻞ‬ ‫‪ø‬‬ ‫‪B‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮔ‪3‬ﺎ‪ Æ‬ﮐﻪ ر‪‰‬ﺸﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ‪j‬ﻪ آن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮگﻫﺎی ﺗﻘ}‪6K‬ﺎ‬ ‫ﭘﻬ‪ d-‬دارد اﻣﺎ از ﺗﻮﺻ‪3‬ﻔﺎت آﻧﻬﺎ ﻧ‪À‬ﺗﻮاﻧﻢ ‪j‬ﮕ‪KJ‬ﻢ ﮐﻪ ﮔ‪3‬ﺎە از ﭼﻪ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪای اﺳﺖ‪j .‬ﻪ ﻣﻦ ﮔﺰارش دادﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻧﻔﺮ در ﺟﺴﺘﺠﻮی‬ ‫‪ø‬‬ ‫̀‪ z‬اﯾﻦ ﮔ‪3‬ﺎە‪ ،‬از ¡ﻣﺎ ﯾﺦ زدەاﻧﺪ و ﺗﻘ}‪6K‬ﺎ در ﻫﺮ روﺳﺘﺎ‪ ،‬ﮐﻮد‪a‬ﺎ‪j _-‬ﻪ‬‫‪S‬ﺎﻓ ‪-‬‬ ‫‪-‬‬ ‫دﻟ‪3‬ﻞ ﺳﻮءﺗﻐﺬ‪S‬ﻪ ﺟﺎن دادەاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻬ̀‪Kw‬ﻦ ﻧﺎ_ ﮐﻪ در اﯾﻦ روﺳﺘﺎﻫﺎ‬ ‫د‪S‬ﺪەام ﻧﺎ‪ _-‬اﺳﺖ ﮐﻪ از آردی ﮐﻪ از ‪S‬ﮏﺳﻮم اﯾﻦ ر‪‰‬ﺸﻪ و دوﺳﻮم‬ ‫آرد ﺟﻮ ﺗﻬ‪3‬ﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ )ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﺗﻮان ﺗﻬ‪3‬ﻪ آن را‬ ‫دارﻧﺪ(‪j .‬ﺪﺗ}‪K‬ﻦ ﻧ‪J‬ع ﻧﺎن‪ ،‬ﻣﺨﻠﻮ˛ ازاﯾﻦ ر‪‰‬ﺸﻪ و ﺗﺨﻢ ﮐﺘﺎن و ‪S‬ﺎ‬ ‫ﺷﺎﻫﺪاﻧﻪ‪j ،‬ﺪون ذرەای آرد اﺳﺖ ﮐﻪ ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﻨﺪ ﺗﺄﺛ‪wx‬ات ﻣﺨﺪر دارد و‬ ‫‪١.‬‬ ‫ﻫﺮ ﮐﺲ آن را ﻣ‪Ò‬ف ﮐﻨﺪ ‪j‬ﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﻠﺴﻪ ‪B‬رود‬ ‫‪m‬‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ‪j‬ﻪ ﺗﻠ‪ ü-‬از ¬¡ا‪S‬ﻂ آن دوران ﮐﺮدﺳﺘﺎن در ‪è‬ﺎ‪S‬ﺎن ﻗﺮن ‪۱۹‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪S‬ﺎد ﮐﺮدە و از اﺗﻔﺎﻗﺎت آن اﻇ‪Q‬ﺎر ﺗﺄﺳﻒ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی از روز‪π‬ﺎران ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪j‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان دوران ﻓﺮوغ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﻣﻌﻨ‪KJ‬ﺖ ‪S‬ﺎد ‪B‬ﮐﻨﺪ؛ ﮐﻪ ﺟﺎی ﺧﻮد را ‪j‬ﻪ آﺷﻮب و ﺟ‪Q‬ﺎﻟﺖ‬ ‫در دوران ﺣﺎ‪ œ-‬دادە اﺳﺖ‪ .2‬ﺷﯿﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ ‪j‬ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻼوە ﺑﺮ آﺷﻮب ﮐﻪ ﻧ∞‪3‬ﺠﻪی از‬ ‫≠‬ ‫‪m‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪z‬ﻫﺎی ﮐﺮدی در ﻣ‪3‬ﺎﻧﻪی ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ¡زﻧﺪ¨ ﺧﻮد را ﻧ ‪ w- x‬از‬ ‫̀‪ z‬اﻣ‪∆wx‬ﺸ ‪- x‬‬ ‫‪ z‬رﻓ ‪-‬‬ ‫ﺑ‪- x‬‬ ‫دﺳﺖ دادە و ‪j‬ﺎﻋﺚ ﺷﺪە ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺮدم »در درەﻫﺎی ﺟ‪Q‬ﺎﻟﺖ ¡ﮔﺮدان ‪j‬ﺎﺷﻨﺪ«‪ .3‬ﺷﯿﺦ‬ ‫اﺳﺘﺪﻻل ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺮکﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن از اﯾﻦ ﺟ‪Q‬ﻞ و آﺷﻮب ‪j‬ﻪ ﺳﻮد ﺧﻮد ﺑ‪Q‬ﺮە ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و‬ ‫‪1FO 195 / 1315. No. 2 Political to Trotter from Clayton. Van, 2nd February 1880.‬‬ ‫‪2 Nehri. Tuhfetul Ahbab: 129.‬‬ ‫‪3Ibid.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹۷‬‬ ‫آﻧ‪Q‬ﺎ را ﻣﺘ‪Q‬ﻢ ‪B‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪j‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌ‪3‬ﺖ‪ ،‬ﺣﻀﻮر ¡ﮐ‪kJ‬ﮕﺮاﻧﻪی ﺧﻮد را ﺗﺪاوم‬ ‫دادە و ﻣ¬◊وﻋ‪3‬ﺖ ‪j‬ﺨﺸ‪3‬ﺪەاﻧﺪ‪j . 1‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪3‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ©ﺲ از ﺷﮑﺴﺖ در ﺳﺎل ‪،۱۸۸۰‬‬ ‫وی در „_ ﺧ ‪ ú¬w- x‬د‪S‬ﮕﺮ ﻋﻠ‪3‬ﻪ اﯾﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﺎ آﻧﺠﺎ~_ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻧ‪s‬ﺎرﻧﺪە ∆ﺸﺎن دادە اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪ دوا‪S‬ﺖ ‪j‬ﺎ ﺷﯿﺦ ﺗﻨ‪Q‬ﺎ‬ ‫≠‬ ‫ﻣﻨﺒﻊ اوﻟ‪3‬ﻪی ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ آﺷ‪G‬ﺎرا از ﻗﺼﺪ و آﻣﺎد¨ ﺷﯿﺦ ﺑﺮای ﺧ ‪ ú¬w- x‬د‪S‬ﮕﺮ ﺳﺨﻦ‬ ‫‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪ .‬ﻣ‪Q‬ﻤ̀‪ w‬اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ‪j‬ﺎر ﻫﺪف اﯾﻦ ﺧ ‪w- x‬ش ‪j‬ﻪ ﺟﺎی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪ ،‬دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬دوا‪S‬ﺖ ‪B‬ﮔ‪KJ‬ﺪ‪j» :‬ﺎ اﻃﻼع از اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪J‬ع ﮐﻪ ﺷﯿﺦ در ﻓﮑﺮ ﻗ‪3‬ﺎم ﻋﻤﻮ‪ B‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫ﺗﻼش ﮐﺮدم وی را از ﺧﺸﻮﻧﺖ ‪j‬ﺎزدارم و اﻃﻤﯿﻨﺎن ‪j‬ﺨﺸﻢ ﮐﻪ اِ ﻋﻤﺎل ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻧ∞‪3‬ﺠﻪای‬ ‫‪m‬‬ ‫̀‪ z‬آرزوﻫﺎ‪á‬ﺶ ﻧﺪارد‪ ،‬ز‪K‬ﺮا اﻧ‪s‬ﻠﺴﺘﺎن از وﺟﻮد ﮐﺮدﺳﺘﺎ‪ _-‬ﺧﺮﺳﻨﺪ ‪B‬ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫‪ z‬رﻓ ‪-‬‬ ‫ﺟﺰ از ﺑ ‪- x‬‬ ‫ﺷ‪Q‬ﺮت آﺷﻮبﻃﻠ‪ dØ‬آﻧ‪Q‬ﺎ را ﺑﺰدا‪S‬ﺪ« ‪ .‬اﯾﻨﺠﺎ دوا‪S‬ﺖ ﻋﻼوە ﺑﺮ اﺑﺮاز ﺑ‪3‬ﻢ ﺧﻮد از ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫‪2‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺧ ‪ ú¬w- x‬ﺟﺪ‪S‬ﺪ درﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎە ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ~_ﻫﺎ را ﮐﻪ ﺷ‪3å‬ﻪ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی دوﻟﺖﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬‬ ‫و ﻗﺎﺟﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮﻣﻼ ‪B‬ﺳﺎزد‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ ﮔﺰارش‪ ،‬وی ﺧﻄﺎی ادﻋﺎی ﺑﺮ‪ ,-‬ﻣﻮرﺧﺎن ﮐﻪ‬ ‫ﺷﯿﺦ را ﻫﻤﺪﺳﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪_-‬ﻫﺎ ﻋﻠ‪3‬ﻪ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن ﻣﻌﺮ‪B î-‬ﮐﻨﻨﺪ‪∆ ،‬ﺸﺎن ‪B‬دﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫ً‬ ‫ﻗ‪6‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮا‪ _-‬ﻧﻈ‪ wx‬ﻣﮏداول و ازوﻏﻠﻮ ادﻋﺎ ﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ در ﺳﺎل‬ ‫‪ø‬‬ ‫‪ ۱۸۸۰‬اﺳﺎﺳﺎ ﺿﺪﻣﺴ‪ ü3‬ﺑﻮد‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﻣﮏداول‪ ،‬ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ ﭼ ‪w- x‬ی ﻧﺒﻮد ﺟﺰ »ﻃﺮ‪ ,‬ﮐﻪ‬ ‫≤‬ ‫در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ر‪K‬ﺨﺘﻪ ﺷﺪ«‪3‬؛ ا‹ﺮﭼﻪ ﻫﯿﭻ‪S‬ﮏ از اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ادﻟﻪی ﻣﻌﺘ‪wØ‬ی ﺑﺮای‬ ‫ادﻋﺎی ﺧﻮد ﻣﻄ}ح ﻧ‪À‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬دوا‪S‬ﺖ اﻇ‪Q‬ﺎر ‪B‬دارد ﮐﻪ »ﺷﯿﺦ اﻧﺰﺟﺎر ﺧﻮد را از ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫̀‪ z‬ﻧﺎﺑﻮدی اﻣ„‪w‬اﺗﻮری و ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ‪j‬ﻪ آن ‪j‬ﺎور دارد را ‪j‬ﺪون ﻫﯿﭻ‬ ‫ﺗﺮﮐ‪3‬ﻪ و ﻣﺴﺠﻞ دا∆ﺴ ‪-‬‬ ‫‪.‬‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪای ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﻨﺪ« ﺷﺎ‪S‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋ‪6‬ﺪاﻟﻘﺎدر ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﯿﺦ ﮐﻪ ﻗ‪3‬ﺎم ﺳﺎل‬ ‫‪4‬‬ ‫‪ ۱۸۷۹‬را رﻫ‪wØ‬ی ﮐﺮد و از ﻓﺮﻣﺎﻧﺪەﻫﺎن ﻗ‪3‬ﺎم ‪ ۱۸۸۰‬ﻧ ‪ w- x‬ﺑﻮد‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۲‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ‪j‬ﻪ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟ‪3‬ﺖﻫﺎی ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪی ﺧﻮد ﻋﻠ‪3‬ﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬اداﻣﻪ ‪B‬داد‪ .‬ﻃﺒﻖ اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬در ﺳﺎل ‪» ۱۸۸۲‬ﺷﯿﺦ ﻋ‪6‬ﺪاﻟﻘﺎدر ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ در ﺣﻤﻠﻪ ‪j‬ﻪ ار‪f‬ﺶ‬ ‫‪z‬‬‫اﻣ„‪w‬اﺗﻮری ‪k¡ ۱۰‬ﺎز را ‪j‬ﻪ ﺷ‪Q‬ﺎدت رﺳﺎﻧﺪ و ‪ ۱۲‬ﻧﻔﺮ د‪S‬ﮕﺮ را ﻣﺠﺮوح ﮐﺮد‪ ،‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪- x‬‬ ‫‪k¡ ۳۰‬ﺎز از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻌﺪادی ﻓﺮﻣﺎﻧﺪە را ﻧ ‪j w- x‬ﻪ اﺳﺎرت ﮔﺮﻓﺖ«‪.5‬‬ ‫‪1Parliamentary Papers. Turkey No. 5. (1881. Inclosure 3. No 5/61).‬‬ ‫‪2 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No. 300.‬‬ ‫‪3 McDowall, 2004: 58; Özoğlu. 2011: 203.‬‬ ‫‪4 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No. 300.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪1‬ﺎە ﮐﻨ‪5‬ﺪ ‪7‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA: The Ottoman Archives of the Prime Minister's‬‬ ‫‪Office): Dosya No: 3, Gömlek No: 4, Fon Kodu: Y. PRK.A; Tarih: 23/M /1300‬‬ ‫‪(Hicrî)/ [4.12.1882].‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ازوﻏﻠﻮ ﺑﺮﺧﻼف ﭘ‪,‬ﺸ‪¥‬ﻨﻪی ﻋ‪l‬ﺪاﻟﻘﺎدر وی را ﻃﺮﻓﺪار ﺧﻼﻓﺖ ﺗﺼ‪Mµ‬ﺮ ‪o‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی اﻇ∑ﺎر ‪o‬ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ‪Ä‬ﺲ از ‪ ،۱۹۱۲‬ﺳ‪5‬ﺪ ﻋ‪l‬ﺪاﻟﻘﺎدر رﻫ?‪ .‬ﺟﻨﺎح ﻃﺮﻓﺪار ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد ﮐﻪ ‪Ñ‬ﺸﺎن از وﺟﻮد ﺗﻨﺎﻗﺾ ‪7‬ﺎ اﻇ∑ﺎرات‬ ‫ﭘ‪,‬ﺸ‪ ./‬وی دارد‪ .‬ازوﻏﻠﻮ در اداﻣﻪ ‪o‬ﮔ‪Mµ‬ﺪ ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣ‪5‬ﺎن ﺟﻤﻌ‪5‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ Ω/‬و ﺳ‪æ‬ﺲ ﺳﺎزﻣﺎن‬ ‫ز‪M‬ﺮزﻣﯿ‪ cd‬ﮐﻪ ﻋﻠ‪5‬ﻪ ﺳﻠﻄﺎن‪ø‬ﺧﻠ‪5‬ﻔﻪ ﻋ‪l‬ﺪاﻟﺤﻤ‪5‬ﺪ دوم ﻓﻌﺎﻟ‪5‬ﺖ داﺷﺖ‪ ،‬ﻧﺎم ﻋ‪l‬ﺪاﻟﻘﺎدر ‪7‬ﻪ ﭼﺸﻢ ‪o‬ﺧﻮرد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪ ۹۸‬ﻓﺼﻞ ﭼ‪Q‬ﺎرم‬ ‫‪ ªS‬د‪S‬ﮕﺮ از ﺟﻨ‪6‬ﻪﻫﺎی روﺷﻨﮕﺮ ﮔﺰارش دوا‪S‬ﺖ اﯾﻦ واﻗﻌ‪3‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﮑﺴﺖ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪ ،‬وی را از ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ اروˇﺎﯾ‪3‬ﺎن از ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﺎاﻣ‪3‬ﺪ ﮐﺮد‪j ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪،‬‬ ‫ﻗﻄﻊ اﻣ‪3‬ﺪ از ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎ÷ اروˇﺎﯾ‪3‬ﺎن‪ ،‬آ‪f‬ﺶ روح ﻃﺎ‪ •-‬وی را ﺧﺎﻣﻮش ﻧﮑﺮد؛‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﺎﻟﻌﮑﺲ ا‪Œ‬ﻨﻮن اروˇﺎﯾ‪3‬ﺎن را ﺑﺸ̀‪ w‬ﻣﺎﻧ‪ ¤‬ﺑﺮ ¡ راە آرﻣﺎنﻫﺎی ﻣ‪ µ‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪B‬دا∆ﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ‪è‬ﺎﺳﺦ ‪j‬ﻪ ﺗﻼشﻫﺎی دوا‪S‬ﺖ »ﺑﺮای ﺧﺎﻃﺮ ∆ﺸﺎن ﮐﺮدن ﻟﺰوم ﺻ‪ wØ‬و ﺷﮑﯿ‪6‬ﺎ~_«‬ ‫ﺷﯿﺦ ‪j‬ﻪ ﺗﻠ‪ ü-‬ﺑ‪3‬ﺎن ‪B‬ﮐﻨﺪ »ﻣﻮﺿﻊ اروˇﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ‪j‬ﻪ ﻣﺎ ‪a‬ﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ و ﻧﻪ اﺟﺎزە‬ ‫‪B‬دﻫﻨﺪ ﭼﺎرەی ‪a‬ﺎر ﺧﻮد را ﺑ®ﻨﺪ‪á‬ﺸ‪3‬ﻢ«‪j .1‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪B‬رﺳﺪ ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ~_ ﻣﺎﻧﻨﺪ دوا‪S‬ﺖ ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ‪j‬ﺎور ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ دﻏﺪﻏﻪی ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ رﻓﺎە ﻣﺮدم ﻣﻨﻄﻘﻪ ‪j‬ﻪ و‪K‬ﮋە ارﻣ‪d-‬ﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻠ̀‪ fi‬وی اﯾﻦ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﻤﺎ‪S‬ﺖ ﺑ}‪K‬ﺘﺎﻧ‪3‬ﺎ از اﻗﻠ‪3‬ﺖ ارﻣ‪B ،d-‬ﺗﻮا∆ﺴﺖ ﺗﺄﺛ‪wx‬ا`_ ﻣﺜ‪6‬ﺖ ﺑﺮ ﻣﻮﻗﻌ‪3‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫‪j‬ﮕﺬارد‪j .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪B‬رﺳﺪ وی در ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن ﺷﯿﺦ ∆ﺴ‪Ã‬ﺖ ‪j‬ﻪ ﻣﻮﺿ‪J‬ع ﮐﺮدﺳﺘﺎن دﭼﺎر‬ ‫ﻣﺸ‪G‬ﻞ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ ،‬ز‪K‬ﺮا ‪B‬ﻧ‪‰J‬ﺴﺪ‪∏» :‬ﺴ‪3‬ﺎر ﻣﺸ‪G‬ﻞ ﺑﻮد ﺗﺎ وی را ﺗﻔ‪3Q‬ﻢ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ اﻧ‪s‬ﻠﺴﺘﺎن‬ ‫ﻣﺼﻤﻢ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺣﮑﻮﻣ̀‪ d‬در ارﻣ‪M‬ﺴﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﺮ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧ∞‪3‬ﺠﻪی آن اﺳﺘﻘﺮار ﺣﮑﻮﻣ̀‪d‬‬ ‫ﺷﺎ‪á‬ﺴﺘﻪ ﺑﺮای ﻣﺮدﻣﺎ∆ﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﻧ‪3‬ﺎزﻣﻨﺪ زﻣﺎن اﺳﺖ«‪2‬؛ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﻮادث ‪j‬ﻌﺪی ﺛﺎ‪j‬ﺖ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ دوا‪S‬ﺖ در اﺷ∞‪6‬ﺎە ﺑﻮد‪ ،‬ز‪K‬ﺮا اﻧ‪s‬ﻠﺴﺘﺎن ﻣﺼﻤﻢ ﻧﺒﻮد ﺗﺎ‬ ‫ﺣﮑﻮﻣ̀‪ d‬ﺷﺎ‪á‬ﺴﺘﻪ را در ارﻣ‪M‬ﺴﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧ‪BA‬ﺠﻪﮔ‪EF‬ی‬ ‫ﻫﺪف ﻧ‪‰J‬ﺴﻨﺪە در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ روﺷﻦﺗﺮﮐﺮدن ﺑﺮ‪ ,-‬از ﺟﻨ‪6‬ﻪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪی اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی‬ ‫≠‬ ‫دﯾ‪ d-‬و ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ ﻧ‪Q‬ﺮی ﺑﻮد‪ .‬از اﯾﻦ رﻫ‪3‬ﺎﻓﺖ ﺗﻼش ﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ‪ ,-‬از و‪K‬ﮋ¨ﻫﺎی‬ ‫اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی اﺳﻼ‪ B‬ﮐﻪ ﺣﺎ" از ﭘ‪3‬ﺪا‪á‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ اﺳﻼ‪ B‬ﺑﻮد را ‪K◊¬f‬ـ ـﺢ ﻧﻤﺎ‪S‬ﻢ‪ .‬درﺳﺖ‬ ‫‪ø‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ از ﺣﺎﺷ‪3‬ﻪ ‪j‬ﻪ ‪è‬ﺎ ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻗ‪3‬ﺎم وی را ﻧ‪6‬ﺎ‪S‬ﺪ رﺧﺪادی ‪œ‬ﻓﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﭘ‪wx‬اﻣﻮ‪ _-‬دا∆ﺴﺖ‪ .‬ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ و د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی وی ﻣﻮﺿ‪J‬ع ﭘ‪3‬ﭽ‪3‬ﺪەی را‪j‬ﻄﻪی ﮐﺮدﻫﺎ و اﺳﻼم‪،‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻣﺎﻫ‪3‬ﺖ ﻣﺘﻨ‪J‬ع ﻃ}‪K‬ﻘﺖ ﻧﻘﺸ‪å‬ﻨﺪی و ﻧﻘﺶ وی در اﻧ∞ﺸﺎر ﺧﻮدآ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬ﻣ‪ µ‬ﮐﺮدﻫﺎ را ∆ﺸﺎن‬ ‫‪B‬دﻫﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺸ̀‪ w‬ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤ‪3‬ﺖ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ واﻗﻌ‪3‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﯿﺦ ﻧﻘﺸ‪å‬ﻨﺪی‬ ‫‪ ،z‬ﺷﯿﺦ ﭘ‪wx‬وان‬ ‫‪j‬ﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﻨ̀‪ d‬دارای د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﻧﺎﻣﺘﻌﺎر‪ î-‬ﺑﻮد‪ .‬ﻋ‪µ‬رﻏﻢ ﺳﻦ ‪è‬ﺎﯾ ‪- x‬‬ ‫‪_Ø‬ﺷﻤﺎری داﺷﺖ‪ ،‬ا‹ﺮﭼﻪ اﻃﻼﻋﺎت ز‪K‬ﺎدی از ﻣ ‪w- x‬ان آ ‪Ô‬ﺎ‪ Æ‬ﭘ‪wx‬وا∆ﺶ ‪j‬ﻪ اﻋﺘﻘﺎدات‬ ‫وی ‪7‬ﺨ¡‪ ê‬از دﺳﺘ‪1‬ﺎە دﯾ‪ cd‬ﻋﺜﻤﺎ‪wd‬ﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎ و ﻣﻘﺎ¬ﺴﻪی آن ‪7‬ﺎ اﺳﻨﺎد دوﻟ‪ c/‬ﻣﻮﺿ‪µ‬ع را ﺟﺎﻟﺐﺗﺮ‬ ‫~‬‫‪o‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ز‪M‬ﺮا در اﺳﻨﺎد دوﻟ‪7 c/‬ﻪ روﺷ‪ cd‬ﺑ‪5‬ﺎن ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋ‪l‬ﺪاﻟﻘﺎدر در ﻣ‪l‬ﺎرزە ‪7‬ﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻼﻓ‪ c/‬و ﮐﺸ ‪d /‬‬ ‫و ﻣﺠﺮوح ﮐﺮدن ‪vÉ‬ﺎزان آن در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۲‬ﻫﯿﭻ ﺷﮏ و ﺗﺮد‪Y‬ﺪی ‪7‬ﻪ ﺧﻮد راە ﻧ»داد‪.‬‬ ‫‪Özoğlu, Hakan. Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities,‬‬ ‫‪Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. Albany: State University of New‬‬ ‫‪York Press, 2004: 124.‬‬ ‫‪1 ABCFM, Western Turkey Mission, ABC 16.9.3, v. 12.,1880-1890. v. 4. C-E, No.‬‬ ‫‪300.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۹۹‬‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف وی در دﺳ̀‪w‬س ﻧﺴﺖ‪j .‬ﺎ وﺟﻮد د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴ̀‪ d‬ﮐﺮدﮔﺮا‪S‬ﺎﻧﻪ‪ ،‬اﺛﺮ‬ ‫ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪی وی د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﻏ‪wx‬ﻣﻌﻤﻮل را در ﺑﺮ ﻧﺪارد‪j ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﯾﻦ اﺛﺮ اﻋﺘ‪6‬ﺎر‬ ‫رواﯾ̀‪ d‬ﮐﻪ ﻣﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ dØ‬ﻣﺴ‪ ü3‬از وی اراﺋﻪ ‪B‬دﻫﻨﺪ را ﺗﻘ‪KJ‬ﺖ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪j .‬ﺎ ﻗﺮار دادن‬ ‫اﯾﻦ دو در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ‪ ،‬ﺟﻨ‪6‬ﻪﻫﺎ~_ از د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪی ﻣﺬﻫ‪ dØ‬و ﺳ‪3‬ﺎ‪ ú‬و ﺷﺨﺼﺖ‬ ‫‪a‬ﺎر‪K‬ﺰﻣﺎﺗ‪3‬ﮏ وی آﺷ‪G‬ﺎر ‪B‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺼﺎﺣ‪6‬ﻪی وی ‪j‬ﺎ دوا‪S‬ﺖ‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎدات ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف وی را‬ ‫‪_Ø‬ﭘﺮدە ∆ﺸﺎن ‪B‬دﻫﺪ‪j .‬ﻪ ﮔﻮاە اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ ،_-‬ﺣ̀‪ d‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی وی‬ ‫‪m‬‬ ‫©ﺲ از اﻋ̀‪w‬اض ﺑﺮ‪ ,-‬روﺣﺎﻧﯿﻮن ﮐﺮد و ﻣﺘ‪Q‬ﻢ ﮐﺮدن وی ‪j‬ﻪ ﮐﻔﺮ در ﻣ‪3‬ﺎن ﺗﻌﺪاد ﺑﺸ̀‪w‬ی از‬ ‫ﻣﺮدم ﻋﻮام ∆¬◊ ‪S‬ﺎﻓﺘﻪ ‪j‬ﺎﺷﺪ‪j ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص ﻫﻨ‪s‬ﺎ‪ B‬ﮐﻪ ﻧ‪wx‬وﻫﺎ ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬وی را در ﺳﺎل ‪۱۸۸۲‬‬ ‫‪j‬ﻪ ﻣﻮﺻﻞ ﺗ‪6‬ﻌ‪3‬ﺪ ﮐﺮدﻧﺪ‪.1‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ∆ﺸﺎن دادە ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺛ‪ wx‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮ اﻧﺪ‪á‬ﺸﻪی دﯾ‪ d-‬ﺷﯿﺦ ﻏ‪ wx‬ﻗﺎ‪j‬ﻞ اﻧ‪G‬ﺎر‬ ‫اﺳﺖ‪j .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺸﺨ‪ ß‬اﯾﻦ دو را از ﻫﻢ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪B‬ﮐﻨﺪ؛ ﻋ‪µ‬رﻏﻢ‬ ‫ﺷ‪6‬ﺎﻫﺖﻫﺎی اﺳﺎ‪ ،ú‬د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی دﯾ‪ d-‬و ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﻫﺮ ‪S‬ﮏ ﻣﺸﺨﺼﻪی روح زﻣﺎﻧﻪ آﻧ‪Q‬ﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﻋﺒ‪3‬ﺪ[‪j ،‬ﺎ وﺟﻮد اﺷﺎرات ﻣﻮﻻﻧﺎ ‪j‬ﻪ ز‪6K‬ﺎ~_ ز‪k‬ﺎن ﻓﺎر‪ ú‬و ﻣﻘﺎ‪á‬ﺴﻪ آن ‪j‬ﺎ ﻋﺮ‪،_Ø‬‬ ‫وی اﻋﺘﻘﺎدات ﻣﺬﻫ‪ dØ‬را ﻗﻮمﻣﻨﺪ و ﻧﮋادﻣﻨﺪ ﻧ‪À‬ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ‪j‬ﺎﻟﻌﮑﺲ‪ ،‬د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫ﻋﺎمﻧﮕﺮاﻧﻪی ﻋﺒ‪3‬ﺪ[‪∆ ،‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ﺳ‪3‬ﺎﺳﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴ̀‪ d‬و ﻗﻮ‪ B‬ﺧﻮد را دارد‪j .‬ﻪ‬ ‫≠‬ ‫ﻋﻘ‪3‬ﺪەی وی‪ ،‬ذات و‪K‬ﮋ¨ اﺗ‪-ª3M‬ﻧﮋادی ﻓﺮد ﺑﺮ ﻣ ‪w- x‬ان و ﺧﻠﻮص دﯾ‪ d-‬وی اﺛﺮ دارد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ً‬ ‫‪ø‬‬ ‫‪m‬‬ ‫دﯾﻦﻣﺪاری ﮐﺮدﻫﺎ دﻗ‪3‬ﻘﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻗﻮﻣّ‪3‬ﺖﺷﺎن از ﺗﺮکﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪3‬ﺎن ‪a‬ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ اﺳﺖ‪ .‬وی‬ ‫‪ z‬دﻟ‪3‬ﻞ‬ ‫‪z‬ﺗ}‪K‬ﻦ و ‪è‬ﺎ‪Û‬دﯾﻦﺗ}‪K‬ﻦ ﺣﺎﻣ‪3‬ﺎن دﯾﻦ ﻫﺴ∞ﻨﺪ« و ‪j‬ﻪ ﻫﻤ ‪- x‬‬ ‫ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﺮد‪m» :‬ﮐﺮدﻫﺎ راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ از ﻣﺴﯿﻮﻧﺮ آﻣ}‪GK‬ﺎ~_ ‪B‬ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﻗﺪاﻣﺎت دﯾ‪ d-‬د‪S‬ﮕﺮان‪ ،‬اﺳﻼم‬ ‫‪m‬‬ ‫‪Ë‬‬ ‫‪ «z‬در اﻋﻤﺎل و ﺗﺠ}‪3k‬ﺎت دﯾ‪ d-‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫را ﻗﻀﺎوت ﻧﮑﻨﺪ‪ .‬وی ادﻋﺎ ‪B‬ﮐﻨﺪ »اﺳﻼم راﺳﺘ ‪- x‬‬ ‫ﻧﻤﻮد ‪SB‬ﺎ‪j‬ﺪ؛ ز‪K‬ﺮا »آﻧ‪Q‬ﺎ ‪è‬ﺎ‪Û‬دﯾﻦﺗ}‪K‬ﻦ ﻣﺮدﻣﺎﻧﻨﺪ«‪ .‬ﻗ‪3‬ﺎم ﻋﺒ‪3‬ﺪ[ از اﯾﻦ ﺟ‪Q‬ﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪی‬ ‫‪j‬ﺎرز ادﻏﺎم اﺳﻼم ‪j‬ﺎ آرﻣﺎنﻫﺎی ﻣ‪ µ‬و اﺗ‪ ª3M‬اﺳﺖ‪∏ ،‬ﺴ‪3‬ﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤ‪3‬ﺖ ‪jB‬ﺎﺷﺪ؛ ‪è‬ﺪ‪S‬ﺪەای‬ ‫ﮐﻪ در ﻗﺮن ‪j‬ﻌﺪ ‪j‬ﻪ ‪è‬ﺪ‪S‬ﺪەای راﯾﺞ در ﻣ‪3‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗ‪6‬ﺪ‪S‬ﻞ ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺮوژەی دﯾ‪ d-‬و ﺳ‪3‬ﺎ‪ú‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋ‪6‬ﺪ[ ﻧﻤﻮﻧﻪی ﭼﺸﻤﮕ‪wx‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ ∆ﺸﺎن از ﺳﺎز‪π‬ﺎری اﺣ‪3‬ﺎ‹ﺮی اﺳﻼ‪ B‬وی ‪j‬ﺎ‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﺴﻢ ﮐﺮدی دارد‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌ‪3‬ﺖ ﻧ‪a fi-‬ﺎﻣﻞ ادﻋﺎﻫﺎ~_ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗ‪3‬ﺎم ﺷﯿﺦ را ﺗﻮﻃﺌﻪی‬ ‫`‬ ‫‪m‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ _-‬وﮐﺮد ﻋﻠ‪3‬ﻪ ﻣﺴ‪3‬ﺤ‪3‬ﺎن ﺳﺎ‪Œ‬ﻦ در اﺳﺘﺎنﻫﺎی ¬¡‪ î‬اﻣ„‪w‬اﺗﻮری ‪B‬داﻧﻨﺪ‪ ،‬ز‪K‬ﺮا د‪S‬ﺪ‪π‬ﺎەﻫﺎ‬ ‫ً‬ ‫‪π z‬ﻤﺎﻧﻪز‪_-‬ﻫﺎی ﺗﺎر‪K‬ـ ـﺦﻧ‪s‬ﺎراﻧﻪای را ‪a‬ﺎﻣﻼ ﻧﻘﺾ ‪B‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫و اﻗﺪاﻣﺎت ﺷﯿﺦ ﭼﻨ ‪- x‬‬ ‫‪1 BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ(BOA): Dosya No: 486; Gömlek No: 64; Fon‬‬ ‫]‪Kodu: A. MKT.MHM Tarih:29/Ca/1298 (Hicrî) [28.04.1881‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪:‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ'ﺴﻢ ﮐﺮدی و ﺧﻼﻓﺖ در ﻧﻮﺷﺘﻪ‪9‬ﺎی ﭘ'ﺸﺎﺗ=ﻌ?ﺪ ﻧﻮر‪A‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﺧﻮاﻧﺪە ‪3‬ﺷﻮد در اﻋﻤﺎق ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺻﺤﺮای‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑ‪C‬ﮑﺮان ﺣﺎل و آﯾﻨﺪە ر‪J‬ﺸﻪ دارد؛ در ﻧﺪای ﻧﻮاﺑﻎ ﮐﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ رﺳﺘﻢ ‪QP‬‬ ‫زال و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ اﯾﻮ‪ VW‬ﮐﻪ ﭼﻮن ‪Y‬ﮏ ﺧﺎﻧﻮادە ﺑﺮ [ﻠﻨﺪای ﮐﻮە در‬ ‫ﭼﺎدری ﮔﺮدﻫﻢ آﻣﺪەاﻧﺪ ‪ ...‬و ﺷﻤﺎ را ﻓﺮا ‪3‬ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای در آﻏﻮش‬ ‫ﮐﺸ‪C‬ﺪن و ﺷﺎدی ﻣﻠﺖ در ﻗﺎﻟﺐ ‪Y‬ﮏ روح‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺠﺴﻢ اﺗﺤﺎد اﺳﺖ‬ ‫[ﻪ ﻫﻢ ﺑ‪h‬ﯿﻮﻧﺪ‪Y‬ﺪ‪[ .‬ﺎ ﻃﻐ‪C‬ﺎن ﺷﻮر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد در‬ ‫ﻓﻀ‪C‬ﻠﺖﻫﺎی اﺧﻼ‪ nl‬از ﻫﻤﺪ‪Y‬ﮕﺮ ﭘ‪ qr,‬ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﻓﻀﺎ‪Y‬ﻞ اﺧﻼ‪nl‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪١‬‬ ‫[ﻪ ﺗﻌﺎ‪ 3 u‬رﺳﻨﺪ‪[) .‬ﺪﯾﻊ اﻟﺰﻣﺎن ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﮐﺮدی ‪Y‬ﺎ ﻧﻮر‪(y‬‬ ‫ﭘ‪C‬ﺪا{ﺶ اﺳﻼم ﻧ~‪C‬ﺠﻪی ﻣﺎرزە [ﺎ [ﺖﭘﺮﺳ‪ kl‬ﺑﻮد و ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳ‪kl‬‬ ‫‪y‬ءﮔﺮا‬ ‫‪r‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪É‬‬ ‫ﭼ‪ÅÇ‬ی ﺟﺰ ﺷ‪ ÜÖ‬ﭘ‪Q,‬ﻓﺘﻪ از [ﺖﭘﺮﺳ‪ k‬ﻧ‪,‬ﺴﺖ‪ ،‬ﺧﺪااﻧ‪á‬ﺎری ‪à‬‬ ‫و ﻣﺎدی و ‪ä‬ودﻫﺎی ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪی ﻣﻠﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺄﯾ‪C‬ﺪی ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺪﻋﺎﺳﺖ‪ .‬اﺳﻼم ﺗﺤﻤﻞ [ﺖﭘﺮﺳ‪ kl‬را در ﻫﯿﭻ ﺷ‪ ÜÖ‬ﻧﺪاﺷﺖ و‬ ‫‪ê‬‬ ‫ﻣﺄﻣﻮر‪è‬ﺖ ا[ﺪی ﻣﺎ ﻣﺎرزە [ﺎ [ﺖﭘﺮﺳ‪ kl‬در ﺗﻤﺎ‪ 3‬اﺷ‪Ö‬ﺎل آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ [ﺎ‪Y‬ﺪ [ﻪ وﺳ‪C‬ﻠﻪی اﺳﻼم از ﺑ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬ﺑﺮود‪ ،‬ﻧﺎ‪Y‬ﺪ ‪í‬ﺎ‪Y‬ﻪﮔﺬار اﺻﻞ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ‪-ì‬ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬آن [ﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌ‪C‬ﺖ ﮐﻪ ﭘ‪C‬ﺎﻣ‪ Å‬در ﻣ‪Ö‬ﺎ‪ÉV‬‬ ‫‪W‬‬ ‫ﻏ‪ ÅÇ‬از ﻣﺤﻞ ﺗﻮﻟﺪش ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪ و وﻓﺎت ﮐﺮد‪ ،‬ﺷﺎ‪Y‬ﺪ اﺷﺎرەای ﺗﻤﺜ‪ÜC‬‬ ‫‪٢‬‬ ‫[ﻪ اﯾﻦ ﻗﻀ‪C‬ﻪ اﺳﺖ‪) .‬اﻗﺎل ﻻﻫﻮری(‬ ‫دﯾﻦ در ذات ﺧﻮد ﻫﺪ‪ nÉ‬ﺟﺰ ﺧﺪﻣﺖ [ﻪ ﻣﻠﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫)ﻋﺪاﻟﻤﻠ‪ ö‬ﻓ‪ÅÇ‬ات(‪3‬‬ ‫اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪[ VÉ‬ﻪ روﺷ‪õ kÉ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪C‬ﺪ‪ û‬در ﺳﺎل‬ ‫¶‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ ۱۸۸۰‬ﺗﺄﺛ‪ÅÇ‬ات ﺷﮕﺮ‪ nÉ‬ﺑﺮ ﻓ‪£‬ﻢ ﻣﺘﻘﺎ[ﻞ دوﻟﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ داﺷﺖ‪[ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺗﻘ•‪è‬ﺎ ﺣﺪود‬ ‫‪N‬‬ ‫‪Y‬ﮏ دﻫﻪ ﺷ‪Ö‬ﺎف ﻋﻤﯿﻖ ﻣ‪C‬ﺎن دوﻟﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ اداﻣﻪ داﺷﺖ؛ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪VÉ‬‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪ ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﺟﺪ‪Y‬ﺪ اﺳﺘﻔﺎدە از ز©ﺎن ﻋﺮ‪ VW‬را ﺑﺮای ﭘﺮ ﮐﺮدن اﯾﻦ ﺷ‪Ö‬ﺎف در ﭘ‪,‬ﺶ‬ ‫‪1 Bediüzzaman Said Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons (2009), 189.‬‬ ‫‪2 Muhammad Iqbal, Stray Reflections.http://www.allamaiqbal.com/2011.‬‬ ‫‪3 Süleyman Çevik, "Şex Seîd Ew Wezîfe Ku Daye Sere Xwe Bi Ferdi U Cemaeti‬‬ ‫‪Aniye Cih' / Sheikh Said Did What He Was Required to Do," Nübihar no. 45‬‬ ‫‪(6/1996).‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪D‬‬ ‫ﻋ‪#‬ﺪاﻟﻤﻠ) ﻓ‪+,‬ات )‪ (١٩٣٤-٢٠٠٩‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ و ﺳ?ﺎﺳﺘﻤﺪار ﮐﺮد و ﻧﻮەی ﺷﯿﺦ ﺳﻌ?ﺪ‪ ،‬رﻫ‪ +O‬ﻗ?ﺎم ﮐﺮدﻫﺎ در‬ ‫ﺗﺮﮐ?ﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ ۱۰۲‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮔ‪ÅÇ‬د‪ .١‬ﻋﺮ‪ VW‬راﯾﺞﺗ•‪è‬ﻦ ز©ﺎ‪ VÉ‬ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻣﺪارس ﮐﺮدی ﺗﺪر‪J‬ﺲ ‪3‬ﺷﺪ و دوﻟﺖ ﺳ‪ Ø‬داﺷﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫از ز©ﺎن ﻋﺮ‪ VW‬ﺑﺮای ﺗﻠﯿﻎ ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎ{ﺶ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﺪ‪ .‬ا‪Y‬ﺠﺎد ﻣﺪارس‬ ‫ﻋﺸ‪ÅÇ‬ەای‪ ٢‬ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖ [ﺎ اﻫﺪاف ﺗﻤﺪنﺳﺎز و ﺳﻮارە ﻧﻈﺎم ﺣﻤ‪C‬ﺪ‪Y‬ﻪ‪ ،٣‬اﺟﺰای‬ ‫‪≤ ë‬ﺴ‪Ål‬ی ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎز ﺟﺪ‪Y‬ﺪ دوﻟﺖ در ‪N‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ دوم اﻇ‪£‬ﺎر داﺷﺖ ﮐﻪ »ﺣﺎل ‪3‬ﺗﻮاﻧ‪C‬ﻢ آﻧ‪£‬ﺎ‪ Và‬ﮐﻪ ﻫﻢﮐ‪,‬ﺶ ﻣﺎ ﻫﺴ~ﻨﺪ را در‬ ‫‪π‬‬ ‫ُ‬ ‫داﺧﻞ ﻣﺮزﻫﺎی ﺧﻮد ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨ‪C‬ﻢ‪ .‬ﻻزم اﺳﺖ ﺑ‪Cµ‬ﺎنﻫﺎی ﺗﺮکﺑﻮد∏ را در آﻧﺎﺗﻮ‪ u‬ﺗﻘ∫‪è‬ﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﻨ‪C‬ﻢ و اوﻟ∫ّ‪è‬ﺖ ﻣﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را [ﺨ‪ qr‬از ﺧﻮد ﮐﻨ‪C‬ﻢ«‪٤‬و ﺷﺎ‪Y‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻘ∫‪è‬ﺖ ﻋﻨﺎ‪ Ω‬ﺗﺮ∏ در آﻧﺎﺗﻮ‪ u‬در ﺟﺎﻣﻪی دﯾﻦ در ازای ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎزی ﮐﺮدﻫﺎ ‪Y‬ﺎ "ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫را [ﺨ‪ qr‬از ﺧﻮد ﮐﺮدن" اﻣ‪Ö‬ﺎن وﻗ∫ع داﺷﺖ‪[ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﻼشﻫﺎی دوﻟﺖ ﺑﺮای "[ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫دﺳﺖ آوردن دل ﮐﺮدﻫﺎ" [ﺎﻋﺚ ‪õ‬ﺸﺪ ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی ﺿﺪ دوﻟﺖ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ ‪í‬ﺎ‪Y‬ﺎن ‪Y‬ﺎ[ﺪ‪.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺿﺪ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ ‪[ kّÉ‬ﻪ ﺷﯿﻮەﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اداﻣﻪ ‪Y‬ﺎﻓﺖ و‬ ‫‪N‬‬ ‫ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎی ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﮐﺮد و ﺧﺎﻧﻮادەﻫﺎ{ﺸﺎن ﺗﻮﺳﻂ رژ‪è‬ﻢ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت‬ ‫داﺋ≈ ﻗﺮار داﺷ~ﻨﺪ‪ .‬ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی ﺷﯿ∫خ [ﺎرزا‪ ٥VÉ‬و ﺑﺮزﻧ‪ ٦«W‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ Và‬ﻫﺴ~ﻨﺪ ﮐﻪ در‬ ‫اﺳﻨﺎد دوﻟ‪ kl‬از ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی آﻧ‪£‬ﺎ [ﺎ ﻋﻨﻮان ﻓﺴﺎد و ﺷﻘﺎوت ‪Y‬ﺎد ‪3‬ﺷﻮد‪ .‬در ﺳﺎل ‪،۱۹۰۸‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﺪاﻟﺴﻼم [ﺎرزا‪ VÉ‬ﺧﻮاﺳﺘﺎر ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬و ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮدی ز©ﺎن رﺳ≈ ﻣﻨﻄﻘﻪ ‪3‬ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻟ‪C‬ﺎتﻫﺎی ﺟﻤﻊآوری ﺷﺪە در ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪[3 ،‬ﺎ{ﺴ‪kl‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ ﺧ•ج ‪3‬ﺷﺪ و اﻣﻮر ﮐﺮدﻫﺎ ﻃﺒﻖ ﻣﻮاز‪è‬ﻦ ﻓﻘﻪ ﺷﺎﻓ‪[ ٧Ø‬ﻪ وﺳ‪C‬ﻠﻪی ﺧﻮدﺷﺎن ادارە‬ ‫‪3‬ﺷﺪ‪.٨‬‬ ‫‪1 BOA::Dosya No: 1428 Gömlek No: 43 Fon Kodu: DH.MKT. Tarih: 09/L /1304‬‬ ‫‪(Hicrî) [01.07.1887]; BOA: Dosya No: 1432 Gömlek No: 109 Fon Kodu: DH.MKT.‬‬ ‫‪Tarih: 25/L /1304 (Hicrî) [17.07.1887]; Also, BOA: Dosya No: 1453 Gömlek No: 73‬‬ ‫)‪Fon Kodu: DH.MKT. Tarih: 20/M /1305 (Hicrî) Tarih: 20/M /1305 (Hicrî‬‬ ‫‪[08.10.1887].‬‬ ‫‪2 Cf. Akpınar, Aşiret,Mektep, Devlet: Osmanlı Devletinde Aşiret Mektebi.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺑﺮای اﻃﻼﻋﺎت ﺑ]ﺸ^‪ +‬در ﺧﺼﻮص ﺳﻮارە ﻧﻈﺎم ﺣﻤ?ﺪ‪d‬ﻪ‪ ،‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Klein, The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone.‬‬ ‫‪4 Heper, The State and Kurds in Turkey: The Question of Assimilation, 47.‬‬ ‫‪5 Cf. BOA: Dosya No: 1/-2; Gömlek No: 73; Fon Kodu: DH. MUİ. Tarih: 06/N‬‬ ‫‪/1327 (Hicrî) [21.09.1909].; BOA: Dosya No: 1/-6; Gömlek No: 14; Fon Kodu: DH.‬‬ ‫‪MUİ. Tarih: 02/Z /1327 (Hicrî)[ 12.12.1909 ].‬‬ ‫‪6 Cf. BOA: Dosya No: 426; Gömlek No: 65; Fon Kodu: DH.MKT. Tarih:‬‬ ‫‪22/Ra/1313 (Hicrî) [12.09.1895].‬‬ ‫‪g‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل اﯾﻦ ﺳﻨﺪ اﺷﺎرە ‪g‬ﻪ اﯾﻦ دارد ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟ^‪ ،o‬ﺷﯿ‪p‬خ ﺑﺮزﻧ‪ sO‬را ‪g‬ﻪ ﻓﻌﺎﻟ?ﺖﻫﺎی ﺿﺪدوﻟ^‪ o‬در‬ ‫دﻫﻪی آﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬ﻣﺘﻬﻢ ‪y‬ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪ ٧‬ا{|‪}+‬ﺖ ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ~‪ o‬ﭘ‪+,‬وان ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓ‪ Å‬و ﺗﺮکﻫﺎی ﺳ~‪ o‬ﭘ‪+,‬وان ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻨ~‪ É‬ﻫﺴ‪Ö‬ﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪8 Olson, The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-‬‬ ‫‪1925, 16-17. Also, Masud Barzani, Al-Barzani Wa-Al-Hakah Al-Taharruriyah Al-‬‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۰۳‬‬ ‫ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ kl‬ﺷﯿﺦ [ﺎرزان از ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬ﺗﺎ زﻣﺎن اﻋﺪام وی ﺗﻮﺳﻂ ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ n‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۴‬اداﻣﻪ داﺷﺖ‪ .١‬ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی ﮐﺮدی ﻣﺨﺘﻠﻒ د‪Y‬ﮕﺮی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬وﺟﻮد داﺷﺖ و رﻫ‪ÅW‬ان ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﮐﺮد ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ رﻫ‪èÅW‬ﺖ ﻣﺬﻫ‪kW‬ﺷﺎن‪[ ،‬ﻪ ﺷﺪت ﻧﮕﺮان‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ä‬ﻧﻮﺷﺖ ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۴‬در ﺑﺘﻠ‪,‬ﺲ ﺗﺤﺖ رﻫ‪ÅW‬ی ﻣﻼ ﺳﻠ‪C‬ﻢ‪،‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪی ﺗﺪاوم ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی اﺗ‪-ÕCµ‬ﻣﺬﻫ‪kW‬ای از ﺳﻮی ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪ .٢‬ﺳﻮات ‪í‬ﺎرﻻر‬ ‫‪N‬‬ ‫[ﻪ درﺳ‪ kl‬ﺗ‪Ö‬ﺎ‪Y‬ﺎ را اﺻ‪Ü‬ﺗ•‪è‬ﻦ »ﻣﺮا‪Œ‬ﺰ ﺗﺮو‪è‬ـ ـﺞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی« ﺗﻮﺻ‪C‬ﻒ ‪3‬ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪C‬ﺪ‪ û‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬وﺳﯿﻊ و ﻣﺪاو‪ 3‬ﺑﺮ ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﮐﺮد در دوران‬ ‫‪P‬ﺴﺎﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش داﺷﺖ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻋﺪاﻟﻘﺎدر‪ ،‬ﺟﻮانﺗ•‪è‬ﻦ ‪ QP‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪C‬ﺪ‪ û‬ﮐﻪ [ﻌﺪﻫﺎ در ﺳﻨﺎی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪[ VÉ‬ﻪ ﻣﻘﺎم ر‪è‬ﺎﺳﺖ رﺳ‪C‬ﺪ‪[ ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﭼ‪£‬ﺮەای ﺷﺎﺧﺺ در ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ ‪P‬ﺲ از‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ‪í‬ﺪر ﻇ‪£‬ﻮر ﮐﺮد‪ .٤‬وی ‪P‬ﺲ از ﺗﻌ‪C‬ﺪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۲‬ﺗﻠ‪C‬ﻐﺎت ﺿﺪ ﺧﻼﻓﺖ را آﻏﺎز‬ ‫–‬ ‫ﮐﺮد‪ .٥‬ﺷﯿﺦ ﻋﺪاﻟﻘﺎدر در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﺎﻣﻪ از ﻣﮑﻪ‪ ،‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﺿﺪ ِﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ را در ﻣﻨﺎﻃﻖ‬ ‫‪ ë‬اﺷﺎﻋﻪ ‪3‬داد‪ ٦‬و در ﺳﺎل ‪ ۱۸۹۴‬در ﻣﺪﯾﻨﻪ ‪õ‬ﺸﺴ‪ kl‬را [ﺎ ﺣﻀﻮر ﺑﺮ‪ ”É‬از ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن‬ ‫ﮐﺮد‪õ‬ﺸ ‪É Ç‬‬ ‫‪Kurdiyah/ Barzani 159 and the Kuridish Liberation Movement, 2 vols., vol. 1 (Bayrut:‬‬ ‫‪Kawa li al-thaqafa al-Kurdiyeh, 1997), 25-27.‬‬ ‫‪1 Al-Barzani Wa-Al-Hakah Al-Taharruriyah Al-Kurdiyah/ Barzani and the Kuridish‬‬ ‫‪Liberation Movement, 1, 27.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ?ﺎت ﺑ]ﺸ^‪ ،+‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Shaweys, "Nawdarani Kurd: Mela Selim Efendi." Also, Celîl, Kürt Halk Tarihinden‬‬ ‫‪13 İlginç Yaprak, 114-40.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪D‬‬ ‫ﺑﺮ~‪ â‬از ﻓﻌﺎﻻن ﮐﺮد آن دورە ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋ‪#‬ﺪاﻟﺮزاق ‪g‬ﺪرﺧﺎن از ﺷﻤﺎل و ﺳﻤﮑﻮ از ‪çé‬ق ﮐﺮدﺳﺘﺎن در ﺧ ‪+~ ,‬ش ﻣﻼﺳﻠ?ﻢ‬ ‫‪çé‬ﮐﺖ داﺷ‪Ö‬ﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ ﺗﺮﮐ?ﻪ‪ ،‬ﻣﻼﺳﻠ?ﻢ ﺑﺮ ﭼ‪íp‬ﻪی دار ﺧﻄﺎب ‪g‬ﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺮﮐ?ﻪ ﮐﻪ ﺑﺮای‬ ‫اﻋﺪام وی ﺟﻤﻊ ﺷﺪە ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻓ‪}ñ‬ﺎد زد‪» :‬ای ﺗﺮکﻫﺎ‪ ò‬اﻋﺪاﻣﻢ ﮐﻨ?ﺪ‪çé .‬ﻣﺴﺎر ﻧ]ﺴ‪?Ö‬ﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﻬﻦ ﻣﻦ را اﺷﻐﺎل‬ ‫‪û‬‬ ‫ﮐﺮدەا‪d‬ﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ ö‬ﮐﻪ ‪g‬ﺨﺶ ﺑﺰر‪ ù‬از ﺧﺎ‪ ü‬ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادەا‪d‬ﺪ؟ ﭼﻪ ‪y‬ﺷﺪ ا‪°‬ﺮ ﻣﯿﻬﻨﻢ ﺑﺘﻠ]ﺲ را ﺧﻮد‬ ‫ادارە ‪y‬ﮐﺮد‪d‬ﻢ؟«‪.‬‬ ‫‪Turkish Grand National Assembly’s Closed Debates, quoted in Suat Parlar, Türkler‬‬ ‫‪Ve Kürtler: Ortadoğu'da İktidar Ve İsyan Gelenekleri, (Istanbul: Bagdat Yayınları,‬‬ ‫‪2005), 555-56.‬‬ ‫‪3 Türkler Ve Kürtler: Ortadoğu'da İktidar Ve İsyan Gelenekleri, 554.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪ ٤‬ﻋ‪#‬ﺪاﻟﻘﺎدر ﺷﺨﺼﯿ^‪ o‬ﻧﺎﻣﺪار و ﻗﺎ‪g‬ﻞ اﺣ^‪+‬ام در ﺗﻤﺎ‪ y‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد؛ ‪ß‬ﻠﻤﺎت ز}ﺮﮐﻪ ‪ç‬ودەی ﺷﺎﻋﺮی‬ ‫‪D‬‬ ‫اﻫﻞ ﻣﻬﺎ‪g‬ﺎد اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻘ?ﻘﺖ را ‪g‬ﻪ ﺧﻮ‪© ®O‬ﺸﺎن ‪y‬دﻫﺪ‪» ،‬از ﺗ‪#‬ﺎر ‪ç‬ﺷﻨﺎﺳﺎن ﮐﺮد اﺳﺖ و ﻫﻤﻮارە ﻧﮕﺮان‬ ‫‪D‬‬ ‫رﻓﺎە ﮐﺮدﻫﺎی ‪d ®O‬ﺎر و ‪d‬ﺎور اﺳﺖ‪ ،‬وی در}ﺎی ﻋﺮﻓﺎن و ﻧﻤﻮﻧﻪی ‪g‬ﺎرز اﯾﺜﺎر و ﻧ‪p‬ع دوﺳ^‪ o‬اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫‪Jîn. (No: 7; 1918).‬‬ ‫‪¨ ٥‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎ~® اول‪ ،‬ﻋ‪#‬ﺪاﻟﻘﺎدر ﻧﻮر‪ Æ‬و ﺑﺮ~‪ â‬د‪d‬ﮕﺮ از ﺷﺨﺼ]ﺖﻫﺎی ﻫﻢﻣﺴﻠ) آﻧﻬﺎ‪d ،‬ﮏ ﺳﺎزﻣﺎن‬ ‫‪D‬‬ ‫ﺳ?ﺎ‪ Æ‬ﮐﺮدی را ﺑ∞?ﺎن ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪6 Cf. BOA: Dosya No: 14; Gömlek No: 50; Fon Kodu: Y. PRK.ASK. Tarih:‬‬ ‫‪17/Za/1299 (Hicrî) [30.09.1882]; BOA: Dosya No: 1946; Gömlek No: 91; Fon Kodu:‬‬ ‫‪DH.MKT. Tarih: 13/L /1309 (Hicrî) [10.05.1892]; Also, BOA: Dosya No: 1971‬‬ ‫‪Gömlek No: 47 Fon Kodu: DH.MKT. Tarih: 18/Z /1309 (Hicrî) [13.07.1892].‬‬ ‫‪ ۱۰۴‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ä‬ﺷﻨﺎس ﮐﺮد ﺑﺮﮔﺰار ﮐﺮد‪ ÕY .‬از اﻓﺮاد ﺣﺎ‪ ΩÉ‬در اﯾﻦ ‪õ‬ﺸﺴﺖ ﻣﻼ ﺳﻠ‪ ≈C‬ﺑﻮد ﮐﻪ [ﻪ دﻟ‪C‬ﻞ‬ ‫ﺷﻮرش ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۴‬در ﺑﺘﻠ‪,‬ﺲ [ﻪ ﺷ‪£‬ﺮت رﺳ‪C‬ﺪە ﺑﻮد‪.١‬‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺮوە ]ﻫﻤﺮاِە ﺷﯿﺦ ﻋﺪاﻟﻘﺎدر[‪[ ،‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺎرزە [ﺎ اﻣ‘‪Å‬اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬و [ﺎ ﻫﺪف‬ ‫‪N‬‬ ‫دﻓﺎع از آرﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﺮای ﮐﺮدﺳﺘﺎ‪ VÉ‬ﻣﺴﺘﻘﻞ [ﺎ ﻫﻢ ﺗﺠﺪ‪Y‬ﺪ ﭘ‪C‬ﻤﺎن ﮐﺮدﻧﺪ‪[ .٢‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ [ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﻮﻗﻌ‪C‬ﺖ ﻣ ‪ÅÉ l‬ﻟﺰل ﮐﺮدﻫﺎ در ﻓﻀﺎی ‪P‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟ‪£‬ﺎ‪ VÉ‬اول‪ ،‬ﻋﺪاﻟﻘﺎدر ﺧﻮاﺳﺖﻫﺎی‬ ‫ً‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻋﺮﺻﻪی ﻋﻤﻮ‪[ 3‬ﻪ ﺟﺎی ادﻋﺎی اﺳﺘﻘﻼل در ﻗﺎﻟﺐ‬ ‫ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری ﻣﻄ•ح ‪3‬ﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ در ‪P‬ﺸﺖ ﭘﺮدە‪ ،‬ﻋﺪاﻟﻘﺎدر و ﺑﺮادرزادەاش ﺳ‪C‬ﺪ ﻃﺎﻫﺎ [ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷ‪£‬ﺮە ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺨﺖ ﺗﻼش ‪3‬ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ ﺑ•‪è‬ﺘﺎﻧ‪C‬ﺎ را ﺑﺮای ا‪Y‬ﺠﺎد دوﻟﺖ ﮐﺮدی‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺟﻠﺐ ﮐﻨﻨﺪ‪ .٣‬در اﺳﻨﺎد ﺑ•‪è‬ﺘﺎﻧ‪C‬ﺎ آﻣﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ »در ﻗﺴﻄﻨﻄﻨ‪C‬ﻪ ﻋﺪاﻟﻘﺎدر‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ ë‬ﺣ‪Ö‬ﻤﺮا‪ VÉ‬ﮐﺮدﺳﺘﺎ‪ VÉ‬ﻣﺴﺘﻘﻞ آﻣﺎدە ﺑﻮد«‪ .٤‬اﻣﺎ [ﻪ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺷﻤ◊‪è‬ﻨﺎ‪ VÉ‬ﺑﺮای ﺑﺮ ﻋ‪£‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫‪3‬رﺳﺪ در ‪õ‬ﺸﺴﺖﻫﺎی ‪P‬ﺸﺖ ﭘﺮدە [ﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ—ﺎن ﻏﺮ‪ ،VW‬ﻋﺪاﻟﻘﺎدر ﻫﻤﺮاە [ﺎ [ﺪﯾﻊاﻟﺰﻣﺎن‬ ‫¶‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬و د‪Y‬ﮕﺮان‪ ،‬در ﺑ‪C‬ﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪی واﻗ‪ Ø‬ﮐﺮدﻫﺎ آﺳﻮدەﺧﺎﻃﺮﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .٥‬ﻇﺎﻫﺮا‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﻘﺎدر اﻣ‪C‬ﺪوار ﺑﻮد ﮐﻪ ا‪ÿ‬ﺮ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮاﺳﺖ اﺳﺘﻘﻼل ﺧﻮد را [ﺎ دﻻ‪Y‬ﻞ‬ ‫‪ë‬اﻟﻤﻠﻞ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺣﻖ آﻧ‪£‬ﺎ را ﺑﺮای ‪Ÿ‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ‬ ‫ﻣﺤ‪Ö‬ﻤﻪ‪P‬ﺴﻨﺪ ﻣﻄ•ح ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺑ ‪É Ç‬‬ ‫دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ [ﻪ رﺳﻤ‪C‬ﺖ ≤ﺸﻨﺎﺳﺪ‪.٦‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫از د‪Y‬ﮕﺮ ﺷﺨﺼ‪,‬ﺖﻫﺎی ‪ä‬ﺷﻨﺎس ﮐﺮد در اﯾﻦ دوران ﮐﻪ آﺛﺎر‪ ،‬زﻧﺪ∏ و د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی‬ ‫‪N‬‬ ‫‪l‬‬ ‫ﺳﺖ‪3 ،‬ﺗﻮان [ﻪ [ﺪﯾﻊاﻟﺰﻣﺎن ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﮐﺮدی ‪Y‬ﺎ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ k‬وی ﺷﺎ‪Y‬ﺎن [ﺎزﻧﮕﺮی اﺳﺎ‪ y‬ا ّ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪.‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬اﺷﺎرە ﮐﺮد ﻧﻮر‪ (۱۸۷۶-۱۹۶۰) y‬ﻣﻼ‪ Và‬ﮐﺮد ﺑﻮد ﮐﻪ آﺛﺎر ≤ﺴ‪C‬ﺎری را [ﻪ رﺷﺘﻪی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﺤ•‪è‬ﺮ درآوردە‪ ،‬در ﻣﺪارس ﻣﺨﺘﻠ‪ ‹É‬ﺗﺤﺼ‪C‬ﻞ ﮐﺮدە و [ﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی ارﺗﺎ› ﻧﺰد‪Y‬ﮏ‬ ‫‪π‬‬ ‫داﺷﺖ‪ .٧‬زﻧﺪ∏ ﻗﻞ از ﺗﻌ‪C‬ﺪ وی ‪õ‬ﺸﺎ‪ VÉ‬د‪Y‬ﮕﺮ اﺳﺖ از اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ اﺗ‪ÕCµ‬‬ ‫‪1 Ismail Hakki Shaweys, "Nawdaran Kurd: Mela Selim Efendi," in Roji Nuwê‬‬ ‫‪(1960/2011).‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Rıza Zelyut, Dersim İsyanları Ve Seyit Rıza Gerçeği/ the Rebellions of Dersim and‬‬ ‫‪the Real Case of Seyyed Riza‬‬ ‫‪(Ankara: Kripto Kitaplar, 2010), 59.‬‬ ‫‪4 House of Commons Parliamentary papers online., "Mesopotamia (Review of the‬‬ ‫‪Civil Administration). Review of the Civil Administration of Mesopotamia," ([Cmd.‬‬ ‫‪1061]1920), 70.‬‬ ‫‪5 Kadri Cemil Paşa (Zinar Silopi), Doza Kurdistan ( Kürdistan Davası): Kürt‬‬ ‫‪Milletinin 60 Yıllık Esaretten Kurtuluş Savaşı Hatıraları/ the Kurdish Question‬‬ ‫‪(Ankara: Özge yayınları, 1991), 57.‬‬ ‫‪6 Ehmed Teqi and Celal Teqi, Xebati Geli Kurd Le Yadaştekani Ehmedi Teqi Da/‬‬ ‫‪the Kurdish Struggle in Ahmad Taqi's Memoir (Stockholm: Sara Bokförlag, 1988),‬‬ ‫‪13-15.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪ ٧‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۸‬ﻧﻮر‪ Æ‬ﺗﻠ≥ﺮافﻫﺎ‪g ®µ‬ﻪ ﻗ‪#‬ﺎ‪d‬ﻞ ﮐﺮِد در ﮐﻨ^‪+‬ل ﻋﺜﻤﺎ~® ارﺳﺎل ﮐﺮد و در آﻧﻬﺎ از ﺳﺎز∑ﺎری‬ ‫‪D‬‬ ‫ﻣ‪∏é‬وﻃ?ﺖ ‪g‬ﺎ اﺣ‪π‬ﺎم ‪}çé‬ﻌﺖ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪~ ,‬‬ ‫‪ Ω‬در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۰۹‬ﺗﺎ ‪ ۱۹۱۱‬دو ﺳﺎل را درﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۰۵‬‬ ‫ﻓﺮد ﺑﺮ ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬وی از دﯾﻦ ﺗﺄﺛ‪3 ÅÇ‬ﮔﺬارد‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬از ﻫﻮاداران ﭘﺮﺷﻮر ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ‪ ،‬دﺷﻤﻦ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ä‬ﺳﺨﺖ دوﻟﺖ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ و ‪ ÕY‬از ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎی ﻓﻌﺎل ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ ﭘ‪,‬ﺶ از ﺗﻌ‪C‬ﺪ در‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﺑﻮد‪ .‬آﺛﺎر وی از ≤ﺴ‪C‬ﺎری ﺟ‪£‬ﺎت ‪õ‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻫﺮاس‪Ÿ ،‬ﺸ∫‪J‬ﺶ و ﺗﺮد‪Y‬ﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫رﻫ‪ÅW‬ان ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﮐﺮد دوران اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﻗﻞ از ﺗﻌ‪C‬ﺪ [ﺪﯾﻊاﻟﺰﻣﺎن )‪ (۱۹۰۷-۲۵‬ﺳﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮔﺮا{ﺶ ﻋﻤﺪە را در اﻧﺪ{ﺸﻪی وی [ﻪ دﺳﺖ ‪3‬دﻫﺪ‪ .۱ :‬رﺷﺪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪.۲ ،‬‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣ‪Qr‬وﻃﻪﺧﻮا‡ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬و ﺿﺪ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ‪ .۳ ،‬ادﻏﺎم ﻓﺰاﯾﻨﺪەی دﯾﻦ و‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ در اﻧﺪ{ﺸﻪی اﺳﻼ‪.3‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی راﯾﺞ‪ ،‬اﺳﻼم ﻣﺎﻧ‪ Ø‬ﺑﺮ ‪ ä‬راە ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ اﺗ‪ ÕCµ‬ﺗﺮکﻫﺎ و ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﻧﺒﻮد‪ .١‬ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪای ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ ،y‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ Và‬ﻋﺎ‪ u‬از ﺗﺄﺛ‪ÅÇ‬‬ ‫¶‬ ‫¶‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﻫﺴ~ﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ادﻋﺎ ‪3‬ﺷﻮد وی ‪èΩ‬ﺤﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻫﺮ ﺷ‪ ÜÖ‬از‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪[ .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺎردﯾﻦ ﺑ‪C‬ﺎن ‪3‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ‪3‬ﺷﻮد ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬از ﺑ‪Cµ‬ﺎﻧﮕﺬاران اﯾﻦ اﻧﺠﻤﻦ ]ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻌﺎ‪ u‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن[ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ [ﺎ‪Y‬ﺪ ﺑﺮ‪ ”É‬ﻧ‪Ö‬ﺎت را در ﻧﻈﺮ داﺷﺖ‬ ‫ﮐﻪ در واﻗﻊ وی را از اﺗﻬﺎم ﺗﺠ◊‪è‬ﻪﻃﻠ‪ kW‬ﻣ‪ÅW‬ا ‪3‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﺟﺰو‬ ‫‪õ ë‬ﺸﺴﺖ ﻋﻤﻮ‪ 3‬ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ [ﻪ ﻋﻨﻮان ﻫ‪C‬ﺄت‬ ‫اﻓﺮادی ﻧﺒﻮد ﮐﻪ در اوﻟ ‪É Ç‬‬ ‫‪l‬‬ ‫رﺋ‪,‬ﺴﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮔﺴ‪Å‬دەای در‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﻮرد ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ]ﺗﻌﺎ‪ u‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن[ ﮔﺮدآوری ﮐﺮدە‪ ،‬از وی [ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪ ÕY‬از ﺑ‪Cµ‬ﺎﻧﮕﺬاران ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ﻧﺎم ﻧ‪ÅW‬دە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ادﻋﺎ‬ ‫‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ وی ﻫﻤﻮارە ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﺑﻮد و آن را ﻣﺴﻠ‪Ê‬‬ ‫اﻫ•‪è‬ﻤ‪3 kÉ‬دا‪õ‬ﺴﺖ‪ ،‬ز‪è‬ﺮا ][ﻪ ﻧﻈﺮ وی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ[ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻔﺮﻗﻪ‬ ‫ﻣ‪C‬ﺎن ﭘ‪ÅÇ‬وان اﺳﻼم ﺑﻮد‪) ٢.‬ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪات اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ(‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬ﻣ‪èÁ‬ﺪ اﯾﻦ واﻗﻌ‪C‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ [ﺪون ﺗﺮد‪Y‬ﺪ وی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ را [ﻪ‬ ‫دو دﺳﺘﻪی ﻣﺜﺖ و ﻣﻨ‪ ‹É‬ﺗﻘﺴ‪C‬ﻢ ‪3‬ﮐﻨﺪ‪[ .‬ﻪ ﻋﻘ‪C‬ﺪەی وی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ≈ ﮐﻪ ﺣﻘﻮق و‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد‪Y‬ﺖ د‪Y‬ﮕﺮان را اﻧ‪Ö‬ﺎر ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﺖ اﺳﺖ‪ .٣‬ﺗﻌ•‪è‬ﻒ ﻧﻮر‪ y‬از ﻣﻠ‪C‬ﺖ در ﻣﻮرد‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ در ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺎم ﺧﻮد و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی در ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎص ﺧﻮد [ﻪ اﻧﺪازەی‬ ‫‪N É‬‬ ‫‪É‬‬ ‫‪È‬ﺎ‪ n‬روﺷﻦ اﺳﺖ‪ .‬آن ﻫﻨ‪á‬ﺎم ﮐﻪ ‪3‬ﮔ∫‪è‬ﺪ ﻣﻠ‪C‬ﺖ ر‪J‬ﺸﻪ در ﺻﺪای ﻗ‪£‬ﺮﻣﺎﻧﺎن ﭘ‪,‬ﺸ‪ ëÇ‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫دارد »ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻮن ﺧﺎﻧﻮادەای در ﭼﺎدری ﺑﺮ [ﻠﻨﺪای ﮐﻮە ﮔﺮدﻫﻢ آﻣﺪەاﻧﺪ ‪ ...‬ﺷﻤﺎ را ﻓﺮا‬ ‫¬‬ ‫‪D‬‬ ‫ﺳ‪+æ‬ی ﮐﺮد وﮐﺮدﻫﺎ را ‪g‬ﻪ ﺣﻤﺎ‪d‬ﺖ از ﺳ]ﺴﺘﻢ ﻣ‪∏é‬وﻃﻪ ‪ø‬ﺸ‪}p‬ﻖ ﮐﺮد‪ .‬در ¿ﺎ‪d‬ﺎن اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﻧﻮر‪ Æ‬ﻇﺎﻫﺮا از دﺳﺘﺎورد‬ ‫‪D‬‬ ‫ﺧﻮد را~√ ﺑﻮد و ‪g‬ﺎ اﻓﺘﺨﺎر ‪y‬ﮔﻔﺖ‪» :‬ای ﻫﻢوﻃﻨﺎن‪g ò‬ﺪاﻧ?ﺪ ﮐﺮدﻫﺎ ‪d‬ﺎ ﻣ‪∏é‬وﻃﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ و ‪d‬ﺎ ‪g‬ﻪ ﺷﺪت ¿ﺬﯾﺮای‬ ‫اﻓ‪π‬ﺎر ﻣ‪∏é‬وﻃﻪﺧﻮاﻫﺎﻧﻪاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪1 Cf. Kayalı, Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the‬‬ ‫‪Ottoman Empire, 1908-1918; Lewis, The Emergence of Modern Turkey.‬‬ ‫‪2 Mardin, Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman‬‬ ‫‪Said Nursi, 90.‬‬ ‫‪ ٣‬ﮔﻔﺘ~‪ o‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﻮەی ﻣﻔﻬﻮمﺳﺎزی ﻧﻮر‪ Æ‬از ﺣﻘﻮق ﺟﻤ‪© ،Å‬ﺸﺎن از اﯾﻦ دارد ﮐﻪ وی ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ +,‬اﻓ‪π‬ﺎر‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴ^‪ o‬ﻣﺪرن ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ ۱۰۶‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ّ‬ ‫‪3‬ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای در آﻏﻮش ﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫‪ ë‬و ﺷﺎدی ﻣﻠﺖ در ﻗﺎﻟﺐ ‪Y‬ﮏ روح ﮐﻪ ﺗﺠﺴﻢ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪l‬‬ ‫اﺳﺖ [ﻪ ﻫﻢ ﺑ‪h‬ﯿﻮﻧﺪ‪Y‬ﺪ‪[ .‬ﺎ ﻃﻐ‪C‬ﺎن ﺷﻮر ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ k‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮدی در ﻓﻀ‪C‬ﻠﺖﻫﺎی‬ ‫اﺧﻼ‪ nl‬از د‪Y‬ﮕﺮان ﭘ‪3 qr,‬ﮔ‪ÅÇ‬د و در ﻓﻀﺎ‪Y‬ﻞ اﺧﻼ‪ nl‬ﺗﻌﺎ‪Y3 u‬ﺎ[ﺪ«‪.١‬‬ ‫‪N‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬اﺳﻼم [ﻪ ‪õ‬ﺸﺎﻧﻪای از ﻫ∫‪è‬ﺖ ﻣ‪ Ü‬و اﺗ‪ ÕCµ‬ﺗﺪ‪Y‬ﻞ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی‬ ‫‪π‬‬ ‫ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌ‪C‬ﺖ ﮔﻮا‡ ‪3‬دﻫﺪ‪ .‬ﻧﻮر‪≤ y‬ﺴ‪C‬ﺎری از و‪è‬ﮋ∏ﻫﺎی ﻣ‪-Ü‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﺧﻮد را [ﻪ ﮐﺮدﺑﻮد‪õ‬ﺶ ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ ‪3‬دﻫﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ ﮔﺮا{ﺶ ارﺗﺎط ﻣ‪C‬ﺎن‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ ﻣﺬﻫ‪ kW‬و اﺗ‪ ÕCµ‬ﻓﺮد از اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ۱۹‬آﻏﺎز ﺷﺪە [ﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﻗﺮن ‪ ۲۰‬ﺗﺪاوم ‪Y‬ﺎﻓﺘﻪ‬ ‫و ا[ﻌﺎد وﺳﯿﻊﺗﺮی [ﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ‪ .٢‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ از اﺑﺘﺪا [ﻪ آن اﺷﺎرە ﺷﺪ‪[ ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص‬ ‫ﻗ‪C‬ﺎم ﺳﺎل ‪[ ۱۸۸۰‬ﻪ رﻫ‪ÅW‬ی ﺷﯿﺦ ﻧﻘﺸ‪Ï‬ﻨﺪی‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪C‬ﺪ‪ û‬ﻧ‪£‬ﺮی‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪی اﯾﻦ رو‪è‬ﮑﺮد‬ ‫‪N‬‬ ‫[ﻪ اﺳﻼم در ﻣ‪C‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪ .٣‬اﺳﻨﺎد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪õ VÉ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗ‪C‬ﺎم ‪-‬ﮐﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪی ادﻏﺎم دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی ﺑﻮد ‪ -‬در ‪È‬ﻞ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﮔﺴ‪Ål‬دەای ﺑﺮ ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮔﺬاﺷﺖ‪ .٤‬اﯾﻦ ﻗ‪C‬ﺎم ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﺒ‪£‬ﻢﺗﺮ ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ‪ ”É‬از [ﺎز‪è‬ﮕﺮان ﻋﺮﺻﻪی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺳﺎﺧﺖ ﮐﻪ [ﺪون ‪È‬ﻤﮏ ﻋﻮاﻣﻞ ﺧﺎر ‪ ،”W‬اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧ‪,‬ﺴﺖ‪[ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺪ‪Y‬ﺪی را [ﻪ ﮐﺮدﺑﻮدن [ﺨﺸ‪C‬ﺪ و [ﻪ ﻣﻨ‪ Ø‬اﻟ‪£‬ﺎم[ﺨﺶ ﺑﺮای‬ ‫ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ kl‬ﻣﺪاوم از دوﻟﺖ ﺗﺪ‪Y‬ﻞ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ‪È‬ﻞ [ﺎ آﻏﺎز ﻗﺮن ﺟﺪ‪Y‬ﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﺑﺮ اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ‪-kÉ‬اﺳﻼ‪ ،3‬در دﻧ‪C‬ﺎی‬ ‫–‬ ‫اﺳﻼم ﻗﺎ[ﻞﻓ‪£‬ﻢﺗﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﺣ‪ kl‬ﻣﺘﻔﮑﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﺣﻠ‪C‬ﻢ ‪í‬ﺎﺷﺎ‪ ،‬وز‪è‬ﺮ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ ،VÉ‬ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ اﻋﺘﻘﺎدات ﻣﺬﻫ‪ kW‬اﺳﻼ‪[ 3‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﺎﻫ‪C‬ﺖ ﺟ‪£‬ﺎنﺷﻤﻮلاﻧﺪ‪،‬‬ ‫¶‬ ‫ً‬ ‫‪È‬ﺎﻣﻼ [ﻪ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣ‪ Ü‬و ﻣﺤ‪ Ü‬ﺑﺮ ﺗﻔﺎﺳ‪ ÅÇ‬دﯾ‪ kÉ‬واﻗﻒ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺎﻫﯿﺘﺎ ﻧﻈﺮات‬ ‫‪ ë‬ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎ‪ Và‬ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬ﺑﺮ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﻣﺪرن ﺑﺮ ﺗﻔﺎﺳ‪ ÅÇ‬اﺳﻼ‪ 3‬دﻻﻟﺖ دارد‪.‬‬ ‫ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪π‬‬ ‫ّ‬ ‫وز‪è‬ﺮ اﻋﻈﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌ‪C‬ﺖ ﺻﺤﻪ ‪3‬ﮔﺬارد ﮐﻪ »ﻫﻤﺎن ﻃﻮرﮐﻪ و‪è‬ﮋ ‪ ∏Ó‬ﻋﺎم واﻗﻌ‪C‬ﺎت ﻋﻠ≈‪،‬‬ ‫≈ ﻣ‪ Ü‬ﻣﺘﻨﻮ‪ ì‬را [ﻪ وﺟﻮد ‪3‬آورﻧﺪ ﮐﻪ در ‪È‬ﻠّ‪C‬ﺖ ﺧﻮد دا‪õ‬ﺶ ≤‪Qr‬ی را‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎی ﻋﻠ ‪Ó‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪π‬‬ ‫[ﺎزﻧﻤﺎ‪3 V‬ﮐﻨﺪ‪[ ،‬ﻪ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬ﻣﻨﻮال و‪è‬ﮋ∏ﻫﺎی ﻋﺎم ﺣﻘﺎﯾﻖ اﺳﻼ‪ ،3‬آرﻣﺎنﻫﺎی ﻣ‪ ،Ü‬اﺧﻼ‪n‬‬ ‫‪à‬‬ ‫و اﺟﺘﻤﺎ‪ ì‬ﻣﺘﻨﻮ‪ ì‬را ‪í‬ﺪ‪Y‬ﺪ ‪3‬آورﻧﺪ«‪ .٥‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎ ﺣﺎ‪ Ô‬از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻗﺮن ‪۲۰‬‬ ‫ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼ‪ 3‬ﭼﻪ ﻣ ‪ÅÉ Ç‬ان درﮔ‪ ÅÇ‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﻌﺎﻻن‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﺳ‪C‬ﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻣﺴﻠﻤﺎن [ﺎ ﭘ‪,‬ﺸ‪‬ﻨﻪﻫﺎی ﻗﻮ‪ 3‬ﻣﺘﻨ∫ع‪ ،‬ﺗﻔﺎﺳ‪ÅÇ‬‬ ‫ﻣﺨﺘﻠ‪ ‹É‬از اﺳﻼم را در ﭼ‪£‬ﺎرﭼﻮب ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﺧﻮد اراﺋﻪ ‪3‬دادﻧﺪ‪ .