(PDF) Ηλεκτρονικά Λεξικά

Εκπαίδευση Επιμορφωτών Β’ επιπέδου Τ.Π.Ε. Συστάδα: Ξένες Γλώσσες ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ - ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ανοικτά περιβάλλοντα (σώματα κειμένων, συμφραστικοί πίνακες, λεξικά) Ενότητα 5.6.3 (Α.Π.Σ) Έκδοση 1η Νοέμβριος 2018 Πράξη: ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ (ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ) Φορείς Υλοποίησης: Δικαιούχος φορέας: Συμπράττων φορέας: <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Περιεχόμενα 5.6.3 Ανοικτά περιβάλλοντα (σώματα κειμένων, συμφραστικοί πίνακες, λεξικά) ..................... 3 5.6.3.3 Ηλεκτρονικά Λεξικά ......................................................................................... 3 5.6.3.3.1 Εισαγωγή .............................................................................................. 3 5.6.3.3.2 Το ηλεκτρονικό λεξικό ............................................................................ 4 5.6.3.3.3 Τα ηλεκτρονικά λεξικά στη διδασκαλία της ξένης γλώσσας ........................... 7 5.6.3.3.4 Παραδείγματα χρήσης διαφόρων ειδών λεξικών στην ξενόγλωσση τάξη ....... 15 5.6.3.3.5 Γιατί είναι σημαντικά τα ηλεκτρονικά λεξικά στη διδασκαλία; ..................... 18 5.6.3.3.6 Βιβλιογραφικές Αναφορές ..................................................................... 19 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 2 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος 5.6.3 Ανοικτά περιβάλλοντα (σώματα κειμένων, συμφραστικοί πίνακες, λεξικά) 5.6.3.3 Ηλεκτρονικά Λεξικά Ιωάννα Τύρου 5.6.3.3.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτή επικεντρώνουμε το ενδιαφέρον μας στα Ανοικτά Περιβάλλοντα Μάθησης που αφορούν στην εκπαιδευτική χρήση των Ηλεκτρονικών Λεξικών και των Ηλεκτρονικών Σωμάτων Κειμένων, σε μια προσπάθεια να εξερευνήσουμε τη δυναμική αυτών των εργαλείων για την ένταξή τους στην ξενόγλωσση τάξη. Τα ηλεκτρονικά λεξικά καθιστούν περισσότερο ελκυστικές, εύχρηστες και άμεσες τις ίδιες πληροφορίες που συναντάμε και στα παραδοσιακά, τα έντυπα λεξικά, ακριβώς γιατί έχουν σχεδιαστεί για να μπορούν οι χρήστες να επιλέξουν όλες ή όσες πληροφορίες χρειάζονται για κάθε λήμμα. Μπορούν επομένως να προσφέρουν λεξιλογικές, σημασιολογικές και σχετικές με τη χρήση της γλώσσας, ως ένα δυναμικό και ευέλικτο εργαλείο στο μάθημα της ξένης γλώσσας. Επίσης τα σημερινά διαδικτυακά λεξικά περιλαμβάνουν πολυτροπικό υλικό αναφοράς που δεν συναντά κανείς στα παραδοσιακά έντυπα λεξικά όπως ηχητικά αρχεία ή βίντεο με την προφορά των λέξεων και συνοδευτικές εικόνες, συνδέσεις με πολύπλοκες βάσεις δεδομένων, όπως ηλεκτρονικοί θησαυροί (thesauri) με σχετικές φράσεις, συνώνυμα και αντώνυμα, και βάσεις για τη γραμματική μιας γλώσσας, ενσωματωμένες μηχανές μετάφρασης για διάφορες γλώσσες, διαδικτυακά παιχνίδια λέξεων, επεξηγηματικά βίντεο για τη χρήση των σύνθετων αυτών περιβαλλόντων, αναλυτικές πληροφορίες για την προέλευση μιας λέξης, στατιστικά στοιχεία για τη χρήση μιας λέξης διαχρονικά, κ.α. Η αξιοποίηση ηλεκτρονικών και έντυπων λεξικών είναι σημαντική καθώς υποβοηθά την εκμάθηση του λεξιλογίου, η αξία της οποίας είναι αδιαμφισβήτητη. Ενδεικτικά αναφέρονται κάποιοι από τους βασικούς λόγους:  το λεξιλόγιο είναι αυτό που θα διαμορφώσει ένα μορφωτικό και κοινωνικό υπόβαθρο στους μαθητές και τους δίνει τη δυνατότητα να εκφραστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια για τον κόσμο που τους περιβάλλει.  Οι λέξεις που θα επιλέγουν κάθε φορά να χρησιμοποιήσουν οι μαθητές εκφράζουν και την ταυτότητά τους.  Τις περισσότερες φορές, το λεξιλόγιο των μαθητών και των ομιλητών γενικότερα σχετίζεται με τις γνώσεις τους. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 3 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος  Το λεξιλόγιο βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν ένα κείμενο, να προσεγγίσουν ιδέες και έννοιες, να εκφράσουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Άλλωστε, οι μαθητές πρώτα κατακτούν τις λέξεις και στη συνέχεια τη γραμματική. Σύμφωνα με τον Vermeer (1992), το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης μιας νέας γλώσσας συνίσταται στη μάθηση νέων λέξεων, ενώ η γραμματική γνώση συμβάλλει σε μικρότερο βαθμό στη γλωσσική επάρκεια.  Επίσης, όσο πιο πολλές λέξεις γνωρίζουν οι μαθητές, τόσο πιο εύκολα μπορούν να μάθουν νέες. Έχουμε, λοιπόν, μια συσσωρευτική λειτουργία της λεξιλογικής γνώσης, που σχετίζεται φυσικά με τον πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο μεγαλώνει ένας μαθητής και τις γλώσσες στις οποίες εκτίθεται. 5.6.3.3.2 Το ηλεκτρονικό λεξικό Ως εκπαιδευτικοί της ξένης γλώσσας θα ήταν χρήσιμο και απαραίτητο να φέρουμε σε επαφή και να εξοικειώνουμε τους μαθητές μας με τα λεξικά: να γνωρίσουν τα είδη των λεξικών, το πώς να τα χρησιμοποιούν, αλλά και με ποιον τρόπο να αναζητούν. Ιδιαίτερα, κατά την επαφή τους με τα ηλεκτρονικά λεξικά, οι μαθητές έρχονται σε επαφή με αυθεντικό υλικό στη γλώσσα που μαθαίνουν. Αντιλαμβάνονται τη μετάβαση από τη λέξη στον λημματικό τύπο, αξιολογούν πιο εύκολα την ποιότητα ενός λεξικού, εμβαθύνουν στις διαφορές που παρουσιάζονται από λεξικό σε λεξικό (μακροδομή- μικροδομή). Με τη διδακτική αξιοποίηση του ηλεκτρονικού περιβάλλοντος των λεξικών στη διδασκαλία της ξένης γλώσσας, οι μαθητές μπορούν επίσης να αντιληφθούν τις σημασιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στις γλώσσες: οι μεταβολές αυτές δεν είναι κάτι στάσιμο, στατικό ή αμετάβλητο αλλά είναι άμεσα συνδεδεμένες με την εκάστοτε κοινωνικο-ιστορική περίοδο. Οι σημασίες της γλώσσας επηρεάζονται από κοινωνικές, πολιτισμικές, τεχνολογικές ή άλλες παραμέτρους, οι οποίες δημιουργούν νέες σημασίες και δυναμικές. Επίσης, κάτι που γοητεύει όσους ασχολούνται με τις γλώσσες και τις λέξεις ειδικότερα είναι η προέλευση του λεξιλογίου. Με τα λεξικά μπορεί να πραγματοποιηθεί και να αξιοποιηθεί με τρόπο συστηματικό το διαχρονικό φαινόμενο του δανεισμού, των πολιτισμικών και γλωσσικών αλλαγών και ολόκληρη η ιστορία μιας γλώσσας. Στο παρακάτω παράδειγμα από το Collins online dictionary ο επισκέπτης μπορεί να δει τα στατιστικά από τη χρήση του όρου ‘τεχνολογία’ στην Αγγλική τα τελευταία εκατό χρόνια. Με βάση το παρακάτω διάγραμμα, μπορεί να ξεκινήσει στην τάξη μια συζήτηση για τον ρόλο της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου τα τελευταία χρόνια αλλά και τις διαφορετικές σημασίες που αποδίδονται στον όρο σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Στη συνέχεια, με βάση το διάγραμμα αυτό, οι μαθητές μπορεί να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες σε εγκυκλοπαιδικά λεξικά αυτή τη φορά με στόχο να συγγράψουν μια παράγραφο στην οποία ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 4 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος ορίζουν τον όρο τεχνολογία και τις διαφορετικές έννοιες που είχε ο όρος αυτός σε διαφορετικές εποχές. Εναλλακτικά, μπορεί να ετοιμάσουν ένα κείμενο αναφορά (report) στην αγγλική όπου παρουσιάζουν τον ρόλο της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου κατά τον 20 ο αιώνα. Εναρκτήριο έναυσμα για μια τέτοια διερεύνηση αποτέλεσε ο στατιστικός πίνακας που έγινε διαθέσιμος στους μαθητές μέσα από ένα ηλεκτρονικό λεξικό. Πηγή: https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english Μέσα από τις αναζητήσεις σε ηλεκτρονικά λεξικά αξιοποιείται επίσης η επίγνωση των μαθητών σε θέματα μορφολογίας και ορθογραφίας. Γίνονται αντιληπτά προθήματα, επιθήματα ή συνθετικά, σημασίες μορφημάτων, ή άλλες ιδιομορφίες της γλώσσας ώστε να κατακτήσουν οι μαθητές τη δομή της καθημερινής χρήσης του λόγου αλλά και να κατανοήσουν τη χρήση