(PDF) Κεραμική από την οικοδομική νησίδα του υαλουργείου της παλαιοχριστιανικής πόλης των Φιλίππων

ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΤΟΥ ΥΑΛΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ (Τόμος Α΄) Διδακτορική διατριβή Υποβλήθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Βυζαντινής Αρχαιολογίας Συμβουλευτική επιτροπή Εξεταστική επιτροπή Μ. Παϊσίδου (επιβλέπουσα) Ε. Μανακίδου Γ. Βελένης Π. Πετρίδης Ν. Πούλου – Παπαδημητρίου Α. Σέμογλου Α. Τριβυζαδάκη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΤΟΥ ΥΑΛΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ (Τόμος Α΄) ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2020 Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν συνεπάγεται αποδοχή των απόψεων των συγγραφέων (ν. 5343/1932 αρθρ. 202 παρ. 2) Πίνακας περιεχομένων (Τόμος α΄) Πρόλογος ....................................................................................................................... 4 ΜΕΡΟΣ Α΄ 1. Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο ................................................... 9 1.1 Η πόλη των Φιλίππων .......................................................................................... 9 1.2 Η οικοδομική νησίδα του Υαλουργείου............................................................. 18 1.3 Σταθμοί στην έρευνα της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας ........................ 25 1.4 Η πορεία της μελέτης της κεραμικής των Φιλίππων.......................................... 29 2. Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις .............................................. 31 2.1 Ποσοτικοποίηση του συνόλου. .......................................................................... 32 2.2 Περιγραφή των αντικειμένων ............................................................................ 35 2.3 Οργάνωση και παρουσίαση του υλικού ............................................................. 35 3. Θέματα Ορολογίας ................................................................................................. 39 3.1 Ο προσδιορισμός της χρονικής περιόδου ........................................................... 40 3.2 Η κατάταξη......................................................................................................... 41 3.3 Τα σχήματα ........................................................................................................ 42 4. Κεραμική Τεχνολογία ............................................................................................ 56 ΜΕΡΟΣ Β΄ 1. Εισηγμένη κεραμική. ............................................................................................. 61 1.1. Οι μεγάλες ερυθροβαφείς παραγωγές ............................................................... 64 1.1.1 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) ........................................ 65 PhRSW1............................................................................................................ 75 PhRSW2............................................................................................................ 79 PhRSW3............................................................................................................ 83 PhRSW4............................................................................................................ 91 PhRSW5............................................................................................................ 94 PhRSW6............................................................................................................ 95 PhRSW10 .......................................................................................................... 98 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο .................................................................... 102 1.1.2 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) .......................................... 104 ARSW50 ......................................................................................................... 119 ARSW53 ......................................................................................................... 123 ARSW58 ......................................................................................................... 126 i ARSW59 ......................................................................................................... 129 ARSW61 ......................................................................................................... 133 ARSW67 ......................................................................................................... 137 Άλλοι τύποι ..................................................................................................... 141 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο .................................................................... 160 1.1.3 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) ................................................. 162 AtRSW W655 ................................................................................................. 168 Hayes W645 / Robinson M209 ....................................................................... 170 Robinson Μ147 – 153 ..................................................................................... 171 Άλλοι τύποι ..................................................................................................... 173 1.1.4 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) .................................. 175 1.1.5 Κεραμική Çandarli (CW) .......................................................................... 183 CW1 ................................................................................................................ 189 CW2 ................................................................................................................ 192 CW3 ................................................................................................................ 195 CW4 ................................................................................................................ 200 Άλλοι τύποι ..................................................................................................... 204 1.2 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) .......................................................... 206 MGrW1 ........................................................................................................... 213 MGrW2 ........................................................................................................... 217 Άλλοι τύποι ..................................................................................................... 220 1.3 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) .......................................... 228 1.4 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές. ..................................................................... 234 Πινάκια............................................................................................................ 235 Λεκανίδες ........................................................................................................ 239 Λεκάνες ........................................................................................................... 241 Οινοχόες .......................................................................................................... 241 Βιτύνες ............................................................................................................ 245 Χύτρες ............................................................................................................. 247 1.5 Κοινή κεραμική (CoW) .................................................................................... 249 1.5.1 Αμφορείς Ανατολική Μεσογείου .............................................................. 250 LRA1............................................................................................................... 251 LRA2............................................................................................................... 259 [ii] LRA3............................................................................................................... 268 LRA4............................................................................................................... 274 LRA5/6 ........................................................................................................... 283 Kapitän II ........................................................................................................ 291 1.5.2 Βυζαντινοί αμφορείς.................................................................................. 299 1.5.3 Αφρικανικοί αμφορείς ............................................................................... 307 Σπαθεία ........................................................................................................... 312 Άλλοι τύποι ..................................................................................................... 320 1.6 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) .................................................................. 327 Χύτρες................................................................................................................. 333 Λεκανίδες............................................................................................................ 336 Οινοχόες ............................................................................................................. 