‬اﻇ‪£‬ﺎرات‬ ‫‪1 Bediüzzaman Said Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons (2009), 189.‬‬ ‫‪g ٢‬ﻪ ﻋﻘ?ﺪەی ار}ﮏ زورﮐﺮ‪ ،‬ﺗﺎ دﻫﻪی ‪ ۱۹۸۰‬ارﺗ‪#‬ﺎ« ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻣ?ﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﻢ ﺗﺮ‪ ù‬و اﺳﻼم وﺟﻮد‬ ‫داﺷﺖ‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Zürcher, "The Importance of Being Secular: Islam in the Service of the National and‬‬ ‫"‪Pre-National State.‬‬ ‫‪3 Cf. Nehri, Tuhfetul Ahbab: Mesnevi Şex Ubeydullah Nehri, 106-40.‬‬ ‫‪4 Cf. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA): Dosya No: 5; Gömlek No: 99/2; Fon Kodu:‬‬ ‫‪Y.. PRK.ASK. 10/21/1880).‬‬ ‫‪5 Quoted in: Iqbal, The Reconstruction of Religious Thought in Islam.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۰۷‬‬ ‫ً‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺮﮐﺐ از ﻋﻘﺎ‪Y‬ﺪ ﻣﺘﺪاول ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬و ﻣﻔ‪£‬ﻮمﺳﺎزی آﻧ‪£‬ﺎ از دﯾﻦ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫‪π‬‬ ‫ﺑ‪C‬ﺎﻧﮕﺮ ﻋﺪم ﺧﻠﻮص ﻓ‪£‬ﻢ دﯾ ‪" kÓ É‬د‪Y‬ﮕﺮی" اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻋﺪم ﺧﻠﻮص را [ﻪ و‪è‬ﮋ∏ ﻗﻮ‪Y 3‬ﺎ‬ ‫ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ د‪Y‬ﮕﺮیﺷﺎن ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ ‪3‬دﻫﻨﺪ‪[ .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل آﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻓﺼﻞﻫﺎی ﭘ‪,‬ﺸ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬اﺷﺎرە‬ ‫¶‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺪە اﯾﻦ را ﭘﻨ‪£‬ﺎن ﻧ≈ﮐﺮد ﮐﻪ »اﺳﻼم اﺻﺎﻟﺘﺎ دﯾﻦ اﻋﺮاب ﺑﻮد«‪.١‬‬ ‫رﺷ‪C‬ﺪ رﺿﺎ ‪ ÕY‬د‪Y‬ﮕﺮ از اﺣ‪C‬ﺎ‪ÿ‬ﺮان ﻣﺸ‪£‬ﻮر اﺳﻼ‪ ،3‬اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ ﮐﻪ »اﻋﺮاب‬ ‫ﻗﺎ[ﻠ‪C‬ﺖﻫﺎی ذﻫ‪ kÉ‬ﺑ‪,‬ﺸ‪ Ål‬و ﻓ‪£‬ﻢ ﻋﻠ≈ ﺑ‪Ål£‬ی ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ﺗﺮکﻫﺎ دارﻧﺪ«‪ .٢‬رﺿﺎ ادﻋﺎ ‪3‬ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ »ﺑﺮﺧﻼف ﮐﺸﻮرﮔﺸﺎ‪ Và‬اﻋﺮاب ﮐﻪ ﺳ‪Í‬ﺐ رﻓﺎە ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﺸﻮرﮔﺸﺎ‪ Và‬ﺗﺮکﻫﺎ ‪È‬ﺎﻣﻼ‬ ‫ﻣﺼ‪‬ﺖ[ﺎر ﺑﻮد«‪ .‬وی ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪ ‪3‬ﮐﺮد ﮐﻪ »ﭘﺮاﻓﺘﺨﺎرﺗ•‪è‬ﻦ ﮐﺸﻮرﮔﺸﺎ‪ Và‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺘﻌﻠﻖ [ﻪ‬ ‫اﻋﺮاب اﺳﺖ و اﯾﻦ ﮐﻪ [ﻪ وﺳ‪C‬ﻠﻪی آﻧ‪£‬ﺎ دﯾﻦ رﺷﺪ و ﺗﻌﺎ‪Y u‬ﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺑ‪Cµ‬ﺎن آﻧ‪£‬ﺎ ﻗﻮیﺗ•‪è‬ﻦ و‬ ‫¶‬ ‫اﻧﻮارﺷﺎن ﻧﻮرا‪VÉ‬ﺗ•‪è‬ﻦ اﺳﺖ و ﺣﻘ‪C‬ﻘﺘﺎ ﺑ‪èÅl£‬ﻦ اﻣ‪ kl‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟ‪£‬ﺎن [ﻪ ﺧﻮد د‪Y‬ﺪە اﺳﺖ«‪.٣‬‬ ‫–‬ ‫[ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﺘﻔﮑﺮان ﻏ‪ÅÇ‬ﻋﺮب ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮ‪È‬ﺎﻟﭗ ﺧﻼف اﯾﻦ ﻧﻈﺮ را داﺷ~ﻨﺪ و ﺣ‪ kl‬اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫‪ 3‬ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ »ﺗﺮکﻫﺎ ‪P‬ﺲ از ﮔﺮو‪è‬ﺪن [ﻪ اﺳﻼم‪ ،‬ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ اﻋﺘﻘﺎدات دﯾ‪ kÉ‬ﻗﻮی و ﺧﻠﻮص‬ ‫ﻧ‪,‬ﺖ ﻋﻤ‪C‬ﻘﺸﺎن‪ ،‬از ﺗﺤﺠﺮ و ﺗﻌﺼﺐ [ﻪ دور ﺑﻮدﻧﺪ«‪.٤‬‬ ‫ﻧﮑﺘﻪی ﺷﺎ‪Y‬ﺎن ﺗﻮﺟﻪ در اﻇ‪£‬ﺎرات ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﺣﻠ‪C‬ﻢ ‪í‬ﺎﺷﺎ اﺷﺎرە [ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ∫ع اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪π‬‬ ‫و‪è‬ﮋ∏ ﻣﺤ‪ Ü‬ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬ﻣﺬﻫ‪ ،kW‬ﻣﻤﻠﻮ از ﻋﻨﺎ‪ Ω‬ﺧﺎص [ﺎﻓﺘﺎر آن ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن‬ ‫‪π‬‬ ‫‪ ÕY‬از ﺗﻨ∫عﻫﺎی ﻋﺎمﮔﺮا‪Y‬ﺎﻧﻪی اﺳﻼ‪ 3‬اﺳﺖ‪P .‬ﺲ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ‪í‬ﺎﺷﺎ ﻧﻪ ﺗﻨ‪£‬ﺎ ﺑﺮ و‪è‬ﮋ∏ﻫﺎی‬ ‫ﻋﺎمﻧﮕﺮاﻧﻪی دﯾﻦ [ﻪ ﺗﻨ‪£‬ﺎ‪ Và‬ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪ ﻧ≈ﮐﻨﺪ‪[ ،‬ﻠ‪Ú‬ﻪ ﺑﺮ ﻋﺎمﮔﺮا‪ Và‬ﺑ‪,‬ﺶ از ‪Y‬ﮏ ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬دﯾ‪ kÉ‬و‬ ‫‪ ë‬ذات ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﮔﻔﺘﻪی ﺳﻌ‪C‬ﺪ‬ ‫‪ ë‬اﺳﺎس ﺑﺮ ﺗﮑ‪ ÅÛ‬ﺣﻖ ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪ دارد‪[ .‬ﺎ ﻧﺎد‪Y‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫ﺑﺮ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪É‬‬ ‫‪ê‬‬ ‫‪í‬ﺎﺷﺎ‪[ ،‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪3‬رﺳﺪ وی ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ اذﻋﺎن ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ د‪Y‬ﮕﺮ اﺷ‪Ö‬ﺎل دا‪õ‬ﺶ ا‪õ‬ﺴﺎ‪،V‬‬ ‫ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬دﯾ‪Y kÉ‬ﺎ اﺟﺘ‪£‬ﺎد ﻧ ‪[ ÅÉ Ç‬ﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازە ﻣﺤ‪ Ü‬و ﻧﺎ‪ä‬ە اﺳﺖ‪ .٥‬در ﺣﻘ‪C‬ﻘﺖ ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ‬ ‫ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ دوم در ﺗﻘ∫‪è‬ﺖ ﻣﺠﺪد ﻧ‪£‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ را [ﺎ‪Y‬ﺪ در ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪[ ë‬ﺎﻓﺘﺎر ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬ﮐﺮد‪ ،‬ز‪è‬ﺮا‬ ‫¶‬ ‫در آن ا‪Y‬ﺪەی دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﺑﺮ ﺗﻔﺴ‪ ÅÇ‬از اﺳﻼم ﺗﺄﺛ‪3 ÅÇ‬ﮔﺬارد و ﻣﺠﺪدا اﺳﻼم [ﻪ ﺗﺎ[‪ Ø‬از‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊ دوﻟﺖ ﺗﺪ‪Y‬ﻞ ‪3‬ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺳﻼم [ﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪەای [ﻪ ﻋﻨﻮان ‪í‬ﺪ‪Y‬ﺪەای ﺗﻠ‪‹l‬‬ ‫‪3‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ در ﻣﺤﺪودەی ﻗﺪرت دوﻟﺖ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣ‪ Ü‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد؛ ﮐﻪ‬ ‫اوج اﯾﻦ رو‪è‬ﮑﺮد در ﻣﻘ‪C‬ﺎس وﺳ‪ ØC‬در دوران ﺟﻤ‪£‬ﻮری ﻗﺎ[ﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪1 'Abduh, Al-Islam Wa Al-Nasraniyye/ Islam and Christianity 123.‬‬ ‫‪2 Haddad, " Arab Religious Nationalism in the Colonial Era: Rereading Rashīd Riḍā's‬‬ ‫‪Ideas on the Caliphate " 225.‬‬ ‫‪3 Quoted in ibid., 257.‬‬ ‫‪4 Gökalp, Türkçülüğün Esasları.‬‬ ‫‪ Ω‬د‪d‬ﺪ∑ﺎەﻫﺎ‪ ®µ‬اﻟﻬﺎم‪g‬ﺨﺶ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮا~® ﻫﻤﭽﻮن ﻋ‪#‬ﺪاﻟ»‪}ñ‬ﻢ ‪ç‬وش ﺑﻮدەاﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە‬ ‫‪g ٥‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪y‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪~ ,‬‬ ‫ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Abdolkarim Soroush, Qabz Va Bast-E Teoric Shari'at - Ya Nazariyeh-Ye TakāmolE‬‬ ‫‪Marefat-e Dini\, 6 ed. (Tehran: Muasesay-e Farhangiy-e Sirat, 1998).‬‬ ‫‪ ۱۰۸‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫(‬ ‫ﻧﻮر‪ ،$‬ﮐﺮدﺑﻮدن و ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫‪π‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬از ﻣﺘﻔﮑﺮان اواﺧﺮ دورەی ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬اﺳﺖ ﮐﻪ و‪è‬ﮋ∏ﻫﺎی ﺧﺎ‪ ı‬داﺷﺖ و در‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﺮﮐ‪C‬ﺐ اﻟ ‪ÅÉ l‬ام راﺳﺦ [ﻪ اﺳﻼم‪ ١‬و دﻏﺪﻏﻪی ﻋﻤﯿﻖ [ﻪ ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ ﻣﺮدم ﮐﺮد رﻓﺘﺎری را از ﺧﻮد‬ ‫ّ‬ ‫ﺑﺮوز داد ﮐﻪ در ﻣ‪C‬ﺎن ﻣﻼ‪Y‬ﺎن و رﻫ‪ÅW‬ان دﯾ‪ kÉ‬ﻏ‪ÅÇ‬ﻣﻌﻤﻮل ﻧﺒﻮد‪ .٢‬ﻧﻮر‪[ y‬ﺎرﻫﺎ در©ﺎرەی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺧﻠﻮص دﯾ‪ kÉ‬ﮐﺮدﻫﺎ اﻏﺮاق ﮐﺮدە و ﺻﺪاﻗﺖ و ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺷﺨˆ ﺧﻮد را [ﻪ ﺗ•©‪,‬ﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮدیاش ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ ‪3‬داد‪ .‬وی ﺣ‪Y kl‬ﮏ [ﺎر ‪P‬ﺲ از ﻣﺤﺎ˜ﻤﻪ در داد—ﺎە ﻧﻈﺎ‪ 3‬ﺧﻄﺎب [ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫داد—ﺎە ﮔﻔﺖ‪[» :‬ﺎ ﺗﻮاﺿﻊ ‪3‬ﮔ∫‪è‬ﻢ ﻣﺎ ﮐﺮد ﻫﺴ~‪C‬ﻢ‪3 .‬ﺗﻮان ﻣﺎ را ﻓ•‪è‬ﺐ داد‪ ،‬اﻣﺎ ﻓ•‪Öè‬ﺎر‬ ‫‪π‬‬ ‫ﻧ‪,‬ﺴ~‪C‬ﻢ و ﺑﺮای زﻧﺪ∏ ﻓﺎ‪ VÉ‬دﻧﯿﻮی ﺣﺎ‪[ ΩÉ‬ﻪ دروﻏﮕﻮ‪ Và‬ﻧ‪,‬ﺴ~‪C‬ﻢ«‪ .٣‬و در ﺟﺎ‪ Và‬د‪Y‬ﮕﺮ‬ ‫‪3‬ﻧ∫‪J‬ﺴﺪ‪» :‬ﭘ‪,‬ﺶ از د‪Y‬ﺪن ‪í‬ﺎﯾﺘﺨﺖ ﺧﻼﻓﺖ )اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل(‪ ،‬ﺗﺼّﻮر ‪3‬ﮐﺮدم ﻣ‪Ö‬ﺎ‪[ VÉ‬ﺎﺷﺪ ﻣﻤﻠﻮ‬ ‫از ز‪è‬ﺎ‪Và‬ﻫﺎ؛ اﻣﺎ ﺣﺎل ‪3‬ﺑ‪‬ﻨﻢ ﮐﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﭼ ‪ÅÉ Ç‬ی ﺟﺰ آد‪ 3‬وﺣ‪[ qr‬ﺎ ﻗﻠ‪ kW‬ﺗﺮﺳﻨﺎ¯ و ‪är‬ور‬ ‫ﻧ‪,‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را در ردای ﺗﻤﺪن ﭘﻨ‪£‬ﺎن ﮐﺮدە اﺳﺖ«‪ .٤‬ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ اﻧﺘﻘﺎِد —ﺎە ﺷﺪ‪Y‬ﺪش از‬ ‫‪N‬‬ ‫ً‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﺮدی‪ ،‬وی ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ اﻏﺮاقآﻣ ‪ ÅÉ Ç‬ﺳﺨﻦ ‪3‬ﮔﻔﺖ‪ .‬ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر‬ ‫‪N‬‬ ‫‪ ë‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻣﻨ‪ ‹É‬ﻣﺘﺪاول در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‪[ ،‬ﺎرﻫﺎ ﺧﻮد‬‫ز‪è‬ﺮ ﺳﺆال ﺑﺮدن و [ﻪ اﺳﺘ‪£‬ﺰا ﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫‪N‬‬ ‫َ‬ ‫‪N‬‬ ‫را "ﮐﺮد َ[ﺪوی" ‪3‬ﻧﺎﻣ‪C‬ﺪ و ﺣ‪[ kl‬ﺪش ﻧ≈آﻣﺪ ﮐﻪ [ﮕ∫‪è‬ﺪ »ﻃﺒﻊ ﻣ‪Qr‬وﻃﻪﺧﻮاە ﮐﺮدﻫﺎ‪،‬‬ ‫‪í‬ﺎ‪Y‬ﻪﮔﺬار ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دﯾ‪ kÉ‬آﻧ‪£‬ﺎ در ﺷ‪Ö‬ﻞ ﻣﺎﺣﺜﺎت دﯾ‪ kÉ‬ﺑﻮدە اﺳﺖ«‪ .٥‬ﻧﻮر‪ y‬ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 3‬ﮐﻪ‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۹‬از دوﻟﺖ ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪی ‪P‬ﺴﺎﺣﻤ‪C‬ﺪی ﻧﺎاﻣ‪C‬ﺪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ »ﮐﻮەﻫﺎی [ﻠﻨﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻦ آزادی ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪[ ،‬ﻪ ﺗﻤﺪ‪ VÉ‬ﮐﻪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اﺳﺖ ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫‪3‬دﻫﺪ«‪.٦‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬ﭘ‪,‬ﺶ از ﺳﻔﺮﻫﺎ{ﺶ [ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۷‬درﮔ‪ ÅÇ‬ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺎ‬ ‫آن زﻣﺎن وی [ﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ و آرﻣﺎن ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ آﺷﻨﺎ ﺷﺪە ﺑﻮد‪[ .٧‬ﺎ‬ ‫‪g ١‬ﻪ ‪g‬ﺎور ‪}ç‬ﻒ ﻣﺎردﯾﻦ‪ ،‬اﻓ‪π‬ﺎر دﯾ~‪ o‬ﻧﻮر‪ Æ‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ +,‬ﺳ?ﺪ ﺟﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ اﺳﺪآ‪g‬ﺎدی و ﻋ‪#‬ﺪە و ﻫﻤﭽﻨ ‪~ ,‬‬ ‫‪Ω‬‬ ‫ﺻﻮ~‪À‬ﮔﺮی ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪ ٢‬ﻣﺎرﺗ ‪~ ,‬‬ ‫‪ Ω‬وان ﺑﺮو}∞ﺴﻦ ‪g‬ﺎ اﺷﺎرە ‪g‬ﻪ را‪g‬ﻄﻪی ﭘ?ﭽ?ﺪە و ﻣﺒ‪Õ‬ﻢ دﯾﻦ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﻢ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑ?ﺎن ‪y‬ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ »‪Œ‬ﺴ?ﺎری از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﺖﻫﺎی ﭘ]‪∏é‬و و اﺻ‪ œ‬اﻓﺮادی ﻏ‪+,‬ﻣﺬﻫ‪ oO‬ﺑﻮدﻧﺪ و ‪d‬ﺎ ﺣﺪاﻗﻞ از ﻧﻔﻮذ ﺷﺪ‪d‬ﺪ ﻣﻼ‪d‬ﺎن‬ ‫‪D‬‬ ‫ً‬ ‫و ﺷﯿ‪p‬خ در ﻣ?ﺎن ﻣﺮدم ﻧﺎرا~√ ﺑﻮدﻧﺪ؛ از ﺳﻮی د‪d‬ﮕﺮ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﻨ^‪ o‬ﺳﺘﻮن اﺻ‪ œ‬ﺟﻨ”ﺶ ﮐﺮدی را‬ ‫‪ø‬ﺸﮑ?ﻞ ‪y‬دادﻧﺪ‪g «.‬ﻪ ﻧﻘﻞ از‪Bruinessen, Mulla, Sufis and Heretics: The Role of Religion :‬‬ ‫‪in Kurdish Society: Collected Articles, 14.‬‬ ‫‪3 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 169.‬‬ ‫‪4 Ibid, 20.‬‬ ‫‪5 Ibid, 81.‬‬ ‫‪6 Ibid, 177.‬‬ ‫‪7 Şükran Vahide, Islam in Modern Turkey: An Intellectual Biography of Bediuzzaman‬‬ ‫‪Said Nursi (Albany: State University of New York Press, 2005), 20-3. Also, Mardin,‬‬ ‫‪Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman Said Nursi,‬‬ ‫‪75-80.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۰۹‬‬ ‫‪N‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎل اوﻟ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬ﻣﻮاﺟﻪی وی [ﺎ ‪í‬ﺎدﺷﺎە در [ﺎﻓﺘﺎر ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﮐﺮدی ﺑﻮد‪ .‬در ﺳﺎل ‪[ ۱۹۰۷‬ﺎ‬ ‫‪r‬‬ ‫اﻧﺘﻘﺎد از ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ آﻣﻮز‪ y‬دوﻟﺖ‪Y ،‬ﮏ ﭘﺮوژەی اﺻﻼ” را ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن‬ ‫‪ ë‬ﻋﺜﻤﺎ‪[ VÉ‬ﻪ‬‫‪N‬ﮐﺮدی [ﻪ ﻋﻨﻮان ‪ ÕY‬از ز©ﺎنﻫﺎی رﺳ≈ آﻣﻮزش در اﺳﺘﺎنﻫﺎی ﮐﺮد‪õ‬ﺸ ‪É Ç‬‬ ‫رﺳﻤ‪C‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ وا‪µŒ‬ﺶ ‪í‬ﺎدﺷﺎە [ﻪ ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد ﻧﻮر‪ y‬ﻓﺮﺳﺘﺎدن وی [ﻪ ﺑ‪C‬ﻤﺎرﺳﺘﺎن‬ ‫روا‪ VÉ‬ﺑﻮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ‪3‬ﺷﻮد وا‪µŒ‬ﺶ ﺷﺪ‪Y‬ﺪ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ [ﻪ ﭘﺮوژەی ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪C‬ﻞ ﺑﻮد‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ [ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺮوژە زﻣﯿﻨﻪ را ﺑﺮای ﺗﺠ◊‪è‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎ‪ u‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻫﻤﻮار‬ ‫‪3‬ﮐﻨﺪ‪.١‬‬ ‫[ﺎ ﺗﻮﺟﻪ [ﻪ اﻫﻤ‪C‬ﺖ [ﺎﻻی ز©ﺎن و ارﺗﺎط آن [ﺎ ﻧﻈ•‪è‬ﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ در [ﺎﻓﺘﺎر ﺳ‪C‬ﺎ‪y‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ ،VÉ‬اﻫﻤ‪C‬ﺖ ﺗﻼش ﻧﻮر‪ y‬را ﻧﺎ‪Y‬ﺪ ﻧﺎد‪Y‬ﺪە ﮔﺮﻓﺖ؛ [ﻪ و‪è‬ﮋە ﮐﻪ وی ﮐﺴﺎ‪ VÉ‬ﮐﻪ ﺧﻮد را‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫وﻗﻒ ﭘ‪Qr,‬ﻓﺖ ز©ﺎن ﮐﺮدی ‪3‬ﮐﺮدﻧﺪ‪3 ،‬ﺳﺘﻮد‪ .‬وی اﻇ‪£‬ﺎر ‪3‬دارد ﮐﻪ ﻓﻘﺪان ﺳﻮاد ﮐﺮدی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ [ﻪ اﺳ~ﺜﻤﺎر ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺴﺎ‪ VÉ‬ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ »زﻣﺎ‪ VÉ‬از ﻟﺤﺎظ ﻣﻮﻗﻌ‪C‬ﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺟﺘﻤﺎ‪-ì‬ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬از ‪N‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪í‬ﺎﯾ ‪É Ç‬‬ ‫‪ë‬ﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ«‪ .٢‬ﻧﻮر‪ y‬در ﺗﻮﺿﯿﺢ ارزش ز©ﺎن ﮐﺮدی ﺗﺎ آﻧﺠﺎ‬ ‫‪π‬‬ ‫ﭘ‪,‬ﺶ ‪3‬رود ﮐﻪ ارزش ﻓﺮدی ﺷﺨﺺ را [ﺎ ﻣ ‪ÅÉ Ç‬ان از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘ‪ Õ‬آﻧ‪£‬ﺎ در راە ز©ﺎن ﻣﺎدری‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ‪3‬داﻧﺪ‪ .‬در ﺧﻼل ﺳﺎلﻫﺎی )‪ (۱۱-۱۹۰۹‬و ﺳﻔﺮﻫﺎ{ﺶ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬از ﮐﺮدﻫﺎ [ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫دﻟ‪C‬ﻞ ‪VW‬ﺗﻮﺟ¸ آﻧﺎن [ﻪ ﭘ‪Qr,‬ﻓﺖ و رﺷﺪ ز©ﺎن ﮐﺮدی اﻧﺘﻘﺎد ‪3‬ﮐﻨﺪ و ‪3‬ﮔ∫‪è‬ﺪ‪» :‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫ز©ﺎن ﻣﺎدری ﻧﺎﻣ‪C‬ﺪە ‪3‬ﺷﻮد‪ ،‬آﯾ‪‬ﻨﻪی ‪ Qrõ‬اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻣ‪ ،Ü‬آب زﻧﺪ—ﺎ‪ VÉ‬و درﺧ‪ kl‬اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫از رﻧﺞ و زﺣﻤﺖ ≤ﺴ‪C‬ﺎر رو‪Cè‬ﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻘ‪C‬ﺎس دا‪õ‬ﺶ و ﻣﻌ‪C‬ﺎر ارزش ﻓﺮد و ‪È‬ﻤﺎل او اﺳﺖ‪...‬‬ ‫ﺗﺄﺳﻒ ‪3‬ﺧﻮرم ﮐﻪ اﺟﺎزە دادەا‪Y‬ﻢ ز©ﺎﻧﻤﺎن ﮐﻪ ﻣﻈ‪£‬ﺮ ﺗﻤﺪن اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺸﮏ‪ ،‬ﺿﻌ‪C‬ﻒ و‬ ‫‪≤ ë‬ﺴ‪Ål‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ ،y‬ﺧﻠ‪C‬ﻞ ﺧ‪C‬ﺎ‪ u‬را ﮐﻪ ‪ä‬ﺷﻨﺎسﺗ•‪è‬ﻦ‬ ‫ﻧﺎ˜ﺎرآﻣﺪ [ﺎﺷﺪ«‪ .٣‬در ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪٤‬‬ ‫‪É‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫اد‪Y‬ﺐ ﮐﺮد ﺷﻤﺎل ﮐﺮدﺳﺘﺎن در آن دوران ﺑﻮد ﺗﺤﺴ‪3 ëÇ‬ﮐﻨﺪ و او را ﻧﻤﻮﻧﻪی ﻣﯿ‪£‬ﻦﭘﺮﺳ‪k‬‬ ‫‪3‬ﺧﻮاﻧﺪ و اﻇ‪£‬ﺎر ‪3‬دارد »اﺟﺎزە دﻫ‪C‬ﺪ ﺷﻤﺎ را [ﺎ ‪Y‬ﮏ اﻟ˝ﻮی ﻣﯿ‪£‬ﻦﭘﺮﺳ‪ kl‬آﺷﻨﺎ ﮐﻨﻢ‪ ،‬آﻗﺎی‬ ‫ﺧﻠ‪C‬ﻞ ﺧ‪C‬ﺎ‪ u‬ﮐﻪ در ﺗﻼشﻫﺎی ز©ﺎ‪ VÉ‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﻣﯿ‪£‬ﻦﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ ﭘ‪Qr,‬و ﺑﻮدە‬ ‫اﺳﺖ«‪.٥‬‬ ‫‪1 Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman Said Nursi,‬‬ ‫;‪19‬‬ ‫‪Ahmet‬‬ ‫‪Turran,‬‬ ‫‪"Said‬‬ ‫‪Nursi‬‬ ‫‪Ve‬‬ ‫"‪Nurculuk,‬‬ ‫‪.http://dergi.samsunilahiyat.com/Makaleler/1525073178_199810020211.pdf‬‬ ‫‪2 Şark ve Kürdistan Gazetesi. (No. 1; Dec. 2, 1908). Also, Nursi, İçtima-I Dersler/‬‬ ‫‪Social Lessons, 507.‬‬ ‫‪3 Ibid, 191.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺿ?ﺎ ﮔﻮ‪ß‬ﺎﻟﭗ ﭘ]ﺶ از ﮔﺮو}ﺪن ‪g‬ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﻢ ﺗﺮ‪ ’d ،ù‬از ‪d‬ﺎران ﻧﺰد‪d‬ﮏ ﺧ?ﺎ‪ ö‬ﺑﻮد و ‪g‬ﺎ ﻫﻢ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐ^‪o‬‬ ‫‪D‬‬ ‫ﮐﺮدی را ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪5 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 191.‬‬ ‫‪ ۱۱۰‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫در ﺑﺮ‪ ”É‬از آﺛﺎر ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦﻧ‪á‬ﺎراﻧﻪی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﺗﺮکﻫﺎ‪ ،١‬ﺗﻼشﻫﺎی ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪y‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮای ﮔﻨﺠﺎﻧﺪن ز©ﺎن ﮐﺮدی در ﺳ‪,‬ﺴﺘﻢ آﻣﻮز‪ yr‬و وا‪µŒ‬ﺶ ﺳﻠﻄﺎن [ﻪ درﺧﻮاﺳﺖ‬ ‫اﺗ‪Cµ‬ﮏﻣﺤﻮر وی [ﻪ ﻋﻤﺪ ﻧﺎد‪Y‬ﺪە اﻧ‪á‬ﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪[ .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎ˜ﺎن ‪Y‬ﺎووز‬ ‫ً‬ ‫داﺳﺘﺎن ‪È‬ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎو‪ Vl‬را ﺟﻌﻞ ﮐﺮدە و روا‪Y‬ﺖ ‪3‬ﮐﻨﺪ‪» :‬در ﺗﻼش ﺑﺮای ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار دادن‬ ‫ﻋﻠﻮم ﻃﺒ‪ ØC‬و اﺳﻼ‪ ،3‬ﻧﻮر‪ y‬در ﺳﺎل ‪[ ۱۹۰۷‬ﻪ د‪Y‬ﺪار ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ دوم رﻓﺘﻪ و از وی‬ ‫‪ ë‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫درﺧﻮاﺳﺖ ‪3‬ﮐﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم را ﺑﺮای ﺗﺄﺳ‪,‬ﺲ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎ‡ در وان ﺗﺄﻣ ‪É Ç‬‬ ‫اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ او را ﺑﺮای ﺳﺎز—ﺎر ﮐﺮدن اﺳﺘﺪﻻل ﻋﻠ≈ و اﺳﻼم رد ‪3‬ﮐﻨﺪ«‪.٢‬‬ ‫ﺧﻮا‪õ‬ﺶ ﻧﻮر‪ y‬از ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ‪ ÕY ،‬د‪Y‬ﮕﺮ از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣ‪ ≈£‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ‬ ‫اﺗ‪ ÕCµ‬را ﺑﺮ اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ‪ kÉ‬وی ‪õ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﺪ‪ .‬ﺗﻠ‪ ‹l‬ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ ﻧ‪á‬ﺎراﻧﻪی وی‪ ،‬ﻏﺮور اﺗ‪ ÕCµ‬و‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وی دﻟ‪C‬ﻞ »زوال ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪3‬داﻧﺪ« را آﺷ‪Ö‬ﺎر ‪3‬ﮐﻨﺪ‪ .‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وی ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ‬ ‫‪N‬‬ ‫¶‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬را ﺗﺎر‪ «Éè‬اﺳ~ﺪادی ‪3‬داﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ u‬ﮐﻪ وی ﺗﻠ∫‪è‬ﺤﺎ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ‪ VÉ‬ﮐﺮدﻫﺎ را از‬ ‫‪N‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎ ارج ‪3‬ﻧ‪£‬ﺪ‪ ٣.‬وی در ‪Y‬ﮏ ﺳﺨ‪ÅÉ‬ا‪ VÉ‬ﺧﻄﺎب [ﻪ ‪È‬ﺎرﮔﺮان ﮐﺮد در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‬ ‫اﻋﻼم ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ [ﮕﺬار‪è‬ﺪ ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ ‪ ۶۰۰‬ﺳﺎل ﻓﺮﻣﺎﻧ‪ÅW‬داری ﺗﺮکﻫﺎ از آﻏﺎز ﺗﺄﺳ‪,‬ﺲ آن ﺗﺎ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳ~ﺪادی ]ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ[ ﻣﺘﻌﻠﻖ [ﻪ ‪õ‬ﺴﻞﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪی آﻧ‪£‬ﺎ [ﺎﺷﺪ‪ .٤‬ﮐﺮدﻫﺎ [ﺎ‪Y‬ﺪ‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ ﺧﻮد را ‪õ‬ﺸﺎن دﻫﻨﺪ و ﻓﻘﻂ از ﺧﺮد و دا‪õ‬ﺶ ﺧﻮد ﺑ‪£‬ﺮە ﮔ‪ÅÇ‬ﻧﺪ‪.٥‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪی د‪Y‬ﮕﺮ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ اﺗ‪ ÕCµ‬ﺑﺮ د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬را ‪3‬ﺗﻮان در ﺗﻔﺎوت‬ ‫وی [ﺎ اﺣ‪C‬ﺎ‪ÿ‬ﺮان ﻋﺮب ﺑﺮ ‪ ä‬اﺻﻞ و ‪õ‬ﺴﺐ ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ و ﺧﻮد ﻧ‪£‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪە ﮐﺮد‪[ .‬ﻪ‬ ‫‪3 ë‬ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬‫[ﺎور ﻧﻮر‪ y‬ﺑ‪,‬ﺶ از ﻋﻨﺎو‪è‬ﻦ‪ ،‬ذات ﺧﻮد دوﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣ‪Qr‬وﻋﯿ~ﺶ را ﺗﻌﯿ ‪É Ç‬‬ ‫رو‪è‬ﮑﺮد وی [ﻪ ﺣ‪Ö‬ﻤﺮا‪ VÉ‬در اﺳﻼم‪ ÕY ،‬از ﻧﻘﺎط ﮔﺴﺴﺖ وی از اﺣ‪C‬ﺎ‪ÿ‬ﺮا‪ VÉ‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺪە و‬ ‫¶‬ ‫رﺿﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﺎﻟﺘﺎ ﻋﺮب ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﻋﺪە و ﭘ‪ÅÇ‬وا‪õ‬ﺶ‪ ،‬ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﺣِﻖ اﻧﺤﺼﺎری‬ ‫‪ê‬‬ ‫‪٦‬‬ ‫اﻋﺮاب ﺑﺮای ﺧﻼﻓﺖ اﻋﺘﻘﺎدی ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ا‪ÿ‬ﺮﭼﻪ اﺣ‪C‬ﺎ‪ÿ‬ﺮان ﻋﺮب ﺑﺮ ﺑﺮ‪ ”É‬ﺟﻨﻪﻫﺎی ﻣ‪£‬ﻢ‬ ‫‪ Ω‬ﺟﻨ‪#‬ﻪﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴ^‪ o‬اﻓ‪π‬ﺎر‬ ‫‪ ١‬ﻻزم ‪g‬ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ~‪ â‬از ﻧ‪÷p‬ﺴﻨﺪ∑ﺎن ‪D‬ﮐﺮد ﻧ ‪ +~ ,‬ﺳ‪ Å‬در ﻧﺎد‪d‬ﺪە ﮔﺮﻓ ^ ~‬ ‫‪D‬‬ ‫ﻧﻮر‪ Æ‬داﺷ‪Ö‬ﻨﺪ‪ .‬ﮐﺘﺎب ﻣﻬﻤﺖ ﺗ?ﻔﻮن ﻣﺎﻟ◊ ﺳﺎﻧﯿﺞ‪ ،‬ز‪í‬ﺎنﺷﻨﺎس و ﻧ‪÷p‬ﺴﻨﺪەی ﮐﺮد در ﻣﻮرد ﻧﻮر‪ ’d Æ‬از‬ ‫‪D‬‬ ‫¬‬ ‫آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در آن دﯾﻦ را اﺻﺎﻟﺘﺎ ﻣﻐﺎﯾﺮ ‪g‬ﺎ آرﻣﺎنﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﻢ ﮐﺮدی ﺗﺼ‪}p‬ﺮ ‪y‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪Cf. Malmisanij, Said-I Nursi Ve Kürt Sorunu/ Said Nursi and the Kurdish Question‬‬ ‫‪(Uppsala: Jîna Nü, 1991), 12-14.‬‬ ‫‪2 M. Hakan Yavuz, Islamic Political Identity in Turkey (Oxford; New York: Oxford‬‬ ‫‪University Press, 2003), 152-53.‬‬ ‫‪3 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 26.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪ ٦‬در ‪g‬ﺎزﺧﻮا~® ﺗﺎر}ـ ـﺦ اﺳﻼم ‪g‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪y‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ Æ‬ﺑﺮ~‪ â‬از د‪d‬ﺪ∑ﺎەﻫﺎی ﺳ?ﺪ ﺟﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ و ﻋ‪#‬ﺪە در اﺛﺮ‬ ‫ﻣﺸ^‪+‬ﮐﺸﺎن ﻋﺮوة اﻟﻮﺛ^‪ É‬را ‪g‬ﺎزﮔﻮ ‪y‬ﮐﻨﺪ‪g .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل وی ﻋﻨﻮان ‪y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺎر}ـ ـﺦ را‪g‬ﻄﻪی ﻫﻢروﻧﺪ‬ ‫ﻣﺴﺘﻘ?◊ ﻣ?ﺎن ﻣ ‪+~ ,‬ان ﭘ]‪∏é‬ﻓﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ا‪d‬ﻤﺎن آﻧﻬﺎ را ©ﺸﺎن ‪y‬دﻫﺪ‪ .‬آﺷ‪π‬ﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺿﻌ?ﻒﺗﺮ ﺷﺪن‬ ‫‪û‬‬ ‫ا‪d‬ﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪ‪ ù‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱۱‬‬ ‫اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ‪ kÉ‬ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬داﺷ~ﻨﺪ‪[ .١‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﮋوﻫﺸﮕ‪Ó‬ﺮ دﯾ ‪ kÓ É‬ﻣ‪Qr‬وﻃﻪﺧﻮاە‪ ،‬ﻧﻮر‪y‬‬ ‫‪ ì‬واﻗ‪ ،Ø‬دوﻟﺖ ﻣ‪Qr‬وﻃﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮ ﻫﻤ‪á‬ﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ از‬ ‫‪r‬‬ ‫ادﻋﺎ ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ دوﻟِﺖ ‪Ó ä‬‬ ‫‪l‬‬ ‫‪ ë‬دوﻟ‪ kl‬ﺗﻌ‪C‬ﺖ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬اﺳ~ﺪاد را ﮐﻪ ﻣ‪Å‬ادف [ﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ دوم‬ ‫‪٢‬‬ ‫ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫ﻫﻢ [ﻪ ‪È‬ﺎر ﺑﺮدە ‪3‬ﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻌ•‪è‬ﻒ ‪3‬ﮐﻨﺪ‪» :‬ﺣﮑﻮﻣ‪ kl‬ﺧﻮد‪ä‬اﻧﻪ )اﺳ~ﺪادی( و‬ ‫[ﻠ‪£‬ﻮﺳﺎﻧﻪ«‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬اﺳﺘﺪﻻل ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪» :‬اﺳ~ﺪاد ا‪õ‬ﺴﺎنﻫﺎ را [ﻪ ‪P‬ﺴﺖﺗ•‪è‬ﻦ ﻣﻮﺟﻮدات‬ ‫ﺗﺪ‪Y‬ﻞ ‪3‬ﮐﻨﺪ؛ اﺳ~ﺪاد آن ﭼ ‪ÅÉ Ç‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ دﻧ‪C‬ﺎی ﻣﺴﻠﻤﺎن را ﻣﺴﻤﻮم ﮐﺮدە و آﻧ‪£‬ﺎ را [ﻪ‬ ‫ﻋﺪاوت و ﻓﻼ ‪Œ‬ﺖ ا[ﺪی ﺳﻮق ‪3‬دﻫﺪ«‪.٣‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘ‪,‬ﺶ ‪3‬رود ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣ‪C‬ﺖ ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ اﺳﻼم [ﻌﺪ از ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ )‪۶۶۱‬‬ ‫[ﻪ [ﻌﺪ( را ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی اﺳ~ﺪادی ‪3‬ﻧﺎﻣﺪ و ﭘ‪C‬ﺪا{ﺶ ﺑﺮ‪ ”É‬از ﻣ‪Ö‬ﺎﺗﺐ دﯾ‪ kÉ‬و‬ ‫ﻓﻠﺴ‪ ‹É‬را ﻣﺤﺼﻮل اﯾﻦ دوران اﺳ~ﺪادی ﺗﻠ‪3 ‹l‬ﮐﻨﺪ‪ .‬وی ﮐﻪ ﺧﻮد اﺷﻌﺮی ﺑﻮد‪ ،‬ﻣ‪Ö‬ﺎﺗﺐ‬ ‫‪π‬‬ ‫ﺟ‪èÅW‬ﻪ و ﻣﻌ ‪ÅÉ l‬ﻟﻪ را ﮐﻪ در دوران ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻠﻔﺎی ﻋﺎ‪ y‬ﻇ‪£‬ﻮر ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣ‪Ö‬ﺎﺗ‪ kW‬ﺳﺎﺧﺘ‪ Õ‬در‬ ‫اﻧﺪ{ﺸﻪی دﯾ‪3 kÉ‬ﭘﻨﺪارد ﮐﻪ ﻧ~‪C‬ﺠﻪی ﻣﺴﺘﻘ‪C‬ﻢ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی اﺳ~ﺪادی دوران ﺧﻮد‬ ‫ﻫﺴ~ﻨﺪ‪[ .‬ﻪ ﻋﻘ‪C‬ﺪەی ﻧﻮر‪ y‬اﺳ~ﺪاد ﻫﻢ ‪3‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺳ‪C‬ﺎ‪[ y‬ﺎﺷﺪ و ﻫﻢ ﻣﺪرﺳﻪای ﮐﻪ در‬ ‫ﻫﺮ ﺣﺎل ﻣﺮﮔﺎر اﺳﺖ و ﺑ‪,‬ﺸ‪èÅl‬ﻦ آﺳ‪,‬ﺐ را [ﻪ »دﯾﻦداری واﻗ‪3 «Ø‬رﺳﺎﻧﺪ‪.٤‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در [ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬در اﻧﺪ{ﺸﻪی ﻧﻮر‪ y‬اﺻﻞ و ‪õ‬ﺴﺐ ﻗﻮ‪[ 3‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪ ÕY‬از ‪är‬وط ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ ﻣﻄ•ح ﻧﺒﻮد؛ [ﻪ [ﺎور وی ﻓﻘﻂ ‪Y‬ﮏ اﺻﻞ ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ را از ‪í‬ﺎدﺷﺎە ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫‪ ë‬د‪Y‬ﺪ—ﺎە ﺑﻮد(‪[ .‬ﻪ‬ ‫‪3‬ﮐﻨﺪ و آن ﭘ‪ÅÇ‬وی از راە ﭘ‪C‬ﺎﻣ‪ ÅW‬اﺳﺖ )اﺑﻦ ﺗ‪C‬ﻤ‪C‬ﻪ ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬ﻣﺪاﻓﻊ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫ﻋﻘ‪C‬ﺪەی ﻧﻮر‪ y‬ا‪ÿ‬ﺮ ‪í‬ﺎدﺷﺎ‡ از ﺳ‪µ‬ﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﭘ‪ÅÇ‬وی ﮐﻨﺪ »ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎ˜≈ ﻋﺎدل‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣ~ﺶ ﻣ‪Qr‬وع اﺳﺖ و ﺑﺮ ادرا¯ و آﻣﻮزەﻫﺎی ‪ ìär‬ﺑ‪Cµ‬ﺎن ﻧ‪£‬ﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ«‪.٥‬‬ ‫‪İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 258. See, Jamāl al-Dīn Al-Afghānī and Muḥammad‬‬ ‫‪ʻAbduh, Al-ʻurwah Al-Wuthqá, Lā InfiṣāMa Lahā (Bayrūt: Maṭbaʻat al-Tawfīq, 1328‬‬ ‫‪[1910]). Also, 'Abduh, Al-Islam Wa Al-Nasraniyye/ Islam and Christianity 177‬‬ ‫‪onward.‬‬ ‫‪1 Mardin, Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman‬‬ ‫‪Said Nursi, 141.‬‬ ‫‪2 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons.‬‬ ‫ﮔﻔﺘ~‪ o‬اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻄﺎ‪g‬ﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۸‬اﯾﺮاد ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻨ‪e‬ﺎ‪ y‬ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﻧﻮر‪g Æ‬ﻪ وﻗ‪p‬ع اﻧﻘﻼب‬ ‫‪ Ω‬ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻣ‪∏é‬وﻃﻪ ‪Œ‬ﺴ?ﺎر ﺧﻮﺷﺒ ‪~ ,‬‬ ‫‪3 Ibid, 82-83.‬‬ ‫‪4 Ibid, 83-84.‬‬ ‫¬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻇﺎﻫﺮا ﻧﻮر‪" Æ‬ذات اﺳ‪#Ö‬ﺪاد" اﻟ»ﻮا{‪ oO‬را ‪g‬ﺎزﮔﻮ ‪y‬ﮐﻨﺪ‪ .‬د‪d‬ﺪ∑ﺎەﻫﺎی وی ©ﺸﺎندﻫﻨﺪەی اﻋﺘﻘﺎد‬ ‫~‬ ‫اﻟ»ﻮا{‪g oO‬ﻪ ﺗﺄﺛ‪ +,‬ﻣﻨ‪ É‬اﺳ‪#Ö‬ﺪاد ﺑﺮ دﯾﻨﺪاری و ﮐﺴﺐ دا©ﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Abd al-Rahman Al-Kawakibi, TabāYiʻ AlIstibdāD Wa MaṣāRiʻ Al-IstiʻbāD/ the‬‬ ‫‪Nature of Tyranny and the Subjugation Struggle, trans. Abd al-Husayn Qajar, Chap-i‬‬ ‫‪1. ed., Majmuah-Yi Mutun Va Asnad-I Tarikhi (Tihran: Nashr-i Tarikh-i Iran, 1364).‬‬ ‫‪5 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 160.‬‬ ‫‪ ۱۱۲‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ ﻋﻼﯾﻖ ﻣﺘﻨﺎﻗﺺ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف اﺣ‪C‬ﺎ‪ÿ‬ﺮان ﻋﺮب ﻫﯿﭻ—ﺎە [ﻪ اﺗ‪Cµ‬ﮏ و ‪Y‬ﺎ اﺻﻞ و‬ ‫‪õ‬ﺴﺐ ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ ﻧ‘‪Å‬داﺧﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ‪õ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی دﯾ‪ kÉ‬ﻓﺮد ‪3‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫¶‬ ‫‪π‬‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪är ÅÇ‬ا‪Y‬ﻂ اﺟﺘﻤﺎ‪-ì‬ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬و زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ Õ‬ﻗﺮار ﮔ‪ÅÇ‬د‪ .‬ﻣﻄﻤﺌﻨﺎ ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ‬ ‫ادﻋﺎﻫﺎ‪ Và‬ﮐﻪ اﺻﻞ و ‪õ‬ﺴﺐ ﻗ•‪Y qrJ‬ﺎ ﻋﺮب را ‪ ÕY‬از ‪är‬طﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺧﻼﻓﺖ اﻋﻼم‬ ‫‪3 ë‬ﮐﺮد‪ ١‬و ادﻋﺎ‬‫‪3‬ﮐﺮدﻧﺪ واﻗﻒ ﺑﻮد و ﻫﻤﻮارە ‪ê‬اﻋﺮاب را [ﻪ ﻋﻨﻮان »ﻣﻠ‪ kl‬اﺻ‪C‬ﻞ« ﺗﺤﺴ ‪É Ç‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪3‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ از ﻟﺤﺎظ ﻧﮋادی [ﺎ اﻋﺮاب ﻣﺮﺗﻂ ﻫﺴ~ﻨﺪ‪ ،٢‬اﻣﺎ در اﻧﺪ{ﺸﻪی وی ﻫ‪C‬ﭽ‪á‬ﺎە‬ ‫ﻋﺮبﺑﻮدن ‪ ›är‬ﺑﺮای ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫‪ ë‬ﺗﺮﺗ‪,‬ﺐ‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬اﺳﺘﺪﻻل ‪3‬ﮐﺮد ﮐﻪ اﺳ~ﺪاد ﺟﻠﻮەﻫﺎی ﻣﺘﻨﻮ‪ ì‬دارد و اﻓﺰون‬ ‫[ﻪ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪É‬‬ ‫ﺑﺮ اﻧﻮاع ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬و ﻣﺪرﺳﻪای‪ ،‬اﺳ~ﺪاد اﺟﺘﻤﺎ‪ ì‬ﻧ‪ ÅÇ‬وﺟﻮد دارد ‪[ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وی‬ ‫ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ را ﻧﻮشداروی ﻫﻤﻪ دردﻫﺎ ‪3‬دا‪õ‬ﺴﺖ‪ .‬از ﻧﻈﺮ وی ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ ﻓﻘﻂ ‪Y‬ﮏ‬ ‫ﺳ‪,‬ﺴﺘﻢ ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﻧﺒﻮد؛ [ﻠ‪Ú‬ﻪ ﺷ‪ ÜÖ‬از ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻮد ﮐﻪ زﻣﯿﻨﻪ را ﺑﺮای ﻃ•ح د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻣﺘﻨ∫ع‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ارزشﻫﺎ و ﻗﺎ[ﻠ‪C‬ﺖﻫﺎی درو‪ VÉ‬ﻓﺮاﻫﻢ ‪3‬آورد‪ .‬ا‪ÿ‬ﺮﮐﺮدﻫﺎ ‪3‬ﺧﻮاﺳ~ﻨﺪ [ﺎ "د‪Y‬ﮕﺮ‪Ó‬ی"‬ ‫ﺧﻮد ﻣﻘﺎ[ﻠﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﺑﺘﺪا ‪[3‬ﺎ{ﺴﺖ »اﺳ~ﺪاد اﺟﺘﻤﺎ‪ «ì‬ﻣﻮﺟﻮد را [ﻪ ﻓﺮاﻣﻮ‪≤ yr‬ﺴˇﺎرﻧﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ را ﺑﺮﮔ◊‪µè‬ﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮر‪3 y‬ﮔﻔﺖ ﮐﺮدﻫﺎ [ﺎ‪Y‬ﺪ »ﺗ∫©ﻪ« ﮐﻨﻨﺪ‪» ،‬آﻧ‪£‬ﺎ ﻧ‪C‬ﺎز‬ ‫‪π‬‬ ‫[ﻪ رﺳﺘ‪á‬ﺎری داﺷ~ﻨﺪ و ﻫﻤ‪[ Õ‬ﺎ‪Y‬ﺪ [ﻪ ﺳﻮی دروازەﻫﺎی ﺗ∫©ﻪ ﻫﺠﻮم آورﻧﺪ‪ ،‬دروازەﻫﺎ‪ Và‬ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮای آﻧ‪£‬ﺎ ﮐﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ را ﺑﺮ‪3‬ﮔ◊‪µè‬ﻨﺪ‪[ ،‬ﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ«‪3 .‬ﮔﻔﺖ ﮐﻪ »ﻫﺮ ﻣﻠ‪kl‬‬ ‫دارای رو” ﻣﺸ‪Ål‬ک اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ä‬ﭼﺸﻤﻪ و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﺠﺎﻋﺖ‪ ،‬ﻋﺰت و ﻗﺪرت ﻣ‪ Ü‬اﺳﺖ‪،٤‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪ Ü‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺪ ‪Ÿ‬ﺴ‪Ï‬ﯿﺢ ﻋﻤﻞ ‪3‬ﮐﻨﻨﺪ ‪ ...‬ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 3‬ﮐﻪ اﻧﺪ{ﺸﻪی‬ ‫ﻣﻠ‪C‬ﺖ از ﻫﻢ ‪í3‬ﺎﺷﺪ ‪ ...‬ﻣﻠﺖ واﻗﻌ‪C‬ﺖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ‪3‬دﻫﺪ«‪ .٥‬ﻧﻮر‪ y‬ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ [ﺎ‪Y‬ﺪ [ﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ‪ ”É‬از رﻫ‪ÅW‬ان دﯾ‪ kÉ‬و اﺟﺘﻤﺎ‪ ì‬ﮐﺮد ﻣﺴ~ﺪ ﺑﻮدﻧﺪ و در واﻗﻊ‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺳ~ﺪاد آﻧ‪£‬ﺎ ﻣﺎﻧﻊ اﺻ‪Ÿ Ü‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ ﻣﻠﺖ ﻣﺘﺤﺪ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد‪.٦‬‬ ‫‪π‬‬ ‫ﻃﻘﻪﺑﻨﺪی اﺳ~ﺪاد و ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪ ≤ﺴ‪C‬ﺎر ﺑﺮ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻣﺨﺮب آن ﺑﺮ ﺗﻤﺎ‪ 3‬ﺟﻨﻪﻫﺎی زﻧﺪ∏‪،‬‬ ‫‪õ‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﻋﻤﯿﻖ اﺛﺮ ﻣﻌﺮوف اﻟ‪Ú‬ﻮا‪ ،kWŒ‬ﻃﺎﯾﻊ اﻻﺳ~ﺪاد‪ ،‬دارد‪ .٧‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در‬ ‫آﺛﺎر ﻧﺎﯾﯿ‪ ،kÉ‬ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺸ‪£‬ﻮر ﺷ‪C‬ﻌﻪ در اﯾﺮان دوران ﻣ‪Qr‬وﻃﻪ )‪ (۱۹۰۶-۱۹۰۹‬ﻣﺸ‪£‬ﻮد‬ ‫اﺳﺖ‪ ،٨‬اﯾﻦ اﺛﺮ اﻟ‪Ú‬ﻮا‪ kWŒ‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬ﺷﮕﺮ‪ nÉ‬ﺑﺮ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان دﯾ‪ kÉ‬داﺷﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در [ﺎﻻ‬ ‫‪1 Ibid, 53.‬‬ ‫‪2 Ibid, 578.‬‬ ‫‪3 İçtima-I Dersler/ Social Lessons.‬‬ ‫‪4 Ibid, 123-24.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪ ٧‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Al-Kawakibi, TabāYiʻ Al-IstibdāD Wa MaṣāRiʻ Al-IstiʻbāD/ the Nature of Tyranny‬‬ ‫‪and the Subjugation Struggle.‬‬ ‫‪ ٨‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱۳‬‬ ‫اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬اﺳ~ﺪاد اﺟﺘﻤﺎ‪ ì‬را [ﻪ ﺷﺪت ﻣﺨﺮب ‪3‬دا‪õ‬ﺴﺖ و آن را ﻣﺎﻧﻊ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺻ‪ Ü‬ﺑﺮ ‪ ä‬راە ﻣﻠﺖ ﮐﺮد ‪3‬د‪Y‬ﺪ‪ .‬وی ﺿﻌﻒﻫﺎ‪ Và‬را در ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪە ‪3‬ﮐﺮد‪،‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۱‬در اﺛﺮش [ﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﻇﺮات ﺳ‪ Ø‬ﮐﺮد [ﻪ اﯾﻦ ﺳﺆال ‪í‬ﺎﺳﺦ دﻫﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﻪ ﭼﺮا ﮐﺮدﻫﺎ ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ »ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺧﺎرقاﻟﻌﺎدە‪ ،‬اﺷ~‪C‬ﺎق و ﺷﺨﺼ‪,‬ﺖ اﺳ~ﺜﻨﺎﯾ‪,‬ﺸﺎن« از‬ ‫‪١‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﻠﺖﻫﺎی ﻫﻤﺴﺎ‪Y‬ﻪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ و ﻗﺪر‪Ÿ‬ﺸﺎن ﻗﺎ[ﻞ ﻗ‪C‬ﺎس [ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧ‪,‬ﺴﺖ‪ ،‬ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﻧﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫و دو©ﺎرە [ﻪ اﺳ~ﺪاد [ﻪ ﻋﻨﻮان دﻟ‪C‬ﻞ اﺻ‪ Ü‬ﺿﻌﻒ ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﮐﺮدﻫﺎ اﺷﺎرە ‪3‬ﮐﻨﺪ‪.٢‬‬ ‫ﻧﻮر‪ ،$‬دوﻟﺖ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪6‬ﺴﻢ‬ ‫¶‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﭘ‪ÅÇ‬وان ﻣﺪر‪õ‬ﺶ‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ‪õ‬ﺴ‪Ï‬ﺘﺎ ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪەای در ﻣﻮرد دوﻟﺖ ﻣﺪرن‬ ‫داﺷﺖ؛ [ﻪ ﻗﺪرت دوﻟﺖ [ﺪ—ﻤﺎن ﺑﻮد‪õ ،‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ا‪Y‬ﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﺣ‪C‬ﺎ‪ Vl‬دوﻟﺖ ﻣﺪرن در‬ ‫¶‬ ‫ﻋﺮﺻﻪی آﻣﻮزش‪ ،‬ﺑ‪£‬ﺪاﺷﺖ و اﻣﻨ‪C‬ﺖ ﻋﻤﻮ‪ 3‬آ ·ﺎە ﺑﻮد‪[ ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وی دوﻟﺖ را ذاﺗﺎ ﻧ‪£‬ﺎدی‬ ‫ﺧﺸﻦ ‪3‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﺧﻼف اﺳﻼمﮔﺮا‪Y‬ﺎن ﻣﻌﺎ‪ Ω‬ﺑﺮ اﯾﻦ [ﺎور ﻧﺒﻮد ﮐﻪ دﯾﻦﻣﺪار‪Ó‬ی‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎ [ﻪ ﺗﻨ‪£‬ﺎ‪ Và‬ﻋﺎﻣﻞ [ﺎزدارﻧﺪەی ﻗﺪرت ﻣﺨﺮب دوﻟﺖ ﻣﺪرن اﺳﺖ‪ .‬در ﺧﺼﻮص‬ ‫اﺳ~ﺪاد‪ ،‬رو‪è‬ﮑﺮد ﻧﻮر‪ y‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ اﻟ‪Ú‬ﻮا‪ kWŒ‬اﺳﺖ ﮐﻪ ‪3‬ﮔﻔﺖ‪» :‬ﺗﻤﺎ‪ 3‬روا[ﻂ ا‪õ‬ﺴﺎ‪VÉ‬‬ ‫ﺑ•"ﺎ‪Y‬ﻪی اﺳ~ﺪاد ‪Y‬ﺎ ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ« و ﻣﺪ‪ ì‬ﺑﻮد ﮐﻪ ز‪è‬ﺎ‪ Và‬ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ را[ﻄﻪی ا‪õ‬ﺴﺎ ‪VÓ É‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖﻣﺤﻮر‪ ،‬از دﯾﻦ و آﻣﻮزەﻫﺎی ﭘ‪C‬ﺎﻣ‪ÅW‬ان ‪ä‬ﭼﺸﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬ﭘ‪C‬ﺎﻣ‪ÅW‬ان را‬ ‫اﺳﺘﺎدان اﺧﻼق ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ≤‪èQr‬ﺖ ‪3‬دا‪õ‬ﺴﺖ؛ [ﻪ ﻧﻈﺮ وی ﺗﻤﺎم ﭼ ‪ÅÉ Ç‬ﻫﺎی ز‪è‬ﺎ و ا‪õ‬ﺴﺎ‪VÉ‬ای‬ ‫ﮐﻪ در ﻣﺪﻧّ‪,‬ﺖ وﺟﻮد دارد‪ ،‬در اﺳﻼم ‪Y‬ﺎﻓﺖ ‪3‬ﺷﻮد‪ .٣‬در اﻧﺪ{ﺸﻪی ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﻧﻮر‪ ،y‬ﻫﯿﭻ‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳ~ﺪادیای واﺟﺪ ‪är‬ا‪Y‬ﻂ ﺧﻼﻓﺖ ﻧ‪,‬ﺴﺖ؛ ﭼﺮا ﮐﻪ وی اﺳ~ﺪاد را در ﺗﻌﺎرض‬ ‫ﻣﺴﺘﻘ‪C‬ﻢ [ﺎ راە ﻣﺤﻤﺪ ‪3‬دا‪õ‬ﺴﺖ‪» ،‬را‡ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻋﺪاﻟﺖ ﺑ‪Cµ‬ﺎن ﻧ‪£‬ﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ«‪ .٤‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫¶‬ ‫وی ‪Ω‬اﺣﺘﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ را ﻓﺎﻗﺪ ﻣ‪Qr‬وﻋ‪C‬ﺖ دﯾ‪3 kÉ‬دا‪õ‬ﺴﺖ و ﺑ‪C‬ﺎن ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫»را[ﻄﻪی ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ و ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧﻪی ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳ~ﺪادی [ﺎ ‪èär‬ﻌﺖ‪ ،‬ﺗﻮﻫ≈ ﺑ‪,‬ﺶ ﻧ‪,‬ﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪Muhammad Husayn Na’ini, Tanbih Al-Ummah Va Tanzih Al-Millah Dar Asas Va‬‬ ‫‪Usul-I Mashrutiyat; Ya, Hukumat Az Nazar-I Islam/ the State and Islamic Perspective‬‬ ‫‪(Tehran: Shirkat-i Chapkhanah-i Firdawsi 1955?).‬‬ ‫‪1 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 123.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 "Bediüzzaman Kürdinin Fihristi- Makasidi Ve Efkarinin Progmidir/ the Programme‬‬ ‫‪of Bediüzzam Kurdi ", Volkan,‬‬ ‫‪no. 1: 2-3.‬‬ ‫‪4 İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 160.‬‬ ‫‪ ۱۱۴‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮد ﻣﺴ~ﺪ ﺧﻠﻖ ‪3‬ﺷﻮد ﺗﺎ از ﺧﻮد در ﻣﻘﺎ[ﻞ ﺗ‪£‬ﺪ‪Y‬ﺪات داﺧ‪ Ü‬و ﺧﺎر‪ ”W‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ‬ ‫ﮐﻨﺪ«‪.١‬‬ ‫ﺣ‪P kl‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟ‪£‬ﺎ‪ VÉ‬اول‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬از ﺳﻘﻮط رژ‪è‬ﻢ ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ [ﻪ ﻋﻨﻮان آﻏﺎز‬ ‫دوران آزادی ‪Y‬ﺎد ‪3‬ﮐﻨﺪ‪[ .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل [ﻪ ﻋﻨﻮان ﮐ‪ q‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺪ وﺣﺸﺖ دوران ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﻣﺪرن ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ‪ nl‬و و‪è‬ﺮا‪ VÉ‬ﺟﻨﮓ ﺟ‪£‬ﺎ‪ VÉ‬اول ﺑﻮد‪ ،٢‬د‪Y‬ﮕﺮ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ‬ ‫¶‬ ‫[ﻪ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﺧﻮﺷﺒ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬ﻧﺒﻮد و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﻪﻫﺎی ﻣﺨﺮب و ﻣﺰا‪Y‬ﺎی ﺗﻤﺪن ﺗﻘ•‪è‬ﺎ‬ ‫‪É‬‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮﻧﺪ‪ ٣.‬اﻣﺮوزە‪[ ،‬ﺎ آ ·ﺎ‡ ﺑﺮ ﻫﺮاس و ﻧﮕﺮا‪V‬ﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬در©ﺎرەی دوﻟﺖ‪ ،‬ا‪õ‬ﺴﺎن [ﻪ ‪Y‬ﺎد‬ ‫‪ ë‬ﮐﻪ ﻋﻤﻖ‬ ‫ﮐﺘﺎب ﻫﻮﻣﻮ ﺳﺎ‪Œ‬ﺮ‪ :‬ﻗﺪرت ﺣﺎ˜ﻢ و ﺣ‪C‬ﺎت ﺑﺮﻫﻨﻪ‪ ،٤‬ﻧﻮﺷﺘﻪی ﺟﻮرﺟﻮ آ ·ﺎﻣ ‪É W‬‬ ‫ﻣﻌﻀﻼت و ﻣﺼﺎﺋﺐ ﺷ‪£‬ﺮوﻧﺪان ﻣﺪرن را [ﻪ ﺗﺼ∫‪è‬ﺮ ‪3‬ﮐﺸﺪ‪3 ،‬اﻓﺘﺪ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺄ ‪CŒ‬ﺪ ‪3‬ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻣﺪرن ‪3‬ﺗﻮاﻧﺪ [ﻪ آﺳﺎ‪[» VÉ‬ﻪ ﻧﺎم ﺣﺮاﺳﺖ از اﺳﻼم و ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬اﺳﻼم و ﺑﺮادری‬ ‫اﺳﻼ‪ 3‬را [ﻪ ﺗﻤﺎ‪ 3‬از ﻣ‪C‬ﺎن ﺑﺮد«‪ .‬در واﻗﻊ ا‪ÿ‬ﺮ ﻓﺮدی [ﻪ ﻗﺼﺪ اﻋ‪Ål‬اض [ﻪ دوﻟﺖ در »ﻣ‪Ö‬ﺎ‪VÉ‬‬ ‫ﻣﻘﺪس و ≤ﺴ‪C‬ﺎر ارزﺷﻤﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺠﺪ ا‪Y‬ﺎﺻﻮﻓ‪C‬ﻪ ﭘﻨﺎە ﮔ‪ÅÇ‬د‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ‪3‬ﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﻓﺘﻮای ﺗﺨ•‪è‬ﺐ آن را ﺻﺎدر ﮐﻨﺪ«‪.٥‬‬ ‫د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬در ﺧﺼﻮص ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ‪3‬ﺗﻮاﻧﺪ را[ﻄﻪی ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪەی اﻓﺮادی‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ او و دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ در ﺣﺎل ﻇ‪£‬ﻮر را ﺑ‪ Ål£‬ﻧﻤﺎ‪Y‬ﺎن ﮐﻨﺪ‪ .‬وی از ‪Y‬ﮏ ﺳﻮ دوﻟﺖ ﻣﺪرن را‬ ‫ﺣﺎﻣﻞ ﺗﻤﺪ‪ VÉ‬ﻣﺪرن ‪3‬دا‪õ‬ﺴﺖ ﮐﻪ [ﻪ ﭘ‪Qr,‬ﻓﺖﻫﺎی ﺷﮕﻔﺖآور در ﻋﺮﺻﻪﻫﺎی ﻋﻠﻮم‪،‬‬ ‫ﭘﺰﺷ‪ Õ‬و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﻨﺘ¸ ‪3‬ﺷﻮد؛ از د‪Y‬ﮕﺮ ﺳﻮ‪ ،‬دوﻟﺖ ﻣﺪرن ﻣﻈ‪£‬ﺮ ﻇﺮﻓﯿ‪VW kl‬ﺳﺎ[ﻘﻪ‬ ‫ﺑﺮای ﺗﺨ•‪è‬ﺐ و ﺧﺸﻮﻧﺖ [ﻪ ﺷﻤﺎر ‪3‬رود‪ .‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺮای ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏ‪ÅÇ‬ﺗﺮک ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻮر‪،y‬‬ ‫دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪[ VÉ‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ Và‬آﺧ•‪è‬ﻦ دژ ﻣﺴﺘﺤ‪Ö‬ﻢ در ﻣﻘﺎ[ﻞ اﺷﻐﺎل ‪È‬ﺎﻣﻞ دﻧ‪C‬ﺎی اﺳﻼم ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮان ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ≤ﺴ‪C‬ﺎری از اﻋﺮاب‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬دورا‡‬ ‫ﺳﺨ‪ kl‬را ﺗﺠ•©ﻪ ‪3‬ﮐﺮد‪ .‬وی [ﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﻣﺜﺖ‪3 ٦‬ﻧﺎﻣ‪C‬ﺪ ﻣﺸ‪ ÜÖ‬ﻧﺪاﺷﺖ؛‬ ‫ز‪è‬ﺮا [ﻪ ﻧﻈﺮ وی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﻣﺜﺖ ﻣﻮﺟﻮد‪Y‬ﺖ و ﺣﻘﻮق د‪Y‬ﮕﺮ ﻣﻠﺖﻫﺎ را اﻧ‪Ö‬ﺎر ﻧ≈ﮐﺮد‪،٧‬‬ ‫‪ ë‬ﻣ‪Qr‬وﻋ‪C‬ﺖ ﻓﺮو"ﺎ‪ yr‬دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬ﺑﻮد‪[ .‬ﺎ وﺟﻮد‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ [ﻪ ﻣﻌ‪[ kÉ‬ﻪ رﺳﻤ‪C‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧ ‪É l‬‬ ‫‪É‬‬ ‫اﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬ﻧﮕﺮان ﻓﺮو"ﺎ‪ yr‬دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪[ V‬ﻪ ﻋﻨﻮان آﺧ•‪è‬ﻦ ﻣﺄﻣﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻣﻘﺎ[ﻞ‬ ‫‪1 "Bediüzzaman Kürdinin Fihristi- Makasidi Ve Efkarinin Progmidir/ the Programme‬‬ ‫‪of Bediüzzaman Kurdi ", 2-3.‬‬ ‫‪g ٢‬ﻌﺪ از ﻣﺤﺎ‪fl‬ﻤﻪی ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧﻪی ﺧﻮد در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۹‬در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‪ ،‬ﻧﻮر‪ Æ‬ﺑ]ﺶ از ﭘ]ﺶ از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﻤﻌ?ﺖ‬ ‫اﺗﺤﺎد و ﺗﺮ^‪ À‬ﻧﺎاﻣ?ﺪ ﺷﺪ‪g .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وی ‪g‬ﻪ ﺟﻨﮓ ﻋﻠ?ﻪ روسﻫﺎ ﭘﯿﻮﺳﺖ و در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ‪g‬ﻪ اﺳﺎرت ﻧ‪+,‬وﻫﺎی‬ ‫روس درآﻣﺪ و ﺗﺎ ﺗﺎ‪Œ‬ﺴﺘﺎن ‪ ۱۹۱۸‬در اﺳﺎرت ﺑﻮد‪ .‬وی در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۸‬از زﻧﺪان روﺳ?ﻪ ﻓﺮار ﮐﺮد و ‪g‬ﻪ ‪g‬ﻠﻐﺎرﺳﺘﺎن‬ ‫رﻓﺖ و ﺳ‡ﺲ ‪g‬ﻪ ﺗﺮﮐ?ﻪ ‪g‬ﺎزﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫‪3 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 254.‬‬ ‫‪4 Agamben, Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life.‬‬ ‫‪5 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 254.‬‬ ‫ً‬ ‫‪ ٦‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪#‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﻧﻮر‪ Æ‬ﺣﺎ· از ﺣﻤﺎ‪d‬ﺖ وی از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ]ﺴﻢ ﻣﺜ‪#‬ﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ در‬ ‫آن ﺣﻘﻮق و وﺟﻮد د‪d‬ﮕﺮان اﻧ‪π‬ﺎر ﻧ◊ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪7 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 243.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱۵‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪ ë‬دو—ﺎﻧ‪ Õ‬و "وﻓﺎداری دوﺟﺎﻧﻪای" [ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ﻧﮕﺮا‪ VÉ‬وی ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ‬ ‫ارو"ﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪ä‬ﻧﻮﺷﺖ ﮔﺮوە اﺗ‪ ÕCµ‬ﺧﻮد در ﻣﻘﺎ[ﻞ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ در ﺣﺎل رﺷﺪ ﺗﺮ∏ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﻮر‪y‬‬ ‫ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ ﺗﺠ•©ﻪی ﻓﺸﺎرﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎ‪-ì‬ﺳ‪C‬ﺎ‪ ،y‬ﺷﺎﻫﺪ ﻓﺸﺎر ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ و ﻓﺰاﯾﻨﺪەی اﺳﺘﻌﻤﺎر‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮ دﻧ‪C‬ﺎی اﺳﻼم و ﻫﺮاس ﮐﺮدﻫﺎ از اﻣ‪Ö‬ﺎن [ﺎزﮔﺸﺖ ارﻣ‪kÉ‬ﻫﺎ ‪P‬ﺲ از ﭘﺮوژەی ‪õ‬ﺴﻞﮐ‪ qr‬ﻋﻠ‪C‬ﻪ‬ ‫آﻧ‪£‬ﺎ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫¶‬ ‫آﺛﺎر ﻧﻮر‪ y‬ﻣﻮﺿﻊ ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪەی وی در ﺧﺼﻮص ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬را ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﯾﻦ ﺣﻮزە ﻧﺎد‪Y‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪە‪ ،‬آﺷ‪Ö‬ﺎر ‪3‬ﺳﺎزد‪ .‬در دوران ‪P‬ﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟ‪£‬ﺎ‪VÉ‬‬ ‫اول‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻓﺰاﯾﻨﺪەای ﺑﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺜﻤﺎ‪$VÉ‬ﺗﺮک ﺑﺮای از ﻣ‪C‬ﺎن ﺑﺮداﺷ ‪É l‬‬ ‫‪ ë‬ﻧ‪£‬ﺎدﻫﺎ‪ Và‬ﮐﻪ ﺗﺄﺛ‪ÅÇ‬ات‬ ‫‪ë‬اﻟﻤﻠ‪ Ü‬داﺷ~ﻨﺪ وﺟﻮد داﺷﺖ؛ ﮐﻪ ﻣ‪£‬ﻤ‪èÅl‬ﻦ آﻧ‪£‬ﺎ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ و ﻣﻘﺎم ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺑﻮدﻧﺪ‪.١‬‬ ‫ﺑ‪É Ç‬‬ ‫[ﻪ ﻧﻈﺮ ‪3‬رﺳﺪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۰‬ﻧﻮر‪ y‬ﻧﮕﺮان ﺗﻀﻌ‪C‬ﻒ و ‪Y‬ﺎ اﻣ‪Ö‬ﺎن ﺑﺮﭼ‪C‬ﺪە ﺷﺪن اﯾﻦ ﻧ‪£‬ﺎدﻫﺎ‬ ‫‪ê‬‬ ‫ﺑﻮدە [ﺎﺷﺪ‪[ .‬ﻪ ﻋﻘ‪C‬ﺪەی وی اﯾﻦ ﻧ‪£‬ﺎدﻫﺎ در اﺷ‪Ö‬ﺎل ﻓﻌ‪ Ü‬ﺧﻮد ‪Ÿ‬ﺴﻠ‪C‬ﻢ ﻓﺸﺎرﻫﺎی داﺧ‪ Ü‬و‬ ‫ﺧﺎر ‪ ”W‬ﺷﺪە و ≤ﺴ‪C‬ﺎری از ﻣﻔﺎﻫ‪C‬ﻢ و ﻣﻘﺘﻀ‪C‬ﺎت اﺳﻼ‪ 3‬را ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی‬ ‫‪ë‬‬‫ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد اﺻﻼح ﻣﻨﺼﺐ ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم را داد‪ .‬ﺗﻼشﻫﺎی ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺻﻼح ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧ‪£‬ﺎدﻫﺎ‪ Và‬ﺣﺎ‪ Ô‬از اﯾﻦ ﻣﻮﺿ∫ع اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ≤ﺴ‪C‬ﺎری از ﻫﻤﺮاﻫﺎن ﮐﺮدش‪ ،‬وی از اﺣﺘﻤﺎل‬ ‫ﻇ‪£‬ﻮر دوﻟﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﺗﺮک اﻓﺮا› در ﻫﺮاس ﺑﻮد‪[ .‬ﻪ ﻋﻨﻮان آﺧ•‪è‬ﻦ راەﺣﻞ‪ ،‬ﺑﺮ‪”É‬‬ ‫‪N‬‬ ‫از ﺷﺨﺼ‪,‬ﺖﻫﺎی ﺗﺄﺛ‪ÅÇ‬ﮔﺬار ﮐﺮد ﺳ‪ Ø‬در اﺣ‪C‬ﺎی ﻧﻮ‪ ì‬از روا[ﻂ ﻋﺜﻤﺎﻧ‪,‬ﺴ‪ kl‬داﺷ~ﻨﺪ‪[ .‬ﻪ‬ ‫‪ ،ë‬در آن زﻣﺎن [ﻘﺎی ﻧ‪£‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ [ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎد اﺻ‪ Ü‬ﻋﺜﻤﺎﻧ‪,‬ﺴﻢ‪،‬‬ ‫ﻋﻘ‪C‬ﺪەی ﻣﺴﻌﻮد ‪Y‬ﮕ ‪É Ç‬‬ ‫»[ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺪاوم وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﻣ‪Ö‬ﺎن ﺣ‪C‬ﺎت ﻣﺴﺘﻘﻞ ‪Y‬ﺎ ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری را ﺑﺮای‬ ‫‪3 ë‬ﮐﺮد«‪.٢‬‬ ‫‪N‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻀﻤ ‪É Ç‬‬ ‫ﻫﺪف ﻧﻮر‪ y‬از ﻃ•ح اﯾﻦ ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد‪ ،‬ﺗﻐﯿ‪ ÅÇ‬ﻣﺎﻫ‪C‬ﺖ ﻧ‪£‬ﺎد ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم از ﻧ‪£‬ﺎدی ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ‪Y‬ﮏ ﻓﺮد‪Y ،‬ﻌ‪ kÉ‬ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم‪ ،‬ادارە ‪3‬ﺷﻮد [ﻪ ﻧﻮ‪ ì‬از ﻧ‪£‬ﺎدﻫﺎی ﻗﺎﻧﻮ‪ VÉ‬ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﺑﻮد‬ ‫‪ë‬اﻟﻤﻠ‪ Ü‬و ﺗﻌﺪاد ﺑ‪,‬ﺸ‪Ål‬ی از ﭘ‪ÅÇ‬وان در دﻧ‪C‬ﺎی اﺳﻼم را داﺷﺘﻪ [ﺎﺷﺪ و‬ ‫ﮐﻪ ﻗﺎ[ﻠ‪C‬ﺖ ﺗﮑ•‪è‬ﻢ ﺑ ‪É Ç‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧ‪£‬ﺎد ﺟﺪ‪Y‬ﺪ در اﺗﺨﺎذ ﺗﺼﻤ‪C‬ﻢﻫﺎی ﺣﺴﺎس و ﺻﺪور ﻓﺘﻮا در ﻣﻘﺎ[ﻞ ﻓﺸﺎر داﺧ‪ Ü‬و‬ ‫ﺧﺎر ‪Ÿ ”W‬ﺴﻠ‪C‬ﻢ ‪õ‬ﺸﻮد‪ .٣‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۱‬ﻧﻮر‪ y‬از [ﻘﺎی ﺧﻼﻓﺖ دﻓﺎع ﻧﻤﻮدە و اﻋﻼم ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧ‪£‬ﺎد از ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺟﺪاﻧﺎ‪í‬ﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬وی اﺳﺘﺪﻻل ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »‪í‬ﺎدﺷﺎە ﻣﺎ ﺑﺮ ‪y‬‬ ‫ﻣ‪C‬ﻠﯿﻮن ﻣﺮدم ﻋﺜﻤﺎ‪ VÉ‬ﻧﻈﺎرت ‪3‬ﮐﻨﺪ و [ﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ‪ ،‬ﻣﻈ‪£‬ﺮ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻣﻘﺪس ﻣ‪C‬ﺎن ﺳ‪C‬ﺼﺪ‬ ‫ﻣ‪C‬ﻠﯿﻮن ﻣﺴﻠﻤﺎن اﺳﺖ«‪ .٤‬اﯾﻦ اﻣﺮ ‪Y‬ﮏ [ﺎر د‪Y‬ﮕﺮ ‪õ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر‪[ y‬ﺎ ‪Ÿ‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎی اﺳﻼ‪ 3‬ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺟﺪ‪Y‬ﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻮارە در ﺣﺎل ﻇ‪£‬ﻮر ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸ‪ ÜÖ‬ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬ ‫–‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﻪی اﯾﻦ دوﻟﺘ‪£‬ﺎی ﻧﻮﻇ‪£‬ﻮر»ﺗﺤﻘﻖ ﻣﺴﻠﻢ ﺣﺎ˜ﻤ‪C‬ﺖ«‪٥‬ﺑﻮد؛ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺤﻘﻖ‬ ‫‪1 Ibid., 259.‬‬ ‫‪2 Yeğen, "The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity," 221.‬‬ ‫‪3 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 258-59.‬‬ ‫‪4 Ibid., 258.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧﻮر‪ Æ‬ﺑﺮ اﯾﻦ ‪g‬ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘ?ﺪا‚ﺶ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪی ﻣﺴﺎﻋﺪی ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﺣﻘﻮق ﻓﺮدی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی ﻋﻨﻮان ‪y‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﺮ ﻓﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺳﻬﻢ واﻗ‪ Å‬ﺧﻮد از ﺣﮑﻮﻣﺖ را ‪g‬ﻪ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﺪ آورد‪،‬‬ ‫ﭼﺮا ﮐﻪ ا‪d‬ﺪەی ﺣﺎ‪fl‬ﻤ?ﺖ ﻣ‪ œ‬در آﺳ?ﺎ رواج ‪d‬ﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ« )‪.(Ibid, 179‬‬ ‫‪ ۱۱۶‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﺣﺎ˜ﻤ‪C‬ﺖ ﻣ‪ Ü‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ا‪ÿ‬ﺮ [ﻪ درﺟﻪای از وﺣﺪت در ﻣ‪C‬ﺎن آﻧ‪£‬ﺎ ﻋﻠ‪C‬ﻪ اﺳﺘﻌﻤﺎر ارو"ﺎﯾ‪C‬ﺎن‬ ‫ﺑ‪C‬ﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﺳ‪ kl‬ﺑﺮﺣﻖ و ﻣﻈ‪£‬ﺮ اﯾﻦ اﺗﺤﺎد ﺗﮑ•‪è‬ﻢ ﻧ‪£‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ ]از ﺳﻮی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن[‬ ‫ﺑﻮد‪.١‬‬ ‫[ﺎ‪Y‬ﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ د‪Y‬ﮕﺮ ﺟﻨﻪی ﻣ‪£‬ﻢ ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد ﻧﻮر‪ y‬در اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ وی [ﻪ ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ‬ ‫ر‪J‬ﺸﻪ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻨﻪ از اﻧﺪ{ﺸﻪﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬ﮐﻪ ﻧﻘﺶ ﺧﻠ‪C‬ﻔﻪ در دوﻟﺖ ﻣ‪Qr‬وﻃﻪ را ﺑ‪,‬ﺸ‪Ål‬‬ ‫‪èQrŸ‬ﻔﺎ‪ Vl‬ﻗﻠﻤﺪاد ‪3‬ﮐﺮد‪ ،‬در ﻣﻨﺎﻇﺮات ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪[ ۱۹۱۱‬ﻪ ﭼﺎپ رﺳ‪C‬ﺪ [ﺎزﮔﻮ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪π‬‬ ‫¶‬ ‫وی ﺑ‪C‬ﺎن ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »از اﯾﻦ ‪P‬ﺲ ﺧﻼﻓﺖ اﻟﺰاﻣﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻠﻤﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ∏ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ز‪è‬ﺮا‬ ‫¶‬ ‫ﺣﺎ˜ﻢ ]در ﺳ‪,‬ﺴﺘﻢ ﻣ‪Qr‬وﻃﻪ[ ﻧﻪ ‪Y‬ﮏ ﻓﺮد‪[ ،‬ﻠ‪Ú‬ﻪ آرای ﻫﻤ‪á‬ﺎ‪ VÉ‬اﺳﺖ«‪ ٢‬و ‪Y‬ﻘﯿﻨﺎ اﯾﻦ د‪Y‬ﺪ—ﺎە‬ ‫–‬ ‫‪ ÕY‬از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ‪ Vl‬اﺳﺖ ﮐﻪ ‪õ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﺪ ﻧﻮر‪ y‬ﻣﺘﻔﮑﺮی ﻧﻮآور ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ وی را در‬ ‫ﻣﻮﺿﻊ ﺑ‪‬ﻨﺎﺑﯿ‪ kÉ‬ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪەای ﻣ‪C‬ﺎن "ﻣﺪرﻧ‪‬ﺘﻪ" و "ﺳ‪µ‬ﺖ" ﻗﺮار دادە و [ﻪ وی اﻣ‪Ö‬ﺎن [ﺎزاﻧﺪ{‪qr‬‬ ‫ﺑ‪Cµ‬ﺎدﯾﻦ در ﺣ‪Ö‬ﻤﺮا‪ VÉ‬اﺳﻼ‪ 3‬را ‪3‬داد‪[ .