των λέξεων. Με αυτόν τον τρόπο κατακτούν ένα υψηλό επίπεδο επίγνωσης των μηχανισμών σχηματισμού του λεξιλογίου της ξένης γλώσσας που μαθαίνουν. Ακόμη, τα ηλεκτρονικά γλωσσικά περιβάλλοντα μπορούν να συμβάλλουν σε μια εναλλακτική διδακτική κατεύθυνση, διότι δε φτάνει μονάχα να προσφέρουμε ένα αξιόλογο και πλούσιο υλικό για τη διδασκαλία της γλώσσας, χρειάζεται περισσότερο να προκύψει γνώση από προσωπική ενασχόληση, έρευνα και αναζήτηση. Για παράδειγμα, μια σημαντική συμβολή των ηλεκτρονικών λεξικών – ως εργαλεία που διαφοροποιούνται ριζικά από τα παραδοσιακά – είναι η δυνατότητα να μπορεί ο χρήστης να ακούσει την προφορά της λέξης που αναζητά. Το Cambridge Online Dictionary (https://dictionary.cambridge.org/) προσφέρει ποικιλία στην ηχητική προφορά των λέξεων (αγγλική- αμερικάνικη προφορά) και την επιλογή διαφόρων γλωσσών για παράλληλη ενασχόληση με λέξεις και εκφράσεις. Άλλα λεξικά διαθέτουν βίντεο με την προφορά της λέξης στο οποίο οι ακροατές παρακολουθούν την κίνηση του στόματος κατά την εκφορά της λέξης ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 5 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος ενώ στο κάτω μέρος της οθόνης εμφανίζεται η λέξη γραμμένη. Το βίντεο έχει ενσωματωθεί από το ομώνυμο κανάλι που διαθέτει ο οργανισμός Collins dictionary στο Youtube. Πηγή: https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/technology Μια άλλη καινοτομία των ηλεκτρονικών λεξικών είναι η γρήγορη πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερα λεξικογραφικά προϊόντα. Για σχετικές ενημερώσεις λειτουργούν οι λεγόμενες λεξικογραφικές πύλες (dictionary portals) όπου οι χρήστες ενημερώνονται για λεξικά και αντίστοιχο υλικό μέσω υπερσυνδέσμων, οι οποίοι παραπέμπουν στο λεξικογραφικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, το Lexilogos (https://www.lexilogos.com/) είναι ένα εργαλείο για ανεύρεση λεξικών και άλλων πηγών για 180 περίπου γλώσσες, ενώ το Your Dictionary (http://www.yourdictionary.com/) παρέχει εντυπωσιακή συλλογή λεξικών σε διάφορες γλώσσες. Πηγή: http://www.yourdictionary.com/ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 6 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Σε παρόμοια νοοτροπία κινούνται οι μεταμηχανές αναζήτησης, οι λεγόμενες συλλέκτες λεξικών (dictionary aggregators). Συγκεντρώνουν το περιεχόμενο διαφορετικών λεξικών σε μία ιστοσελίδα, όπως το Onelook (https://www.onelook.com/) που αντλεί δεδομένα από αρκετά διαδικτυακά λεξικά ή γλωσσικά εργαλεία αναφοράς. 5.6.3.3.3 Τα ηλεκτρονικά λεξικά στη διδασκαλία της ξένης γλώσσας Τα ηλεκτρονικά λεξικά αποτελούν ένα σχολικό βοήθημα πολλαπλών και σημαντικών διαστάσεων και το διαδίκτυο ένα εξαιρετικό «αποθετήριο» ηλεκτρονικών λεξικογραφικών πόρων (λεξικών, θησαυρών, γλωσσαριών), χρήσιμο για εκπαιδευτικούς, για επαγγελματίες, για ερευνητές γλώσσας, αλλά και για τους λάτρεις των λέξεων. Η χρήση των διαδικτυακών λεξικών προϋποθέτει:  βασικές ψηφιακές δεξιότητες (internet skills), σαν εκείνες που απαιτούνται κατά τη χρήση του διαδικτύου (π.χ. πλοήγηση, αναζήτηση, ανάκτηση πληροφορίας), και  δεξιότητες αναφοράς (reference skills), ικανότητες που σχετίζονται με την ευχέρεια του χρήστη να ανατρέχει στο λεξικό, εγκυκλοπαίδεια ή σε άλλο έργο αναφοράς ώστε να αναζητήσει, να βρει να αντλήσει και τέλος, να αξιοποιήσει εποικοδομητικά τις πληροφορίες. Μολονότι τα πρώτα ηλεκτρονικά λεξικά αποτέλεσαν απλές διασκευές των έντυπων λεξικών δίχως να διαφέρουν ουσιαστικά στη λειτουργικότητά τους για τον τελικό χρήστη, δε μπορούμε να παραβλέψουμε τα οφέλη και τις αδιαμφισβήτητες βελτιώσεις που έχει επιφέρει η υπολογιστική λεξικογραφία στην πρόσβαση, στη διαχείριση ή και στην κατάρτιση του λεξικογραφικού υλικού. Το ζήτημα αυτό θα μας απασχολήσει στο επόμενο κείμενο, αξίζει εδώ όμως να εστιάσουμε σε κάποια σημαντικά πλεονεκτήματα των ηλεκτρονικών λεξικών, τα οποία συνοψίζονται, σύμφωνα με τον Granger (2012), μεταξύ άλλων στα ακόλουθα: Καινοτομίες Ηλεκτρονικών Λεξικών  Μεγαλύτερος όγκος και ποικιλία πληροφοριών σε σχέση με όσες εμπεριέχονται στα παραδοσιακά/έντυπα λεξικά (περισσότερα παραδείγματα/ λεξικές συνάψεις/ πολυμεσικό υλικό).  