338 Τηγάνια ............................................................................................................... 340 1.7 Εισηγμένα κύπελλα .......................................................................................... 342 Marabini LXVIII ................................................................................................ 342 Άλλοι τύποι ......................................................................................................... 349 1.8 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW). .......................................... 352 Οινοχόες / Πρόχοι............................................................................................... 352 Λεκανίδες............................................................................................................ 356 Λεκάνες .............................................................................................................. 360 Πινάκια / Βαθιά πινάκια ..................................................................................... 360 Χύτρες................................................................................................................. 361 Καπάκια .............................................................................................................. 363 2. Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων(CLW).................................................. 366 Κύπελλα .............................................................................................................. 372 Οινοχόες / Πρόχοι............................................................................................... 375 Αμφορείς............................................................................................................. 383 Λεκάνες .............................................................................................................. 389 Λεκανίδες............................................................................................................ 395 Πινάκια / Βαθιά πινάκια ..................................................................................... 400 Βιτύνες ................................................................................................................ 403 Χύτρες................................................................................................................. 408 Καπάκια .............................................................................................................. 428 [iii] 3. Εφυαλωμένη κεραμική (GW) ............................................................................. 433 3.1 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) ................................................ 435 3.2 Εισηγμένη Εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) ....................................................... 441 4. Χειροποίητη κεραμική (HW) .............................................................................. 443 4.1 Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων (HW) ................................................... 445 ΜΕΡΟΣ Γ΄ 1. Συμπεράσματα ....................................................................................................... 450 2 .Ποσοτική ανάλυση................................................................................................. 451 3. Χρονολόγηση ......................................................................................................... 453 4. Στρωματογραφία .................................................................................................... 455 5. Γενική επισκόπηση ................................................................................................ 460 Βιβλιογραφία ............................................................................................................ 463 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Παράρτημα Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) .............................................. 501 Παράρτημα ΙΙ (Τοπογραφικά σχέδια) ................................................................. 511 Παράρτημα ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) ......................................... 515 Παράρτημα ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) ........................................ 523 Παράρτημα V (Προτεινόμενες χρονολογήσεις) ................................................. 531 Παράρτημα VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) .......................................... 535 Παράρτημα VΙI (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) .................................... 543 [iv] Πίνακας Περιεχομένων (Τόμος β΄) ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ................................................................................................................ 1 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ............................................................................................................ 20 1.Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) PhRSW1 (1 – 52) .................................................................................................... 21 PhRSW2 (53 – 101) ................................................................................................. 30 PhRSW3 (102 – 145) ............................................................................................... 39 PhRSW4 (146 – 160) ............................................................................................... 48 PhRSW5 (161) ......................................................................................................... 50 PhRSW6 (162 – 163) ............................................................................................... 51 PhRSW10 (164 – 169) ............................................................................................. 51 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (170 – 183) .......................................................... 52 2.Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) ARSW50 (184 – 198) ............................................................................................... 55 ARSW53 (199 – 200) ............................................................................................... 58 ARSW58 (201 – 209) ............................................................................................... 59 ARSW59 (210 – 219) ............................................................................................... 60 ARSW61 (220 – 228) ............................................................................................... 62 ARSW67 (229 – 235) ............................................................................................... 64 ARSW51Α (236) ...................................................................................................... 65 ARSW52 (237 – 239) ............................................................................................... 66 ARSW62B (240 – 241) ............................................................................................ 66 ARSW68 (242 – 243) ............................................................................................... 67 ARSW72 (244 – 246) ............................................................................................... 67 ARSW73Α (247) ...................................................................................................... 68 ARSW76A (248) ...................................................................................................... 68 ARSW81B (249 – 250) ............................................................................................ 68 ARSW90 (251) ......................................................................................................... 68 ARSW91C (252) ...................................................................................................... 69 ARSW93B (253) ...................................................................................................... 69 ARSW97 (254) ......................................................................................................... 69 ARSW99A – C (255 – 257) ..................................................................................... 69 [v] ARSW104Α – Β (258 – 259) .................................................................................. 70 ARSW105 (260 – 261) ............................................................................................. 70 ARSW109 (262) ....................................................................................................... 71 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (263 – 271) .......................................................... 71 3.Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) AtRSW W655 (272 – 278) ....................................................................................... 73 Hayes W645 / Robinson M209 (279 – 283) ............................................................ 74 Robinson Μ147 – 149 (284) .................................................................................... 75 Robinson Μ150 – 153 (285 – 287) .......................................................................... 75 Οινοχόες / Πρόχοι (288 – 293)................................................................................ 76 Άλλα Κλειστά σχήματα (294) .................................................................................. 77 4.Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) Πινάκια (295 – 299) ................................................................................................. 77 Βαθιά πινάκια (300) ................................................................................................. 78 Λεκανίδες (301) ....................................................................................................... 79 Κλειστά σχήματα (302) ........................................................................................... 79 5.Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) CW1 (303 – 317) ...................................................................................................... 79 CW2 (318 – 332) ...................................................................................................... 82 CW3 (333 – 360) ...................................................................................................... 85 CW4 (361 – 392) ...................................................................................................... 90 Loeschke 9 (393) ...................................................................................................... 95 CW5 (394 – 396) ...................................................................................................... 95 6.Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) MGrW1 (397 – 450) ................................................................................................. 96 MGrW2 (451 – 482) ............................................................................................... 105 MGrW3 (483) ......................................................................................................... 110 MGrW4 (484) ......................................................................................................... 110 MGrW6 (485) ......................................................................................................... 110 MGrW7 (486 – 489) ............................................................................................... 111 MGrW8 (490 – 491) ............................................................................................... 111 MGrW10 (492 – 493) ............................................................................................. 112 [vi] MGrW11 (494 – 496) ............................................................................................. 112 Οινοχόες (497 – 512) ............................................................................................. 113 Απροσδιόριστα (513 – 514) ................................................................................... 115 7.Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) BRW1 (515 – 524) ................................................................................................. 116 BRW1/2 (525) ........................................................................................................ 117 BRW2 (526 – 532) ................................................................................................. 117 BRW3 (533 – 534) ................................................................................................. 119 BRW4 (535 – 536) ................................................................................................. 119 Κλειστά σχήματα (537 – 538) ................................................................................ 119 8.Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές Πινάκια9 RSW1 (539 – 543) .............................................................................................. 119 RSW2 (544 – 545) .............................................................................................. 120 RSW3 (546 – 550) .............................................................................................. 121 RSW4 (551 – 555) .............................................................................................. 122 Άλλα παραδείγματα (556 – 573) ........................................................................ 122 Λεκανίδες RSW5 (574 – 579) .............................................................................................. 126 Άλλα παραδείγματα (580) .................................................................................. 127 Λεκάνες (581) ........................................................................................................ 127 Οινοχόες RSW6 (582 – 583) .............................................................................................. 128 RSW7 (584) ........................................................................................................ 128 RSW8 (585) ........................................................................................................ 128 Άλλα παραδείγματα (586 – 599) ........................................................................ 128 Βιτύνες RSW9 (600 – 610) .............................................................................................. 130 Άλλα παραδείγματα (611) .................................................................................. 133 Χύτρες RSW10 (612) ...................................................................................................... 133 Άλλα παραδείγματα (613 – 615) ........................................................................ 133 [vii] 9.Κοινή κεραμική (CoW) 9.1.Αμφορείς ανατολικής Μεσογείου LRA1 (616 – 627)............................................................................................... 134 LRA2 (628 – 663)............................................................................................... 135 LRA3 (664 – 678)............................................................................................... 141 LRA4 (679 – 694)............................................................................................... 144 LRA5/6 (695 – 702) ........................................................................................... 146 Kapitän II (703 - 718) ......................................................................................... 147 9.2.Βυζαντινοί αμφορείς Σφαιρικοί αμφορείς (719 – 726) ......................................................................... 150 Επιβιώσεις LRA1 (727 – 737) ............................................................................ 152 9.3.Αφρικανικοί αμφορείς Σπαθείο (738 – 755) ........................................................................................... 154 Keay IΑ (756 – 757) ........................................................................................... 157 Keay VI (758 – 759) ........................................................................................... 157 Keay XXV (760 – 762) ...................................................................................... 158 Keay XXXV.B (763) .......................................................................................... 159 Keay XLI (764) .................................................................................................. 159 Keay LIX (765) .................................................................................................. 159 9.4.Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Χύτρες (766 – 778) ............................................................................................. 159 Λεκανίδες (779 – 791) ........................................................................................ 162 Οινοχόες (792) .................................................................................................... 164 Τηγάνια (793) ..................................................................................................... 164 9.5.Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Κύπελλα Marabini LXVIII (794 – 820) ......................................................................... 164 Robinson M116 (821 – 824) ........................................................................... 169 Marabini XXXVI (825) .................................................................................. 169 Άλλα παραδείγματα (826 – 845) .................................................................... 169 Οινοχόες / Πρόχοι CΙW1 (846 – 848) ........................................................................................... 173 [viii] CIW2 (849 – 854) ........................................................................................... 173 Άλλες οινοχόες (855 – 881) ............................................................................ 174 Λεκανίδες CΙW3 (882 – 897) ........................................................................................... 179 CΙW4 (898 – 902) ........................................................................................... 181 Άλλα παραδείγματα (903 – 907) .................................................................... 182 Λεκάνες (908 – 910) ........................................................................................... 183 Πινάκια / Βαθιά πινάκια (911 – 917) ................................................................. 184 Χύτρες CIW5 (918 – 924) ........................................................................................... 185 Άλλα παραδείγματα (925 – 940) .................................................................... 186 Καπάκια CIW6 (941 – 950) ........................................................................................... 189 Άλλα παραδείγματα (951 – 953) ................................................................... 190 9.6.