‬ﺨ‪ qr‬از اﻋﺘﺎر اﯾﻦ [ﺎزاﻧﺪ{‪[ qr‬ﻪ اﺳ~ﺪاد دوران‬ ‫ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ [ﺎز ‪3‬ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺳﻪ آﻧ‪kl‬ﺗﺰ و [ﺪ‪Y‬ﻞ را در ﻣﻘﺎ[ﻞ ﻣﺪل ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻮد‬ ‫ﺗﻮﻟ‪C‬ﺪ و ﺗﻘ∫‪è‬ﺖ ﮐﺮدە ﺑﻮد‪ .۱ :‬ﻣﺪل ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﻣﺨﺎﻟﻒ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪ‪ u‬ﮐﻪ از ﺣﻖ‬ ‫‪ê‬‬ ‫اﻧﺤﺼﺎری اﻋﺮاب ﺑﺮای ﺧﻼﻓﺖ دﻓﺎع ‪3‬ﮐﺮد‪ .۱ ،‬ﻣﺪل ﺳﮑﻮﻻر‪[ ،‬ﻪ ﺳﮏ ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪l‬‬ ‫و ﺗﺮ‪ n‬و ﺟﻤ‪£‬ﻮریﺧﻮاﻫﺎن ﻣﺘﺄﺧﺮ ﮐﻪ در آن ‪í‬ﺎرﻟﻤﺎن [ﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺪرت ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬و اﺻ‪ Ü‬در‬ ‫ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪3‬ﺷﺪ‪ .۳ ،‬ﻣﺪل ﻧﻮر‪ y‬ﮐﻪ در آن ﻧ‪£‬ﺎد ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﻮرای ﻋﻠﻤﺎ ﻋﻤﻞ‬ ‫‪3‬ﮐﺮد و ﺑ‪,‬ﺸ‪[ Ål‬ﻪ ﺷ‪Ö‬ﻞ ﺳﻨ‪í kl‬ﺎرﻟﻤﺎن ﺷ‪CÏ‬ﻪ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺷﻮرای ﻋﻠﻤﺎ از ﭼ‪£‬ﻞ ا‪ u‬ﭘﻨﺠﺎە ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫از ﺗﻤﺎ‪ 3‬ﻣﺬاﻫﺐ اﻫﻞ ﺳ‪µ‬ﺖ ‪Ÿ‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ ‪3‬ﺷﺪ ﮐﻪ ‪[3‬ﺎ{ﺴﺖ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ‪Y‬ﮏ ﺷﻮرای ﻣ‪ Ü‬ﺑﺮای‬ ‫دﻧ‪C‬ﺎی اﺳﻼم ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪.٣‬‬ ‫ﻧﻮر‪ $‬و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﯿﺦ ﺳﻌ>ﺪ‬ ‫‪π‬‬ ‫‪ ÕY‬از ﻣﻮارد ﻣﻮرد [ﺤﺚ در ﺧﺼﻮص زﻧﺪ∏ ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آ‪Y‬ﺎ وی‬ ‫‪N‬‬ ‫از ﺣﺎﻣ‪C‬ﺎن ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﮐﺮدﻫﺎ [ﻪ رﻫ‪ÅW‬ی ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﭘ‪ÅÇ‬ان در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﺑﻮد ‪Y‬ﺎ ﻧﻪ‪ .‬ﻫﺮ دو‬ ‫ﻃ‪C‬ﻒ از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﺖﻫﺎی ﺗﺮک ﺳﮑﻮﻻر و اﺳﻼمﮔﺮا ادﻋﺎ ‪3‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ y‬از ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬و ﺗﺠ◊‪è‬ﻪﻃﻠﺎﻧﻪای ﻫﻤﭽﻮن ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ ﻧﮑﺮدە اﺳﺖ؛ ﭼﻮن‬ ‫ادﻋﺎ ‪3‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر‪» y‬ﻫﻤﻮارە ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ را در آﺛﺎر و ﺳﺨ‪ÅÉ‬ا‪VÉ‬ﻫﺎی ﺧﻮد ﻣﺤﮑﻮم‬ ‫‪1 Ibid, 258.‬‬ ‫‪2 bid, 115.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱۷‬‬ ‫ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ ١«.‬ﭘ‪ÅÇ‬وان ﺗﺮک ﺟﻨ‪Í‬ﺶ ﻧﻮر‪ ٢‬و ‪Y‬ﺎ ﭘ‪ÅÇ‬وان روﺣﺎ‪ VÉ‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﺗﺮک‪ ،‬ﻓﺘﺢ ‪û‬‬ ‫‪π‬‬ ‫ﮔﻮﻟﻦ‪ ،‬ﺣ‪í kl‬ﺎ را از اﯾﻦ ﻓﺮاﺗﺮ ﻧ‪£‬ﺎدە و ﻣﺪ‪ì‬اﻧﺪ ﮐﻪ »ﻧﻮر‪ y‬در ﻃﻮل دوران زﻧﺪ∏ در‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻣﻘﺎ[ﻞ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖ ﮐﺮدﮔﺮا‪Y‬ﺎﻧﻪ ا{ﺴﺘﺎد‪[ ٣«.‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی آﻧ‪£‬ﺎ ﻧﻮر‪ y‬ﻋﻼوە ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫[ﺎ ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ و رّد دﻋﻮت وی ﺑﺮای ﭘﯿﻮﺳ ‪É l‬‬ ‫‪[ ë‬ﻪ آن‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎی ≤ﺴ‪C‬ﺎری را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ‬ ‫ﮐﺮدە ﺑﻮد ﺗﺎ در ﻣﻘﺎ[ﻞ ار‪Ÿ‬ﺶ ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪ ﻗﺮار ﻧﮕ‪ÅÇ‬ﻧﺪ‪ .٤‬ﺷﯿﻮەی اﯾﻦ روا‪Y‬ﺖﻫﺎ و در ﻫﻢ ﺗ‪Cµ‬ﺪن و‬ ‫ر©ﻂ دادن ﭼ‪£‬ﺮەﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣ‪Ö‬ﺎنﻫﺎی ‪VW‬ر©ﻂ [ﻪ دوران ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ‪[ ،‬ﻪ ﺧﻮ‪VW‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪íVW‬ﺎ‪ ،ÕY‬ﻏﻠﻂ و ﻣﻐﺸﻮش ﺑﻮدن داﺳﺘﺎنﺳﺎزیﻫﺎی آﻧﺎن را ﻧﺦﻧﻤﺎ ‪3‬ﮐﻨﺪ‪ .٥‬ﺑﺮر‪y‬‬ ‫ﻣﻮﺷ‪Ö‬ﺎﻓﺎﻧﻪی اﯾﻦ روا‪Y‬ﺖﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺎﺗ‪C‬ﺪ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎ‡ ﺗﺮک‪ ،‬ﺟﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ ‪È‬ﺎﻧ‪ Ü‬و ﯾﻮﺳﻒ‬ ‫ﮐﻨﻌﺎن‪õ ،‬ﺸﺎن از ﻣﻐﺎﯾﺮتﻫﺎی اﺳﺎ‪ y‬در آن دارد؛ ز‪è‬ﺮا ﻣﻨﺒﻊ اﯾﻦ روا‪Y‬ﺖﻫﺎ ﺧﻮد ﻧﻮرﮔﺮا‪Y‬ﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن دو روا‪Y‬ﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ از ‪Y‬ﮏ داﺳﺘﺎن را اراﺋﻪ ‪3‬ﮐﻨﻨﺪ‪.٦‬‬ ‫ً‬ ‫¶‬ ‫‪Y‬ﻘﯿﻨﺎ ﻧﻮر‪ y‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﻣ‪C‬ﺎﻧﻪرو ﺑﻮد و ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﻼ [ﻪ آن اﺷﺎرە ﺷﺪ ﺗﻤﺮﮐﺰ‬ ‫‪N π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫≤ﺴ‪C‬ﺎری ﺑﺮ ﮐﺮدﺑﻮدن‪ ،‬ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪ Ü‬ﮐﺮدﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ Õ‬ﮐﺮدی در آﺛﺎر‬ ‫‪N‬‬ ‫ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪ ﺧﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﺣ‪ kl‬ازوﻏﻠﻮ ﮐﻪ ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﮐﺮدﻫﺎ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬را رﺧﺪادی‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻪی دوﻟﺖ آﺗﺎﺗﻮرک ‪3‬داﻧﺪ‪ ٧‬اﻋ‪Ål‬اف ‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﭘ‪ÅÇ‬وان ﺗﺮِک ﻧﻮر‪ y‬ﺳ‪ Ø‬در ‪È‬ﻢ ارزش ﺟﻠﻮە دادن ﻫ∫‪è‬ﺖ ﮐﺮدی وی‬ ‫داﺷ~ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ و‪è‬ﮋە در اوا‪Y‬ﻞ ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖ ﺧﻮد‪ ،‬ﻧﻬﺎ‪Y‬ﺖ‬ ‫‪1 Umut Uzer, "The Genealogy of Turkish Nationalism," in Symbiotic Antagonisms:‬‬ ‫‪Competing Nationalisms in Turkey, ed. Ayşe Kadioğlu and Fuat Keyman (Salt Lake‬‬ ‫‪City: The University of Utah Press, 2011), 112.‬‬ ‫‪ ٢‬ﺟﻨ”‪ ‰é‬اﺳﻼ‪ y‬در ﮐﻪ در دﻫﻪی ‪ ١٩٦٠‬ﺑﺮ ¿ﺎ‪d‬ﻪی اﻧﺪ‚ﺸﻪﻫﺎی ﺷﯿﺦ ﺳﻌ?ﺪ ﻧﻮر‪¿ Æ‬ﺎ‪d‬ﻪﮔﺬاری ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘ‪+,‬وان اﯾﻦ ﺟﻨ”ﺶ ﺑﺮ اﯾﻦ ‪g‬ﺎورﻧﺪ ﻗﺮآن ﻣﺘ~‪ o‬اﺳﺖ ﮐﻪ ‪y‬ﺗﻮان ﺑﺮاﺳﺎس زﻣﺎن و ﻣ‪π‬ﺎن آن را ﺗﻔﺴ‪ +,‬و ‪g‬ﺎزﺗﻔﺴ‪+,‬‬ ‫ﮐﺮد )ﻣ^‪+‬ﺟﻢ(‪.‬‬ ‫‪3 İsmail Çolak, Kürt Meselesi'nin Acılımı: Said Nursî'den Teşhis Ve Çözümler/ a‬‬ ‫‪Solution to the Kurdish Question; Diagnosis and Solution from Said Nursi (Istanbul:‬‬ ‫‪Nesil, 2009), 134.‬‬ ‫‪ ٤‬آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪە‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﻧﻮر‪ Æ‬ﺑﺮ اﯾﻦ ‪g‬ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ »ﺷﺎ‪d‬ﺪ ‪d‬ﮏﺻﺪ ﻫﺰار ﻗﺪ‚ﺲ در ﺳ‪Â‬ﺎە‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ~® ﻫﺴ‪Ö‬ﻨﺪ«‪.‬‬ ‫‪Vahide Şükran and Ibrahim M. Abu-Rabi', Islam in Modern Turkey: An Intellectual‬‬ ‫‪Biography of Bediuzzaman Said Nursi (Albany: State University of New York Press,‬‬ ‫‪2005), 109.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺟﺎﻣﻊ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪p‬ع‪ ،‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Cemalettin Canlı and Yusuf Kenan Beysülen, Zaman İçinde Bediüzzaman/over the‬‬ ‫‪Years Bediüzzaman (İstanbul: İletişim, 2010), 298-310.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪ ٧‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Hakan Özoğlu, From Caliphate to Secular State: Power Struggle in the Early Turkish‬‬ ‫‪Republic (Santa Barbara, Calif.: Praeger, 2011).‬‬ ‫‪ ۱۱۸‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ را [ﻪ ﮐﺮدﺑﻮدن ﺧﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﭘ‪,‬ﺶ از ﻋﻀ∫‪è‬ﺖ در ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻌﺎ‪ u‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬در ‪èQrõ‬ﺎ‪ Vl‬ﻣﺎﻧﻨﺪ روزﻧﺎﻣﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻌﺎون و ﺗﺮ‪ nl‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ﺗﻌﺎون و ﺗﺮ‪ nl‬در ﺳﺎل‬ ‫‪ ١٩٠٨‬ﻣﻨ~‪ Qr‬ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺎپ ‪3‬ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﮔﻔﺘﻪﻫﺎی ﻣﻮرخ ﺗﺮک‪،‬‬ ‫ﻃﺎرق ‪N‬ﻇﻔﺮ ﺗﻮﻧﺎ‪Y‬ﺎ‪ ،‬ﺳﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ ÕY y‬از اﻋﻀﺎی ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ‪Qrõ‬‬ ‫‪N‬ﻣﻌﺎرف ﮐﺮدی ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۹‬ﺗﻮﺳﻂ اﻋﻀﺎی ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ﺗﻌﺎ‪u‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑ‪Cµ‬ﺎن ﻧﻬﺎدە ﺷﺪ‪1.‬‬ ‫‪π‬‬ ‫ً‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮر‪ ÕY y‬از اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺌﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ∏‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۹‬در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل [ﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ—ﺎن آﻣ•‪Öè‬ﺎ و ﻓﺮا‪õ‬ﺴﻪ د‪Y‬ﺪار ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ ﻫﺸﺪارﻫﺎی دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎ‪ ،VÉ‬ﻣﺎﻣﻮر‪è‬ﺖ اﯾﻦ ﻫ‪C‬ﺄت ﻣﺬا‪Œ‬ﺮە [ﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت رﺳ≈‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺧﺎر ‪ ”W‬در ﺧﺼﻮص ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮای ا‪Y‬ﺠﺎد ﮐﺮدﺳﺘﺎ‪ VÉ‬ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮد‪ .٢‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ در‬ ‫اﯾﻦ د‪Y‬ﺪار‪ ،‬ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی آﻣ•‪Öè‬ﺎ ‪3‬ﮔ∫‪è‬ﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ا‪Y‬ﺠﺎد ‪Y‬ﮏ دوﻟﺖ ‪È‬ﺎرآﻣﺪ‪ ،‬ﻻزم‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن [ﻪ در‪è‬ﺎی آزاد راە داﺷﺘﻪ [ﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪í‬ﺎﺳﺦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی آﻣ•‪Öè‬ﺎ [ﻪ وی اﯾﻦ ﺑﻮد‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﻮارد ﻣﻨﺪرج در ﻣﻌﺎﻫﺪەی و‪è‬ﻠﺴﻮن اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ا‪Y‬ﺠﺎد‬ ‫ارﻣ‪µ‬ﺴﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮔﻨﺠﺎﻧﺪە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .٣‬ﻧﮑﺘﻪی ﻗﺎ[ﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ y‬ﻋﻼوە‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺪاﻓﻊ ‪Ÿ‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮد‪[ ،‬ﺎور داﺷﺖ ﮐﻪ ﮔﺴ‪Ål‬ەی ﺟﻐﺮاﻓ‪C‬ﺎ‪ Và‬آن‬ ‫‪ë‬اﻟﻤﻠ‪ Ü‬اﻣﺘﺪاد ‪Y‬ﺎ[ﺪ‪.٤‬‬‫[ﺎ‪Y‬ﺪ ﺗﺎ دﺳ‪[ yÅl‬ﻪ آبﻫﺎی ﺑ ‪É Ç‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ ﻧﻮر‪ y‬از دوﻟﺖ ﮐﺮدی ﻣﺴﺘﻘﻞ [ﻪ ﻣﻌﻨﺎی آﻣﺎد∏ وی ﺑﺮای ﭘ‪C‬ﮕ‪ÅÇ‬ی اﯾﻦ ﻫﺪف‬ ‫[ﻪ ﻫﺮ ﻗ‪C‬ﻤ‪ kl‬ﻧﺒﻮد‪[ .‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺮاوان‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬از ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﺑﺮوز ﺟﻨﮓ ﻣ‪C‬ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﺑﺮای ا‪Y‬ﺠﺎد ‪Y‬ﮏ دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ د‪Y‬ﮕﺮ ﭘﺮﻫ ‪3 ÅÉ Ç‬ﮐﺮد‪[ .‬ﻪ ﻋﻘ‪C‬ﺪەی وی ﺟﻨﮓ [ﺎ د‪Y‬ﮕﺮ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ ‪ ä‬ﻣﻠ‪C‬ﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﻣﻨ‪ ‹É‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر از آن‪ ،‬اﻧ‪Ö‬ﺎر "د‪Y‬ﮕﺮی"‬ ‫اﺳﺖ‪٥‬؛ ﮐﻪ [ﻪ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﺻﻠﺢﻃﻠﺎﻧﻪی ﻧﻮر‪[ ،y‬ﺎ ‪är‬ا‪Y‬ﻂ ﻋﻤﻮ‪ 3‬رو” وی در‬ ‫ﺳﻔﺮ درو‪VÉ‬اش ﺳﺎز—ﺎر ﺑﻮد‪[ .٦‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﻟﻒ‪ .‬م‪ .‬ﻓ‪ÅÇ‬ات ﻧﻮەی ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ [ﻪ ﻫﻨ‪á‬ﺎم ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش‬ ‫‪1 Özoğlu, Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing‬‬ ‫‪Loyalties, and Shifting Boundaries, 115.‬‬ ‫‪2 Zelyut, Dersim İsyanları Ve Seyit Rıza Gerçeği/ the Rebellions of Dersim and the‬‬ ‫‪Real Case of Seyyed Riza, 59.‬‬ ‫‪3 Ibid. Also, (Zinar Silopi), Doza Kurdistan (Kürdistan Davası): Kürt Milletinin 60‬‬ ‫‪Yıllık Esaretten Kurtuluş Savaşı Hatıraları/ the Kurdish Question 57.‬‬ ‫‪4 Zelyut, Dersim İsyanları Ve Seyit Rıza Gerçeği/ the Rebellions of Dersim and the‬‬ ‫‪Real Case of Seyyed Riza, 59. Also, (Zinar Silopi), Doza Kurdistan (Kürdistan‬‬ ‫‪Davası): Kürt Milletinin 60 Yıllık Esaretten Kurtuluş Savaşı Hatıraları/ the Kurdish‬‬ ‫‪Question 57.‬‬ ‫‪5 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 243.‬‬ ‫‪ ٦‬اوزداﻟ‪Ê‬ﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ¨ﺲ از اﺳﺎرت و ﻣﺸﺎﻫﺪەی رﺧﺪادﻫﺎی ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﻧﻮر‪ Æ‬دﭼﺎر ﺗﻐﯿ‪+,‬ات‬ ‫ﺑ∞?ﺎدﯾ~‪ o‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اداﻣﻪ *ﺎﻧ‪.-‬ﺲ در ﺻﻔﺤﻪ ‪4‬ﻌﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۱۹‬‬ ‫ﺷﯿﺦ در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۲۵‬ﻧﻮر‪ y‬از ﻣﺎرزە دﺳﺖ ﮐﺸ‪C‬ﺪە ﺑﻮد و ﺷﮑﺴﺖ را ‪í‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪[ .١‬ﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮ ‪3‬رﺳﺪ ارز‪è‬ﺎ‪ VW‬ﻓ‪ÅÇ‬ات [ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ﻧﺎاﻣ‪C‬ﺪی رﻫ‪ÅW‬ان ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻼ‬ ‫‪ ë‬ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش [ﺎﺷﺪ‪ .٢‬آﻧ‪£‬ﺎ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ‬ ‫ﻋﺪاﻟﻤﺠ‪C‬ﺪ‪ ،‬ﺑﺮادر ﻧﻮر‪ ،y‬از ﭘﯿﻮﺳ ‪É l‬‬ ‫ﻣﺎرزەی ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻋﻠ‪C‬ﻪ دوﻟﺖ ‪È‬ﻤﺎﻟ‪,‬ﺴ‪[ kl‬ﺎور داﺷ~ﻨﺪ‪[ .٣‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎ‪ Ô‬از آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺎ ﺳﺎلﻫﺎ [ﻌﺪ‪ ،‬از ﻣﺸﺎرﮐﺖﮐﻨﻨﺪ—ﺎن در ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش و وا≤ﺴﺘ‪á‬ﺎن آﻧ‪£‬ﺎ ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ‬ ‫‪3‬ﮐﺮد و از ﻟﺤﺎظ ﻋﺎﻃ‪[ ‹É‬ﺎ آﻧ‪£‬ﺎ اﺣﺴﺎس ﻧﺰد‪ ÕY‬داﺷﺖ‪ .‬دە ﺳﺎل ‪P‬ﺲ از ﺗﻌ‪C‬ﺪش‪ ،‬ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪3‬‬ ‫‪[ ë‬ﺎر ‪QP‬ان ‪È‬ﻠﻨﻞ ﺧﺎﻟﺪ ﺑ‪C‬ﮓ ﺟ‪ÅW‬ان‪ ،‬رﻫ‪Ÿ ÅW‬ﺸﮑ‪C‬ﻼ‪ Vl‬ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش را د‪Y‬ﺪ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﻧﻮر‪ y‬ﺑﺮای اوﻟ ‪É Ç‬‬ ‫آﻧ‪£‬ﺎ را در آﻏﻮش ﮐﺸ‪C‬ﺪ و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺑﺮ وی ﻏﻠﻪ ﮐﺮد‪[» ،‬ﻪ ﺷﺪت ﮔ•‪è‬ﻪ ‪3‬ﮐﺮد و ≤ﺴ‪C‬ﺎر‬ ‫ﻣﻐﻤﻮم [ﻪ ﻧﻈﺮ ‪3‬رﺳ‪C‬ﺪ«‪ .٤‬وی در ﮔﻔﺘﮕﻮ‪[ Và‬ﺎ اﻟﻒ‪ .‬م‪ .‬ﻓ‪ÅÇ‬ات در ﺳﺎل ‪ ۱۹۵۴‬ﺗ*‪è‬ـ ـﺢ‬ ‫‪3‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اﻧﺘﻘﺎم ﺑﺮادر ارﺟﻤﻨﺪم ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ اﻓﻨﺪی را ﺧﻮاﻫﻢ ﮔﺮﻓﺖ«‪ .٥‬ﻫﻤﺎن ﺷﯿﺦ‬ ‫ﺳﻌ‪C‬ﺪی ﮐﻪ ادﻋﺎ ﮐﺮدە ﺑﻮد ﮐﻪ »اﺳﻼم ﺗﺮ∏ و ﺧﻼﻓﺖ‪[ ،‬ﺎزﻧﻤﺎ‪ ۴۰۰ Và‬ﺳﺎل ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدە‬ ‫‪N Él‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪ ë‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﺴ~ﻨﺪ«‪ .٦‬ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻮر‪[ y‬ﺎ رﻫ‪ÅW‬ان آزادی‬ ‫از اﺳﻼم ﺑﺮای [ﻪ ﺑﺮد∏ ﮔﺮﻓ‬ ‫‪π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫)‪È‬ﻤﯿﺘﻪ اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﺳﺘﺎن( و رﻫ‪ÅW‬ان ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ ﺧﺎﻧﻮاد∏ و دوﺳﺘﺎﻧﻪ داﺷﺖ؛ ﻋﻼوە‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺮادر ﻧﻮر‪ y‬ﻧﻘ‪È qr‬ﻠ‪C‬ﺪی در ﺟﻨ‪Í‬ﺶ آزادی داﺷﺖ و ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۴‬وی ﻫﻤﻮارە‬ ‫از ﻧﺰد‪Y‬ﮏ [ﺎ د‪Y‬ﮕﺮ رﻫ‪ÅW‬ان آن [ﻪ ﺧﺼﻮص ‪È‬ﻠﻨﻞ ﺧﺎﻟﺪ ﺑ‪C‬ﮓ ﺟ‪ÅW‬ان‪ ،‬در ارﺗﺎط ﺑﻮد‪ .٧‬ﻫﻤﻪ‬ ‫اﯾﻨ‪£‬ﺎ ‪õ‬ﺸﺎن ‪3‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر‪ y‬ﻣ‪Qr‬وﻋ‪C‬ﺖ ﻫﺪف ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش را ز‪è‬ﺮ ﺳﺆال ﻧ‪ÅW‬د‪[ ،‬ﻠ‪Ú‬ﻪ [ﺎ روش‬ ‫آن ﻣﺸ‪Ö‬ﻞ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﻮا‪õ‬ﺶ دﻗﯿﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪ y‬آﺷ‪Ö‬ﺎر ‪3‬ﺳﺎزد ﮐﻪ وی ﻋﻼوە ﺑﺮ ﺗﺮد‪Y‬ﺪ‬ ‫در ﻣﻮرد اﺗﺤﺎد ‪N‬ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬از ﻓﺮا‪ÅÇÿ‬ی ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪ Ü‬آﻧ‪£‬ﺎ ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬ﻧﺎﻣﻄﻤ ‪É +‬‬ ‫‪ ë‬ﺑﻮد‪ .‬ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ ﻧﮕﺮا‪VÉ‬‬ ‫‪Elizabeth Özdalga, "Transformation of Sufi-Based Communities in Modern‬‬ ‫‪Turkey," in Turkey's Engagement with Modernity: Conflict and Change in the‬‬ ‫‪Twentieth Century, ed. Kerem Öktem, Celia Kerslake, and Philip Robins‬‬ ‫‪(Basingstoke England; New York Oxford Palgrave Macmillan 2010), 81.‬‬ ‫‪1 Beysülen and Canlı, Zaman İçinde Bediüzzaman/ Bediüzzaman through the Time,‬‬ ‫‪301.‬‬ ‫‪2 Ibid, 296.‬‬ ‫‪ ٣‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ]ﺸ^‪ +‬در ﻣﻮرد ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻮر‪g Æ‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﺗﻔﺎوت وی ‪g‬ﺎ د‪d‬ﮕﺮ ﮔﺮوەﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Tahsin Sever, 1925 Hareketi Ve Azadî Örgütü/ Azadi and the 1925 Movement‬‬ ‫‪(Istanbul: Doz Yayınları, 2010), 169-80.‬‬ ‫‪4 Ibid, 172.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Çevik, "Şex Seîd Ew Wezîfe Ku Daye Sere Xwe Bi Ferdi U Cemaeti Aniye Cih' /‬‬ ‫‪Sheikh Said Did What He Was Required to Do".‬‬ ‫‪ ٦‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﻧﺎﻣﻪی ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Strohmeier, Crucial Images in the Presentation of a Kurdish National Identity:‬‬ ‫‪Heroes and Patriots, Traitors and Foes, 89-90.‬‬ ‫‪7 Sever, 1925 Hareketi Ve Azadî Örgütü/ Azadi and the 1925 Movement, : 171-72.‬‬ ‫‪ ۱۲۰‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻋﻤﯿﻖ وی [ﺎ[ﺖ ‪ä‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﺮدﻫﺎ‪[ ،‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪3‬رﺳﺪ ﻧﻮر‪ y‬اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف‬ ‫‪N‬‬ ‫ارﻣ‪kÉ‬ﻫﺎ‪ ،‬ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪ Ü‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻨﻮز [ﻪ ﺳﻄﺢ ﻻزم ﺑﺮای ‪Ÿ‬ﺸﮑ‪C‬ﻞ ‪Y‬ﮏ دوﻟﺖ ﻧﺮﺳ‪C‬ﺪە‬ ‫‪N‬‬ ‫ً‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬وی ادﻋﺎ ‪3‬ﮐﺮد ﮐﻪ »ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪ Ü‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫‪N‬‬ ‫داﻧﻪﻫﺎی ‪Y‬ﮏ ‪Ÿ‬ﺴ‪Ï‬ﯿﺢ [ﺎ ﻧ‪í «É‬ﺎرە اﺳﺖ«‪ .١‬ﻧﻮر‪VW y‬ﺳﻮاد‪Ó‬ی ﻓﺮا‪ ÅÇÿ‬ﮐﺮدﻫﺎ و اﺧﺘﻼﻓﺎت‬ ‫داﺧ‪ Ü‬را اﺻ‪Ü‬ﺗ•‪è‬ﻦ ﻣﻮاﻧﻊ رﺷﺪ ﺧﻮدآ ·ﺎ‡ ﻣ‪3 Ü‬دا‪õ‬ﺴﺖ و ﺑﺮ اﯾﻦ [ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻮدآ ·ﺎ‡‬ ‫ﻣ‪ Ü‬ﻫﻨ‪á‬ﺎ‪ 3‬ﺗﺤﻘﻖ ‪Y3‬ﺎ[ﺪ ﮐﻪ ‪Y‬ﮏ ﻋﻀﻮ ﻣﻠﺖ [ﻪ ﺗﺠّﺴﻢ ‪ّÈ‬ﻞ اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺪ‪Y‬ﻞ ﺷﻮد‪.٢‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﻮر‪ y‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۸‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﺧﻮد را در ‪Y‬ﮏ ﺳﺨ‪ÅÉ‬ا‪[ VÉ‬ﻪ ز©ﺎن ﮐﺮدی ﺑﺮای ﻣﺮدم‬ ‫‪π‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫[ﻪ روﺷ‪ kÉ‬اﺑﺮاز ‪3‬ﮐﻨﺪ و ‪3‬ﮔ∫‪è‬ﺪ‪» :‬ای ﻣﻠﺖ ﮐﺮد‪ ,‬ﻗﺪرت در ﻫﻤ‪Í‬ﺴﺘ‪ ،Õ‬زﻧﺪ∏ در اﺗﺤﺎد‪،‬‬ ‫‪π‬‬ ‫رﺳﺘ‪á‬ﺎری در ﺑﺮادری و زﻧﺪ∏ ﺟﻤ‪ Ø‬ﺳﺎﻟﻢ در اﺳﺘﻘﻼل ﻣ‪ Ü‬اﺳﺖ‪ .٣‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﮔﻮﻫﺮ ﻧ‪C‬ﺎز [ﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺣﺮاﺳﺖ دارﻧﺪ‪» :‬اﺳﻼم‪ ،‬ا‪õ‬ﺴﺎﻧ‪,‬ﺖ و ﻣﻠّ‪C‬ﺖ«‪ ٤‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻨﻮز از ﺑﺰرﮔ‪èÅl‬ﻦ دﺷﻤﻨﺎ‪õ‬ﺸﺎن رﻧﺞ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪3‬ﺑﺮﻧﺪ‪» :‬ﻧﺎدا‪ ،VÉ‬ﻓﻘﺮ و اﺧﺘﻼف«‪ .٥‬ﮐﺮدﻫﺎ ‪3‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ از ارﻣ‪kÉ‬ﻫﺎ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﺑ‪C‬ﺎﻣﻮزﻧﺪ؛‬ ‫آﻧ‪£‬ﺎ ‪3‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺎ را [ﻪ ﺑ‪C‬ﺪاری و ﺗﺮ‪ nl‬رﻫﻨﻤﻮن ﮐﻨﻨﺪ‪P ،‬ﺲ [ﺎ ‪È‬ﻤﺎل ﻣ‪Q‬ت دﺳﺖ دوﺳ‪[ kl‬ﻪ‬ ‫ﺳ∫‪J‬ﺸﺎن دراز ‪3‬ﮐﻨ‪C‬ﻢ«‪ .٦‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻻزم [ﻪ ‪Y‬ﺎدآوری اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر‪õ y‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ دوﻟﺖ‬ ‫ﻣﺪرن و ﻫﺮ ﺷ‪ ÜÖ‬از آن ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬ﺣﺲﻫﺎی ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪەای ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ذات اﻓﺴﺎرﮔﺴ‪C‬ﺨﺘﻪی دوﻟﺖ ﻣﺪرن و اﻣ‪Ö‬ﺎن ﺑﺮوز‬ ‫ﺧﺸﻮﻧﺖ ≤ﺴ‪C‬ﺎر ﺷﺪ‪Y‬ﺪ‪ ،‬ﺑ‪C‬ﻤﻨﺎ¯ ﺑﻮد‪ .٧‬ﺷﺎ‪Y‬ﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ وی ﻓﮑﺮ ‪3‬ﮐﺮد در ﺟﻨﮓ [ﺎ‬ ‫‪N‬‬ ‫دوﻟﺖ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺷﺎ‪ qõ‬ﺑ‪ Ål£‬از ﻫﻤﺴﺎ‪áY‬ﺎن ارﻣ‪ kÉ‬ﺧﻮد ﻧﺪاﺷ~ﻨﺪ‪ .‬ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﺼ∫‪è‬ﺮ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﺮﺳﻨﺎ¯‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻨﻮز از اﻣ‪Ö‬ﺎن [ﺎزﮔﺸﺖ ارﻣ‪kÉ‬ﻫﺎ [ﺎ ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ ارو"ﺎﯾ‪C‬ﺎن‪ ،‬ﻧﺎاﻣ‪C‬ﺪ و ﻧﮕﺮان‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ ﺑ•‪è‬ﺘﺎﻧ‪C‬ﺎ دﻻ‪Y‬ﻞ ﻣﺘﻌﺪد اﯾﻦ واﻫﻤﻪ را روﺷﻦﺗﺮ ‪ 3‬ﺳﺎزد؛ ﻃﺒﻖ اﯾﻦ اﺳﻨﺎد‬ ‫‪N‬‬ ‫»ﮐﺮدﻫﺎ ﮐﻪ ا‪èÅÛŒ‬ﺖ ﻣﻄﻠﻖ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻫﺴ~ﻨﺪ؛ ﻗﺪرت را [ﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و [ﻪ دﻟ‪C‬ﻞ‬ ‫ﻫﺮاس از ﻗﺪرتﻫﺎی ﻏﺮ‪ ،VW‬اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴ‪ kl‬ﻗﻮیای ﮐﻪ در آﻧ‪£‬ﺎ وﺟﻮد دارد‪،‬‬ ‫‪ ë‬ارﻣ‪kÉ‬ﻫﺎی ﺗﺤﻘ‪ÅÇ‬ﺷﺪە اﻧﺪاﺧﺘﻪ اﺳﺖ«‪.٨‬‬ ‫ﺗﻘ∫‪è‬ﺖ ﺷﺪە و آﻧ‪£‬ﺎ را [ﻪ ﻓﮑﺮ ز‪è‬ﺮ ﺳﻠﻄﻪ ﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫‪ ë‬اﯾﻦ وﺿﻌ‪C‬ﺖ ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪە [ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ≤ﺴ‪C‬ﺎر ﻧﻮر‪ y‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪3‬داد‬ ‫[ﺎ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓ ‪É l‬‬ ‫ﮐﻪ [ﻪ ﺟﺎی ا‪Y‬ﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﻓﻌﺎل در ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺷﯿﺦ ﺳﻌ‪C‬ﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﺎﻧﺪە و ﻧﻈﺎرەﮔﺮ اﻣﻮر‬ ‫‪1 Nursi, İçtimai Dersler/ Social Lessons, 123-24.‬‬ ‫‪2 Ibid, 189.‬‬ ‫‪3 Ibid, 160.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪7 Ibid., 254.‬‬ ‫‪8 online., "Mesopotamia (Review of the Civil Administration). Review of the Civil‬‬ ‫"‪Administration of Mesopotamia.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۲۱‬‬ ‫[ﺎﺷﺪ‪ .١‬ﺑ‪,‬ﺸ‪ Ål‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ارﺗﺎﻃﺎت و اﻇ‪£‬ﺎرات ﻧﻮر‪ y‬در ﻣﻮرد ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ﺳﺎل ‪۱۹۲۵‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﻏ‪ÅÇ‬ﻗﺎ[ﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺴ~ﻨﺪ‪ .٢‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿ‪ kl‬اﻧ‪Ö‬ﺎرﻧﺎ‪í‬ﺬﯾﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر‪[ y‬ﺎ‬ ‫≤ﺴ‪C‬ﺎری از رﻫ‪ÅW‬ان ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش ارﺗﺎ› ﻧﺰد‪Y‬ﮏ و ﻣ‪µ‬ﺴﺠﻢ داﺷﺖ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬او ‪ ÕY‬از اﻋﻀﺎی‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺑ‪Cµ‬ﺎﻧﮕﺬار ﺟﻤﻌ‪C‬ﺖ ﺗﻌﺎون و ﺗﻌﺎ‪ u‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد‪ ٣‬و اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن را ﻫﻤﺮاە [ﺎ ﺷﯿﺦ ﻋﺪاﻟﻘﺎدر‬ ‫‪ ë‬در ﻣ‪C‬ﺎن دو ﻗ‪Qr‬‬ ‫و اﻋﻀﺎی ﺧﺎﻧﻮادە [ﺪرﺧﺎن و د‪Y‬ﮕﺮان ﺑ‪Cµ‬ﺎﻧﮕﺬاری ﮐﺮد‪ .٤‬ﻧﻮر‪ y‬ﻫﻤﭽﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻋﻠﻤﺎی ﮐﺮد و ﻋﺎﻣﻪی ﻣﺮدم ﺷﺨﺼﯿ‪ kl‬ﻣﻮرد اﺣ‪Ål‬ام ﺑﻮد‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۰۹‬اﺣ‪Ål‬ام و ﺣﺴﻦ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺷ‪£‬ﺮت ﻧﻮر‪ y‬در ﻣ‪C‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ آﻧﭽﻨﺎن ز‪è‬ﺎد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺮ اﯾﻦ [ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ارﺳﺎل ‪Y‬ﮏ‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﻠ˝ﺮاف از ﻃﺮف وی [ﻪ ﻗﺎ‪Y‬ﻞ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﻐﯿ‪ ÅÇ‬رو‪è‬ﮑﺮد آﻧ‪£‬ﺎ ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ ‪È‬ﺎ‪nÉ‬‬ ‫‪N‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .٥‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺄﺛ‪ ÅÇ‬وی ﺑﺮ ﮐﺮدﻫﺎ [ﻪ و‪è‬ﮋە در ﻣﻨﻄﻘﻪی وان ﻏ‪ ÅÇ‬ﻗﺎ[ﻞ اﻧ‪Ö‬ﺎر ﺑﻮد‪ .‬اﻓﺰون‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪ kW‬و ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﻋﺎمﮔﺮا‪Y‬ﺎﻧﻪی وی در ﺧﺼﻮص ﻣﺴﺎﺋ‪ Ü‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫‪ë‬‬ ‫ﺧﻼﻓﺖ و ﺷﯿﺦاﻻﺳﻼم اﻫﻤ‪C‬ﺖ و واﻗﻌ‪C‬ﺖ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ را ﻧﺎد‪Y‬ﺪە ﻧ≈ﮔﺮﻓﺖ‪ .٦‬ﻫﻤﭽﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳﻨﺪی ﻣﺒ‪ kÉ‬ﺑﺮ اﻋ‪Ål‬اض ﻋﻠﻤﺎی ﮐﺮد [ﻪ ﻧﻮر‪[ ،y‬ﻪ اﺳ~ﺜﻨﺎی اﻋ‪Ål‬اض آﻧ‪£‬ﺎ [ﻪ ﺧﻮﺷ‪Ï‬ﯿ‪ kÉ‬وی‬ ‫¶‬ ‫‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ﻣ‪Qr‬وﻃ‪C‬ﺖ و ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ از اﻋﻄﺎی آزادیﻫﺎی ﻓﺮدی ﺑ‪,‬ﺸ‪ Ål‬وﺟﻮد ﻧﺪارد )ﻇﺎﻫﺮا‬ ‫‪ ë‬د‪Y‬ﺪ—ﺎەﻫﺎ‪ Và‬اﻧﺘﻘﺎد ﮐﺮدە و ﻧﻮر‪ y‬ﺧﻮد در اواﺧﺮ‬ ‫ﻣﻼ ﺳﻠ‪C‬ﻢ از وی [ﻪ دﻟ‪C‬ﻞ اﻋﺘﻘﺎد [ﻪ ﭼﻨ ‪É Ç‬‬ ‫ﻋﻤﺮ [ﻪ درﺳ‪ kl‬اﻧﺘﻘﺎدات ﻣﻼ ﺳﻠ‪C‬ﻢ اذﻋﺎن داﺷﺘﻪ اﺳﺖ( ‪.‬‬ ‫‪٧‬‬ ‫‪N‬‬ ‫در ﻣﺠﻤ∫ع‪ ،‬آﺛﺎر ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪ ﻧﻮر‪õ y‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی دورا‪ VÉ‬ﭘﺮآﺷﻮب در ﺗﺎر‪è‬ـ ـﺦ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬اﻣ‪C‬ﺪوار ﺑﻮد [ﺎ ﻣﻄ•ح ﮐﺮدن ﺑﺮ‪ ”É‬اﺻﻼﺣﺎت‪ ،‬ﻧﮕﺮش ﺣﺎ˜ﻤﺎن‬ ‫‪ ë‬ﺗﻼش ‪3‬ﮐﺮد [ﺎ اراﺋﻪی ‪Y‬ﮏ ﺳ‪,‬ﺴﺘﻢ آﻣﻮز‪yr‬‬ ‫را ‪õ‬ﺴ‪Í‬ﺖ [ﻪ ‪N‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻐﯿ‪ ÅÇ‬دﻫﺪ‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪ ë‬اﺳﺎس داﺳﺘﺎن زﻧﺪ∏ ﺗﺮاژ‪è‬ﮏ وی [ﺎ آرزوی‬ ‫ﺟﺪ‪Y‬ﺪ‪N ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻧ ‪ ÅÉ Ç‬ﺗﻐﯿ‪ ÅÇ‬دﻫﺪ و ﺑﺮ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪ ë‬آرزو ‪í‬ﺎ‪Y‬ﺎن ‪Y‬ﺎﻓﺖ‪ .‬وی اﻣ‪C‬ﺪوار ﺑﻮد‬ ‫ﺗﺄﺳ‪,‬ﺲ ‪Y‬ﮏ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎە در ‪N‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن آﻏﺎز ﺷﺪ و [ﺎ ﻫﻤ ‪É Ç‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺪارس ﺟﺪ‪Y‬ﺪ‪ä ،‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﺮدﻫﺎ را ﮐﻪ وی آﻧ‪£‬ﺎ را »از ﺟ‪µ‬ﺲ ﺧﻮدم« ‪3‬ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻐﯿ‪ÅÇ‬‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮای ‪çé‬ح ﻣ”ﺴﻮط ﺗﻼشﻫﺎی ﺧﺎﻟﺪ ﺑ?ﮓ ﺟ‪+O‬ان ﺟﻬﺖ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن ﻧﻮر‪ Æ‬و ﭘﯿﻮﺳ ^ ~‬ ‫‪g Ω‬ﻪ ﻣ‪#‬ﺎرزات‬ ‫ﺿﺪ‪ß‬ﻤﺎﻟ]ﺴ^‪ o‬وی‪ ،‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Sever, 1925 Hareketi Ve Azadî Örgütü/ Azadi and the 1925 Movement, 171-79.‬‬ ‫‪2 Cf. Beysülen and Canlı, Zaman İçinde Bediüzzaman/ Bediüzzaman through the‬‬ ‫‪Time, 298- 310.‬‬ ‫‪3 Tarik Zafer Tunaya, Türkiye’de Siyasi Partiler/ Political Parties in Turkey, vol. 2‬‬ ‫‪(Istanbul: Hürriyet Vakfi Yayinlari, 1984), 215.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﻨﺎد آرﺷﯿﻮ دوﻟﺖ روﺳ?ﻪ ﮐﻪ ‪g‬ﻪ ﻫﻮرا‪ y‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺗﺮک ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻃﺮﻓﺪار و ‪d‬ﺎ‬ ‫ﺿﺪﺧﻼﻓﺖ از ﺧ ‪+~ ,‬ش ﺷﯿﺦ ﺣﻤﺎ‪d‬ﺖ ﻧﮑﺮد‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Afrasiyab Hewrami, Şorşi Şex Sa'idi Piranu Sovyet: Le Belgename U Çapemeniyekani‬‬ ‫‪Sovyet Da/ the Revolt of Sheikh Said and the Soviet Union (Suleimani: Serdem, 2002),‬‬ ‫‪50.‬‬ ‫‪5 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 158-59.‬‬ ‫‪6 Cf. Ibid, 179.‬‬ ‫‪7 Beysülen and Canlı, Zaman İçinde Bediüzzaman/ Bediüzzaman through the Time,‬‬ ‫‪173-74.‬‬ ‫‪ ۱۲۲‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫دﻫﺪ‪ ١‬و ﺑﺮای ﻧ‪C‬ﻞ [ﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد ‪È‬ﺎرش [ﻪ ﺗ‪C‬ﻤﺎرﺳﺘﺎن ﮐﺸ‪C‬ﺪ‪ .‬ﻧﻮر‪≤ y‬ﺴ‪C‬ﺎر اﻣ‪C‬ﺪوار ﺑﻮد‬ ‫ﮐﻪ اﻧﻘﻼب ﻣ‪Qr‬وﻃﻪی ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۸‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺜﻤﺮﺛﻤﺮی داﺷﺘﻪ [ﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣ‪£‬ﻤ‪èÅl‬ﻦ آﻧ‪£‬ﺎ‬ ‫‪N‬‬ ‫آﻣﻮزش ﮐﺮدی ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ »در ﻣﺪتزﻣﺎن ﮐﻮﺗﺎ‡‪ ،‬ﻣﺪارس ﺟﺪ‪Y‬ﺪ در‬ ‫‪N‬‬ ‫ً‬ ‫ﻣﻨﺎﻃ‪ ‹l‬ﮐﻪ ﻗﻼ ﻓﺎﻗﺪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﻮدەاﻧﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ‪3‬ﺷﻮد و در ﺗﻤﺎ‪ 3‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫ﻣﺪارس ﺟﺪ‪Y‬ﺪ ﺟﺎی ﻣﺪارس ﻗﺪ‪ ≈Y‬را ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ«‪.٢‬‬ ‫‪P‬ﺲ از ﻧﺎاﻣ‪C‬ﺪی از ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻮر‪[ y‬ﻪ وان [ﺎزﮔﺸﺖ و ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬ﮐﻪ ﺗﻌ‪C‬ﺪ ﺷﺪ‬ ‫‪π‬‬ ‫[ﻪ ﺗﺪر‪J‬ﺲ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮد‪ .‬در دﻫﻪ ‪P ۱۹۵۰‬ﺲ از دﻫﻪﻫﺎ زﻧﺪ∏ در ﺗﻌ‪C‬ﺪ‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬اﻣ‪C‬ﺪوار‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ دﻋﻮت وی ﺑﺮای ﺗﻐﯿ‪ ÅÇ‬در ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪ ﻣﺜﻤﺮﺛﻤﺮ [ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪Y‬ﮏ [ﺎر‬ ‫‪N‬‬ ‫د‪Y‬ﮕﺮ درﺧﻮاﺳﺖ ﺧﻮد ﺑﺮای ﺗﺎﺳ‪,‬ﺲ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎ‡ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن را ﻣﻄ•ح ﮐﺮد‪ .‬در ﺧﺰان‬ ‫ﻋﻤﺮش و ﺑﺮای آﺧ•‪è‬ﻦ [ﺎر [ﺎ ﭘ‪,‬ﺸﻨ‪£‬ﺎد ﻧﻮر‪ y‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﺪ و وی از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﺪاوم‬ ‫ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺧﻮد ﺑﺮای آﻣﻮزش ﻣﺮدﻣﺶ ﻣﺄﯾﻮس ﺷﺪ‪ .‬وی ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺗﺄﺳ‪,‬ﺲ ﻣﺪارس و دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎە‬ ‫‪N‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮدی را رﺳﺎﻟﺖ ﺷﺨˆاش ‪3‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ ،‬ز‪è‬ﺮا ﻓﺮدی ﻣﺴ~ﺪ‪ -‬ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ دوم‪ -‬ﻣﺮدم ﮐﺮد‬ ‫را در» ﻻ‪Y‬ﻪﻫﺎی ﻏﻔﻠﺖ و ﺟ‪£‬ﺎﻟﺖ« ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .٣‬اوزداﻟ‪-‬ﺎ‪ ،‬ﺗﻼش ﻣﺪاوم ﻧﻮر‪ y‬ﺑﺮای‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺗﺎﺳ‪,‬ﺲ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎە در ﮐﺮدﺳﺘﺎن را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ‪3‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۷‬ﺑﺮای ﺟﻠﺐ رﺿﺎ‪Y‬ﺖ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺪاﻟﺤﻤ‪C‬ﺪ [ﻪ ﻣﻨﻈﻮر‬ ‫ﺣﻤﺎ‪Y‬ﺖ از ﻃ•ح ﺧﻮد [ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل رﻓﺖ؛ اﻣﺎ اﻧﻘﻼب ﻧ∫"ﺎی ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪ در‬ ‫ﺳﺎل ‪ ،۱۹۰۸‬ﺗﻼشﻫﺎی وی را ﻧﺎ˜ﺎم ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬ﺣ‪P kl‬ﺲ از [ﻪ‬ ‫ﻗﺪرت رﺳ‪C‬ﺪن ﻣﺼﻄ‪È ‹É‬ﻤﺎل از ﻓﻌﺎﻟ‪C‬ﺖﻫﺎی ﺧﻮد دﺳﺖ ﻧﮑﺸ‪C‬ﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ [ﺎ اﺳﺘﻘﺮار رژ‪è‬ﻢ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﺖ و ﺳﮑﻮﻻر ﺟﺪ‪Y‬ﺪ در ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻫﺪف دور از دﺳ‪Ål‬س ‪3‬ﻧﻤﻮد‪ .‬در اواﺧﺮ ﺳﺎل ‪P ،۱۹۵۱‬ﺲ از [ﻪ‬ ‫ﻗﺪرت رﺳ‪C‬ﺪن ﺣﺰب دﻣﻮﮐﺮات‪ ،‬ﻧﻮر‪[ y‬ﺎر د‪Y‬ﮕﺮ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺧﻮد ﺑﺮای‬ ‫ﺗﺄﺳ‪,‬ﺲ دا‪õ‬ﺸ‪á‬ﺎ‡ در ‪är‬ق ﺗﺮﮐ‪C‬ﻪ را ﻣﻄ•ح ﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ‬ ‫¶‬ ‫دو©ﺎرە ‪Ω‬اﺣﺘﺎ رد ﺷﺪ‪4.‬‬ ‫‪ ë‬در اﯾﻦ دوران ﭘﺮآﺷﻮب ﺑﻮد ﮐﻪ ‪ä‬ا‪ ä‬دﻧ‪C‬ﺎی اﺳﻼم [ﺎ واﻗﻌ‪C‬ﺖ ﭘ‪C‬ﺪا{ﺶ‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ ‪É Ç‬‬ ‫‪r‬‬ ‫دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ و ﻣ‪Q‬وﻃ‪C‬ﺖ در ﻣﻘﺎ[ﻞ اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮا‪ Và‬ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈ•‪è‬ﺎت ﺑﺮای رﻫ‪ÅW‬ی‬ ‫‪π‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﮐﺮد ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻮر‪ y‬ﻣﻮﺟﺐ ﭘ‪C‬ﺪا{ﺶ ﻣﻮاﺿﻊ دو—ﺎﻧﻪ و ﭘ‪C‬ﭽ‪C‬ﺪ∏ﻫﺎی ﺳ‪C‬ﺎ‪ y‬ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ‬ ‫≤ﺴ‪C‬ﺎری ﺷﺪ‪ .‬ﻧﻮر‪ y‬ﻋ‪Ü‬رﻏﻢ ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺿﺪاﺳﺘﻌﻤﺎر‪J‬ﺶ و ﻃﺮﻓﺪاری از اﺗﺤﺎد‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪[ ،‬ﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﻣﺜﺖ ‪3‬ﻧﺎﻣ‪C‬ﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺘﻘﺪ [ﺎ‪ nl‬ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘ‪ kÉ‬اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪N‬‬ ‫‪π‬‬ ‫[ﻪرﻏﻢ دو—ﺎﻧ‪ Õ‬در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ﭘ‪,‬ﺸﺎﺗﻌ‪C‬ﺪش‪ ،‬ﻧﻮر‪ y‬ﻫﻤﻮارە ﻧﮕﺮان ‪ä‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﺮدﻫﺎ [ﻪ‬ ‫‪1 Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons.‬‬ ‫‪2 İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 30.‬‬ ‫‪3 Ibid, 159.‬‬ ‫‪4 Özdalga, "Transformation of Sufi-Based Communities in Modern Turkey," 80.‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪,‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۲۳‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﻠ‪ kl‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺑﻮد‪ ،١‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﮕﺮا‪VÉ‬ﻫﺎ و دﻏﺪﻏﻪﻫﺎی ﻧﻮر‪ y‬ﻓﻘﻂ ﻣﺨﺘﺺ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﻧﺒﻮد‪[ .‬ﺎ ﻫﻤﻪی اﯾﻦ اوﺻﺎف‪ ،‬آﺛﺎر و ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اوﻟ‪C‬ﻪی ﻧﻮر‪ y‬ﻋﻼوە ﺑﺮ ≤ﺴ‪ÜÈ Ål‬‬ ‫‪N‬‬ ‫ﺳ‪C‬ﺎﺳﺖ ﻣﺬﻫ‪ kW‬ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪ ﺧ ‪ÅÉ Ç‬ش آﻧﺎن در ﺳﺎل ‪ ۱۹۲۵‬را ﻧ ‪[ ÅÉ Ç‬ﻪ ﺧﻮ‪ VW‬آﺷ‪Ö‬ﺎر ‪3‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪ ١‬در ﻣﺜﺎلﻫﺎی ‪Œ‬ﺴ?ﺎری‪ ،‬ﻧﻮر‪g Æ‬ﻪ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن ﻣ‪ œ‬ﮐﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﻼحاﻟﺪﯾﻦ اﯾﻮ‪ ®O‬ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﺪە ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪D‬‬ ‫‪û‬‬ ‫را ﻓﺮا ‪y‬ﺧﻮاﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﺠﺴﻢ اﺗﺤﺎد و ﻫﻤ”ﺴﺘ’ ﻣﻠﺖ ﮐﺮد ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪e‬ﺎە ﮐﻨ?ﺪ ‪g‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Nursi, İçtima-I Dersler/ Social Lessons, 189.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪:‬‬ ‫*‬ ‫!ﺎزﻧﻤﺎ'& ﮐﺮد‪-‬ﺎ در ﺗﺎر‪ 0‬ـ ـﺦﻧ‪3‬ﺎری دوﻟ‪ :78‬ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫!ﻪ !ﺎور ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﯿﻮﮔﺮا‪ 01‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ !ﻪ ﻣﺜﺎ!ﻪی ﺗﺎر;ـ ـﺦ‪ ،‬از اﺳﺎس‬ ‫ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪F‬ﺎرﺗﺎ ﭼﺎﺗﺮ ‪1(HI‬‬ ‫ﻓﻬﻢ اﺷ‪ON‬ﺎە از ﺗﺎر;ـ ـﺦ‪ ،‬ﭘ‪5‬ﺶ‪ST‬ط ﺗﺎر;ـ ـﺦ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)دﯾ‪;Z‬ﺪ ﻣﮏﮐﺮون(‪2‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ !ﻪ ﺗﺤﻠ‪b‬ﻞ ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ اﺗ‪" ebd‬ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب" در ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬اﯾﺮا‪k j1‬ﭘﺮدازد‪ .‬اﯾﻦ ﻣ‪l‬ﻢ !ﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺷﻮرش اﺳﻤﺎﻋ‪b‬ﻞ آﻗﺎی ﺷ‪r‬ﺎ‪،s‬‬ ‫ﻣﻌﺮوف !ﻪ ﺳﻤﮑﻮ و ﺗﻼشﻫﺎی وی ﺑﺮای ا‪x‬ﺠﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪای ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر در ﺷﻤﺎل ﻏﺮب‬ ‫اﯾﺮان ‪ jÄ‬ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪k‬ﺷﻮد‪ .‬ﺷﺎ‪x‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻫﻢ روا‪x‬ﺖ رﺳ‪ Ç‬و ﻫﻢ‬ ‫ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﻣﻮرد ﺗﺄﯾ‪b‬ﺪ ﺣﺎ‪Ö‬ﻤ‪b‬ﺖ‪ ،‬ﺗﻮآﻣﺎن در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺼﻞ از !ﺨﺶﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠ‪à á1‬ﺸﮑ‪b‬ﻞ ﺷﺪە ﮐﻪ از ﺧﻼل آﻧ‪l‬ﺎ ﻧ‪i‬ﺎرﻧﺪە رو;ﮑﺮد ﺧﻮد !ﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ را ﻣﻄ‪ä‬ح‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدە و زﻣﯿﻨﻪی ﺗﺎر;‪ å1‬ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﺤﺖ رﻫ‪èI‬ی ﺳﻤﮑﻮ و روا!ﻂ آﻧ‪l‬ﺎ !ﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻮاﻣﻊ ﻏ‪èì‬ﮐﺮد را در ﻣﻨﻄﻘﻪی در;ﺎﭼﻪی اروﻣ‪b‬ﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪k‬دﻫﺪ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻧ‪i‬ﺎرﻧﺪە‬ ‫‪ò‬‬ ‫!ﻪ ‪;ñTà‬ـ ـﺢ ﭼﮕﻮﻧ‪ e‬ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ ﺷ‪b‬ﻌﻪ و ﺳ‪ V1‬در ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫‪k‬ﭘﺮدازد‪ .‬در ‪F‬ﺎ‪x‬ﺎن‪! ،‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از روش ﺗﺤﻠ‪b‬ﻞ روا‪x‬ﺖ ﻏﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻧ‪úZ‬ﺴﻨﺪە ﺗﻼش ‪k‬ﮐﻨﺪ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﺎ‪ix‬ﺎە ﺳﻤﮑﻮ و ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدی را در ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری اﯾﺮا‪ j1‬ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ .‬ﻻزم !ﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺪاد ﮐﺮدن ﻫ‪b‬ﭽﮑﺪام از ﮔﺮوەﻫﺎی ﻣﻮرد !ﺤﺚ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖ !ﻪ ﻣﻌﻨﺎی‬ ‫ارز;ﺎ‪ jI‬اﺧﻼ‪ 0W‬آﻧﺎن ﻧ‪5‬ﺴﺖ‪! ،‬ﻠ‪°‬ﻪ ﺗﺄ ‪b¢‬ﺪ ﺑﺮ اﻧ‪r‬ﺎر روا‪x‬ﺖ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ از ﮔﺮا‪£‬ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪VW‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد در اوا‪x‬ﻞ ﻗﺮن ﺑ‪5‬ﺴﺘﻢ اﯾﺮان اﺳﺖ‪ .‬در اداﻣﻪ‪ ،‬ﺧ ‪è1 ì‬ش ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪای از‬ ‫اﯾﻦ دﺳﺖ ﺟ‪;ä‬ﺎﻧﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﻣﻮرد !ﺤﺚ ﻗﺮار ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻋ•رﻏﻢ ﮔﺮا‪£‬ﺶ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺮای اﻧ‪r‬ﺎر ﺗﺄﺛ‪ èì‬ﺳﻤﮑﻮ در ﺗﺎر;ـ ـﺦ ﮐﺮد در اﯾﺮان‪ ،‬وی ﺟﻨ‪ ®Tß‬را‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫رﻫ‪èI‬ی ﮐﺮد ﮐﻪ اوﻟ ‪1 ì‬‬ ‫© ﻣﺪرﺳﻪ ﮐﺮدی را در ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﯾﺮان ﺑ‪bd‬ﺎن ﻧ‪l‬ﺎد‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪای !ﻪ ز™ﺎن‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدی´ﻓﺎر‪ ç‬ﻣﻨ‪ ñTN‬ﮐﺮد و ز™ﺎن ﮐﺮدی را ز™ﺎن رﺳ‪ Ç‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻮد اﻋﻼم ﮐﺮد‪ .‬دوران‬ ‫ﺧ ‪è1 ì‬ش وی ‪F‬ﺎ‪x‬ﻪﮔﺬار ﺗﻘﺎ!ﻞ روا‪x‬ﺖﻫﺎی دوﻟ‪ VW‬ﻧ‪b‬ﻤﻪرﺳ‪ Ç‬و ﻏ‪èì‬رﺳ‪ Ç‬و روا‪x‬ﺖ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﮐﺮدی در اﯾﺮان ﺑﻮد‪≠ .‬ﺲ از آن‪ ،‬دوران د‪x‬ﮕﺮی آﻏﺎز ﺷﺪ ﮐﻪ در آن دوﻟﺖ‬ ‫‪é‬‬ ‫در راﺳﺘﺎی ﻫﻤﭙﻮﺷﺎ‪ j1‬ﻣﺮزﻫﺎی ‪S‬زﻣﯿ‪ V1‬و ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺗﻼش ﮐﺮد‪ ،‬ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ –‬ ‫ﻋ•رﻏﻢ ﻓﻘﺪان ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ا‪x‬ﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻣ‪d‬ﺴﺠﻢ‪ -‬در ﺑﺮاﺑﺮ آن از ﺧﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ ≥ﺸﺎن دادﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ دوﻟﺖ اﯾﺮان ﻗﺪرت ﻧﻈﺎ‪ ،k‬اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬ﻧ‪l‬ﺎدی‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨ‪ e‬و آﻣﻮز‪ çT‬ﺧﻮد را‬ ‫‪1 Partha Chatterjee, The Nation and Its Fragments: Colonial and Postcolonial‬‬ ‫‪Histories (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1993), p.6.‬‬ ‫‪2 David McCrone, The Sociology of Nationalism: Tomorrow's Ancestors,‬‬ ‫‪International Library of Sociology (London; New York: Routledge, 1998), p.44.‬‬ ‫‪ ۱۲۶‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫‪ª‬‬ ‫‪é‬‬ ‫∏ﺴﯿﺞ ﮐﺮدە ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ∫ﻓﺎ ‪k‬ﺗﻮا≥ﺴ‪N‬ﻨﺪ وا‪d¢‬ﺶﻫﺎی ‪º‬ﺎە !ﻪ ‪º‬ﺎە داﺷﺘﻪ !ﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﮐﺮدی ﻓﺎﻗﺪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ jΩ‬ﺑ‪l‬ﺮە ﺑﺮداری از ﭘﺘﺎ≥ﺴ‪b‬ﻞ داﺧ• ﺧﻮد و ≠ﺸ‪N‬ﯿ‪O‬ﺎ‪ j1‬ﺧﺎر ‪ HI‬ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺒﻮد روﺷﻨﻔﮑﺮان ﮐﺮد ﺑﻮ‪ k‬را ‪k‬ﺗﻮان ‪ ex‬از ‪ø‬ﺎﺳ‪VW‬ﻫﺎی ﻋﻤﺪە در وا‪d¢‬ﺶ ﮐﺮدﻫﺎ !ﻪ‬ ‫© ﻓﺮآﯾﻨﺪی ≠ﺲ از آﻏﺎز ﺳﻠﻄﻨﺖ‬ ‫ﭘﺮوژە ﻣﻠﺖﺳﺎزی دوﻟﺖ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ﻗﻠﻤﺪاد ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﺮان ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫ﭘ‪l‬ﻠﻮی در ﺳﺎل ‪! ۱۹۲۵‬ﺎ ﺟﺪّ‪x‬ﺖ ﺗﻤﺎم آﻏﺎز ﺷﺪ‪≠ .‬ﺲ از آن‪ ،‬دوﻟﺖ !ﻪ اﻣ‪b‬ﺪ اﻣﺤﺎی‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻣﻠﯿ‪ VW‬و ﻓﺮﻫﻨ‪! e‬ﻪ ﻋﻨﻮان زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟ‪O‬ﺎت ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﭘﺮوژەی‬ ‫ﻫﻤﮕﻮنﺳﺎزی ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﺧﻮد را !ﺎ ا‪x‬ﺠﺎد ﻓﻀﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﻓﻮقاﻟﻌﺎدە اﺧﺘﻨﺎقآﻣ ‪ è1 ì‬و‬ ‫ﻣﺤﺪود اﻧﺠﺎم داد‪ .‬دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ‪ST‬وع !ﻪ ‪x‬ﮑﺪﺳﺖ ﮐﺮدن ﻣﺮدم ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ در‬ ‫ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ !ﻪ "ﺧﻠﻖ د‪x‬ﮕﺮی)ﻫﺎی( ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب و ﻗﺎ!ﻞ ﺗﺤﻘ‪ "èì‬از ﻧﻈﺮ ﺣﺎ‪Ö‬ﻤ‪b‬ﺖ در‬ ‫ﻣﺤﺪودەی ‪S‬زﻣﯿ‪ V1‬ﺧﻮد ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ در راﺳﺘﺎی اﻗﺪاﻣﺎت اﻣﻨﯿ‪ VW‬دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ !ﻪ‬ ‫ﺟﺎ!ﺠﺎ‪ jΩ‬ﻣﺪاوم ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ در ﭘ‪èì‬اﻣﻮن ﮔﺮد‪x‬ﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن !ﻪ ﻋﻨﻮان ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﺗﺨﺘﻪ ﻗﺎﭘﻮ‪x ١‬ﺎد‬ ‫‪k‬ﺷﻮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ VW‬ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪VW‬ﻫﺎی اﺗ‪-ebd‬ﻣ• را ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ 2jΩ‬ﻗﻠﻤﺪاد ‪k‬ﮐﺮد ﺗﺎ از اﯾﻦ‬ ‫ﻃ‪;ä‬ﻖ ﮔﺮا‪£‬ﺸﺎت ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺿﺪ ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا‪x‬ﺎﻧﻪ را ﺗﺤﺖاﻟﺸﻌﺎع ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺤﻮەی ﺑﺮﺧﻮرد‬ ‫© ﺗﻠ‪áW‬ای ‪!k‬ﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫!ﺎ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺳﻤﮑﻮ در ﺗﺎر;ـ ـﺦ ﻧ‪i‬ﺎری دوﻟ‪ VW‬اﯾﺮان ﻧﻤﻮﻧﻪی ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ'ﺴﻢ و ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫® ﺟﺎﻣ‪ Ã‬در ﺧﺼﻮص ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣﻔﺎﻫ‪b‬ﻢ اﺻ• ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‬ ‫!ﻪ ﻃﻮر‪ •»ø‬وﻓﺎق ﭘﮋوﻫ ‪T‬‬ ‫‪À‬‬ ‫ِ‬ ‫وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﺟﺎن ﻫﺎﭼﯿ‪d‬ﺴﻮن و آﻧﺘﻮ‪ j1‬اﺳﻤ‪b‬ﺖ اﻇ‪l‬ﺎر ‪k‬دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎ‪x‬ﺪ »اﺳﺎ‪ç‬ﺗ‪;ä‬ﻦ‬ ‫© ﺗﻌﺎر;ﻒ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﻮرد ﺗﻮاﻓﻖ در‬‫ﻣﺸ‪r‬ﻞ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﻣﻠﺖﻫﺎ و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‪x ،‬ﺎﻓ ‪1 W‬‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻔﺎﻫ‪b‬ﻢ ‪ø‬ﻠ‪b‬ﺪی ﻫﻤﭽﻮن "ﻣﻠﺖ" و "ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ" !ﺎﺷﺪ«‪ø .3‬ﺎر™ﺮد اﺻ•‬ ‫‪1 Cf. Kaveh Bayat, ‘Riza Shah and the Tribes: An Overview’ in Stephanie Cronin‬‬ ‫‪(ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza Shah 1921–1941‬‬ ‫‪(London: Routledge Curzon, 2003).‬‬ ‫ﺳ‪#‬ﺎﺳﺖ د(ر ﭼﻮ‪) +,‬ﺗﺨﺘﻪ ﻗﺎﭘﻮ ‪4‬ﺎ اﺳ‪6‬ﺎن ا‪4‬ﻼت و ﻋﺸﺎﯾﺮ( ﻫﻤﺮاە ‪C‬ﺎ ﺧﻠﻊ ﺳﻼح از ﺳ‪#‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﺮﮐﺰﮔﺮای‬ ‫رﺿﺎﺷﺎە ﺑﺮای ﻣﻬﺎر ﻗﺪرت ﻋﺸﺎﯾﺮ و ا‪4‬ﻼت ‪C‬ﻪ ﻧﻔﻊ دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﺑﻮد‪ .‬دوﻟﺖ رﺿﺎﺷﺎە ‪C‬ﻪ دﻧ‪W‬ﺎل آن ﺑﻮد ﺗﺎ در‬ ‫راﺳﺘﺎی ﺳ‪#‬ﺎﺳﺖ ﺗﻤﺮﮐﺰﮔﺮا‪ +Z‬و ﻣﻄﻠﻘﻪ ﻧﻤﻮدن ﻗﺪرت دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰی‪C ،‬ﺎ اﺳ‪6‬ﺎن دادن اﺟ‪W‬ﺎری ا‪4‬ﻼت و ﻋﺸﺎﯾﺮ‬ ‫‪ i‬و ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪە ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ و ﮐﻨ‪_l‬ل ﺧﻮد‬ ‫ﻧ`_وﻫﺎی ﺣﺎﺷ‪#‬ﻪای را ‪C‬ﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ و ‪4‬ﮏﺟﺎ‪c‬ﺸﯿ‪ ef‬در ﻧﻘﺎط ﻣﻌ ` ‪f‬‬ ‫داﺷﺘﻪ ‪C‬ﺎﺷﺪ‪) .‬ﻣ‪_l‬ﺟﻢ(‬ ‫‪t‬‬ ‫‪ ٢‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺧﺼﻮص ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ el‬در ﺗﺮﮐ‪#‬ﻪ و ارﺟﺎع ‪C‬ﻪ ﻫ‪sr‬ﺖ ﮐﺮدی ‪C‬ﺎ ﻋﻨﻮان ﻗﺒ‪#‬ﻠﻪﮔﺮا‪ ،+Z‬ﻧ‪v‬ﺎە‬ ‫ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Mesut Yeğen, ‘The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity’,‬‬ ‫‪Middle Eastern Studies 32, no, 2 (Apr., 1996) pp.216-229.‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪە در‪:‬‬ ‫‪N. Wayne, Nation-building, Federalism, and Secession in the Multinational State‬‬ ‫‪(New York: Oxford University Press Inc. 2006), p.26.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۲۷‬‬ ‫ً‬ ‫ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮبﻫﺎی ‪ø‬ﻼن‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻ !ﺎﻋﺚ ا‪x‬ﺠﺎد ﻣﺸ‪r‬ﻼت ﺑ‪5‬ﺸ‪èW‬ی در را!ﻄﻪ !ﺎ ﻧﺎﺗﺎر;ﺨﻤﻨﺪی‬ ‫آن ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮبﻫﺎ ‪k‬ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ !ﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﻣﻨﺤ‘ !ﻪ ﻓﺮد ﺑﻮدن ﺑﺮ‪ H1‬ﺟﻨ‪ß‬ﺶﻫﺎ و ادﻋﺎﻫﺎی‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬را ﻧﺎد‪x‬ﺪە ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪ .‬ﺑﻨﺪ‪x‬ﮑﺖ اﻧﺪرﺳﻮن ﺗﺄ ‪b¢‬ﺪ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪ’‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ در اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ وﺟﻮد دارد‪ ،‬اﻣﺎ در ﻫﺮ ﻣ‪r‬ﺎ‪j1‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫و;ﮋ’ﻫﺎی ﻣﺤ• ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ .1‬اﺳﻤ‪b‬ﺖ اﺳﺘﺪﻻل ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺪم دﺳ‪bN‬ﺎ‪! jI‬ﻪ‬ ‫‪x‬ﮏ ﻧﻈ‪;ä‬ﻪی ﻋﺎم در ﺧﺼﻮص ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‪! ،‬ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﺗﻔﺎوت در ﻣ‪r‬ﺎنﻫﺎ و دورەﻫﺎی‬ ‫© ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏ‪èì‬ﻏﺮ‪! jI‬ﻌﺪﻫﺎ ≥ﺴﺨﻪﻫﺎی ﻣﺤ•‬ ‫زﻣﺎ‪!k j1‬ﺎﺷﺪ‪ .2‬ﻫﻤﭽﻨ ‪1 ì‬‬ ‫ﻫﻤﺎن روا‪x‬ﺖ را ﺟﺎ‪x‬ﮕ◊;ﻦ روا‪x‬ﺖ ارو‪ÿ‬ﺎ‪" jΩ‬ﻣﺤ•ﺷﺪە" ‪k‬ﮐﻨﻨﺪ‪.3‬‬ ‫© ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﺑﻮدن ‪x‬ﺎ ﻧﺒﻮدن‬ ‫!ﺤﺚ ﺑﺮ ‪ S‬ﭘ‪b‬ﺪا‪£‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ‪é‬ﮐﺮدی و ﺗﻌﯿ ‪1 ì‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺧ ‪è1 ì‬شﻫﺎ و ﺟ‪;ä‬ﺎنﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﮐﺮدی اﻣﺮی ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪە اﺳﺖ‪4‬؛ !ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﻌ‪;ä‬ﻒ ﻧ‪i‬ﺎرﻧﺪە‬ ‫از ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺟﺎﻫﺎی د‪x‬ﮕﺮ ﻧ ‪ è1 ì‬اﺷﺎرە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﻗﺮاردادی‬ ‫ﻣﺪرن ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ‪x‬ﮏ "ﺟﺎﻣﻌﻪی اﻧ‪i‬ﺎﺷﺘﻪ" ادﻋﺎی ﺣﻖ ﺳﺎز‪º‬ﺎر ﮐﺮدن اﻣﺮ ﻣ• و‬ ‫©‬‫ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬را ﻣﻄ‪ä‬ح ‪k‬ﮐﻨﺪ )اﺳﺘﻔﺎدە از ﻧﻈ‪;ä‬ﻪ ﻣﺸ‪l‬ﻮر ار≥ﺴﺖ ‪º‬ﻠ‪ . 5(è1‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫ﻗﺮاردادی‪ ،‬ﺧﻮدارﺟﺎ‪ ¤‬ﺟﻤ‪ Ã‬ﺷﺎﻣﻞ زﻣﯿﻨﻪی ﻣ‪ñT‬وع ﺑﺮای ﺑ‪b‬ﺎن ﺧﻮاﺳﺖﻫﺎ و ادﻋﺎﻫﺎی‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺟﻤ‪ Ã‬ﺑﺮای ﺧﻮدﺣﺎ‪Ö‬ﻤﯿ‪ VW‬را ﻓﺮاﻫﻢ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ .6‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮ ﺑ‪b‬ﺎﻧ‪b‬ﻪ ‪x‬ﺎ اﻇ‪l‬ﺎرﻧﻈﺮی‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫دﯾ‪ V1‬و ‪x‬ﺎ !ﻪ ﻫﺮ ﺷ‪r‬ﻞ د‪x‬ﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻘﻮق ﺟﻤ‪ Ã‬را !ﻪ ﺧﻮدارﺟﺎ‪ ¤‬ﺟﻤ‪ Ã‬ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺪرن‬ ‫و ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬اﺳﺖ و در ‪F‬ﺎرادا‪x‬ﻢ ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﻗﺎ!ﻞ ﻃ‪ä‬ح اﺳﺖ‪.7‬‬ ‫© اﺳﺎس‪ ،‬در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ !ﻪ ﺑﺮر‪ ç‬ﺟﺎ‪ix‬ﺎە ﺳﻤﮑﻮ در ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮب ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‬ ‫ﺑﺮ ﻫﻤ ‪1 ì‬‬ ‫ً‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدی ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪O‬ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ ≥ﺴ‪ß‬ﺖ دادن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ !ﻪ ﻫﺮ‬ ‫ﮔﺮوە ‪x‬ﺎ ﭼ‪l‬ﺮەای را ﻧ‪Ç‬ﺗﻮان !ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ارز;ﺎ‪ jI‬اﺧﻼ‪ 0W‬آﻧ‪l‬ﺎ دا≥ﺴﺖ‪! ،‬ﻠ‪°‬ﻪ ﻫﺪف روﺷﻦﺗﺮ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدن اﯾﻦ دورەی !ﻪ ﺧﺼﻮص از ﺗﺎر;ـ ـﺦ ﮐﺮدﻫﺎ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﻀﻤﻮن اﺟﺘﻤﺎ‪ ¤‬و ﺳ‪b‬ﺎ‪ç‬ای‬ ‫‪é‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻘﺎ!ﻞ دوﻟﺖ و ﮐﺮدﻫﺎ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ اﺳﺘﺪﻻل ‪k‬ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﺳﻤﮑﻮ ﺑﺮ ﺗﻤﺎﯾﺰات ﺟﻤ‪ Ã‬ﮐﻪ ﺧﻮدﺣﺎ‪Ö‬ﻤﯿ‪ VW‬را در ﺳﻄﻮ‪ H‬ﺧﺎص ﻣ‪ñT‬وع‬ ‫‪k‬دا≥ﺴﺖ‪ ،‬ﺷ‪r‬ﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ‪F‬ﺎ‪x‬ﻪﮔﺬاری ﺷﺪ‪ .‬در ﻃﻮل ﺑ‪5‬ﺶ از ‪ ۱۶‬ﺳﺎل ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖ ﺳ‪b‬ﺎ‪ç‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ ‪k‬ﺗﻮان ﺗﻐﯿ‪èì‬ات ز;ﺎدی را در ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ وی ﻣﺸﺎﻫﺪە ﮐﺮد‪! ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وی ﺑﺮ‪H1‬‬ ‫‪1 Cf. Benedict Anderson, Imagined Communities: Reflections on the Origin and‬‬ ‫‪Spread of Nationalism, Rev. and extended ed. (London, New York: Verso, 1991).‬‬ ‫‪2 Cf. David McCrone, pp.11–17.‬‬ ‫‪3 Dipesh Chakrabarty, Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical‬‬ ‫‪Difference (Princeton: Princeton University Press, 2000), p.7.‬‬ ‫‪4 Cf. Abbas Vali, Essays on the Origins of Kurdish Nationalism, Kurdish Studies‬‬ ‫‪Series (Costa Mesa, Calif.: Mazda Publishers, 2003).‬‬ ‫‪ ٥‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺑ{ﺸ‪ _l‬در اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪r‬ع‪ ،‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kamal Soleimani, Islam and Competing Nationalisms in the Middle East, 1876-1926‬‬ ‫‪(New York: Palgrave, 2016), p.284.‬‬ ‫‪6 Ibid.‬‬ ‫‪7 Ibid.‬‬ ‫‪ ۱۲۸‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫‪ª‬‬ ‫‪é‬‬ ‫© !ﺎر در ﺗﺎر;ـ ـﺦ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﻌﺮ‪ 01‬ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻮآوریﻫﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ‬ ‫ﻣﻔﺎﻫ‪b‬ﻢ را ﺑﺮای اوﻟ ‪1 ì‬‬ ‫ﻧﺎد‪x‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬وی در ﻣﻨﻄﻘﻪای !ﻪ دﻧ‪b‬ﺎ آﻣﺪ ﮐﻪ آ ‪¢‬ﻨﺪە از ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت اﺗ‪ ebd‬و‬ ‫ﻣﺬﻫ‪ VI‬ﺑﻮد‪ .‬اﺳﻨﺎد ﻣﻮﺟﻮد دال ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وی از ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی زﻣﺎﻧﻪ و ﮔﺮا‪£‬ﺶﻫﺎی‬ ‫©ﮐﻨﻨﺪە !ﻪ ﺧﻮ‪ jI‬آ ‪fi‬ﺎە ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺗﻌﯿ ‪1 ì‬‬ ‫‪é‬‬ ‫!ﺎزﻧﻤﺎ‪ jΩ‬ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﻋﻨﻮان ‪x‬ﮏ رﻫ‪ èI‬ﺷﻮر‪ çT‬ﮐﺮد ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ آرﻣﺎن ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪VW‬‬ ‫ً‬ ‫ﺑﻮدە ‪-‬آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ≥ﺸﺎن دادە ﺷﺪە‪ -‬ﺳﺆاﻻت ﻣ‪ Çl‬را ‪FjI‬ﺎﺳﺦ ‪k‬ﮔﺬارد‪! .1‬ﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﭼﺮا ﺳﻤﮑﻮ اوﻟ ‪1 ì‬‬ ‫© ﻣﺪرﺳﻪ ﮐﺮدی را در ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﯾﺮان ﺑ‪bd‬ﺎن ﻧ‪l‬ﺎد؟ ﭼﺮا در اﯾﻦ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺪرﺳﻪ !ﻪ ز™ﺎن ﮐﺮدی ﺗﺪر‪ú‬ﺲ ‪k‬ﺷﺪ و ﻧﻪ !ﻪ ز™ﺎن ﻓﺎر‪ç‬؟ ﭼﺮا ‪x‬ﮏ "رﻫ‪ èI‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪ"ی‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮ‪! ¥‬ﻪ ﺧﻮد زﺣﻤﺖ ﭼﺎپ روزﻧﺎﻣﻪای ﮐﺮدی را ‪k‬دﻫﺪ؟ !ﺎ ﺗﻮﺟﻪ !ﻪ اﯾﻨﮑﻪ ز™ﺎن ﮐﺮدی‬ ‫‪é‬‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪارد ≥ﺸﺪە ﺑﻮد و ﻣ ‪è1 ì‬ان ﺳﻮاد ﮐﺮدی او از ﻓﺎر‪ø ç‬ﻤ‪ èW‬ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ اﻧ‪N‬ﺸﺎر‬ ‫‪é‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪای !ﻪ ز™ﺎن ﻣﺎدری و ﻧﻪ ﻓﺎر‪ ç‬اﻗﺪام ﮐﺮد؟ اﻧﮕ ‪è1 ì‬ەی وی از اﯾﻨﮑﻪ ز™ﺎن ﮐﺮدی را ز™ﺎن‬ ‫رﺳ‪ Ç‬ﻣﻨﻄﻘﻪی ﺗﺤﺖ ﮐﻨ‪èW‬ل ﺧﻮد اﻋﻼم ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﺑﺮای ﺑﺮر‪ ç‬ﺑﺮ‪ H1‬از اﯾﻦ ﻣﻮارد‬ ‫‪ò‬‬ ‫در !ﺨﺶ !ﻌﺪی !ﻪ داﺳﺘﺎن زﻧﺪ’ و د‪x‬ﺪ‪º‬ﺎەﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺳﻤﮑﻮ ﻧﻈﺮی ﺧﻮاﻫ‪b‬ﻢ اﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫داﺳﺘﺎن زﻧﺪ‪ 4‬و ﺳ‪6‬ﺎﺳﺖ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫≠ﺲ از ﻗﺘﻞ ﺟﻌﻔﺮ آﻗﺎ‪ ،‬ﺑﺮادر ﺑﺰرﮔ‪ èW‬ﺳﻤﮑﻮ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻈﺎماﻟﺴﻠﻄﻨﻪ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ﺗ‪;èI‬ﺰ !ﻪ دﺳﺘﻮر‬ ‫وﻟ‪b‬ﻌ‪l‬ﺪ در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۰۵‬ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﻋﻨﻮان رﺋ‪5‬ﺲ ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪ )ا‪x‬ﻞ( ﺷ‪r‬ﺎ‪ s‬اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ‪ .2‬ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪k‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ آﻗﺎ !ﺎ ﻫﻨﮓ ﺳﻮارە ﻧﻈﺎم ﺣﻤ‪b‬ﺪ‪x‬ﻪ ﮐﻪ ﻧ‪èì‬وی ﻣ‪N‬ﺸ‪r‬ﻞ از ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ارﺗ‪O‬ﺎﻃﺎ‪ jW‬داﺷﺖ‪ 3‬و !ﺎ ﺗﻮﺟﻪ !ﻪ ﻧﻘﺶ اﯾﻦ ﺳﻮارە ﻧﻈﺎم در ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎ‪é ç‬ﮐﺮدﻫﺎ در دﻫﻪی !ﻌﺪ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫© ارﺗ‪O‬ﺎطﻫﺎ‪ jΩ‬در آ ‪fi‬ﺎ‪ ‰‬اﺗ‪-ebd‬ﻣ• ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫دارای اﻫﻤ‪b‬ﺖ ﺗﺎر;‪ å1‬ﺑﻮدە !ﺎﺷﺪ‪! .4‬ﻪ ﻫﻨ‪i‬ﺎم ﻗﺘﻞ ﺑﺮادرش‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ ﺑ‪5‬ﺴﺖ و ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻪ‬ ‫‪1 Cf. Mujtaba Barazuyi, Barrasiy-e Awzaʿ-e Siyasiy-e Kordestan, az sal-e 1258–1325‬‬ ‫‪/The Political Situation in Kurdistan, Between 1869 and1936. (Tehran: Fekr-e No,‬‬ ‫‪1999); Bahar, Muhammad Taghi, Tarīkh-e Mukhtaṣar-e Aḥzab-e Siyasī-e Iran/ A‬‬ ‫‪Concise History of Political Parties in Iran. (Tehran: Sherkat-e Sohamiy-e Ketabha-‬‬ ‫‪ye Jībī. 1979); Ahmad Kasravi, Tarīkh-e Hījdeh Saleh-ye Aẕarbayjan/ 18 Years in the‬‬ ‫‪History of Azerbaijan. Vol.1-2. (Tehran: Matbaʿah-ye Ṭoluʿ, 1934).‬‬ ‫‪ ٢‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ‪#‬ﺎت ﺑ{ﺸ‪ ،_l‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Muhammad Tamaddun, Awzaʿ-e Iran dar Jang-e Avval ya Tarīkh-e Rezaʾiyeh/ Iran‬‬ ‫‪During the World War 1 or the History of Urmia. (Reżaʾiyeh: Moʾasseseh-ye‬‬ ‫‪Matbuʿati, 1971), pp.334–35.‬‬ ‫‪ ۱۵‬اﺳﻨﺎد وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪە در‪ :‬ﻣﺠﺘ‪ e,‬ﺑﺮازو‪) +Z‬ص ‪.(۱۵۰‬‬ ‫‪4 Robert Olson. The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said‬‬ ‫‪Rebellion, 1880- 1925. (Austin: University of Texas Press, 1989).‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۲۹‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ !ﻪ رﻫ‪èI‬ی دوﻣ ‪1 ì‬‬ ‫© ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪی ﺑﺰرگ ﮐﺮد در اﯾﺮان اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ‪ 1.‬وی در ﺳﺎل ‪۱۹۱۲‬‬ ‫ﻫﻔﺖ ﺳﺎل ≠ﺲ از اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪن !ﻪ ﻋﻨﻮان رﻫ‪ èI‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪ‪! ،‬ﻪ روﺳ‪b‬ﻪ دﻋﻮت ﺷﺪ و ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ‬ ‫ﺗﻔﻠ‪5‬ﺲ !ﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺣﻀﻮر وی !ﺎ رژەی ﻧﻈﺎ‪ k‬از ﺳﻤﮑﻮ اﺳﺘﻘ‪O‬ﺎل ﮐﺮد‪ .2‬ﺳﺎل !ﻌﺪ !ﺎ ‪ø‬ﻤﮏ‬ ‫‪é‬‬ ‫و راﻫﻨﻤﺎ‪j‬ﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎﺳﺘﻤﺪار ﻣﺸ‪l‬ﻮر ‪é‬ﮐﺮد ﻋ‪O‬ﺪاﻟﺮزاق !ﺪرﺧﺎن‪ ،‬اوﻟ ‪1 ì‬‬ ‫© ﻣﺪرﺳﻪی ﮐﺮدی را در‬ ‫‪Ω‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺎ‪¢‬ﻮ ﺗﺄﺳ‪5‬ﺲ ﮐﺮد و ﺳﺎل !ﻌﺪ‪! ،‬ﺪرﺧﺎن و ﺳﻤﮑﻮ ﺗﻼش ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺪرﺳﻪی ﮐﺮدی د‪x‬ﮕﺮی‬ ‫را در ﺷ‪l‬ﺮ ﺧﻮی ﺗﺄﺳ‪5‬ﺲ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ !ﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟﺖ اﯾﺮان ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ‪.3‬‬ ‫© آﯾﻨﺪەی ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﺳﻤﮑﻮ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺎلﻫﺎ دورا‪ j1‬ﺣﺴﺎس در ﺗﻌﯿ ‪1 ì‬‬ ‫اﻣﺎ وی ﻫﻨﻮز دلﻣﺸﻐﻮل اﻧﺘﻘﺎم ﻣﺮگ ﺑﺮادرش ﺑﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ا‪x‬ﺎم‪ ،‬وی !ﺎ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗ‪;ä‬ﻦ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﭼ‪l‬ﺮەی ﻓﺮﻫ‪b‬ﺨﺘﻪی ﮐﺮد ﻋ‪O‬ﺪاﻟﺮزاق !ﺪرﺧﺎن ﮐﻪ در ﻣ‪b‬ﺎن رﻫ‪èI‬ان ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖ ﮐﺮد در آن‬ ‫زﻣﺎن !ﺎﺗﺠ‪™ä‬ﻪﺗ‪;ä‬ﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤ‪r‬ﺎری داﺷﺖ‪ .‬در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ،۱۹۱۲-۱۳‬ﺳﻤﮑﻮ و !ﺪرﺧﺎن‬ ‫ﻣﻮﻓﻖ !ﻪ ﺟﻠﺐ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ ﭼ‪èì‬ﮐﻮف ﻣﻌﺎون ﮐ‪d‬ﺴﻮل روﺳ‪b‬ﻪ در اروﻣ‪b‬ﻪ‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﺎﺳ‪5‬ﺲ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺪرﺳﻪی ﮐﺮدی در ﻣﺎ‪¢‬ﻮ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﻤﮑﻮ ‪ ۲۹‬ﮐﻮدک ﻫﺸﺖ ﺗﺎ دە ﺳﺎﻟﻪ را ﮔﺮد آورد و ‪۴۰‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﻧﻔﺮ از اﻓﺮاد ﺧﻮد را ﻣﺄﻣﻮر ﺣﺮاﺳﺖ از ﻣﺪرﺳﻪ ﮐﺮد‪ .4‬وی ﺷﺨﺼﺎ در ﻧﺎﻣﻪای از ﺗﺰار روﺳ‪b‬ﻪ‬ ‫‪ª‬‬ ‫‪à‬ﺸﮑﺮ ﮐﺮد‪ ٥.‬ﻇﺎﻫﺮا !ﺪرﺧﺎن ﻣﺎﻧﻨِﺪ ∏ﺴ‪b‬ﺎری از روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻣﻌﺎ∫ ﺧﻮد در ﺟﻮاﻣﻊ ﻋﺜﻤﺎ‪j1‬‬ ‫و ﻗﺎﺟﺎر !ﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ روﺳ‪b‬ﻪ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬در واﻗﻊ وی ﻃﺮﻓﺪار ا‪x‬ﺪەی اﺳﺘﻔﺎدە از‬ ‫‪é‬‬ ‫رﺳﻢاﻟﺨﻂ ﺳ‪;èì‬ﻠ‪b‬ﮏ ﺑﺮای ﮐﺘﺎ!ﺖ ز™ﺎن ﮐﺮدی ﺑﻮد ﮐﻪ ≥ﺸﺎندﻫﻨﺪەی آ ‪fi‬ﺎ‪! ‰‬ﺪرﺧﺎن از‬ ‫ﺟ‪;ä‬ﺎﻧﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬و روﺷﻨﻔﮑﺮاﻧﻪ در ﻣ‪b‬ﺎن ﺗﺮکﻫﺎ و اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ روﺷﻨﻔﮑﺮان‪،‬‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﺎر اﺻﻼﺣﺎت اﻟﻔ‪O‬ﺎ‪ jΩ‬و ز™ﺎ‪! j1‬ﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰار ﺗﺮو;ـ ـﺞ ﺳﻮادآﻣﻮزی و ﺣﺬف ﺗﺄﺛ‪èì‬‬ ‫"د‪x‬ﮕﺮی" در ﻓﺮﻫﻨﮓ و ز™ﺎن ﻣ• ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫!ﻪ ﻧﻈﺮ ‪k‬رﺳﺪ !ﺪرﺧﺎن ﺳﺎز‪º‬ﺎری !ﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ رو‪ ç‬را !ﻪ ﺗﺄﺛ‪èì‬ات ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﺮ‪،jI‬‬ ‫ﺗﺮ’‪-‬ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬و اﯾﺮا‪ j1‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪k‬داد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ !ﻪ دﻧ‪O‬ﺎل ﺟﻠﺐ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان روس‬ ‫©‬‫ﺑﺮای ﭼﺎپ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺖ ‪é‬ﮐﺮدی‪-‬رو‪ ç‬و ﺳ‪;èì‬ﻠﻪﮐﺮدن اﻟﻔ‪O‬ﺎی ‪é‬ﮐﺮدی ﺑﻮد‪! .6‬ﻪ ﻫﻤ ‪1 ì‬‬ ‫‪1 Muhammad Resul Hawar, Simko; Ismail Aghay Shikak u Bzutnewey Netewayeti‬‬ ‫‪Kurd/ Ismail Agha Simko and Kurdish National Movement. (Stockholm:‬‬ ‫‪Chapxaney APEC, 1995), pp.259– 264.‬‬ ‫‪2 Ibid, p.150.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ‪#‬ﺎت ﺑ{ﺸ‪ ،_l‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Celili Celil, Nahḍatu al-Akrad al-Thaqafiyyah wa al-Qawmiyyah fi Nihayati al-Qarn‬‬ ‫‪al-Tasu'a wa Bidayat al-'Shirin/ Kurdish Cultural and Political Movement in the late‬‬ ‫‪19th and early 20th Century. Trans. Naazi Fard. (Beirut: Dar al-Kitab, 1986),‬‬ ‫‪pp.178–181.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪ ٦‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Michael Anthony Reynolds, The Ottoman-Russian Struggle of Anatolia and the‬‬ ‫‪Caucasus, 1908–1918. (Unpublished PhD Dissertation, Princeton University, 2003),‬‬ ‫‪pp.118–23.‬‬ ‫‪ ۱۳۰‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﻨﻮال‪ ،‬وی درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮد ﺗﺎ ‪x‬ﮏ روزﻧﺎﻣﻪی ﮐﺮدی و ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺮدی در‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳﻦﭘ‪èW‬ز™ﻮرگ ﺗﺄﺳ‪5‬ﺲ ﺷﻮﻧﺪ‪ . 1‬ادن ﻧ‪ VI‬در ﻣﻘﺎﻟﻪای !ﺎ ﻋﻨﻮان اوﻟ ‪;ñT≥ ©1 ì‬ﻪی ادواری ﮐﺮدی‬ ‫در اﯾﺮان‪! ،‬ﺪون اﺷﺎرە !ﻪ ﻧﺎم ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﺑ‪b‬ﺎن ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ !ﺪرﺧﺎن روزﻧﺎﻣﻪای در ﺳﺎل ‪۱۹۱۲‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﻨ‪ ñTN‬ﮐﺮد‪ ،2‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻫﯿﭻ ≥ﺸﺎ‪ j1‬از اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﺮدی در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۲‬ﻣﻮﺟﻮد ﻧ‪5‬ﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺣ‪ VW‬آن ﻫﻨ‪i‬ﺎم ﮐﻪ وی از ﺗﻮرﺟﺎ‪x j1‬ﺎ ﺗﻮرﺟﺎنزادە ﻧﺎم ‪k‬ﺑﺮد‪ ،‬ﻫﯿﭻ اﺷﺎرەای !ﻪ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫‪ Í‬ﻣﻨﺼﻮب از ﺳﻮی ﺳﻤﮑﻮ‪ø‬ﺎر ‪k‬ﮐﺮد‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧ‪Ç‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﺗﻮرﺟﺎ‪! j‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺎ ‪À‬‬ ‫ﺗﻤﺪن روزﻧﺎﻣﻪﻧ‪i‬ﺎر اﻫﻞ اروﻣ‪b‬ﻪ ﮐﻪ ﻫﻢﻋ‘ ﺳﻤﮑﻮ ﺑﻮد‪ ،‬رواﯾ‪! VW‬ﺎ ﺟﺰﺋ‪b‬ﺎت را از اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫اراﺋﻪ ‪k‬دﻫﺪ و ‪k‬ﮔ‪;Z‬ﺪ ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ "اﻧ‪N‬ﺸﺎرات ﺗﻤﺪن" را ﺑﺮای ﭼﺎپ روزﻧﺎﻣﻪی ﮐﺮد ﻣﺼﺎدرە‬ ‫ﮐﺮد‪.3‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﮔﻔﺘ‪ V1‬اﺳﺖ ﮐﻪ !ﺪرﺧﺎن ﺳ‪b‬ﺎﺳﺘﻤﺪاری ﺷﺪ‪x‬ﺪا ﻃﺮﻓﺪار وﺣﺪت ار‪ Í1‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺑﻮد‬ ‫‪é 1‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫و ﻫﯿﭻ ‪x‬ﮏ از ﻫﻢﻋ‘ا≥ﺶ !ﻪ اﻧﺪازەی وی ﺑﺮ ﻣﺴﺌﻠﻪی ‪x‬ﮑ‪Ï‬ﺎرﭼ‪ e‬ار‪ Í‬ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺄ ‪b¢‬ﺪ‬ ‫ﻧﮑﺮدەاﻧﺪ‪ ex .‬از اﺻﻮل اﺳ‪èW‬اﺗﮋی ﺳ‪b‬ﺎ‪! ç‬ﺪرﺧﺎن »آزادﺳﺎزی و اﺳ‪èW‬داد ﺗﻤﺎم‬ ‫©ﻫﺎی اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪b‬ﻪ ﺑﻮد«‪ .4‬اﻟﺒﺘﻪ اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫©ﻫﺎی ‪é‬ﮐﺮدی !ﺪون ﺗﺠﺎوز !ﻪ ‪S‬زﻣ ‪1 ì‬‬ ‫‪S‬زﻣ ‪1 ì‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ز;ﺎدی در ﻣﻮرد ﻣﺮزﻫﺎی دﻗﯿﻖ ﻣﯿ‪Àl‬ﻦ اﻧ‪i‬ﺎﺷﺘﻪی وی ﻣﻮﺟﻮد ﻧ‪5‬ﺴﺖ و ﻫﻤﭽﻨ‪ ©ì‬ﻣﻌ‪b‬ﺎر و‬ ‫ﺗﻌ‪;ä‬ﻒ ﻣﺸﺨ‪ Ì‬وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺑﺘﻮان ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻐﺮاﻓ‪b‬ﺎ‪ jΩ‬وﺳ‪ Ãb‬را !ﻪ‬ ‫© ﺗﻘﺴ‪b‬ﻢ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫© و ﻏ‪éèì‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫©‪! ،‬ﺨ‪é®T‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫‘ا ‪é‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﺳﻪ دﺳﺘﻪی ﻣﻨﺤ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪی ﻧﻘﺾ ‪S‬زﻣﯿ‪! V1‬ﻪ ﺗﻨ‪l‬ﺎ‪ jΩ‬ﺑﺮ ﻋ‪l‬ﺪە ﮐﺮدﻫﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﺗﺎ !ﻪ ﺗﺮﺳ‪b‬ﻢ ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫ﺟﻐﺮاﻓ‪b‬ﺎی اﻧ‪i‬ﺎﺷﺘﻪی ﺧﻮد ﻣ‪O‬ﺎدرت ورزﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ ﺗﺎﺑﻊ ﻃ‪ä‬ح !ﻠﻨﺪﭘﺮوازاﻧﻪی !ﺪرﺧﺎن ﺑﺮای اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﻮد و در واﻗﻊ‬ ‫ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ ﺣﺎ‪ k‬ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی وی ﺑﻮد؛ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺑﺮ ‪ S‬ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی روﺳ‪b‬ﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺪا‪ jΩ‬آﻧ‪l‬ﺎ ﺷﺪ‪ .‬اﺗﺤﺎد ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﮐﻮﺗﺎەﻣﺪت آﻧ‪l‬ﺎ !ﺎ ﺗﻼش !ﺪرﺧﺎن ﺑﺮای ﺗ‪O‬ﺪ‪x‬ﻞ‬ ‫‪ò‬‬ ‫اﻧﺠﻤﻦ ﻓﺮﻫﻨ‪ e‬ﻧ‪bd™Z‬ﺎد "ﮔﻪ‪x‬ﺎﻧﺪن" !ﻪ ﺣﺰب ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬و ﻫﻤﺴﻮ !ﺎ ﺗﺰار‬ ‫‪é‬‬ ‫روﺳ‪b‬ﻪ ‪F‬ﺎ‪x‬ﺎن ‪x‬ﺎﻓﺖ‪ .5‬ﻣﻮرخ ﮐﺮد ﻣﺤﻤﺪرﺳﻮل ﻫﺎوار ﺑ‪b‬ﺎن ‪k‬ﮐﻨﺪ در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺸﻐﻮل ﺟﻤﻊآوری ز‪ø‬ﺎت ﺑﺮای ادارەی ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﻮد‪! ،‬ﺪرﺧﺎن ﺳ‪ Ã‬در ﺗﺠ‪ è1 ì l‬ﻧﻈﺎ‪ k‬ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﺗﺮکﻫﺎی ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬داﺷﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺮﻫﻪ‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ !ﺎ !ﺪرﺧﺎن اﺧﺘﻼف ﻋﻘ‪b‬ﺪە ﭘ‪b‬ﺪا ﮐﺮد؛‬ ‫ز;ﺮا اﺳﺘﺪﻻل وی اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘﻮل ز‪ø‬ﺎت ﺟﻤﻊآوری ﺷﺪە !ﺎ‪x‬ﺪ ∫ف ﻣﺪرﺳﻪ و ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی‬ ‫‪ ١‬ﺑﺮای ﺟﺰﺋ‪#‬ﺎت ﺑ{ﺸ‪ ،_l‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Hawar, p.163–68, and Hossein Madani, Kurd u Statiji Dewletan, Vol. 2 (Stockholm:‬‬ ‫‪Spartryck, 2001), pp.55–56.‬‬ ‫‪2 Eden Naby, ‘The First Kurdish Periodical in Iran’. Journal of Kurdish Studies, Vol.‬‬ ‫‪20, nos. 1&2 (2006) pp.215–233. http://www.aina.org/reports/fkpir.htm. Last‬‬ ‫‪accessed: 10/11/2016.‬‬ ‫‪3 Tamaddun, pp.370–71.‬‬ ‫‪4 Madani, p.52.‬‬ ‫‪5 Othman Ali, Dirāsat f ī al-Ḥarakah al-Kurdiya al-Muʿāṣirah/ A Study of‬‬ ‫‪Contemporary Kurdish Movements. (1833–1946) (Arbil: Maktab al-Tafṣīr. 2003),‬‬ ‫‪p.343.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳۱‬‬ ‫‪é‬‬ ‫© ﭼﻨﺪ ‪™S‬ﺎز ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬و اﯾﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﻧﻈﺎ‪ k‬در راﺳﺘﺎی ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫آﻣﻮز‪ çT‬ﺷﻮد ﻧﻪ ﮐﺸ ‪1 W‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧ‪5‬ﺴﺖ‪ .1‬اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻋﻼوە ﺑﺮ ﭘﺮرﻧﮓﮐﺮدن آﯾﻨﺪەﻧﮕﺮی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺳﻤﮑﻮ‪≥ ،‬ﺸﺎن از ﻣ‪èì‬ان‬ ‫‪ò‬‬ ‫ارز‪ çT‬اﺳﺖ ﮐﻪ وی ﺑﺮای ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ e‬و آﻣﻮز‪ çT‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮد‪! .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺑﺰرﮔ‪;èW‬ﻦ‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ در راە اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ ،e‬ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺣﺮاﺳﺖ از آﻧ‪l‬ﺎ در ﻣﻘﺎ!ﻞ‬ ‫‪é‬‬ ‫دﺳ‪5‬ﺴﻪﻫﺎی ﻣﻘﺎﻣﺎت اﯾﺮا‪ j1‬ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را ‪ Çø‬ﺑ‪ èWl‬از روسﻫﺎ ‪k‬ﭘﻨﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪ .‬رﻫ‪èI‬ان‬ ‫ﻣﺬﻫ‪ VI‬ﺷﺎﻣﻞ اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن و ﭘ‪èì‬وان ﻃﺮﻓﺪار ﻋﺜﻤﺎ‪ST ،j1‬وع !ﻪ ﺗ‪O‬ﻠﯿﻎ ﻋﻠ‪b‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﺪارس ﮐﺮدە و‬ ‫ﺷﺎﯾﻊ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ از اﯾﻦ ﻣﺪارس ﺑﺮای ﻣﺴ‪ åb‬ﮐﺮدن دا≥ﺶ آﻣﻮزان اﺳﺘﻔﺎدە‬ ‫‪k‬ﮐﻨﺪ‪.2‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ در ﻣ‪b‬ﺎن دوﺳﺖ و دﺷﻤﻦ !ﻪ ذ‪ø‬ﺎوت ﺷ‪l‬ﺮە ﺑﻮد‪ .3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻤﺪن‪ ،‬ﺗﺮک آذری و‬ ‫‪ ex‬از اﻋﻀﺎی ‪ø‬ﻤ‪5‬ﺴﯿﻮن ﺟﻨﮓ اروﻣ‪b‬ﻪ در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ‪£‬ﺶ اﻋ‪èW‬اف ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ رﻫ‪èI‬‬ ‫‪é‬‬ ‫آزاداﻧﺪ‪£‬ﺶ »آ ‪fi‬ﺎەﺗ‪;ä‬ﻦ ﻓﺮد« در ﻣ‪b‬ﺎن ﺗﻤﺎم ﮐﺮدﻫﺎ و آﺷﻮریﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺳﺖ‪ .4‬ﻧﻘﻞ اﺳﺖ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ﻋﻼوە ﺑﺮ ‪à‬ﺴﻠﻂ ﺑﺮ اﻧﻮاع ﻟ‪l‬ﺠﻪﻫﺎی ﮐﺮدی و ﺗﺮ’ آذری‪! ،‬ﻪ ز™ﺎنﻫﺎی ﻓﺎر‪ ç‬و‬ ‫رو‪ ç‬ﻧ ‪! è1 ì‬ﻪ ﺧﻮ‪ jI‬آﺷﻨﺎ ﺑﻮد‪ .5‬اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﻤﮑﻮ ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮا‪ j1‬ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻗﺎﺟﺎر ﺑﻮد‪،‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رﺋ‪5‬ﺲ ادارەی ‪º‬ﻤﺮک و ﻣﺎﻟ‪b‬ﺎت ﺗ‪;èI‬ﺰ ﻫﺸﺪار داد ﮐﻪ ﻫﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪای !ﻪ ز™ﺎن ﮐﺮدی‬ ‫ﻏ‪èì‬ﻗﺎﻧﻮ‪ j1‬اﺳﺖ و ﮐﺴﺎ‪ j1‬ﮐﻪ از اﯾﻦ ز™ﺎن اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺘﺤﻤﻞ ﻋﻮاﻗﺐ ﺷﺪ‪x‬ﺪی ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬ ‫‪ª‬‬ ‫© !ﻪ ﻣﻮﺳ‪ áWb‬ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻮد و در ﺧﺎﻧﻪ ﭘ‪b‬ﺎﻧﻮ‪ jΩ‬داﺷﺖ‪ 7‬ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮا‬ ‫ﺷﺪ‪ .6‬ﺳﻤﮑﻮ ﻫﻤﭽﻨ ‪1 ì‬‬ ‫© آن را در دوران ﺗ‪O‬ﻌ‪b‬ﺪ در روﺳ‪b‬ﻪ ‪x‬ﺎد ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ . 8‬ﺗﻤﺪن روا‪x‬ﺖ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫ﻧﻮاﺧ ‪1 W‬‬ ‫!ﻪ ﺳ‪Ò‬ﻨﻤﺎ و ﺗﺌﺎﺗﺮ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،9‬اﻣﺎ اﺣﻤﺪ ﮐ‪ñ‬وی ‪ ex‬از ﻣﻮرﺧﺎن ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﺣﺎ‪k‬‬ ‫‪é‬‬ ‫رﺿﺎﺷﺎە‪ ،‬ﺗﻼشﻫﺎی »ﺳﻤﮑﻮ‪À‬ی ‪jI‬ﺳﻮاد« را ﺑﺮای اﺳﺘﻘﻼل ﮐﺮدﻫﺎ !ﻪ !ﺎد اﺳﺘ‪l‬ﺰا ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪.10‬‬ ‫!ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻧﻪ ﮐ‪ñ‬وی و ﻧﻪ ﺣ‪ VW‬دﺷﻤﻨﺎن ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ رﺿﺎﺷﺎە را ز;ﺮ ﺳﺆال‬ ‫© ﺑﻨﺎ‪ ،j1‬رﺿﺎﺷﺎە آﻣﻮزش‬ ‫ﻧ‪Ç‬ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﻋ•رﻏﻢ اﯾﻦ واﻗﻌ‪b‬ﺖ ﮐﻪ !ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﻣﻮرخ اﯾﺮا‪ ،j1‬اﻣ ‪1 ì‬‬ ‫‪1‬‬ ‫رﺳ‪ Ç‬ﻣﻨﺎﺳ‪ VI‬ﻧﺪ‪x‬ﺪە ﺑﻮد و اﻣﻼی وی دﺳﺘﻤﺎ‪x‬ﻪی داﺳﺘﺎنﻫﺎی ﻃ ‪è1‬آﻣ ‪è1 ì‬ی ﺑﻮد‪. 11‬‬ ‫‪1 Hawar, p.168.‬‬ ‫‪2 Reynolds, pp.120–122.‬‬ ‫‪3 Cf. M. Taylan Sorgun, (ed.), Ittihat ve Terakki’den Cumhuriyet’e: Bitmeyen Savaş,‬‬ ‫‪Kutul Amare Kahramanı Halil Paşa’nın Anıları/ From the Committee of Union and‬‬ ‫‪Progress to the Emergence of the Republic (Istanbul: 7 Gün Yayınları, 1972), p.60.‬‬ ‫‪4 Tamaddun, p.322.‬‬ ‫‪5 Faxir Hasangoli, Simko (Iran: Unpublished MA thesis), p.14.‬‬ ‫‪6 Cf. Iranian National Archives Records. File: 240003905, No. 2864. 1960.‬‬ ‫‪7 Chris Kochera, Kurdish National Movement, trans. Ebrahim Younesi (Tehran:‬‬ ‫‪Nigah Press, 1994), p.64.‬‬ ‫‪8 Hasangoli. Simko, p.37.‬‬ ‫‪9 Tamaddun, p.322.‬‬ ‫‪10 Kasravi. Vol. 2, p.830.‬‬ ‫‪11 Banani, p.39.‬‬ ‫‪ ۱۳۲‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ و ﻣﻨﺎزﻋﺎت اﺗ=‪>6‬‬ ‫در ﺧﻼل ﺟﻨﮓ ﺟ‪l‬ﺎ‪ j1‬اول‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ و ﻧ‪èì‬وﻫﺎ‪£‬ﺶ ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ دﺧﺎﻟﺖ‬ ‫در رو;ﺎرو‪jΩ‬ﻫﺎ اﺟﺘﻨﺎب ﮐﻨﻨﺪ‪! ،‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺧﺼﻮﻣﺖﻫﺎی اﺗ‪ ebd‬و دﯾ‪! V1‬ﻪ درﺟﻪای رﺳ‪b‬ﺪە‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﮔﻔﺘﻪی ﻣﻮرخ آﻣ‪r;ä‬ﺎ‪ jΩ‬ﻣﺎ‪rx‬ﻞ ز;‪d;ä‬ﺴ‪» :e‬ز;ﺮ ﻓﺸﺎر ﺟﻨﻮنآﻣ ‪ è1 ì‬دوران ﺟﻨﮓ‪،‬‬ ‫ﺗﻤﺎم ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن اروﻣ‪b‬ﻪ ﺟﻨﮓ را رو;ﺎرو‪ jΩ‬اﺳﻼِم ﺗﺤﺖ رﻫ‪èI‬ی ﻋﺜﻤﺎ‪ j1‬و ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺖ !ﻪ‬ ‫© !ﻪ اﻧ‪O‬ﺎر !ﺎروت ﺟﻨﮓ‬ ‫رﻫ‪èI‬ی روﺳ‪b‬ﻪ ‪k‬ﭘﻨﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ«‪ .1‬اﯾﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت ﻫﻤﭽﻮن آ‪à‬ﺶ اﻧﺪاﺧ ‪1 W‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫‪À‬‬ ‫ﺑﻮد و آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ز;‪d;ä‬ﺴ‪k e‬ﮔ‪;Z‬ﺪ »در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ ‪ ...‬روﺳ‪b‬ﻪ ﺟﻨ‪ e‬ﻗﺘﻞﻋﺎمﮔﻮﻧﻪ را‬ ‫© ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﻗﺘﻞﻋﺎم‬ ‫!ﻪ ‪ST‬ق آﻧﺎﺗﻮ‪ ¥‬ﮐﺸﺎﻧﺪ و ﺑ‪5‬ﺶ از ‪ ۸۰‬درﺻﺪ‪ 2‬ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ ‪é‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫ﮐﺮد«‪ .3‬ﺟﻨﮓ ﻣ‪b‬ﺎن دوﻟﺖﻫﺎ و ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﻠﻔﺎت ∏ﺴ‪b‬ﺎری را ﺑﺮ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﻨﻄﻘﻪ وارد‬ ‫ﮐﺮد؛ آن ﻫﻢ ﻓﻘﻂ !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﻧﺰد‪! ex‬ﻪ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ و !ﺪون ﺗﻮﺟﻪ !ﻪ اﯾﻨﮑﻪ آ‪x‬ﺎ آﻧ‪l‬ﺎ درﮔ‪èì‬‬ ‫ﺟﻨﮓ ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ ‪x‬ﺎ ﻧﻪ‪ .‬در ﻃﻮل ﺟﻨﮓ و ≠ﺲ از آن ∏ﺴ‪b‬ﺎری از ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن از ﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﺧﻮد‬ ‫راﻧﺪە ﺷﺪە و !ﻪ ﻣﻨﺎﻃ‪ áW‬رﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ ﻣﺤ• ﺗﻤﺎ‪x‬ﻞ و ﺗﻮان ‪ø‬ﻤﮏ و اﺳ‪r‬ﺎن آﻧ‪l‬ﺎ را‬ ‫ﻧﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪ .‬ﺑ‪5‬ﺶ از ‪ ۵۰‬ﻫﺰار ﻧ‪èì‬وی ﻣﺴﻠﺢ آﺷﻮری از ﺣ‪r‬ﺎری )ﺟﻠﻮﻫﺎی‪ 4‬ﺗﺤﺖ رﻫ‪èI‬ی‬ ‫ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن ]ﻣﺎرﺷ‪b‬ﻤﻮن[( و ارﻣ‪V1‬ﻫﺎی اﻫﻞ ﺷ‪l‬ﺮ وان آوارە ﺷﺪە و !ﻪ دﺷﺖﻫﺎی اروﻣ‪b‬ﻪ‬ ‫ﻫﺠﻮم آوردﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ آوار‪º‬ﺎن !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﻣﺼﺎﺋﺐ دوران ﺟﻨﮓ !ﻪ ﻃﻮر ﻓﻼ ‪¢‬ﺖ!ﺎری ﺗ‪Ú‬دﺳﺖ‬ ‫و ﻣﺴﻠﻤﺎنﺳﺘ ‪ è1 ì‬ﺷﺪە ﺑﻮدﻧﺪ‪ .5‬ﻏ‪b‬ﺎب ﻗﺪرت دوﻟ‪ ،VW‬ﻣﻨﻄﻘﻪ را دﺳﺘﺨﻮش رﻗﺎ!ﺖﻫﺎی‬ ‫اﺗ‪ ebd‬و ﭘ‪b‬ﺪا‪£‬ﺶ اﺗﺤﺎدﻫﺎی ﺟﺪ‪x‬ﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺧﻂﻣ‪®T‬ﻫﺎی دﯾ‪ V1‬ﮐﺮدە ﺑﻮد‪.6‬‬ ‫ﻫﻢ ﺳﻤﮑﻮ و ﻫﻢ دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪ ،‬ارﻣ‪V1‬ﻫﺎ را ﺗ‪l‬ﺪ‪x‬ﺪی ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﺧﻮد ﺗﻠ‪k áW‬ﮐﺮدﻧﺪ و در‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﺣﺎل ﮐﺮدﻫﺎ و آﺷﻮریﻫﺎ ﻧ ‪ è1 ì‬ﺑﺮ ‪ S‬ﮐﻨ‪èW‬ل اروﻣ‪b‬ﻪ رﻗﺎ!ﺖ داﺷ‪N‬ﻨﺪ‪ .7‬ﮔﺰارشﻫﺎی ﺛ‪ß‬ﺖ‬ ‫ﺷﺪە در اﺳﻨﺎد ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ ﺣﺎ‪ Û‬از آن اﺳﺖ ﮐﻪ »اروﻣ‪b‬ﻪ و دﺷﺖﻫﺎی ﺣﺎﺻﻠﺨ ‪è1 ì‬ش‪ ،‬ﭼﺸﻤﺎن‬ ‫‪1 Zirinsky, p.5.‬‬ ‫‪ ٢‬اﻓﺮاد د‪4‬ﮕﺮی ارﻗﺎم ﻣﺸﺎﺑ‪ à‬را ﻋﻨﻮان ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Wadie Jwaideh, The Kurdish National Movement: Its Origins and Development‬‬ ‫‪(Syracuse: Syracuse University Press, 2006); Kamal Maẓhar Ahmad, Kurdistan during‬‬ ‫‪the First World War (London: Saqi Books, 1994); Maria T. O’Shea, Trapped Between‬‬ ‫‪the Map and Reality: Geography and Perceptions of Kurdistan (New York: Routledge,‬‬ ‫‪2004), p.100.‬‬ ‫‪3 Zirinsky, p.8.‬‬ ‫‪ ٤‬ﺟﻠﻮ‪ ،‬ﻧﺎم ﻣﻨﻄﻘﻪای ﮐﻮﻫﺴﺘﺎ‪ +f‬در ﺟﻨﻮب در‪s‬ﺎﭼﻪ وان در ﻧﺎﺣ‪#‬ﻪی ﺣ‪6‬ﺎری ﺗﺮﮐ‪#‬ﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﭘ{ﺶ از‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻨﮓ اول ﺟﻬﺎ‪ +f‬ﻣﺤﻞ زﻧﺪ‪ ç‬ﻃﺎ‪4‬ﻔﻪای از ﻗﻮم آﺷﻮری در ﻋﺜﻤﺎ‪ +f‬ﺑﻮد‪C .‬ﻪ دﻧ‪W‬ﺎل ﻫﻢﭘ‪#‬ﻤﺎنﺷﺪن آﺷﻮریﻫﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪f‬‬ ‫‪í‬‬ ‫‪C‬ﺎ روﺳ‪#‬ﻪ در ﺟﻨﮓ و ‪c‬ﺴﻞﮐ‪ ë‬آﺷﻮریﻫﺎ در ﻋﺜﻤﺎ‪ ،+‬ﺟﻤﻌ‪#‬ﺖ ﺑﺰر‪ ç‬از آﺷﻮریﻫﺎ ‪C‬ﻪ اﯾﺮان ﻓﺮار ﮐﺮدە و در‬ ‫ﺳﻠﻤﺎس ﺳﺎ‪î‬ﻦ ﺷﺪﻧﺪ )ﻣ‪_l‬ﺟﻢ(‪.‬‬ ‫‪5 Ibid, pp.8–9.‬‬ ‫‪6 Barazuyi, pp.162–3.‬‬ ‫‪7 Zirinsky, p.10.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳۳‬‬ ‫ﺣ‪;ä‬ﺺ ﺳﻤﮑﻮ و دوﻟﺖ در ﺣﺎل ﺷ‪r‬ﻞﮔ‪èì‬ی ارﻣ‪d‬ﺴﺘﺎن را !ﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﮐﺮدە ﺑﻮد«‪ .١‬اﯾﻦ‬ ‫در ﺣﺎ‪ ¥‬ﺑﻮد ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر ﺗﻨ‪l‬ﺎ ﺣﻀﻮری ‪;ñTà‬ﻔﺎ‪ jW‬در ﻣﻨﻄﻘﻪ داﺷﺖ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬ ‫دوﻟﺖ !ﻪ ﺳﻤﮑﻮ وﻋﺪەی ﻧﻮ‪ ¤‬از ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری دادە !ﺎﺷﺪ ﺗﺎ وی را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ ﻋﻠ‪b‬ﻪ‬ ‫©‬‫ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن دﺳﺖ !ﻪ اﻗﺪاﻣﺎ‪ jW‬ﺑﺰﻧﺪ‪ .2‬ا‪ı‬ﺮ ﭼﻪ اﻃﻼﻋﺎت ز;ﺎدی در™ﺎرەی ﻣﺎﻫ‪b‬ﺖ ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫‪1‬‬ ‫!ﺪە∏ﺴﺘﺎ‪ j1‬در دﺳﺖ ﻧ‪5‬ﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺴ‪N‬ﻨﺪات ‪ø‬ﺎ‪ 0‬ﺑﺮای اﺛ‪O‬ﺎت اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪Z‬ع ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر‪،‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ را !ﻪ ﺣﻤﻠﻪ !ﻪ ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن ﺗﺮﻏ‪b‬ﺐ ﮐﺮدە‪ ،‬ﻣﻮﺟﻮد ‪!k‬ﺎﺷﺪ‪≠ .‬ﺲ از »ﺗ‘ف ﻗﻠﻌﻪی‬ ‫ˆ‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬اﺳﻨﺎدی دال ﺑﺮ اﻋﻤﺎل ﺗﺤ‪;ä‬ﮏآﻣ ‪è1 ì‬ی ﭘ‪b‬ﺪا ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ jΩ‬از ﻣﻘﺎﻣﺎت‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪەی اﯾﺮا‪ j1‬ﮐﻪ !ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺤ‪;ä‬ﮏ وی ﺑﺮای ﺧ ‪è1 ì‬ش ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن ارﺳﺎل ﺷﺪە‬ ‫© ‪à‬ﺸ‪;Z‬ﻖﻫﺎ و ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖﻫﺎ‪ ،jΩ‬ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن رﻫ‪ èI‬آﺷﻮریﻫﺎ را !ﻪ دام‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ«‪! .3‬ﺎ ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ و !ﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺳﻤﮑﻮ در ‪ ex‬از ﻣﻌﺪود ﻣﺼﺎﺣ‪O‬ﻪﻫﺎ‪£‬ﺶ !ﺎ ‪ ex‬از ﭼ‪l‬ﺮەﻫﺎی‬ ‫‪é‬‬ ‫‪S‬ﺷﻨﺎس ﮐﺮد در ﺗﻮﺟ‪b‬ﻪ ﻋﻤﻞ ﺧﻮد ادﻋﺎ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن !ﺎ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ ارو‪ÿ‬ﺎ‪jΩ‬ﻫﺎ !ﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫دﻧ‪O‬ﺎل ‪à‬ﺸﮑ‪b‬ﻞ دوﻟ‪ VW‬ﻣﺴﺘﻘﻞ و ‪F‬ﺎ‪¢‬ﺴﺎزی ﻧﮋادی ﮐﺮدﻫﺎ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪.4‬‬ ‫!ﻪ ﻧﻈﺮ ‪k‬رﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن اﻣ‪b‬ﺪ ∏ﺴ‪b‬ﺎری ﺑﺮای ا‪x‬ﺠﺎد اﺗﺤﺎد ﻣ‪b‬ﺎن آﺷﻮریﻫﺎ و‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ داﺷﺖ‪! .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﮐ‪ñ‬وی‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۸‬ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن ‪jI‬ﺧ‪ èI‬از ﺗﻮﻃﺌﻪی ﺳﻤﮑﻮ‪،‬‬ ‫‪é‬‬ ‫در د‪x‬ﺪار !ﺎ وی اﻋﻼم ‪k‬ﮐﻨﺪ »اﯾﻦ ‪S‬زﻣﯿ‪ V1‬ﮐﻪ ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻧﺎم دارد ﻣﺘﻌﻠﻖ !ﻪ ﻫﻤﻪی ﻣﺎ‬ ‫اﺳﺖ«‪ .‬اﻣﺎ اﺧﺘﻼﻓﺎت دﯾ‪ V1‬ﻣﺎ را !ﺪﯾﻦ ﺣﺎل اﻧﺪاﺧﺘﻪ و از ﻫﻢ ﺟﺪا ﻧﻤﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل !ﺎ‪x‬ﺪ‬ ‫© را از ‪! S‬ﮕ‪;èì‬ﻢ«‪ .5‬در ﺻﻮرت‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ ﺷ‪;Z‬ﻢ و ‪S‬زﻣﯿﻨﻤﺎن را ≠ﺲ !ﮕ‪;èì‬ﻢ و !ﺎ ﻫﻢ ز‪ú‬ﺴ ‪1 W‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺻﺤﺖ‪ ،‬اﯾﻦ روا‪x‬ﺖ !ﺎور واﻗ‪ Ã‬ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن !ﻪ اﺷ‪èW‬ا‪ s‬ر‪ú‬ﺸﻪی اﺗ‪ ebd‬ﮐﺮدﻫﺎ و آﺷﻮریﻫﺎ‬ ‫©ﮐﻨﻨﺪە‬ ‫را ≥ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ و ‪k‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﺣﺴﺎﺳﺎت اﺗ‪-ebd‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬وی ﻋﺎﻣ• ﺗﻌﯿ ‪1 ì‬‬ ‫در ﺗﻼش ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری اﯾﻦ اﺗﺤﺎد اﺳﺖ‪! .‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ∏ﺴ‪b‬ﺎر ﻣﺎرﺷﻤﻌﻮن از ﺧﻮاﺳﺖ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﺮای ا‪x‬ﺠﺎد ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧ‪ èI‬داﺷﺘﻪ‪ ،‬ز;ﺮا در ﻏ‪ èì‬اﯾﻦ ﺻﻮرت !ﻪ اﯾﻦ ا‪x‬ﺪە اﺳ‪N‬ﻨﺎد‬ ‫ﻧ‪Ç‬ﮐﺮد و ‪x‬ﺎ ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری اﺗﺤﺎد آن را ﻣﺴﺘﻤﺴﮏ ﻗﺮار ﻧ‪Ç‬داد‪! .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻋﻤﻞ‬ ‫ﺧﺸﻮﻧﺖآﻣ ‪ è1 ì‬ﺳﻤﮑﻮ ﻫﻤﺮاە !ﺎ ﻗﺘﻞﻋﺎمﻫﺎی ≠ﺲ از آن‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت اﺗ‪ ebd‬را !ﻪ درﺟﻪای‬ ‫رﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻊ ا‪x‬ﺠﺎد اﯾﻦ "اﺋﺘﻼف اﺗ‪ "ebd‬ﺷﺪ‪.‬‬ ‫≠ﺲ از ﻓﺮار دردﻧﺎ‪ s‬آﺷﻮریﻫﺎ و ﺧﺮوج ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪ k‬روﺳ‪b‬ﻪ از اروﻣ‪b‬ﻪ‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ‬ ‫ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗ‪;ä‬ﻦ ﻓﺮد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗ‪O‬ﺪ‪x‬ﻞ ﺷﺪ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ۱۹۱۸‬ﻣﻌﺎون ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ اروﻣ‪b‬ﻪ در ﺗﻮﻃﺌﻪای‬ ‫© وی داﺷﺖ‪ ،‬اﻣﺎ‬‫!ﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎدن ﻫﺪ‪x‬ﻪای ﻣﺴﻤﻮم در ‪x‬ﮏ ﺟﻌ‪O‬ﻪی ﺷ‪r‬ﻼت‪ ،‬ﺳ‪ Ã‬در ﮐﺸ ‪1 W‬‬ ‫‪1 The National Archives. Eastern Reports. Catalogue Reference: CAB/24/145. No.‬‬ ‫‪CXXVIII. July 10, 1919, p.4.‬‬ ‫‪2 A letter by T.E. Allen to the Secretary of State. Project. Tehran Persia. No. 402. Jun‬‬ ‫‪12, 1918. Gomidas Institute Armenian Genocide Documentation.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪.Ali, pp.362–371 :‬‬ ‫‪5 Kasravi, vol. 2. p.727.‬‬ ‫‪ ۱۳۴‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺟﺎن ‪ ex‬از ﺑﺮادران ﺳﻤﮑﻮ را ﮔﺮﻓﺖ‪ 1‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ دوری و ﺑ ‪è1 ì‬اری ﺑ‪5‬ﺸ‪ èW‬ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫از ﺣﮑﻮﻣﺖ و ﺗﺮﻏ‪b‬ﺐ وی ﺑﺮای ‪à‬ﺸﮑ‪b‬ﻞ اﺗﺤﺎدﻫﺎی ﻣﺤ• و ﺿﺪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫وی ﺑﺮ اﯾﻦ !ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ »اروﻣ‪b‬ﻪ ﺑﺮای ﮐﺮدﻫﺎ ∏ﺴ‪b‬ﺎر ﺣ‪b‬ﺎ‪ jW‬اﺳﺖ«‪! .2‬ﺎ ﻧﺰد‪x‬ﮏ ﺷﺪن !ﻪ‬ ‫‪F‬ﺎ‪x‬ﺎن ﺳﺎل ‪ ،۱۹۱۸‬ﺳﻤﮑﻮ در ﺟ‪l‬ﺖ ﻣﺠﺒﻮر ﮐﺮدن ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ﺟﺪ‪x‬ﺪ اروﻣ‪b‬ﻪ ﺑﺮای ﺧﺮوج از‬ ‫ﺷ‪l‬ﺮ‪ST ،‬وع !ﻪ ﺗ‪O‬ﻠﯿﻎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای ﻣﺤ• و ﻣﻨﻄﻘﻪای ﮐﺮد‪! .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﺗﻤﺪن‪ ،‬روشﻫﺎ‪ jΩ‬ﮐﻪ‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ‪ø‬ﺎر ‪k‬ﺑﺮد و ﻣﺎﻫ‪b‬ﺖ ﺗ‪O‬ﻠ‪b‬ﻐﺎت وی !ﻪ ﻗﺪری ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪە و ‪F‬ﺨﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮدم‬ ‫اروﻣ‪b‬ﻪ را ﺷﮕﻔﺖزدە ﮐﺮدە ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﻤﮑﻮ و ﭘ‪èì‬وا≥ﺶ در ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن ﻣﺮدم اروﻣ‪b‬ﻪ !ﻪ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ اﻣﻮرا‪à‬ﺸﺎن !ﺎ‪x‬ﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺮدم ﻣﻨﻄﻘﻪ ادارە ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻮﻓﻖ ﻋﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪! .3‬ﺨ‪ ®T‬از‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫© ‪ø‬ﺎرآزﻣﻮد’ در ﻣ‪l‬ﺎرتﻫﺎی ‪à‬ﺸﮑ‪b‬ﻼ‪ jW‬ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﺗﻌﺪاد ﻓﺰاﯾﻨﺪەی اﻓ‪ñ‬ان ﺳﺎﺑﻖ ﮐﺮد‬ ‫ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎ‪ j‬در ﻣ‪b‬ﺎن اﻓﺮادش !ﺎز ‪k‬ﮔﺮدد‪ ،‬ﺗﻤﺪن ﺗﻌﺪاد ﻓﺮار;ﺎن ار‪à‬ﺶ ﻋﺜﻤﺎ‪ j‬ﮐﻪ در ﻣ‪b‬ﺎن‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﺳﻤﮑﻮ ﺑﻮدﻧﺪ را ‪ 4۱۰۰‬و اﺳﻨﺎد دوﻟﺖ ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ ‪ ۲۰۰‬ﻧﻔﺮ ﺗﺨﻤ ‪1 ì‬‬ ‫© زدﻧﺪ‪ ،5‬اﻣﺎ ﻋﺜﻤﺎن‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻋ•‪ ،‬ﻣﻮرخ ﮐﺮد‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﻌﺪاد را ﺑ‪5‬ﺶ از ‪ ۳۰۰۰‬ﻧﻔﺮ اﻋﻼم ‪k‬ﮐﻨﺪ‪.6‬‬ ‫رﺣﻤﺖ ¯ ﺧﺎن ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء از ﺳﺎ‪¢‬ﻨﺎن آذری اروﻣ‪b‬ﻪ‪ ،‬در روا‪x‬ﺖ ﺧﻮد !ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫© ﺣﺎل ﻣﺘﻔﺎوت از روا!ﻂ ﺳﻤﮑﻮ !ﺎ ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ‬ ‫ﺷﺎﻫﺪی ﻋﯿ‪ ،V1‬ﺗﺼ‪;Z‬ﺮی ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪە و در ﻋ ‪1 ì‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻏ‪èì‬ﮐﺮد اروﻣ‪b‬ﻪ اراﺋﻪ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ . 7‬ﺧﻮا≥‪ ®T‬دﻗﯿﻖ از ﺧﺎﻃﺮات و ‪x‬ﺎدداﺷﺖﻫﺎی روزاﻧﻪی‬ ‫ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء ≥ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ وی اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ را در ‪x‬ﮏ !ﺎزەی زﻣﺎ‪ j1‬ﻃﻮﻻ‪ j1‬ﻧﻮﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ )در ‪F‬ﺎ‪x‬ﺎن ﮐﺘﺎب‪! ،‬ﻪ ﺧﺼﻮص ﻫﻨ‪i‬ﺎ‪ k‬ﮐﻪ وی ﺷﺎﻫﺪ ﺷﮑﺴﺖﻫﺎی ‪jÄ‬در‪ jÄ‬ﻧ‪èì‬وﻫﺎی‬ ‫دوﻟ‪ VW‬از ﺳﻤﮑﻮ ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ‪k ،‬ﺗﻮان ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺗﻐﯿ‪ èì‬ﻟﺤﻦ وی ﺷﺪ‪! .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻟﺤﻦ‬ ‫ﺟﺎﻧ‪O‬ﺪاراﻧﻪی ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء از دوﻟﺖ‪ ،‬وی را از روا‪x‬ﺖ ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪەی را!ﻄﻪی ﺳﻤﮑﻮ !ﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ ﻏ‪èì‬ﮐﺮد ﺷ‪l‬ﺮ اروﻣ‪b‬ﻪ !ﺎز ﻧ‪Ç‬دارد(‪ .‬ﺗﺼ‪;Z‬ﺮی ‪ •ø‬ﮐﻪ وی اراﺋﻪ ‪k‬دﻫﺪ ﻣ˙ّ;ﺪ اﯾﻦ‬ ‫واﻗﻌ‪b‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪی ﻣﺮدم اروﻣ‪b‬ﻪ وی را دﺷﻤﻦ ﺧﻮ‪ j1‬ﺧﻮد ﻧ‪Ç‬دا≥ﺴ‪N‬ﻨﺪ‪ ،‬واﻗﻌﯿ‪VW‬‬ ‫ﮐﻪ ‪S‬ﻟﺸﮑﺮ درﺧﺸﺎ‪ j1‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪەی ﻧ‪èì‬وﻫﺎی دوﻟ‪ VW‬در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧ ‪! è1 ì‬ﻪ آن اذﻋﺎن ‪k‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪1 The National Archives. Eastern Reports. Catalogue Reference: CAB/24/145. No.‬‬ ‫‪CXXY. June 19, 1919, p.245.‬‬ ‫‪2 Ibid, No. CXXVIII. July 10, 1919, p.4.‬‬ ‫‪3 Tamaddun, p.322.‬‬ ‫‪4 Ibid, p.337.‬‬ ‫‪5 The National Archives. Eastern Reports. Catalogue Reference: CAB/24/129. Not‬‬ ‫‪4 5. November 2, 1921, p.574.‬‬ ‫‪6 Ali, p.344.‬‬ ‫‪ ٧‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Rahmatullah Khan Mo`tamed al-Vozarâ, Orumiyeh dar Jang-e ʿAlamsuz; Az‬‬ ‫‪Moqaddemeh-ye Nasara ta Bolva-ye Esmaʿīl Aqa/ Urmia During the WWI, From‬‬ ‫‪the Christian Rebellion to that of Ismail Aqha. (1290–1300) (Tehran: Nashr-e‬‬ ‫‪Shirazeh, 1990).‬‬ ‫ﺧﺎﻃﺮات ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزرا ‪ ñ4‬از ﻣﻨﺎﺑﻊ اوﻟ‪#‬ﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐ‪ó‬وی در ﮐﺘﺎب ﺗﺎر‪s‬ـ ـﺦ ‪ ۱۸‬ﺳﺎﻟﻪی آذر‪ú‬ﺎ‪4‬ﺠﺎن از آن‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳۵‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫درﺧﺸﺎ‪ j1‬ﻫﻤﭽﻨ ‪1 ì‬‬ ‫© ﮔﻮا‪k ‰‬دﻫﺪ ﮐﻪ ا‪;è̊¢‬ﺖ ﻧﺨ‪iO‬ﺎن‪ -‬ﻋﻤﻮﻣﺎ دارای ﺳﺎ!ﻘﻪی ﻧﻈﺎ‪ k‬در‬ ‫دوران ﻗﺎﺟﺎر‪ -‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﻤﮑﻮ را ﺑﺮ رﻫ‪èI‬ان آذری ﺷ‪b‬ﻌﻪ ﺗﺮﺟﯿﺢ ‪k‬دادﻧﺪ‪ .‬وی ‪k‬ﮔ‪;Z‬ﺪ ﮐﻪ‬ ‫»ﺳﺎ‪¢‬ﻨﺎن ‪S‬ﺷﻨﺎس اروﻣ‪b‬ﻪ ﮐﻪ ﺑ‪5‬ﺸ‪ èW‬آﻧﺎن را اﻓ‪ñ‬ان ﻧﻈﺎ‪ k‬ﻋﺎ‪¥‬رﺗ‪O‬ﻪی ﻗﺎﺟﺎر ‪à‬ﺸﮑ‪b‬ﻞ‬ ‫‪ª‬‬ ‫‪k‬دادﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻊ ﺳﻤﮑﻮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .1‬ﻇﺎﻫﺮا ﺳﻤﮑﻮ را!ﻄﻪی ﺧﻮ‪! jI‬ﺎ ∏ﺴ‪b‬ﺎری از رﻫ‪èI‬ان ﻣﺤ• و‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺎت رﺳ‪ Ç‬داﺷﺖ و وی ﺣ‪ ex VW‬از ﭘ‪èì‬وان ﺧ‪b‬ﺎ!ﺎ‪ ،j1‬رﻫ‪ èI‬ﻣ‪ñT‬وﻃﻪﺧﻮاە آذری‪ ،‬را !ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ اروﻣ‪b‬ﻪ ﻣﻨﺼﻮب ﮐﺮد«‪.2‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ !ﺎ آ ‪fi‬ﺎ‪ ‰‬از اﻫﻤ‪b‬ﺖ ﻫﻤﺮا‪ ‰‬و ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖﻫﺎی ﻣﺤ•‪ ،‬ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ در ﻗﻠﺐ و‬ ‫‪é‬‬ ‫ذﻫﻦ ﮔﺮوەﻫﺎی ﻏ‪èì‬ﮐﺮد اروﻣ‪b‬ﻪ ﻧﻔﻮذ ﮐﻨﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ‪ jΩ‬ﮐﻪ ﻗﺤ¸ ﺷﺪ‪x‬ﺪ ﺳﺎ‪¢‬ﻨﺎن اروﻣ‪b‬ﻪ را‬ ‫ﺗ‪l‬ﺪ‪x‬ﺪ ‪k‬ﮐﺮد‪ ،‬وی ﻧ‪b‬ﺎزﻫﺎی اوﻟ‪b‬ﻪی آﻧ‪l‬ﺎ را ﺑﺮآوردە ‪k‬ﻧﻤﻮد‪! .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس ‪ex‬‬ ‫از روا‪x‬ﺖﻫﺎی ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ ‪x‬ﮏ ﻣﺤﻤﻮﻟﻪی ﮔﻨﺪم ﺑﺮای ﻣﺮدم اروﻣ‪b‬ﻪ ارﺳﺎل ﮐﺮد‪،3‬‬ ‫در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰی ‪x‬ﺎ ≥ﺴ‪ß‬ﺖ !ﻪ وﺿﻌ‪b‬ﺖ ‪jI‬ﺗﻔﺎوت ﺑﻮد و ‪x‬ﺎ ﺗﻮان ‪ø‬ﻤﮏ !ﻪ ﻣﺮدم‬ ‫ً‬ ‫‪ò‬‬ ‫را ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت در ﺣﺎ‪ ¥‬رخ ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ز;ﺮ !ﺎر ﺟﻨ‪ e‬ﮐﻪ »اﺣﺘﻤﺎﻻ ‪x‬ﮏ‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﭼ‪l‬ﺎرم ﻣﺮدم از ﻓﺮط ﮔﺮﺳﻨ‪ e‬و ﺑ‪b‬ﻤﺎری ﺟﺎن ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادﻧﺪ«‪ ،‬ﺧﺮد ﺷﺪە ﺑﻮدﻧﺪ‪.4‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫در واﻗﻊ‪ ،‬ﺷﺪت ﮔﺮﺳﻨ‪! e‬ﻪ ﺣﺪی ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣ‪ VW‬داﺳﺘﺎنﻫﺎ‪ jΩ‬از آدمﺧﻮاری ﻧ ‪ è1 ì‬روا‪x‬ﺖ‬ ‫‪k‬ﺷﺪ‪.5‬‬ ‫در اﯾﻦ دوران ﭘﺮﺗﻼﻃﻢ‪ ،‬روا!ﻂ ﻣ‪b‬ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ èì‬ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻣﺘﻨﻮ‪ ¤‬ﻗﺮار‬ ‫داﺷﺘﻪ و !ﻪ ﺗﺒﻊ آن ﺳﻤﺖوﺳﻮﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎو‪k jW‬ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء ﻧﻘﻞ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﻋ•رﻏﻢ‬ ‫‪é‬‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮد در ﺟﺒ‪l‬ﻪی ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﻮد‪! ،‬ﺨ‪ ®T‬از ﻣﺮدم اروﻣ‪b‬ﻪ ﺧﻮاﺳﺘﺎر اﺋﺘﻼف !ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .6‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪1 ì‬‬ ‫© ﺗﺄ ‪b¢‬ﺪ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوە ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻋﻮام ﮐﻪ ﺧﻮاﺳﺘﺎر اﺗﺤﺎد !ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‪ H1‬از اﻋﻀﺎی ﻓﺮﻗﻪی دﻣﻮﮐﺮات ﻧ‪! èì‬ﻪ ﻓﮑﺮ ﮔﺮو;ﺪن !ﻪ ﺻﻔﻮف ﻣ‪O‬ﺎرزان ﮐﺮد‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ا‪ı‬ﺮﭼﻪ ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء ادﻋﺎ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اﯾﻦ اﺗﺤﺎد در راﺳﺘﺎی ﻣﻨﺎﻓﻊ‬ ‫ا‪x‬ﺎﻻت ﻧﺒﻮد«‪! .7‬ﺎ وﺟﻮد ﺑﺮ‪ H1‬ﻣﻮﻓﻘ‪b‬ﺖﻫﺎی !ﻪ دﺳﺖ آﻣﺪە‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ ﻧﺘﻮا≥ﺴﺖ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻮاﻣﻊ ﻏ‪èì‬ﮐﺮد را اﻓﺰا‪£‬ﺶ دادە ‪x‬ﺎ ﺗﺪاوم !ﺨﺸﺪ‪ .‬ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻗﻮﻣّ‪b‬ﺖ و ﻫ‪;Z‬ﺖ دﯾ‪ ،V1‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫در دو‪º‬ﺎﻧﻪی ﮐﺮد´ﻋﺠﻢ ≥ﺸﺎن دادە ﺷﺪە ﻣﺆﻟﻔﻪای ﺑ‪bd‬ﺎدﯾﻦ را در ‪à‬ﺸﮑ‪b‬ﻼت ﮔﺮوە آﻧ‪l‬ﺎ ا‪x‬ﺠﺎد‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ دو‪º‬ﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻧﺎد‪x‬ﺪە ﮔﺮﻓﺘﻪ ‪k‬ﺷﻮد‪ ،‬زﻣﯿﻨﻪی اﺻ• ﺧﻮدﺗﻤﺎﯾﺰی ﮐﺮدﻫﺎ !ﻪ‬ ‫ﺧﺼﻮص در ﻣﻨﻄﻘﻪی در;ﺎﭼﻪی اروﻣ‪b‬ﻪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪1 Derakhshani, p.153.‬‬ ‫‪2 Al-Vozarâ, p.339.‬‬ ‫‪3 Ibid., pp.340–41.‬‬ ‫‪4 Zirinsky, p.2.‬‬ ‫‪5 Al-Vozarâ, pp.340–41.‬‬ ‫‪6 Ibid, p.334.‬‬ ‫‪7 Ibid, p.244.‬‬ ‫‪ ۱۳۶‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫ﺗﻘﺎ@ﻞ ﺳ‪DBC‬ﺷ‪6‬ﻌﻪ‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﻤﮑﻮ ﻣﻮﺟﺐ ‪à‬ﺸﺪ‪x‬ﺪ ﻣﺮز™ﻨﺪیﻫﺎی اﺗ‪ ebd‬و ﻣﺬﻫ‪ VI‬ﺷﺪ‪ .‬ﺷﻮرش وی !ﻪ‬ ‫ﺑ‪l‬ﺎی درد و رﻧ‪ åI‬ا≥ﺴﺎ ‪ jÀ 1‬ﻗﺎ!ﻞ ﺗﻮﺟﻪ‪! ،‬ﺎﻋﺚ ﺗﻘ‪;Z‬ﺖ اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﮔﺮا‪£‬ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪VW‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﺷﺪ‪ Çø .‬ﺑ‪5‬ﺶ از ‪x‬ﮏ دﻫﻪ !ﻌﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﮔﺮا‪£‬ﺸﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﻣﻨﺠﺮ !ﻪ ا‪x‬ﺠﺎد ‪x‬ﮏ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺣﺰب ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﮐﺮدی و اﺳﺘﻘﺮار ﮐﻮﺗﺎەﻣﺪت ﺟﻤ‪l‬ﻮری ﻣ‪l‬ﺎ!ﺎد در اواﺳﻂ دﻫﻪی ‪۱۹۴۰‬‬ ‫ﮔﺸﺖ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ در آﺛﺎر ﻣﮑﺘﻮب در ﺧﺼﻮص اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪Z‬ع ﺗﻮﺟﻪ و;ﮋەای !ﻪ‬ ‫© اﯾﻦ‬‫ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻣﻠ‪b‬ﺖ و ﻣﺬﻫﺐ ﺳ‪é V1‬ﮐﺮدﻫﺎ ≥ﺸﺪە اﺳﺖ‪ø .‬ﻤﺒﻮد اﺳﻨﺎد !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﻧﺎد‪x‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪1 W‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫ِ‬ ‫ﺗﻠﻔﯿﻖ‪ ،‬اﻣ‪r‬ﺎن ﺗﺤﻠ‪b‬ﻞ ﭼﮕﻮﻧ‪ e‬ﺗﺮﮐ‪b‬ﺐ ﮐﺮد و ﺳ‪ V1‬ﺑﻮدن ‪x‬ﺎ !ﺎﻟﻌﮑﺲ را دﺷﻮارﺗﺮ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪! .‬ﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻋﻼوە‪ ،‬ﺗﺄﺛ‪èì‬ات ﻣﺎرﮐﺴ‪5‬ﺴﺖﻫﺎی ﻣﺘﺄﺧﺮ ﺑﺮ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﮐﺮدی‪ ،‬اﻏﻠﺐ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪Z‬ع را ≥ﺸﺎن‬ ‫‪k‬دﻫﻨﺪ؛ !ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪! ،‬ﺎ ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار دادن ﺑﺮ‪ H1‬اﺳﻨﺎد ﭘﺮا‪¢‬ﻨﺪە ﮐﻪ از ﺧﺎﻃﺮات و روا‪x‬ﺎت‬ ‫ﺷﺨ‪! Ì‬ﻪ دﺳﺖ آﻣﺪە‪k ،‬ﺗﻮان ﺗﺮﮐ‪b‬ﺐ ﮔﺮا‪£‬ﺸﺎت ﻣﺬﻫ‪ VI‬و اﺗ‪-ebd‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬وی را‬ ‫ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺗﻮﺿﯿﺢ داد‪ .‬در آن ﻣﻨﻄﻘﻪ و در دوران ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻋﺠﻢﻫﺎ ﺷ‪b‬ﻌ‪b‬ﺎن‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻏ‪èì‬ﮐﺮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ا‪;è̊¢‬ﺖ ﻗ‪;ä‬ﺐ !ﻪ اﺗﻔﺎق ﮐﺮدﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ‪ ،‬ﺳ‪ V1‬ﺑﻮدﻧﺪ و ﺳ‪ V1‬و ﮐﺮدﺑﻮدن‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﺗﻘ‪O;ä‬ﺎ ﻣ‪èW‬ادف ﻗﻠﻤﺪاد ‪k‬ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎ‪x‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ار‪à‬ﺶ ‪x‬ﮑ‪Ï‬ﺎرﭼﻪی ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬ﭘﺮﭼ‪ Ç‬ﻣ◊;ﻦ !ﻪ آ‪x‬ﻪی ‪ ۱۳‬ﺳﻮرەی‬ ‫© واﺣﺪ ﻧﻈﺎ‪ k‬ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮای‬ ‫! َو َﻓْﺘٌﺢ َﻗ‪;ä‬ﺐ‪ -‬را ﺣﻤﻞ ‪k‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ 1‬و ﻫﻤ ‪1 ì‬‬ ‫َ ْ ٌ َ "‬ ‫‘ ِﻣﻦ ا ِ‬ ‫ﺻﻒ‪ -‬ﻧ‬ ‫© ﻋﻨﻮان روزﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ﻣﻨ‪ñTN‬‬ ‫ﺟﻨﮓ !ﺎ ﻧ‪èì‬وﻫﺎی دوﻟ‪ VW‬اﻋﺰام ﺷﺪە ﺑﻮد‪ .2‬ﻫﻤﭽﻨ ‪1 ì‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪k‬ﮐﺮد‪ø ،‬ﻠﻤﻪی "ﮐﺮد" ﺑﻮد ﮐﻪ درﮔﻮﺷﻪی !ﺎﻻی ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﺻﻔﺤﻪی اول ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻮد‪» :‬ﻫﺮ ﻣﻘﺎﻟﻪای ﮐﻪ در راﺳﺘﺎی ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﺎپ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ«‪S .3‬دﺑ‪èì‬‬ ‫ّ‬ ‫اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ ﻓﺮدی روﺣﺎ‪! j1‬ﻪ ﻧﺎم ﻣﻼ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮﺟﺎ‪ j1‬ﺑﻮد‪ 4‬و ﻟﻮﮔﻮی آن آ‪x‬ﻪی ‪ ۱۰۳‬از‬ ‫ﺳﻮرەی آل ﻋﻤﺮان ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را !ﻪ اﺗﺤﺎد ‪à‬ﺸ‪;Z‬ﻖ ‪k‬ﮐﻨﺪ و از ﺗﻔﺮﻗﻪ ﺑﺮ ﺣﺬر ‪k‬دارد‪-‬‬ ‫َ ََ ُ‬ ‫"‬ ‫َ‬ ‫َ َْ‬ ‫! َﺟِﻤ‪ً$‬ﻌﺎ َوﻻ ﺗﻔ ﱠﺮﻗﻮا‪ .5‬روزﻧﺎﻣﻪی ﺳﻤﮑﻮ در ‪ ex‬از ﺳﺘﻮنﻫﺎی ﺧﻮد‬ ‫واﻋﺘِﺼ ُﻤﻮا ِ!ﺤْ‪ِO‬ﻞ ا ِ‬ ‫ادﻋﺎ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »روزﻧﺎﻣﻪی ﻋﺠﻢﻫﺎ !ﻪ دروغ ﺗﻼش ‪k‬ﮐﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﭽﻪ در ﭼ‪l‬ﺎر ﺳﺎل اﺧ‪ èì‬در‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎدە اﺳﺖ را ﺷﻘﺎوت‪ 6‬ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ ﮐﻨﻨﺪ«‪ .7‬ا‪ı‬ﺮﭼﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ jΩ‬از اﺗﺤﺎد ﻣ‪b‬ﺎن‬ ‫‪1 Al-Vozarâ, p.502.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Cf. Kurd. No. 3. (23 July 1922).‬‬ ‫‪4 Tamaddun, p.371.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪t‬‬ ‫‪ ٦‬ﺷﻘﺎوت واژەای ﻣﺬﻫ‪ e,‬اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻟﺖﻫﺎی اﯾﺮان و ﺗﺮﮐ‪#‬ﻪ‪ ،‬اﭘﻮز‪ü‬ﺴﯿﻮن ﮐﺮدی را ‪C‬ﺎ آن ﺧﻄﺎب †ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪C‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل آ‪4‬ﻪی ‪ ٥٢‬ﺳﻮرەی ﻓﺼﻠﺖ‪† ،‬ﻓﺮﻣﺎ‪4‬ﺪ‪°) :‬ﺎﻓﺮان را( ‪C‬ﮕﻮ‪ :‬ﭼﻪ †ﭘﻨﺪار‪s‬ﺪ ا‪¢‬ﺮ )ﻗﺮآن( از ﺟﺎﻧﺐ‬ ‫ﺧﺪا ‪C‬ﺎﺷﺪ و ﺷﻤﺎ ‪C‬ﻪ آن ‪°‬ﺎﻓﺮ ﺷﺪە ‪C‬ﺎﺷ‪#‬ﺪ‪ .‬آ‪4‬ﺎ §ﻤﺮاەﺗﺮ از آن ﮐﺲ ﮐﻪ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ( ‪C‬ﻪ ﮐﻔﺮ و ﺷﻘﺎق دور )از راە‬ ‫ﺳﻌﺎدت( اﺳﺖ در ﺟﻬﺎن ﮐ‪ ë‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد؟‬ ‫‪7 Kurd. No. 3, 23 July 1922.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳۷‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ و ﻋﺠﻢﻫﺎ !ﻪ و;ﮋە ﻋﻠ‪b‬ﻪ آﺷﻮریﻫﺎ وﺟﻮد دارد‪≥ ،1‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ∏ﺴ‪b‬ﺎری ﻣ˙;ﺪ اﯾﻦ‬ ‫واﻗﻌ‪b‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧ‪l‬ﺎ ﻫﻤﻮارە ‪x‬ﮑﺪ‪x‬ﮕﺮ را ﻣﺴﻠﻤﺎن واﻗ‪ Ã‬ﻧ‪Ç‬ﭘﻨﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪I‬‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ﭼﺎپ ‪P‬ﮐﺮد‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫دو‪º‬ﺎﻧﻪی ﮐﺮد‪-‬ﺳ‪ V1‬در ﻣﻘﺎ!ﻞ ﺷ‪b‬ﻌﻪ‪-‬اﯾﺮا‪ j1‬و ﻏ‪èì‬ﮐﺮد دو‪º‬ﺎﻧﻪای ‪ø‬ﺎر™ﺮدی ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫© ﺗﻔﺎوت اﺳﺎ‪ ç‬ﻣ‪b‬ﺎن ﺷ‪b‬ﻌﻪ‬ ‫‪é‬ﮐﺮدﻫﺎ و ﻏ‪éèì‬ﮐﺮدﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎدە ‪k‬ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ !ﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ ‪1 W‬‬ ‫‪é‬‬ ‫و ﺳ‪ ،V1‬ﺑﺮای ﻫﺮ دو ﻃﺮف‪ ،‬ﮐﺮدﺑﻮدن !ﻪ ﻣﻌ‪ V1‬ﻏ‪èì‬اﯾﺮا‪ j1‬ﺑﻮدن ﻗﻠﻤﺪاد ‪k‬ﮔﺮد‪x‬ﺪ‪ .‬ﺗﻤﺪن‬ ‫روا‪x‬ﺖ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪ ex‬از اﻓﺮاد ‪S‬ﺷﻨﺎس اروﻣ‪b‬ﻪ‪ ،‬ﻇﻔﺮاﻟﺴﻠﻄﻨﻪ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ اروﻣ‪b‬ﻪ را ﻧﺼ‪b‬ﺤﺖ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪k‬ﮐﺮد ﮐﻪ از ﺣﻤﻠﻪ !ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﭘﺮﻫ ‪ è1 ì‬ﮐﻨﺪ؛ ز;ﺮا »ﻫﻤﻪی ﮐﺮدﻫﺎ ﻣﺠ‪l‬ﺰﻧﺪ و در ﻧﻘﺎط‬ ‫‪é‬‬ ‫اﺳ‪èW‬اﺗ';ﮏ ﺷ‪l‬ﺮ ﻣﺴﺘﻘﺮﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ]‪x‬ﻌ‪ V1‬ﺷ‪b‬ﻌﻪﻫﺎی ﻏ‪èì‬ﮐﺮد[ ‪jI‬دﻓﺎع‬ ‫ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ‪≠ ،‬ﺲ ﺑ‪ èWl‬اﺳﺖ ﮐﻪ !ﺎ اﯾﻦ ا‪ST‬ار !ﺎ ‪à‬ﺴﺎﻣﺢ ﺑﺮﺧﻮرد ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﻠﻮی ﺧﻮﻧ‪;ä‬ﺰی ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺷﻮد«‪! .2‬ﻪ ﻧﻈﺮ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎدە از واژەی "اﺳﻼم" در ﻣﻘﺎ!ﻞ "ﮐﺮد"‪ ،‬ز;ﺎد ﻋﺠ‪b‬ﺐ ﻧﺒﻮدە‪ ،‬ز;ﺮا‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوەﻫﺎ‪! jΩ‬ﻪ ‪ø‬ﺎر ﺑﺮدە ‪k‬ﺷﺪ ﮐﻪ از ﻋﺎﻣﻪی ﻣﺮدم داﻧﺎﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﮐ‪ñ‬وی !ﻪ ﺗﻠ*ﺮا‪01‬‬ ‫از ﺳﻮی اﻧﺠﻤﻦ اروﻣ‪b‬ﻪ )اﻧﺠﻤﻦ دﻣﻮﮐﺮاتﻫﺎ‪ ،‬وا∏ﺴﺘﻪ !ﻪ ﺟﻨ‪ß‬ﺶ ﻣ‪ñT‬وﻃﻪ( اﺷﺎرە ‪k‬ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺧﻮا≥ﺶﻫﺎی ﺗﻌﺎرضآﻣ ‪ è1 ì‬ﻣﺬﻫ‪ VI‬را ﮐﻪ ﮔﺮوەﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻫﻤﺪ‪x‬ﮕﺮ دارﻧﺪ !ﻪ روﺷ‪V1‬‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪k‬دﻫﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﻠ*ﺮاف آﻣﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ »ﺗﻤﺎم روﺳﺘﺎﻫﺎی اﻃﺮاف ﺷ‪l‬ﺮ ﻣﺎ‪¢‬ﻮ و‬ ‫‪é‬‬ ‫اﻧ‪O‬ﺎرﻫﺎی ﻧﻈﺎ‪ ،k‬ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺮدﻫﺎ ﻏﺎرت ﺷﺪەاﻧﺪ و ‪ ۳۵۰‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ]ﺷ‪b‬ﻌﻪ[ !ﻪ ﻗﺘﻞ رﺳ‪b‬ﺪەاﻧﺪ‬ ‫و د‪x‬ﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ]ﺷ‪b‬ﻌﻪ[ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺮگﺷﺎن را ‪k‬ﮐﺸﻨﺪ«‪ .٣‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺠﻤﻦ‪،‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣ‪l‬ﺎﺟﻤﺎن‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ و ﻋﺜﻤﺎ‪j1‬ﻫﺎ را ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن واﻗ‪ Ã‬ﻧ‪Ç‬ﭘﻨﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪.‬‬ ‫ّ‬ ‫در ‪x‬ﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪی د‪x‬ﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء !ﻪ ﻣﻼ‪! jΩ‬ﻪ ﻧﺎم ﻋ• اﺷﺎرە ‪k‬ﮐﻨﺪ و وی را ﺑﺮ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺣﺴﺐ ﻣﻮاﺿﻊ ﮐﺮدﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺮدی ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﺣ‪èW‬ام ﺑﺮای ﻫﻢﻧﻮﻋﺶ اﺳﺖ‬ ‫ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزرا از ﻫﻢﻧ‪Z‬ع‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷ‪b‬ﻌﻪی آذری اﺳﺖ‪.4‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺜﺎل !ﺎﻻ ≥ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﺮدﻫﺎ را اﯾﺮا‪ j1‬ﻧ‪Ç‬دا≥ﺴ‪N‬ﻨﺪ و ‪º‬ﺎە ا≥ﺴﺠﺎم ﺷ‪b‬ﻌ‪b‬ﺎن در ﻣﻘﺎ!ﻞ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎی ﺳ‪ V1‬را !ﺎ ﻧﻤﺎدﻫﺎ‪ jΩ‬ﮐﻪ ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻋﺠﻢ و اﯾﺮاﻧ‪5‬ﺖ ﺑﻮد‪ ،‬اﺑﺮاز ‪k‬ﮐﺮدﻧﺪ‪! .‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ﻫﻨ‪i‬ﺎ‪ k‬ﮐﻪ ﺿ‪b‬ﺎءاﻟﺪوﻟﻪ !ﻪ ﮐﺮدﻫﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷ‪b‬ﻌﻪی ﻏ‪èì‬ﮐﺮد !ﻪ وی‬ ‫ﭘﯿﻮﺳ‪N‬ﻨﺪ و ﻫﻢﻧﻮا !ﻪ ز™ﺎن آذری ‪k‬ﮔﻔﺘﻨﺪ »آﻧﺎن ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ !ﻪ ﻣﺎ ﻣﻠﺤﻖ ≥ﺸﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺪا رﺳﻮا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ‪ ...‬ﺧﺪاوﻧﺪا‪ ,‬ﺟﺎﻧﻤﺎن ﻓﺪای ﺷﺎە اﯾﺮان و اﺳﻼم !ﺎد«‪.5‬‬ ‫ﻣﻌﺘﻤﺪاﻟﻮزراء ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﻘﺎم رﺳ‪ Ç‬دوﻟ‪ VW‬ﺑﻮد‪ ،‬ﺷ‪b‬ﻌﻪﺑﻮدن را !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻔ‪l‬ﻮ‪ k‬در ﺗﻘﺎ!ﻞ‬ ‫‪1 Tamaddun, v.‬‬ ‫‪2 Ibid, p.324.‬‬ ‫‪3 Kasravi. Vol. I, p.425.‬‬ ‫‪4 Al-Vozarâ, p.495.‬‬ ‫‪5 Kavianpour, p.161.‬‬ ‫‪ ۱۳۸‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫!ﺎ ﮐﺮدﺑﻮدن و ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻠ‪k áW‬ﮐﺮد و ‪k‬ﮔﻔﺖ »ﮐﺮدﻫﺎ ﺑﺮای رﺳ‪b‬ﺪن !ﻪ‬ ‫ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری !ﺎ‪x‬ﺪ از روی ﺟﻨﺎزەی ﺗﮏﺗﮏ ﺷ‪b‬ﻌ‪b‬ﺎن در اﯾﻦ اﺳﺘﺎن !ﮕﺬرﻧﺪ«‪.١‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑ‪b‬ﺎﻧ‪b‬ﻪای ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ≠ﺲ از ﺷﮑﺴﺖدادن ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ اروﻣ‪b‬ﻪ ﺻﺎدر ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از‬ ‫‪é‬‬ ‫د‪x‬ﮕﺮ اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن ‪k‬ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑ‪b‬ﺎﻧ‪b‬ﻪ آﻣﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﻣﺮﮐﺰی ﮐﺮدﺳﺘﺎن‬ ‫ﺣﻤﻠﻪای را ﻋﻠ‪b‬ﻪ ار‪à‬ﺶ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان آﻏﺎز ﮐﺮدﻧﺪ و ≠ﺲ از ﺳﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﺟﻨﮓ ﺳﺨﺖ‪،‬‬ ‫‪é‬‬ ‫آﻧ‪l‬ﺎ را ﺷﮑﺴﺖ دادﻧﺪ ‪ ...‬و ﻧ‪èì‬وﻫﺎی اﯾﺮا‪ j1‬از ‪F‬ﺎی درآﻣﺪﻧﺪ«‪ " .2‬ﮐﺮد"‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪی ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫ﻧ ‪ è1 ì‬اﻃﻼﻋﺎت ارزﺷﻤﻨﺪی در ﺧﺼﻮص اﯾﻦ ارﺟﺎﻋﺎت دو‪º‬ﺎﻧﻪ دارد‪ .‬روزﻧﺎﻣﻪ !ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫‪é‬‬ ‫ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ از ﮐﺮدﻫﺎ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻠﺖ ‪x‬ﺎد ‪k‬ﮐﻨﺪ و آﻧ‪l‬ﺎ را از د‪x‬ﮕﺮ اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪k‬داﻧﺪ‪! .‬ﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪! ،‬ﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪە ﮐﻪ »ﮐﺮدﻫﺎ !ﺎ ﻫﻤﺴﺎ‪ix‬ﺎن )ﻫﻢﻧﻮﻋﺎن( ارﻣ‪ V1‬و آﺷﻮری‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭼ‪l‬ﺎر ﺳﺎل ﻗ‪O‬ﻞ‪ ،‬اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن !ﻪ ﻫﺮ ﺣ‪b‬ﻠﻪای ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ‬ ‫‪é‬‬ ‫اﯾﻦ دو ﻣﻠﺖ را ﻓ‪;ä‬ﺐ دﻫﻨﺪ و ﻣﻠﺖ ‪é‬ﮐﺮد ﺑ‪Ò‬ﻨﻮا را از ﺑ ‪1 ì‬‬ ‫© ﺑ‪èI‬ﻧﺪ«‪ .3‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ " ،‬ﮐﺮد"‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺪ‪ ¤‬ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﺮا‪j1‬ﻫﺎ !ﺎ ﺑ‪l‬ﺮەﮔ‪èì‬ی از »دﺳ‪5‬ﺴﻪﻫﺎی ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ را !ﻪ ﺟﻨﮓ ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻓﺮﺳﺘﺎدە و ﺣﺎﻻ اﯾﺮا‪j1‬ﻫﺎ ﺟﺎﻧﺐ ارﻣ‪V1‬ﻫﺎ و ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن را ‪k‬ﮔ‪èì‬ﻧﺪ«‪ .‬ﻣﻠﺖ ﮐﺮد ﭼﺎرەای ﺟﺰ‬ ‫© آﻧ‪l‬ﺎ از‬‫دﺳﺖﺑﺮدن !ﻪ اﺳﻠﺤﻪ ﺑﺮای »ﺣﻔﻆ ﻋّﺰت و ﺟﻨﮓ ﻋﻠ‪b‬ﻪ اﯾﺮا‪j1‬ﻫﺎ و ﺑ‪èì‬ون اﻧﺪاﺧ ‪1 W‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﺮ‪ H1‬اﺳﺘﺎنﻫﺎی ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻧﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن ﻓ‪rO;ä‬ﺎراﻧﻪ آن را ﺷﻘﺎوت ‪k‬ﻧﺎﻣﻨﺪ«‪ .4‬اﯾﻦ‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ ç‬ﮐﺮد‪ ،‬ﺧﻮد را ﻏ‪èì‬اﯾﺮا‪j1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ !ﻪ روﺷ‪≥ V‬ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻓﻌﺎﻻِن ‪ W‬ﺳ‪b‬ﺎ ‪À‬‬ ‫‪k‬ﭘﻨﺪاﺷ‪N‬ﻨﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎ‪ k‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در !ﺎﻻ ذﮐﺮ ﺷﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻠ‪ á‬ﻫﺮ دو ﮔﺮوە ﺟ‪l‬ﺖ ﺟﺪاﺳﺎزی‬ ‫"ﻣﺎ" و "آﻧ‪l‬ﺎ" در زﻣﺎنﻫﺎ و ‪ST‬ا‪x‬ﻂ ﻣﺘﻔﺎوت‪ø ،‬ﺎر™ﺮدی ﻋﺎم ‪x‬ﺎ ﮔﺴ‪èW‬دە داﺷﺘﻪ و دارای‬ ‫© ﺧﻮدﺗﻤﺎﯾﺰیای را ﺑﺮ‬ ‫اﻫﻤﯿ‪ VW‬ﺛﺎﻧ‪;Z‬ﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪bN‬ﺠﻪ اﯾﻦ واﻗﻌ‪b‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺮوە ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫اﺳﺎس ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪-VI‬اﺗ‪ ebd‬ﺑ‪b‬ﺎن ‪k‬ﮐﻨﺪ و ﺑ‪b‬ﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﺖﻫﺎی زﻣﺎﻧﻪ !ﻪ‬ ‫‪x‬ﮏ ﻣﻌ‪! V1‬ﻪ ﺟﺎی ‪x‬ﮑﺪ‪x‬ﮕﺮ از ﻣﻔﺎﻫ‪b‬ﻢ اﺗ‪ ebd‬و ﻣﺬﻫ‪ VI‬اﺳﺘﻔﺎدە ‪k‬ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺬﻫ‪-VI‬‬ ‫اﺗ‪ ebd‬ﺧﻮد را از "د‪x‬ﮕﺮی" در ﺟﻮاﻣﻊ اﻧ‪i‬ﺎﺷﺘﻪی ﺧﻮد ﺟﺪا ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘ'ﺶ @ﻪ ﺳﻮی اﻋﻼم اﺳﺘﻘﻼل‬ ‫‪é‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ≥ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﺳﻤﮑﻮ ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری را!ﻄﻪ !ﺎ ﻏ‪èì‬ﮐﺮدﻫﺎ ﺗﻼشﻫﺎی‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫∏ﺴ‪b‬ﺎری ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺤﺴﻮ‪ ç‬در ‪ jÄ‬ﻧﺪاﺷﺖ و ﺷ‪r‬ﺎف ﻣ‪b‬ﺎن ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﺮد و ﻏ‪èì‬ﮐﺮد‬ ‫ﺑﺮﻃﺮف ≥ﺸﺪ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۱۹‬ﺳﻤﮑﻮ !ﺎ آ ‪fi‬ﺎ‪ ‰‬از ﺿﻌﻒ ﻧ‪èì‬وی ﻧﻈﺎ‪ k‬دوﻟ‪ VW‬اﯾﺮان‪،‬‬ ‫ﻗﺪمﻫﺎی ﺟﺴﻮراﻧﻪﺗﺮی در راە ﺗﺤﻘﻖ ﭘﺮوژەی ﺧﻮد ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻓﻮر;ﻪی ‪ ،۱۹۱۹‬رﻫ‪èI‬ان‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪی ﮐﺮدی را در ﻣﺠﻤ‪ Ã‬ﮔﺮد ﻫﻢ آورد ﺗﺎ در ﺧﺼﻮص دورﻧﻤﺎی اﻋﻼم دوﻟﺖ ﮐﺮدی‬ ‫‪1 Al-Vozarâ, p.512.‬‬ ‫‪2 Ibid, p.440.‬‬ ‫‪3 Kurd. No. 3. (23 July 1922).‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۳۹‬‬ ‫!ﻪ !ﺤﺚ و ﺗ‪O‬ﺎدل ﻧﻈﺮ ﺑ‪èÄ‬دازﻧﺪ‪! .‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬اﻋﻼم اﺳﺘﻘﻼل !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﻫﺸﺪار ﺳ‪b‬ﺪ ﻃﺎﻫﺎ‬ ‫ﻧ‪l‬ﺮی‪S ،‬ﺷﻨﺎسﺗ‪;ä‬ﻦ ﻣﺸﺎور ﺳﻤﮑﻮ‪! ،‬ﻪ ﺗﻌ‪;Z‬ﻖ اﻓﺘﺎد‪ ،‬ز;ﺮا ﻧ‪l‬ﺮی ﺑﺮ اﯾﻦ !ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫اﻗﺪام وا‪d¢‬ﺶ ﻗﺪرتﻫﺎی ﻏﺮ‪ jI‬را در ‪ jÄ‬ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺐ اﺗﺤﺎد‬ ‫‪é‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐ‪b‬ﻪ و ﻗﺎﺟﺎر ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﻣﻮﺟﻮد‪x‬ﺖ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﻧ‪ÿZ‬ﺎی ﮐﺮدﻫﺎ ﺷﻮد‪.1‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻃﺎﻫﺎ ﻧ‪l‬ﺮی ﻣﺄﻣﻮر;ﺖ داﺷﺖ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ دوﻟﺖ ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ را در ﻗﺎﻟﺐ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖﻫﺎی‬ ‫© ﺗﺮﮐ‪b‬ﻪ و اﯾﺮان‬‫ﻣﺎ‪ ¥‬و آﻣﻮزش ﻧﻈﺎ‪ ،k‬ﺑﺮای ا‪x‬ﺠﺎد دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ در اﺳﺘﺎنﻫﺎی ‪é‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻠﺐ ﮐﻨﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ !ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ ﻣﺎﻧ‪ Ã‬ﺑﺮ ‪ S‬راە ﺗﺤﻘﻖ دوﻟﺖ ﮐﺮدی رو;ﺎ‪jΩ‬‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .٢‬اﻣﺎ د‪x‬ﺪار ﻧ‪l‬ﺮی !ﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ‪ø jΩ‬ﺎﻣﻼ ﻣﺄﯾﻮسﮐﻨﻨﺪە ﺑﻮد‪ .‬ﺳﻤﮑﻮ ﺳ‪Ã‬‬ ‫داﺷﺖ ﺧﻮد !ﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ‪ jΩ‬د‪x‬ﺪاری داﺷﺘﻪ !ﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در اﯾﻦ ‪ø‬ﺎر ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ ﺑﻮد‪.3‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ‪ jΩ‬ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ »!ﺪون ﺗ‪d‬ﺒ‪b‬ﻪ ﺳﻤﮑﻮ‪ ،‬راە ﺑﺮای !ﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺴ‪b‬ﺤ‪b‬ﺎن !ﻪ‬ ‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﻮد ﻏ‪èì‬ﻣﻤﮑﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد«‪ .4‬اﻟﺒﺘﻪ ﭼﻨﺪ ﺳﺎل !ﻌﺪ !ﺎ اﻓﺰا‪£‬ﺶ ﻗﺪرت ﺳﻤﮑﻮ‪،‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ درﻫﺎی ﮔﻔﺘﮕﻮ !ﺎ وی را !ﺎزﮔﺸﻮدﻧﺪ‪» ،‬اﻣﺎ ﺷﮑﺴﺖ ﺳﻤﮑﻮ از اﯾﺮاﻧ‪b‬ﺎن ﻓﺸﺎر‬ ‫را از روی ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ ﺑﺮداﺷﺖ و ]ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻓﺨ‪b‬ﻤﻪی ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ[ !ﻼﻓﺎﺻﻠﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺬا‪¢‬ﺮەی ﭘ‪5‬ﺸﻨ‪l‬ﺎدی ﻣ‪b‬ﺎن ﺳ‪b‬ﺪ ﻃﺎﻫﺎ و ﻣﻌﺎون دﻓ‪ èW‬ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺧﻮد در ﮐﺮدﺳﺘﺎن ﻋﺮاق را !ﻪ‬ ‫ﺗﻌ‪;Z‬ﻖ اﻧﺪازﻧﺪ«‪.٥‬‬ ‫≠ﺲ از ﻧﺎ‪Ö‬ﺎم ﻣﺎﻧﺪن در ﺟﻠﺐ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﺷ‪l‬ﺮﻫﺎی ز;ﺎدی در اﯾﺮان‬ ‫ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ !ﻪ ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ روﺳ‪b‬ﻪ و ﺑ‪;ä‬ﺘﺎﻧ‪b‬ﺎ از دوﻟﺖ اﯾﺮان ﺷﺪ‪ .‬ار‪à‬ﺶ ﺳﻤﮑﻮ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﭘ‪èì‬وزیﻫﺎی ∏ﺴ‪b‬ﺎری ﮐﺴﺐ ﮐﺮد و ﺷ‪l‬ﺮﻫﺎی اﺻ• ﮐﺮدﺳﺘﺎن اﯾﺮان‪ ،‬از اروﻣ‪b‬ﻪ ﺗﺎ !ﺎﻧﻪ را‬ ‫ﺗ‘ف ﮐﺮد‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﻤﮑﻮ ﺗﺎ ژوﺋﻦ ‪ ۱۹۲۲‬ﺗﺪاوم داﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ !ﻪ دﺳﺘﻮر ﻣﺴﺘﻘ‪b‬ﻢ‬ ‫رﺿﺎﺷﺎە‪ ۸ ،‬ﻫﺰار ﻧ‪èì‬وی ﻧﻈﺎ‪ k‬ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪ‪ ‰‬ژﻧﺮال ﺟ‪l‬ﺎﻧ‪O‬ﺎ‪! j1‬ﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺤﺖ ﮐﻨ‪èW‬ل‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳﻤﮑﻮ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .6‬در ﺧﻼل ﻧ‪èI‬دﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺮدﻫﺎ ﻏ‪èì‬ت ‪jI‬ﻧﻈ‪èì‬ی از ﺧﻮد ≥ﺸﺎن دادﻧﺪ‪! .‬ﻪ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪی ﺣﺴﻦ ارﻓﻊ ‪ ex‬از رؤﺳﺎی اﻃﻼﻋﺎت ار‪à‬ﺶ‪» ،‬اﺳﻤﺎﻋ‪b‬ﻞآﻗﺎ در آن زﻣﺎن ‪ ۱۰‬ﻫﺰار‬ ‫ﻣﺮد ﻣﺴﻠﺢ داﺷﺖ«‪ .‬وی !ﻪ وﻓﺎداری و ﻓﺪا‪Ö‬ﺎری !ﺎورﻧﮑﺮد‪ j1‬ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﺳﻤﮑﻮ اذﻋﺎن ‪k‬ﮐﻨﺪ‬ ‫‪ò‬‬ ‫و ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌ‪b‬ﺖ ﺻﺤﻪ ‪k‬ﮔﺬارد ﮐﻪ ﻧ‪èI‬د ﻣ‪b‬ﺎن ار‪à‬ﺶ اﯾﺮان و ﺳﻤﮑﻮ ﺟﻨ‪ e‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪای ﻧﺒﻮد‪.7‬‬ ‫‪é‬‬ ‫!ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل وی ‪ST‬ح ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ »در آﺧ‪;ä‬ﻦ روز ﻧ‪èI‬د‪] ،‬ﺻﺒﺢ آن روز[ ﮐﺮدﻫﺎ ﭼ‪l‬ﺎر‬ ‫!ﺎر !ﻪ ﻣﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮدﻧﺪ ‪ ...‬در ﻣ‪b‬ﺎن ﺑ‪l‬ﺖ ﻫﻤ‪i‬ﺎن آﻧ‪l‬ﺎ از ﺗﻔﻨﮓﻫﺎ‪£‬ﺸﺎن اﺳﺘﻔﺎدە ﻧ‪Ç‬ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫و !ﺎ ﺷﻤﺸ‪ èì‬و ﺧﻨﺠﺮ ﺣﻤﻠﻪ ‪k‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧ‪Z‬ع از ﺟﻨﮓ ﺑﺮای ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ ﻏ‪èì‬ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺟﻨﮓ !ﺎ ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﺳﻤﮑﻮ ﺷ‪b.‬ﻪ ﻫﯿﭻ‪x‬ﮏ از ﺟﻨﮓﻫﺎی ﭘ‪5‬ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫© دوﻟﺖ !ﺎ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ز;ﺮا‬ ‫‪1 Ali, p.346.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪3 Ibid, p.347.‬‬ ‫‪4 The National Archives. Eastern Reports. Catalogue Reference: CAB /24/145. No.‬‬ ‫‪CV. January 30, 1919, p.182.‬‬ ‫‪5 Ibid., CAB/24/157. No. 78. September 13, 1922, p.164.‬‬ ‫‪6 Arfaʿ, p.81.‬‬ ‫‪7 Ibid, pp.81–9.‬‬ ‫‪ ۱۴۰‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﺳﻤﮑﻮ ﺑﺮای ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎری ‪k‬ﺟﻨﮕ‪b‬ﺪﻧﺪ«‪ . 1‬در اﯾﻦ ﻧ‪èI‬د ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﺳﻤﮑﻮ ﻣﺘﺤﻤﻞ‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﺟ‪èI‬انﻧﺎ‪F‬ﺬﯾﺮی ﺷﺪﻧﺪ و او ﻫ‪b‬ﭽ‪i‬ﺎە ﻧﺘﻮا≥ﺴﺖ ﻗﺪرت و اﻋﺘ‪O‬ﺎر ﺧﻮد را !ﺎز;ﺎ!ﺪ‪.‬‬ ‫»ﺷﮑﺴﺖ ﺳﻤﮑﻮ در ﺗﺎ∏ﺴﺘﺎن ‪ ،۱۹۲۲‬ﭘ‪èì‬وزی ار‪à‬ﺶ در ﻟﺮﺳﺘﺎن در ﺳﺎل !ﻌﺪ و ‪S‬ﮐﻮب‬ ‫©( در ﺳﺎل ‪ ،۱۹۲۴‬در ﺷ‪l‬ﺮﻫﺎی ﺑﺰرگ اﯾﺮان !ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺧﺰﻋﻞ )در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻋﺮب≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫!ﺎﺷﮑﻮ‪ ‰‬ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ«‪ .2‬ﺳﻤﮑﻮ ≠ﺲ از ﺳﺎﻟ‪l‬ﺎ ﺗ‪O‬ﻌ‪b‬ﺪ و درﮔ‪èì‬یﻫﺎی ‪º‬ﺎە و ‪ºjI‬ﺎە !ﺎ‬ ‫دوﻟﺖ و رﻓﺖ و آﻣﺪ در ﻣﺮزﻫﺎی اﯾﺮان‪ ،‬ﻋﺮاق و ﺗﺮﮐ‪b‬ﻪ‪S ،‬اﻧﺠﺎم در ﺳﺎل ‪! ۱۹۳۰‬ﻪ دام‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺷﺪە و !ﻪ ﻗﺘﻞ رﺳ‪b‬ﺪ‪.‬‬ ‫روا‪V‬ﺖ دوﻟﺖﮔﺮا‪V‬ﺎﻧﻪ‪" ،‬اﻧ‪Y‬ﺎر و ﻣﻘﺎوﻣﺖ"‬ ‫‪é‬‬ ‫‪é‬‬ ‫آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻋ‪O‬ﺎس و‪ ،¥‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﯾﺮان و ﮐﺮدﺳﺘﺎن ‪k‬ﮔ‪;Z‬ﺪ‪ ،‬روا!ﻂ ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫و دوﻟﺖ اﯾﺮان را ‪k‬ﺗﻮان »د‪x‬ﺎﻟ‪°‬ﺘ‪b‬ﮏ اﻧ‪r‬ﺎر و ﻣﻘﺎوﻣﺖ« ﻧﺎﻣ‪b‬ﺪ‪ 3‬و ﺑ‪ èWl‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ رو;ﮑﺮد‬ ‫ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری دوﻟﺖﮔﺮا‪x‬ﺎﻧﻪ !ﻪ ﺳﻤﮑﻮ را در اﯾﻦ د‪x‬ﺎﻟ‪°‬ﺘ‪b‬ﮏ ﺑﺮر‪ ç‬ﮐﺮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ !ﺎ ﻣﻌﺮ‪» 0‬دوﻟﺖ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪l‬ﺎ ﻋﺎﻣﻞ و آﻏﺎزﮔﺮ ﺗﻐﯿ‪ 4«èì‬ﻣﻄﺎﻟ‪O‬ﺎت ﺳ‪b‬ﺎ‪ç‬‬ ‫©‬‫ﻣﻠ‪b‬ﺖﻫﺎی ﻣﺤﮑﻮم را ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻧﺎرﺿﺎﯾ‪ VW‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪای ﻧﺎد‪x‬ﺪە ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪ 5‬و !ﺎ ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫رو;ﮑﺮدی‪ ،‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری دوﻟﺖﮔﺮا !ﻪ ﻣﻈ‪l‬ﺮ د‪x‬ﺎﻟ‪°‬ﺘ‪b‬ﮏ اﻧ‪r‬ﺎر و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗ‪O‬ﺪ‪x‬ﻞ ‪k‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﻏﻠﺐ ﻣﺎﻫ‪b‬ﺖ ﻫ‪;Z‬ﺖﻃﻠ‪O‬ﺎﻧﻪی ﺧ ‪è1 ì‬شﻫﺎی ﮐﺮدﻫﺎ !ﻪ !ﺎﻗ‪b‬ﻤﺎﻧﺪەی ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪jΩ‬‬ ‫ﺗﻘﻠ‪b‬ﻞ ‪xk‬ﺎ!ﺪ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻧﻈﺎ‪ k‬دوﻟﺖ !ﺎ ﻋﻨﻮان وﻇ‪b‬ﻔﻪی ﺣﻔﻆ ﻧﻈﻢ و ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﺗﻮﺟ‪b‬ﻪ‬ ‫‪é‬‬ ‫»‬ ‫‪k‬ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎراﻧﻪی ﻣﺴﻠﻂ از ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدﻫﺎ در ‪ø‬ﻞ و اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﺧﺎص را ‪k‬ﺗﻮان در ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮب اﻧ‪r‬ﺎر‪ ،‬ﺳﻠﻄﻪ و دﻓﺎع ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ﮐﺮد‪ .‬در وﻫﻠﻪی اول‬ ‫© ‪S‬ﻧﻮﺷﺖ‬ ‫اﯾﻦ اﻣﺮ را اﻧ‪r‬ﺎر ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪é‬ﮐﺮدﻫﺎ ﭘ‪5‬ﺶ از دوران رﺿﺎ ﺷﺎە ﺧﻮاﻫﺎن ﺣﻖ ﺗﻌﯿ ‪1‬‬ ‫‪ò ì 1‬‬ ‫‪x‬ﺎ ﺧﻮدﺣﺎ‪Ö‬ﻤﯿ‪ VW‬ﺑﻮدەاﻧﺪ و اﯾﻦ ﻋﻤﻞ !ﺎ !ﺎزﺗﻮﻟ‪b‬ﺪ ادﻋﺎﻫﺎی رﺳ‪ Ç‬از ‪x‬ﮑﺴﺎ‪ j‬ﻓﺮﻫﻨ‪ ،e‬ﻧﮋادی‬ ‫و ﺣ‪ VW‬ز™ﺎ‪ j1‬ﺟﺎﻣﻌﻪی اﯾﺮا‪ j1‬اﻧﺠﺎم ‪k‬ﺷﻮد‪ .‬در ﺑﺮ‪ H1‬از ﻣﺘﻮن ﺗﻮﺿﯿﺢ دادە ﺷﺪە ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳ‪ON‬ﺪادی رﺿﺎ ﺷﺎە ﻋﺎﻣﻞ اﺻ• ﭘ‪b‬ﺪا‪£‬ﺶ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﻏ‪èì‬ﻓﺎرس ﺑﻮد‪ .6‬ﺛﺎﻧ‪b‬ﺎ‪،‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧ‪ e‬ﺷ‪r‬ﻞﮔ‪èì‬ی ﻣﻘﺎوﻣﺖﻫﺎی ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪! j1‬ﻪ ﻋﻨﻮان ‪F‬ﺪ‪x‬ﺪەای ﺑﺮآﻣﺪە از ﺗﺤ‪r;ä‬ﺎت و‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Kaveh Bayat, ‘Reza Shah and The Tribes: An Overview’ in Stephanie Cronin (ed.),‬‬ ‫‪The making of modern Iran: state and society under Riza Shah, 1921–1941 (London:‬‬ ‫‪Routledge Curzon, 2003), p.228.‬‬ ‫‪3 Abbas Vali, ‘The Kurds and Their “Others”: Fragmented Identity and Fragmented‬‬ ‫‪Politics’ in Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, Fall 1998‬‬ ‫‪18(2), pp.82–95.‬‬ ‫‪4 Cronin, p.3.‬‬ ‫‪5 Cf. Barazuyi, Bahar, Kasravi.‬‬ ‫‪ ٦‬ا‪¢‬ﺮﭼﻪ ﮐ‪ó‬وی‪ ،‬ﺳﻤﮑﻮ را ﻓﺮدی ﭼﻨﺎن ﺧﺸﻦ و ‪C‬ﺪوی †اﻧ‪v‬ﺎرد ﮐﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎی اﺳﺘﻘﻼل داﺷﺘﻪ ‪C‬ﺎﺷﺪ‪C ،‬ﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎل وی را ﻣﺘﻬﻢ ‪C‬ﻪ ﺟﺪا‪+Z‬ﻃﻠ‪† e,‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۴۱‬‬ ‫ﻣﺪاﺧﻼت ﺧﺎر ‪ HI‬ﻗﺎ!ﻞ ﺗﺮد‪x‬ﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﺎﻣ‪ñT‬وع ﺟﻠﻮە دادە ‪k‬ﺷﻮد‪ .‬در ‪F‬ﺎ‪x‬ﺎن‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری از ﻣ‪ñT‬وﻋ‪b‬ﺖ ﻣﺮﮐﺰ در ﻣﻘﺎ!ﻞ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻫ‪;Z‬ﺖﻣﺤﻮر از ﺣﺎﺷ‪b‬ﻪ دﻓﺎع‬ ‫‪k‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ !ﺎ ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ﺗﻠ‪x å;Z‬ﺎ ∫;ـ ـﺢ "د‪x‬ﮕﺮ‪À‬ی ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪! "j1‬ﺎ ‪ø‬ﻠﻤﺎ‪ jW‬ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫ا‪ST‬ار‪ ، 1‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ ،‬ﻏﺎرﺗﮕﺮ و اﻣﺜﺎﻟ‪l‬ﻢ اﻧﺠﺎم ‪k‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ‪O‬ﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری دوﻟ‪ ،VW‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮدﻫﺎ !ﺎ دوﻟﺖ را ﺗﺪاوم‬ ‫© ﺗﻮﺻ‪! á1b‬ﻪ اﯾﻦ دﻟ‪b‬ﻞ ﻧ‪5‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﻣﺴﻠﻂ‪،‬‬ ‫ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ j‬ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﮐﺮد‪ .‬ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫‪Ω‬‬ ‫‪é W‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ را ذاﺗﺎ ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا ‪k‬ﭘﻨﺪارد؛ !ﻠ‪°‬ﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﺗ‪-ebd‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ V‬ﮐﺮدی را !ﻪ‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﺳﺎد’‪F ،‬ﺪ‪x‬ﺪەای ﻓﺎﻗﺪ ﻣﻄﺎﻟ‪O‬ﺎت ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬واﻗ‪ Ã‬ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ .‬از ﻣﻨﻈﺮ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری‬ ‫ً‬ ‫‪é‬‬ ‫دوﻟﺖﮔﺮا‪ ،‬اذﻋﺎن !ﻪ وﺟﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺮدی )و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻣ•( ‪01‬اﻟﻨﻔﺴﻪ !ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺄﯾ‪b‬ﺪ‬ ‫ّ‬ ‫ﺗﮑ̊‪ è‬ﻣﻠﺖ اﺳﺖ‪ .‬در اوا‪x‬ﻞ ﻗﺮن ﺑ‪5‬ﺴﺘﻢ ﻗﻠﻤﺪادﮐﺮدن ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮدی از‬ ‫© ﻧﮕﺮ‪! çT‬ﻪ وﺳ‪b‬ﻠﻪی ﻗﺪرتﻫﺎی اﺳﺘﻌﻤﺎری ﺑﺮای‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪﮔﺮا‪ j‬رواج ﺑ‪5‬ﺸ‪èW‬ی ‪x‬ﺎﻓﺖ و ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫‪Ω‬‬ ‫ﻣﻮاﺟ‪l‬ﻪ !ﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎی داﺧ• ﺗ‪O‬ﻠﯿﻎ ‪k‬ﺷﺪ‪ .‬و از واژەی "ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ "jΩ‬ﺑﺮای ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ‬ ‫ﺟﻨ‪ß‬ﺶﻫﺎی ﺿﺪ ﻣﺮﮐﺰﮔﺮا و اﺗ‪-ebd‬ﻣ• در ﺑﺮ‪ H1‬ازﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﺎورﻣ‪b‬ﺎﻧﻪ ﮐﻪ دارای ﺟﻤﻌ‪b‬ﺖ‬ ‫© ﻗﺎ!ﻞ ﺗﻮﺟ‪ Ú‬ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎدە ‪k‬ﺷﺪ‪ .‬درﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ ،VW‬ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ ﻓﺎرغ از ﻣ‪r‬ﺎن و‬ ‫‪é‬ﮐﺮد≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫زﻣﺎن ﻣﻮﺟﻮدﯾ‪N‬ﺸﺎن‪ ،‬ﻋﻤﻮﻣﺎ دارای ﺗﻤﺎ‪x‬ﻼت ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬و;ﮋ’ﻫﺎی ﻣﺸ‪èW‬ک و اﻟ*ﻮﻫﺎی‬ ‫ﻣﺸﺎ!ﻪ رﻓﺘﺎری ﻓﺮض ‪k‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .2‬اﺳﺘﻔﺎدە از واژەی "ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ "jΩ‬ﻫﺪف ﻋﻤ•ﺗﺮی ﻧ ‪è1 ì‬‬ ‫داﺷﺖ و آن ﺗﻮﺟ‪b‬ﻪ ِاﻋﻤﺎل ﺧﺸﻮﻧﺖ دوﻟ‪ VW‬ﺑﻮد‪ .‬آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ‪ø‬ﺎوە ﺑ‪b‬ﺎت‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ‬ ‫© ﮐﺮدن ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ ﮐﻪ در ﺧﻼل ﺳﺎلﻫﺎی‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﯾﺮان اﻇ‪l‬ﺎر ‪k‬دارد »ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ‪x‬ﮑﺠﺎ≥ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪ ۳۷-۱۹۳۳‬در ﻟﺮﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻓﺎرس‪ ،‬آذر™ﺎ‪x‬ﺠﺎن و ﺧﺮاﺳﺎن اﺟﺮا ﺷﺪ‪ ،‬ﺷ‪ •r‬ﺧﺸﻮﻧﺖآﻣ‪ èì‬و در‬ ‫ﺑﺮ‪ H1‬ﻣﻮارد ﺻﻮرت ≥ﺴﻞﮐ‪! ®T‬ﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ«‪.3‬‬ ‫ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬اﯾﺮا‪ ،j1‬در اﺳﺘﻔﺎدە از ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ VW‬در را!ﻄﻪ !ﺎ ﻣﻔ‪l‬ﻮم‬ ‫ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪! ،jΩ‬ﻪ ﻋﻤﺪ ﻏ‪èì‬ﻧﻘﺎداﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﻣﺤﺼﻮل ‪ø‬ﺎر ﻧﺨ‪iO‬ﺎ‪j1‬‬ ‫ﺑﻮدە ﮐﻪ ﺑﺮای آﻧﺎن »اﺣ‪b‬ﺎی ﺳﻠﻄﻪ و اﻗﺘﺪار ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰی در ﮐﺸﻮر ﺑ‪5‬ﺸ‪;èW‬ﻦ اﻫﻤ‪b‬ﺖ‬ ‫را داﺷﺘﻪ و اوﻟ‪;Z‬ﺖ اﯾﻦ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ‪F‬ﺎ‪x‬ﺎندادن !ﻪ وﺿﻌ‪b‬ﺖ ﻧ‪b‬ﻤﻪﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر‬ ‫©‬‫ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ و ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﺤ• در ﮐﺸﻮر ﺑﻮدە اﺳﺖ«‪ .4‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ !ﻪ رﺳﻤ‪b‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧ ‪1 W‬‬ ‫‪À‬‬ ‫© ﺗﺎر;ـ ـﺦ‪! ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗ‪l‬ﺪ‪x‬ﺪی ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺮا‪ jΩ‬ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ‬‫ﻫ‪;Z‬ﺖﻫﺎی ﭼﻨﺪ‪º‬ﺎﻧﻪ در ﻧﻮﺷ ‪1 W‬‬ ‫‪W‬‬ ‫ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬در اﻧ‪i‬ﺎرەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ ،V‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪! jΩ‬ﻪ ﻃﻮر ﻋﺎم ﺑﺮای ﻫﺮ رﻓﺘﺎر و رو;ﮑﺮدی‬ ‫!ﻪ ‪ø‬ﺎر ﺑﺮدە ‪k‬ﺷﻮد ﮐﻪ !ﻪ ﻫ‪;Z‬ﺖﻫﺎی ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﺮﺗ‪O‬ﻂ !ﺎﺷﺪ و ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺪ‪ ¤‬ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫‪ ١‬ا‪©í‬ار )ﺟﻤﻊ ‪ (©í‬واژەای ﻋﺮ‪ +,‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻗﺮآن در ﻣﻘﺎ‪C‬ﻞ واژەی "ﺧ`_" ‪C‬ﻪ ‪°‬ﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪t‬‬ ‫‪ ٢‬ﻻزم ‪C‬ﻪ ‪4‬ﺎدآوری اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ ñ4‬از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﺎﻣﻊ در ﻣﻮرد ﮐﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺮ‪°‬ﻤﻦﻫﺎ و د‪4‬ﮕﺮ ﻗ‪W‬ﺎ‪4‬ﻞ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺎرک ﺳﺎ‪4‬ﮑﺲ اﻧﺠﺎم ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎ‪4‬ﮑﺲ ‪ ñ4‬از ﻋﻮاﻣﻞ اﺻ‪ Ø‬اﻧﻌﻘﺎد ﺗﻮاﻓﻖﻧﺎﻣﻪ ﺳﺎ‪4‬ﮑﺲ‪-‬ﭘ‪#‬ﮑﻮ ﺑﻮد ﮐﻪ در‬ ‫‪ i‬ﮐﺸﻮرﻫﺎی اﻧ‪v‬ﻠﺴﺘﺎن‪ ،‬ﻓﺮا‪c‬ﺴﻪ و روﺳ‪#‬ﻪ‬ ‫‪i‬ﻫﺎی ‪C‬ﺎ‪≤l‬ﻣﺎﻧﺪە از اﻣ≥_اﺗﻮری ﻋﺜﻤﺎ‪ +f‬ﺑ ` ‪f‬‬ ‫ﺧﺼﻮص ﺗﻘﺴ‪#‬ﻢ ©زﻣ ` ‪f‬‬ ‫‪¥‬ﺴﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪3 Bayat in Cronin, p.229.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪ ۱۴۲‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫ﻫ‪ VW;Z‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‪! ،‬ﺎ‪£‬ﺴ‪ VW‬از ا‪x‬ﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﺳﺎزﻧﺪە در دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ﻣﺤﺮوم ﺷﻮﻧﺪ‪! .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی‬ ‫ﺑ‪b‬ﺎت‪:‬‬ ‫رﺿﺎ ﺷﺎە ﻣﺴﺌﻠﻪی ﻣ‪O‬ﺎرزە !ﺎ ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ را در دورا‪ j1‬ﺗ‪O‬ﺪ‪x‬ﻞ !ﻪ ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫اﺻ• دوﻟﺖﺳﺎزی ﺧ‪úZ‬ﺶ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﮓ اﯾﻦ ﺗﻮان را !ﻪ دوﻟﺖﻫﺎ‬ ‫!ﺨﺸ‪b‬ﺪە ﺑﻮد ﮐﻪ !ﺎ اﻧﺤﺼﺎر اﺑﺰار ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺳﻠﻄﻪی ﺧ‪úZ‬ﺶ‬ ‫ﺑﺮ ﺟﻮاﻣﻊ را ﺗﺤﻘﻖ !ﺨﺸﻨﺪ و ﺧﻮد را !ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪l‬ﺎ ﻧ‪èì‬وی ﻣ‪ñT‬وع‬ ‫در ﺣﻔﻆ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻌﺮ‪ 01‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪1.‬‬ ‫ˆ‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در آﻏﺎز ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺪف ﻧ‪i‬ﺎرﻧﺪە در ﻃ‪O‬ﻘﻪﺑﻨﺪی اﺷ‪r‬ﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ‪ ،‬ﻗﻀﺎوت اﺧﻼ‪ 0W‬در ﻣﻮرد ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﻧ‪5‬ﺴﺖ؛ !ﻠ‪°‬ﻪ ﺗﻼش ﺑﺮای ﺗﻮﺿﯿﺢ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻮرد اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ∏ﺴ‪ èW‬اﺟﺘﻤﺎ‪-¤‬ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬رﻗﺎ!ﺖﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری‬ ‫در اﯾﺮان را ﺷ‪r‬ﻞ دادە اﺳﺖ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﻧ‪i‬ﺎرﻧﺪە ﺑﺮ اﯾﻦ ‪F‬ﺎ‪x‬ﻪ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺧ ‪è1 ì‬ش ﺳﻤﮑﻮ را ﻧ‪Ç‬ﺗﻮان ﻣﺸ‪ •r‬اﻣﻨﯿ‪ VW‬و ‪x‬ﺎ ﻣﻘﺎوﻣ‪ VW‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪای در ﻣﻘﺎ!ﻞ ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻣﺪرنﺳﺎزی دوﻟﺖ ‪;ñTà‬ـ ـﺢ ﮐﺮد‪ .‬ﺗﻌﺒ‪ èì‬ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﻣ‪b‬ﺎن ﮐﺮدﻫﺎ و دوﻟﺖ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎزﻋﻪای‬ ‫ﻣ‪b‬ﺎن ﻧ‪èì‬وﻫﺎی ﻣﺪرن و ﭘ‪5‬ﺸﺎﻣﺪرن‪ ،‬ﻣﺪرﻧ‪Ò‬ﺘﻪی دوﻟ‪ VW‬را از داﯾﺮەی ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻗﺪرت ﺧﺎرج‬ ‫‪k‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎ‪x‬ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎِن زدودن ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪ ،jΩ‬ﺳﺎزو‪ø‬ﺎرﻫﺎی را ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﺣﺎﻣ‪b‬ﺎن اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮا‪! jΩ‬ﻪ ‪ø‬ﺎر ‪k‬رود !ﺎزﺗﻮﻟ‪b‬ﺪ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪! ،‬ﻪ و;ﮋە ﻫﻨ‪i‬ﺎ‪ k‬ﮐﻪ از ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎی‬ ‫روﺷﻨﮕﺮی ارو‪ÿ‬ﺎ‪ jΩ‬در راﺳﺘﺎی ﻣﺄﻣﻮر;ﺖ ﺗﻤﺪنﺳﺎزی ‪x‬ﺎری ‪k‬ﮔ‪èì‬ﻧﺪ‪.‬‬ ‫!ﺎز !ﺎ‪x‬ﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری دوﻟ‪ ،VW‬رو;ﮑﺮدی واﺣﺪ در ﻗ‪O‬ﺎل ﻫﺮ ﻧ‪Z‬ع ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬ ‫اﺗ‪bd‬ﮏﻣﺤﻮر در ﺑﺮاﺑﺮ دوﻟﺖ دارد و آن را ‪jI‬ﻧﻈ‪x Ç‬ﺎ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ‪ j1‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪای ﻗﻠﻤﺪاد ‪k‬ﮐﻨﺪ‪! .‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺮﺗ‪ Ì1‬ﺑﺮزو‪ ،jΩ‬ﻣﻮرخ اﯾﺮا‪ j1‬ﻋﻨﻮان ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﻤﻪی ﻣﻮرﺧﺎن اﯾﺮا‪! j1‬ﺪون‬ ‫اﺳ‪N‬ﺜﻨﺎء ﺳﻤﮑﻮ را !ﻪ ﻋﻨﻮان ‪x‬ﮏ رﻫ‪ èI‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖ ﮐﺮد ﺗﻠ‪ áW‬ﻧ‪Ç‬ﮐﺮدﻧﺪ؛ !ﻠ‪°‬ﻪ از وی !ﻪ‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﻋﻨﻮان رﺋ‪5‬ﺲ ‪jI‬رﺣﻢ ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪی ﺷ‪r‬ﺎ‪ s‬ﮐﻪ ﻫﻤ‪ e‬دزد و ﻏﺎرﺗﮕﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪x ،‬ﺎد ‪k‬ﮐﻨﻨﺪ«‪ .‬ﺑﺮزو‪jΩ‬‬ ‫ﻓﻘﻂ !ﻪ ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ﺳﻤﮑﻮ ا‪¢‬ﺘﻔﺎ ﻧ‪Ç‬ﮐﻨﺪ؛ !ﻠ‪°‬ﻪ ‪ø‬ﻠّ‪b‬ﺖ ﻗﻮم ﺷ‪r‬ﺎ‪ s‬را »دزد و ﻏﺎرﺗﮕﺮ«‬ ‫ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ 2‬و اداﻣﻪ ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ »ﻫﯿﭻ ارز;ﺎ‪ jI‬دﻗ‪ áWb‬از ﭘ‪5‬ﺸ‪Ò‬ﻨﻪی ﺳﻤﮑﻮ و ﭘ‪èì‬وا≥ﺶ‪،‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﻄ‪ä‬ح ﺷﺪە را ﻣﻄﻠﻘﺎ !ﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻧ‪Ç‬ﮐﺸﺪ«‪ ،3‬در ﺣﺎ‪¥‬ﮐﻪ ﺑﺮزو‪ jΩ‬ﺣ‪! VW‬ﻪ ‪x‬ﮏ‬ ‫‪é‬‬ ‫اﺛﺮ از ﻧ‪úZ‬ﺴﻨﺪ‪º‬ﺎن ﮐﺮد در ﻣﻮرد ﺳﻤﮑﻮ اﺳ‪N‬ﻨﺎد ﻧﮑﺮدە اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻓ‪l‬ﻢ از ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪j1‬‬ ‫در ﺑﺮاﺑﺮ دوﻟﺖ‪ ،‬در آﺛﺎر ا‪ è̊¢‬روﺷﻨﻔﮑﺮان و ﻣﻮرﺧﺎن ‪S‬ﺷﻨﺎس اﯾﺮا‪ j1‬ﮐﻪ ﻣ‪l‬ﺮزاد ﺑﺮوﺟﺮدی‬ ‫آﻧ‪l‬ﺎ را در واﻗﻊ »دوﻟﺘﻤﺮدان روﺷﻨﻔﮑﺮ« ‪k‬ﻧﺎﻣﺪ‪ ،‬ﻣﺸ‪l‬ﻮد اﺳﺖ‪ . 4‬روﺷﻨﻔﮑﺮان اﯾﺮا‪j1‬‬ ‫ً‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﻤﺴﻮ !ﺎ ﻗﺪرت دوﻟ‪ VW‬ﻣﻮﺿﻊ ﮔﺮﻓﺘﻪ و از دوﻟﺖ در ﻣﻘﺎ!ﻞ ﺟﻨ‪ß‬ﺶﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ç‬‬ ‫‪1 Ibid, p.228.‬‬ ‫‪2 Barazuyi, p.216.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫’‪4 Mehrzad Boroujerdi, ‘Triumphs and Travails of Authoritarian Modernisation in Iran‬‬ ‫‪in Stephanie Cronin (ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza‬‬ ‫‪Shah 1921–1941. (London: Routledge Curzon, 2003), p.150.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۴۳‬‬ ‫© دﻟ‪b‬ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ »‪º‬ﺎ‪! ‰‬ﺎ ﺧﻂﻣ‪ ®T‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪VW‬‬ ‫ﺿﺪﻣﺮﮐﺰﮔﺮا دﻓﺎع ﮐﺮدەاﻧﺪ و !ﻪ ﻫﻤ ‪1 ì‬‬ ‫]اﯾﺮا‪ [j1‬ﺳ‪b‬ﺪ ﺿ‪b‬ﺎء و ‪º‬ﺎ‪! ‰‬ﺎ رﺿﺎﺧﺎن و ﻧ‪b‬ﺎز !ﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﻣﻘﺘﺪر ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻮدﻧﺪ« ‪.‬‬ ‫‪١‬‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان اﯾﺮا‪x j1‬ﺎ ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ در ﻣﺄﻣﻮر;ﺖ ﺗﻤﺪنﺳﺎزی دوﻟﺖ !ﻪ و;ﮋە در ﺳﺎلﻫﺎی‬ ‫‪ ۱۹۲۰‬و ‪ST ۱۹۴۱‬ﮐﺖ داﺷ‪N‬ﻨﺪ و ‪x‬ﺎ ‪S‬ﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ﺣﺎ‪ k‬اﯾﻦ ﻣﺄﻣﻮر;ﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ اﺳﺘﻔﺎ‪j1‬‬ ‫©‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺗﺎر;ـ ـﺦ اﯾﺮان‪!» ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺪم ﺗﻮازن )ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی( در ∏ﺴ‪b‬ﺎری از‬ ‫ﮐﺮوﻧ ‪1 ì‬‬ ‫© ﮐﻪ ﻧ‪bN‬ﺠﻪی ﺗﺄ ‪b¢‬ﺪ ﺑ‪5‬ﺶ از ﺣﺪ ﺑﺮ ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﺑﺮﺗﺮ ﻧﺨ‪iO‬ﺎن ﺷ‪l‬ﺮی ‪x‬ﺎ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﭘ‪5‬ﺸ ‪1 ì‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﮐﻨﺪ«‪ ex ،2‬از ﻧﻤﻮدﻫﺎی ﮔﺮا‪£‬ﺶ دوﻟﺖﮔﺮا‪x‬ﺎﻧﻪ در ﻣ‪b‬ﺎن ﻧﺨ‪iO‬ﺎن اﯾﺮا‪1j‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺼّﻮر اﺗ‪ِbd‬ﮏ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ از دوﻟﺖ !ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪l‬ﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺤّﻮل‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻣ‪èW‬ادفاﻧ‪i‬ﺎری‬ ‫دوﻟﺖﮔﺮا‪ jΩ‬و ﭘ‪ñT5‬ﻓﺖ و ا‪x‬ﺠﺎد ‪x‬ﮏ ﺳ‪5‬ﺴﺘﻢ اﺧﻼ‪ 0W‬ﮔﺮد‪x‬ﺪە ﮐﻪ دو‪º‬ﺎﻧﻪی ا‪x‬ﺪەآل‪-‬ﻣﻨﻔﻮ‪À‬ر‬ ‫و;ﮋەی ﺧﻮد را ﻧ ‪k è1 ì‬آﻓ‪;ä‬ﻨﺪ‪ .3‬ﻣﻮﺟﻮد‪x‬ﺖﻫﺎی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ و ﻃﺮﻓﺪار دوﻟﺖ !ﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﭘ‪5‬ﺶﻓﺮض‪ ،‬ﺧﻮب و ﻣﻄﻠﻮب ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﻣﺎ!‪ ،áW‬ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب و ﺟﺰو‬ ‫!ﻘﺎ‪x‬ﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﻮﺳﻌﻪی ﮐﺸﻮر ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ‪k‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮐ‪úä‬ﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﻮﺳﺘﻮن‬ ‫‪é‬‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺮدی‪! ،‬ﻪ درﺳ‪ VW‬ﻣﺪ‪ ¤‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ )در ﻫﺮ دو ﺷ‪r‬ﻞ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ و ﻏ‪èì‬ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ( ﻓﻀﺎ‪x‬ﻞ ﺟﺪ‪x‬ﺪ را ﺧﻠﻖ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎی ﻣ‪™ä‬ﻮط !ﻪ ﻫ‪;Z‬ﺖ ﮐﺮدی ﻧ ‪è1 ì‬‬ ‫‪W‬‬ ‫دارای ُ!ﻌﺪ اﺧﻼ‪ 0‬ﺑﻮدە و ﺣﻮل و ﺣﻮش ﻓﻀ‪b‬ﻠﺖ‪ ،‬ﻋّﺰت و اﺻﺎﻟﺖ ﺷ‪r‬ﻞ ‪k‬ﮔ‪èì‬ﻧﺪ«‪! .4‬ﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎل ﺗﻔﺎو‪ jW‬ﻣ‪b‬ﺎن اﯾﻦ دو وﺟﻮد دارد‪ :‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ »ﺗﻮان ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪ ﮐﺮدن‬ ‫‪S‬ی ذا‪ jW‬ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ ﺷﺪە‬ ‫ﻓﻀﺎ‪x‬ﻞ را دارد«‪ .5‬در ﺣﺎ‪ ¥‬ﮐﻪ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﻏ‪èì‬ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ !ﻪ ﺻﻮرت ‪ّ T‬‬ ‫© و ﻧﻬﺎدﻫﺎی دوﻟ‪ ،VW‬ﺳﻮژەﻫﺎی ﻣ• ﺧﻮد را در‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ از ﻃ‪;ä‬ﻖ ﻗﻮاﻧ ‪1 ì‬‬ ‫ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮب ز™ﺎن و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ‪k ،‬آﻓ‪;ä‬ﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ∏ﺴ‪b‬ﺎری از آﺛﺎر ﻣﻌﺘ‪ èI‬ﺗﺎر;ـ ـﺦ اﯾﺮان‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن آﺛﺎر ﻣﻮرخ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﮐ‪ñ‬وی‪،‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﻫﻤﻮارە !ﺎ واژ‪fi‬ﺎ‪ j1‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺎرﺗﮕﺮ‪ ،‬آ‪à‬ﺶاﻓﺮوز و ا‪ST‬ار )واژەای ﻋﺮ‪! jI‬ﺎ ﻣﻌﺎ‪ j1‬ﺿﻤ‪V1‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫دﯾ‪ (V1‬وﺻﻒ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .6‬ﭼﺎﻟﺸﮕﺮان دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﻋﻤﻮﻣﺎ ا‪ST‬ار ﺧﻄﺎب ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬از د‪x‬ﺪ‬ ‫© !ﺨﺘ‪b‬ﺎری و‬ ‫رﺿﺎﺧﺎن و ﻧﺨ‪iO‬ﺎن اﯾﺮا‪ ،j1‬رﻫ‪èI‬ان ﻣﺤ• و »ﻋﻨﺎ∫ ﺳﻨ‪ «VW‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮاﻧ ‪1 ì‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺧﺰﻋﻞ ﻣﺤﻤﺮە ﻋﻼوە ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺎرج از ﮐﻨ‪èW‬ل ﻣﺮﮐﺰ ﺑﻮدﻧﺪ‪» ،‬ﻣﺎﻧﻊ دﺳ‪bN‬ﺎ‪! jI‬ﻪ‬ ‫‪ò‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﻣﺪرﻧ‪Ò‬ﺘﻪ و ‪x‬ﮑ‪Ï‬ﺎرﭼ‪ e‬ﻣ• ﻧ ‪ è1 ì‬ﻣﻌﺮ‪k 01‬ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬آﻧ‪l‬ﺎ ﺳﺘﻮن ﭘﻨﺠﻢ دﺷﻤﻦ و ﺧﻄﺮی ﻫﻤ‪5‬ﺸ‪e‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﺑﺮای ‪x‬ﮑ‪Ï‬ﺎرﭼ‪ e‬و اﺳﺘﻘﻼل ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬دوﻟﺖ اﯾﺮان« ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .7‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻫﻮادار‬ ‫‪1 Stephanie Cronin (ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza‬‬ ‫‪Shah, 1921– 1941. (London: Routledge Curzon, 2003), p.3.‬‬ ‫‪2 Ibid.‬‬ ‫‪ ٣‬اﺻﻄﻼﺣﺎت "ﺗﺼ‪sr‬ﺮ ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻨﻔﻮر" ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﺗﺌﻮری ‪°‬ﺎرن ﻫﻮر‪ ،+f‬رواﻧ‪6‬ﺎو آﻟﻤﺎ‪ +f‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Our Inner Conflicts. (New York. W.W. NORTON & COMPANY, INC 1945).‬‬ ‫& ‪4 Christopher Houston, Kurdistan: Crafting of National Selves (Bloomington‬‬ ‫‪Indianapolis: Indiana University Press, 2008), p.31.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪ ٦‬ﺷ‪#‬ﻄﺎن ﻣﻨﺒﻊ و ﻧﻤﻮد ‪ ©í‬اﺳﺖ‪ ،‬ز‪s‬ﺮا ذات اﻫ∂‪s‬ﻤ‪ ef‬و ©ﮐﺸﺶ او را در ﺗﻘﺎ‪C‬ﻞ ‪C‬ﺎ ﺧ`_ ﻣﻄﻠﻖ ﻗﺮار داد‪.‬‬ ‫‪7 Cronin, p.260.‬‬ ‫‪ ۱۴۴‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫دوﻟﺖ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖﻫﺎی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪ j1‬را ﺗ‪l‬ﺪ‪x‬ﺪی اﻣﻨﯿ‪ VW‬ﺑﺮای اﺗﺤﺎد ﻣ• ﻗﻠﻤﺪاد‬ ‫ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ .1‬ﻧ‪i‬ﺎ‪ ‰‬ﮔﺬرا !ﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت آن دورە ≥ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﺨ‪iO‬ﺎن اﯾﺮا‪ j1‬ﺣ‪ VW‬ﻣﺨﺎﻟﻒ‬ ‫≥ﺸﺎن دادن ﻣﺤﺎ‪Ö‬ﻤﻪ اﻓﺮادی ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ را !ﻪ ﭼﺎﻟﺶ ‪k‬ﮐﺸ‪b‬ﺪﻧﺪ و ﻋ•رﻏﻢ ﺑﺮ‪H1‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﺎت‪ ،‬رﺿﺎﺧﺎن ﻋﻤﻮﻣﺎ !ﻪ ﻋﻨﻮان »آﺧ‪;ä‬ﻦ ﺷﺎ≥ﺲ اﯾﺮان ﺑﺮای ﺣﻔﻆ اﺗﺤﺎد و‬ ‫اﺳﺘﻘﻼل« !ﻪ ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ ﮐﺸ‪b‬ﺪە ‪k‬ﺷﺪ‪.2‬‬ ‫ﻫﻤﻮارە از اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﻤﮑﻮ و اﻓﺮادی ﻫﻤﭽﻮن وی‪! ،‬ﻪ ﺻﻮرت ﻣﻨ‪ á1‬و در ﭼ‪l‬ﺎرﭼﻮب‬ ‫اﻣﻨ‪b‬ﺖ ﻣ• !ﺤﺚ ﺷﺪە و از آﻧ‪l‬ﺎ !ﺎ ﻋﻨﺎو;‪ V1‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪S‬ﮐﺶ‪ ،‬ﺧﻄﺮﻧﺎ‪ ،s‬ﻣ‪d‬ﺸﺄ اﺳ‪N‬ﺜﻤﺎر ﺑ‪ib‬ﺎﻧﻪ‬ ‫© ز;ﺮ از ﻣﺤﻤﺪﺗ‪ áW‬ﺑ‪l‬ﺎر‪ ،‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮ و‬‫و ﺧﺎﺋﻨﺎن !ﻪ ﺗﻤﺎﻣّ‪b‬ﺖ ار‪x Í1‬ﺎد ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻣ ‪1 W‬‬ ‫واژەﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی اﯾﺮا‪ ،j1‬ﻧﻤﻮﻧﻪی ﺧﻮ‪ jI‬اﺳﺖ ﺗﺎ ≥ﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر ﺗﺮﮐ‪b‬ﺐ ﺷﺪەاﻧﺪ‪! .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﻣﺤﻤﺪ ﺗ‪ áW‬ﺑ‪l‬ﺎر‪:‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ا‪ST‬ار ﮐﺮد ﻫﻤﭽﻮن ﺷﯿﺦ ﻋﺒ‪b‬ﺪ¯‪ ،‬ﺣﻤﺰەآﻗﺎی ﺷ‪r‬ﺎ‪ s‬و ﺗﻤﺎم‬ ‫اﻋﻀﺎی اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﻤﺎﻋ‪b‬ﻞآﻗﺎ !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﺳﺎ!ﻘﻪی ﻃﻮﻻ ‪jÀ 1‬‬ ‫ﻋﺼ‪b‬ﺎن ﺷ‪l‬ﺮە ﻫﺴ‪N‬ﻨﺪ؛ اﻣﺎ در واﻗﻊ ﺗﻌﺪاد ∏ﺴ‪b‬ﺎر ﻧ‪èì‬وﻫﺎی دوﻟ‪ VW‬در‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ و ﻧﺎﺑﻮدی آﻧ‪l‬ﺎ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺸﻮری‪ ،‬ﻧ‪èì‬وﻫﺎی دوﻟ‪ VW‬ﺗﻮان ﺷﮑﺴﺖ ﮔﺮوەﻫﺎی ‪S‬ﮐﺶ )اﻋﻢ از‬ ‫ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ و ‪x‬ﺎ ﻏ‪ èì‬ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ( را دارﻧﺪ‪3.‬‬ ‫© زﻣﺎن و ∏ﺴ‪èW‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺗ‪ áW‬ﺑ‪l‬ﺎر‪≠ ،‬ﺲ از ﻧﮑﻮﻫﺶ اﻓﺮاد ﻣﺬﮐﻮر‪! ،‬ﺪون در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓ ‪1 W‬‬ ‫اﺟﺘﻤﺎ‪-¤‬ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬آﻧ‪l‬ﺎ‪ ،‬ﻋﻠﺖ ﺳﻮ‪ k‬را ﺑﺮای ﺷﻮرشﻫﺎی آﻧ‪l‬ﺎ ذﮐﺮ ‪k‬ﮐﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮﻃﺌﻪ و ﺗﺤ‪;ä‬ﮏ‬ ‫ﺧﺎر ‪ .HI‬ﻣﻨﻄﻖ ﺿﻤ‪ V1‬ﻣﺘﻮن ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪ı‬ﺮ !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ذات ‪S‬ﮐﺶ و‬ ‫ﺗﺤ‪;ä‬ﮏ ﺧﺎر ‪ HI‬ﻣﺮدﻣﺎن ﭘ‪èì‬اﻣﻮن ﻧﺒﻮد‪! ،‬ﻪ ﭼﻪ دﻟ‪b‬ﻞ اﯾﻦ اﻓﺮاد ﻋﻠ‪b‬ﻪ »دوﻟﺖ ﺧﻮد« ﻃﻐ‪b‬ﺎن‬ ‫‪ á‬ﻣﺮدﻣﺎن ﭘ‪èì‬اﻣﻮن !ﻪ ﺟﺎی ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻧﮕ ‪è1 ì‬ەی آﻧ‪l‬ﺎ‪! ،‬ﻪ ذات ﻧﺎﺑ‪l‬ﻨﺠﺎر‬ ‫‪1‬‬ ‫‪k‬ﮐﺮدﻧﺪ؟ ﺧﻮدﺗﻌ‪À ;ä‬‬ ‫»ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮا‪x‬ﺎﻧﻪﺷﺎن« ≥ﺴ‪ß‬ﺖ دادە ‪k‬ﺷﻮد‪ .‬ﺑ‪l‬ﺎر‪ ،‬ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻧﮕ ‪è1 ì‬ەی ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬اﺣﺘﻤﺎ‪ ¥‬در ﻣﻮرد‬ ‫ﺟﻨ‪ß‬ﺶ ﺳﻤﮑﻮ ‪x‬ﺎ ﻣﺤﺒ‪5™Z‬ﺖ ﻣﺮد‪ k‬آن را ﻧﺎد‪x‬ﺪە ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪! .‬ﻪ ﻧﻈﺮ وی »اﺳﻤﺎﻋ‪b‬ﻞآﻗﺎ ‪ ex‬از‬ ‫ً‬ ‫ﺷﻮرﺷ‪b‬ﺎ‪ j1‬اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖﻫﺎی ﻫﻤﺴﺎ‪x‬ﻪ ﺗﺤ‪;ä‬ﮏ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬اﻏﺮاق‬ ‫© وی ﺗﻌﻠﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻫﻢ !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ‬ ‫ﻧ‪5‬ﺴﺖ ا‪ı‬ﺮ !ﮕ‪;Z‬ﻢ ﺑﺮ‪ H1‬از اﻓ‪ñ‬ان ار‪à‬ﺶ در ﮐﺸ ‪1 W‬‬ ‫‪ ١‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Vali, ‘The Kurds and Their “Others”’ (1998), pp.82–95.‬‬ ‫‪2 Bayat in Cronin, p.228.‬‬ ‫‪3 Muhammad Taghi Bahar, Tarīkh-e Mukhtasar-e Aḥzab-e Siyasiy-e Iran / A‬‬ ‫‪Concise History of Political Parties in Iran. (Tehran: Sherkat-e Sohamiy-e Ketabha-‬‬ ‫‪ye Jībī. 1979), p.266.‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۴۵‬‬ ‫ارﺗ‪O‬ﺎﻃﺸﺎن !ﺎ ﺑ‪ib‬ﺎﻧ‪i‬ﺎن ﺑﻮد و ‪x‬ﺎ از وی !ﻪ ﻋﻨﻮان اﻫﺮم ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﭘ‪/‬ﺸ‪èI‬د ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی‬ ‫ﺷﺨ‪ Ì‬ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدﻧﺪ«‪.١‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺘ‪l‬ﺎی اﯾﺮا‪ j1‬ﮐﻪ ﭘ‪5‬ﺸ‪ èW‬اﻓﺮادی ﻧﻈﺎ‪ k‬ﺑﻮدﻧﺪ و !ﻌﺪﻫﺎ !ﻪ ﺟﺮﮔﻪی‬ ‫‪ª‬‬ ‫ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪úZ‬ﺴﺎن درآﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺧ ‪è1 ì‬ش ﺳﻤﮑﻮ را ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺟﻨ‪O‬ﻪی ﺳ‪b‬ﺎ‪! ç‬ﻪ ﺗﺼ‪;Z‬ﺮ‬ ‫ﮐﺸ‪b‬ﺪەاﻧﺪ و !ﻪ ﺟﺎی آن‪ ،‬اﻗﺪاﻣﺎت وی را !ﻪ ذات ‪S‬ﮐﺶ ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪﮔﺮای ﻣﺮدم ﻣﻨﻄﻘﻪ ≥ﺴ‪ß‬ﺖ‬ ‫© د‪x‬ﺪ‪º‬ﺎەﻫﺎ‪ jΩ‬در ﻣﻮرد ﻣﻘﺎوﻣﺖ‬ ‫‪k‬دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪی ﻗﺎ!ﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪1 ì‬‬ ‫ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪ ،j1‬ﭼﻨﺎن ﻣﺘﺪاول اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزە ﻧ ‪ è1 ì‬ﺗﺎر;ـ ـﺦ اﯾﺮان را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ èì‬ﻗﺮار دادە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ارواﻧﺪ آﺑﺮاﻫﺎﻣ‪b‬ﺎن ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺗﺎر;ـ ـﺦ اﯾﺮان‪ ،‬ﺳ‪b‬ﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﭘ‪5‬ﺸﻪوری را !ﻪ دﻟ‪b‬ﻞ ﺗﺄﺳ‪5‬ﺲ و‬ ‫رﻫ‪èI‬ی ﺣﺰب دﻣﻮﮐﺮات آذر™ﺎ‪x‬ﺠﺎن در ﺳﺎل ‪! ۱۹۴۵‬ﻪ اﺳﺘ‪l‬ﺰا ﮔﺮﻓﺘﻪ و ادﻋﺎ ‪k‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫»ﭘ‪5‬ﺸﻪوری ﻧﺎ‪lı‬ﺎن ر‪ú‬ﺸﻪﻫﺎی آذری ﺧﻮد را !ﺎز;ﺎﻓﺖ و ‪ jÄ‬ﺑﺮد ﮐﻪ زاد‪º‬ﺎﻫﺶ‪ ،‬آذر™ﺎ‪x‬ﺠﺎن‪،‬‬ ‫ﻣﺪتﻫﺎی ﻣﺪ‪x‬ﺪی از "ﺣﻘﻮق ﻣ•" ﻣﺤﺮوم ﺑﻮدە اﺳﺖ«‪ .2‬اﯾﻦ ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ‪ ،‬ﺧ‪b‬ﺎﻧ‪ VW‬ﮐﻪ‬ ‫آذریﻫﺎ ≥ﺴ‪ß‬ﺖ !ﻪ ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ‪k‬ﮐﺮدﻧﺪ را ﻧﺎد‪x‬ﺪە ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪ ،‬ز;ﺮا آﻧ‪l‬ﺎ ﻧﻘ‪ ®T‬اﺳ‪N‬ﺜﻨﺎ‪ jΩ‬در‬ ‫ﻣﻮﻓﻘ‪b‬ﺖ اﻧﻘﻼب ﻣ‪ñT‬وﻃﻪی اﯾﺮا‪ j1‬در ﺧﻼل ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۹۰۶-۱۹۰۹‬ا‪x‬ﻔﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪! .‬ﺎ اﯾﻦ‬ ‫© ﮔﺮو‪ ‰‬ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﻌﺮض ﺗ‪O‬ﻌ‪b‬ﺾ‬ ‫ﺣﺎل ≠ﺲ از ﺗ‪0‬ﺒ‪b‬ﺖ ﻗﺪرت رﺿﺎﺷﺎە‪ ،‬آذریﻫﺎ اوﻟ ‪1 ì‬‬ ‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و اﺳﺘﻔﺎدە از ز™ﺎن ﻣﺎدری آﻧ‪l‬ﺎ ﻣﻤﻨ‪Z‬ع ﺷﺪ‪ .‬آﺑﺮاﻫﺎﻣ‪b‬ﺎن اﯾﻦ ﺳﺎ!ﻘﻪ را ﻧﺎد‪x‬ﺪە‬ ‫© ﻣﻨﺎﻓﻊ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﻠ‪;Z‬ﺤ‪ª‬ﺎ اﻇ‪l‬ﺎر ‪k‬دارد ﮐﻪ ﭘ‪5‬ﺸﻪوری ‪x‬ﺎ از آذریﺑﻮدن ﺧﻮد !ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺄﻣ ‪1 ì‬‬ ‫ﺷﺨ‪ Ì‬ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدە ﮐﺮدە و ‪x‬ﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺧﺎر ‪- HI‬روﺳ‪b‬ﻪ‪ -‬ﺗﺤ‪;ä‬ﮏ ﺷﺪە اﺳﺖ‪،‬‬ ‫©‬‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪﻧﻈﺮ وﺟﻮد ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ ﻣﺮد‪ k‬از ﻣﺴﺌﻠﻪی آذر™ﺎ‪x‬ﺠﺎن را ﻧﺎد‪x‬ﺪە ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪! .‬ﻪ ﻫﻤ ‪1 ì‬‬ ‫‪ ¤‬ﻗﺒ‪b‬ﻠﻪای‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺎ !ﻪ اﻣﺮوز ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮﻟ‪b‬ﺪ ﺷﻘﺎوت‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﻨﻮا ‪1‬ل‪ ،‬ﺧ‪èì‬ش ﺳﻤﮑﻮ !ﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎ ‪À‬‬ ‫ﻣﻌﺮ‪ 0‬ﮔﺮد‪x‬ﺪە ≥ﺴ‪ß‬ﺖ دادە ‪k‬ﺷﻮد‪! .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﮔﻔﺘﻪ ‪k‬ﺷﻮد ﮐﻪ »ﺣ‪" VW‬ﺟﻨ‪ß‬ﺶﻫﺎی‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ª‬‬ ‫‪é‬‬ ‫آزادی!ﺨﺶ ﮐﺮدی" در ﺣﺎل ﺣﺎ‪ ∫1‬ﻧ ‪ è1 ì‬ﻋﻤ‪b‬ﻘﺎ ر‪ú‬ﺸﻪ در ﺣﺎﻟﺖ و رﻓﺘﺎر ﺧﺼﻤﺎﻧﻪی ﮐﺮدﻫﺎ‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﺳﻨ‪ VW‬ﺗ‘ف و ﻏﺎرت ﺗﺎ ﺣﺪ ∏ﺴ‪b‬ﺎری ﻣﻄﺮود ﺷﺪە اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﻧﻘ‪®T‬‬ ‫اﺳﺎ‪ ç‬در ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖ ﺗﻔﺮﻗﻪاﻓﮑﻨﺎﻧﻪ و ﺧﺼﻤﺎﻧﻪی آﻧ‪l‬ﺎ ا‪x‬ﻔﺎ ‪k‬ﮐﻨﺪ«‪.3‬‬ ‫ﻧ‪6Z‬ﺠﻪﮔ]\ی‬ ‫!ﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬اﻧﮕ ‪è1 ì‬ەﻫﺎی دوﻟﺖﮔﺮا‪x‬ﺎﻧﻪ در ﭼﮕﻮﻧ‪ eò‬ﻧﻮﺷ ‪1 W‬‬ ‫© ﺗﺎر;ـ ـﺦ‪ ،‬ﺗﻌﯿ ‪1 ì‬‬ ‫©ﮐﻨﻨﺪە‬ ‫© ﺑﻨﺎ‪ ،j1‬اﻗﺪاﻣﺎت رﺿﺎﺷﺎە ﻋﻠ‪b‬ﻪ ﻗ‪O‬ﺎ‪x‬ﻞ و ﻃ‪ä‬ح ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬وی‬ ‫ﺑﻮدەاﻧﺪ‪! .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی اﻣ ‪1 ì‬‬ ‫‪1 Muhammad Taghi Bahar, Tarīkh-e Mukhtasar-e Aḥzab-e Siyasiy-e Iran / A‬‬ ‫‪Concise History of Political Parties in Iran. (Tehran: Sherkat-e Sohamiy-e Ketabha-‬‬ ‫‪ye Jībī. 1979), p.266.‬‬ ‫‪2 Ervand Abrahamian, Modern History of Iran. (Cambridge: Cambridge University‬‬ ‫‪Press, 2008), p.111.‬‬ ‫‪3 A. Manafi, The Kurdish Political Struggles in Iran, Iraq, and Turkey: A Critical‬‬ ‫‪Analysis. (Maryland: University Press of America, 2005), p.44.‬‬ ‫‪ ۱۴۶‬ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬ ‫©‬‫ﺗﻮﺳﻂ ا‪;è̊¢‬ﺖ روﺷﻨﻔﮑﺮان‪à ،‬ﺸ‪;Z‬ﻖ و ﺣﻤﺎ‪x‬ﺖ ‪k‬ﺷﺪ و ˆاﻋﻤﺎل وی ﻣﻮرد ﺗﺄﯾ‪b‬ﺪ و ﺗﺤﺴ ‪1 ì‬‬ ‫ا‪;è̊¢‬ﺖ ﻃ‪O‬ﻘﻪی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺷ‪l‬ﺮی‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﮑﻮﻣ‪ ،VW‬اﻓ‪ñ‬ان ﻧﻈﺎ‪ ،k‬ﺻﺎﺣ‪O‬ﺎن ﻣﺸﺎﻏﻞ و‬ ‫دا≥ﺸﺠ‪;Z‬ﺎن ﺑﻮد‪ .1‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑ‪5‬ﺸ‪ èW‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎریﻫﺎی دوﻟﺖﮔﺮا‪ ،‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری اﯾﺮا‪ j1‬ﺑﺮای‬ ‫ﺧﺪﻣﺖ !ﻪ ﭘﺮوژەی ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴ‪ VW‬و در راﺳﺘﺎی ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻫﺎ‪! ،‬ﺎ ﻣﻌّﺮ‪ 0‬ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﺖﻫﺎی رﻗ‪b‬ﺐ !ﻪ ﻋﻨﻮان ‪x‬ﺎﻏ‪b‬ﺎن و ‪x‬ﺎ ﻣﺰدوران ﺧﺎر ‪،HI‬‬ ‫ﻣ‪ñT‬وﻋ‪b‬ﺖ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬د‪x‬ﮕﺮی را در ﺟ‪l‬ﺖ ﺣﺬف و اﻧ‪r‬ﺎرآﻧﺎن ز;ﺮ ﺳﺆال ﺑﺮدە و از ﻣﻄﺎﻟ‪O‬ﺎت‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬آﻧ‪l‬ﺎ اﻋﺘ‪O‬ﺎرزدا‪k j‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎد‪x‬ﺪە ﮔﺮﻓ ‪1 W‬‬ ‫© اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬ﻋﻼوە ﺑﺮ‬ ‫‪Ω‬‬ ‫اﻫﻤّ‪b‬ﺖ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬آن‪ ،‬ﺷﺎ‪x‬ﺎن ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی آ ‪Ö‬ﺎدﻣ‪b‬ﮏ ﻧ ‪!k è1 ì‬ﺎﺷﺪ؛ ز;ﺮا اﻋﺘ‪O‬ﺎرزدا‪ jΩ‬از‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪5‬ﺴﻢ ﻏ‪èì‬ﺣﺎ‪Ö‬ﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری رﺳ‪ Ç‬در راﺳﺘﺎی ﺳ‪b‬ﺎﺳﺖﻫﺎی دوﻟﺖ ﺑﺮای‬ ‫ˆ‬ ‫ﺣﺬف و ﺳﺎ‪¢‬ﺖﮐﺮدن ﺑﺮ‪ H1‬از ﺟﻨ‪O‬ﻪﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ و اﺳﺘﻤﺮار اﻋﻤﺎل دوﻟﺖ در ﻣﻘﺎ!ﻞ‬ ‫ﮔﺮوەﻫﺎی ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﺻﻮرت ‪k‬ﮔ‪èì‬د‪.2‬‬ ‫در ﺑ‪;èWl‬ﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری دوﻟﺖﮔﺮا در ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ﺳﻤﮑﻮ ﺗﺼ‪;Z‬ﺮی ﺗﺤ‪;ä‬ﻒ ﺷﺪە‬ ‫!ﻪ دﺳﺖ دادە اﺳﺖ و وی ﻓﺮدی ﻓﺎﻗﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ آرﻣﺎن و ﺧﻮاﺳﺖ ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬ﻣﻌﺮ‪ 01‬ﺷﺪە‬ ‫‪é‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬داﺳﺘﺎن زﻧﺪ’ ﺳﻤﮑﻮ و ﺗﻌّ‪l‬ﺪ وی !ﻪ ﻓﻌﺎﻟ‪b‬ﺖﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨ‪ e‬و آﻣﻮزش ﮐﺮدی ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫‪é‬‬ ‫ﮔﺴ‪èW‬ش ﺳﻮاد ﮐﺮدی‪≥ ،‬ﺸﺎن ‪k‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﺧ ‪è1 ì‬ش وی ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺪرﻧ‪Ò‬ﺘﻪ‪ ،‬ﻧﻈﻢ و‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ؛ اﻣﺎ اذﻋﺎن !ﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ اﻫﺪاف ﺳ‪b‬ﺎ‪ ç‬وی‪ ،‬ﮔﻔﺘﻤﺎن دوﻟ‪ VW‬ﺗﮏﻣﻠﯿ‪،VW‬‬ ‫‪ò‬‬ ‫ﺗﮏﻓﺮﻫﻨ‪ e‬و ﺗﮏز™ﺎ‪ j1‬اﯾﺮان را ز;ﺮ ﺳﺆال ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در روا‪x‬ﺖ رﺳ‪ ،Ç‬ﺳﻤﮑﻮ و‬ ‫ﮐﺮدﻫﺎ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻫﺪ‪! 01‬ﺎﻻﺗﺮ از ﻏﺎرت و ﭼ‪Ï‬ﺎول ﻧﺪارﻧﺪ‪» ،‬ﻏﺎرﺗﮕﺮان ‪à‬ﺸﻨﻪ !ﻪ ﺧﻮن«‪3‬‬ ‫‪é‬‬ ‫ﺗﻮﺻ‪b‬ﻒ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ از ﺗﺎر;ـ ـﺦﻧ‪i‬ﺎری‪ ،‬روا!ﻂ ﻣﺬﻫ‪ VI‬و اﺗ‪ ebd‬ﭘ‪b‬ﭽ‪b‬ﺪە !ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺧﺘﻼف ﻋﻘ‪b‬ﺪەی ﭘ‪èì‬اﻣﻮ‪ j1‬زدودە ﺷﺪەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪1 Banani, p.47.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Michel-Rolph Trouillot, Silencing the Past: Power and the Production of History‬‬ ‫‪(Boston: Beacon Press, 1995).‬‬ ‫‪ ٣‬ﻧ‪v‬ﺎە ﮐﻨ‪#‬ﺪ ‪C‬ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kasravi, Tarīkh-e Hījdeh Saleh-ye Āẕarbayjān, vol. 1–2.