Δυνατότητα ενσωμάτωσης ηλεκτρονικών σωμάτων κειμένων για να έχουν οι χρήστες άμεση πρόσβαση σε αυθεντικά γλωσσικά δεδομένα.  Πιο φιλική παρουσίαση (εκτενέστερες και απλούστερες εξηγήσεις, απλοποίηση της λεξικογραφικής μεταγλώσσας, κατάργηση δυσνόητων συμβόλων και συντομογραφιών). ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 7 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος  Γρήγορη και εξατομικευμένη πρόσβαση στο περιεχόμενο του λεξικού (με πολλαπλές δυνατότητες και επιλογές αναζήτησης).  Ευελιξία της διεπαφής με δυνατότητες προσαρμογής του λεξικού στις ανάγκες των χρηστών.  Δυνατότητα εμπλουτισμού, ενημέρωσης και επικαιροποίησης του περιεχομένου. Αξιοποιώντας τις δυνατότητες της υπολογιστής λεξικογραφίας και των ψηφιακών μέσων γενικότερα, τα ηλεκτρονικά λεξικά εξελίσσονται συνεχώς και σήμερα δεν θυμίζουν καθόλου τα πρώτα ηλεκτρονικά λεξικά που αποτελούσαν μεταφορά του έντυπου λεξικού σε ηλεκτρονική μορφή (μέσω μιας βάσης δεδομένων). Πηγή: https://www.collinsdictionary.com/ Κάποιες βασικές λειτουργίες του δωρεάν ηλεκτρονικού λεξικού Collins Λειτουργίες του λεξικού  Φωνητικό αρχείο για την προφορά της λέξης σε διάφορες μορφές της (π.χ. βρετανικά και αμερικανικά αγγλικά)  Συνοδευτική εικόνα  Ερμηνεία της λέξης και δυνατότητα σύνδεσης με πολλά δίγλωσσα λεξικά (από αγγλικά σε γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά, πορτογαλικά, κινεζικά και hindi)  Παραδείγματα χρήσης της λέξης  Ετοιμολογική προέλευση της λέξης  Στατιστικά στοιχεία χρήσης της λέξης ανά τακτά χρονικά διαστήματα  Κοντινές λέξεις στο λεξικό (λέξεις πριν και μετά από τη συγκεκριμένη)  Σχετικές λέξεις  Βίντεο με την προφορά των λέξεων ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 8 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Άλλες λειτουργίες στον ιστότοπο του ηλεκτρονικού λεξικού  Σύνδεση με ηλεκτρονικό θησαυρό (thesaurυs) που εκτός από τη σημασία μιας λέξης περιλαμβάνει επίσης φράσεις, συνώνυμα και αντώνυμα  Σύνδεση με βάση δεδομένων για τη γραμματική της αγγλικής γλώσσας  Ενσωματωμένη μηχανή μετάφρασης  Παιχνίδια λέξεων (όπως το scrabble)  Επεξηγηματικά κείμενα σχετικά το πώς αξιοποιείται το Collins corpus  Βίντεο που παρουσιάζουν κάποιες ιδιαίτερες λέξεις ή νέες λέξεις που προκύπτουν από τα ΜΜΕ  Προωθητικά βίντεο του τύπου ‘εντυπωσιάστε τους φίλους σας με 5 καινούργια λέξεις για το παγκόσμια πρωτάθλημα ποδοσφαίρου’  Ειδική καθημερινή στήλη με τίτλο ‘Η λέξη της ημέρας’ όπου κάθε μέρα παρουσιάζεται και μια περίεργη συνήθως λέξη  Σύνδεση με κοινωνικά δίκτυα και με δικό του ιστολόγιο (blog)  Δυνατότητα σύνδεσης με γνωστά κοινωνικά δίκτυα Το Collins βέβαια δεν είναι το μοναδικό ηλεκτρονικό λεξικό με αυτές τις εφαρμογές και υπηρεσίες. Παρόμοιες λειτουργίες διαθέτουν και άλλα λεξικά, όπως το Merriam-Webster Online Dictionary (https://www.merriam-webster.com/), με συνοδευτικά βίντεο, την υπηρεσία ‘Η λέξη της ημέρας’/ ‘Word of the Day’, την υπηρεσία ‘Ρώτησε τον ειδικό’ /’Ask the editor’, ενότητα με θέματα γραμματικής και ορθογραφίας, εκπαιδευτικό υλικό, ακόμη και γλωσσικά παιχνίδια (π.χ. Scramble σταυρόλεξα) και κουίζ για να ελέγξουν λεξιλογικές γνώσεις, συζητήσεις χρηστών για τη χρήση των λέξεων ή μεταφράσεις, σε διάφορα φόρουμ (π.χ. Wordreference). Τα διαδικτυακά λεξικά δεν είναι οι απομονωμένες ηλεκτρονικές εφαρμογές που έβρισκε κανείς πριν από λίγα χρόνια σε CD-ROMs και DVDs αλλά διαδικτυακές πύλες, οι οποίες ενημερώνονται καθημερινά με νέο πολυμεσικό υλικό και συνδέονται με κοινωνικά δίκτυα. H εμπειρία επομένως που λαμβάνει ο επισκέπτης από μια επίσκεψη σε ένα διαδικτυακό λεξικό είναι πολύπλευρη και πολυμεσική. Για παράδειγμα, όπως προκύπτει από το παρακάτω απόσπασμα από την εισαγωγική σελίδα του Merriam-Webster Online Dictionary, υπάρχουν πολλές διαφορετικές διαδρομές ‘ανάγνωσης’ που μπορεί να ακολουθήσει ένας επισκέπτης. Το οριζόντιο ραντεβού στο πάνω μέρος της αρχικής σελίδας προσκαλεί τον αναγνώστη να συνδεθεί με πληρωμή στο ολοκληρωμένο λεξικό που είναι μεγαλύτερο από αυτό που διατίθεται δωρεάν μέσω του διαδικτύου, να λάβει μέρος σε ένα μεγάλο αριθμό παιχνιδιών και κουίζ με λέξεις, να επισκεφτεί το λεξικό και τον θησαυρό (thesaurus), να επισκεφτεί την ξεχωριστή σελίδα ‘η λέξη της ημέρας’ με όλες τις λέξεις από προηγούμενες μέρες εκτός της σημερινής, να επισκεφτεί τη σελίδα με τα βίντεο, το blog με ανάλυση των πιο δημοφιλών λέξεων της βδομάδας, και δυνατότητα προσωποποιημένης σελίδας με τα αγαπημένα (favourites) λήμματα, βίντεο, κ.λ.π. που προϋποθέτει σύνδεση μέσω προσωπικού λογαριασμού στο facebook. Στο πάνω δεξί μέρος της σελίδας υπάρχει σύνδεση με τις σελίδες του λεξικού στα κοινωνικά δίκτυα και συγκεκριμένα το facebook, το twitter, το ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 9 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Youtube και το instagram. Με κάθε επίσκεψη σε ένα ηλεκτρονικό λεξικό ο επισκέπτης διαπιστώνει και νέες υπηρεσίες, όπως αυτή του podcast που διατίθεται για τη λέξη της ημέρας με πληροφορίες για τη χρήση και την ιστορία της λέξης. Πηγή: https://www.merriam-webster.com/ (αρχική σελίδα, 26/08/2018) Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς ότι το ηλεκτρονικό λεξικό σήμερα αποτελεί ένα σύνθετο ανοικτό ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο πρέπει να εκτεθούν οι μαθητές στοχευμένα και με προσοχή, τουλάχιστον στην αρχή, ώστε να μην χαθούν στην πληθώρα των πληροφοριών που είναι διαθέσιμα. Αυτό είναι επίσης απαραίτητο για να μην πλοηγηθούν απλώς οι μαθητές από το ένα βίντεο στο άλλο και από τη μια υπηρεσία στην άλλη, αλλά να αξιοποιηθεί το υλικό αυτό στο πλαίσιο μιας οργανωμένης μαθησιακής διαδικασίας. Επίσης, καθώς η ανάπτυξη του λεξιλογίου δεν είναι η ίδια για όλα τα επίπεδα γλωσσομάθειας, είναι σκόπιμο οι εκπαιδευτικοί της ξένης γλώσσας στην προσπάθεια αξιοποίησης των ηλεκτρονικών λεξικών και τον σχεδιασμό σχετικών δραστηριοτήτων να λαμβάνουν υπόψη τους τις ενδεικτικές κλίμακες του φάσματος της λεξιλογικής γνώσης των μαθητών που μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα, όπως αυτές καταγράφονται στο Κοινό Πλαίσιο Αναφοράς για τη Γλώσσα (ΚΕΠΑ): ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 10 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Κλίμακες λεξιλογικού φάσματος στη δεύτερη γλώσσα (Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τη διδασκαλία των γλωσσών, ΚΕΠΑ) Γ2 Ευρύ λεξιλογικό ρεπερτόριο: φρασεολογισμοί και στοιχεία της καθομιλουμένης - Συνυποδηλωτικά επίπεδα σημασίας Γ1 Ευρύ λεξιλογικό φάσμα: φρασεολογισμοί και στοιχεία της καθομιλουμένης - Αξιοποίηση περιφράσεων Β2 Ικανοποιητικό φάσμα λεξιλογίου για θέματα που συνδέονται με τα ενδιαφέροντα του μαθητή και περισσότερα γενικά θέματα – Τροποποίηση διατύπωσης Β1 Αρκετό λεξιλόγιο για θέματα που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή του μαθητή, όπως η οικογένεια, τα χόμπι και τα ενδιαφέροντα, η δουλειά, τα ταξίδια και η επικαιρότητα Α2 Αρκετό λεξιλόγιο για την έκφραση βασικών επικοινωνιακών αναγκών Α1 Στοιχειώδες λεξιλογικό ρεπερτόριο μεμονωμένων λέξεων και φράσεων που σχετίζονται με συγκεκριμένες καταστάσεις Ακολουθούν κάποια διδακτικά παραδείγματα, στα οποία γίνεται αξιοποίηση ηλεκτρονικών λεξικών στην ξενόγλωσση τάξη. 5.6.3.3.3.1 Συνεργατικά λεξικά Αρκετοί εκδότες διαδικτυακών λεξικών προσφέρουν στους χρήστες την ευκαιρία και τη δυνατότητα ενεργητικής εμπλοκής στον εμπλουτισμό περιεχομένου μέσω των ανοιχτών λεξικών (π.