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪%‬ﻔﺘﻢ‪:‬‬ ‫ﻣﻦ ﺻﺤ&ﺖ (ﮐﻨﻢ‪- ،‬ﺲ آدم ‪2‬ﺴﺘﻢ‪:‬‬ ‫در ‪7‬ﺎب ز;ﺎن‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ و ا‪B‬ﺴﺎنﺷﺪن در ﻗﺮآن‬ ‫در ﻓﺼﻮل ﮔﺬﺷﺘﻪ ‪-‬ﻪ ﺻﻮرت ﭘﺮا‪3‬ﻨﺪە ‪-‬ﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺧﻼﻓﺖ اﺷﺎرە ﺷﺪ؛ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺗﺎر‪ JKI‬ﻏﺎﻟﺐ اﻫﻞ ﺳ‪R‬ﺖ‪ ،‬ﭘ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ اﻣﺮی ﻗﺮآ‪ [K‬و ]ﺎ ﺑﺮآﻣﺪە از ﺗﻌﺎﻟ_ﻢ‬ ‫آن ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬واﻗﻌﻪای ﺗﺎر‪ JKI‬اﺳﺖ و دارای ﺧﺎﺳﺘ‪a‬ﺎ‪ b‬ﻗﺒ_ﻠﻪای‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﺎ ﺣﺪودی‬ ‫‪-‬ﻪ ﺗﺎر‪I‬ﺨﻤﻨﺪی ﮔﻔﺘﻤﺎن و ﻧ‪i‬ﺎد ﺧﻼﻓﺖ و ﻧ ‪ jK k‬دﮔﺮﮔﻮ‪ [K‬ﺗﺎر‪ JKI‬آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ‪-‬ﻪ دﻟ_ﻞ‬ ‫اﻫﻤ_ﺖ ﻣﻮﺿ‪m‬ع و ﺳ‪ o‬اﺳﻼمﮔﺮا‪ [q‬ﺳ ‪ rّK‬در ﺳ_ﺎ‪t‬ﮐﺮدن ﻣﻔﺮط آن‪ ،‬ﺳ‪Im‬ﻪی د]ﮕﺮی از‬ ‫‪-‬ﺤﺚ ﺧﻼﻓﺖ را ‪-‬ﺎ ﺗﮑ_ﻪ ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ‪z‬ﺗﻮان از ﻣﺘﻮن ﻗﺮآ‪ [K‬اﺳ{ﻨ|ﺎط ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻮرد ‪-‬ﺤﺚ ﻗﺮار‬ ‫دادە ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬از د]ﺪ ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ در ﻗﺮآن را‪-‬ﻄﻪی ﭼﻨﺪا‪- [K‬ﺎ ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺗﺎر‪ JKI‬ﻣﺴﻠﻂ‬ ‫‪ Ä‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺪارد؛ ﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﺧﻮا‪Å‬ﺶ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻧ‪m‬ع ﺧﻮد ﻣﺘﻔﺎوت و ]ﺎ‬ ‫آن در ﺑ ‪K k‬‬ ‫ﻣﺘﻀﺎد ‪-‬ﺎ آرای ﻣﻮﺟﻮد ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺟﻮﻫﺮەی اﺳﺘﺪﻻل را ‪z‬ﺗﻮان در ﺗﻔﺎﺳ‪ jk‬ﻣﻌﺘ‪ jÖ‬و‬ ‫‪ Ä‬ﭘ_ﺪا ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ ﺳﺎﯾﺮ ﻓﺮق اﺳﻼ‪ z‬از ﺟﻤﻠﻪ اﻫﻞ ‪â‬ﺴ ‪K K‬‬ ‫‪ Ä‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ د]ﺪ‪é‬ﺎە ﮐﻨﻮ‪[K‬‬ ‫‪- Ä‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع‪ ،‬ﺑ‪T‬ﺸ‪ jä‬ﺗ‪å‬ﯿ ‪K k‬‬ ‫ﻫﺪف از ﭘﺮداﺧ ‪K ä‬‬ ‫‪K‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪-‬ﻪ اﻣﺮ ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﻗ|ﻞ از آﻧﮑﻪ ‪-‬ﺎزﺗﺎب د]ﺪ‪é‬ﺎە ﺗﺎر‪ JI‬آﻧﺎن ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧ‪a‬ﺎ‪b‬‬ ‫‪èê‬قﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ اﺳﺖ؛ ز‪I‬ﺮا ﻋﻠﻤﺎی ﺳ ‪ rّK‬در ‪-‬ﺎب ﺧﻼﻓﺖ ﻫ_ﭽ‪a‬ﺎە اﺟﻤﺎع و اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ ‪Ü‬ﺎﻣ‪ì‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫‪- Ä‬ﻪ آراء و ﻧﻈﺮات ﺑﺮ‪ ïK‬ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﺮﻓﺎی ﮐﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﯿﺦ‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬در ﻓﺼﻮل ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ä‬‬ ‫ﻋﺒ_ﺪ‪ ò‬ﻧ‪i‬ﺮی‪ ،‬ﺷﯿﺦ ﺳﻌ_ﺪ ﭘ‪jk‬ان و ﺷﯿﺦ ﺳﻌ_ﺪ ﻧﻮر‪ t‬اﺷﺎرا[ ﺷﺪ ﮐﻪ ‪Å‬ﺸﺎن ‪z‬داد ﻧ‪a‬ﺎە‬ ‫آﻧﺎن ‪-‬ﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮﺧﻼف ﻧ‪a‬ﺎە ا‪Ijô3‬ﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻌﺎ‪ ö‬ﻣﺎ‪ ،‬از رو‪I‬ﮑﺮدﻫﺎی ‪èê‬قﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ‬ ‫ﺗﺄﺛ‪ jk‬ﻧ‪ù‬ﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪-‬ﺤﺚ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﻧﻈﺮ اﺳﻼمﮔﺮا]ﺎن ﻣﻌﺎ‪ ،ö‬ﻧ‪i‬ﺮی و ﻧﻮر‪ t‬ﺗﺄﺳ‪T‬ﺲ‬ ‫دوﻟﺖ دﯾ‪ rK‬را دﻟ_ﻞ اﺻ‪ ì‬آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧ†ﭘﻨﺪاﺷ{ﻨﺪ و ‪-‬ﺎزﮔﺸﺖ ‪-‬ﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪی اﺳﻼم را‬ ‫ﺗﻨ‪i‬ﺎ راە رﻫﺎ‪ [q‬ﻧ†د]ﺪﻧﺪ‪ .‬اﺳﻼمﮔﺮا]ﺎن اﻣﺮوزی‪ ،‬اﺳﻼم را ﻣ‪jä‬ادف ‪-‬ﺎ ﮐﻨ‪jä‬ل ﻗﺪرت دوﻟ‪ rä‬و‬ ‫اﺣ_ﺎی ﻧ‪i‬ﺎد "ﺧﻼﻓﺖ" را وﻇ_ﻔﻪی اﻟ‪ £‬ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬داﻧﻨﺪ‪- .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە‪ ،‬اﯾﻦ د]ﺪ‪é‬ﺎە در‬ ‫ﻣﻮرد ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺑ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ ﻣﺎﺣﺼﻞ آﻣﻮزەﻫﺎی ﻗﺮآ‪- [K‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺎر‪I‬ـ ـﺦ اﺳﻼم‬ ‫®‬ ‫اﺳﺖ؛ ‪-‬ﻪ و‪I‬ﮋە آﻧﮑﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪¶ jk‬ﺴ‪ jä‬ﺳ_ﺎ‪ t‬ﻣﺪرن‪ ،‬ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺧﻼﻓﺖ ﺗﻘ‪|Iü‬ﺎ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﺧﺪا ﺗﻔﺴ‪ jk‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬در ‪Ü‬ﻞ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﺳﻼ‪ z‬ﻣﺪرن ﺧﻠ_ﻔﻪ را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪K‬‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎِن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﺧﺪا ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻣﻌﺮ™ ﮐﺮدەاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ Ä‬ﻗﺮآن‪- ،‬ﻪ ﺑﺮر‪t‬‬ ‫ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺗﻼش دارد ‪-‬ﺎ اراﺋﻪی ﺗﺤﻠ_‪ ì‬ﻣﺒﺘ‪ rK‬ﺑﺮ ﻣ ‪K ä‬‬ ‫ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﺎ رو‪I‬ﮑﺮدی ‪Ü‬ﻼ‪-z‬ﻓﻠﺴ‪ ÆK‬و ز‪Ø‬ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪ rä‬ﺑ∞‪j‬دازد‪- .‬ﺎ]ﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ‬ ‫®‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﺎ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧ‪i‬ﺎدی ﺗﺎر‪ ،JKI‬ﺗﻨ‪i‬ﺎ روش ﺗﺠ‪Øü‬ﻪی ز≤ﺴﺘﻪی دﯾ‪ rK‬ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻣﺮوز‪I‬ﻦ اﻧ‪a‬ﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ روﻧﺪ ﺗﺎر‪ JKI‬ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ً‬ ‫ﻧ‪i‬ﺎدی ﺳ_ﺎ‪ t‬ﺑﺮر‪ t‬ﻧ†ﺷﻮد‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﻗ|ﻼ در ﺟﺎی د]ﮕﺮی ‪-‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪە‬ ‫‪ ۱۴۸‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫اﺳﺖ‪- ،١‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ‪-‬ﻪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ¶ﺴﻨﺪە ‪z‬ﺷﻮد ﮐﻪ ﭘ_ﺪا∏ﺶ ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺷ‪ìπ‬‬ ‫از ﺳ‪T‬ﺴﺘﻢ ﺳ_ﺎ‪ t‬ﺗﺎ ‪-‬ﻌﺪ از ﻓﻮت ﭘ_ﺎﻣ‪ jÖ‬اﺳﻼم ﻣﻮﺿ‪m‬ع ‪-‬ﺤﺚ ﻧﺒﻮدە‪ ،‬ز‪I‬ﺮا‪ .۱ :‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫‪º‬‬ ‫در روز وﻓﺎت ﭘ_ﺎﻣ‪- jÖ‬ﻪ وﻗ‪m‬ع ﭘﯿﻮﺳﺖ و آﺷﻔﺘ‪ª‬ﻫﺎ و اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن‪ ،‬ﮔﻮا‪ b‬اﺳﺖ‬ ‫آﺷ‪π‬ﺎر ﺑﺮ ﻓﻘﺪان ﺳﺎزو‪Ü‬ﺎر ‪â‬ﺸﮑ_ﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﻼ‪ zΩ‬از ﭘ‪T‬ﺶ ﺗﻌ‪Iü‬ﻒ ﺷﺪە در دوران‬ ‫‪ø‬ﺴﺎﭘ_ﺎﻣ‪jÖ‬ی‪- .۲ ،‬ﮕﺬر‪I‬ﻢ از از ﻣﺎﻫ_ﺖ ]ﺎ ﺷ‪π‬ﻞ دوﻟﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺪاد ز‪I‬ﺎدی از دا‪Å‬ﺸﻤﻨﺪان‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ‪-‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺑ‪Øm‬ﮑﺮ اﻻﺻﻢ )ﻣﺘﻮﻓﺎی ‪ (۹۷۵‬و ﻗﺎ‪ ∆K‬ﻋ|ﺪاﻟﺠ|ﺎر‬ ‫)‪- -(۱۰۲۵‬ﻪ رد »واﺟﺐ ﺑﻮدن ﺑﺮﻗﺮاری ﺣﮑﻮﻣﺖ« ﺷ‪i‬ﺮەاﻧﺪ‪- .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان‬ ‫»ا ﺮ اﻣﻮر ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮ ‪À‬ﺎ]ﻪی ﻋﺪاﻟﺖ و اﻧﺼﺎف ادارە ﺷﻮد‪ ،‬ﻧ_ﺎزی ‪-‬ﻪ ﺑﺮﻗﺮاری ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﻧ‪T‬ﺴﺖ«‪٢‬؛ ‪ .۳‬ﺑﺮ‪ ïK‬ﺣ‪À rä‬ﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ﻧ‪i‬ﺎدە و ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب رﻫ‪] jÖ‬ﺎ اﻣﺎم‪ ،‬ﻧ_ﺎزﻣﻨﺪ‬ ‫‪º‬‬ ‫اﺗﻔﺎق آرای ﺗﻤﺎم اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﻧﺘﺨﺎب رﻫ‪ jÖ‬در دوران آﺷﻔﺘ‪ ª‬و آﺷﻮب‬ ‫®‬ ‫‪[Ö‬اﻋﺘ|ﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ را ﻧ ‪ jK k‬ز‪I‬ﺮ ﺳﺆال ‪z‬ﺑﺮد‪٣‬؛ ‪ .۴‬ﻋﻤﺪﺗﺎ‬ ‫ﺗﺎر‪I‬ـ ـﺦﻧ‪a‬ﺎری و ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی ‪Ü‬ﻼ‪ z‬اﻫﻞ ﺳ‪R‬ﺖ ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ از ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧ{_ﺠﻪی ﻃﺒ_‪o‬‬ ‫ﺗﻌﺎﻟ_ﻢ ﺛﺎ‪-‬ﺖ دﯾ‪ rK‬دﻓﺎع ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ œ‬ﮐﻪ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت اﯾﻦ ﻣﺘﻮن در ﺑ‪Ijäi‬ﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪،‬‬ ‫اﺛ|ﺎتﮐﻨﻨﺪەی ذات ﭘ‪T‬ﺶﺑﯿ‪ÅrK‬ﺸﺪەی ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﺣﺎد]ﺚ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺑ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ ‪-‬ﻪ‬ ‫اﺛ|ﺎت وﺟﻮب ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻼﻓ‪ rä‬ﺑ∞‪j‬دازﻧﺪ‪Å ،‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی رﻗﺎ‪-‬ﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در دوران ‪ø‬ﺲ‬ ‫از ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪- .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺑﺮ‪ ïK‬از اﺣﺎد]ﺚ ﺑﺮ ﻫﻤﻪی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن واﺟﺐ‬ ‫®‬ ‫ﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺳ‪R‬ﺖ ﭘ_ﺎﻣ‪ jÖ‬و ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ ﭘ‪jk‬وی ﮐﻨﻨﺪ‪ ٤‬و ﺑﺮ‪ ïK‬د]ﮕﺮ ‪ö‬اﺣﺘﺎ از ﻫﺮ‬ ‫ﺷ‪ ìπ‬از ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪ø‬ﺲ از آﻧﺎن‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪À‬ﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺳﺘﻤﮕﺮ ﻣ‪—ê‬وﻋ_ﺖزدا‪[q‬‬ ‫‪ Ä‬اﺣﺎدﯾ‪ rô‬ﮐﻪ ‪-‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ¶ﺴ_ﺎر در دوران ‪ø‬ﺲ از وﻓﺎت‬ ‫‪z‬ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮ اﺳﺎس ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫‪ä‬‬ ‫ﭘ_ﺎﻣ‪ jÖ‬ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﺗﻼ‪ tê‬ﺑﺮای اﺳﺘﻘﺮار ﺧﻼﻓﺖ را ﺑﯿ‪i‬ﻮدە ﺗﻠ‪z Æ‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا‬ ‫‪ Ä‬ﺣﮑﻮﻣ‪ rä‬ﻏ‪jk‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫‪ t‬ﺧﻼﻓﺖ‪- ،‬ﻪ ﻣﻔ‪i‬ﻮم‬ ‫‪K‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ‪-‬ﻪ ﺟﺎی ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺟﻨ|ﻪﻫﺎی ﺗﺎر‪-JI‬ﺳ_ﺎ ‪Ω‬‬ ‫ز‪Ø‬ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪ rä‬آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە ﻗﺼﺪ دارد ‪-‬ﻪ ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر‬ ‫ً‬ ‫‪I—êâ‬ـ ـﺢ ﻣﺤﻮر‪I‬ﺖ ﻗﺪرت دوﻟ‪ rä‬در اﻧﺪ∏ﺸﻪی دﯾ‪ rK‬اﺳﻼ‪ z‬ﻣﺪرن‪ ،‬از زاو‪I‬ﻪای ﮐﻪ ﻗ|ﻼ‬ ‫‪1 Kamal Soleimani. Islam and Competing Nationalisms, 1876-1926.‬‬ ‫‪2 Muhammad al-Ghazali, The Socio-Political Thought of Shah Wali Allah (Islamic‬‬ ‫‪Research Institute, 2001), 84.‬‬ ‫‪ ٣‬در ﻗﺮآن )ﻪ ﺧﻼﻓﺖ )ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻬﺎدی ﺳ‪8‬ﺎ‪ 9‬ارﺟﺎع <ﺸﺪە اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮآن ﭼﻬﺎردە )ﺎر از ﻣﺸﺘﻘﺎت ر‪G‬ﺸﻪی‬ ‫اﯾﻦ واژە اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ؛ ‪O‬ﺎ‪) P‬ﻪ ﺻﻮرت ﻣﻔﺮد و ﺟﻤﻊ و ‪O‬ﺎ‪ P‬اﺳ‪ ،T‬ﻓﻌ‪X W‬ﺎ وﺻ‪ .YZ‬ﻣﻌﻨﺎی ﺿﻤ‪ \Z‬اﯾﻦ‬ ‫واژە ﺟﺎ‪X‬ﮕ^_‪X \Z‬ﺎ ﺟﺎ<ﺸﯿ‪ \Z‬ﻓﺮد‪ ،‬ﮔﺮوە و ‪X‬ﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪای )ﺎ د‪X‬ﮕﺮی اﺳﺖ‪) .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۰‬ﺳﻮرەی‬ ‫)ﻘﺮە ﺧﺪاوﻧﺪ ‪f‬ﮔ‪_g‬ﺪ‪» :‬و )ﻪ ‪X‬ﺎد آور ﮐﻪ ﭘﺮورد‪O‬ﺎرت ﻓﺮﺷﺘ‪l‬ﺎن را ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﺧﻠ‪8‬ﻔﻪای )ﺟﺎ<ﺸﯿ‪ (\Z‬ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻢ‬ ‫داد«‪ .‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۶۹‬ﺳﻮرەی اﻋﺮاف ‪f‬ﮔ‪_g‬ﺪ‪» :‬و )ﻪ ‪X‬ﺎد آور_ﺪ ﻫﻨ‪l‬ﺎ‪ f‬ﮐﻪ ﺷﻤﺎ را ﺟﺎ<ﺸ‪v‬ﻨﺎن )ﺟﻤﻊ ﺧﻠﻔﺎ( ﻗﻮم ﻧ‪g‬ح‬ ‫{ ﺳﻮرە ﺧﺪاوﻧﺪ ‪f‬ﮔ‪_g‬ﺪ‪» :‬ﻣﻮ‪ 9‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣ‪8‬ﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ دﺷﻤﻨﺎن‬ ‫ﻗﺮار داد« و در آ‪X‬ﻪی ‪ ۱۲۹‬ﻫﻤ | ‪Z‬‬ ‫{ )ﺳﺘﺨﻠﻔﻢ( آﻧﻬﺎ ﮐﻨﺪ‪ ،‬آﻧ‪l‬ﺎە ﺑﻨﮕﺮد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﺧﻮاﻫ‪8‬ﺪ‬ ‫ﺷﻤﺎ را ﻫﻼ } ﻧﻤﺎ‪X‬ﺪ و ﺷﻤﺎ را در زﻣ | ‪Z‬‬ ‫{ ﺟﺎ<ﺸ | ‪Z‬‬ ‫ﮐﺮد«‪ .‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۶۲‬ﺳﻮرەی ﻧﻤﻞ ﻧ | ‪f ÇZ‬ﮔ‪_g‬ﺪ‪» :‬و ﺷﻤﺎ را ﺧﻠﻔﺎی زﻣ | ‪Z‬‬ ‫{ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ داد«‪.‬‬ ‫‪Muhammad Asad, The Message of the Qurʾan (Gibraltar London, Dar al-Andalus,‬‬ ‫‪Brill, 1980).‬‬ ‫‪َ ٤‬ﻋ‪Ö‬ﻠْ‪ْàâÜ‬ﻢ ‪ُä‬ﺴﱠﻨ‪َ \è‬وُﺳﱠﻨﺔ ا‪ì‬ﻟُﺨ‪Ö‬ﻠَﻔﺎء اﻟﱠﺮاﺷﺪﻳَﻦ ا‪ì‬ﻟَﻤْﻬﺪﱢﻳ ‪َZ‬‬ ‫{‪) :‬ﻪ ﺳ‪ó‬ﺖ ﻣﻦ و ﺳ‪ó‬ﺖ ﺧﻠﻔﺎی راﺷﺪﯾﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﮐﻨ‪8‬ﺪ‪.‬‬ ‫ِ |‬ ‫ِ ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ ِ‪ê‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۴۹‬‬ ‫ﺑﺮر‪Å t‬ﺸﺪە اﺳﺖ ﺑ∞‪j‬دازد و ﺟﺎ]‪a‬ﺎە ا‪{3‬ﺴﺎب ز‪Ø‬ﺎن در داﺳﺘﺎن ﻗﺮآ‪) [K‬آدم و ]ﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن( را‬ ‫ً‬ ‫ﺑﺮر‪ t‬ﮐﻨﺪ‪- .‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ jk‬ﺧﻼﻓﺖ در ﭘﺮﺗﻮی ا‪{3‬ﺴﺎب ز‪Ø‬ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪Ü z‬ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوت از‬ ‫ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ در اﺳﻼم را اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ‪ .‬در د]ﺪ‪é‬ﺎە ﺳﻨ‪ ،rä‬ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ ﺳ_ﺎ‪) t‬ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﺎﺷﺪ(‬ ‫‪ Ä‬ﻧ‪T‬ﺴﺖ‬ ‫‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺤﻘﻖ ارادەی ﺧﺪا و در ﻧ{_ﺠﻪ اﻟ‪ £‬ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬ﻧ_ﺎزی ‪-‬ﻪ ﮔﻔ ‪K ä‬‬ ‫®‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺮای ﻋﺎﻣﻪی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪرن اﯾﻦ ﺗﺼّﻮری ﻣﺨﺪوش ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫اﻣﺮوز‪I‬ﻦ ﺗﺼّﻮر ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ »اﺳﺘﻘﺮار ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﺪا دﻟ_ﻞ اﺻ‪ ì‬ﺧﻠﻘﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫‪-‬ﺤﺚ ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە ﺑﺮ اﺳﺎس داﺳﺘﺎن ﻗﺮآ‪ [K‬آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬آدم ﺑﺮﺧﻼف ‪Å‬ﺴﻞﻫﺎی‬ ‫ﭘ‪T‬ﺶ از ﺧﻮد‪- ،‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻮﻧﻪای ﺟﺪ]ﺪی از ﻧ‪m‬ع ¶‪ —ê‬ﻇ‪i‬ﻮر ﮐﺮد ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﺎمﮔﺬاری‬ ‫اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت و ﺑ_ﺎن اﻧﺪ∏ﺸﻪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ ز‪Ø‬ﺎن را داراﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﺧﻼف د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی‬ ‫‪ Ä‬ﺧﺪا‪ø .‬ﺲ ‪-‬ﻪ ﻧﻈﺮ‬ ‫راﯾﺞ‪ ،‬آدم ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪] ÄK k‬ﺎ ﺧﻠ_ﻔﻪی ا‪Å‬ﺴﺎنﻫﺎی ﻏ‪jk‬ﻣﺘ‪π‬ﻠﻢ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬از ﺳﻮی ﺧﺪاوﻧﺪ و روا]ﺖ داﺳﺘﺎ[ از ﺟﺎ]ﮕ‪rIÿ‬‬ ‫‪z‬رﺳﺪ ﻗﺮاردادن ﺧﻠ_ﻔﻪ ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات ﻏ‪jk‬ﻣﺘ‪π‬ﻠﻢ ‪-‬ﺎ ﮔﻮﻧﻪی ﻧﺎﻃﻖ اﺳﺖ‪ .‬اﺳﺘﺪﻻل ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە ﺑﺮ ﺗﺤﻠ_ﻞ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻣ_ﺎن‬ ‫‪º‬‬ ‫دو ﻣﻔ‪i‬ﻮم ‪Ü‬ﻠ_ﺪی ا‪Å‬ﺴﺎن و ¶‪ —ê‬اﺳﺘﻮار اﺳﺖ؛ ﻗﺮآن از ﻫﺮ دو واژە ﺑﺮای ﺗﻮﺻ_ﻒ و‪I‬ﮋ‪⁄‬ﻫﺎی‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺘﻔﺎدە ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در آن آدم ﻣﻈ‪i‬ﺮ آﻓ‪RIü‬ﺶ ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ اﺳﺖ و ]ﺎ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫‪ Ä‬ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ]ﺎﻓﺘﻪ‬ ‫ﭘ_ﺪا∏ﺶ وی ‪-‬ﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺼﺎدف ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .‬در روا]ﺖ ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬ﺧﺪا ﺑﺮ روی زﻣ‪Äk‬؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫]ﺎ ﺧﻠ_ﻔﻪی ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻏ‪jk‬ﻣﺘ‪π‬ﻠﻢ ﻋﻨﻮان ﺷﺪە‪ ،‬ﻧﻪ ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫واژەی ﻗﺮآ‪ [K‬ﺧﻠ_ﻔﻪ ﺑ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ ﺑ_ﺎﻧﮕﺮ ﻧ‪i‬ﺎدی ﺳ_ﺎ‪- t‬ﺎﺷﺪ‪Å ،‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ﻣﺮﺣﻠﻪای‬ ‫‪ Ä‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗ‪π‬ﺎﻣ‪ ì‬در زﻧﺪ‪ ⁄º‬اﺟﺘﻤﺎ‪ ¤‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺪف از ﻧ‪a‬ﺎرش اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‪ ،‬درک را‪-‬ﻄﻪی ﻣ_ﺎن داﺳﺘﺎن‬ ‫آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﭘ_ﺪا∏ﺶ ز‪Ø‬ﺎن در ﻗﺮآن اﺳﺖ‪ .‬در ‪-‬ﺨﺶ اول اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‪ ،‬ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫ﺧﻮد را ‪-‬ﺎ اراﺋﻪی ‪èê‬ح ﻣﺨﺘ‪fi‬ی اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ .‬در ‪-‬ﺨﺶ دوم ‪-‬ﻪ ﻣﺮو‪Ω‬ر ﻧﻈﺮات ﻣﻔ—ان‬ ‫‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ ﻗﺮآن در‪Ø‬ﺎرەی اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺳ‪fl‬ﺲ ﺗﻮﺿﯿﺢ دادە ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺧﻠ_ﻔﻪ در ﻗﺮآن‪ ،‬ﺑ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ ﻣ‪Øü‬ﻮط ‪-‬ﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ ﺧﺪا ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫‪- Ä‬ﺎﺷﺪ‪- ،‬ﻪ ﭘ_ﺪا∏ﺶ ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ ﻣ‪Øü‬ﻮط اﺳﺖ‪ .‬در اداﻣﻪ ﻣﻌﻨﺎی واژەی ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻧﻤﻮﻧﻪی ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫و را‪-‬ﻄﻪی آن ‪-‬ﺎ ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ‪ ،‬ﮐﻪ در آدم ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫ﻧﺎﻃﻖ ﺗﺠﺴﻢ ]ﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻮرد ‪-‬ﺤﺚ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬در ﻣﻮرد واژ‡ﺎن ‪Ü‬ﻠ_ﺪی‬ ‫در ﻗﺮآن ﻫﻤﭽﻮن ¶‪ ،—ê‬اﺳﻤﺎء و ﺑ_ﺎن‪- ١‬ﻪ ﺗﻔﺼ_ﻞ ‪-‬ﺤﺚ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﺨﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در داﺳﺘﺎن آدم‪ ،‬ﺗﻤﺎﯾﺰی ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻣ_ﺎن ¶‪ —ê‬و ا‪Å‬ﺴﺎن ﻗﺎﺋﻞ ‪z‬ﺷﻮد‪- ،‬ﻪ ]ﺎدﮔ‪jk‬ی ز‪Ø‬ﺎن در‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﺎز ‪z‬ﮔﺮدد‪ .‬ﻗﺮآن ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ را از ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺴﺌﻮل‪ ،‬ﺳﺨﻨﮕﻮ و ز‪Ø‬ﺎﻧﻤﻨﺪ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫‪z‬ﺳﺎزد‪ .‬از ﻟﺤﺎظ ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ ﻫﺮ ا‪Å‬ﺴﺎ‪ —ê¶ ،[K‬اﺳﺖ؛ ‪-‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل آﻧﭽﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن را از ¶‪—ê‬‬ ‫‪ ١‬ﻣﻔ‪õ‬ا‪ úZ‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪﻋ‪ W‬اﻟﺸﻮ‪û‬ﺎ‪ ،úZ‬واژەی ﺑ‪8‬ﺎن را »ز‪ü‬ﺎن ﻫﻤﻪی اﻓﺮاد ﻣﺘﻌﻠﻖ )ﻪ ‪X‬ﮏ ﮔﺮوە اﺗ‪X °8ó‬ﺎ ﻣﻠﺖ‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ‪f‬ﮐﻨﻨﺪ«‪.‬‬ ‫‪Muhammad Ali Shawkani. Fatḥ al-Qadir. Vol.5. (Egypt: Dar al-Wafa, 1994):131.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨ | ‪Z‬‬ ‫{ ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪Sheikh Abul Futuḥ-e Razi. Rawz al-Jinan wa Rawḥ al-Jinan. vol. 5. (Qom: Mar’ash‬‬ ‫‪Publishers, 1983), 204-05.‬‬ ‫‪ ۱۵۰‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬و‪I‬ﮋ‪ ⁄‬ﻓﺮاز≤ﺴ‪ rä‬ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ از آن ‪-‬ﻪ ﺑ_ﺎن )اﺑﺰار اﻧﺪ∏ﺸﻪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ‬ ‫‪Ü‬ﻼم( ﺗﻌﺒ‪z jk‬ﺷﻮد‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺪتﻫﺎی ﻣﺪ]ﺪی ﭘ‪T‬ﺶ از ا‪{3‬ﺴﺎب‬ ‫ﺧﺼﻮﺻ_ﺎ‪ [ä‬ﮐﻪ او را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗ|ﺪ]ﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﻗﺎﻟﺐ ¶‪z —ê‬ز≤ﺴﺘﻪ و در ﻃﻮل زﻣﺎن ‪-‬ﻪ‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ١‬ﺗ|ﺪ]ﻞ ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .٢‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻮﺻ_ﻒ ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎِن ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ]ﺎﻓﺘﻪ ¶‪ —ê‬اﺳﺖ و‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺷﺎرە ﺷﺪ ﻣﻮﺟﻮدی ﻧﺎﻃﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﺎمﮔﺬاری اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت را‬ ‫‪„ñ‬‬ ‫دارد و ‪-‬ﻪ واﺳﻄﻪی اﯾﻦ ﻧﺎمﮔﺬاری‪ ،‬آنﻫﺎ را از ﻫﻢ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪z‬ﮐﻨﺪ )‚ﻠَ‪i‬ﺎ(‪ .٣‬ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ‪ ،‬ﺟ‪i‬ﺎن ﻓﺎﻗﺪ ﺗﻔﺎوت‪ ،‬ﻃ|ﻘﻪ و دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﺑﻮد و ز‪Ø‬ﺎن ﺗﺠ‪ ì‬ﺑﺮوز ﺗﻮاﻧﺎ‪[q‬‬ ‫ﻧﺎمﮔﺬاری ﺗﻮﺳﻂ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﻗﺎ‪-‬ﻠﯿ‪ rä‬اﺳﺖ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ وﺳ_ﻠﻪی آن ﺟ‪i‬ﺎن و ﻫﺮﭼﻪ در آن ﻫﺴﺖ‪،‬‬ ‫ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻓ‪i‬ﻢ و ﺗﺼّﻮر ﺷﺪەاﻧﺪ‪] —ê¶ .‬ﺎ ﺣﯿﻮان ﻏ‪jk‬ﻣﺘ‪π‬ﻠﻢ ‪-‬ﺎ ‪Ü‬ﻤﮏ ز‪Ø‬ﺎن ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ ]ﺎﻓﺘﻪ و از ﺧﻮد‬ ‫و ﻣﺤ_ﻂ ﭘ‪jk‬اﻣﻮ‪Å‬ﺶ آ ‡ﺎە ﺷﺪە اﺳﺖ و ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن و ]ﺎ ‪-‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﻓ_ﻠﺴﻮف آﻟﻤﺎ‪ [K‬واﻟ‪jä‬‬ ‫‪» ،Ä‬ﻧﺎﻣﮕﺬار« ﺗ|ﺪ]ﻞ ‪z‬ﺷﻮد و ‪-‬ﺪﯾﻦ وﺳ_ﻠﻪ در‪]z‬ﺎﺑ_ﻢ ﮐﻪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ او‪ ،‬ز‪Ø‬ﺎن ﺧﺎﻟﺺ‬ ‫ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻣﻨﻄﻮق‪z ٤‬ﺷﻮد‪ .٥‬ﻃﺒﻖ آ]ﺎت ‪ ۳۰‬ا‪ ۳۲ œ‬ﺳﻮرەی ‪-‬ﻘﺮە‪» ،‬ﻫﯿﭻ ﻣﻮﺟﻮدی ‪-‬ﺣ‪ rä‬ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن‬ ‫و ﺷ_ﻄﺎن‪- -‬ﻪ ﺟﺰ ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﺗﻤﺎﯾﺰ‪ ،‬دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی و ﻧﺎمﮔﺬاری اﺷ_ﺎء را ﻧﺪارد«‪.‬‬ ‫ﺑﺮ‪ ïK‬از ﻣﻔ—‪I‬ﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋ‪Ièê ì‬ﻌ‪ ،rä‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ اﯾﺮا‪- ،[K‬ﻪ ﺗﻔﺼ_ﻞ در ﻣﻮرد ﺗﻔﺎوت‬ ‫ﻣ_ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن و ¶‪ —ê‬در ﻗﺮآن ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪٦‬؛ ‪-‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬وی اﯾﻦ واﻗﻌ_ﺖ را ﻧﺎد]ﺪە‬ ‫‪z‬ﮔ‪jk‬د ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺑ_ﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ »ﻣﻮﺟﻮد ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ دو‪Á‬ﺎ را ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺟﻮدی دارای ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖ‬ ‫ﺗ|ﺪ]ﻞ ﮐﺮد«‪ .٧‬آﻧ‪a‬ﺎە ﮐﻪ ‪-‬ﺤﺚ در ﻣﻮرد ¶‪ —ê‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺮآن ﻫﯿﭻ ‪é‬ﺎە ‪-‬ﻪ ﺑ_ﺎن اﺷﺎرە ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫در ﺑﺮ‪ ïK‬آ]ﺎت‪ ،‬آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن را ‪-‬ﺎ اﻋﻄﺎی ﻗﺪرت ﺑ_ﺎن از ﺳﻮی ﺧﺪاوﻧﺪ و ]ﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫ً‬ ‫ﻗ|ﻼ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪z‬زﻧﺪ‪- .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در آ]ﺎت ‪ ۴‬و ‪ ۵‬ﺳﻮرەی اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺷﺎرە‬ ‫ﺷﺪە‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن را آﻓ‪Iü‬ﺪ و ‪-‬ﻪ او ﺑ_ﺎن آﻣﻮﺧﺖ«‪ .‬ﺳ‪fl‬ﺲ در آ]ﺎت ‪ ۱‬ﺗﺎ ‪ ۳‬ﺳﻮرەی‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ﻫﺸﺪار ‪z‬دﻫﺪ ﮐﻪ »زﻣﺎ‪ [K‬ﻃﻮﻻ‪ [K‬ﺑﺮ ا‪Å‬ﺴﺎن ﮔﺬﺷﺖ ﺗﺎ ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺟﻮدی ﻗﺎ‪-‬ﻞ ذﮐﺮ‬ ‫ﺗ|ﺪ]ﻞ ﺷﻮد و ]ﺳ‪fl‬ﺲ وی را ‪z‬آزﻣﺎﯾ_ﻢ[ ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﺎ‪â [q‬ﺸﺨ_ﺺ درﺳﺖ و ﻏﻠﻂ را داﺷﺘﻪ‬ ‫‪-‬ﺎﺷﺪ«‪ .‬ﻓ_ﻠﺴﻮف ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻗ|ﺎل ﻻﻫﻮری ﺑﺮ اﯾﻦ ‪-‬ﺎور اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫‪ ١‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۱‬ﺳﻮرەی ا<ﺴﺎن‪» :‬آ‪X‬ﺎ ﺑﺮ ا<ﺴﺎن زﻣﺎ‪ úZ‬ﻃﻮﻻ‪ úZ‬ﮔﺬﺷﺖ ﮐﻪ ﭼ | ‪ ÇZ‬درﺧﻮر ذﮐﺮی ﻧﺒﻮد«‪.‬‬ ‫‪ ٢‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۱۱‬ﺳﻮرەی ﻓﺎﻃﺮ‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻤﺎ )ﻧ‪g‬ع ‪ (õ©ä‬را از ﺧﺎ} آﻓ™_ﺪ‪ ...‬و ﺳ´ﺲ ﺷﻤﺎ را )ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫‪âÖ‬‬ ‫زوجﻫﺎ‪ úê‬ﻗﺮار داد )َﺟَﻌﻠ‪Æ‬ﻢ(«‪.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ُ‬ ‫ْ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫َ‬ ‫‪ì‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫‪Ø‬‬ ‫‪â‬‬ ‫َ‬ ‫ْ‬ ‫َ‬ ‫‪Ø‬‬ ‫‪ ٣‬آ َ‪X‬ﺎت ‪ ۳۱‬و ‪ ٣٢‬ﺳﻮرەی )ﻘﺮە‪َ :‬وَﻋﻠَﻢ آد َ َم اﻷْﺳَﻤﺎَء ‪ ±‬ﱠﻠَﻬﺎ ﺛﱠﻢ َﻋَﺮﺿُﻬْﻢ َﻋ ‪ WÖ‬اﻟَﻤﻼِﺋﻜِﺔ ﻓﻘﺎَل أﻧِ∂ﺌﻮ ِ ‪)ِ úê Z‬ﺄْﺳَﻤﺎِء‬ ‫‪ì‬‬ ‫‪ ََ Ø‬ﱠ َ ْ َ ‪ì‬‬ ‫‪َÖ ì‬‬ ‫َ َ‬ ‫{ ‪ -‬ﻗﺎﻟﻮا ُﺳْ‪َø‬ﺤﺎﻧﻚ ﻻ ِﻋﻠَﻢ ﻟﻨﺎ ِإﻻ َﻣﺎ َﻋﻠْﻤﺘﻨﺎ ۖ ِإﻧﻚ أﻧﺖ اﻟَﻌِﻠ‪ُÜ‬ﻢ اﻟَﺤِﻜ‪ُÜ‬ﻢ‪ :‬ﺳ´ﺲ ﻋﻠﻢ‬ ‫‪â َ َZ‬‬ ‫ْ ‪َ ُْâ‬‬ ‫َ ُ‬ ‫ﻫ ٰـﺆﻻِء ِإن ﻛﻨ ¬ﺘْﻢ ﺻﺎِدِﻗ |‬ ‫اﺳﻤﺎء را ﻫﻤ‪) °‬ﻪ آدم آﻣﻮﺧﺖ‪) .‬ﻌﺪ آﻧﻬﺎ را )ﻪ ﻓﺮﺷﺘ‪l‬ﺎن ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ا√ﺮ راﺳﺖ ‪f‬ﮔ‪8_g‬ﺪ‪،‬‬ ‫اﺳﺎ‪ f‬اﯾﻨﻬﺎ را )ﻪ ﻣﻦ ﺧ‪ ǃ‬دﻫ‪8‬ﺪ!« ﮔﻔﺘﻨﺪ‪» :‬ﻣ ‪ PÇZ Z‬ﺗﻮ‪ ،‬ﻣﺎ ﻧ‪T‬داﻧ‪8‬ﻢ ﺟﺰ آﻧﭽﻪ ﺗﻮ ﺧﻮد )ﻪ ﻣﺎ ﺗﻌﻠ‪8‬ﻢ ﻓﺮﻣﻮدی‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻮ‪ úê‬داﻧﺎ و ﺣﮑ‪8‬ﻢ«‪.‬‬ ‫‪ ٤‬ﻣﻨﻄﻮق ﻋ‪ø‬ﺎرت اﺳﺖ از ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺴﺘﻘ‪8‬ﻢ ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎ‪ úê‬ﮐﻪ از )ﺪون واﺳﻄﻪ از ‪û‬ﻼم ﻓ ﻤ‪8‬ﺪە ‪f‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪5 Walter Benjamin. One-Way Street and Other Writings. (London: NLB, 1979), 110.‬‬ ‫‪ ٦‬ﻋ‪_é W‬ﻌ‪ ،\è‬ﭼ ﺎر زﻧﺪان ا<ﺴﺎن )ارو‪Õ‬ﺎ‪ :‬اﺗﺤﺎد‪X‬ﻪی اﻧﺠﻤﻦﻫﺎی اﺳﻼ‪ f‬دا<ﺸﺠ‪_g‬ﺎن در ارو‪Õ‬ﺎ‪.(۱۹۷۷ ،‬‬ ‫‪ ٧‬ﻫﻤﺎن‪.۳ ،‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵۱‬‬ ‫اﻏ{ﺸﺎ‪) tê‬آﺷﻔﺘ‪ (ªº‬در ﻣﻠﻮدی ]ﮑﻨﻮاﺧﺖ ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻫﺴ‪ rä‬ﺑﻮد‪ ،‬و‪ œ‬وی ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ز‪Ø‬ﺎن‬ ‫ﻧ†ﭘﺮدازد‪.١‬‬ ‫ﭘ_ﺪا∏ﺶ ز‪Ø‬ﺎن ﻫﻤﺎﻧﺎ اﻣﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗ|ﺎل از آن ‪-‬ﻪﻋﻨﻮان »ﺗﻮﻟﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن« ]ﺎد ‪z‬ﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻧﻘﻄﻪی آﻏﺎز ﻣﻌﺮ‪À ™K‬ﺎرادوﮐﺲ »اﻧﺘﺨﺎب« اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﻟﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﻣﻌ‪ rK‬ﺗﻮﻟﺪ ]ﮏ ﻫﺴ ‪rΩ ä‬‬ ‫ﺗﺎر‪ JKI‬ﺑﻮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﻃﺒﻖ ﺗﻮﺻ_ﻒ ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺤﺼﻮل ]ﮏ دورەی زﻣﺎ‪À[Ö [K‬ﺎ]ﺎن‬ ‫ﺑﻮد‪ .٢‬اﯾﻦ ﺗﺎر‪I‬ﺨﻤﻨﺪ‪Ω‬ی ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧ{_ﺠﻪی ا‪{3‬ﺴﺎب ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ او ﻫﺴ‪ rä‬ﻣﻨﺤ‪- fi‬ﻪ‬ ‫‪z Ä‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﻣﺎ ﻫﯿﭻ ز‪Ø‬ﺎن د]ﮕﺮی را ‪-‬ﻪ ﺟﺰ ز‪Ø‬ﺎن ¶‪—ê‬ی‬ ‫ﻓﺮدی ‪-‬ﺨﺸ_ﺪ‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻧ†ﺷﻨﺎﺳ_ﻢ ﮐﻪ ﺗﻮان ﻧﺎمﮔﺬاری داﺷﺘﻪ ‪-‬ﺎﺷﺪ ‪ ...‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﺴ‪ rä‬ز‪Ø‬ﺎنﺷﻨﺎﺧ‪ rä‬ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﻄﺎی ﻧﺎم ‪z‬ﮐﻨﺪ«‪ .٣‬ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ ﻣﻨﺤ‪- fi‬ﻪ ﻓﺮد ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬او را از ﻣﺤ_ﻂ ﭘ‪jk‬اﻣﻮ‪[K‬‬ ‫و ﺣ‪ rä‬ﺧﻮد ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻟﻄﻒ ز‪Ø‬ﺎن‪ ،‬او ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ در ﻣﻮرد ﻫﻤﻪ‬ ‫ﭼ ‪ jK k‬ﺗﺄﻣﻞ ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ ‪À‬ﺎ]ﻪ و اﺳﺎس ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬اﻧﺘﺨﺎب و اﺧﺘ_ﺎر اوﺳﺖ‪ .‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗﻨ‪i‬ﺎ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫‪ Ä‬ﻧﻤﻮدە؛ در ﺣﺎ‪ œ‬ﮐﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ دارای ﺗﺎر‪I‬ـ ـﺦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎ]‪a‬ﺎﻫﺶ را در ﺗﺎر‪I‬ـ ـﺦ ﻣﻌ ‪K k‬‬ ‫‪Ω‬‬ ‫‪ Ä‬اﺳﺎس‪ ،‬ﻃﺒﻖ‬ ‫ﻣﺨﻠﻮق زﻣﺎن اﺳﺖ ‪-‬ﺎ ﺗﺄﻣﻠﺶ در آن‪ ،‬از زﻣﺎن ﻓﺎﺻﻠﻪ ‪z‬ﮔ‪jk‬د‪ .‬ﺑﺮ ﻫﻤ ‪K k‬‬ ‫®‬ ‫®‬ ‫ﮔﻔﺘﻪی ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ "ﺷ‪Î‬ﺌﺎ ﻣﺬﮐﻮرا" و ﻣﻮﺟﻮدی دارای ﺣﺎﻓﻈﻪی ﺗﺎر‪ JKI‬ﺗ|ﺪ]ﻞ ‪z‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪Ä‬ﺗ‪Iü‬ﻦ ‪-‬ﺎرﻫﺎﺳﺖ‬ ‫ﻣﺎﻫ_ﺖ زﻧﺪ‪ ⁄º‬ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدی ﺧﻮداﻧﺪ∏ﺶ‪ ،‬ﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﺳﻨﮕ ‪K k‬‬ ‫و از اﯾﻦ رو ﻗﺮآن او را ﺗﻨ‪i‬ﺎ ﺣﺎﻣﻞ ‪-‬ﺎر اﻣﺎﻧﺖ ﻣﻌﺮ‪z ™K‬ﮐﻨﺪ‪.٤‬‬ ‫‪ Ä‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ اﺳﻼ‪z‬ای ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت دو ﻣﻔ‪i‬ﻮم ‪Ü‬ﻠ_ﺪی ¶‪ —ê‬و‬ ‫ﺷﺎ]ﺪ ‪Ièê‬ﻌ‪ rä‬اوﻟ ‪K k‬‬ ‫‪ê‬‬ ‫‪K‬‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﻟﻐﻮی ﻫﺮ دو ‪-‬ﻪ ﻣﻌ‪ r‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻫﺴ{ﻨﺪ‪ -‬را ﻣﻄ‪ü‬ح ﻧﻤﻮد‪ .‬وی در ‪I—â‬ـ ـﺢ‬ ‫ﺗﻔﺎوت اﯾﻦ دو ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ¶‪» —ê‬ﺣﯿﻮان دو‪Á‬ﺎ اﺳﺖ« ﮐﻪ ﻣ_ﻠ_ﺎردﻫﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪ از‬ ‫‪ Ä‬ﻫﺴ{ﻨﺪ؛ ‪-‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪» ،‬آﻧ‪i‬ﺎ در ﻣ ‪jK k‬ان ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﻮد‪Å‬ﺸﺎن ‪-‬ﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻨﺪ«‪.٥‬‬ ‫آن ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﺧﺼﻮﺻ_ﺎت ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ ا‪Å‬ﺴﺎ‪Ü [K‬ﺎ™‪K‬‬ ‫‪Ièê‬ﻌ‪ rä‬ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﻮدن داﺷ ‪äK‬‬ ‫ﻧ‪T‬ﺴﺖ؛ ز‪I‬ﺮا ا‪Å‬ﺴﺎن ]ﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ »ﺷﺪن و ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ داﺋ† و ا‪-‬ﺪی ‪-‬ﻪ ﺳﻮی ‪[Ö‬ﻧ‪i‬ﺎ]ﺖ ]و ﺧﺪا[‬ ‫اﺳﺖ«‪Ièê .٦‬ﻌ‪ rä‬ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣ ‪jK k‬ان ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ ﻣﻌﻨﻮی و ﻋ‪Iÿ‬ﻤﺖ از‬ ‫ﺧﺼﻮﺻ_ﺎت ﻣﺤﺪودﮐﻨﻨﺪەی ¶‪—ê‬ی ‪]-‬ﺎ ﻣﺤﺪود]ﺖ ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ‪ -‬ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬ﺷﻮد‪ .٧‬ﻋ‪ì‬رﻏﻢ‬ ‫اﻫﻤ_ﺖ ﻧﮕﺮش ‪Ièê‬ﻌ‪ ،rä‬ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە ﺧﻮا‪ ÌêÅ‬ﻣﺘﻔﺎوت از اﯾﻦ دو ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﻗﺮآ‪ [K‬اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫در آن ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ﻧﻪ ﺑﺮ ﺧﺼﻮﺻ_ﺎت ﻣﻌﻨﻮی ا‪Å‬ﺴﺎن‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ﺑﺮﺧﻮرداری ا‪Å‬ﺴﺎن از ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣ‪R‬ﺸﺎء ﺧﺼﺎ]ﺺ ﻣﺘﻀﺎد و ﺗﻮﻟﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن را ﻣﻮﺟﺐ ‪z‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ ١‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪Muhammad Iqbal. Poetry Collection. (Lahore: Noqush-e Paris, 1994).‬‬ ‫‪ ٢‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۲‬ﺳﻮرەی ا<ﺴﺎن‪.‬‬ ‫‪3 Benjamin. One-Way Street and Other Writings, 110.‬‬ ‫‪ ٤‬آ‪X‬ﺎت ‪۲‬و ‪ ۳‬ﺳﻮرەی ﻋ—‪.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻋ‪_é W‬ﻌ‪ ،\è‬ﭼ ﺎر زﻧﺪان ا<ﺴﺎن‪ ،‬ص ‪.۴-۱‬‬ ‫‪ ٦‬ﻫﻤﺎن‪.‬‬ ‫‪ ٧‬ﻫﻤﺎن‪.‬‬ ‫‪ ۱۵۲‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫‪º‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس داﺳﺘﺎن ﺧﻠﻘﺖ در ﻗﺮآن‪ ،‬اﻫﻤ_ﺖ ز‪Ø‬ﺎن و ﭼﮕﻮﻧ‪ ª‬ﻇ‪i‬ﻮر‬ ‫‪ Ä‬ﮔﺮوە از ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻧﺎﻃﻖ )]ﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﻣﻌ‪ rK‬دﻗﯿﻖﺗﺮ ‪Ü‬ﻠﻤﻪ( ﺗﻮﺿﯿﺢ دادە ‪z‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ‪Ièê‬ﻌ‪ ،rä‬درک ﻧ‪a‬ﺎرﻧﺪە از ﻣﻌﻨﺎی واژەی ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﺟﻨ|ﻪی د]ﮕﺮ آن‪] ،‬ﻌ‪ rK‬ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧ‪m‬ع ¶‪ —ê‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ واژەای در ﻣﻘﺎ‪-‬ﻞ ¶‪Ièê .—ê‬ﻌ‪ rä‬ا‪Å‬ﺴﺎن را ﻣﻮﺟﻮدی ‪-‬ﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﻮی‬ ‫ﻣﺘﻌﺎ‪) œ‬ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ]ﺎﻓﺘﻪ( ﻗﻠﻤﺪاد ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ اﺻﻮل واﻻی اﺧﻼ‪) ™ä‬دﯾ‪ rK‬و ﻏ‪ jk‬آن( ‪À‬ﺎﯾ‪å‬ﻨﺪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف د]ﺪ‪é‬ﺎە ‪Ièê‬ﻌ‪ ،rä‬در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺗ‪π‬ﺎﻣ‪ ì‬در ﺗﻮﻟﺪ ا‪Å‬ﺴﺎﻧ‪T‬ﺖ‬ ‫اﺳﺖ؛ ]ﺎ ‪-‬ﻪ ﻋ|ﺎرت دﻗﯿﻖﺗﺮ‪ ،‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ]ﺎ ﻣﺮاﺣ‪ ì‬در ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ¶‪ —ê‬ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﺗﻤﺎﯾﺰ و‬ ‫ﻧﺎمﮔﺬاری اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت را از ﻃ‪Iü‬ﻖ ا‪{3‬ﺴﺎب ﺗﺪر‪ JÖI‬ز‪Ø‬ﺎن ﭘ_ﺪا ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻏ‪jk‬‬ ‫اﯾﻨﺼﻮرت‪- ،‬ﻪ آﺳﺎ‪ [K‬ﻧ†ﺗﻮان ﺗﻮﺿﯿﺢ داد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ ‪Ü‬ﺎﻧﻮن اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮآن‬ ‫®‬ ‫‪-‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا »واﻗﻌﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن در ز‪I‬ﺎن اﺳﺖ‪- ،‬ﻪ ﺟﺰ آﻧﺎن ﮐﻪ ا]ﻤﺎن آوردە و ‪Ü‬ﺎرﻫﺎی ﺷﺎ∏ﺴﺘﻪ‬ ‫اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ«‪ ١‬و ]ﺎ ﻣﻮﺟﻮدی ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ »او را ‪-‬ﻪ ‪ø‬ﺴﺖﺗ‪Iü‬ﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ‪ø‬ﺴ‪- rä‬ﺎزﮔﺮداﻧ_ﺪ«‪.٢‬‬ ‫در ﻣﻘﺎ‪-‬ﻞ‪ ،‬در ﻗﺮآن ﺑ‪T‬ﺸ‪- jä‬ﻪ ﭼ‪i‬ﺎرﭼﻮب ﻣﺤﺪود]ﺖﻫﺎی ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪ ªI‬ا‪Å‬ﺴﺎن اﺷﺎرە ﺷﺪە‬ ‫اﺳﺖ‪- .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در آ]ﻪی ‪ ۲۶‬ﺳﻮرەی ﺣﺠﺮ آﻣﺪە اﺳﺖ »ﻣﺎ ﺷﻤﺎ را از ِ‪é‬ﻞ ﺧﺸﮏ‬ ‫و ﻟﺠﻦ ‪-‬ﺪﺑﻮ آﻓ‪Iü‬ﺪ]ﻢ« و ]ﺎ در آ]ﻪی ‪ ۳۴‬ﺳﻮرەی اﻧ‪_å‬ﺎ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻄﺎب ‪-‬ﻪ ﭘ_ﺎﻣ‪z jÖ‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪:‬‬ ‫»ای ﭘ_ﺎﻣ‪ jÖ‬و ﻣﺎ ‪-‬ﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﭘ‪T‬ﺶ از ﺗﻮ ﻋﻤﺮ ﺟﺎو‪I‬ﺪان ﻧﺪاد]ﻢ«‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻔ‪i‬ﻮم ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫®‬ ‫در ﻗﺮآن ﻣﻮﺟﻮدی ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ]ﺎﻓﺘﻪ ‪-‬ﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖﻫﺎی ﺳﻨﮕ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬اﺳﺖ؛ ا ﺮﭼﻪ او اﻟﺰاﻣﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫‪K‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖﻫﺎ ﻋﻤﻞ ﻧ†ﮐﻨﺪ و از ﺳﻮی د]ﮕﺮ ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ ‪-‬ﻪ ﺷﺪت ﻣﻮﺟﻮدی اﻫ‪Iü‬ﻤ‪ r‬و‬ ‫»‪ø‬ﺴﺖﺗ‪Iü‬ﻦ ‪ø‬ﺴﺖﻫﺎ ‪-‬ﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫ﻇ"ﻮر آدم )ا‪+‬ﺴﺎن(‪ :‬ﺟﺎ‪32‬ﺎە ا‪+‬ﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣ < =‬ ‫;‬ ‫‪º‬‬ ‫ﺗﻌﺪادی از آ]ﺎت ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ‪ö‬اﺣﺖ ‪-‬ﻪ را‪-‬ﻄﻪی ﻣ_ﺎن ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﺑﺰرگﺗ‪Iü‬ﻦ و‪I‬ﮋ‪⁄‬‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﮐﻨﻨﺪەی او‪] ،‬ﻌ‪ rK‬ز‪Ø‬ﺎن اﺷﺎرە دارﻧﺪ‪ .‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ز‪Ø‬ﺎن ‪-‬ﺎ ﺗ|ﺪ]ﻞ ﺷﺪن ¶‪- —ê‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ﻣﺼﺎدف ﺑﻮد‪ .‬آ]ﻪی ‪ ۳۰‬ﺳﻮرەی ‪-‬ﻘﺮە ]‪ ª‬از ﮔ‪Im‬ﺎﺗ‪Iü‬ﻦ آ]ﺎت ﻗﺮآن در روا]ﺖ داﺳﺘﺎن آدم‬ ‫‪ Ä‬ا‪Å‬ﺴﺎن‪،‬‬ ‫و ﻧﻤﺎ∏ﺶ ﺗﻮان او در ﻧﺎمﮔﺬاری ﭼ ‪jK k‬ﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ آ]ﻪ از آدم ﻧﻪ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان اوﻟ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬ﺳﻠﻒ ]ﺎ اﺳﻼف ﺧﻮد( ]ﺎد ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨ‪ Äk‬در اﯾﻦ‬ ‫‪-‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﻠ_ﻔﻪ )ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫آ]ﻪ ﻫﯿﭻ اﺷﺎرەای ‪-‬ﻪ آﻓ‪RIü‬ﺶ آدم ‪Å‬ﺸﺪە اﺳﺖ؛ »ﻫﻨ‪a‬ﺎ‪ z‬ﮐﻪ ﭘﺮورد‪é‬ﺎرت ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن را‬ ‫‪ ،Ä‬ﺧﻠ_ﻔﻪای ﺧﻮاﻫﻢ ‪é‬ﻤﺎﺷﺖ«‪ .٣‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﺳﻼ‪ z‬ﻣﺪرن ‪-‬ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﻣﻦ در زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻣﺪلﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت از ﺳ‪T‬ﺴﺘﻢﻫﺎی ﺳ_ﺎ‪ t‬در ﻗﺮآن ﻫﺴ{ﻨﺪ‪ -‬واژەی‬ ‫ﻋﻤﻮﻣ®ﺎ در [ ]ﺎﻓ ‪K ä‬‬ ‫∞‬ ‫‪ Ä‬ﺗﻔﺴ‪z jk‬ﮐﻨﻨﺪ‪.٤‬‬ ‫‪ Ä‬وی ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬‫ﺧﻠ_ﻔﻪ را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﭘﺮورد‪é‬ﺎر و ]ﺎ ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪â‬‬ ‫ُ‬ ‫ﱠ ْ ْ َ َ ‪ ْ ُ ZÖ‬ﱠ ‪Ø‬‬ ‫‪ِ ،õ‬إﻻ اﻟِﺬﻳَﻦ آَﻣﻨﻮا َوَﻋِﻤﻠﻮا اﻟﱠﺼﺎِﻟَﺤﺎِت‪ – ...‬ا<ﺴﺎنﻫﺎ ﻫﻤﻪ‬ ‫‪ ١‬آ‪X‬ﺎت ‪٢‬و ‪ ٣‬ﺳﻮرەی ﻋ— )ِإن ا ِﻹ<ﺴﺎن ﻟ ِ ‪ Yê‬ﺧ ÷‬ ‫در ز_ﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﺎن ﮐﻪ ا‪X‬ﻤﺎن آوردە و اﻋﻤﺎل ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم دادەاﻧﺪ‪.(...‬‬ ‫{ ‪ -‬ﺳ´ﺲ او را )ﻪ ‪⁄‬ﺴﺖﺗ™_ﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ )ﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪X‬ﻢ(‪.‬‬ ‫{ )ُﺛﱠﻢ َرَدْدَﻧﺎُە ‪Ö‬أْﺳَﻔَﻞ َﺳﺎﻓﻠ ‪َZ‬‬ ‫‪ ٢‬آ‪X‬ﻪی ‪ ٥‬ﺳﻮرەی ﺗ | ‪Z‬‬ ‫ِِ|‬ ‫َ َ ً‬ ‫َ ْ َ َ َ ﱡ َ ‪Z Ö َ َ ì‬ﱢ َ ٌ ‪َْ ْ Z‬‬ ‫ض ﺧِﻠ‪Ü‬ﻔﺔ(‪.‬‬ ‫‪ ٣‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۰‬ﺳﻮرەی )ﻘﺮە )وِ‪¤‬ذ ﻗﺎل ر‪ü‬ﻚ ِﻟﻠﻤﻼِﺋﻜِﺔ ِإ ‪ úê‬ﺟﺎِﻋﻞ ِ ‪ fiê‬اﻷر ‡‬ ‫‪ ٤‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪ :‬ﻧﺎ‚ ﻣﺎرم ﺷ|‪Ç‬ازی‪ ،‬ﺗﻔﺴ|‪ Ç‬ﻧﻤﻮﻧﻪ )ﺗ ﺮان‪ :‬داراﻟ„ﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣ‪8‬ﻪ‪ ،(۱۳۸۰ ،‬ص ‪.۱۷۲‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵۳‬‬ ‫‪ Ä‬ﻃ|ﺎﻃ|ﺎ‪ [q‬از ﻣﻔ—ان ‪è‬ﺷﻨﺎس ﻗﺮآن در ﻗﺮن ﺑ‪T‬ﺴﺘﻢ‪ ،‬ادﻋﺎ‬ ‫‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺤﻤﺪﺣﺴ ‪K k‬‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺮآن »ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و وﻇ_ﻔﻪی اوﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ روی‬ ‫‪ Ä‬ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ ﺧﺪا را ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎ]ﺪ«‪ .١‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وی ‪Å‬ﺴ‪Ú‬ﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻮاﻗﺐ‬ ‫زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎ‪ Û‬ﺗﺼﻮر ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ]ﮏ ﺣﺎ’ﻢ ﺳ_ﺎ‪ t‬ﮐﻪ "ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ ﺧﻮد" را ‪ø‬ﺲ از ﻗﺮار‬ ‫ّ‬ ‫‪- Ä‬ﻪ وی ﺗﻔ‪Im‬ﺾ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧ_ﺎﻧﺪ∏ﺸ_ﺪە ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣ‪jä‬ﺟﻤﺎن اﻧ‪a‬ﻠ‪ÌT‬‬ ‫ﮔﺮﻓ ‪K ä‬‬ ‫‪ Ä‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﺗﻔﺴ‪ jk‬ﻗﺮآن ﺳ_ﺪ ﻗﻄﺐ‪ ،‬ﺗﻔ‪Im‬ﺾ ﺣﺎ’ﻤ_ َﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن را ﺣ‪ rä‬آﺷ‪π‬ﺎرﺗﺮ ﺑ_ﺎن‬ ‫‪Ä‬‬‫‪z‬ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا آﻧ‪i‬ﺎ ﻋ|ﺎرت "إﱢ‪َ [K‬ﺟﺎِﻋٌﻞ ‪ ™K‬اْﻷْرض َﺧِﻠ˙َﻔًﺔ" را »ﻣﻦ ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪Ω‬‬ ‫ِ‪q‬‬ ‫ِ ‪q‬‬ ‫‪ Ä‬ﺗﺮﺟﻤﻪای از اﯾﻦ‬ ‫‪ Ä‬ﺳ_ﺎ‪ t‬ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻢ داد« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدەاﻧﺪ‪ ،٢‬ﮐﻪ ﭘ_ﺎﻣﺪﻫﺎی ﺳﻨﮕ ‪K k‬‬ ‫آ]ﻪ‪ ،‬ﻏ‪jk‬ﻗﺎ‪-‬ﻞ اﻧ‪π‬ﺎر اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪی آﻧ‪i‬ﺎ ‪-‬ﺎ د]ﺪ‪é‬ﺎە ﺳ_ﺪ ﻗﻄﺐ ﻫﻤﺨﻮا‪ [K‬دارد؛ ز‪I‬ﺮا‬ ‫وی ﺧﻼﻓﺖ را ﻣﻘﺎ‪z z‬داﻧﺪ ﮐﻪ »ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ آن‪ ،‬وﻇﺎ]ِﻒ ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﺧﻮد ﺑﺮ روی‬ ‫‪ Ä‬را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗﻔ‪Im‬ﺾ ﮐﺮدە اﺳﺖ«‪ .٣‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﺬﮐﻮر ‪Å‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی اﻫﻤ_ﺖ‬ ‫زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻣﺤﻮری دوﻟﺖ و ﺗﺄﺛ‪ jk‬آن ﺑﺮ اﻧﺪ∏ﺸﻪی اﺳﻼ‪ z‬ﻣﺪرن و ﺷ‪π‬ﻞدﻫﻨﺪەی ‪-‬ﺎزﺗﻔﺴ‪ jk‬آﻧ‪i‬ﺎ از‬ ‫ﻣﺘﻮن دﯾ‪ rK‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ در اﯾﻦ آ]ﻪ‪ ،‬واژەی ﺧﻠ_ﻔﻪ ‪-‬و ﺑﺮﺧﻼف آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﻤﻮم ﻧﻈ‪Iü‬ﻪﭘﺮدازان ﻣﺴﻠﻤﺎن‬ ‫‪ Ä‬ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪ .٤‬آ]ﺖ‪ò‬‬ ‫ﻣﺪرن ﺗ|ﻠﯿﻎ ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ‪- -‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫®‬ ‫اﺑﻮاﻟﻔﻀﻞ ﺑﺮﻗ‪ ،o‬ﻣﻔ— اﯾﺮا‪ [K‬ﻗﺮآن ﺗﻠ‪Im‬ﺤﺎ ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ا ﺮ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ا‪ö‬ار‬ ‫‪ Ä‬اﺳﺖ‪- ،‬ﺎ]ﺪ ﺑ‪ù‬ﺬﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻨﺎﻫ‪π‬ﺎر‬ ‫‪ Ä‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫دارﻧﺪ ﮐﻪ آدم ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻓﺴﺎد و ﺧﻮﻧ‪Iü‬ﺰی‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا آ]ﻪ ‪-‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ ﻧ_ﺎ’ﺎن آدم در زﻣ ‪K k‬‬ ‫®‬ ‫‪z‬ﮐﺮدﻧﺪ‪ .٥‬ﻣﻔ—ان ‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ ﻗﺮآن ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻋﻼﻗﻪی ‪Ü‬ﻤ‪jä‬ی ‪-‬ﻪ ﺗﻔﺴ‪ jk‬واژەی ﺧﻠ_ﻔﻪ ‪-‬ﻪ‬ ‫‪Ä‬‬‫‪ Ä‬ﺧﺪاوﻧﺪ داﺷ{ﻨﺪ و ﺣ‪ rä‬ﺑﺮ‪ ïK‬از آﻧ‪i‬ﺎ ﺧﺎﻃﺮ‪Å‬ﺸﺎن ﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ آدم ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﺑﺮ‪ ï‬از د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ در اﯾﻦ‬ ‫ﺳﺎ‪3‬ﻦ زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬ﻗﺮﻃﻮ‪- [Ö‬ﻪ روﺷ‪ r‬ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ واژەی ﺧﻠ_ﻔﻪ‬ ‫‪K‬‬ ‫ﺧﺼﻮص ﺑ∞‪j‬داز‪I‬ﻢ‪ .‬ﻣﻔ—ا[ ﻫﻤﭽﻨ ‪K k‬‬ ‫در اﯾﻦ آ]ﻪ ‪-‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ ﺟﻮاﻣ‪ o‬ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺎ وﺟﻮد داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ‬ ‫‪] Ä‬ﮑﺪ]ﮕﺮ ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .٦‬در واﻗﻊ ¶ﺴ_ﺎری از ﻣﻔ—ان ﻣﻮاﻓﻘﻨﺪ‬ ‫ﺳﺪە ]‪ø ª‬ﺲ از د]ﮕﺮی ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫{ ﻃ‪ø‬ﺎﻃ‪ø‬ﺎ‪ ،úê‬ﺗﻔﺴ|‪ Ç‬اﻟﻤ | ‪ÇZ‬ان‪ ،‬ﺟﻠﺪ اول )ﻗﻢ‪ :‬دﻓ‪ õ©< Çè‬اﺳﻼ‪ ،(f‬ص‪.١٧٧ .‬‬ ‫‪ ١‬ﻣﺤﻤﺪﺣﺴ | ‪Z‬‬ ‫‪2 Sayyid Qutb. In the Shade of the Qur’ân. Trans. Salahi, M.A. & Shamis, A. A.‬‬ ‫‪(Markfield, UK: The Islamic foundation, 1999), 46-7.‬‬ ‫‪3 Ibid, 49.‬‬ ‫¬‬ ‫¬‬ ‫‪ ٤‬ﻣﻬﺪی )ﺎزر‪O‬ﺎن در )ﺎزﮔﺸﺖ )ﻪ ﻗﺮآن ‪f‬ﮔ‪_g‬ﺪ‪) :‬ﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪە اﺳﺖ ﮐﻪ »ا<ﺴﺎنﻫﺎ ﺷﺎ‪Ê‬ﺴﺘ‪ °‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ Á‬و‬ ‫ﺟﺎ<ﺸﯿ‪ \Z‬ﺧﺪاوﻧﺪ را دارﻧﺪ«‪ .‬ﻣﻬﺪی )ﺎزر‪O‬ﺎن‪) ،‬ﺎزﮔﺸﺖ )ﻪ ﻗﺮآن )ﺗﻬﺮان‪é :‬ﮐﺖ ﺳﻬﺎ‪ f‬اﻧ‪Ë‬ﺸﺎر‪ ،(١٣٧٧ :‬ص‪.‬‬ ‫‪.١٣٠‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ ٥‬اﺑﻮاﻟﻔﻀﻞ ﺑﺮﻗ‪ ،Î‬ﺗﺎ‪ä‬ﺶ ﻗﺮآن ص ‪۲۴۲-۲۴۱‬‬ ‫‪http://www.aqeedeh.com/book_files/pdf/fa/tabeshi-az-qoran-1-PDF.pdf. Last‬‬ ‫‪accessed, 5/5/2017.‬‬ ‫‪6 Ismail ibni Kathīr. Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm. Vol. 1. (Saudi Arabia: Dar al-tayiba,‬‬ ‫‪1997), 218.‬‬ ‫‪ ۱۵۴‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫®‬ ‫ﮐﻪ واژەی ﺧﻠ_ﻔﻪ در ﻗﺮآن اﻟﺰاﻣﺎ ‪-‬ﻪ اﯾﻦ ﻣﻌ‪ rK‬ﻧ‪T‬ﺴﺖ ﮐﻪ آدم ﻓﺮدی ]‪a‬ﺎﻧﻪ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪.١‬‬ ‫‪º‬‬ ‫ˇ‬ ‫ﺻﻮ‪ ™K‬ﺑﺰرگ و ﻣﺘﻔﮑﺮ اﺳﻼ‪ z‬اﺑﻦﻋﺮ‪ [Ö‬ﮐﻪ ‪-‬ﻪ دو‪é‬ﺎﻧ‪ ª‬ذﻫﻦ و ﺟﺴﻢ اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ‪،‬‬ ‫ﺧﻮا‪ ÌêÅ‬اﻓﻼﻃﻮ‪ [K‬از اﯾﻦ آ]ﻪ اراﺋﻪ دادە اﺳﺖ‪ .‬وی »َﺟَﻌَﻞ« را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان »اﻧﺘﻘﺎل از ﺟ‪i‬ﺎن‬ ‫ُ‬ ‫ُﻣﺜﻞ ‪-‬ﻪ ﺟ‪i‬ﺎن ﺟﺴ† و ﻣﺎدی« ﺗﻔﺴ‪z jk‬ﮐﻨﺪ‪ .٢‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻗﺮن ‪ ،۱۹‬ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫‪ Ä‬ﮔﻮﻧﻪ از ﺣﯿﻮاﻧﺎت دارای ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻋ|ﺪە ﺣ‪ rä‬ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻪ و اﺳﺘﺪﻻل ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آدم‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﺟﺪ]ﺪ از ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ ﺑﻮدە ﮐﻪ ‪-‬ﺎ ﻣﻌ_ﺎر‬ ‫ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﺧﺼﻮﺻ_ﺎت ﻓ ‪ ªIjK k‬ﺷ‪_å‬ﻪ ﻧ‪m‬ع ]ﺎ اﻧﻮاع اﺑﺘﺪا‪ [q‬ﭘ‪T‬ﺶ از ﺧﻮد ﺑﻮدە اﺳﺖ و ‪-‬ﻪ دﻟ_ﻞ ﻣﺤﺘﻮای‬ ‫‪ Ä‬ﺷﺪ‪.٣‬‬ ‫‪ Ä‬ﮔﻮﻧﻪﻫﺎی ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫ﺷﺨﺼ‪T‬ﺖ و اﺧﻼﻗ_ﺎ‪â‬ﺶ‪ ،‬ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ رﺷ_ﺪ رﺿﺎ‪ ،‬ﺷﺎ ﺮد ‪è‬ﺷﻨﺎس ﻋ|ﺪە‪ ،‬در ﺗﻔﺴ‪ jk‬ﺧﻮد ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم‬ ‫د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﻣﻔ—ان ﻗﺮآن در اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع را ‪z‬ﺗﻮان ‪-‬ﻪ دو ﮔﺮوە ﺗﻘﺴ_ﻢ ﮐﺮد؛ ﮔﺮو‪ b‬از‬ ‫آﻧ‪i‬ﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ‪-‬ﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ آدم‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﮔﻮﻧﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻨﻘﺮض ﺷﺪەاﻧﺪ‪ .٤‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫‪ Ä‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻣ‪jk‬اثدار آن ا‪Å‬ﺴﺎنﻫﺎ]ی‬ ‫ﺧﻠ_ﻔﻪ ‪-‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻣﻨﻘﺮضﺷﺪە[ ‪-‬ﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ .‬از ﺟ‪i‬ﺎ‪ [ä‬آ]ﻪی ‪ ۳۳‬ﺳﻮرەی آلﻋﻤﺮان ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻔ‪i‬ﻮم‬ ‫‪ Ä‬ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ آدم و ﻧ‪m‬ح را ﻫﻤﭽﻮن ﺧﺎﻧﺪان اﺑﺮاﻫ_ﻢ و‬ ‫ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ﮐﺮدە و ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ »‪-‬ﻪ ]ﻘ ‪K k‬‬ ‫ﻋﻤﺮان از ﻣ_ﺎن د]ﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺮﮔ‪Iÿ‬ﺪ«‪ .‬ﻗﺮآن ﻫﯿﭻ اﺷﺎرەای ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ﭘ_ﺎﻣ‪jÖ‬ی آدم ﻧﮑﺮدە‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ وی ﺗﺠﺴﻢ ﻧ_ﺎ’ﺎن ¶‪ —ê‬ﻧﺎﻃﻖ )ﺑ‪rK‬آدم( اﺳﺖ و ﺣ‪ rä‬ﺑﺮ‪ ïK‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﺳﻼ‪z‬‬ ‫‪ Ä‬ﻗﺪم ﻧ‪i‬ﺎدەاﻧﺪ‪ .٥‬ﺑﺮﺧﻼف ﭘ_ﺎﻣ‪jÖ‬ا‪ [K‬ﮐﻪ در ﻗﺮآن‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻦ ‪-‬ﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ‪ t‬آدم ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ﻣﻌﺮ‪ ™K‬ﺷﺪەاﻧﺪ‪» ،‬آدم در ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﺮورد‪é‬ﺎرش ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ[ ﮐﺮد و ‪-‬ﻪ ﺷﺪت ‪é‬ﻤﺮاە ﺷﺪ« )ﺳﻮرەی‬ ‫‪K‬‬ ‫‪ Ä‬ﮐ‪ Ì‬ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﻃﺎﻫﺎ آ]ﻪی ‪ .(۱۲۱‬ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ روﺷ‪ rK‬ﺧﺎﻃﺮ‪Å‬ﺸﺎن ‪z‬ﺳﺎزد ﮐﻪ ﻧ‪m‬ح ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫و‪ ï‬ﺑﺮ وی ﻧﺎزل ﺷﺪ‪٦‬؛ رازی ﻣﻔّ— ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻗﺮآن ﻧ ‪ jK k‬ذﮐﺮ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ اﺣﺘﻤﺎل ¶ﺴ_ﺎر‬ ‫‪ Ä‬ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ و ]ﺎ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ‬ ‫‪ Ä‬ﭘ_ﺎﻣ‪ jÖ‬ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ .٧‬اﺣﺘﻤﺎًﻻ آدم ﻧﻤﻮﻧﻪی ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫ﻧ‪m‬ح اوﻟ ‪K k‬‬ ‫‪٨‬‬ ‫ﻣ‪J‬اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦﻋﺮ‪z [Ö‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪Ü» :‬ﻤﺎل اﻟ‪ £‬ﻓﻘﻂ در اﯾﻦ ﺷ‪ِπ‬ﻞ آدمﮔﻮﻧﻪ ﺗﺠ‪]z ì‬ﺎ‪-‬ﺪ« ‪.‬‬ ‫ﻣﻮﻧﺘ‪a‬ﻤﺮی وات اﺳﻼمﭘﮋوە و اﺳﺘﺎد رﺷﺘﻪی ز‪Ø‬ﺎن ﻋﺮ‪ [Ö‬و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺳﻼ‪ z‬در دا‪Å‬ﺸ‪a‬ﺎە‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Muḥyaddin Ibni ‘Arabi. Tafsīr al-Qur’an. Vol.1. (Beirut: Dar al-Andalus, 1978), 36-‬‬ ‫‪7.‬‬ ‫‪3 Muhammad Rashid Riḍa. Al-Manar. (Beirut: Dar al-Kutub al-‘ilmiyye, 1999), 214.‬‬ ‫‪4 Ibid.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﻦ ©‪_Ã‬ﻌﺖ ﺳﻨ‪l‬ﻠ‪û ،̃‬ﻠ‪8‬ﺪ ﻓ ﻢ ﻗﺮآن )ﺗ ﺮان‪ :‬دا<ﺶ‪ ،(۱۳۵۶ ،‬ص‪.۸۵ .‬‬ ‫‪ ٦‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۱۶۳‬ﺳﻮرەی <ﺴﺎ )إﱠﻧﺎ ‪Ö‬أْوَﺣْﻴَﻨﺎ إ‪Ö‬ﻟْ‪َÜ‬ﻚ ‪َ±Ö‬ﻤﺎ ‪Ö‬أْوَﺣْﻴَﻨﺎ إ‪ُ Ö‬ﻧ‪g‬ح َواﻟﱠﻨ∂ﱢﻴ ‪َZ‬‬ ‫{ ِﻣْﻦ َ)ْﻌِﺪِە ‪ -‬ﻣﺎ )ﻪ ﺗﻮ و‪ Ò‬ﮐﺮد‪X‬ﻢ؛‬ ‫ِ |‬ ‫÷‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ )ﻪ ﻧ‪g‬ح و ﭘ‪8‬ﺎﻣ‪ǃ‬ان )ﻌﺪ از او(‪.‬‬ ‫‪ ٧‬ﺳﻨ‪l‬ﻠ‪û ،̃‬ﻠ‪8‬ﺪ ﻓ ﻢ ﻗﺮآن‪ ،‬ص‪.۸۵ .‬‬ ‫‪8 Muhyaddin Ibn-i ʿArabi. Contemplation of the Holy Mysteries and the Rising of the‬‬ ‫‪Divine Lights. Trans. Cecilia Twinch and Pablo Beneito. (Oxford: Anqa Publishing,‬‬ ‫‪2008), 31.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵۵‬‬ ‫ادﯾ‪R‬ﺒﻮرگ‪- ،‬ﻪ درﺳ‪ rä‬ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ]ﮏ ﺳ‪T‬ﺴﺘﻢ ﺣﮑﻮﻣ‪ rä‬ﻫﯿﭻ‬ ‫ر≤ﺸﻪای در آﻣﻮزەﻫﺎی ﻗﺮآ‪ [K‬ﻧﺪارد‪.١‬‬ ‫ر≤ﺸﻪی ﻋﺮ‪ [Ö‬واژەی ﺧﻠ_ﻔﻪ در ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ﻣﻌ‪ rK‬ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺧﻼﻓﺖ ﺣﺎ‪#‬‬ ‫از ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﺗ|ﺪ]ﻞ و ﺗ|ﺪلﻫﺎ و ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪Å rK‬ﺴ‪ ì‬از ¶‪- —ê‬ﺎ ‪Å‬ﺴ‪ ì‬د]ﮕﺮ در ﺗﺎر‪I‬ـ ـﺦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪ Ä‬ﻓﺮاﺧﻮانﻫﺎی‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎنﻫﺎ را ‪-‬ﻪ ﺗﺄﻣﻞ و ﺗﻔˇﮑﺮ ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﻓﺮا ‪z‬ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬از ﻟﺤﺎظ ﺗﺎر‪ JKI‬ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫اﻟ‪i‬ﺎم‪-‬ﺨﺶ ﺑﺮ‪ ïK‬از دا‪Å‬ﺸﻤﻨﺪان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮدە ﮐﻪ از آن ﺑﺮای اﺛ|ﺎت اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد در‬ ‫ﺳﺎز‪é‬ﺎری روا]ﺖ ﻗﺮآن از ﺧﻠﻘﺖ ‪-‬ﺎ ﺗﺌﻮری ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎدە ﮐﻨﻨﺪ‪ .٢‬اﻗ|ﺎل در اﺣ_ﺎی‬ ‫اﻧﺪ∏ﺸﻪی دﯾ‪ rK‬در اﺳﻼم ﺗﺼ‪Im‬ﺮی ‪ ìÜ‬از روﻧﺪ اﻧﺪ∏ﺸﻪی ﺗﺎر‪ JKI‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪-‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ ‪-‬ﻪ‬ ‫ﻧﻈ‪Iü‬ﺎت ﺧﻠﻘﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪º‬‬ ‫‪ Ä‬ﮐ‪ Ì‬ﺑﻮد ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﺗﻐﯿ‪jk‬ا‪ [ä‬در زﻧﺪ‪ ⁄‬ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺷﺎرە‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ اوﻟ ‪K k‬‬ ‫ﮐﺮدە اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮل ﻣﻬﺎﺟﺮت و ﻣﺤ_ﻂ اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪≤m‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن رﺳﺎﺋﻞ‬ ‫اﺧﻮان اﻟﺼﻔﺎ ‪-‬ﻪ ‪èê‬ح و ﮔﺴ‪jä‬ش د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﺟﺎﺣﻆ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪- .‬ﺎ‬ ‫‪ Ä‬اﻧﺪ∏ﺸﻤﻨﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎ‪ [K‬ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫وﺟﻮد اﯾﻦ اﺑﻦﻣﺴﮑ‪Im‬ﻪ ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫ً‬ ‫ﻧﻈ‪Iü‬ﻪای روﺷﻦ و از ¶ﺴ_ﺎری ﺟﻬﺎت ‪Ü‬ﺎﻣﻼ ﻣﺪرن در ‪-‬ﺎب ﻣ‪R‬ﺸﺎء‬ ‫ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن اراﺋﻪ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪- .‬ﻪ دﻟ_ﻞ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻃﺒ_‪ o‬و ﺳﺎز‪é‬ﺎری‬ ‫‪º‬‬ ‫‪Ü‬ﺎﻣﻞ ‪-‬ﺎ روح ﻗﺮآن‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼلاﻟﺪﯾﻦ رو‪ z‬ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺟﺎوداﻧ‪ ª‬را‬ ‫ﺗ‪π‬ﺎﻣ‪ ì‬ز≤ﺴﺖﺷﻨﺎﺧ‪z rä‬داﻧﺪ و اﯾﻦ ﺑﺮﺧﻼف ﻧﻈﺮ ﺑﺮ‪ ïK‬از‬ ‫ﻓ_ﻠﺴﻮﻓﺎن اﺳﻼ‪ z‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ‪-‬ﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ‪-‬ﺤﺚ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص‬ ‫ﻧ_ﺎزﻣﻨﺪ ﺑﺮﻫﺎن ﻓﻠﺴ‪ ÆK‬ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪3.‬‬ ‫‪ Ä‬اﺳﺖ ﮐﻪ ‪z‬ﺗﻮان وی را ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻮا‪Å‬ﺶ ز‪Ø‬ﺎ‪[K‬اش از‬ ‫آدم ﻧﻤﺎد ]ﮏ ‪Å‬ﺴﻞ ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪Å‬ﺴﻞﻫﺎی ﭘ‪T‬ﺶ از ﺧﻮد ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﺮد‪ .‬آ]ﻪی ‪ ۳۰‬ﺳﻮرەی ‪-‬ﻘﺮە ‪-‬ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ اﺷﺎرە دارد ﮐﻪ آدم‬ ‫ﭼﻪ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ]ﮏ ﻓﺮد و ]ﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪەی ﮔﺮوە‪ ،‬ﻣﻈ‪i‬ﺮ ‪Å‬ﺴ‪ ì‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﺗﻮﻟ_ﺪ ﻣﻌﻨﺎ‬ ‫‪Å Ä‬ﺴ‪ ì‬ﺷﺪە ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ اﯾﻦ ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ ﺑﻮدە اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﻠﻢ آدم ‪Å‬ﺴ‪Ú‬ﺖ‬ ‫داﺷﺘﻪ و ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪-‬ﻪ اﺳﻤﺎء وی را از ﭘ‪T‬ﺸ‪Î‬ﻨ_ﺎن ﺧﻮد ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬در ‪Ü‬ﻼم اﺑﻦﻋﺮ‪ ،[Ö‬ﺗﻮاﻧﺎ‪[q‬ﻫﺎ و‬ ‫ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖﻫﺎی ز‪Ø‬ﺎ‪-» [K‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎنﻫﺎ اﻣ‪π‬ﺎن ﺧﻠﻖ ﻣﻌﻨﺎ داد«‪ø .٤‬ﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪] rK‬ﺎ ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫‪1 William Montgomery Watt. “God’s Caliph: Qur’ânic Interpretation and the‬‬ ‫‪Umayyad Caliphs,” in Vladimir Minorsky and Clifford Edmund Bosworth, Iran and‬‬ ‫‪Islam: In Memory of the Late Vladimir Minorsky. (Edinburgh: Edinburgh University‬‬ ‫‪Press, 1971), 568.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪Kamal Soleimani. Islam and Competing Nationalisms in the Middle East; 1876-1926.‬‬ ‫‪(New York: Palgrave, 2016), 49-52.‬‬ ‫‪3 Iqbal, The Reconstruction of Religious Thought in Islam (London & New York:‬‬ ‫‪Oxford University Press, 1934), 114-115.‬‬ ‫‪4 İbn-i ʿArabi. Contemplation of the Holy Mysteries and the Rising of the Divine‬‬ ‫‪Lights, 46.‬‬ ‫‪ ۱۵۶‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫‪-‬ﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﮔﺮوەﻫﺎ‪ [q‬از آدﻣ_ﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻋﻠﻢ اﺳﻤﺎء ﺑﻮدﻧﺪ و آدم ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺧﻠ_ﻔﻪ‪ ،‬ﺟﺎ‪Å‬ﺸﯿ‪ rK‬ﺑﺮای ﻧ‪m‬ع ¶‪ —ê‬ﺑﻮدە ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﻈﻢ‪-‬ﺨ‪- Ìê‬ﻪ اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت‪] ،‬ﺎ ﺑ_ﺎن‬ ‫ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ‪Ü‬ﻼ‪ z‬ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ً‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ|ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس آ]ﻪی ‪ ۲‬ﺳﻮرەی ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﻣﺪت زﻣﺎن ¶ﺴ_ﺎری‬ ‫‪ Ä‬دﻟ_ﻞ ﺧﺪاوﻧﺪ »اﺑﺘﺪا‬ ‫ﻃﻮل ﮐﺸ_ﺪ ﺗﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺟﻮدی ﻗﺎ‪-‬ﻞ ذﮐﺮ ﺗ|ﺪ]ﻞ ﺷﻮد و ‪-‬ﻪ ﻫﻤ ‪K k‬‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن را ﺧﻠﻖ ﮐﺮد و ﺳ‪fl‬ﺲ ﺻﻮرﺗﮕﺮی ﻧﻤﻮد‪ «.‬ﻃﺒﻖ روا]ﺖ ﻗﺮآ‪ ،[K‬ﺧﺪاوﻧﺪ »آﻓ‪RIü‬ﺶ‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن را از ِ‪é‬ﻞ آﻏﺎز ﮐﺮد«‪ .١‬ﺣ‪ rä‬ﻣﻮدودی ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺳ‪R‬ﺖﮔﺮای اﺳﻼ‪ z‬ﻗﺮن ﺑ‪T‬ﺴﺘﻢ‪ ،‬ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ‪-‬ﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ »ﺧﻠﻘﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن در ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ رخ داد‪ .۱ :‬آﻏﺎز آﻓ‪RIü‬ﺶ‪ .۲ ،‬ﺷ‪π‬ﻞﮔ‪jk‬ی‬ ‫‪º‬‬ ‫و ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ‪ .۳ ،‬دﻣ_ﺪن زﻧﺪ‪ ⁄‬در او«‪ .٢‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن آ‪ [K‬ﻧﺒﻮدە‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ‪-z‬ﺎ∏ﺴﺖ‬ ‫ﺑﺮای رﺳ_ﺪن ‪-‬ﻪ ﺷ‪π‬ﻞ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻣﺪت زﻣﺎن ¶ﺴ_ﺎری را ' ‪z‬ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺮای ﺗ|ﺪ]ﻞ ﺷﺪن ¶‪—ê‬‬ ‫‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن‪-z ،‬ﺎ∏ﺴﺖ ﺻﻮرﺗﮕﺮی ‪z‬ﺷﺪ و ﺗﻐﯿ‪jk‬ا‪]z [ä‬ﺎﻓﺖ؛ ز‪I‬ﺮا ﻃﺒﻖ آ]ﻪی ‪ ۹‬ﺳﻮرەی‬ ‫ﺳﺠﺪە‪» ،‬ﺳ‪fl‬ﺲ او ا‪Å‬ﺴﺎن را آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ‪-z‬ﺎ∏ﺴﺖ ﺷ‪π‬ﻞ داد و از روح ﺧ‪≤m‬ﺶ در او دﻣ_ﺪ«‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ در آ]ﻪی ‪ ۱۱‬ﺳﻮرەی اﻋﺮاف ﻧ ‪ jK k‬روﺷﻦﺗﺮ ﺑ_ﺎن ﺷﺪە ﮐﻪ آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن در ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪-» :‬ﻪ راﺳ‪ rä‬ﮐﻪ ﺷﻤﺎ را آﻓ‪Iü‬ﺪ]ﻢ و ﺻﻮرت‬ ‫‪-‬ﺨﺸ_ﺪ]ﻢ و آﻧ‪a‬ﺎە ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن را ﮔﻔﺘ_ﻢ ﺑﺮ آدم ﺳﺠﺪە َﺑ‪Iü‬ﺪ«‪- .‬ﻪ ﻧﻈﺮ اﺑﻦ ﻋﺎﺷﻮر‪ ،‬ﻣﻔ—‬ ‫ﻗﺮآن‪» :‬ﺑﺮای زﻣﺎنﻫﺎی ﻣﺪ]ﺪی ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﻪ ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻧﺎمﮔﺬاری ﺑﻮد و ﻧﻪ از او ﺻﺤﺒ‪- rä‬ﻪ ﻣ_ﺎن‬ ‫‪z‬آﻣﺪ«‪ .٣‬اﻟﺒﺘﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدی ﺑﻮد ﮐﻪ ‪z‬ﺗﻮا‪Å‬ﺴﺖ در ﻣﻮرد ﺧﻮد ﺳﺨﻦ ﮔ‪Im‬ﺪ و ]ﺎ ‪-‬ﻪ‬ ‫ﺧﻮد رﺟ‪m‬ع ﮐﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗﻨ‪i‬ﺎ ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر ﺳﺎﯾﺮ ﭼ ‪jK k‬ﻫﺎ ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮد را‬ ‫ﻧ ‪ jK k‬ﻧﺎمﮔﺬاری ﻧﻤﺎ]ﺪ و اﯾﻦ ﺗﻮان و(ﮋەی او اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن را در ﻣﻌﺮض اﺑﺘﻼ و آزﻣﻮن ﻗﺮار‬ ‫دادە ﮐﻪ در ﺑ_ﺎن ﻗﺮآن‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﻪ وی دو راە را ‪Å‬ﺸﺎن داد و ﺑﺮ ﻋ‪i‬ﺪەی‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ »ﺧﻮاە ﺷﺎ‪3‬ﺮ ‪-‬ﺎﺷﺪ ]ﺎ ﻧﺎﺳ‪ù‬ﺎس« )آ]ﻪی ‪ ۳‬ﺳﻮرەی ا‪Å‬ﺴﺎن(‪.‬‬ ‫در ﻧﻤﻮﻧﻪای د]ﮕﺮ‪ ،‬اداﻣﻪی ﺧﻠﻘﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻ_ﻒ ‪z‬ﺷﻮد‪» :‬و ﻣﺎ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن‬ ‫را ﮔﻔﺘ_ﻢ ‪ø‬ﺲ از آن ﮐﻪ او را ﺷ‪π‬ﻞ داد]ﻢ و از روح ﺧﻮد در او دﻣ_ﺪ]ﻢ او را ﺳﺠﺪە ﮐﻨ_ﺪ«‪.٤‬‬ ‫ﺷ‪π‬ﻞﮔ‪jk‬ی ]ﺎ ﺻﻮرتﺑﻨﺪی ‪Ü‬ﺎﻣﻞ ¶‪ —ê‬آن ﻫﻨ‪a‬ﺎم رخ داد ﮐﻪ ﺷ‪π‬ﻞ آد‪] z‬ﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ و ز‪Ø‬ﺎن آﻣﻮﺧﺖ و ﻧﺎمﮔﺬار ﺷﺪ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ اﺳﺪ‪ ،‬ﻣﻔّ— ﻣﻌﺎ‪ ö‬ﻗﺮآن‪- ،‬ﻪ درﺳ‪ rä‬اﺷﺎرە‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »دﻣ_ﺪن روح ﺧﺪا در‪Ü‬ﺎﻟ|ﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺘﻌﺎرەای اﺳﺖ از اﻋﻄﺎی ﻫﺪا]ﺎی آﺳﻤﺎ‪،[K‬‬ ‫‪º‬‬ ‫زﻧﺪ‪ ⁄‬و ﺧﻮد آ ‡ﺎ‪ ٥«b‬و ]ﺎ دﻗﯿﻖﺗﺮ ‪-‬ﮕ‪_Im‬ﻢ‪ ،‬ز‪Ø‬ﺎن‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ‬ ‫)‬ ‫ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ‪z‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ]ﺎ آدم آ‪ [K‬ﻧﺒﻮدە اﺳﺖ و اﺷ‪π‬ﺎل و ﻣﺮاﺣﻞ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪ ١‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۷‬ﺳﻮرەی ﺳﺠﺪە )‪َ ...‬وَ‪َü‬ﺪأ َﺧ‪ì‬ﻠَﻖ اْﻹْ<َﺴﺎِن ِﻣْﻦ ِﻃ | ‪Z‬‬ ‫{ ‪ -‬و آﻓ™_‪ó‬ﺶ ا<ﺴﺎن را از ِ‪O‬ﻞ آﻏﺎز ﮐﺮد(‪.‬‬‫÷‬ ‫ِ‬ ‫‪2 Amina Wadud. Qur’an and Woman: Reading the Sacred Text from a Woman’s‬‬ ‫‪Perspective. (New York, Oxford: Oxford University Press), 16.‬‬ ‫‪3 Muhammad Tahīr ibn-i ʿAshur. At-Taḥrīr wa at-Tanwīr. Vol. 1. (Tunisia: Dar‬‬ ‫‪Sahnun, 1997), 372.‬‬ ‫‪Ö‬‬ ‫ََ‬ ‫َ َ َ ﱠُْ ُ َََ ْ ُ‬ ‫‪ Ò‬ﻓﻘُﻌﻮا ﻟُﻪ َﺳﺎِﺟِﺪﻳَﻦ(‪.‬‬ ‫ْ ُ‬ ‫‪ ٤‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۷۲‬ﺳﻮرەی ص )ﻓِﺈذا ﺳ‪Ùg‬ﺘﻪ وﻧﻔﺨﺖ ِﻓ‪ِÜ‬ﻪ ِﻣﻦ رو ِ ‪ê‬‬ ‫‪5 Muhammad Asad. The Message of the Qur’ân. (Melksham: Redwood Press, 1993),‬‬ ‫‪634.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵۷‬‬ ‫¶ﺴ_ﺎری را ﭘ_ﻤﻮدە اﺳﺖ؛ ]ﺎ آﻧﻄﻮر ﮐﻪ در آ]ﻪی ‪ ۱۴‬ﺳﻮرەی ﻧ‪m‬ح اﺷﺎرە ﺷﺪە »و ﺣﺎل‬ ‫®‬ ‫آﻧﮑﻪ ﺷﻤﺎ را ﻣﺮﺣﻠﻪ ‪-‬ﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ آﻓ‪Iü‬ﺪ )اﻃﻮارا(« آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﺎ ﺷ‪π‬ﻞﮔ‪jk‬ی ﻓ ‪IjK k‬ﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ‬ ‫®‬ ‫¶‪ —ê‬ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻧ_ﺎﻓﺖ؛ ‪-‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ﻓﺮآﯾﻨﺪی ‪Å‬ﺴ‪å‬ﺘﺎ ﻃﻮﻻ‪ [K‬ﺑﻮد‪» :‬ﺳ‪fl‬ﺲ ﻣﺎ او را ‪-‬ﺎزآﻓ‪Iü‬ﺪ]ﻢ«‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ‬ ‫‪z Ä‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﺧﻠﻘﺖ آن ﻫﻨ‪a‬ﺎم ‪Ü‬ﺎﻣﻞ ‪z‬ﺷﻮد ﮐﻪ اﺷ_ﺎء ﻧﺎم ﺧﻮد را از ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ﮐﻪ ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫‪١‬‬ ‫در‪I‬ﺎﻓﺖ ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ« و از ﺳﻮی او آﺧ‪Iü‬ﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪی ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن ‪Ü‬ﺎﻣﻞ ‪z‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ Ä‬از داﺳﺘﺎن آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن در اﻧﺠ_ﻞ اﺳ{ﻨﺘﺎج‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﭽﻪ از ﺗﺤﻠ_ﻞ ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫‪z‬ﺷﻮد‪ ،‬ﺷ|ﺎﻫﺖﻫﺎ‪ [q‬ﻣ_ﺎن اﯾﻦ داﺳﺘﺎن و آﻓ‪RIü‬ﺶ از د]ﺪ‪é‬ﺎە ﻗﺮآن وﺟﻮد دارد‪ .‬در ﺗﻔﺴ‪jk‬‬ ‫وی‪ ،‬ﺑ‪T‬ﺶ از ]ﮏ ﻧ‪m‬ع ]ﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪ از آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن در اﻧﺠ_ﻞ ﻋ‪i‬ﺪ ﻗﺪ]ﻢ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ]‪ª‬‬ ‫‪ Ä‬ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »]ﮏ ﻣﺮﺣﻠﻪ از‬ ‫از آﻧ‪i‬ﺎ ‪-‬ﻪ روﺷ‪ rK‬در ﻣﻮرد آﻓ‪RIü‬ﺶ ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫داﺳﺘﺎن آﻓ‪RIü‬ﺶ ﮐﻪ دﻣ_ﺪن روح ﺧﺪا در ‪Ü‬ﺎﻟ|ﺪ ا‪Å‬ﺴﺎن را روا]ﺖ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺣ‪π‬ﺎ]ﺖ از اﯾﻦ‬ ‫‪ Ä‬ﻋﻨﻮان ‪z‬ﮐﻨﺪ‬ ‫دارد ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن از ﺧﺎ‪ Û‬آﻓ‪Iü‬ﺪە ﺷﺪە اﺳﺖ«‪ .٢‬در د]ﮕﺮ داﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫ﮐﻪ آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن از ﻃ‪Iü‬ﻖ اﯾﻦ ‪Ü‬ﻠﻤﻪ ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺖ‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﻪ ﺳﺨﻦ آﻣﺪ و ﻏ‪ jk‬از‬ ‫وﺟﻮد ا‪Å‬ﺴﺎن ﭼ ‪ jK k‬د]ﮕﺮی ﻧﺒﻮد‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﮐﻪ از ‪Ü‬ﻠﻤﻪ آﻓ‪Iü‬ﺪە ‪Å‬ﺸﺪ‪ ،‬ﺣﺎل از ﻣﻮﻫ|ﺖ‬ ‫‪ Ä‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻣﺸﺨ‪ +‬ﻣ_ﺎن‬ ‫ز‪Ø‬ﺎن ﺑ‪i‬ﺮەﻣﻨﺪ ﮔﺸﺖ و ﺑﺮ ﻃﺒ_ﻌﺖ ﺑﺮﺗﺮی ]ﺎﻓﺖ«‪ .٣‬ﻫﻤﭽﻨ ‪K k‬‬ ‫اﯾﻦ دو روا]ﺖ از اﯾﻦ ﻣﺘﻮن دﯾ‪ rK‬وﺟﻮد دارد‪- .‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪z‬رﺳﺪ در ﻗﺮآن‪ ،‬ﻣﺴﯿﺢ ﺗﻨ‪i‬ﺎ ا‪Å‬ﺴﺎ[‪K‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ از وی ‪-‬ﺎ ﻋﻨﻮان ‪Ü‬ﻠﻤﻪ )وﻋﺪەی اﻟﻠ‪ (£‬ﺧﺪاوﻧﺪ ]ﺎد ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮآن ﻣﻌﺎدل‬ ‫واژەی ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر رﻓﺘﻪ در اﻧﺠ_ﻞ ﺑﺮای »‪Ü‬ﻠﻤﻪ«‪] ٤‬ﺎ »‪Ü‬ﻠﻤﻪی ﺧﻼق«‪» ،‬اﻣﺮ« اﺳﺖ و اﯾﻦ‬ ‫‪- Ä‬ﺎ اﺳ{ﻨﺎد ‪-‬ﻪ آ]ﺎت )‪۱:۳‬؛ ‪ (۱:۱۴‬اﻧﺠ_ﻞ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ‪Ü‬ﻠﻤﺎت‬ ‫ﻫﻤﺎن ﭼ ‪jK k‬ی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‪- Ä‬ﺎد« را ز‪Ø‬ﺎن ﺧﻼق ‪z‬ﻧﺎﻣﺪ ﮐﻪ ﺗﻘ‪|Iü‬ﺎ ﺷ‪_å‬ﻪ آ]ﻪی ‪ ۸۲‬ﺳﻮرە ]ﺎﺳ‪ Äk‬اﺳﺖ »و ﭼﻮن‬ ‫»ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫او ﭼ ‪jK k‬ی را ارادە ﮐﻨﺪ ﻓﻘﻂ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ "ﺷﻮ" و آن ﺣﺎدث ‪z‬ﺷﻮد«‪ .‬اﯾﻦ آ]ﻪ اﻟ‪i‬ﺎم‪-‬ﺨﺶ‬ ‫‪ Ä‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪ ﺗﺎ ﻣ_ﺎن اﻣﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ]ﺎ ‪Ü‬ﻠﻤﻪی ﺧﻼق وی و ﮐ‪R‬ﺶ آﻓ‪RIü‬ﺶ ﺗﻔﺎوت‬ ‫ﻣﺘ‪π‬ﻠﻤ ‪K k‬‬ ‫‪٥‬‬ ‫ﻗﺎﺋﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ‪-‬ﺤﺚ ﻣﺎ در اﯾﻦ ‪-‬ﺨﺶ ﻧ‪T‬ﺴﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻣﻮﺿ‪m‬ع‬ ‫ﻣ‪Øü‬ﻮط اﺳﺖ اﯾﻦ واﻗﻌ_ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺘﻮن دﯾ‪- rK‬ﻪ را‪-‬ﻄﻪی ﻧﺰد]‪- ª‬ﺎ ]‪ ª‬از ﻣﺮاﺣﻞ‬ ‫‪ ،Ä‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﺮ ﻃﺒ_ﻌﺖ‬ ‫ﭼﻨﺪ‪é‬ﺎﻧﻪی آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن دارد ﮐﻪ در آن ‪-‬ﻪ ﺗﻌﺒ‪ jk‬ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫ﺑﺮﺗﺮی ]ﺎﻓﺖ و در روا]ﺖ ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﺮﺗ|ﻪای ‪-‬ﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ‪]z‬ﺎ‪-‬ﺪ‪ .‬ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ﺟﺎی‬ ‫واژەی »‪Ü‬ﻠﻤﻪ« از "اﺳﻢ" اﺳﺘﻔﺎدە ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ آدم را در زﻧﺠ‪jk‬ەی ﺧﻠﻘﺖ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﺷﻨﺎﺧﺖ و اﺳﺘﻔﺎدە از ﻧﺎمﻫﺎ اﺳﺖ‪.٦‬‬ ‫‪1 Benjamin. One-Way Street and Other Writings, 111.‬‬ ‫‪2 Ibid, 114.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫‪ ٤‬اﺳﺪ واژەی "‪û‬ﻠﻤﻪ" در آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۹‬ﺳﻮرەی آل ﻋﻤﺮان را "وﻋﺪەی اﻟˆ" ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدە اﺳﺖ‪ .‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪Assad. The Message of the Qur’ân, 72.‬‬ ‫‪ ٥‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪Iqbal. The Reconstruction of Religious Thought in Islam, 90-118.‬‬ ‫‪ ٦‬ا‪X‬ﺎت ‪ ۳۰‬ا‪ ۳۲ ‬ﺳﻮرەی )ﻘﺮە‪.‬‬ ‫‪ ۱۵۸‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫اﺳﺪ در ﺗﺮﺟﻤﻪی آ]ﺎت ‪ ۳۰‬ا‪ ۳۲ œ‬ﺳﻮرەی ‪-‬ﻘﺮە ‪-‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ ‪-‬ﻪ اﻫﻤّ_ﺖ ﻣﺤﻮری ز‪Ø‬ﺎن در‬ ‫داﺳﺘﺎن آدم‪ ،‬ﺗﻔﺴ‪jk‬ی ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ‪ .‬د]ﺪ‪é‬ﺎە اﺳﺪ در ﻣﻮرد اﯾﻦ آ]ﺎت‪ ،‬ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﻣ_ﺎن آدم ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻈ‪i‬ﺮ ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ و ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن را ﺗﺎ ﺣﺪودی روﺷﻦﺗﺮ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫وی در ‪I—êâ‬ـ ـﺢ واژەی اﺳﻢ )]ﺎ ﻧﺎم( ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎ‪ z‬واژەﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﺮب ﺗﻮاﻓﻖ دارﻧﺪ‬ ‫ّ‬ ‫ﮐﻪ اﺳﻢ ‪-‬ﻪ ﺑ_ﺎ‪ [K‬دﻻﻟﺖ دارد ﮐﻪ ﺟ‪i‬ﺖ اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻨﺎﺧﺖ ]از اﺷ_ﺎء[ ﺑﺮای اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ ﻣﺎدە‪،‬‬ ‫رﺧﺪاد ]ﺎ ﺻﻔ‪- rä‬ﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻤﺎﯾﺰ ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر ﺑﺮدە ‪z‬ﺷﻮد؛ )‪ (Lane IV, 1435‬ﮐﻪ در واژ‡ﺎن‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ‪" ،‬ﻣﻔ‪i‬ﻮم" ﺧﻮاﻧﺪە ‪z‬ﺷﻮد‪ .١‬ﺷﺎ]ﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ¶ﺴ_ﺎری از ﻣﻔ—ان ‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ و‬ ‫ﻣﺪرن ‪-‬ﻪ ﺻﻮرت ﺗﻠ‪] JIm‬ﺎ ‪-‬ﻪ ‪ö‬اﺣﺖ ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ﮐﺮدەاﻧﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ آ]ﻪ‪ ،‬اﺳﻤﺎء ‪-‬ﻪ ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪z‬‬ ‫ﺟﺰ ز‪Ø‬ﺎن دﻻﻟﺖ ﻧﺪارد‪ .٢‬رﺷ_ﺪ رﺿﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﻤﺎء )ﻧﺎمﻫﺎ( اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ دالﻫﺎ‪ [q‬دارد‬ ‫ﮐﻪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ آﻧ‪i‬ﺎ ﻣﻌﻨﺎ اﺑﺮاز و ﻣﻨﺘﻘﻞ ‪z‬ﺷﻮد‪ .٣‬ﺳ_ﺪ ﻗﻄﺐ ﻧ ‪ jK k‬اﺳﻤﺎء را »ﺗﻮاﻧﺎ‪[q‬‬ ‫' در اﺧﺘ_ﺎر ﻣﺎ ‪z‬داﻧﺪ‪ ٤.‬وی ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺗﻮاﻧﺎ‪[q‬‬ ‫ﻧﺎمﮔﺬاری« و ﺗﻨ‪i‬ﺎ وﺳ_ﻠﻪی ارﺗ|ﺎ ‪Ω‬‬ ‫‪ Ä‬داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﺑﺮای‬ ‫ﻧﺎمﮔﺬاری اﺷ_ﺎء‪ ،‬ﻋﻤﯿﻖﺗ‪Iü‬ﻦ ﺗﺄﺛ‪ jk‬را ﺑﺮ زﻧﺪ‪ ⁄º‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪º‬‬ ‫درک ارزش اﯾﻦ وﺳ_ﻠﻪی ارﺗ|ﺎ' ﻓﻘﻂ ‪Ü‬ﺎ‪ ™K‬اﺳﺖ ﮐﻪ زﻧﺪ‪ ⁄‬را ‪-‬ﺪون آن ﺗﺼّﻮر ﮐﺮد«‪.٥‬‬ ‫‪ Ä‬اﺳﻤﺎء )ﻧﺎمﻫﺎ( ﺷﯿﻮەی‬ ‫اﺑﻦ ﻋﺎﺷﻮر ﺣ‪À rä‬ﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ‪z‬ﻧ‪i‬ﺪ و اﺳﺘﺪﻻل ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »آﻣﻮﺧ ‪K ä‬‬ ‫ّ‬ ‫د]ﮕﺮ ﺑ_ﺎن اﯾﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻘﺪﻣﺎت ز‪Ø‬ﺎن را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن آﻣﻮﺧﺖ«‪ .٦‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وی‬ ‫ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋ|ﺎرت »ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻤﺎ‪ z‬ﻧﺎمﻫﺎ و اﺳﻤﺎء را ‪-‬ﻪ آدم آﻣﻮﺧﺖ« ﻓﻘﻂ ﻋ|ﺎر‪[ä‬‬ ‫اﻏﺮاقآﻣ ‪ jK k‬ﺑﺮای اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ ﻫﻤﻪﮔ‪jk‬ی ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪.٧‬‬ ‫‪ Ä‬ﻧﺎمﻫﺎ )اﺳﻤﺎء(" و آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬ﺗﻮان‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ﻋ|ﺎرت "آﻣﻮﺧ ‪K ä‬‬ ‫اﺳ{ﻨ|ﺎط ﮐﺮد اﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻣ_ﺎن آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﻓﺮا ‪jk‬ی ﺷﻨﺎﺧ‪] rä‬ﺎ دا‪Å‬ﺶ ‪-‬ﻪ‬ ‫وﺳ_ﻠﻪی واژ‡ﺎ‪ [K‬ﻫﻤﭽﻮن ﻋﻠﻢ و ﻗﻠﻢ ارﺗ|ﺎط ﺑﺮﻗﺮار ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .٨‬در ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی د]ﮕﺮ‪ ،‬ﻗﺮآن‬ ‫ّ‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﺑ_ﺎن را ‪-‬ﺎ ﻫﻢ ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر ‪َz‬ﺑَﺮد ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﺷﺪت ﺑﺮ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻣ_ﺎن آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ﺗﻮا‪Å‬ﺶ‬ ‫ز‪Ø‬ﺎ‪ [K‬وی ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ دارد‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در آ]ﺎت ‪ ۳‬و ‪ ۴‬ﺳﻮرەی اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑ_ﺎن ﺷﺪە »ﺧﺪا ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫را آﻓ‪Iü‬ﺪ و ‪-‬ﻪ او ﺗﻮان ﺑ_ﺎن ‪-‬ﺨﺸ_ﺪ«‪ .‬اﺳﺪ ﻣﺎﻫﺮاﻧﻪ ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ واژەﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﺮب در‬ ‫ﻣﻮرد واژەی ﺑ_ﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑ_ﺎن »در ﻣﻮرد اﻧﺪ∏ﺸﻪ و ‪Ü‬ﻼم‬ ‫ﻣﺼﺪاق دارد ز‪I‬ﺮا ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ درک ]ﮏ ‪tê‬ء ]ﺎ ا]ﺪە در ذﻫﻦ و ﺗﻤﺎﯾﺰ آﻧ‪i‬ﺎ ‪-‬ﻪ ﻟﺤﺎظ‬ ‫ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪ z‬از ﺳﺎﯾﺮ اﺷ_ﺎء و ا]ﺪەﻫﺎﺳﺖ«‪ .٩‬ﺑ_ﺎن در آ]ﺎت ‪ ۳‬و ‪ ۴‬ﺳﻮرەی اﻟّﺮﺣﻤﺎن دال ﺑﺮ‬ ‫‪1 Muhammad Asad. The Message of the Qur’ân, 9.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪:‬‬ ‫‪ibni Kathīr. Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm, 223.‬‬ ‫‪3 Rida, Al-Manar, 218.‬‬ ‫‪4 Qutb. In the Shade of the Qur’ân, 48.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪6 Ibn ʿAshur. At-Taḥrīr wa at-Tanwīr, 407–09.‬‬ ‫‪7 Ibid, 409.‬‬ ‫‪ ٨‬آ‪X‬ﺎت ‪ ۱‬ا‪ ۵ ‬ﺳﻮرەی ﻋﻠﻖ‪.‬‬ ‫‪9 Asad. The Message of the Qur’ân, 824.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۵۹‬‬ ‫»ﻗﺪرت اﺑﺮاز روﺷﻦ اﯾﻦ ﺷﻨﺎﺧﺖ ‪-‬ﻪ ﺻﻮرت ز‪Ø‬ﺎن ﮔﻔﺘﺎری ]ﺎ ﻧﻮﺷﺘﺎری و ﺑ_ﺎن روﺷﻦ‬ ‫ˇ‬ ‫اﻧﺪ∏ﺸﻪ و ‪Ü‬ﻼم ﮐﻪ ]ﺎدآور ﻋﻠﻢ ‪-‬ﻪ ﺗﻤﺎ‪ z‬اﺳﻤﺎء‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﺗﻔﮑﺮ ادرا‪ #‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ارزا‪ [K‬ﺷﺪە اﺳﺖ«‪ .١‬ﺣ‪ rä‬در آﺛﺎر ‪À‬ﺪ]ﺪارﺷﻨﺎﺳﺎ‪ [K‬ﻫﻤﭽﻮن ﻫﻮ‪è‬ل‪ ،‬واژەی ﺑ_ﺎن‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ‪-‬ﺎ ﺧﻮد ز‪Ø‬ﺎن اﻧ‪a‬ﺎﺷﺘﻪ ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬در ‪-‬ﺎﻓﺘﺎری ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬ﻫﻮ‪è‬ل ﺑ_ﺎن را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻌ‪Iü‬ﻒ‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ‪Å» :‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ﻣﻌﻨﺎدار ﮐﻪ آ ‡ﺎ‪ b‬از آﻧ‪i‬ﺎ ﺑﺮای ﺑ_ﺎن ﺧﻮاﺳﺖ ]ﺎ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدە‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ«‪.٢‬‬ ‫در ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪-‬ﺎ آﻓ‪RIü‬ﺶ آدم‪,‬ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﺑ_ﺎن ﻋ|ﺎرت اﺳﺖ از اﺻﻞ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬اﺑﺮاز و ﻧﺎمﮔﺬاری‬ ‫اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت ﮐﻪ وﺟﻪ ﺗﻤﺎﯾﺰ ا‪Å‬ﺴﺎن از ﭘ‪T‬ﺸ‪Î‬ﻨ_ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ‪-‬ﺎﻻ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ˇ‬ ‫اﺳﺪ ‪-‬ﻪ درﺳ‪ rä‬ﺑﺮ اﯾﻦ ‪-‬ﺎور اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻋﻠﻢ ﺗﻤﺎم اﺳﻤﺎء ﺑﺮ ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ ﺗﻌ‪Iü‬ﻒ ﻣﻨﻄ‪ Æä‬و ﺗﻔﮑﺮ‬ ‫‪ Ä‬ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ آ]ﻪی ‪ ۳۰‬ﺳﻮرەی ‪-‬ﻘﺮە‪،‬‬ ‫ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪ z‬دﻻﻟﺖ دارد«‪ .‬وی ﻫﻤﭽﻨ ‪K k‬‬ ‫»ﻣﻨﻈﻮر از آدم ﺗﻤﺎم ‪Å‬ﺴﻞ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ و اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﺨﺺ ‪z‬ﺷﻮد ‪-‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ ‪-‬ﻪ‬ ‫‪ Ä‬ﻓﺴﺎد و‬ ‫‪- Ä‬ﻪ آدم ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫ارﺟﺎع ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫ﺧﻮﻧ‪Iü‬ﺰی ‪z‬ﮐﻨﺪ« ‪ .‬ﻧ|ﺎ]ﺪ ‪-‬ﻪ اﺷ{|ﺎە آدم را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ]ﮏ ﻓﺮد در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﺮ‪z [Ö‬ﮔ‪Im‬ﺪ »آدم ﺗﺠﺴﻢ ‪Ü‬ﺎﻣﻞﺗ‪Iü‬ﻦ ﺻﻮرت ا‪Å‬ﺴﺎ‪ [K‬اﺳﺖ«‪ .‬ز‪Ø‬ﺎن ]ﺎ‬ ‫ﺑ_ﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ¶‪ —ê‬را ﺗ|ﺪ]ﻞ ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﮐﺮد؛ ‪-‬ﻪ ﻋ|ﺎرت د]ﮕﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن را ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ز‪Ø‬ﺎن‬ ‫‪Ä‬‬‫ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﭘ‪T‬ﺸ‪Î‬ﻨ_ﺎن‪ ،‬آدم ﺗﻮاﻧﺎ[ و ﻋﻠﻢ ﻧﺎمﮔﺬاری داﺷﺖ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ‪-‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫‪q‬‬ ‫»دا‪Å‬ﺶ اﺷ_ﺎء ]و ﻣﻘﻮﻻت[ ‪-‬ﻪ ﻧﺎمﻫﺎ وا¶ﺴﺘﻪ اﺳﺖ«‪ ٤‬و ا‪Å‬ﺴﺎن از ﻃ‪Iü‬ﻖ ز‪Ø‬ﺎن زادە ‪z‬ﺷﻮد‪.‬‬ ‫»اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪی ﻣﺸ‪i‬ﻮر ﻫﺎ]ﺪﮔﺮ ﮐﻪ ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن را ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ؛ ]ﺎ ‪-‬ﻪ ﺗﻌﺒ‪jk‬ی ز‪Ø‬ﺎن‬ ‫اﺷ_ﺎء را ﻧﺎمﮔﺬاری و ]ﺎ ﻣﻮﺟﻮد]ﺖ ‪-z‬ﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺷ‪π‬ﻞدﻫﻨﺪەی ﻣﻔ‪i‬ﻮم اﺻ‪ ì‬ﻓﻠﺴﻔﻪی‬ ‫ﻫﺎ]ﺪﮔﺮ ]ﻌ‪ rK‬دازاﯾﻦ اﺳﺖ«‪ .٥‬آدم ]ﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺧﻮد و داﺳﺘﺎ‪Å‬ﺶ را ‪z‬آﻓ‪Iü‬ﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا وی ﻫﺴ‪rä‬‬ ‫‪Å Ä‬ﺸﺎﻧﻪﮔﺬار اﺳﺖ« و‬ ‫‪z Ä‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫را ﺗﺪو‪I‬ﻦ ‪z‬ﮐﻨﺪ و آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ آ ‡ﺎﻣ ‪K Ö‬‬ ‫‪Ä‬ﮐﻨﻨﺪەی ﻣﻌﺮﻓﺖ در ‪Ü‬ﻠ_ﺖاش ‪-z‬ﺎﺷﺪ‬ ‫»‪Å‬ﺸﺎﻧﻪﮔﺬاری او ‪ ...‬ﻫﺴ‪-rä‬ﺨﺶ و ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﯿ ‪K k‬‬ ‫ﮐﻪ ﻫﺴ‪ rä‬را ﻣﺒ‪i‬ﻢ و ‪[Ö‬دﻟ_ﻞ ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻓ‪i‬ﻢ ‪z‬ﮔﺮداﻧﺪ«‪ .٦‬ز‪Ø‬ﺎن‪ ،‬آن ﭼ ‪≤jK k‬ﺴﺖ ﮐﻪ ﺳﺎرﺗﺮ» ﺧﻤ‪jk‬‬ ‫‪Ä‬‬ ‫ﻫﺴ‪z «rä‬ﻧﺎﻣﺪ و از ﻃ‪Iü‬ﻖ ﻧﺎمﮔﺬاری‪ ،‬از اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت رﻣﺰﮔﺸﺎ[ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑ‪_R‬ﺎﻣ ‪K k‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ »ﻧﺎمﮔﺬاری در ﺳﺎﺣﺖ ز‪Ø‬ﺎن ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪i‬ﺎ ﻫﺪف و ﻣﻌﻨﺎی ‪[Ö‬ﻧ‪i‬ﺎ]ﺖ ﻣﺘﻌﺎ‪ œ‬آن‪،‬‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻋﻤﯿﻖﺗ‪Iü‬ﻦ و‪I‬ﮋ‪ ⁄‬آن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎمﮔﺬاری اﻣﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ وﺳ_ﻠﻪی آن‪ ،‬ﭼ ‪jK k‬ی ﻓﺮاﺗﺮ از آن‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Arthur Bradley. Derrida’s Of Grammatology; An Edinburgh Philosophical Guide.‬‬ ‫‪(Edinburgh: Edinburgh University Press. 2008): 25.‬‬ ‫‪3 Assad. The Message of the Qur’ân, 9.‬‬ ‫‪4 Benjamin. One-Way Street and Other Writings, 119.‬‬ ‫‪5 Bradley. Derrida’s Of Grammatology; An Edinburgh Philosophical Guide, 51.‬‬ ‫‪6 Giorgio Agamben. Infancy and History: On the Destruction of Experience,‬‬ ‫‪(London & New York: Verso, 1993): 35, 41.‬‬ ‫‪ ۱۶۰‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫ﺑ_ﺎن ﻧ†ﺷﻮد و در آن‪ ،‬ز‪Ø‬ﺎن ﺧﻮد را ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ«‪ .١‬در دﻧ_ﺎی ﭘ‪T‬ﺸﺎز‪Ø‬ﺎن ]ﺎ‬ ‫ﻧﺎمﮔﺬاری‪Å‬ﺸﺪە‪ ،‬اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت ﻓﺎﻗﺪ رﻣﺰ و ‪Å‬ﺸﺎنﻫﺎی ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﺗﻤ ‪ jK k‬از ]ﮑﺪ]ﮕﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪º‬‬ ‫¶‪ —ê‬در ﺟ‪i‬ﺎ‪ [K‬زﻧﺪ‪z ⁄‬ﮐﺮد ﮐﻪ ‪Ü‬ﻠﻤﺎت ﻫﻨﻮز ﻧﻤﻮدی ﻧﺪاﺷ{ﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن‪—ê¶ ،‬ی اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ‪À‬ﺎرادا]ﻢ ارﺗ|ﺎِط ‪Ü‬ﻼ‪ z‬ﻗﺪم ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ اﺷ_ﺎء را ﻧﺎمﮔﺬاری ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل‬ ‫‪ø‬ﺲ از ﻓﺮا ‪jk‬ی اﺳﻤﺎء‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬ﺗﻮاﻧﺪ ﺟ‪i‬ﺎن را از ﻃ‪Iü‬ﻖ ﻧﺎمﮔﺬاری و ‪Å‬ﺸﺎﻧﻪﮔﺬاری درک‬ ‫‪º‬‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳ‪fl‬ﺲ و‪I‬ﮋ‪ ⁄‬ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﮐﻨﻨﺪەی ﺑ_ﺎن ﻇ‪i‬ﻮر ‪z‬ﮐﻨﺪ و اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺟﺎ]ﮕ‪Iÿ‬ﻦ‬ ‫‪ —ê¶ Ä‬ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ ﺷﺪە‪ ،‬ﺑﺮ‬ ‫‪ Ä‬ﻧ‪m‬ع ¶‪z —ê‬ﺷﻮد‪ .‬ا‪Å‬ﺴﺎن ]ﺎ ﺧﻠ_ﻔﻪ‪ ،‬ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪Å‬ﺴﻞﻫﺎی ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻗﺪم ﮔﺬاﺷﺘﻪ و اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت را ﻧﺎمﮔﺬاری و ﻃ|ﻘﻪﺑﻨﺪی ‪z‬ﮐﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫روی زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬را ﺗﻐﯿ‪z jk‬دﻫﺪ‪ .‬ﻧﺎمﻫﺎ )اﺳﻤﺎء( ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑ‪_R‬ﺎِن ﺟ‪i‬ﺎن ﻏ‪ jk‬ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻓ‪i‬ﻢ و ﺧﺎﻣﻮش ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫را ‪z‬آﻓ‪RIü‬ﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا آن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻧﻈ‪Iü‬ﻪﭘﺮداز اد‪ [Ö‬ن‪ .‬و‪ .‬ﺗﯿﻮﻧﮕﻮ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ »‪Ü‬ﻠﻤﺎت ﮔﻔﺘﺎری‬ ‫]‪,‬ﻧﺎمﻫﺎ[ واﺳﻄﻪی ﻣ_ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎنﻫﺎ ﻫﺴ{ﻨﺪ و ز‪Ø‬ﺎن ﮔﻔﺘﺎر را ﺷ‪π‬ﻞ ‪z‬دﻫﻨﺪ«‪ .٢‬ز‪Ø‬ﺎن آن ﻫﻨ‪a‬ﺎم‬ ‫ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻓ‪i‬ﻢ ﺑﻮدن ﻫﺴ‪- rä‬ﺎ اﺳﺘﻔﺎدە از ‪Å‬ﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ﺗﻤﺎﯾﺰ ‪-‬ﺨﺶ اﺷ_ﺎء ‪-‬ﻪ ﺑ_ﺎن‬ ‫‪» Ä‬ز‪Ø‬ﺎن ﺣﺎﻓﻆ ‪-‬ﺎ]‪a‬ﺎ‪ [K‬ﺷ|ﺎﻫﺖﻫﺎی ﻏ‪jk‬ﻣﺎدی و ﻧ ‪ jK k‬ﺧﺰاﻧﻪی‬ ‫درآﻣﺪ‪- .‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی آ ‡ﺎﻣ ‪K Ö‬‬ ‫‪Å‬ﺸﺎﻧﮕﺮﻫﺎ اﺳﺖ«‪- —ê¶ .‬ﺎ ﻧﺎمﮔﺬاری اﻋﻤﺎل ﺧﻮد و دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی آﻧ‪i‬ﺎ ‪-‬ﻪ ﺧ‪ jk‬و ‪ّ ê‬‬ ‫‪] è‬ﺎ‬ ‫َﻣ )ﻠ‪-‬ﮔﻮﻧﻪ و اﻫ‪Iü‬ﻤ‪- rK‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗ|ﺪ]ﻞ ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از اﯾﻦ ‪ø‬ﺲ‪ ،‬ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖﻫﺎی ﻣﻠ‪Ó‬ﻮ[‪ä‬‬ ‫]ﺎ اﻫ‪Iü‬ﻤ‪ rK‬ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪی وی ﻗﺎ‪-‬ﻞ درک و دﺳﺖ]ﺎﻓﺘ‪z rK‬ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ‬ ‫‪ Ä‬ﻫﻤﮕ‪ rK‬دﻧ_ﺎی ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﺷﺪ؛ ﻋﺎرف اﯾﺮا‪ [K‬ﺣﺎﻓﻆ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪:‬‬ ‫‪ Ä‬رﻓ ‪K ä‬‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ از ﺑ ‪K k‬‬ ‫)‬ ‫ﻣﻦ َﻣﻠ‪ -‬ﺑﻮدم و ﻓﺮدوس ﺑ‪Iü‬ﻦ ﺟﺎ]ﻢ ﺑﻮد‬ ‫آدم آورد در اﯾﻦ دﯾﺮ ﺧﺮابآ‪-‬ﺎدم‬ ‫‪ è‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ آ]ﺎت ‪ ۹‬ا‪ ۱۱ œ‬ﺳﻮرەی‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻇ‪i‬ﻮر ﺧ‪ jk‬و ‪ّ ê‬‬ ‫‪ è‬ﺑﺮ وی ﻋﺮﺿﻪ ﮔﺸﺖ« ﮐﻪ‬ ‫‪ê‬‬ ‫‪-‬ﻠﺪ‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن »ﺻﺎﺣﺐ ز‪Ø‬ﺎن و دو ﻟﺐ ﺷﺪ« و »دو راە ﺧ‪ jk‬و ّ‬ ‫وﺟﻪ ﺗﻤﺎﯾﺰ د]ﮕ‪Ω‬ﺮ دﻧ_ﺎی ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ارﺳﻄﻮ ﺑ_ﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ »ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗﻨ‪i‬ﺎ‬ ‫‪è‬‬‫ﺣﯿﻮا‪ [K‬اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻮﻫ|ﺖ ﺑ_ﺎن ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدە اﺳﺖ و ﻗﺪرت ﺑ_ﺎن‪ ،‬ﻧﻤﻮد ﺧ‪ jk‬و ‪ّ ê‬‬ ‫اﺳﺖ«‪ .٣‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻃ‪Iü‬ﻖ ز‪Ø‬ﺎن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدی ﻣﺴﺌﻮل و دارای اﺧﺘ_ﺎر و‬ ‫اﻣﺎﻧﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺴ‪]z rä‬ﺎ‪-‬ﺪ‪.‬‬ ‫‪1 Benjamin. One-Way Street and Other Writings, 111.‬‬ ‫‪2 Ngũgĩ wa Thiong'o. Decolonizing the Mind, (Harare: Zimbabwe Publishing House‬‬ ‫‪(Pvt.) Ltd., 1981), 14.‬‬ ‫‪3 Aristotle. The Politics. Trans. Benjamin Jowett, (Kitchener: Batoche Books, 1999),‬‬ ‫‪5-6.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۶۱‬‬ ‫ز>ﺎن‪ ،‬اﺧﺘ‪B‬ﺎر و ﺣﺎ‪D‬ﻤ‪B‬ﺖ ا‪+‬ﺴﺎن‬ ‫ﺣﺎل اﯾﻦ ﺳﺆال ﭘ‪T‬ﺶ ‪z‬آ]ﺪ ﮐﻪ ا ﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺎمﻫﺎ ]ﺎ اﺳﻤﺎء را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬آﻣﻮزد‪ ،‬ﻧﻘﺶ‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن در اﯾﻦ ﻣ_ﺎن ﭼ‪T‬ﺴﺖ؟ ا ﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺎمﻫﺎ و ﻋﻠﻢ را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻨﺘﻘﻞ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ø ،‬ﺲ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎمﮔﺬار اﺳﺖ؟ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺮآن‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺎم ]ﺎ اﺳﻢ ﺗﻤﺎ‪ z‬اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت‬ ‫را ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن آﻣﻮﺧﺖ و ‪-‬ﻪ وی ﻗﺪرت ﺑ_ﺎن داد‪ .‬ﺣﺎل ﺳﺆال اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آ]ﺎ آدم ‪-‬ﺎ دﻣ_ﺪن‬ ‫]ﮑ|ﺎرەی روح در ‪Ü‬ﺎﻟ|ﺪش آﻧ‪i‬ﺎ را آﻣﻮﺧﺖ؟ و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ‪-‬ﺎ ذات ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ‬ ‫‪Ä‬‬ ‫‪ ،è‬ﮐﻪ ر≤ﺸﻪ در ز‪Ø‬ﺎن دارد‪ ،‬ﺳﺎز‪é‬ﺎر اﺳﺖ؟ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺧﻮا‪Å‬ﺶ ﻣ ‪K ä‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺣﺎﻣﻞ ﺧ‪ jk‬و ‪ّ ê‬‬ ‫ﻗﺮآن ‪z‬ﺗﻮان ﺣﻀﻮر ﺧﺪا را در ﻫﻤﻪی اﻣﻮر درک ﮐﺮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋ‪ì‬رﻏﻢ ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ﻗﺮآن ﺑﺮ‬ ‫‪ Ä‬آن ﻃﺒﻖ ﻗﺮآن‪ ،‬ﺗﻤﺎ‪ z‬اﻋﻤﺎل وی در‬ ‫اﺧﺘ_ﺎر و ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن و ‪-‬ﻪ رﺳﻤ_ﺖ ﺷﻨﺎﺧ ‪K ä‬‬ ‫‪ (Ä‬رخ ‪z‬دﻫﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻋﻤﻞ ا‪Å‬ﺴﺎ‪[K‬ای ﻋﻮاﻗﺐ ﺧﺎص ﺧﻮد را‬ ‫ﻣﺤﺪودەی ﻗﻮاﻧﯿ‪ rK‬ﺧﺎص )ﺳ ‪K K‬‬ ‫‪Ä‬‬‫‪ Ä‬آن ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﯿ ‪K k‬‬ ‫دارد و در ﺣ_ﻄﻪی ﻋﻠﺖ و ﻣﻌﻠﻮ‪ œ‬اﺗﻔﺎق ‪z‬اﻓﺘﺪ ﮐﻪ ﻗﻮاﻧ ‪K k‬‬ ‫‪z‬ﺷﻮﻧﺪ‪- .١‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در آ]ﻪی ‪ ۱۷‬ﺳﻮرەی اﻧﻔﺎل‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺗﻮﺻ_ﻒ ﻧﺨﺴﺘ‪KÄk‬‬ ‫‪ Ä‬ﺑﺮد]ﺪ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ‬ ‫ﭘ‪jk‬وزی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ ﮐﻔﺎر ﻣˇﮑﻪ‪z ،‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﺷﻤﺎ ﻧﺒﻮد]ﺪ ﮐﻪ دﺷﻤﻦ را از ﺑ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ا]ﻤﺎن دﯾ‪ rK‬ﻗﻮی و‬ ‫ﭘﺮورد‪é‬ﺎر آﻧ‪i‬ﺎ را از ﻣ_ﺎن ﺑﺮداﺷﺖ«‪ .‬ﮐﻪ ]ﺎدآور اﯾﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ داﺷ ‪K ä‬‬ ‫‪ Ä‬در ﺟﺒ‪i‬ﻪی ﺣﻖ‪ ،‬ﻋﻠﺖ اﺻ‪ ì‬اﯾﻦ ﭘ‪jk‬وزی اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻀﻞاﻟﺮﺣﻤﺎن ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ‬ ‫ﻗﺮار داﺷ ‪K ä‬‬ ‫‪K‬‬ ‫اﺳﻼ‪ z‬ﻣﻌﺎ‪ ،ö‬در ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻗﺮآ[ ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر رﻓﺘﻪ ﺑﺮای رﺧﺪادﻫﺎ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﻗﺮآن‬ ‫در ﺗﻮﺻ_ﻒ ‪À‬ﺪ]ﺪەﻫﺎی ﻣﺸﺎ‪-‬ﻪ‪ ،‬ﻋﻠﺖ وﻗ‪m‬ع را ﺧﺪا و ﻃﺒ_ﻌﺖ ‪z‬داﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ دو‪،‬‬ ‫ﻋﻠّ_ﺖﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت‪[Ö ،‬ﺷ|ﺎﻫﺖ و ﻧﺎﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻧ‪T‬ﺴ{ﻨﺪ و ‪-‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ﻫﺮ دو ]ﮑﺴﺎﻧﻨﺪ؛ ‪-‬ﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎ‪ [q‬دارﻧﺪ«‪ .٢‬وی در اداﻣﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ‪z‬دﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﻨ‪a‬ﺎ‪ z‬ﮐﻪ »ﻗﺮآن ز‪Ø‬ﺎن ﻃﺒ_ﻌﺖ‬ ‫را ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر ‪z‬ﺑﺮد‪ ،‬رواﯾ‪ rä‬از اﺻﻄﻼﺣﺎت دﯾ‪ rK‬ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻋﻠّ_ﺖ ﺧﺪا را اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ«‪.٣‬‬ ‫ﻫﻨ‪a‬ﺎ‪ z‬ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻧﻘﻄﻪی ﺗﻼ‪ ™ä‬اﻋﻤﺎل ﺧﺪا و ا‪Å‬ﺴﺎن ‪z‬رﺳ_ﻢ‪ ،‬دو‪é‬ﺎﻧﻪی ﺟﺎﻟ‪ rÖ‬در ﻗﺮآن‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻗﺎ‪-‬ﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ‪é‬ﺎە ﮐﻪ اﻣ‪π‬ﺎن ﮐﮋﻓ‪a] †i‬ﺎﻧ‪ ª‬ﺧﺪاوﻧﺪ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﻗﺮآن ﺧﺪا را‬ ‫ˇ‬ ‫ﻋﻠﺖ ﻫﻤﻪ ﭼ ‪ ،jK k‬ﺣ‪ rä‬اﻋﻤﺎل ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻌﺮ‪z ™K‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎ‪ œ‬ﮐﻪ ﺧﻮد ا‪Å‬ﺴﺎن ﻓﻘﻂ ‪-‬ﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ‪-‬ﺨ‪ Ìê‬از آﻓ‪RIü‬ﺶ اﻧ‪a‬ﺎﺷﺘﻪ ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ آﻧ‪a‬ﺎە ﮐﻪ ‪-‬ﺤﺚ از ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖ ا‪Å‬ﺴﺎ‪ [K‬اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ً‬ ‫ا‪Å‬ﺴﺎن ﻋﺎﻣ‪Ü ì‬ﺎﻣﻼ ﻣﺴﺌﻮل ﺷﻤﺮدە ﺷﺪە و ﻋﻨﻮان ‪z‬ﺷﻮد ﮐﻪ »آﻧﭽﻪ ﺑﺮای ا‪Å‬ﺴﺎن رخ‬ ‫‪z‬دﻫﺪ‪ ،‬ﻣﺎﺣﺼﻞ اﻋﻤﺎل اوﺳﺖ«‪- .٤‬ﻪ ﮔﻔﺘﻪی ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ اﺳﻼ‪ z‬اﯾﺰو‪â‬ﺴﻮ ﺗﻮﺷﯿ‪_i‬ﮑﻮ ‪-‬ﺎ]ﺪ‬ ‫‪-‬ﻪ ]ﺎد داﺷﺖ ﮐﻪ »از ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪Ü‬ﻼ‪ ،z‬ﻓﻠﺴ‪ ،ÆK‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧ‪ ،rä‬ﺗﻔﺴ‪jk‬ی‬ ‫و ﻏ‪jk‬ە ‪z‬ﺗﻮان ‪-‬ﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﻗﺮآن ﭘﺮداﺧﺖ و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧ ‪ jK k‬ﺗﻌﺪادی از ا‪-‬ﻌﺎد ﻣﺘﻔﺎوت ‪-‬ﺎ‬ ‫ْ ُ‬ ‫‪َ َ Ø ُ ْ Ö َ Ö َ ...‬‬ ‫˙ ﻗﺪًرا َﻣﻘﺪوًرا ‪ -‬و ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا ﺣﺘ‪ T‬و )ﻪاﻧﺪازە و ﺣﺴﺎب ﺷﺪە‬ ‫‪ ١‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۸‬ﺳﻮرەی اﺣﺰاب ) و˘ﺎن أﻣﺮ ا ِ‬ ‫اﺳﺖ(‪.‬‬ ‫‪2 Fazlur Rahman. Major Themes of the Qur’ân. (Beirut: Bibliotheca Islamica, 1980),‬‬ ‫‪15.‬‬ ‫‪3 Ibid.‬‬ ‫ٌ‬ ‫‪Ö‬‬ ‫‪ â‬ﱡ َْ‬ ‫ﺲ ِ)َﻤﺎ ﻛَﺴَ˚ْﺖ َرِﻫﻴَﻨﺔ – ﻫﺮﮐﺲ در ﮔﺮو اﻋﻤﺎل ﺧ‪Gg‬ﺶ اﺳﺖ(‪.‬‬ ‫‪ ٤‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۸‬ﺳﻮرەی ﻣﺪﺛﺮ )‪±‬ﻞ ﻧﻔ ÷‬ ‫‪ ۱۶۲‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫®‬ ‫درﺟﻪی اﻫﻤ_ﺖ ]ﮑﺴﺎن را ﻋﺮﺿﻪ ‪z‬ﮐﻨﺪ«‪ .١‬اﯾﻦ ارﺟﺎﻋﺎت ﻋﻤﻮﻣﺎ ‪Å‬ﺴ‪ rÖ‬ﻫﺴ{ﻨﺪ و ‪-‬ﺎ]ﺪ‬ ‫در ‪-‬ﺎﻓﺘﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻋﺮﺿﻪی ﺧﻮد‪ ،‬درک و در‪I‬ﺎﻓﺖ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ »ﺟ‪i‬ﺎنﺑﯿ‪ rK‬ﻗﺮآ‪ ،[K‬ﻗﺎدر‬ ‫‪-‬ﻪ ‪-‬ﺎزﻧﻤﺎ‪- [q‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺳ‪T‬ﺴﺘ† اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ‪À‬ﺎ]ﻪی اﺻﻮل ﺗﻀﺎدﻫﺎی ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪ z‬ﺑﻨﺎ ﺷﺪە‬ ‫اﺳﺖ«‪ .٢‬ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺗﻮﺷﯿ‪_i‬ﮑﻮ ﺟ‪i‬ﺎنﺑﯿ‪ rK‬ﻗﺮآ‪z [K‬ﻧﺎﻣﺪ‪] ،‬ﺎدﮔ‪jk‬ی )ا‪{3‬ﺴﺎب(‬ ‫®‬ ‫ﺗﺪر‪ JÖI‬ز‪Ø‬ﺎن و ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﺎمﮔﺬاری اﻟﺰاﻣﺎ ‪-‬ﺎ ﻧﻘﺶ ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان آﻣﻮزﻧﺪەی ﺗﻤﺎم ﻧﺎمﻫﺎ‬ ‫)اﺳﻤﺎء( در ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ Ä‬ز‪Ø‬ﺎن ‪z‬ﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻨﻮز اﯾﻦ ﺳﺆال ‪-‬ﺎ‪ ™ä‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ ‪-‬ﺪون داﺷ ‪K ä‬‬ ‫اﻋ‪jä‬اض ﺧﻮد را ‪Å‬ﺴ‪Ú‬ﺖ ‪-‬ﻪ ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺑ_ﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس آ]ﺎت ‪ ۳۱‬و ‪ ۳۲‬ﺳﻮرەی‬ ‫‪-‬ﻘﺮە »ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻤﻪی ﻧﺎمﻫﺎ را ‪-‬ﻪ آدم آﻣﻮﺧﺖ و ‪ ...‬ﺳ‪fl‬ﺲ آﻧ‪i‬ﺎ را در ﺣﺪ درک و ﻓ‪i‬ﻢ‬ ‫ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ‪-‬ﻪ آﻧ‪i‬ﺎ ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺖ و ﮔﻔﺖ ‪ ...‬ا ﺮ راﺳﺖ ‪z‬ﮔ‪_Im‬ﺪ اﺳﻤﺎء )ﻧﺎمﻫﺎی اﺷ_ﺎء( را‬ ‫ﺑﺮﺷﻤﺎر‪I‬ﺪ ‪ ...‬ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ‪À‬ﺎﺳﺦ دادﻧﺪ‪ :‬ﻣﺎ را دا‪- ÌêÅ‬ﻪ ﺟﺰ آﻧﭽﻪ ﺧﻮد ‪-‬ﻪ ﻣﺎ آﻣﻮﺧ‪،rä‬‬ ‫ﻧ‪T‬ﺴﺖ«‪ .‬در ﻗﺮآن ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی د]ﮕﺮی وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ذات اﺳﺘﻌﺎری آﻧﭽﻪ ﮐﻪ "ارﺗ|ﺎط‬ ‫ﻓﺮاز‪Ø‬ﺎ‪ "[K‬ﮔﻔﺘﻪ ‪z‬ﺷﻮد را روﺷﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺮ ز‪Ø‬ﺎن ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨ‪i‬ﺎ دﻟ_ﻞ اﺣﺴﺎس ﻣﺴﺌﻮﻟ_ﺖ‬ ‫ً‬ ‫و اﻧﺘﺨﺎب ا‪Å‬ﺴﺎن ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗ|ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺮآن‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎن را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺗﻨ‪i‬ﺎ ﺣﺎﻣﻞ اﻣﺎﻧﺖ ﻣﻌﺮ‪z ™K‬ﮐﻨﺪ‪ .‬رﺣﻤﺎن در ﺗﻮﺻ_ﻒ اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ‪-‬ﺎر‬ ‫‪ Ä‬ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺖ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧ‪i‬ﺎ از ﻗﺒﻮل آن ‪- è‬ﺎز‬ ‫اﻣﺎﻧﺖ ِﺧﺮد و اﺧﺘ_ﺎر را ‪-‬ﻪ آﺳﻤﺎن و زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪ (Ä‬ﻧ ‪ ،jK k‬ﻣﺸﺎ‪-‬ﻪ ﺑ_ﺎن ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﺑﻮدە‬ ‫زدﻧﺪ«‪٣‬؛ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ ﺟﻮاب رد )آﺳﻤﺎن و زﻣ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ﮐ_ﻔ_ﺖ ﺑﺮﺗﺮ ز‪Ø‬ﺎن و ﻓﺎﺻﻠﻪای ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ ‪-‬ﺎ ﺟ‪i‬ﺎن ﻏ‪jk‬ا‪Å‬ﺴﺎ[ دارد‬ ‫اﺷﺎرە ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮدات ‪-‬ﻪ ﺟﺰ ا‪Å‬ﺴﺎن از ﻗﺒﻮل اﯾﻦ اﻣﺎﻧﺖ اﻣﺘﻨﺎع ﮐﺮدﻧﺪ و‬ ‫اﻋ‪jä‬اض ﻣﻮﺟﻮدات ﻏ‪jk‬ا‪Å‬ﺴﺎ‪ [K‬ﻧ ‪- jK k‬ﻪ ‪Å‬ﺸﺎن دادن رﻓﺘﺎری ﮐﻨﺎ]ﻪآﻣ ‪Å jK k‬ﺴ‪Ú‬ﺖ ‪-‬ﻪ ﺗﻐﯿ‪jk‬‬ ‫‪ ،Ä‬ا‪Å‬ﺴﺎن‬‫ﻧﺎ ‪i‬ﺎ‪[K‬ای اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ ‪À‬ﺪ]ﺪ آورد؛ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف آﺳﻤﺎنﻫﺎ و زﻣ ‪K k‬‬ ‫اﻣﺎﻧﺖ را ‪À‬ﺬﯾﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻗﺮآن در ﺗﻮﺻ_ﻒ ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬او را »ﻣﻮﺟﻮدی ﺳﺘﻤ‪π‬ﺎر ]در ﺣﻖ‬ ‫ﺧ‪≤m‬ﺶ[ و ﻧﺎدان ‪z‬ﭘﻨﺪارد«‪ .٤‬رﺣﻤﺎن در ﺗﻔﺴ‪ jk‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »اﻧﺠﺎم اﯾﻦ‬ ‫®‬ ‫اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘ_ﻤﺎ ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺳ∞‪j‬دە ﺷﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا او در ﻧﻈﻢ ﺧﻠﻘﺖ ﻣﻮﺟﻮدی ]‪a‬ﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا‬ ‫‪ Ä‬ﻣﻮﺿ‪m‬ع‬ ‫‪-‬ﻪ وی ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب اﻋﻄﺎ ﺷﺪە اﺳﺖ«‪ .٥‬ﺣﺎﻓﻆ ﺷ‪jk‬ازی ﻧ ‪ jK k‬در ﺑ‪T‬ﺖ ز‪I‬ﺮ ‪-‬ﻪ ﻫﻤ ‪K k‬‬ ‫اﺷﺎرە ‪z‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫آﺳﻤﺎن ‪-‬ﺎر اﻣﺎﻧﺖ ﻧﺘﻮا‪Å‬ﺴﺖ ﮐﺸ_ﺪ‬ ‫ﻗﺮﻋﻪی ﻓﺎل ‪-‬ﻪ ﻧﺎم ﻣﻦ دﯾﻮاﻧﻪ زدﻧﺪ‬ ‫& ‪1 Toshihiko Izutsu. God and Man in the Qur’ân. (Kuala Lumpur: Academe Art‬‬ ‫‪Printing Services, 2008), 1.‬‬ ‫‪2 Ibid, 75.‬‬ ‫‪3 Rahman. Major Themes of the Qur’ân, 15.‬‬ ‫ً‬ ‫ﱠ ‪â Ö Ö‬‬ ‫‪ ٤‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۷۲‬ﺳﻮرەی اﺣﺰاب )‪ِ ...‬إﻧُﻪ ‪±‬ﺎَن ﻇﻠﻮًﻣﺎ َﺟ ُ ﻮﻻ(‪.‬‬ ‫‪5 Rahman. Major Themes of the Qur’ân, 12.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۶۳‬‬ ‫آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ارﺳﻄﻮ ﺧﺎﻃﺮ‪Å‬ﺸﺎن ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺮﻋﻪی ﻓﺎل ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻟﻄﻒ ز‪Ø‬ﺎن ﺣﺎدث‬ ‫ﺷﺪە‪- ،‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن اﯾﻦ اﻣ‪π‬ﺎن را ‪z‬دﻫﺪ ﮐﻪ درﺳﺖ را از ﻏﻠﻂ ‪â‬ﺸﺨ_ﺺ دﻫﺪ‪ø .‬ﺲ اﻣﺎﻧﺖ‪،‬‬ ‫ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ ﺗﻔﺴ‪jk‬ی و ﺑ_ﺎ‪ [K‬ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ و ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻏ‪jk‬ا‪Å‬ﺴﺎن اﻣ‪π‬ﺎن ﺑ‪i‬ﺮەﻣﻨﺪی از آن را‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ارﺟﺎﻋﺎت ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ﺳﺘﻤ‪π‬ﺎری ]در ﺣﻖ ﺧ‪≤m‬ﺶ[ و ﻧﺎدا‪ [K‬ا‪Å‬ﺴﺎن در ﻗﺒﻮل اﻣﺎﻧﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ‪Å‬ﺸﺎندﻫﻨﺪەی ذات ﻣﺤﺪودﮐﻨﻨﺪەی ز‪Ø‬ﺎن ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ .‬ز‪Ø‬ﺎن اﻣ‪π‬ﺎﻧﺎت و‬ ‫ﻣﺤﺪود]ﺖﻫﺎ‪ [q‬را ﺑﺮای ﻫﻤ‪≤ÿ‬ﺴ‪ rä‬ا‪-‬ﺪی ﺧ‪ jk‬و ‪ èê‬ﻓﺮاﻫﻢ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .١‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ‪-‬ﺎﻻ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﺟ‪i‬ﺎن ﭘ‪T‬ﺸﺎﺗﻤﺎﯾﺰی ﺑﻮد و در‪ ⁄‬از ﻣﻔﺎﻫ_ﻢ ﺧ‪ jk‬و ‪èê‬‬ ‫وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬اﻗ|ﺎل ﻻﻫﻮری ‪-‬ﻪ ز‪|I‬ﺎ‪ [q‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان آﺷﻮ‪ [Ö‬در دﻧ_ﺎی‬ ‫ﭘ‪T‬ﺸﺎﺑ_ﺎ‪ [K‬ﺗﻮﺻ_ﻒ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻓﻄﺮت آﺷﻔﺖ ﮐﻪ از ﺧﺎ‪ Û‬ﺟﻬﺎن ﻣﺠﺒﻮر‬ ‫ﭘ_ﺪا ﺷﺪ‪2‬‬ ‫ﺧﻮدﮔﺮی‪ ،‬ﺧﻮدﺷﮑ‪ ،rK‬ﺧﻮدﻧﮕﺮی‬ ‫اﯾﻦ اﻣﺮ ‪-‬ﺪان دﻟ_ﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﺎمﮔﺬاری و ﺗﻤﺎﯾﺰ اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت ‪-‬ﻪ ﺧﻮدی‬ ‫ﺧﻮد ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪن ﺑﺮ اﻧﻔﻌﺎل اﺳﺖ؛ ]ﺎ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در‪I‬ﺪا ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ‪» :‬ﻧﺎم ﻧ‪i‬ﺎدن ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺗﺠﺎوز‬ ‫و ﺗﺨ‪ /‬اﺳﺖ«‪ .٣‬ز‪I‬ﺮا ﻧ‪Im‬ﺪ‪-‬ﺨﺶ ﭘ_ﺪا∏ﺶ »ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮدﺳﺎزﻧﺪە‪ ،‬و‪I‬ﺮاﻧﮕﺮ و‬ ‫ﺑ‪Î‬ﻨﺎ اﺳﺖ«‪ ٤‬ﮐﻪ ‪[Ö‬ﻣﻌﻨﺎ‪ [q‬را ﻣﺤﻮ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ز‪Ø‬ﺎ‪Å‬ﺶ ‪-‬ﺎ ﻣﻌﻨﺎدارﮐﺮدن ﻫﺴ‪ ،rä‬ﭘﺮدەدری‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺧ‪jÖ‬ی رﻓﺖ ز ﮔﺮدون ‪-‬ﻪ ﺷ‪Ú‬ﺴﺘﺎن ازل‬ ‫ﺣﺬر ای ﭘﺮدﮔ_ﺎن ﭘﺮدەدری ﭘ_ﺪا ﺷﺪ‪5‬‬ ‫‪-‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﻓ‪i‬ﻢ ﺟ‪i‬ﺎن ﻣﺴﺌﻮﻟﯿ‪ rä‬اﺳﺖ ﮔﺮاﻧ|ﺎر و ‪À‬ﺎرادوﮐﺴ_‪π‬ﺎل‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﻧ‪jk‬وﻫﺎی‬ ‫ﻣﺘﻌﺎرض ﺗﻮﻟ_ﺪ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ رﻣﺰﮔﺸﺎ‪ [q‬ﻫﺴ‪- ،rä‬ﺎﻋﺚ ‪À‬ﺪ]ﺪ‬ ‫آﻣﺪن ﻧ‪jk‬وی ﺟﺪ]ﺪی ‪-‬ﻪ ﻧﺎم ﺷ_ﻄﺎن ‪z‬ﺷﻮد ﮐﻪ اﻧﻔﻌﺎل‪] ،‬ﮑﻨﻮاﺧ‪ rä‬و ﻓﺮﻣﺎنﺑﺮداری دﻧ_ﺎی‬ ‫ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن را ‪À‬ﺎ]ﺎن ‪-z‬ﺨﺸﺪ‪ .‬ﺷ_ﻄﺎن ﻧ‪jk‬وی ﺟﺪ]ﺪی ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺪا ‪ è‬دﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪ ١‬آ‪X‬ﺎت ‪ ۳۲‬ا‪ ۴۰ ‬ﺳﻮرەی ﺣﺠﺮ‪.‬‬ ‫‪2 Iqbal. The Massage of the East. 1922. http://ganjoor.net/iqbal/payam-mashregh/.‬‬ ‫‪Last accessed, 5/23/2017.‬‬ ‫‪3 Bradley. Derrida’s Of Grammatology; An Edinburgh Philosophical Guide, 87.‬‬ ‫‪4 Iqbal. The Massage of the East. 1922. http://ganjoor.net/iqbal/payam-mashregh/.‬‬ ‫‪Last accessed, 5/23/2017.‬‬ ‫‪5 Ibid.‬‬ ‫‪ ۱۶۴‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻪی ﺧ‪≤m‬ﺶ را درﺷﮑﻨﻢ ر‪I‬ﺰ‬ ‫ﺗﺎ ز ﻏ|ﺎر ﮐﻬﻦ‪ ،‬ﭘ_ﮑﺮ ﻧﻮ آورم‪1‬‬ ‫ﻇ‪i‬ﻮر ﻧ‪jk‬و ]ﺎ ﺻﺪا[ ﻣﺨﺎﻟﻒ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟ‪i‬ﺎن ﮔﻨﮓ ﭘ‪T‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ ،Ä‬از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‬ ‫‪q‬‬ ‫ﮐﻪ ﺧﻮد از ﺟ‪i‬ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن و ‪ èê‬ﺟﺪاﻧﺎﺷﺪ‪ [K‬اﺳﺖ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ا‪Å‬ﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ‬ ‫»ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ‪ [K‬و ﻃﻐ_ﺎن ﻋﻠ_ﻪ ﭘﺮورد‪é‬ﺎر و ‪é‬ﻤﺮاە ﺷﺪن را دارد« )آ]ﻪی ‪ ۱۲۱‬ﺳﻮرەی ﻃﻪ(‪.‬‬ ‫‪ è‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ‪z‬ﺷﻮد‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﺑﺮﺧﻼف ﺳﺎﯾﺮ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن‪،‬‬ ‫ﭘ_ﺪا∏ﺶ ﺷ_ﻄﺎن ‪-‬ﺎ ﻇ‪i‬ﻮر ا‪Å‬ﺴﺎن و ‪ّ ê‬‬ ‫ﺷ_ﻄﺎن ]ﺎ ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﻣﺮﺗﮑﺐ )اﻋﻤﺎل ‪] èê‬ﺎ ﮔﻨﺎە ‪z‬ﺷﻮد«‪ .‬ﺷ_ﻄﺎن ﻣﻈ‪i‬ﺮ ‪ èê‬اﺳﺖ و زﻣﺎ[‪K‬‬ ‫‪ Ä‬و آﺧ‪Iü‬ﻦ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ‪ [K‬از ﺧﺪا را ‪-‬ﺎ اﻣﺘﻨﺎع از ﺗﻌﻈ_ﻢ ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن )ﮐﻪ‬ ‫ﻫﺴ‪]z rä‬ﺎ‪-‬ﺪ ﮐﻪ اوﻟ ‪K k‬‬ ‫‪K‬‬ ‫ﺗﺠﺴﻢ آن‪ ،‬آدم اﺳﺖ( ﻣﺮﺗﮑﺐ ‪z‬ﺷﻮد‪ .‬ﻗﺮآن ‪-‬ﻪ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ[ از ﺧﺪا ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ﻫﯿﭻ اﺷﺎرەای ﻧ†ﮐﻨﺪ‪- ،‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﺧﺪا در ﻧﻔﺲ و ‪è‬ﺷﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن »ﺗﻘﻮا و ﻓﺠﻮر« را‬ ‫ﺗﻮأﻣﺎن ﻗﺮار دادە اﺳﺖ )آ]ﻪی ‪ ۸‬ﺳﻮرەی ﺷﻤﺲ(‪ .‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ‪ èê‬و ز‪Ø‬ﺎن ﻫﻤﺰﻣﺎن اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﭼﻮن ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ ﻣﺆﻇﻒ اﺳﺖ ‪-‬ﺎ ﺷ_ﻄﺎن )‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎد ‪ (èê‬ﻣﻘﺎ‪-‬ﻠﻪ ﮐﻨﺪ؛ ﺷ_ﻄﺎ‪ [K‬ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬و اﻣ‪π‬ﺎن ﻃﻐ_ﺎن ﻋﻠ_ﻪ ﻫﻤﻪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﺪا را دارد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ رﺣﻤﺎن ﺑ_ﺎن‬ ‫‪z‬ﮐﻨﺪ »ﺷ_ﻄﺎن زﻧﺪ‪é‬ﺎ‪ [K‬ﺧﻮد را ﻫﻤﺰﻣﺎن ‪-‬ﺎ آدم آﻏﺎز ‪z‬ﮐﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا در ]ﮏ زﻣﺎن ﺗﻮﻟﺪ‬ ‫]ﺎﻓﺘﻨﺪ«‪.٢‬‬ ‫‪- Ä‬ﺎر‬‫‪Ä‬ﺷﺪە« ﺑﺮای ﻧﺨﺴﺘ ‪K k‬‬ ‫دﻧ_ﺎی ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ]ﺎ ‪-‬ﻪ ﻗﻮل اﻗ|ﺎل »دﻧ_ﺎی از ﭘ‪T‬ﺶ ﺗﻌﯿ ‪K k‬‬ ‫آﺷﻔﺘﻪ ]ﺎ ﺑﺮﻣﻼ ﺷﺪ‪ .‬ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﻧ ‪ jK k‬ﻧﻤﺎ]ﺎن ﮔﺸﺘﻪ و ‪-‬ﻪ دﻧ_ﺎی ا‪Å‬ﺴﺎن ﻧﺎﻃﻖ رﺧﻨﻪ ‪z‬ﮐﻨﺪ‪- .‬ﻪ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪی اﺑﻦ ﻋﺮ‪» [Ö‬ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﻧ‪jk‬و‪é [q‬ﻤﺮاەﮐﻨﻨﺪە اﺳﺖ«‪ ٣‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎ‪-‬ﻞ د]ﮕﺮ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎِن‬ ‫‪ Ä‬آﻧ‪i‬ﺎ رویﮔﺮدان ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس آ]ﻪی ‪ ۳۴‬ﺳﻮرەی‬ ‫ﻫﻤﻮارە ﻣﻄﯿﻊ‪ ،‬ا∏ﺴﺘﺎد و از دﻧ_ﺎی ﻣﺘﻌ ّ‪K k‬‬ ‫‪-‬ﻘﺮە‪ ،‬ﺷ_ﻄﺎن ﻫﻤﭽﻮن د]ﮕﺮ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﻓﺮﻣﺎﻧ‪jÖ‬داری ﻧﮑﺮد و ‪Ü‬ﺎﻓﺮ ﺷﺪ‪.٤‬‬ ‫َ‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﺗﺼّﻮر راﯾﺞ‪Ü ،‬ﻠﻤﻪی "‪Ü‬ﺎن" ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﺻ_ﻒ ﺣﺎﻟﺖ وﺟﻮدی ﺷ_ﻄﺎن ‪ø‬ﺲ‬ ‫از اﻣﺘﻨﺎع از ﺳﺠﺪە ‪-‬ﻪ آدم اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە‪ ،‬ﺣﺎ‪ #‬از ﺗﻐﯿ‪ jk‬ﻣﻘﺎم )ﻣ ‪jK K‬ﻟﺖ( اوﺳﺖ‪ .‬واژەی‬ ‫َ‬ ‫"‪Ü‬ﺎن" ﺑ‪T‬ﺸ‪- jä‬ﺪﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪە ﮐﻪ ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬از ﺟﻨّ_ﺎن‬ ‫َ‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ آ]ﺎت ¶ﺴ_ﺎری در ﻗﺮآن ﻫﺴ{ﻨﺪ ﮐﻪ "‪Ü‬ﺎن" را در ﻣﻌﺎ‪ [K‬ﻣﺘﻨﻮ‪- ¤‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر ﺑﺮدەاﻧﺪ‪- .‬ﻪ‬ ‫َ‬ ‫®‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در آ]ﻪی ‪ ۱‬ﺳﻮرەی ‪Å‬ﺴﺎ »]ﻘﯿﻨﺎ ﺧﺪا ﻫﻤﻮارە )‪Ü‬ﺎن( ﻧﺎﻇﺮ و ﻧﮕ‪|i‬ﺎن ﺷﻤﺎﺳﺖ«‬ ‫َ‬ ‫و ]ﺎ در آ]ﻪی ‪ ۱۰۳‬ﺳﻮرەی اﻋﺮاف »ﺑﻨﮕﺮ ‪è‬اﻧﺠﺎم ﻣﻔﺴﺪان ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮد ) ‪Ü‬ﺎن(«‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫َ‬ ‫"‪Ü‬ﺎن" ﻋﻼوە ﺑﺮ اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ ﺗﺪاوم‪ ،‬ﺧ‪ jÖ‬از رﺧﺪادی در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧ ‪z jK k‬دﻫﺪ‪ø ،‬ﺲ ﺑ‪ jäi‬آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ آ]ﻪ را ‪-‬ﻪ ﺟﺎی »و ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﺟﻦ ﺑﻮد« اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻨ_ﻢ »و ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﺗ|ﺪ]ﻞ‬ ‫‪1 Ibid.‬‬ ‫‪2 Rahman. Major Themes of the Qur’ân, 12.‬‬ ‫‪3 Ibn-i ‘Arabi. Contemplation of the Holy Mysteries and the Rising of the Divine‬‬ ‫‪Lights, 39.‬‬ ‫‪Öì‬‬ ‫َ ‪َ Ö ì‬‬ ‫ََ َ َ َ ُ ﱠ ْ َ ‪Ö‬‬ ‫ُ‬ ‫ْ ُ‪Ö َ ì َì‬‬ ‫ﺲ أ ‪َ úٰ َ ƒ‬واْﺳﺘˇ ‪َ Çَ َƒ‬و˘ﺎن ِﻣَﻦ اﻟ‪à‬ﺎِﻓ‡™‪َÙ‬ﻦ ‪ -‬ﻫﻨ‪l‬ﺎ‪ f‬ﮐﻪ )ﻪ‬ ‫‪َ ٤‬وِ‪¤‬ذ ﻗﻠﻨﺎ ِﻟﻠَﻤﻼِﺋﻜِﺔ اْﺳُﺠﺪوا ِﻵدم ﻓﺴﺠﺪوا ِإﻻ ِإ)ِﻠ˛‬ ‫¬‬ ‫ﻓﺮﺷﺘ‪l‬ﺎن ﮔﻔﺘ‪8‬ﻢ‪» :‬ﺑﺮ آدم ﺳﺠﺪە ﮐﻨ‪8‬ﺪ« ﻫﻤ‪ °‬ﺳﺠﺪە ﮐﺮدﻧﺪ؛ ﺟﺰ ﺷ‪8‬ﻄﺎن ﮐﻪ ‪) Ã‬ﺎز زد و ﺗﮑ‪ ǃ‬ورز_ﺪ‪ ،‬و از‬ ‫‪û‬ﺎﻓﺮان ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۶۵‬‬ ‫‪-‬ﻪ ﺟّﻦ« ]ﺎ ﻏ‪|Iü‬ﻪای در ﻣ_ﺎن ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﺷﺪ‪ .