χ. Macmillan Open Dictionary http://www.macmillandictionary.com/open-dictionary/, Merriam-Webster Open Dictionary http://nws.merriam-webster.com/opendictionary/). Αρκετές φορές προσφέρονται ακόμη και υποδείξεις για βελτιώσεις και προσθήκες (π.χ. Le dictionnaire vivant de la langue française (DVLF) από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο). ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 11 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Πηγή: http://www.macmillandictionary.com/open-dictionary/ Χαρακτηριστικό παράδειγμα συνεργατικού διαδικτυακού λεξικού αποτελεί το Wiktionary. Πρόκειται για μια μεταφραστική πλατφόρμα για σύνδεση με άλλες γλώσσες, όπως είναι τα:  Ελληνικά https://el.wiktionary.org/  Αγγλικά https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Main_Page  Γαλλικά https://fr.wiktionary.org/wiki/Wiktionnaire:Page_d%E2%80%99accueil  Γερμανικά https://de.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Hauptseite  Ιταλικά https://it.wiktionary.org/wiki/Pagina_principale. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 12 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Πηγή: https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Main_Page Το πολύ αξιόλογο διαδικτυακό, συνεργατικό λεξικό για την αγγλική γλώσσα είναι το Urban dictionary (https://www.urbandictionary.com/) με ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό λέξεων και φράσεων της αργκό (περισσότερες από 7.000.000 σημασίες). Εθελοντές πραγματοποιούν τις εγγραφές (ορισμούς, παραδείγματα χρήσης και χαρακτηρισμούς χρήσης) του λεξικού ενώ οι επισκέπτες βαθμολογούν. Πολλές από τις εγγραφές υιοθετούνται από επώνυμα λεξικά. Στην ελληνική γλώσσα υπάρχει το slang.gr (https://www.slang.gr/), με εξαιρετικά πιο μικρό πλήθος εγγραφών και πιο χαμηλή ποιότητα στο περιεχόμενο. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 13 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Πηγή: https://www.urbandictionary.com/ Αναφέρουμε και το Wordnik (http://www.gutenberg.org/ ) το οποίο αντλεί τους ορισμούς του κυρίως από επώνυμα λεξικά αλλά δέχεται και τη συμμετοχή των χρηστών στον εμπλουτισμό του λεξικογραφικού περιεχομένου του. Τα παραδείγματα που προσφέρει τα αντλεί από έγκυρα μέσα ενημέρωσης (π.χ. από βιβλία του Project Gutenberg, από εφημερίδες όπως η Wall Street Journal και η USA Today, ακόμη και από ιστολόγια). Αξιόλογο λεξικό και εγκυκλοπαίδεια για την ιταλική γλώσσα αποτελεί το http://www.treccani.it/vocabolario/ και http://www.treccani.it/enciclopedia/ όπου ο χρήστης μπορεί να αναζητήσει λέξεις, φράσεις, ομάδες λέξεων, παροιμίες, συνώνυμα, βιογραφικά στοιχεία, άρθρα κ.ο.κ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 14 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Πηγή: http://www.treccani.it/vocabolario/ 5.6.3.3.4 Παραδείγματα χρήσης διαφόρων ειδών λεξικών στην ξενόγλωσση τάξη Διδακτικό παράδειγμα 1: Εικονογραφημένα Λεξικά Εκπαιδευτικός Αγγλικής Γλώσσας στην Στ΄ τάξη του Δημοτικού προσκαλεί τους μαθητές του να περιηγηθούν στο εικονογραφημένο λεξικό http://www.visualdictionaryonline.com/. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδα επιλέγουν ένα θέμα (astronomy, earth, plants/gardening, animal kingdom, human being, food /kitchen, house, clothing/articles, arts/architecture, communications, transport /machinery, energy, science, society, sports/games) και για να φτιάξουν μια ψηφιακή αφίσα με τα χόμπι τους. Σκοπός της δραστηριότητας είναι να μπορέσουν οι μαθητές να εμπλακούν με ομάδες λέξεων από θεματικές κατηγορίες που ανταποκρίνονται στα δικά τους ενδιαφέροντα και να φτιάξουν μια αφίσα που θα αναρτήσουν στην τάξη τους για την καλύτερη γνωριμία με τους συμμαθητές τους και το λεξιλογικό πλούτο της αγγλικής. (επίπεδο Α1-Α2) ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 