‬واژەی ﺟﻦ در ‪Ü‬ﺎر‪Ø‬ﺮد ﻗﺮآ‪ [K‬آن ‪è‬در‪é‬ﻢﮐﻨﻨﺪە‬ ‫اﺳﺖ‪- .‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﻌﻞ‪" ،‬ﺟّﻦ" ﻓﻌﻞ ﻻزم اﺳﺖ )او ﭘﻨ‪i‬ﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎر‪ ªI‬او را در ﺑﺮﮔﺮﻓﺖ(‪.‬‬ ‫ﺗﻤﺎ‪ z‬واژەﺷﻨﺎﺳﺎن ‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ ﺧﺎﻃﺮ‪Å‬ﺸﺎن ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻟﺠّﻦ ‪-‬ﻪ ﻣﻌ‪» rK‬ﺗﺎر‪ ªI‬ﻣﻄﻠﻖ ]ﺎ‬ ‫‪è‬در‪é‬ﻢﮐﻨﻨﺪە اﺳﺖ«‪ .١‬واژەی ﺟﻦ ﻣﻌﺎ‪ [K‬ﻣﺨﺘﻠ‪ ÆK‬دارد و در ‪-‬ﺎﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻗﺮآ‪ [K‬ﻣﺘﻔﺎو‪- [ä‬ﻪ‬ ‫‪Ü‬ﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺮ‪ ïK‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪ ،‬اﯾﻦ واژە ﺑﺮای اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ ﺑ_‪a‬ﺎﻧ‪a‬ﺎن و ﻣﺮدﻣﺎ‪ [K‬ﮐﻪ ﺗﺎ ‪-‬ﻪ‬ ‫ﺣﺎل در ]ﮏ اﺟﺘﻤﺎع ﻣﺸﺎﻫﺪە ‪Å‬ﺸﺪەاﻧﺪ‪ ،‬اﻃﻼق ‪z‬ﺷﻮد‪ .٢‬آﺷ‪π‬ﺎرا ﻣﺜﺎلﻫﺎ‪ [q‬در ﻗﺮآن وﺟﻮد‬ ‫ˇ‬ ‫دارﻧﺪ ﮐﻪ از واژەی "ﺟﻦ" ﺑﺮای اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﻏ‪jk‬ﻣ‪ ª‬اﺳﺘﻔﺎدە و ﺣﺪاﻗﻞ ]ﮏ ‪-‬ﺎر ﺑﺮای‬ ‫ارﺟﺎع ‪-‬ﻪ ﮔﺮو‪ b‬از ﺑ_‪a‬ﺎﻧ‪a‬ﺎن در ﻣ_ﺎن ﭘ‪jk‬وان ﺣ‪fiK‬ت ﻣﻮ‪ t‬اﺳﺘﻔﺎدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬اﻟﻄ‪jÖ‬ی‬ ‫ﻣﻔ— ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻗﺮآن‪ ،‬در ﺗﺮﺟﻤﻪی ﺧﻮد از ﺑﺮ‪ ïK‬از اﯾﻦ آ]ﺎت از ﻣ‪π‬ﺎنﻫﺎ‪ [q‬ﺳﺨﻦ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎ‪Å‬ﺶ را "ﺟﻦ" ﻟﻘﺐ دادە ﺑﻮدﻧﺪ‪ .٣‬وی از ﮔﺮو‪ b‬ﻣ{ﺸ‪π‬ﻞ از ﻫﻔﺖ ﻧﻔﺮ ﻧﺎم ‪z‬ﺑﺮد‬ ‫‪ Ä‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻪ اﻫﻞ ﺷ‪i‬ﺮ ‪ñ‬ﮐﺮد‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫‪ Ä‬ﻧﺼ‪Î‬ﺒ ‪K k‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﺪف‪ ،‬ﺗﺄ ‪_3‬ﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ واژەی ﺟﻦ در داﺳﺘﺎن ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ‬ ‫ﺗﻐﯿ‪ jk‬و رویﮔﺮدا‪ [K‬وی از د]ﮕﺮان اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮآن واژەی ﺷ_ﻄﺎن اﺷﺎرەای ﻣﻨﺤ‪- fi‬ﻪ ﻓﺮد‬ ‫‪-‬ﻪ ﻣﻮﺟﻮدی ]‪a‬ﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻏ‪jk‬ا‪Å‬ﺴﺎ‪ [K‬و ]ﺎ ﻧﺎﻣﺮ ‪ [2‬ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ﻟﻘ‪ rÖ‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﺻ_ﻒ‬ ‫»دوﺳﺘﺎن ﮐﻔﺎر«‪ ٤‬و ]ﺎ »دﺷﻤﻨﺎن ﻣﺤﻤﺪ«‪ ٥‬ﻧ ‪- jK k‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر‪Ø‬ﺮدە ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺷﺎرە‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﮔﺮا∏ﺸﺎت ﺷ_ﻄﺎن در ﻧﻔﺲ ا‪Å‬ﺴﺎن ﻗﺮار دادە ﺷﺪە اﺳﺖ )آ]ﻪی ‪ ۸‬ﺳﻮرەی ﺷﻤﺲ(‪،‬‬ ‫‪ø‬ﺲ ﻗﺮآن ﻧﻔﺲ ا‪Å‬ﺴﺎن را ﺷ_ﻄﺎ‪ [K‬ﻣﻘﺪر ﮐﺮدە اﺳﺖ و ﺗﻤﺎ]ﻞ ‪-‬ﻪ اﻧﺠﺎم ‪] èê‬ﺎ ﮔﻨﺎە در ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪-‬ﻪ ﻧﻈﺮ‪ ،‬ﺷ_ﻄﺎن ﻣﻮﺟﻮدی ﭘ_ﭽ_ﺪە اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎ]ﺪ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪی رﺣﻤﺎن‬ ‫‪º‬‬ ‫ﺻﺤﯿﺢ ‪-‬ﺎﺷﺪ ﮐﻪ »اﯾﻨﮑﻪ آ]ﺎ ﺷ_ﻄﺎن اﺻﻞ ﻋﯿ‪ èê rK‬و ]ﺎ ]ﮏ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ ‪-‬ﻪ ﺳﺎد‪ ⁄‬ﻗﺎ‪-‬ﻞ‬ ‫ﺟﻮاب دادن ﻧ‪T‬ﺴﺖ«‪- .‬ﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪- èê‬ﻪ و‪I‬ﮋە در ارﺗ|ﺎط ‪-‬ﺎ داﺳﺘﺎن آدم‬ ‫‪ Ä‬ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺷ_ﻄﺎن ﻋﻤﺮی ‪-‬ﻪ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮًﻻ ﺷﺨ‪ +‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪ .٦‬رﺣﻤﺎن ﻫﻤﭽﻨ ‪K k‬‬ ‫اﻧﺪازەی ا‪Å‬ﺴﺎن دارد ز‪I‬ﺮا ﭘ‪T‬ﺶ از آدم‪ ،‬ﺷ_ﻄﺎ‪ [K‬وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﺴﺘﻘﻞ از ذات ا‪Å‬ﺴﺎن‪،‬‬ ‫ﺷ_ﻄﺎ‪ [K‬ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد«‪ .٧‬ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ‪öK‬وری اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ø‬ﺲ از اﯾﻨﮑﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ز‪Ø‬ﺎن ‪-‬ﻪ‬ ‫‪ Ä‬ﮔﺸﻮد‪ ،‬اﺷ_ﺎء و ﻣﻘﻮﻻت را ﻧﺎمﮔﺬاری ﮐﺮد و ﺑﺮﺗﺮی ز‪Ø‬ﺎ‪ [K‬ﺧﻮد را ﺑﺮ د]ﮕﺮ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﮔﻔ ‪K ä‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات اﺑﺮاز ﮐﺮد و ﺷ_ﻄﺎن ﻫﺴ‪] rä‬ﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻻزم ﻧﺒﻮد ¶‪-—ê‬ﮔﻮﻧﻪای از ا‪Å‬ﺴﺎن ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮان ﻧﺎمﮔﺬاری ﻧﺪاﺷﺖ‪- -‬ﺎ آن ﻧﻤﻮدﻫﺎی ‪ èê‬ﮐﻨﺎر آ]ﺪ‪ .‬ﻣﻨﺎزﻋﻪ ‪-‬ﺎ ‪ ،èê‬ﻧ{_ﺠﻪی ﻣﺴﺘﻘ_ﻢ‬ ‫ﻓﺮا ‪jk‬ی ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪1 Asad. The Message of the Qur’ân, 995.‬‬ ‫‪ ٢‬ﻧ‪l‬ﺎە ﮐﻨ‪8‬ﺪ )ﻪ‪ :‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۳۹‬ﺳﻮرەی اﺣﻘﺎف‪ ،‬ﺳﻮرەی ﺟﻦ‪.‬‬ ‫‪3 Asad. The Message of the Qur’ân, 899.‬‬ ‫{ اوﻟَ‪Ü‬ﺎَء ِﻟ‪Ø‬ﻠِﺬﻳَﻦ َﻻ ُﻳْﺆﻣُﻨﻮَن ‪ -‬ﻣﺎ ﺷ‪8‬ﺎﻃ | ‪Z‬‬ ‫{ را ‪X‬ﺎران ﮐﺴﺎ‪úZ‬‬ ‫‪ ٤‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۲۷‬ﺳﻮرەی اﻋﺮاف )‪ ...‬إﱠﻧﺎ َﺟَﻌ‪ì‬ﻠَﻨﺎ اﻟﱠﺸَ‪Ü‬ﺎﻃ ‪َZ‬‬ ‫ِ |‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ﻗﺮار داد‪X‬ﻢ ﮐﻪ ا‪X‬ﻤﺎن ﻧ‪T‬آورﻧﺪ(‪.‬‬ ‫‪5 A. T. Welch. Pneumatology of the Qur'ān: A study in phenomenology. 1969, 252.‬‬ ‫‪https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/10544 last accessed, 03/23/2017.‬‬ ‫‪6 Rahman. Major Themes of the Qur’ân, 90.‬‬ ‫‪7 Ibid.‬‬ ‫‪ ۱۶۶‬ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫]‪ ª‬از ﺟﺎﻟﺐﺗ‪Iü‬ﻦ ﺗﻔﺎﺳ‪ jk‬از داﺳﺘﺎن آدم و ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ را ﺻﺎدق ﺟﻼل اﻟﻌﻈﻢ‪ ،‬ﻓ_ﻠﺴﻮف‬ ‫و ﻣﻨﺘﻘﺪ اد‪ [Ö‬ﻋﺮب‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﻧﻘﺪ اﻧﺪ∏ﺸﻪی دﯾ‪ rK‬اراﺋﻪ ‪z‬دﻫﺪ و آن را »ﺗﺮاژدی ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ«‬ ‫‪z‬ﻧﺎﻣﺪ‪ .١‬وی ﮐﻪ ﺗﺤﻠ_ﻞ ﺧﻮد را ﺑﺮ اﺳﺎس د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی ﺣﻼج‪ ،‬ﺻﻮ‪ ™K‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪی ﻣﺴﻠﻤﺎن‬ ‫اراﺋﻪ ﮐﺮدە‪ ،‬ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ داﺳﺘﺎن ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ و آدم ‪-‬ﻪ ‪I—êâ‬ـ ـﺢ ﺟﺪال ﺧ‪ jk‬و ‪ èê‬ﮐﻪ در آن ‪-‬ﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺳﻨ‪ rä‬ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ ﻣﻈ‪i‬ﺮ ‪ èê‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻧ†ﭘﺮدازد‪- .‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ‪-‬ﻪ ﻧﻈﺮ او‪ ،‬اﯾﻦ داﺳﺘﺎن‪- ،‬ﺎزﻧﻤﺎ‪[q‬‬ ‫ﺟﺪال ﻣ_ﺎن ﻓﺮﻣﺎﻧ‪jÖ‬داری ﻣﻄﻠﻖ از ﺧﺪاوﻧﺪ و درﺟﺎت ‪Ü‬ﻤ‪ jä‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ »‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺑﺮﺗ‪ΩIü‬ﻦ ]ﮑﺘﺎﭘﺮﺳﺘﺎن« ﻓﺮﻣﺎﻧ‪jÖ‬داری ﻣﻄﻠﻖ از ﺧﺪا را اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮد و ﺳﺠﺪە ﺑﺮ ﮐ‪- Ì‬ﻪ ﺟﺰ‬ ‫او را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﺮد‪ .٢‬ﻫﻤﺮاﺳﺘﺎ ‪-‬ﺎ ]‪ ª‬د]ﮕﺮ از ﻧ‪≤m‬ﺴﻨﺪ‪é‬ﺎن ﻋﺮب‪ ،‬اﻟﻌﻈﻢ ﺑ_ﺎن ‪z‬دارد ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﺑ‪ jäi‬از ا‪Å‬ﺴﺎن ﻫﺴ{ﻨﺪ‪ ،‬ز‪I‬ﺮا ﻫﻤﻮارە درﺳﺖ ﻋﻤﻞ ‪z‬ﮐﻨﻨﺪ؛ در ﺣﺎ‪ œ‬ﮐﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫ﺑﺮ‪ ïK‬اوﻗﺎت ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮔﻨﺎە ‪z‬ﺷﻮد‪- .‬ﻪ ﻧﻈﺮ اﻟﻌﻈﻢ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪی ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺧ‪ jk‬و ‪èê‬‬ ‫ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ داﺳﺘﺎن او اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ دارد ﮐﻪ ﻣﺸّ‪T‬ﺖ اﻟ‪ £‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻮدە ﮐﻪ ﻗ‪i‬ﺮﻣﺎ‪[K‬‬ ‫ﺗﺮاژ‪I‬ﮏ ﺧﻠﻖ ﮐﻨﺪ‪ .٣‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﺗﻔﺴ‪ jk‬او ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬اﻫﻤ_ﺖ اﻧﺘﺨﺎب اﺳﺖ؛‬ ‫ﻣﻮﺿﻮ‪ ¤‬ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﺟﺰ ا‪Å‬ﺴﺎن ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت از آن ‪[Ö‬ﺑ‪i‬ﺮەاﻧﺪ‪ .‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﺧﻮ‪[Ö‬‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن ﮐﻪ ﻋﻤ‪ ì‬ﺟﺰ ﺑﻨﺪ‪ ⁄‬را ﻧ†داﻧﻨﺪ‪ ،٤‬ﭘ‪T‬ﺶ از ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن و ز‪Ø‬ﺎن‪[Ö ،‬ﻣﻌ‪ rK‬و‬ ‫ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺤﻠ_ﻞﻫﺎی اﻟﻌﻈﻢ ‪-‬ﻪ روﺷ‪ rK‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛ‪ jk‬ﮔﺮا∏ﺶ وی ‪-‬ﻪ دﻓﺎع از اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿ‪m‬ع اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺮ‪- [Ö‬ﻪ ﻋﻨﻮان "ز‪Ø‬ﺎ‪ [K‬ﺳﺎ‪ ،"z‬ﻗﺎ‪-‬ﻠ_ﺖ ﺗﻮﻟ_ﺪ اﺳﻄﻮرە را دارد؛ اﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫‪-‬ﻪ وﺿ‪m‬ح در ‪À‬ﺬﯾﺮش ‪[Ö‬ﭼﻮنوﭼﺮای ﻃ|ﻘﻪﺑﻨﺪی ﺑﺮ‪ ïK‬از اد]ﺎن ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺎ‪ z‬ﻣﺸﺨﺺ‬ ‫اﺳﺖ‪- .‬ﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬وی در اداﻣﻪ ادﻋﺎ ‪z‬ﮐﻨﺪ ﮐﻪ درک ﻣﺎ از ﺷﺨﺼ‪T‬ﺖ ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ در ﺳﻄﺢ‬ ‫ﺗﺮاژ‪I‬ﮏ‪Å ،‬ﺸﺎن از اﯾﻦ دارد ﮐﻪ واﻗﻌ_ﺖ ‪Ü‬ﺎﻣﻞ و ‪[Ö‬ﻧﻘﺺ او ‪-‬ﺎ‪z ™ä‬ﻣﺎﻧﺪ »ز‪I‬ﺮا ﺗﺮاژدی در‬ ‫ﻣﻔ‪i‬ﻮم دﻗﯿﻖ و ﻣﻄﻠﻖ ﺧﻮد ﻧ†ﺗﻮاﻧﺪ در ﭼ‪i‬ﺎرﭼﻮب ﺳﻪ دﯾﻦ ﺳﺎ‪ z‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ‪-‬ﺎﺷﺪ«‪.٥‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ د]ﺪ‪é‬ﺎەﻫﺎی اﻟﻌﻈﻢ ‪-‬ﻪ ﻧﻈﺮ ‪-‬ﺎزﺗﺎبدﻫﻨﺪەی ﻧﻈﺮات ﺗﻌﺪ]ﻞﺷﺪەی اﻓﺮادی ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫ار‪Å‬ﺴﺖ رﻧﺎن و ﻣﮑﺲ ﻣﻮﻟﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪z‬ﮔ‪Im‬ﻨﺪ »ز‪Ø‬ﺎن ﺳﺎ‪ z‬از اﺻﻮل ﺧﻮد ﻋﺪول ﻧﮑﺮدە‬ ‫اﺳﺖ« و »واژ‡ﺎن ﺳﺎ‪ z‬ﻓﻘﻂ ﺑﺮای واﻗﻌ_ﺎت ﻣﻠﻤﻮس و ﻣﺎدی ‪-‬ﻪ ‪Ü‬ﺎر ‪z‬رود و ﺗﻮان ﺛ‪Ú‬ﺖ‬ ‫‪ Ä‬ﺷ|ﺎﻫﺖﻫﺎ‪[q‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫ_ﻢ ﻣ‪Øü‬ﻮط ‪-‬ﻪ اﻣﻮر ﻏ‪jk‬ﻃﺒ_‪ o‬را ﻧﺪارد«‪ .٦‬وی ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ در [ ]ﺎﻓ ‪K ä‬‬ ‫∞‬ ‫‪٧‬‬ ‫ﻣ_ﺎن داﺳﺘﺎن ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ و ﺳﺎﯾﺮ داﺳﺘﺎنﻫﺎی ﻗﺮآن و اﺳﻄﻮرەﺷﻨﺎ‪ t‬ﯾﻮﻧﺎن ﺑﻮد ‪- .‬ﺎ]ﺪ ‪-‬ﻪ ]ﺎد‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ داﺳﺘﺎنﻫﺎی ﻗﺮآ‪ [K‬ﺑ‪T‬ﺸ‪Ijä‬ﻦ اﻫﻤ_ﺖ را ﻧﻪ ‪-‬ﻪ ا‪-‬ﻠ‪T‬ﺲ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ‪-‬ﻪ ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫‪z‬دﻫﻨﺪ‪ ،‬ا‪Å‬ﺴﺎ‪ [K‬ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻧﺎمﮔﺬاری اﺷ_ﺎء و ﻣﻌﻘﻮﻻت را دارد‪ .‬در داﺳﺘﺎن آدم‪ ،‬ﭘ‪T‬ﺶ از‬ ‫‪1 Sadiq J. al-ʿAẓm. Al-Naqd al-Fikr al-Dīnī. (Beirut: Dar al-Tali‘a, 1970).‬‬ ‫‪2 Ibid, 93-4.‬‬ ‫‪3 Ibid, 106.‬‬ ‫َ‬ ‫ْ‬ ‫ْ ‪َ â‬‬ ‫‪ُ Ö َ Ø َ ُ ْ َ َ ...‬‬ ‫˙ َﻣﺎ أَﻣَﺮﻫْﻢ َوَ‪Ù‬ﻔَﻌﻠﻮن َﻣﺎ ُﻳﺆَﻣُﺮون ‪ -‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎ‪ úZ‬ﺧﺪا را‬‫‪ ٤‬آ‪X‬ﻪی ‪ ۶‬ﺳﻮرەی ﺗﺤ™_ﻢ ) ﻻ !ﻌﺼﻮن ا‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد و آﻧﭽﻪ را ﻓﺮﻣﺎن دادە ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ(‪.‬‬ ‫‪5 Al-ʿAẓm. Al-Naqd al-Fikr al-Dīnī,111.‬‬ ‫‪6 Maurice Olender. The Languages of Paradise Race, Religion, and Philology in the‬‬ ‫‪Nineteenth Century. Trans. A. Goldhammer, (Cambridge, Mass.: Harvard University‬‬ ‫‪Press, 1992), 84.‬‬ ‫‪7 Ibid, 98-112.‬‬ ‫‪ñ‬‬ ‫ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟ‪T‬ﺴﻢ ﮐﺮدی‪ ،‬دﯾﻦ و دوﻟﺖ ‪۱۶۷‬‬ ‫ﻇ‪i‬ﻮر ا‪Å‬ﺴﺎن و ﻫ ‪ jΩ K‬ﻧﺎمﮔﺬاری وی‪ ،‬ﻫﯿﭻ ‪èê‬ی وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ؛ ‪ èê‬در ﻧﻔﺲ ا‪Å‬ﺴﺎن وﺟﻮد‬ ‫دارد ﮐﻪ ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب را ‪ø‬ﺲ از ﻓﺮا ‪jk‬ی ز‪Ø‬ﺎن‪- ،‬ﻪ وی ﺗﻔ‪Im‬ﺾ ‪z‬ﮐﻨﺪ و ﻣﻮﺟﻮد]ﺖ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫‪º‬‬ ‫ً‬ ‫را ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدی ﻣﺴﺌﻮل ﺷ‪π‬ﻞ ‪z‬دﻫﺪ‪ .‬آن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗ|ﻼ اﺷﺎرە ﺷﺪ‪ ،‬و‪I‬ﮋ‪⁄‬‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﮐﻨﻨﺪەی ا‪Å‬ﺴﺎن‪ ،‬ﺗﺮﮐ_ﺐ ﻣﺘﻌﺎرض ﺣﺎﻣﻞ ‪ èê‬و ﺗﻤﺎ]ﻼت ﭘﺮﻫ ‪ÜjK k‬ﺎراﻧﻪ ‪-‬ﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﻫﻤﺰﻣﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ا ﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺒﻮد ا‪Å‬ﺴﺎن در ﺷ‪π‬ﻞ ¶‪-—ê‬ﻣﻮﺟﻮدی ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎ‪ [q‬ﻃﻐ_ﺎن‬ ‫‪ Ä‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺮﺷﺘ‪a‬ﺎن‪- -‬ﺎ‪z ™ä‬ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫را ﻧﺪاﺷﺖ و ﻫﻤﭽﻮن د]ﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﺘﻌ ّ‪K k‬‬ ‫ﻧ‪BH‬ﺠﻪﮔ<‪L‬ی‬ ‫ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻗﺮآن ﻣ_ﺎن ¶‪ —ê‬و ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺘﻔﺎدەی ﺳﺎدە از دو ﻧﺎم ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺮای ﺗﻮﺻ_ﻒ آد‪z‬‬ ‫ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ اﯾﻦ دو ﻣﻔ‪i‬ﻮم اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ دو ﻣﺮﺣﻠﻪ از واﻗﻌ_ﺖ آد‪ z‬دارد‪ —ê¶ .‬اﺷﺎرە ‪-‬ﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪ِI‬ﮏ دو‪Á‬ﺎ و ]ﺎ ﺟﻨ|ﻪﻫﺎی ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ و ﻓ ‪IjK k‬ﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ ﻧ‪m‬ع ¶‪ —ê‬اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ا‪Å‬ﺴﺎن‬ ‫‪º‬‬ ‫‪º‬‬ ‫¶‪—ê‬ی ﺗ‪π‬ﺎﻣﻞ]ﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ا‪Å‬ﺴﺎن دارای ﺗﻤﺎ‪ z‬و‪I‬ﮋ‪⁄‬ﻫﺎی ¶‪ —ê‬و اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧ‪i‬ﺎ و‪I‬ﮋ‪ ⁄‬ﺑ‪_R‬ﺎدﯾﻦ‬ ‫‪Ä‬‬‫و ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﮐﻨﻨﺪەی ﺑ_ﺎن ]ﺎ ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﭘ_ﺪا∏ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﺎ ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن ﻣﺼﺎدف ﺑﻮد و ﺟﺎ‪Å‬ﺸ ‪K k‬‬ ‫و ﺧﻠ_ﻔﻪی ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻏ‪jk‬ﻣﺘ‪π‬ﻠﻢ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ا‪Å‬ﺴﺎن ]ﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪی ﻋﺎ‪ œ‬آن آدم‪ ،‬ﺟﺎ‪Å‬ﺸ‪KÄk‬‬ ‫ﺧﺪا ﻧﺒﻮدە و ﻧ‪T‬ﺴﺖ‪- ،‬ﻠ‪Ó‬ﻪ ¶‪—ê‬ی اﺳﺖ دﮔﺮﮔﻮنﺷﺪە ﮐﻪ ﭘ_ﺪا∏ﺶ وی دال ﺑﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪای‬ ‫د]ﮕﺮ در آﻓ‪RIü‬ﺶ ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ‪Å‬ﺸﺎن دادە ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‪ ïK‬از ﻣﻔ—ان ﻣﺸ‪i‬ﻮر‬ ‫‪Ü‬ﻼﺳ_ﮏ و ﻣﺪرن ﻗﺮآن‪- ،‬ﻪ روﺷ‪- rK‬ﻪ اﻣ‪π‬ﺎن وﺟﻮد ¶‪ —ê‬ﭘ‪T‬ﺶ از آدم اﺷﺎرە ﮐﺮدەاﻧﺪ‪- .‬ﻪ‬ ‫‪º‬‬ ‫ﻋﻘ_ﺪەی آﻧ‪i‬ﺎ ﭘ_ﺪا∏ﺶ آدم ﺑ‪T‬ﺶ از آﻧﮑﻪ آﻏﺎز زﻧﺪ‪ ⁄‬ا‪Å‬ﺴﺎ‪- [K‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮ‪ ¤‬از دﮔﺮﮔﻮ‪ [K‬و‬ ‫ﺗﻐﯿ‪ jk‬ﺑﯿﻮﻟﻮژ‪I‬ﮏ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﺑﺮ‪ ïK‬ﻣﺘﻮن اﺳﻼ‪ z‬ﻣﺘﺄﺧﺮ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع‪ ،‬از ﺧﻠ_ﻔﻪ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ در اﯾﻦ ‪-‬ﺎﻓﺘﺎر‪- ،‬ﻪ ﻧﺪرت ‪-‬ﻪ ﻋﻨﻮان ﻧ‪i‬ﺎدی ﺳ_ﺎ‪] t‬ﺎ ﻣﻔ‪i‬ﻮ‪ z‬ﮐﻪ ‪Å‬ﺸﺎن از ﺗﻔ‪Im‬ﺾ‬ ‫ﺣﺎ’ﻤ_ﺖ ﺧﺪا ‪-‬ﻪ ا‪Å‬ﺴﺎن ‪-‬ﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺒ‪ jk‬ﺷﺪە اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣ‪- rä‬ﺎ ﺗﻮﺟﻪ ‪-‬ﻪ ﺧﻄﺮ ¶ﺴ‪jä‬زدا‪ ،[q‬ﻫﺪف از اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‪ ،‬ﺧﺎﻃﺮ ‪Å‬ﺸﺎن ﮐﺮدن اﻫﻤ_ﺖ‬ ‫ﻣﻔ‪i‬ﻮم ﺧﻠ_ﻔﻪ در ﭘﯿﻮﻧﺪ ‪-‬ﺎ ﺗﻮﻟﺪ ز‪Ø‬ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪی اﺻ‪ ì‬اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻨﺪە‪ ،‬ﺗﺤﻠ_ﻞ‬ ‫را‪-‬ﻄﻪی ﻣ_ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن و ز‪Ø‬ﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻔﺎﺳ‪Ü jk‬ﻼﺳ_ﮏ و ﻣﺪرن ﻗﺮآن وﺟﻮد دارد‪ .‬آﻧﭽﻪ‬ ‫‪ Ä‬را‪-‬ﻄﻪی ﻣﺴﺘﻘ_† ﻗﺎ‪-‬ﻞ ا]ﺠﺎد‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻐﻔﻮل ﻣﺎﻧﺪە‪Å ،‬ﺸﺎن دادن اﯾﻦ ﻣﻮﺿ‪m‬ع اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨ ‪K k‬‬ ‫اﺳﺖ و ﺗﻔﺎوت واﻗ‪ o‬ﻣ_ﺎن ا‪Å‬ﺴﺎن و ¶‪ —ê‬در ﻗﺮآن را ‪z‬ﺗﻮان ﺑﺮ اﺳﺎس واﻗﻌ_ﺖ ز‪Ø‬ﺎن‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ داد‪ .‬ﺗﻌ‪Iü‬ﻒ ز‪Ø‬ﺎن در ﻗﺮآن‪ ،‬ﻣﺸﺎ‪-‬ﻪ آﻧﭽﻪ ارﺳﻄﻮ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬وﺟﻪ ﺗﻤﺎﯾﺰ ا‪Å‬ﺴﺎن از د]ﮕﺮ‬ ‫‪ Ä‬ز‪Ø‬ﺎن‪،‬‬ ‫ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت اﺳﺖ‪ :‬ﻣﻮﺟﻮدی ﻣﺴﺌﻮل و ﺣﺎﻣﻞ اﻣﺎﻧﺖ ﮐﻪ ‪-‬ﻪ ﻟﻄﻒ و واﺳﻄﻪی داﺷ ‪K ä‬‬ ‫از دو راە اﺻ‪َ] ì‬ﻧﺠﺪﯾﻦ‪ :‬ﺧ‪ jk‬و ‪ّ ê‬‬ ‫‪ [è‬آ ‡ﺎە اﺳﺖ‪.‬‬ '‫ﺸﻨﺎ‬$‫ﮐﺘﺎ‬ Primary sources British documents Foreign Office documents: FO 195 / 1315. Parliamentary paper. Turkey No. 5. (1881). Iranian National Archives Records (File : 240003905, No. 2864. 1960). Kurdish documents and papers Kurd Jin Ottoman and Turkish documents and journals Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Turkish Grand National Assembly's Debates (TBMM Zabıtları ). http://www.tufs.ac.jp/common/fs/asw/tur/htu/data/HTU2136(M A)-04/index.djvu. Last accessed. 1/12/2015. Tercüman-I Hakikat. Cerîde-i Havâdis. Vakit United States documents T.E. Allen to the Secretary of State. Project. Tehran Persia. No. 402. Jun 12, 1918. Gomidas Institute Armenian Genocide Documentation. Secondary sources 'Abduh, Muhammad. Al-Islam Wa al-Nasraniyya/ Islam and Christianity. (Cairo: al-Manar, 1323/1905). ‘Abduh, Muhammad and Muhammad R. Rida. Tafsir al-Manâr. vol. 5. (Cairo: al-Hay ah al-Misriyah al- ‘Ammah li al-Kitab, 1973). Abrahamian, Ervand. Modern History of Iran. (Cambridge: Cambridge University Press, 2008) Afshar, A. G. (2007). Tarikh-e Khruj Akrad va Qatl va Gharat-e Ubeydullah-e Badbonyad va Eghteshash va Fitnay-e Ziyad dar Mamlakat-e Azarbayjan, 1297. (Hewler: Aras Press, Year?). Akçam, Taner. From Empire to Republic: Turkish Nationalism and the Armenian Genocide. (New York: Zed Books, 2004). Al-Afghānī, Jamāl al-Dīn and Muḥammad ʻAbduh, Al-ʻurwah Al- Wuthqá, Lā InfiṣāMa Lahā (Bayrūt: Maṭbaʻat al-Tawfīq, 1328 [1910]). Al-ʿAẓm, Sadiq J. Al-Naqd al-Fikr al-Dīnī. (Beirut: Dar al-Tali‘a, 1970). Al-Ghazali, Muhammad. The Socio-Political Thought of Shah Wali Allah (Islamic Research Institute, 2001). Al-Kawakibi, Abd al-Rahman .TabāYiʻ Al-IstibdāD Wa MaṣāRiʻ Al- IstiʻbāD, trans. Abd al-Husayn Qajar, Chap-i 1. ed., Majmuah-Yi Mutun Va Asnad-I Tarikhi (Tihran: Nashr-i Tarikh-i Iran, 1364). Al-Kawakibi, 'Abd al-Rahman. Um Al-Qura. (Cairo: al-Azhar, 1931). Ali, Othman. Dirāsat f ī al-Ḥarakah al-Kurdiya al-Muʿāṣirah/ A Study of Contemporary Kurdish Movements. (1833–1946) (Arbil: Maktab al-Tafṣīr. 2003), p.343. Al- Ṭabarī, Muḥammad ibn Jarir. Tafsīr al-Ṭabarī’s: al-Tafisir.com, last accessed. 5/25/2017. Althusser, Louis. Lenin and Philosophy and Other Essays. (New York Monthly Review Press, 2001). Agin, Ömer. Kürtler, Kemalizm Ve Tkp/ the Kurds, Kamalism and Tcp. Istanbul: VS, 2006. Akmeśe, Handan Nezir. The Birth of Modern Turkey : The Ottoman Military and the March to World War I, International Library of Twentieth Century History. London ; New York New York: I.B. Tauris ; Distributed in the U.S. by Palgrave Macmillan, 2005. Alakom, Rohat. Eski Istanbul Kürtleri, 1453-1925 / the Kurds in the Old Istanbul, 1453-1925. 1. baski. ed, Avesta śehir.Istanbul: Avesta, 1998. ۱۷۰ Alakom, Ruhat. Türk Edebiyatinda Kürtler/ The Kurds in Turkish Literature. (Istanbul: Avesta, 2010). Agamben, Giorgio. Infancy and History: On the Destruction of Experience, (London & New York: Verso, 1993). Al-Aqqad, Abbas Mahmud. 'Abd Al-Rahman Al-Kawakibi. (Beirut: Dar al-Kitab al-'Arabi, 1969). Al-Azmeh, Aziz. Islams and Modernities. (Phronesis. London; New York: Verso, 1993). Al-Banna, Hasan. "Our Message." http://www.ymsite.com/books/our_message/index.htm. Last visited: 10/01/2016. Al-Nadawi, A. Madha Khasare al-‘Alim bi inḥitati al- Mulismiin/Muslim Degeneration and the World's Loss. (Cairo: al-Iman, 1945). Al-Suyuti, J. Kitab al-Tahadduth bini‘matillah. (Cairo: al-Matba‘a al- Arabiyah al-Haditha, 1972). Abrahamian, Ervand. Modern History of Iran. (Cambridge: Cambridge University Press, 2008). Aflaki, Shams al-Din Ahmad. Manaqeb al-Arefin, vol. 2. (Tehran: Dunya-ye Ketab,1996). Ahmad, Kamal Maẓhar. Kurdistan during the First World War (London: Saqi Books, 1994). Akpınar, Alişan and Eugene L. Rogan. Aşiret, mektep, devlet: Osmanlı Devleti'nde Aşiret Mektebi, Volume 2. ( Istanbul: Aram, 2001). Anderson, Benedict R. Imagined Communities : Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, Rev. and extended ed. (London ; New York: Verso, 1991). ‘Ammara Muhammad. Abd al-Rahaman Al-Kawakibi: The Martyr of Islam and Freedom. (Cairo: Daralshuruq, 1988). Averyanov, P. İ. (1995). Osmanlı - Rus ve İran Savaşlar'ında Kürtler 1801-1900/ The Kurds in Persian, Ottoman and Russain Wars 1801-1900. Istanbul: Sipan Yayincilik. Aristotle, The Politics. Trans. Benjamin Jowett, (Kitchener: Batoche Books, 1999). ۱۷۱ Asad, Muhammad. The Message of the Qur’ân. (Melksham: Redwood Press, 1993). Asad, Talal. Formations of the Secular: Christianity, Islam, Modernity. Cultural Memory in the Present. (Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2003). Asad, Talal. Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam. (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1993). Asad, Talal. ‘Political Inequality in the Kababish Tribe’, in Evans- Pritchard et al. (ed) Essays in Sudan Ethnography (London: C. Hurst, 1972). Ateş, Sabri. "Empires at the Margins: Toward the History of the Ottoman-Iranian Borderland Peoples, 1843-1881" (PhD dissertation, New York University, 2006). Ateş, Sabri. “In the Name of the Caliph and the Nation: The Sheikh Ubeidullah Rebellion of 1880–81.” Iranian Studies, 47 (5) (2014): 735-798. Austin, J. L. How to Do Things with Words, William James Lectures (London: Oxford University Press, 1962). Ateş, Sabri. Empires at the Margins: Toward a History of the Ottoman-Iranian Borderland Peoples, 1843-1881. (Doctoral dissertation). New York: New York University, 2006) Beşikçi, Ismail. M. Kemal Ataturk, Unesco & Destruction of Kurdish Identity in Turkey. Croydon Park, N.S.W.: Committee for Decolonization of Kurdistan, 1986. ------------------. Devletlerarasi Sömürge Kürdistan/ an International Colony Kurdistan, Bonn: Weśanên Rewśen, 1990. ——------—. M. Kemal Ataturk, Unesco & Destruction of Kurdish Identity in Turkey. Croydon Park, N.S.W.: Committee for Decolonization of Kurdistan, 1986. Blackledge, Adrian. Discourse and Power in a Multilingual World, Discourse Approaches to Politics, Society, and Culture. Amsterdam ; Philadelphia, PA: John Benjamins Pub., 2005. Butler, Judith, and Gayatri Chakravorty Spivak. Who Sings the Nation-State? : Language, Politics, Belonging. London ; New York: Seagull Books, 2007. ۱۷۲ Bahar, Muhammad Taghi. Tarīkh-e Mukhtaṣar-e Aḥzab-e Siyasī-e Iran/ A Concise History of Political Parties in Iran. (Tehran: Sherkat-e Sohamiy-e Ketabha-ye Jībī. 1979). Balibar, Etienne, and Immanuel Maurice Wallerstein. Race, Nation, Class: Ambiguous Identities. (London England; New York: Verso, 1991). Banani, Amin. The Modernization of Iran: 1921–1941. (Stanford: Stanford University Press. 1961). Barazuyi, Mujtaba. Barrasiy-e Awzaʿ-e Siyasiy-e Kordestan, az sal-e 1258–1325 /The Political Situation in Kurdistan, Between 1869 and1936. (Tehran: Fekr-e No, 1999). Barker, Philip W. Religious Nationalism in Modern Europe: If God Be for Us. Routledge Studies in Nationalism and Ethnicity. (London; New York: Routledge, 2009). Barzani, Masud. Al-Barzani Wa-Al-Hakah Al-Taharruriyah Al- Kurdiyah, 2 vols., vol. 1 (Bayrut: Kawa li al-thaqafa al-Kurdiyeh, 1997). Bazargan, Mehdi. Inqlab-E Iran Dar Do Harakat/ the Iranian Revolution in Two Opposing Directions. ( Tehran: Mazaheri, 1983). Bazargan, Mehdi. Bazgasht be Qur’ân. Vol.1. (Tehran: Shirkat-e Sahami-ye Intishar, 1999). Bayat, Kaveh. ‘Riza Shah and The Tribes: An Overview’ in Stephanie Cronin (ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza Shah, 1921–1941 (London: Routledge Curzon, 2003). Bayrak, Mehmet. Kürtlere Vurulan Kelepçe, Śark Islahat Plani. Istanbul: Öz-Ge Yayinleri. 2013 Berkes, Niyazi. The Development of Secularism in Turkey (Montreal: McGill University Press, 1964). Billig, Michael. Banal Nationalism. (London; Thousand Oaks, Calif.: Sage, 1995). Benjamin, Walter. One-Way Street and Other Writings. (London: NLB, 1979). Bradley, Arthur. Derrida’s Of Grammatology; An Edinburgh Philosophical Guide. (Edinburgh: Edinburgh University Press. 2008). ۱۷۳ Abulfazl-e Burghaʿi. Tabesh-e Qur’ân. 1960, 241–42. http://www.aqeedeh.com/book_files/pdf/fa/tabeshi-az-qoran- 1-PDF.pdf. Last accessed, 5/5/2017. Boroujerdi, Mehrzad ‘Triumphs and Travails of Authoritarian Modernisation in Iran’ in Stephanie Cronin (ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza Shah 1921–1941. (London: Routledge Curzon, 2003). Canlı, Cemalettin and Yusuf Kenan Beysülen, Zaman İçinde Bediüzzaman. (İstanbul: İletişim, 2010). Celîl, Celîlî. 1880 Şeyh Ubeydullah Nehri: Kürt Ayaklanması/ 1880 Shaykh Ubeydullah Nehri's Kurdish Uprising. Translated by M. Aras. (Istanbul: Pêrî Yayınları, 1998). Celîl, Celîlî. Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak/ Thirteen Interesting Pages from Kurdish People’s History. (Istanbul: Evrensel, 2007). Celîl, Celîlî. Nahḍatu al-Akrad al-Thaqafiyyah wa al-Qawmiyyah fi Nihayati al-Qarn al-Tasi‘a wa Bidayat al-‘Ishirin, Trans. Naazi Fard. (Beirut: Dar al-Kitab, 1986). Cemil, Paşa Kadri (Zinar Silopi), Doza Kurdistan ( Kürdistan Davas): Kürt Milletinin 60 Yıllık Esaretten Kurtuluş Savaşı Hatıraları. (Ankara: Özge yayınları, 1991). Chelebi, Katib. The Balance of Truth. Translated with an Introduction (Lewis. G. L, Trans). London: George Allen and Unwin LTD, 1957). Chakrabarty, Dipesh. Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical Difference (Princeton: Princeton University Press, 2000). Chatterjee, Partha. Nationalist Thought and the Colonial World: A Derivative Discourse. The Nation and Its Fragments: Colonial and Postcolonial Histories. The Politics of the Governed: Reflections on Popular Politics in Most of the World. Chatterjee, Partha. The Nation and Its Fragments: Colonial and Postcolonial Histories. Oxford India Paperbacks. Delhi; New York: Oxford University Press, 1995. ۱۷۴ Cleveland, William L. A History of the Modern Middle East 2nd ed. Boulder, Colo.: Westview Press, 2000. Cronin, Stephanie (ed.), The making of modern Iran: state and society under Riza Shah, 1921–1941. (London: Routledge Curzon, 2003). Çevik, Süleyman. "Şex Seîd Ew Wezîfe Ku Daye Sere Xwe Bi Ferdi U Cemaeti Aniye Cih". Nübihar no. 45 (6/1996). Çolak, Ismail. Kürt Meselesi'nin Acılımı: Said Nursî'den Teşhis Ve Çözüumler Kurdish Question. (Istanbul: Nesil, 2009), 134. Darakhshani, Ali Akbar. Khatirat-I Sartip Ali Akbar Dirakhshani : Az Jangalha-Yi Gilan Va Luristan Ta Vaqayi'-I Azarbayjan/ Major General Ali Dirakhshani’s Memoir [United States?] Bethesda, Md.: The Derakhshani Family ;Distributed by Iranbooks, 1994. Dragonas, Thalia. Ersanli, Buvra. Frangoudaki, Anna "Citizenship and the Nation-State in Greece and Turkey." In Citizenship and the Nation-State in Greece and Turkeyedited by Faruk Birtek and Thaleia Drag*ona, xv, 195 p. London New York: Routledge, 2005. Dündar, Fuat. Ittihat Ve Terakki'nin Müslümanlar Iskân Politikasi, 1913-1918/ Cup's Policy for Settling Muslime, 1913-1918. 1. baski. ed,. Istanbul: Iletiśim, 2001. Dündar, Fuat. Modern Türkiye'nin *Sifresi : Ittihat Ve Terakki'nin Etnisite Mühendisligi, 1913-1918/ Modern Turkey's Code; Cup's Ethnic Engineering , 1913-1918. 1. baski. ed, si. Istanbul: Iletiśim, 2008. Derrida, Jacques. Negotiations: Interventions and Interviews, 1971- 2001, trans. Elizabeth Rottenberg, Cultural Memory in the Present (Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2002). Deringil, Selim. They live in a State of Nomadism and Savagery. (Comparative Studies in Society and History 45 (2), 311-42, 2003). Deringil, Selim.The Well-Protected Domains: Ideology and the Legitimation of Power in the Ottoman Empire, 1876-1909. (London: I.B. Tauris, 1998). Devji, Faisal. Muslim Zion: Pakistan as a Political Idea. (Cambridge: Harvard University Press, 2013). ۱۷۵ Edgger, Vernon O. A History of the Muslim World since 1260: The Making of a Global Community. ( new Jersey: Person Prentice Hall, 2004). Ekeci, Deniz. “Imagination: The Making of Kurdish National Identity in the Kurdish Journalistic Discourse” (University of Exeter, 2015). 'Enayat, Hamid. Seyri Dar Andishay-E Siyasi-Ye Arab/ An Overview of Arab Political Thought,Tehran: Sherkat-e Sohami-ye Kitabha- ye Jibi, 2536. Ewing, Katherine Pratt. Arguing Sainthood: Modernity, Psychoanalysis, and Islam. Durham and London: Duke University Press, 2006. Ibni ‘Arabi, Muḥyaddin. Tafsīr al-Qur’an. Vol.1. (Beirut: Dar al- Andalus, 1978). Ibni Kathīr, Ismail. Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm. Vol. 1. (Saudi Arabia: Dar al-tayiba, 1997). Ibn-i ʿAshur, Muhammad Tahīr. At-Taḥrīr wa at-Tanwīr. Vol. 1. (Tunisia: Dar Sahnun, 1997). Ibn Hisham, Abd al-Malik and Muhammad Ibn Is.haq, Sirat an-Nabi, trans. Rafi' al-Din Ishaq bn-e Muhammad Hamadani, 2 vols., vol. 2 (Tehran: Kharazmi, 1981). Iqbal, Muhammad. Poetry Collection. (Lahore: Noqush-e Paris, 1994). http://www.aqeedeh.com/book_files/pdf/fa/tabeshi-az-qoran-1- PDF.pdf. Last accessed, 5/5/2017. Gellner, Ernest. Nations and Nationalism, New Perspectives on the Past. (Oxford, England: Blackwell, 1983). Ghassemlou, Adbu al-Rahman.Kurdistan u Kurd: Lêkolineweyki Siyasi u Aburi/ Kurdistan and Kurds: A Political and Economic Investigation. (Sweden: Çapxaney Erzan, 200). Green, Garrett. Theology, Hermeneutics, and Imagination: The Crisis of Interpretation at the End of Modernity. Cambridge, U.K.; New York, NY: Cambridge University Press, 2000. Ḥāfeẓ-e Shīrāzī, Khwāja Shams-ud-Dīn Muḥammad. Poetry Collection. Trans. Shahram Shahriyari, Gazal no. 184 & 317. ۱۷۶ http://www.hafizonlove.com/divan/04/184.htm. Last accessed, 5/22/2017 Haddad, Mahmoud. " Arab Religious Nationalism in the Colonial Era: Rereading Rashīd Riḍā's Ideas on the Caliphate." Journal of the American Oriental Society 117, no. 2 (Apr. - Jun., 1997). Hassanpour, Amir. "The Making of Kurdish Identity: Pre-20th Century Historical and Litrary Sources," Vali, Abbas. Essays on the Origins of Kurdish Nationalism. Kurdish Studies Series. Costa Mesa, Calif.: Mazda Publishers, 2003. Hasangoli, Faxir. Simko (Iran: Unpublished MA thesis). Hawar, Muhammad R. Simko; Ismail Aghay Shikak u Bzutnewey Netewayeti Kurd/ Ismail Agha Simko and Kurdish National Movement. (Stockholm: Chapxaney APEC, 1995). Heper, Metin. The State and Kurds in Turkey: The Question of Assimilation.( New York: Palgave: 2004). Hewrami, Afrasiyab. Şorşi Şex Sa'idi Piranu Sovyet: Le Belgename U Çapemeniyekani Sovyet Da. (Suleimani: Serdem, 2002). Horney, Karen. Our Inner Conflicts: A Constructive Theory of Neurosis (New York: W.W. Norton, 1945). Houston, Christopher. Kurdistan: Crafting of National Selves (Bloomington, IN: Indiana University Press, 2008). Heyd, Uriel. Foundations of Turkish Nationalism; the Life and Teachings of Ziya Gökalp. [London]: Luzac, 1950. Houston, Christopher. Islam, Kurds and the Turkish Nation State. Oxford: Berg, 2001. Houston, Christopher. Kurdistan : Crafting of National Selves. Bloomington, Ind.: Indiana University Press, 2008. Ibn-i Kathīr, Ismail. Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm. Vol. 1. (Saudi Arabia: Dar al-tayiba, 1997). Ibn-i ‘Arabi, Muḥyaddin. Tafsīr al-Qur’an. Vol.1. (Beirut: Dar al- Andalus, 1978). Ibn-i ʿArabi, Muḥyaddin. Contemplation of the Holy Mysteries and the Rising of the Divine Lights. Trans. Cecilia Twinch and Pablo Beneito. (Oxford: Anqa Publishing, 2008). ۱۷۷ Ibn-i ʿAshur, Muhammad. Tahīr at-Taḥrīr wa at-Tanwīr. Vol. 1. (Tunisia: Dar Sahnun, 1997). Iqbal, Muhammad. Armaghan-I Hijaz 1938. http://www.allamaiqbal.com/. Iqbal, Muhammad. The Reconstruction of Religious Thought in Islam. (California: Standford University Press, 1930). Iqbal, Muhammad. Rumuz-e Bekhudi Translated by Iqbal Academy Pakistan. Iqbal Academy, 1918. Iqbal, Muhammad. The Massage of the East. 1922. http://ganjoor.net/iqbal/payam-mashregh/. Last accessed, 5/23/2017. Iqbal, Muhammad. Poetry Collection. (Lahore: Noqush-e Paris, 1994). Iqbal, Muhammad. Stray Reflections .http://www.allamaiqbal.com/2011. Izutsu, Toshihiko. God and Man in the Qur’ân. (Kuala Lumpur: Academe Art & Printing Services, 2008). Karpat, Kemal H. The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State. Studies in Middle Eastern History. (Boston, MA: Brill, 2001). Kashani-Sabet, Firoozeh. Frontier fictions: shaping the Iranian nation, 1804–1946. Princeton: Princeton University Press, 1999. Selections. Lanham, Boulder, New York, Toronto and Oxford: University Press of America Inc., 2005. Kasravi, Ahmad. Tarīkh-e Hījdeh Saleh-ye Aẕarbayjan/ 18 Years in the History of Azerbaijan. Vol.1-2. (Tehran: Matbaʿah-ye Ṭoluʿ, 1934). Kayalı, Hasan. Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the Ottoman Empire, 1908-1918. (Berkeley: University of California Press, 1997). Khalid, Adeeb. "Pan-Islamism in Practice: The Rhetoric of Muslim Unity and Its Uses." In Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy, edited by Elisabeth Özdalga. (London; New York: RoutledgeCurzon, 2005). Ayatollah Khomeini, Rullah. Sahifay-e Nur: Majmuay-e Rahnumudhay-e Imam Khomeini/ Tehhiy-e va Jam’avariy-e ۱۷۸ Markaz-e Madarek-e Farhangiy-e Inghlab-e Islami, Jald-e 12 (Tehran: vazarat-e Irashad-e Islami, 1364). Kochera, Chris. Kurdish National Movement, trans. Ebrahim Younesi (Tehran: Nigah Press, 1994). Katouzian, Homa "Riza Shah’s Political Legitimacy and Social Base,1921–1941." In The Making of Modern Iran : State and Society under Riza Shah 1921-1941, edited by Stephanie Cronin, xi, 279 p., [16] p. of plates. London ; New York: RoutledgeCurzon, 2003. Klein, Janet Power in the periphery: The Hamidiye Light Cavalry and the struggle over Ottoman Kurdistan, 1890--1914, unpublished Ph.D., Princeton University, 2002, 424 pages; AAT 3067154. Kshani-Sabet, Firoozeh. "Culture of Iranianness; the Evolving Polmics of Iranian Nationalism." In Iran and the Surrounding World : Interactions in Culture and Cultural Politics edited by Nikki R. Keddie and Rudolph P. Matthee, ix, 393 p. Seattle: University of Washington Press, 2002. Kushner, David. The Rise of Turkish Nationalism, 1876-1908. London ; Totowa, N.J.: Cass, 1977. Kutlay, Naci. Ittihat Terakki Ve Kürtler/ Committee of Progress and Union and the Kurds 2. baski. Istanbul: Firat Yayinevi, 1991. Kutschera, Chris. . Mêjûy Kurd Le Sedey 19-20 Da/ Kurdish National Movement in 19th and 20th Century. Translated by Muhammad Rayyani. Taran: Sadaf, 1369/1990. Lewis, Bernard. The Emergence of Modern Turkey 2ed. (London: Oxford University Press, 1968). Lewis, Martin W., and Kären Wigen. The Myth of Continents: A Critique of Metageography.( Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1997). Jwaideh, Wadie. The Kurdish National Movement: Its Origins and Developmen. (Syracuse, N.Y.: Syracuse University Press 2006). Madani, Hussein. Kurd u Statiji Dewletan, Vol. 2 (Stockholm: Spartryck, 2001). Mardin, Şerif. Religion, Society, and Modernity in Turkey. (Syracuse, N.Y.: Syracuse University Press, 2006). ۱۷۹ McCrone, David. The Sociology of Nationalism: Tomorrow's Ancestors, International Library of Sociology (London; New York: Routledge, 1998). McDowall, David. A Modern History of the Kurds. (London: I.B. Tauris, 2004). Makdisi, Usama. After 1860: Debating Religion, Reform, and Nationalism in the Ottoman Empire. (International Journal of Middle East Studies 34 (4), 601-17, 2002). Makdisi, Usama. Ottoman Orientalism. (The American Historical Review 107(3), 768-96, 2002). Malmisanij, Said-I Nursi Ve Kürt Sorunu/ Said Nursi and the Kurdish Question (Uppsala: Jîna Nü, 1991). Manafi, A. The Kurdish Political Struggles in Iran, Iraq, and Turkey: A Critical Analysis. (Maryland: University Press of America, 2005), p.44. Emphasis added. Mann, Michael, The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing (Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2005). Maududi, A. A. Khilafat va Mulukiyyat/The Caliphate and Kingship. (Paveh: Entesharât-e Bayan, 1985). Mayo, Peter. Hegemony and Education under Neoliberalism Insights from Gramsci. (New York: Routledge, 2015). Millingen, Frederick. Wild Life among the Koords (London: Hurst and Blackett, 1870). Mo`tamed al-Vozarâ, Rahmatullah Khan. Urumiyeh dar Jang-e ʿAlamsuz; Az Moqaddemeh-ye Nasara ta Bolva-ye Esmaʿīl Aqa/ Urmia During the WWI, From the Christian Rebellion to that of Ismail Aqha. (1290–1300) (Tehran: Nashr-e Shirazeh, 1990). Na’ini, Muhammad Husayn. "Tanbih Al-Ummah Va Tanzih Al- Millah Dar Asas Va Usul-I Mashrutiyat; Ya, Hukumat Az Nazar-I Islam (Tehran: Shirkat-i Chapkhanah-i Firdawsi, 1955). Naby, Eden. ‘The First Kurdish Periodical in Iran’. Journal of Kurdish Studies, Vol. 20, nos. 1&2 (2006). Nehri, Sheikh Ubeydullah. Tuhfetul Ehbab: Mesnewi Şex Ubeydullah Nehri, ed. Seyid Isalm Duagû (Urmia: Husseini 2000). ۱۸۰ Nursi, Bediüzzam Kurdi "Bediüzzaman Kürdinin Fihristi- Makasidi Ve Efkarinin Progmidir", Volkan, no. 1: 2-3. Nursi, Bediüzzaman Said, İçtima-I Dersler (Istanbul: Zehra Yayincili, 2009). Olender, Maurice. The Languages of Paradise Race, Religion, and Philology in the Nineteenth Century. Trans. A. Goldhammer, (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1992). Olson, Robert W. The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. (Austin: University of Texas Press, 1989). O’Shea, Maria T. Trapped Between the Map and Reality: Geography and Perceptions of Kurdistan (New York: Routledge, 2004). Özoğlu, Hakan. Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. Albany: State University of New York Press, 2004: 124. Özoğlu, Hakan. "Does Kurdish nationalism have a navel?" In: Symbiotic Antagonisms: Competing Nationalisms in Turkey. Eds. Ayse Kadioglu and EminFuat Keyman (Salt Lake City: University of Utah Press, 2011). Parlar, Suat. Türkler Ve Kürtler: Ortadoğu'da İktidar Ve İsyan Gelenekleri. (Istanbil: Bagdat Yayınları, 2005). Pocock, J. G. A. "Concepts and Discourses: A Difference in Culture?," in The Meaning of Historical Concepts; New Studies on Berschiffsgechichte, ed. Hartmut Lehmann and Melvin Richter (Washington, D.C.: German Historical Institute 2004). Qutb, Sayyid. In the Shade of the Qur’ân. Trans. Salahi, M.A. & Shamis, A. A. (Mrkfield, UK: The Islamic foundation, 1999). Qutb, Sayyid. The Islamic Concepts and Its Characteristics. (Indianapolis IN, USA: American Trust Publications, 1991). Qutb, Sayyid. Milestones. 1st ed. (Karachi: International Islamic Publishers, 1981). Rahman, Fazlur. Major Themes of the Qur’ân. (Beirut: Bibliotheca Islamica, 1980). Rahman, Fazlur . Islam, 2d ed. (Chicago: University of Chicago Press, 2002). ۱۸۱ Razi, Sheikh Abul Futuḥ-e. Rawz al-Jinan wa Rawḥ al-Jinan. vol. 5. (Qom: Mar’ash Publishers, 1983). Renan, Ernest. “What Is Nation?” in Nation and Narration, ed. Homi K. Bhabha (London: New York: Routledge, 1990). Reynolds, Michael A. The Ottoman-Russian Struggle of Anatolia and the Caucasus, 1908–1918. (Unpublished PhD Dissertation, Princeton University, 2003). Rust, Joshua. John Searle and the Construction of Social Reality, Continuum studies in American philosophy (London: New York: Continuum, 2006). Rippin, Andrew, and Jan Knappert. Textual Sources for the Study of Islam. Textual Sources for the Study of Religion. Manchester Greater Manchester: Manchester University Press, 1986. Rindler Schjerve, Rosita. Diglossia and Power : Language Policies and Practice in the 19th Century Habsburg Empire, Language, Power, and Social Process 9. Berlin ; New York: Mouton de Gruyter, 2003. Romano, David. The Kurdish Nationalist Movement : Opportunity, Mobilization, and Identity, Cambridge Middle East Studies. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2006. Sabar, Yona. The Folk Literature of the Kurdistani Jews: An Anthology, Vol. 23. (New Haven: Yale University Press, 1982). Sahabi, Yadullah. Khelghat-e Insan dar Bayan-e Qur’an. (Tehran: Shirkat-e Sahami-ye Intishar, 1987). Sahabi, Yadullah. Khelghat-e Insan. In the Qur’ân. (Tehran: Shirkat- e Sahami-ye Intishar, 1977). Sanglaji, Shari’at. Kleed-e Fahm-e Qura’n. (Tehran: Danish, 1978). Sartre, John Paul. Preface to Frantz Fanon, The Wretched of the Earth (New York: Grove Press, 1963). Satan, Ali. Halifeliğin Kaldırılması. (Istanbul: Gökkubbe Yayınları, 2008). Shariati, Ali. Chahar Zindan-e Insan. (Europe: Ittiḥadiya-ye Anjuman-e Islami-ye Danishjuyan dar Orupa, 1977). ۱۸۲ Shaweys ,Isamil Hekki. "Nawdarani Kurd: Mela Selim Efendi," in Roji Nuwê (1960/2011). Shawkani, Muhammad Ali. Fatḥ al-Qadir. Vol.5. (Egypt: Dar al- Wafa, 1994). Tahsin Sever, 1925 Hareketi Ve Azadî Örgütü/ Azadi and the 1925 Movement (Istanbul: Doz Yayınları, 2010), 169-80. Shirazi, Naser-e Makarim. Tafseer-e Namuneh. (Tehran: Dar al- kutub al-Islamiyya, 1996). Sanglaji, Shari’at. Kleed-e Fahm-e Qura’n. (Tehran: Danish, 1978). Skinner, Quentin. Visions of Politics: Regarding Method, vol. 1 (Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2002). Soleimani, Kamal. Islam and Competing Nationalisms in the Middle East; 1876-1926. (New York: Palgrave, 2016). Sorgun, M. Taylan. (ed.), Ittihat ve Terakki’den Cumhuriyet’e: Bitmeyen Savaş, Kutulamare Kahramanı Halil Paşa’nın Anıları. (Istanbul: 7 Gün Yayınları, 1972). Soroush, Abdolkarim. “An Islamic Treatise on Tolerance” in Kelly James Clark. Abraham's Children: Liberty and Tolerance in an Age of Religious Conflict. New Heaven: Yale University Press, 2012). Soroush, Abdolkarim. Qabz Va Bast-E Teoric Shari'at - Ya Nazariyeh-Ye Takāmol-E Ma'refat-E Dini. (Tehran: Muasesay-e Farhangiy-e Sirat, 1998). Speer, Robert E. The Hakim Sahib, The Foreign Doctor: A Biography of Joseph Plumb Cochran. (New York: Revell, 1911) Strohmeier, Martin. Crucial Images in the Presentation of a Kurdish National Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes, Social, Economic, and Political Studies of the Middle East and Asia (Leiden: Boston: Brill, 2003). Sohrabi, Nader. Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran (Cambridge University Press, 2016). Said Nursi. İçtimâi Reçeteler-I/ Social Prescription. Riḍa, Muhammad Rashid. Al-Manar. (Beirut: Dar al-Kutub al- ‘ilmiyye, 1999). ۱۸۳ Tabata’i, Mohammad Hussein. Tafseer-e al-Mizan. Vol. 1. (Qom: Daftar-e Intesharat-e Islami, 1984). Tamaddun, Muhammad. Awzaʿ-e Iran dar Jang-e Avval ya Tarīkh-e Rezaʾiyeh/ Iran During the World War 1 or the History of Urmia. (Reżaʾiyeh: Moʾasseseh-ye Matbuʿati, 1971). Taves, Ann. Religious Experience Reconsidered: A Building-Block Approach to the Study of Religion and Other Special Things. (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 2009). Teqi, Ehmed and Celal Teqi, Xebati Geli Kurd Le Yadaştekani Ehmedi Teqi Da/ the Kurdish Struggle in Ahmad Taqi's Memoir (Stockholm: Sara Bokförlag, 1988). The Constitution of the Islamic Republic of Iran. http://www.roshd.ir/Portals/0/KarAfarini/PDFs/rules/ghanoo ne_asasy.pdf. Thiong'o, Ngũgĩ wa. Decolonizing the Mind, (Harare: Zimbabwe Publishing House (Pvt.) Ltd., 1981). (Today’s Zaman, 2/ 28/2010 < http://www.todayszaman.com/tz- web/arsivSonuc.do). Trouillot, Michel-Rolph. Silencing the Past: Power and the Production of History (Boston: Beacon Press, 1995). Tunaya, Tarik Zafer. Türkiye’de Siyasi Partiler, vol. 2 (Istanbul: Hürriyet Vakfi Yayinlari, 1984). Turkyilmaz, Yektan. "The Problem of 'True' Kurdish Identity in Armenian Nationalist Literature, 1878-1914," paper presented at the annual meeting of the Middle East Studies Association (MESA), Marriott Copley Palace Hotel, Boston, MA, November 21-24, 2009. Uzer, Umut. "The Genealogy of Turkish Nationalism," in Symbiotic Antagonisms: Competing Nationalisms in Turkey, ed. Ayşe Kadioğlu and Fuat Keyman (Salt Lake City: The University of Utah Press, 2011). Vali, Abbas. Essays on the Origins of Kurdish Nationalism, Kurdish Studies Series (Costa Mesa, Calif.: Mazda Publishers, 2003). Vali, Abbas. ‘The Kurds and Their “Others”’: Fragmented Identity and Fragmented Politics’ in Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, Fall 1998 18(2). ۱۸۴ Vali, Abbas. "Wki Conflict Resolution Forum " (1998). Van Bruinessen, Martin. "Ehmedi Xani's Mem u Zin and its Role in the Emergence of Kurdish National Awareness," in Essays on the Origins of Kurdish Nationalism, ed. Abbas Vali (Costa Mesa, Calif.: Mazda Publishers, 2003). Van Bruinessen. Agha, Shaikh, and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. (London; Atlantic Highlands, N.J.: Zed Books, 1992). Van Bruinessen. "Kurdish Society, Ethnicity, Nationalism and Refugee Problems." In The Kurds : A Contemporary Overview edited by Philip G. Kreyenbroek and Stefan Sperl, xii, 250 p. London ; New York: Routledge, 1992. Wadud, Amina. Qur’an and Woman: Reading the Sacred Text from a Woman’s Perspective. (New York, Oxford: Oxford University Press). Watt, William M. “God’s Caliph: Qur’ânic Interpretation and the Umayyad Caliphs,” in Vladimir Minorsky and Clifford Edmund Bosworth, Iran and Islam: In Memory of the Late Vladimir Minorsky. (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1971). Welch, A. T. Pneumatology of the Qur'ān: A study in phenomenology. 1969. https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/10544 last accessed, 03/23/2017. Wayne, N. Nation-building, Federalism, and Secession in the Multinational State (New York: Oxford University Press Inc. 2006). Wodak, Ruth, Rudolf De Cillia, Martin Reisigl, Karin Liebhart, Angelika Hirsch, Richard Mitten, and J. W. Unger. The Discursive Construction of National Identity. (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2009). Yavuz, M. Hakan. Islamic Political Identity in Turkey (Oxford; New York: Oxford University Press, 2003). Yeğen, Mesut. ‘The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity’, Middle Eastern Studies 32, no, 2 (Apr., 1996). Zeydanlıoğlu, Welat. (2008). “The White Turkish Man's Burden”: Orientalism, Kemalism and the Kurds in Turkey. In Rings, G and Ife, A. (ed.) Newcastle upon Tyne Neo-colonial Mentalities in Contemporary Europe? Language and Discourse in ۱۸۵ the Construction of Identities. UK: Cambridge Scholars Publishing, 2008). Yeğen, Mesut. "The Kurdish Question in Turkish State Discourse." Journal of Contemporary History 34, no. 4 (1999): 555-68. Yeğen, Mesut. "The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity." Middle Eastern Studies 32, no. 2 (1996): 216- 29. Zelyut, Rıza. Dersim İsyanları Ve Seit Rıza Gerçeği.(Ankara: Kripto Kitaplar, 2010). Zürcher EJ. “The Importance of Being Secular: Islam in the Service of the National and Pre-National State.” In: Kerslake C., Öktem K., Robins P. (eds) Turkey’s Engagement with Modernity. St Antony’s Series. Palgrave Macmillan, London, 2010). Zwemer, Samuel M. The Law of Apostasy in Islam. (New York, London: Marshal Brothers Ltd., 1924). ۱۸۶ Kurdish Nationalism, Religion, and State Kurdish Studies Kurdistan, Insights from Within Series Kurdish Nationalism, Religion, and State Author: Kamal Soleimani Translator: Mohammad Sirwan Barzanji Series Editor & Editor-In-Chief: Omid Hoseyni Editor: Karzan Sanaei First Published 2022 Print ISBN: 978-1-4716-3659-2 © 2022 Iran Academia University Press Lorem Ipsum The Hague, The Netherlands Iran Academia University Press All rights are reserved.