15 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Σχολιασμός: Μέσω αυτής της δραστηριότητας οι μαθητές μπορούν να προσεγγίσουν το λεξιλόγιο με τρόπο συμπτωματικό (incidental learning), με μια ασύνειδη διαδικασία επαγωγής και να καταλήξουν σε διαισθητική γνώση. Οι μαθητές εκτίθενται σε συγκείμενα, χωρίς εστιασμένη διδασκαλία ή χωρίς να αντιλαμβάνονται πως πρόκειται να αποτιμηθεί η κατάκτηση της γνώσης που αποκόμισαν. Το εικονογραφημένο λεξικό, χρήσιμο κυρίως στα επίπεδα του βασικού χρήστη (Α1 και Α2) ή/και στα επίπεδα του ανεξάρτητου χρήστη (Β1 και Β2), αλλά με ενδιαφέρον και για όλα τα επίπεδα του ικανού χρήστη (Γ1 και Γ2), στηρίζεται στη λογική της απλής διατύπωσης, του συχνού και του βασικού λεξιλογίου αλλά και της εικονογράφησης δυσνόητων λεξικών στοιχείων. Ένα εικονογραφημένο/οπτικό (visual) λεξικό χρησιμοποιεί κυρίως εικόνες για να επεξηγήσει την έννοια των λέξεων. Συνήθως οργανώνονται από θέματα, αντί να είναι αλφαβητικός κατάλογος λέξεων. Για κάθε θέμα, μια ετικέτα φέρει την κατάλληλη λέξη για να προσδιορίσει κάθε στοιχείο του εν λόγω στοιχείου. Τα εικονογραφημένα/οπτικά λεξικά μπορούν να είναι μονογλωσσικά ή πολύγλωσσα, παρέχοντας τα ονόματα των αντικειμένων σε διάφορες γλώσσες. Ένας κατάλογος όλων των καθορισμένων λέξεων περιλαμβάνεται συνήθως για να βοηθήσει στην εύρεση της σωστής απεικόνισης που ορίζει τη λέξη. Ορισμένοι εκδότες διεθνών εικονογραφημένων λεξικών περιλαμβάνουν το Oxford University Press, το QA International και το Dorling Kindersley. Άξιο λόγου εικονογραφημένο λεξικό της αγγλικής αποτελεί το http://www.visualdictionaryonline.com/ Πηγή: http://www.visualdictionaryonline.com/ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 16 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Διδακτικό παράδειγμα 2: Πολύγλωσσα Λεξικά Εκπαιδευτικός της Γερμανικής γλώσσας στο Γυμνάσιο μόλις ολοκλήρωσε μια διδακτική ενότητα για τα απειλούμενα είδη ζώων. Με στόχο την ευαισθητοποίηση της σχολικής κοινότητας στο πλαίσιο της παγκόσμιας ημέρας ζώων, παρακινεί τους μαθητές του να φτιάξουν σε ομάδες ένα εικονοποιημένο πολυγλωσσικό γλωσσάρι, το οποίο στη συνέχεια θα το εκτυπώσουν σαν φυλλάδιο για την παγκόσμια ημέρα ζώων. Από το ηλεκτρονικό λεξικό http://www.wordreference.com /virtual_dictionaries.html επιλέγουν τις γλώσσες που θα συμπεριλάβουν στο πολυγλωσσικό γλωσσάρι τους και αναζητούν τις λέξεις για απειλούμενα ζώα. Στη συνέχεια βρίσκουν τις λέξεις από τις άλλες γλώσσες που αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν. Το ηλεκτρονικό λεξικό συνδέεται και με επίκαιρα θέματα και άρθρα για τα ζώα (σε χρήση) και φωτογραφικό υλικό (εικόνες). Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα προφοράς των λέξεων. (επίπεδο Β1-Β2) Σχολιασμός: Η δημιουργία ενός πολύγλωσσου γλωσσαρίου με τα ονόματα των απειλούμενων ζώων προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές να ανακαλύψουν συνδέσεις ανάμεσα στη γλώσσες, όπως ομοιότητες και διαφορές στον τρόπο γραφής ή προφοράς της ίδιας λέξης σε διάφορες γλώσσες. Σε τέτοιου είδους δραστηριότητες, σε όλες τις γλώσσες και σε πολλούς συνδυασμούς, μπορούν ουσιαστικά να «παίξουν» με τις λέξεις και τις εκφράσεις, να ακούσουν προφορές προσπαθούν να μιμηθούν λέξεις με διαφορετικές προφορές, ιδιαίτερα διασκεδαστικό για τους μαθητές. Στη διαδικασία ανάπτυξης του πολυγλωσσικού γλωσσαρίου οι μαθητές πρέπει καταρχάς να αποφασίσουν στις ομάδες τους και να συμφωνήσουν ποιες γλώσσες θα συμπεριλάβουν και ποιες όχι, ποια απειλούμενα ζώα θα συμπεριλάβουν και με ποια σειρά (πχ από μια λίστα των πιο απειλούμενων ζώων μπορεί να επιλέξουν να παρουσιάσουν πρώτα τα ζώα που απειλούνται περισσότερο, στη συνέχεια αυτά που έχουν μικρότερο πρόβλημα, κλπ), και τι είδους συνοδευτικό υλικό θα συμπεριλάβουν (πχ. εικόνες). Μέσα από αυτή τη διαδικασία ασχολούνται με τις λέξεις σε διάφορες γλώσσας και εντοπίζουν κοινούς τόπους και διαφορές στις ονομασίες των ζώων. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 17 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος Διδακτικό παράδειγμα 3: Συνεργατικά Λεξικά Εκπαιδευτικός που διδάσκει τη Αγγλική Γλώσσα στην Α΄ Λυκείου έχει στόχο να προσφέρει στους μαθητές ευκαιρίες ενεργούς εμπλοκής και ενασχόλησης για τον εμπλουτισμό του περιεχομένου ενός ηλεκτρονικού λεξικού. Στην τάξη του έχουν μόλις ολοκληρώσει μια ενότητα από το βιβλίο για νέα και παράξενα αθλήματα που δεν είναι πολύ γνωστά. Ζητά από τους μαθητές του να εργαστούν σε ομάδες και να αναζητήσουν στο διαδικτυακό ανοικτό λεξικό https://www.macmillandictionary.com/open-dictionary/ λέξεις ή/και εκφράσεις, που σχετίζονται με τα αυτά αθλήματα. Στη συνέχεια, στις ομάδες τους καλούνται να επιλέξουν 2 από αυτές τις λέξεις που βρήκαν στο ανοικτό λεξικό, να αξιολογήσουν το περιεχόμενο του ανοικτού λεξικού γι αυτές τις δύο λέξεις, να καταγράψουν τι επιπλέον πληροφορίες θεωρούνται απαραίτητες και τέλος να εμπλουτίσουν το ανοικτό ηλεκτρονικό λεξικό με παραδείγματα και ορισμούς. Στη συνέχεια, οι μαθητές, ως συνδιαμορφωτές του ηλεκτρονικού λεξικού ακόμη και ως ερευνητές που εντόπισαν και αξιοποίησαν την πληροφορία, παρουσιάζουν στις υπόλοιπες ομάδες της τάξης τα προβλήματα που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια της εργασίας τους και τους τρόπους που χρησιμοποίησαν για τα επιλύσουν και να συνεισφέρουν με νέο περιεχόμενο στο ανοικτό ηλεκτρονικό λεξικό. (Γ1-Γ2) Σχολιασμός: Η σπουδαία καινοτομία που προσφέρουν τα ανοικτά ηλεκτρονικά λεξικά είναι η προσφορά και ο εμπλουτισμός του λεξικογραφικού περιεχομένου που πραγματοποιείται από τους ίδιους τους χρήστες. Οι μαθητές μοιράζονται μια ευκαιρία ενεργητικής εμπλοκής στον εμπλουτισμό περιεχομένου μέσω των ανοιχτών λεξικών. Καλούνται να αυτενεργήσουν και να αποκτήσουν μια θετική στάση απέναντι στην πληροφορία και τη διαμοίρασή της. Η προσφορά και ο εμπλουτισμός του λεξικογραφικού περιεχομένου πραγματοποιείται από τους ίδιους τους χρήστες, μέσω της τεχνολογίας wiki, που αποτελεί ίσως την πιο σημαντική καινοτομία των ηλεκτρονικών λεξικών. 5.6.3.3.5 Γιατί είναι σημαντικά τα ηλεκτρονικά λεξικά στη διδασκαλία; Οι εκπαιδευτικοί της ξένης γλώσσας γνωρίζουν καλά πως το λεξικό, προϊόν της λεξικογραφίας είναι χρήσιμο μαθησιακό εργαλείο, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας. Η μετατροπή του έντυπου λεξικού σε ηλεκτρονική μορφή υπήρξε μόνο το πρώτο βήμα, όπως είδαμε παραπάνω, και έχει ανοίξει τον δρόμο σε ποικίλες εφαρμογές και υπηρεσίες ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 18 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες> <5.6.3> Επιμορφωτικό Υλικό: Ειδικό Μέρος που έχουν ενσωματωθεί σήμερα στα ηλεκτρονικά λεξικά και συνδέσεις με βάσεις δεδομένων που θα ήταν αδιανόητες μέχρι πριν από λίγα χρόνια, προσφέροντας σε εκπαιδευτικούς και μαθητές τη δυνατότητα να εργαστούν με ένα εργαλείο αναφοράς υψηλής ποιότητας. Παρέχεται ακόμη η ευκαιρία ενασχόλησης και αναζήτησης σε περιβάλλοντα βάσης δεδομένων, εφόσον το ηλεκτρονικό λεξικό ικανοποιεί υψηλές προδιαγραφές και χαρακτηρίζεται από εκπαιδευτικό προσανατολισμό. Μπορούμε να μιλήσουμε για ευκολότερη, πιο γρήγορη αναζήτηση ή/και σύνθετη αναζήτηση, δηλαδή με συνδυασμό κριτηρίων, ή με μια σειρά χαρακτήρων. 5.6.3.3.6 Βιβλιογραφικές Αναφορές Granger, S. & Paquot Μ. (Eds) (2012). Electronic lexicography. Oxford: Oxford University Press. Schmitt, N. (2000). Vocabulary in language teaching. Cambridge: CUP. Vermeer, A. (1992). Exploring the second language learner lexicon. In L. Verhoeven & J. DeJong (eds.), The construct of language proficiency (pp.147-162). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ Σελίδα 19 από 19 Ι.Ε.Π. Β’ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ Συστάδα: <Ξένες Γλώσσες>