Τοπική κοινή κεραμική Κύπελλα CLW1 (954 - 968) ........................................................................................... 191 CLW2 (969 – 978) .......................................................................................... 193 Άλλα παραδείγματα (978 – 990) .................................................................... 195 Οινοχόες / Πρόχοι CLW3 (991 – 1012) ........................................................................................ 197 CLW4 (1013 – 1034) ...................................................................................... 200 CLW5 (1035 – 1040) ...................................................................................... 204 CLW6 (1041 – 1050) ...................................................................................... 205 CLW7 (1051 – 1054) ...................................................................................... 207 Τριφυλλόστομες οινοχόες (1055 – 1064) ....................................................... 207 Άλλα παραδείγματα (1064 – 1087) ................................................................ 209 Αμφορείς CLW8 (1088 – 1121) ...................................................................................... 212 CLW9 (1122 – 1142) ...................................................................................... 218 CLW10 (1143 – 1152) .................................................................................... 221 Βάσεις (1153 – 1155) ...................................................................................... 223 [ix] Λεκάνες3 CLW11 (1156 – 1185) .................................................................................... 223 CLW12 (1186 – 1199) .................................................................................... 228 CLW13 (1200 – 1215) .................................................................................... 230 CLW14 (1213 – 1214) .................................................................................... 232 CLW15 (1215 – 1217) .................................................................................... 233 CLW16 (1218 – 1220) .................................................................................... 233 Άλλα παραδείγματα (1221 – 1228) ................................................................ 234 Λεκανίδες CLW17 (1229 – 1269) .................................................................................... 235 CLW18 (1270 – 1392) .................................................................................... 241 CLW19 (1393 – 1394) .................................................................................... 261 CLW20 (1395 – 1400) .................................................................................... 261 Πινάκια / Βαθιά πινάκια CLW21 (1401 – 1416) .................................................................................... 262 CLW22 (1417 – 1422) .................................................................................... 264 Άλλα παραδείγματα (1423 – 1430) ................................................................ 265 Βιτύνες CLW23 (1431 – 1442) .................................................................................... 267 CLW24 (1443 – 1462) .................................................................................... 268 CLW25 (1463 – 1554) .................................................................................... 272 Άλλα παραδείγματα (1555 – 1557) ................................................................ 286 Χύτρες CLW26 (1558 – 1578) .................................................................................... 286 CLW27 (1579 – 1603) .................................................................................... 290 CLW28 (1603 – 1618) .................................................................................... 294 CLW29 (1619 – 1628) .................................................................................... 296 CLW30 (1629 – 1642) .................................................................................... 298 CLW31 (1643 – 1655) .................................................................................... 300 CLW32 (1656 – 1685) .................................................................................... 302 CLW33 (1686 – 1692) .................................................................................... 307 CLW34 (1693 - 1710) ..................................................................................... 308 [x] CLW35 (1711 – 1735) .................................................................................... 311 CLW36 (1736 – 1801) .................................................................................... 315 CLW37 (1802 - 1859) ..................................................................................... 325 Άλλα παραδείγματα (1860 – 1875) ................................................................ 335 Καπάκια CLW38 (1876 – 1891) .................................................................................... 337 CLW39 (1892 – 1904) .................................................................................... 340 CLW40 (1905 – 1909) .................................................................................... 342 CLW41 (1910 – 1913) .................................................................................... 343 Άλλα παραδείγματα (1914 – 1926) ................................................................ 343 10.Εφυαλωμένη κεραμική 10.1.Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Οινοχόες / Πρόχοι (1926 – 1927) ....................................................................... 345 Λεκάνες (1928 – 1932) ....................................................................................... 345 Λεκανίδες (1933 – 1936) .................................................................................... 346 Πινάκια (1937 – 1944)........................................................................................ 347 Βιτύνες (1945 – 1953) ........................................................................................ 348 Χύτρες (1954 – 1956) ......................................................................................... 350 Καπάκια (1957) .................................................................................................. 350 10.2.Εισηγμένη Εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) (1958 - 1972) ............................. 351 11.Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων (HW) Κύπελλα (1973) ...................................................................................................... 353 Οινοχόες / Πρόχοι (1974)....................................................................................... 353 Βιτύνες (1975 – 1980) ............................................................................................ 354 Χύτρες (1981 – 1989) ............................................................................................ 355 12.Παραρτηματα Παράρτημα Ι (Σχέδια / Τομές) ................................................................... ΣΧ.1 - 169 Παράρτημα ΙΙ (Σχέδια / Διακόσμηση) .................................................. ΣΧ. 170 - 172 Παράρτημα ΙΙΙ (Φωτογραφίες)................................................................... ΕΙΚ. 1 - 50 Παράρτημα IV (Φωτοργραφίες πηλών) ..................................................... ΠΙΝ.1 - 20 [xi] Ο αστικός ιστός των Φιλίππων ©Δήμος Φιλίππων Η Οικοδομική Νησίδα του Υαλουργείου Παράσταση αρματοδρομίας ©Γ. Γούναρης Πρόλογος Πρόλογος Ξεκινώντας το 2005 την καταγραφή του κεραμικού υλικού της οικοδομικής «νησίδας του υαλουργείου» της Πανεπιστημιακής Ανασκαφή των Φιλίππων, στα πλαίσια της εκπόνησης της μεταπτυχιακής μου εργασίας, δεν ήταν δυνατό να διανοηθώ τον κόσμο που ανοίγονταν μπροστά μου και τη διαδρομή που έμελλε να ακολουθήσει. Η κεραμική μου αποκάλυψε ένα νέο πρόσωπο της αρχαιολογικής έρευνας σε σχέση με αυτό που ως φοιτητής είχα διδαχτεί από τους δασκάλους μου. Το μεγαλείο της αρχιτεκτονικής, η πνευματικότητα της ζωγραφικής και η πολυτέλεια των εντυπωσιακών τέχνεργων, που μέχρι τότε κυριαρχούσαν στην αντίληψη μου περί αρχαιολογίας υποχώρησαν δίνοντας της θέση τους στα μικρά, αποσπασματικά και ελάχιστα εντυπωσιακά όστρακα. Σταδιακά αυτό το υλικό άρχισε να παίρνει μορφή, να αφηγείται ιστορίες και τελικά να μαρτυρεί τα γενόμενα σε μια εποχή παλιά και ξένη. Αυτό που έλλειπε ήταν το λεξικό για να τα κατανοήσω, να τα ερμηνεύσω και να τα αξιολογήσω, να διακρίνω τις φωνές τις αληθινές από τις φήμες και τις διαδόσεις. Έτσι περίπου λειτουργεί η κεραμική, σαν ένα φλύαρο πλήθος που παρέχει διαρκώς πληθώρα πληροφοριών σε πολλές και διαφορετικές γλώσσες. Η δουλειά του μελετητή της κεραμικής είναι να ερμηνεύσει τις πληροφορίες αυτές, να τις διηθήσει μέσα από σειρά φίλτρων, να τις ανατάξει και τελικά να καταλήξει σε ισχυρά και βάσιμα κατά το δυνατό συμπεράσματα. Η αναγνώριση των επί μέρους τύπων και παραγωγών δεν είναι αρκετή. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συγκρότηση του υλικού και η συστηματική του ερμηνεία με τρόπο δόκιμο και επιστημονικό, συχνά λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το διαθέσιμο υλικό αλλά και αυτό που απουσιάζει. Με την ολοκλήρωση της μεταπτυχιακής εργασίας μου το 2008 με τίτλο Η επιτραπέζια κεραμική από την οικοδομική νησίδα του Υαλουργείου στην παλαιοχριστιανική πόλη των Φιλίππων 1, στην οποία εξετάστηκαν οι παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής από τη Φώκαια, τη Βόρειο Αφρική και την περιοχή του Çandarli, φάνηκε έντονα η ανάγκη για μια πιο εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση του κεραμικού συνόλου από την οικοδομική «νησίδα του υαλουργείου». Αμέσως προέκυψε η απαίτηση για μια διαφορετική μεθοδολογική προσέγγιση που δεν θα περιορίζονταν στην μελέτη των σαφώς χρονολογημένων, εισαγόμενων οστράκων, αλλά θα συμπεριελάμβανε το σύνολο του υλικού και, πάνω από όλα, τα στρωματογραφικά και λοιπά ανασκαφικά δεδομένα, μετατρέποντας την τυπολογική επανάληψη σε ένα δυναμικό ερμηνευτικό εργαλείο του συγκεκριμένου χώρου. Η μελέτη που ακολουθεί επιχειρεί να ερμηνεύσει με βάση την κεραμική έναν ανεσκαμμένο εδώ και δύο δεκαετίες αρχαιολογικό χώρο, να ανασυνθέσει το παρελθόν του και να τεκμηριώσει την χρήση του. Περαιτέρω, επιχειρείται μια συμβολή σε γενικότερα ζητήματα της κεραμικής, πέρα από τα όρια του 1 Ζαχαριάδης 2008 4 Πρόλογος συγκεκριμένου συνόλου σε ζητήματα ορολογίας, οικονομικής ιστορίας και εμπορικών σχέσεων, τεχνολογίας και μεθοδολογίας μελέτης της κεραμικής, αλλά ακόμη και σε ζητήματα χρονολόγησης συγκεκριμένων τύπων αγγείων και παραγωγών, τόσο με βάση το υλικό που εξετάστηκε, όσο και την εκτεταμένη βιβλιογραφική έρευνα που πραγματοποιήθηκε. Το πρώτο μέρος της παρούσας εργασίας (Μέρος Α΄) αν και εκτεταμένο έχει εισαγωγικό χαρακτήρα. Συμπεριλαμβάνει μια συνοπτική ανασκόπηση της ιστορίας του χώρου, των ανασκαφικών δεδομένων και των μέχρι τώρα υποθέσεων για την οικοδομική «νησίδα του υαλουργείου», αλλά και μια επισκόπηση της μέχρι σήμερα έρευνας πάνω στην κεραμική των Φιλίππων. Παρουσιάζεται μια σειρά από προβληματισμούς που καθόρισαν εν πολλοίς τα όρια αλλά κατά περιπτώσεις και του στόχους της μελέτης αυτής καθώς επίσης η μεθοδολογία και τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν. Επιχειρείται η κατάρτιση ενός ευρετηρίου όρων και σχημάτων τα οποία υιοθετήθηκαν αποτελώντας παράλληλα μια πρόταση κοινού λεξιλογίου για την μελέτη της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας. Σε ένα επί μέρους κεφάλαιο πραγματοποιείται επισκόπηση της κεραμικής τεχνολογίας, με αναφορές τόσο σε τεχνικά ζητήματα, όσο και σε θέματα πρώτης ύλης. Αν και αυτό περιορίζεται σε βιβλιογραφικά κυρίως δεδομένα, γνωστά από καιρό στην έρευνα η παρουσία του κρίνεται απαραίτητη για την καλύτερη κατανόηση του υλικού και των περιγραφών πάνω σε τεχνικά ζητήματα που θα ακολουθήσουν στα επί μέρους κεφάλαια. Στο δεύτερο και περισσότερο εκτεταμένο μέρος (Μέρος Β) παρουσιάζονται με τη μορφή λημμάτων οι επί μέρους τύποι εισηγμένων αγγείων τόσο των ειδικών κατηγοριών όσο και της κοινής κεραμικής που αποτέλεσαν σε μεγάλο βαθμό τη βάση για την χρονολόγηση των επί μέρους συνόλων. Ακολουθεί η παρουσίαση της κεραμικής που παρουσιάζει τοπικά χαρακτηριστικά και της υπόλοιπης «κοινής» κεραμικής, ενώ ξεχωριστά παρουσιάζεται το υλικό της εφυαλωμένης και της χειροποίητης κεραμικής. Από το υλικό της κεραμικής που παρουσιάζεται έχουν εξαιρεθεί τα λυχνάρια και ορισμένα ειδικά σχήματα, για λόγους που θα εκτεθούν αναλυτικά παρακάτω2. Το τρίτο (Μέρος Γ΄) και τελευταίο μέρος συμπεριλαμβάνει την παρουσίαση των στατιστικών δεδομένων που προέκυψαν και των τελικών συμπερασμάτων όπως αυτά συνοψίζονται σε μια σύντομη ανάλυση. Ο τόμος ολοκληρώνεται με μια σειρά από παραρτήματα, που σκοπό έχουν να βοηθήσουν το μελετητή σε επί μέρους ειδικά ζητήματα και παράλληλα τεκμηριώνουν στοιχεία που παρουσιάζονται στην πορεία της παρούσας μελέτης. Ο κατάλογος και το εποπτικό υλικό κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν σε ξεχωριστό τόμο. Την διάκριση αυτή επέβαλαν τόσο πρακτικοί όσο και μεθοδολογικοί 2 Βλ. σελ. 38 5 Πρόλογος λόγοι. Αφ’ ενός η έκταση της μελέτης δεν επέτρεπε την ενιαία βιβλιοδεσία, αφ’ ετέρου ο χωρισμός αυτός επιτρέπει στον αναγνώστη να έχει παράλληλη πρόσβαση στο υλικό που περιγράφεται στα επί μέρους λήμματα του πρώτου τόμου, τόσο στις αναλυτικές περιγραφές όσο και στο εποπτικό υλικό, χωρίς να διακόπτεται η συνέχεια του κειμένου στο αναλυτικό τμήμα, καθώς συχνές είναι οι αναφορές σε συγγενικούς τύπους και παραγωγές. Στο δεύτερο τόμο συμπεριλαμβάνεται ένα μάλλον εκτεταμένο γλωσσάριο με τους όρους που υιοθετήθηκαν και σειρά ερμηνευτικών σχεδίων. Το μεγαλύτερο μέρος του όμως καταλαμβάνεται από τον καθ’ αυτό κατάλογο των αντικειμένων στον οποίο συμπεριλαμβάνονται 1989 λήμματα. Πρόκειται για παραδείγματα που επιλέχθηκαν από ένα σύνολο 10421 οστράκων ως αντιπροσωπευτικά και καλύπτουν όλη την ποικιλία του υλικού, που εντοπίστηκε, τόσο μορφολογικά όσο και σε σχέση με τα υπόλοιπα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των αγγείων (πχ. πηλός, διακόσμηση, τεχνολογία κατασκευής). Η μελέτη ολοκληρώνεται με μια σειρά από παραρτήματα που συμπεριλαμβάνουν το σύνολο του εποπτικού υλικού, με σχέδια (Σχ.) φωτογραφίες των αντικειμένων (εικ.) αλλά και φωτογραφίες της μικροσκοπικής εικόνας του πηλού (πίν.) που έχουν ληφθεί με τη χρήση στερεομικροσκοπίου. Μάλιστα οι τελευταίες διαμορφώνονται από επάλληλες λήψεις με διαφορετικό εστιακό βάθος που συνδυάζονται με την μέθοδο της υπέρθεσης (focus stacking), αποδίδοντας μια εικόνα εστιασμένη στο σύνολο της ακανόνιστης επιφάνειας του οστράκου. Φιλοδοξία του παρόντος πονήματος είναι, πέρα από την παρουσίαση και ερμηνεία του συγκεκριμένου κεραμικού συνόλου, να λειτουργήσει ως ένα είδος εγχειριδίου για την κεραμική της ύστερη αρχαιότητας, τουλάχιστον αναφορικά με την περιοχή της βορείου Ελλάδος, για την οποία η έρευνα πάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. Στα χρόνια που πέρασαν καθοριστική υπήρξε πάντα η μορφή του δασκάλου που έφυγε πρόωρα, του εκλιπόντος Γεώργιου Γούναρη. Μου εμπιστεύτηκε από την αρχή το πολύτιμο αυτό υλικό και στήριξε κάθε μου βήμα, ηθικά, επιστημονικά αλλά και ουσιαστικά, διαμορφώνοντας ένα σύγχρονο, εξοπλισμένο εργαστήριο και αξιοπρεπή χώρο μελέτης. Για αυτούς και άλλους τόσους λόγους το έργο αυτό του αφιερώνεται, ως ελάχιστο αντίδωρο. Ανεξίτηλη είναι η σφραγίδα του ομότιμου καθηγητή Γεώργιου Βελένη, τόσο στην παρούσα μελέτη όσο και στην υπόλοιπη ερευνητική μου πορεία. Από πολύ νωρίς επισήμανε την ιδιαίτερη σημασία της τεκμηρίωσης των τεχνολογικών χαρακτηριστικών και της τυποποίησης των όρων που χρησιμοποιούνται, ενώ οι παρατηρήσεις του υπήρξαν πάντοτε καθοριστικές, οδηγώντας συχνά σε νέα ερευνητικά ζητούμενα. Η αναπλ. καθηγήτρια Μελαχροινή Παϊσίδου μου αφιέρωσε μεγάλο μέρος του χρόνου της και κάλυψε επάξια το κενό του Γεώργιου Γούναρη, ως επιβλέπουσα της 6 Πρόλογος συγκεκριμένης διατριβής. Σε αυτήν εξάλλου οφείλεται εν πολλοίς η τελική μορφή του βιβλίου αυτού και για την υπομονή της την ευχαριστώ. Τέλος στην καθ. Ναταλία Πούλου – Παπαδημητρίου οφείλω την πρώτη μου επαφή με την κεραμική. Από τότε παραμένει αρωγός, με πλούσιες βιβλιογραφικές υποδείξεις και συμβολή σε ερευνητικά ζητήματα. Επιπλέον ευχαριστίες οφείλονται σε μια σειρά ανθρώπων που μοιράστηκαν μαζί μου υλικό και πληροφορίες και συνέβαλαν καθοριστικά στην τεκμηρίωση της κεραμικής των Φιλίππων. Μεταξύ αυτών αναφέρω τον ομότιμο καθηγητή Αριστοτέλη Μέντζο που μου επέτρεψε να μελετήσω το υλικό από τον αποθέτη της οικοδομικής νησίδας 4 και την κ. Αγγελική Τριβυζαδάκη που είχε μελετήσει το ίδιο υλικό. Απλόχερα μου προσέφεραν υλικό της αρμοδιότητας της ΕΦΑ Καβάλας η κ. Σοφία Δουκατά, από την ανασκαφή του χώρου στάθμευσης του μουσείου των Φιλίππων και η κ. Χάιδω Κουκούλη - Χρυσανθάκη από την ανασκαφή του Θεάτρου των Φιλίππων, χωρίς το οποίο η μελέτη της κεραμικής από την πανεπιστημιακή ανασκαφή θα ήταν σαφώς πιο δύσκολη. Καθοριστική υπήρξε η πρόσβαση και σε υλικό από άλλες θέσεις της Β Ελλάδος, το οποίο είτε μου εμπιστεύθηκαν για μελέτη και δημοσίευση είτε μου επέτρεψαν την αναφορά σε αυτό. Μεταξύ αυτών ιδιαίτερα οφείλω να αναφέρω την γενική Διεθύντρια Αρχαιοτήτων Πολυξένη Αδάμ - Βελένη, τις κ. Σταυρούλα. Τζεβρένη, Στέλλα Βασιλειάδου και Κρινώ Κωσνταστινίδου από την ΕΦΑΠΟΘ, για το υλικό από το Μετρό Θεσσαλονίκης και την Αρχαία Αγορά, τον κ. Αναστάσιο Σύρο για το υλικό από το σπήλαιο τη Αλιστράτης και την κ. Σταυρούλα Βραχιονίδου για το υλικό από τον Κλείτο Κοζάνης. Τέλος σημαντική ήταν η συμπαράσταση της ομάδας του Dikili Tash και ιδιαίτερα των Pascal Darcque και Ζωής Τσιρτσώνη που χρηματοδότησαν την συμμετοχή μου στο σεμινάριο πετρογραφίας του εργαστηρίου Fitch της Βρετανικής Σχολής την Αθήνας, αλλά και του Χρήστου Πέννου από το Πανεπιστήμιο του Bergen για την ουσιαστική του συμβολή σε ζητήματα γεωλογίας. 7 ΜΕΡΟΣ Α΄ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Ξεκινώντας, είναι απαραίτητο να παρουσιαστεί το πλαίσιο στον οποίο θα πρέπει να ενταχθεί η συγκεκριμένη μελέτη. Αυτό συμπεριλαμβάνει την πορεία της πόλης των Φιλίππων στο χρόνο, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα η σημασία της κατά την περίοδο που εξετάζεται. Ακολούθως, εξετάζονται τα ανασκαφικά δεδομένα του κτηριακού συνόλου από το οποίο προέρχεται του υλικό που μελετήθηκε. Το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται με μια σύντομη επισκόπηση της έρευνας της κεραμικής που μελετήθηκε, και ειδικότερα της έρευνας που έχει προηγηθεί ή εξελίσσεται πάνω στο ειδικό ζήτημα της κεραμικής των Φιλίππων. 1.1 Η πόλη των Φιλίππων Η ιστορία της πόλης των Φιλίππων και της περιοχής τους έχει τύχει ενδελεχούς μελέτης από πολύ νωρίς. Τα μνημειώδη έργα των P. Collart3 και P. Lemerle4 εξετάζουν το σύνολο της μακραίωνη ζωή της πόλης, από την ίδρυσή της μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή και από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι την τουρκοκρατία, αντίστοιχα. Πολυάριθμες μελέτες5 και πρακτικά ανασκαφών6 συμπληρώνουν μέχρι και σήμερα τη γνώση μας για την σημαντική αυτή θέση και τα ευρήματά της. Το άλμα που έχει συντελεστεί στις γνώσεις μας για την πόλη μέσα στον ένα αιώνα αρχαιολογικών ερευνών συνοψίζεται στο συλλογικό έργο που εκδίδεται από την Γαλλική αρχαιολογική σχολή το 20167, την ίδια χρονιά που ο χώρος συμπεριληφθεί στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς της Ουνέσκο8. Η ομώνυμη κοιλάδα που ανοίγεται μεταξύ των ορεινών όγκων του Αρχαίου Όρβηλου και του όρους Συμβόλου9 αποτέλεσε από νωρίς λίκνο της ανθρώπινης δραστηριότητας με τη νεολιθική εγκατάσταση στη θέση Ντικιλί Τας10. Επιπλέον υπάρχουν αναφορές για κεραμική της εποχής του Σιδήρου στην περιοχή της 3 Collar 1937 4 Lemerle 1945 5 Dvornik 1928. Geza 1935. Feyel, Coupry 1936. Lemerle 1937a. Lemerle 1937b. Πελεκανίδης 1955. Λαζαρίδης 1973. Collart, Ducrey 1975. Γούναρης 1980; 1984; 1990. Πελεκανίδης 1980. Πελεκανίδου 1980. Papazoglou 1982. Μπακιρτζής 1989α. Πελεκανίδου, Μέντζος 1990. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995. Pennas 1995. Gounaris, Velenis 1997. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1997. Γούναρη 1998; 2003; 2006; 2008. Koykoyli - Chrysanthaki 1998. Sève 2000. Provost, Boyd 2002a. Τσώχος 2002; 2003. Βελένης 2002. Provost 2003. Provost 2004. Μέντζος 2005. Gounari 2010. Ασημακόπουλος, Βελένης 2010. Βελένης, Ασημακόπουλος 2010. Κουκούλη - Χρυσανθάκη 2012. Αποστολίδης 2014. Sevè 2014. Zannis 2014. Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019. Doukata υπό έκδοση. Μεντζος κ.α. υπό έκδοση. Poulou - Papadimitriou υπό έκδοση κ.α. 6 Πελεκανίδης 1960. Aupert: 1979, Aupert: 1980c. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1980; 1988; 1989; 1991; . Σαμίου, Αθανασιάδης 1987. Γούναρης 1988; 2001, 2005; 2006; 2008. Καραδέδος, Κουκούλη - Χρυσανθάκη 1993; 2001. Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Καραδέδος 1993; 1999; 2006. Γούναρης, Βελένης 1989; 1990; 1991; 1992; 1993; 1996. Δουκατά 1990. Provost, Foschia 2002. Νικολαϊδου - Πατέρα, Μεγγίδης 2004. Νικολαϊδου - Πατέρα κ.α. 2006 κ.α. 7 Fournier J. (επιμ.), Philippes, de la Prehistoire a Byzance Etudes d'archeologie et d'histoire, BCH suppl. 55, Paris 8 http://whc.unesco.org/en/list/1517/ ημερ. επίσκ. 6/6/2020 9 Σαμσαρής 1976, 13 - 15 10 Koukouli-Chryssanthaki, Treuil 2008 και http://www.dikili-tash.fr/content_gr/annexes/ bibliographie.htm ημερ. επίσκ. 11/5/2020 με πλούσια αναλυτική βιβλιογραφία. 9 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Ακρόπολης των Φιλίππων11. Μέσα στον 4ο π.Χ., πιθανότατα το έτος 360/359, ιδρύεται στην περιοχή ως αποικία των Θασίων με οικιστή τον εξόριστο από την Αθήνα στρατηγό Καλλίστρατο η πόλη που αναφέρεται ως Δάτο ή Κρηνίδες12. Ο αρχικός πυρήνας της θα πρέπει να αναζητηθεί στην περιοχή του λόφου της σημερινής ακρόπολης των Φιλίππων13. Λίγα χρόνια αργότερα, υπό την πίεση των Θρακικών φύλων της περιοχής, οι κάτοικοι της νεοσύστατης αποικίας στρέφονται για προστασία στον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο Β΄14. Αυτός το 356 π.Χ. οχύρωσε την πόλη, εγκατέστησε φρουρά και τη μετονόμασε σε Φιλίππους, μετατρέποντας την ουσιαστικά σε μακεδονική αποικία, που όμως διατηρούσε έναν ικανό βαθμό αυτονομίας15 και τη δυνατότητα να κόβει τα δικά της νομίσματα16. Η πορεία της πόλης, που πιθανότατα παραμένει περιορισμένη στην παρειά του λόφου της ακροπόλεως, παραμένει στο εξής άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή του Μακεδονικού Βασιλείου. Από την περίοδο αυτή ελάχιστα είναι τα οικοδομικά κατάλοιπα που παραμένουν σήμερα διακριτά17 με σημαντικότερα αυτά της πρώτης οικοδομικής φάσης του θεάτρου18. Την πτώση των ελληνιστικών βασιλείων ακολουθούν και οι Φίλιπποι, οι οποίοι στα μέσα του 1ου π. Χ. αιώνα φαίνεται να υπάρχουν ως μικρή, ασήμαντη πολίχνη19. Λίγο αργότερα, το φθινόπωρο του 42 π. Χ., η πόλη γίνεται η πεδίο της μάχης που έκρινε το μέλλον ολόκληρης της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Στη στενή λωρίδα μεταξύ των τειχών της και της ελώδους έκτασης που εκτείνονταν στα νότια αναμετρήθηκαν, στην ομώνυμη μάχη ο στρατός των Δημοκρατικών, υπό την ηγεσία των Κάσσιου και Βρούτου, με αυτόν της Τριανδρίας, στην κεφαλή του οποίου είχαν τεθεί ο Μ. Αντώνιος και ο Οκταβιανός. Τριάντα οκτώ λεγεώνες και 33.000 ιππείς πήραν μέρος στη μάχη20, που έληξε στις 23 Οκτωβρίου του 42 π. Χ. με νίκη της Τριανδρίας 21. 11 Γούναρης, Γούναρη 2004, 28 12 Τα δύο ονόματα θεωρείται πως αναφέρονται στην ίδια αποικία που ταυτίζεται με τη μετέπειτα πόλη των Φιλίππων (Collart 1937, 133 – 137), ωστόσο έχουν διατυπωθεί σοβαρές επιφυλάξεις αναφορικά με την ταύτιση του Δάτου με τη συγκεκριμένη θέση (Zannis 2014, 523 – 539). Πάντως και τα δύο ονόματα παραμένουν ζωντανά σήμερα στην περιοχή. Το 1926 μετονομάστηκαν σε Κρηνίδες ο οικισμός Ραχτσά που βρίσκεται σε επαφή με την αρχαία πόλη (ΦΕΚ 55/1926 Α, 405) ενώ σε Δάτο ο οικισμός Μπερεκετλή, ελάχιστα χιλιόμετρα προς τα ανατολικά (ΦΕΚ 413/1926 Α, 3281) 13 Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Μπακιρτζής 2003, 7. Μέντζος 2005, 106 14 Collart 1937, 152 15 Heuzey, Daumet 1876, 66 – 67. Collart 1937, 154 – 156, 16 Collart 1937, 162 – 163, 167- 168 17 Λαζαρίδης 1973, 2 18 Σαμίου, Αθανασιάδης 1987. Καραδέδος, Κουκούλη - Χρυσανθάκη 1993, 522 – 525. Γούναρης, Γούναρη 2004, 29 (με αναλυτική βιβλιογραφία) 19 Λαζαρίδης 1973, 11 20 Ο Αππιανός αναφέρει πως και οι δύο πλευρές είχαν στη διάθεσή τους 19 λεγεώνες η κάθε μία, δηλαδή περίπου από 80.000 μονάδες πεζικού σε κάθε αντιμαχόμενο στρατόπεδο. Οι ιππείς των δημοκρατικών δυνάμεων αριθμούσαν περίπου στους 20.000 ενώ 13.000 ήταν η δύναμη του ιππικού της Τριανδρίας. (Appian.Bell civ.IV, 14, 108, 11 – 17, 321 – 323) 10 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Η στρατηγική θέση της περιοχής, πάνω στο βασικότερο ίσως χερσαίο πέρασμα μεταξύ Ιταλίας και ανατολής δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Έτσι, αμέσως μετά το τέλος της μάχης η πόλη μετατρέπεται σε ρωμαϊκή αποικία την Colonia Vivtrix Philippensium. Τους πρώτους αποίκους αποτέλεσαν οι βετεράνοι που έως τότε υπηρετούσαν στην 28η λεγεώνα, υπό τις διαταγές του Μ. Αντωνίου, ο οποίος θεωρείται και ο πρώτος οικιστής της, ενώ το όνομα του αναφέρεται στα πρώτα νομίσματά της με την επιγραφή AΙCVP (ANTONI ΙUSSU 22 COLONIA VICTRIX PHILIPPENSIUM)23. Το 30 π. Χ., λίγο μετά την νίκη του Οκτάβιου στη ναυμαχία του Ακτίου, σημειώνεται ο δεύτερος και μεγαλύτερος αποικισμός της πόλης. Οι άντρες μιας κοόρτης Πραιτωριανών που δεν αποστρατεύθηκαν και μεγάλος αριθμός ρωμαίων οπαδών του Αντωνίου, των οποίων οι περιουσίες δημεύτηκαν προκείμένου να παραχωρηθούν στους βετεράνους του Οκτάβιου, εγκαθίστανται από τον τελευταίο στην πόλη και τη γύρω ύπαιθρο. Η αποικία μετονομάζεται πλέον σε Collonia Julia Philippensis. Τρία χρόνια μετά, το 27 π. Χ., όταν ο Οκτάβιος αποκτά την επωνυμία Αύγουστος, το επίθετο Augusta προστίθεται στο όνομα της αποικίας που στο εξής και μέχρι το 2ο μισό του 2ου μ. Χ. αιώνα θα ονομάζεται Collonia Julia Αugusta Philippensis 24. Η πόλη των Φιλίππων αναδεικνύεται σε διοικητικό κέντρο της αποικίας, τα όρια της οποίας συμπεριλαμβάνουν μεγάλο τμήμα από τις περιοχές, που σήμερα υπάγονται διοικητικά στους νομούς Καβάλας, Δράμας και Σερρών25. Σύντομα αποκτά μία σειρά μνημειακών κατασκευών απαραίτητων για τη λειτουργία της μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται το Βαλανείο26, το Forum27, η εμπορική αγορά28 και η Παλαίστρα29. Η χάραξη της Εγνατίας οδού30, προωθεί την ανάπτυξη στους αιώνες που ακολουθούν καθώς συνδέει την πόλη με τα μεγάλα κέντρα της εποχής31. Σημαντικός αριθμός ρωμαίων αξιωματούχων συγκεντρώνεται σταδιακά. Μεταξύ άλλων 21 Heuzey, Daumet 1876, 97 – 115. Kromayer, Veith 1924, 115 – 118, πιν. 23, 6. Collart 1937, 191 – 218. Sheppard 2008 22 Κατά διαταγή Αντωνίου 23 Collart 1937, 223 – 227, Λαζαρίδης 1973, 11, 21, 30 24 Collart 1937, 228 – 235, Λαζαρίδης 1973, 11, 30. Carrie et al. 1976, 148. Koykoyli - Chrysanthaki 1998 25 Papazoglou 1982 26 Γούναρης 1990 27 Collart 1937, 329 – 362, Λαζαρίδης 1973, 34 – 36, Γούναρης, Γούναρη 2004, 47 – 50 (όπου και σχετική βιβλιογραφία), Sève, Weber 2014 28 Collart 1937, 364, Λαζαρίδης 1973, 39, Γούναρης, Γούναρη 2004, 57 – 59 (όπου και σχετική βιβλιογραφία) 29 Lemerle 1937a 30 Fasolo et al. 2003 31 Collart 1937, 487 - 523 11 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο αναφέρονται οι Curatores rei publicae32, ένα είδος λογιστών που αποστέλλονταν στις σημαντικότερες επαρχιακές πόλεις, με σκοπό τον έλεγχο της εσωτερικής διοίκησης και ιδιαίτερα των οικονομικών33. Χαρακτηριστικό της σημασίας της πόλης είναι ότι το αξίωμα αυτό μαρτυρείται μόνον για τους Φιλίππους μεταξύ των ρωμαϊκών αποικιών της Μακεδονίας 34. Το ελληνιστικό παρελθόν και οι θρακικές επιρροές των Φιλίππων γρήγορα συνδυάζονται με το μεγάλο αριθμό αποίκων, που φτάνουν από τη δύση, σε ένα χωνευτήρι πολιτισμών, θρησκειών και παραδόσεων. Τα ιερά των βράχων, λαξευμένα στα λατομεία που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για την οικοδόμηση της πόλης αποτυπώνουν αυτή την πολιτισμική και θρησκευτική πολυφωνία φιλοξενώντας, δίπλα δίπλα λατρείες ελληνικής, θρακικής ρωμαϊκής και αιγυπτιακής καταγωγής35. Μέσα σε αυτό το πολυφωνικό κλίμα, αναφορικά με τις διάφορες θρησκευτικές πεποιθήσεις των Φιλιππησίων36, φτάνει στην πόλη το 49 ή 50 μ. Χ. ο Απόστολος Παύλος μαζί με τη συνοδεία του, τον Σίλα τον Τιμόθεο και τον Λουκά. Εδώ ο Απόστολος των εθνών διδάσκει τα περί τις νέας θρησκείας και βαπτίζει την Λυδία, έμπορο πορφύρας, και την οικογένειά της στο όνομα του Χριστού, εγκαθιδρύοντας έτσι την πρώτη χριστιανική εκκλησία της Ευρώπης37. Η σχέση του Παύλου με την περιοχή δεν σταματά με την αποχώρησή του λίγες ημέρες μετά, αλλά παραμένει διαρκής38. Επισκέπτεται την νέα εκκλησία δύο ακόμη φορές, το φθινόπωρο του 56μ. Χ. και το Πάσχα του επόμενου χρόνου39, ενώ και μια από τις επιστολές του απευθύνεται στην εκεί εκκλησία40. Η καθιέρωση του χριστιανισμού, ως επίσημης θρησκείας του κράτους, ωθεί ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη της πόλης που σταδιακά, μετατρέπεται σε σημαντικότατο κέντρο λατρείας και γίνεται έδρα επισκόπου41. Μία σειρά λαμπρών κτηρίων αφιερωμένων στη νέα θρησκεία ιδρύονται στους αιώνες που ακολουθούν, συχνά στη θέση παλιότερων μεγάλων δημοσίων οικοδομημάτων ή άλλων μνημείων. Το πρωιμότερο από αυτά χρονολογείται ήδη από τα μέσα του 4ου αιώνα (342/3 μ. Χ.), και αφορά ένα μικρό ευκτήριο οίκο σε κεντρικό σημείο της πόλης, στο χώρο όπου κατασκευάζεται το Οκτάγωνο των Φιλίππων, πιθανότατα λίγες δεκαετίες μετά 42. Την ίδια περίπου περίοδο, μέσα στον 4ο αιώνα, αποδίδεται και η πρώτη φάση των δύο εκτός των τειχών κοιμητηριακών βασιλικών, η πρώτη – γνωστή και ως βασιλική extra 32 Jacques 1984, 311, 710 33 Duthoy 1979, Jacques 1984 34 Κανατσούλης 1974, 198 35 Collart, Ducrey 1975 36 Lemerle 1945, 13 – 15, Αποστολίδης 2014, 55 - 68 37 Lemerle 1945, 15 – 41. Rizakis 2016, 197 38 Bakirtzis 1998. Koester 1998. Μέντζος 2005, 136 – 146. Verhoef 2005 39 Lemerle 1945, 41 – 45 40 Προς Φιλιππησίους, Lemerle 1945, 41 – 45 41 Γούναρης, Γούναρη 2004, 17 42 Πελεκανίδης 1980. Πελεκανίδου, Μέντζος 1990, 597 – 604. Μέντζος 2005, 119 – 130 12 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο muros – μέσα στο σημερινό οικισμό των Κρηνίδων43 και η δεύτερη στα νοτιοανατολικά, στο οικόπεδο Παυλίδη44. Ήδη από τον 4ο αιώνα η πόλη δέχεται επιδρομές Γότθων οι οποίοι προκαλούν μικρές καταστροφές45. Στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα, το 473, μέρος του στρατού του Θεοδώριχου φτάνουν μπροστά από τα τείχη της πόλης, πυρπολώντας την περιοχή46. Τότε φαίνεται πως καταστρέφεται και η extra muros βασιλική47. Λίγο αργότερα, μέσα στον 6ο αιώνα, χρονολογούνται οι μεγάλες βασιλικές της πόλης, η λεγόμενη βασιλική Α΄48 και η βασιλική Γ΄49 στο βόρειο άνδηρο, η περίφημη βασιλική Β΄ στα νότια του Forum50 και η λεγόμενη βασιλική Δ στα δυτικά51. Την ίδια περίοδο τοποθετείται η διεύρυνση του λεγόμενου επισκοπείου52 και η μετασκευή του Οκταγώνου53. Στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα η πόλη γνωρίζει μια εντυπωσιακή ύφεση, όπως μαρτυρούν τα ανασκαφικά δεδομένα. Η παλιότερη άποψη που προτάθηκε από τον P. Lemerle θέλει την παρακμή που σημειώνεται στην πόλη να είναι αποτέλεσμα της σλαβικής επέλασης στην περιοχή της Μακεδονίας. Ο Γάλλος μελετητής υποστηρίζει, πως ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης εκλείπει κατά τον 7ο και 8ο αιώνα54. Την άποψη αυτή υιοθετούν και άλλοι ερευνητές55 ενώ διατυπώνεται η υπόθεση πως τον 7ο αιώνα διακόπτεται η οικιστική δραστηριότητα στους Φιλίππους56. Η νεότερη έρευνα αντιτίθεται ευθέως την παραπάνω εικόνα αναφορικά με την επίδραση των Σλάβων στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας, αμφισβητώντας την υπόθεση των καταστροφικών επιδρομών57. Εξάλλου, τα αρχαιολογικά δεδομένα από την πόλη των Φιλίππων δεν επιβεβαιώνουν την αρχική υπόθεση του Lemerle58. Σειρά από καταστροφές κτηρίων, μικρής ή μεγαλύτερης έκτασης αποδίδονται από τους ανασκαφείς, συχνά με βάση τα νομισματικά δεδομένα, στο πρώτο τέταρτο 43 Πελεκανίδης 1955, 173 - 177 44 Pennas 1995, 222 - 225 45 Κωνσταντακοπούλου 1984, 200 46 Lemerle 1945, 111 – 112, Κωνσταντακοπούλου 1984, 200 47 Πελεκανίδης 1955, 177 48 Lemerle 1945, 283 – 414, Βελένης, Ασημακόπουλος 2010 49 Γνωστή και ως βασιλική του μουσείου (Γούναρης, Γούναρη 2004, 89 – 91 με αναλυτική βιβλιογραφία) 50 Lemerle 1945, 415 – 514, Βελένης 2002, Ασημακόπουλος, Βελένης 2010 51 Provost, Boyd 2002a, 460 - 464 52 Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1997, 116 53 Πελεκανίδου, Μέντζος 1990, 604 - 606 54 Lemerle 1945, 118 55 Κωνσταντακοπούλου 1984, 200 - 202 56 Πετρίδης 2008, 248 57 Η νεότερη έρευνα απορίπτει ακόμη και την υπόθεση της ίδιας της εγκατάστασης των Σλάβων στην περιοχή της Μακεδονίας την εποχή αυτή (Curta 2012) 58 Δ Μπακιρτζής 1989α, 700 – 702. Δουκατά 1990, 389. Zachariadis 2014, 707 - 708. Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019 13 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο του 7ου αιώνα59. Σε ορισμένα από αυτά, η μελέτη της κεραμικής μπορεί να επιβεβαιώσει τη χρονολόγηση των στρωμάτων καταστροφής μέσα στον 7ο αιώνα, ενδεχομένως στο πρώτο μισό του, ωστόσο φαίνεται πως η επανάχρησή τους είναι άμεση και δεν μπορεί να διαπιστωθεί ενδιάμεση εγκατάλειψή των χώρων αυτών60. Ανάλογες ενδείξεις με συστηματικά και εκτεταμένα στρώματα καταστροφής από παρακείμενες περιοχές, όπως τα Κηπιά του Παγγαίου61 και η Θάσος62, έχουν οδηγήσει πολλούς μελετητές στην υπόθεση ενός καταστροφικού σεισμού63 που επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση και τη λειτουργία της πόλης. Το συγκεκριμένο περιστατικό έχει συνδεθεί με το σεισμό της Θεσσαλονίκης που περιγράφεται στα θαύματα του Αγίου Δημητρίου64, ενώ η άποψη αυτή αναπαράγεται και σε έργα έγκριτων σεισμολόγων65. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια το καθ’ αυτό γεγονός του σεισμού, και πολύ περισσότερο η σχέση του με αυτόν της Θεσσαλονίκης έχει αμφισβητηθεί66. Η μελέτη του αρχαιολογικού υλικού, τόσο των οικοδομικών καταλοίπων, όσο και της κεραμικής, αποδεικνύει πως η κατοίκηση στην πόλη συνεχίζεται χωρίς διακοπή μέσα στον 7ο και τον 8ο αιώνα. Ωστόσο, ο δραστικός περιορισμός των εισαγωγών και η παρουσία χειροποίητης κεραμικής αποτελούν ενδείξεις για μια έντονη διαφοροποίηση της οικονομίας, που δεν αποκλείεται να έχει αντίκτυπο και στις κοινωνικές δομές, ως αποτέλεσμα μιας παρατεταμένης ευρύτερης οικονομικής κρίσης67. Επιπλέον, η υποβάθμιση του ρόλου της Εγνατίας οδού την περίοδο αυτή φαίνεται να συμβάλει στην μείωση της σημασίας της πόλης, ως σταθμού μεταξύ των δύο μεγάλων κέντρων της εποχής, της Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης68. Ανεξάρτητα από την αιτία, αυτό που διαφοροποιείται στη συγκεκριμένη συγκυρία είναι ο τρόπος που η πόλη χειρίστηκε την κρίση που ανέκυψε. Οι καταστροφές που σημειώνονται δεν αντιμετωπίζονται πάντα με επισκευές ή 59 Δουκατά 1990, 388 – 389. Πελεκανίδου, Μέντζος 1990, 606. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 173. Pennas 1995, 222. Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Καραδέδος 1999, 80 – 81. Καραδέδος, Κουκούλη - Χρυσανθάκη 2001, 93 – 94. Provost, Foschia 2002, 114 – 115. Provost 2004, 786 – 788. Doukata υπό έκδοση 60 Zachariadis 2014, 708. Zachariadis υπό έκδοση 61 Μπακιρτζής 1988, 436 62 Μπακιρτζής 1987, 340 - 341 63 Γούναρης 1984, 49. Γούναρης 1988, 400 – 401. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1988, 412. Μπακιρτζής 1989βα, 696 – 698. Γούναρης, Βελένης 1992, 257, 269 – 270. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 173. Pennas 1995, 222. Γούναρης, Βελένης 1996, 726. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1996, 740. Sève 2000, 199 – 202. Βελένης 2002, 131. Provost 2004, 795. 64 Lemerle 1979, 190 – 197, 65 Γίνεται αναφορά σε δύο μεγάλους σεισμούς, μέσα σε λιγότερο από 25 χρόνια που τοποθετούνται στο έτος 597 και 620, με μέγεθος 6,7 και 6,8 και επίκεντρο στην Αμφίπολη και τη Θεσσαλονίκη αντίστοιχα (Παπαζάχος, Παπαζάχου 2002, 185 – 186) 66 Mentzos 2016, 258. Μεντζος κ.α. υπό έκδοση 67 Zachariadis υπό έκδοση 68 Sève 2000, 204 14 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο εκτεταμένες αναδομήσεις και ανακαινίσεις ολόκληρων συγκροτημάτων69 , αλλά σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται πως οι πολίτες των Φιλίππων προτιμούν την αναπροσαρμογή των υφιστάμενων δομών με μετασκευές, πρόχειρες επισκευές70, οι οποίες ξεκινούν ήδη στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα ή ακόμη και την εγκατάλειψή τους. Στην τελευταία περίπτωση μετακινούνται, καταλαμβάνοντας ενίοτε και μέρος του δημόσιου χώρου της πόλης71. Ο αστικός χώρος μετασχηματίζεται και η στροφή προς τις περισσότερο αποκεντρωμένες δομές, με τη μορφή μικρών συνοικισμών, μέσα στα πλαίσια της τειχισμένης πόλης, ξεκινά ήδη κατά τη διάρκεια του 7ου αιώνα72. Την εποχή αυτή ξεκινούν να εντοπίζονται και οι πρώτες ταφές intra muros σηματοδοτώντας την μετάβαση από την ύστερη αρχαιότητα στην βυζαντινή εποχή73. Σε αντίθεση με την άποψη αυτή έχει υποστηριχθεί τα τελευταία χρόνια πως το διάστημα αυτό, μέσα στον 7ο και τον 8ο αιώνα η πόλη γνωρίζει νέα, μεγάλα οικοδομικά προγράμματα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνεται η ανακαίνιση του βαλανείου, αλλά και η οικοδόμηση του λουτρού στα νότια τις οικοδομικής νησίδας του υαλουργείου74. Σε κάθε περίπτωση πάντως τα αρχαιολογικά ευρήματα που τοποθετούνται με ασφάλεια στον 8ο αιώνα είναι ελάχιστα και συχνά τα οικοδομικά κατάλοιπα δεν είναι εύκολο να διακριθούν από τις φάσεις του 7ου , 8ου ή ακόμη και του πρώιμου 9ου αιώνα75. Παλαιότερες μελέτες θέλουν την πόλη των Φιλίππων να καταλαμβάνεται δύο φορές από ομάδες Βουλγάρων76 μια το 81277 και το 83778, στηριζόμενες κυρίως σε μια σειρά επιγραφών, που βρέθηκαν σκαλισμένες πάνω σε λίθους από τον αρχικό στυλοβάτη της Βασιλικής Β΄79. Μάλιστα, ακόμη και η καταστροφή της βασιλικής εκτός των τειχών (extra muros) στα ανατολικά της πόλης, έχει συσχετιστεί με τις υποτιθέμενες βουλγάρικες επιδρομές80. Η νεότερη έρευνα αναιρεί την σχέση των επιγραφών με το μνημείο, καθώς φαίνεται πως το υλικό τους έχει επανειλημμένα επαναχρησιμοποιηθεί. Τα συγκεκριμένα αρχιτεκτονικά μέλη βρίσκονται σε τουλάχιστον τρίτη χρήση, έχοντας 69 Zachariadis υπό έκδοση 70 Δουκατά 1990, 388 – 389, Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 173 – 175. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1997, 122. Γούναρης 2005, 367, εικ. 5. Provost, Foschia 2002, 114 – 115. Zachariadis 2014. 71 Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Καραδέδος 1999, 80 – 81 72 Sève 2000, 203. Provost 2016, 216 – 217 73 Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1980, 456. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 173. Sève 2000, 203 74 Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019 75 Provost 2016, 218. Zachariadis υπό έκδοση, 76 Σημειώνεται πως η υπόθεση αυτή στηρίζεται στην αρχική αντίληψη πως η πόλη βρίσκεται μετά τον 7ο αιώνα εγκαταλελειμμένη. 77 Lemerle 1945, 131 - 132 78 Lemerle 1945, 133 - 134 79 Dvornik 1928. Géza 1935. Lemerle 1945, 134 - 139 80 Πελεκανίδης 1955, 179 15 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο απωλέσει τον αρχικό τους ρόλο81. Καθώς οι επιγραφές αυτές αποτελούσαν το βασικό τεκμήριο για την υπόθεση της βουλγαρικής κατάληψης η τελευταία παραμένει αίολη και έχει ήδη, έντονα αμφισβητηθεί82. Εξάλλου, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα που να μπορούν να υποστηρίζουν μια σχετική υπόθεση83. Μάλιστα ο καθ. Γ. Βελένης έχει υποστηρίξει πως το περιεχόμενο των επιγραφών δεν θα πρέπει να συσχετιστεί με εχθρικές ενέργειες των Βουλγάρων προς την πόλη αλλά μάλλον για μια φιλική σύμπραξη και συνεργασία84. Αντίθετα με το χρονικό της νίκης των Βουλγάρων, που περιγράφεται στις επιγραφές, τα αρχαιολογικά κατάλοιπα μαρτυρούν μια σαφώς οργανωμένη πόλη στους Φιλίππους μέσα στον 9ο αιώνα, με παρουσία μάλιστα βυζαντινών στρατευμάτων. Δύο μολυβδόβουλα, τα οποία εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές, είναι χαρακτηριστικά της παρουσίας αυτής. Το πρώτο χρονολογείται στο πρώτο μισό του 9ου αιώνα ή λίγο νωρίτερα και αποδίδεται πιθανότατα σε ναυτικό αξιωματούχο, γεγονός που ωθεί τους ανασκαφείς της Γαλλικής Αρχαιολογικής σχολής να ταυτίσουν τις πρόχειρες ενδείξεις εγκατάστασης στη λεγόμενη «Οικία των Άγριων Ζώων» με χώρους στρατωνισμού85. Το δεύτερο αφορά ένα μολυβδόβουλο, από την πανεπιστημιακή ανασκαφή των Φιλίππων, που χρονολογείται στον 9ο ή τον 10ο αιώνα. Στην επιγραφή που φέρει αναφέρεται το αξίωμα του Ωριαρίου86, ενδεικτικό της σχέσης της πόλης με το θεσμό της horrea, της τροφοδοσίας δηλαδή του στρατεύματος από την κεντρική εξουσία87 . Άλλωστε, στα τέλη του 9ου αιώνα η πόλη συμπεριλαμβάνεται στο θέμα του Στρυμόνα, που ιδρύεται την εποχή αυτή88. Την ίδια περίοδο υπάρχουν σαφείς ενδείξεις πως το συγκρότημα του Οκταγώνου παραμένει σε χρήση89. Οι δύο αιώνες που ακολουθούν σηματοδοτούν μια νέα εποχή ανάπτυξης για τους μεσοβυζαντινούς Φιλίππους. Στο δεύτερο μισό του 10ου αιώνα, επί της βασιλείας του Νικηφόρου Φωκά, πιθανότατα μεταξύ του έτους 963 και 969, ανακαινίζονται οι οχυρώσεις της πόλης90. Μια δεύτερη φάση, που αφορά το πεδινό τμήμα του τείχους στα δυτικά της πόλης, φαίνεται πως ακολουθεί τον επόμενο αιώνα (1076/1077) επί Μιχαήλ Ζ΄ Δούκα91. Την ίδια περίοδο σημειώνεται ένταση των οικοδομικών δραστηριοτήτων που συμπεριλαμβάνουν και θρησκευτικά κτήρια, επιβεβαιώνοντας 81 Mentzos 2016, 253, υποσ. 53 82 Karagyannopulos 1986 (ιδιαίτερα, 46 – 48). Βελένης 2002, 126 – 131 83 Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 172. Mentzos 2016, 245 (με σχετική βιβλιογραφία) 84 Βελένης 2002, 127, υποσ. 16 85 Provost 2004, 789. Provost 2016, 239 86 Γούναρης 2005, 367, εικ. 13 - 14 87 Μεντζος κ.α. υπό έκδοση. Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019 88 Lemerle 1945, 124 89 Πελεκανίδου 1980, 431. Πελεκανίδου, Μέντζος 1990, 606. Μέντζος 2005, 148 90 Lemerle 1937b. Provost 2016, 220. Το γεγονός της ανακαίνισης των οχυρώσεων της πόλης την εποχή του Νικηφόρου Φωκά έχει αμφισβητηθεί από τον Κ. Τσουρή (Τσουρής 1998, 433) 91 Provost 2003. Provost 2016, 233 – 236 16 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο τη συνέχιση της λατρείας στην πόλη και, πιθανότατα, ικανή πληθυσμιακή αύξηση. Στα πλαίσια αυτά εντάσσεται η ίδρυση μιας σειράς μικρών μεσοβυζαντινών ναών εντός ή πλησίον των προγενέστερων μεγάλων βασιλικών. Στα Ν της βασιλικής Α ιδρύεται ναΰδριο εντός της κινστέρνας η οποία είχε συνδεθεί με την φυλακή του Απ. Παύλου92. Ένας μεγαλύτερος ναός διαμορφώνεται στο νάρθηκα και μέρος του κεντρικού κλίτους της Βασιλικής Β΄93. Την ίδια εποχή επεκτείνονται οι λατρευτικοί χώροι στη Βασιλική του Μουσείου94 ενώ ιδρύεται ένας καινούριος ναός στη θέση της Βασιλικής Δ, στα δυτικά του forum95. Λίγο αργότερα, πιθανότατα μέσα στον 11ο αιώνα, κατασκευάζεται το παρεκκλήσιο στο βόρειο άνδηρο της πόλης, στο χώρο της Βασιλικής Α96. Στα μέσα του επόμενου αιώνα (1154) ο Άραβας γεωγράφος Al Îdrîsi περιγράφει τους Φιλίππους, ως σημαντικό κέντρο εμπορίου και αγροτικής παραγωγής97. Η περίοδος που ακολουθεί είναι ιδιαίτερα ταραγμένη και η πόλη φαίνεται πως ακολουθεί τη συνολική μοίρα της περιοχής της ανατολικής Μακεδονίας αλλάζοντας συνεχώς χέρια μεταξύ Βουλγάρων, Λατίνων σταυροφόρων, Λομβαρδών αρχόντων, Καταλανών, Σέρβων και συχνά, στα μεσοδιαστήματα, Βυζαντινών μέχρι την οριστική κατάκτηση από τους Οθωμανούς κοντά στα τέλη του 14ου αιώνα98. Τα γνωστά αρχαιολογικά κατάλοιπα από τον 12ο αιώνα και μετά είναι περιορισμένα. Προέρχονται κυρίως από τα νεκροταφεία που λειτουργούν μέσα στην πόλη ενώ κεραμική που μπορεί να χρονολογηθεί στη μέση, αλλά και μέχρι την ύστερη βυζαντινή περίοδο, εντοπίζεται σε διάφορες θέσεις99. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες ενδείξεις που υποδεικνύουν επεμβάσεις κατά την Παλαιολόγεια περίοδο στην Ακρόπολη των Φιλίππων100. Ίσως το οψιμότερο οικοδομικό κατάλοιπο στην πόλη είναι ο ναϊσκος που ιδρύεται από μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη εντός της αψίδας του οκταγώνου, πιθανότατα μετά την οθωμανική κατάκτηση101. Σε κάθε περίπτωση, η πόλη φαίνεται πως εξακολουθεί να αποτελεί οχυρή θέση, μεταξύ των ορεινών όγκων στα βόρεια και του εκτεταμένου έλους στα νότια, τουλάχιστον μέχρι τον 14ο αιώνα102. 92 Lemerle 1945, 150 – 151. Πελεκανίδου 1980. Mentzos 2016, 248 – 249, 93 Ο Lemerle συνδέει την κατασκευή του ναού στο νάρθηκα και το κεντρικό κλίτος της βασιλικής Β με το οικοδομικό πρόγραμμα της εποχής του Νικηφόρου Φωκά στα τέλη του 10ου αιώνα (Lemerle 1945, 425 – 426). Ωστόσο νεώτερες απόψεις τοποθετούν την κατασκευή λίγο αργότερα, πιθανότατα στις αρχές του 11ου αιώνα (Mentzos 2016, 252) 94 Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 176 95 Feyel, Coupry 1936, 3, υποσ. 3. Lemerle 1936, 290. Παπανικόλα - Μπακιρτζή 1999, 240, αρ. 284. Provost, Boyd 2002a, 460 – 464, Provost 2016, 238, Doukata υπό έκδοση 96 Lemerle 1945, 297. Mentzos 2016, 249 – 251 97 Lemerle 1945, 171 – 174. Bresc, Nef 1999, 410 98 Collart 1937 3 – 6. Lemerle 1945, 151 – 221 99 Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1988, 413, 415, Provost 2016, 240 100 Provost 2016, 221 – 222 101 Πελεκανίδης 1960, 82, εικ. 1. Πελεκανίδου 1980, 431 102 Lemerle 1945, 205. Provost 2016, 221- 222 17 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Το πότε και το γιατί εγκαταλείπονται οι Φιλίπποι παραμένει ασαφές. Πάντως ήδη από τον 15ο αιώνα, όταν φτάνουν οι πρώτοι περιηγητές, αναφέρονται στην παρουσία εντυπωσιακών ερειπίων χωρίς να γίνεται λόγος για την παρουσία πόλης. Μεταξύ 1422 και 1436 ο Ciriaco de Pizzicolli (Κυριακός της Αγκώνα) αναφέρεται πρώτος στην περιοχή με τα πλούσια ερείπια μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει το θέατρο, πολυάριθμοι ναοί και το μνημείο του G. Vibious Quartus στο Dikili Tash103. Στα 1470 ο Giovanni Maria Angiolello αναφέρεται σε πολλές αρχαιότητες και σε εγκαταλελειμμένους πύργους104. Ωστόσο, η πρώτη συστηματική περιγραφή της πόλης, που αναφέρεται στα ολοσχερώς γκρεμισμένα τείχη και στα εντυπωσιακά ερείπια της βασιλικής Β αλλά και του θεάτρου μας παραδίδεται μέσα στον επόμενο αιώνα (1546 – 1549) από τον Pierre Belon105. Από τον 18ο αιώνα και μετά οι αναφορές είναι πολυάριθμες ενώ σταδιακά ξεκινούν και οι πρώτες οργανωμένες αποστολές με περισσότερο αρχαιολογικό και επιστημονικό χαρακτήρα106. To 1861 οι Heuzey και Daumet πραγματοποιούν την πρώτη συστηματική τεκμηρίωση της αρχαίας πόλης107. Περίπου μισό αιώνα μετά ξεκινάν το 1914 οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές, από τη Γαλλική Αρχαιολογική σχολή108, η δράση της οποίας συνεχίζεται για περισσότερο από έναν αιώνα109, παράλληλα με άλλους φορείς όπως η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, το Υπουργείο Πολιτισμού και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης110. 1.2 Η οικοδομική νησίδα του Υαλουργείου Το κεραμικό σύνολο που μελετήθηκε και παρουσιάζεται στο παρόν πόνημα προέρχεται από την ανασκαφή μιας ολόκληρης οικοδομικής νησίδας, στο νοτιοδυτικό τμήμα της Πανεπιστημιακής ανασκαφής των Φιλίππων, που αποκαλύφθηκε μεταξύ των ετών 1993 και 2002, υπό τη διεύθυνση του αείμνηστου Γ. Γούναρη. Αφορά ένα συγκρότημα χώρων που διατάσσονται περιμετρικά ενός κεντρικού αιθρίου, ενώ ένα μικρό λουτρό, μια μεγάλη δεξαμενή αλλά και σειρά από μικρούς, πιθανότατα αποθηκευτικούς ή εργαστηριακούς, χώρους καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα της. Η συγκεκριμένη οικοδομική νησίδα οργανώνεται στα νότια της Νησίδας 4. Βρίσκεται νότια από τη Διαγώνια οδό, η οποία ξεκινώντας, πιθανότατα, από το δυτικό τείχος διασταυρώνεται με την Εμπορική οδό και εν συνεχεία με την λεγόμενη Εγνατία, για να καταλήξει ανατολικά στην Πύλη της Νεαπόλεως111. Το πέρας της νησίδας ορίζεται στα ανατολικά από μια πάροδο με άξονα ΒΔ – ΝΑ, κάθετη προς την 103 Collart 1937, 6 – 7. Spyridakis 1973, 192 104 Μέρτζιος 2007, 203 105 Belon 1588, 126 – 129, Collart 1937, 8 - 10 106 Collart 1937, 10 – 27 107 Heuzey, Daumet 1876 108 Picard 1920, 18. Collart 1937, 27, 109 Sève 2014β 110 Κουκούλη - Χρυσανθάκη 2012 111 Γούναρης, Βελένης 1996,731 18 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Διαγώνια οδό, που δημιουργεί ένα κόμβο σχήματος Τ με αυτή. Η συγκεκριμένη πάροδος είναι η μοναδική που εντοπίστηκε νότια της Διαγώνιας οδού, ελαφρώς μετατοπισμένη προς τα δυτικά σε σχέση με την αντίστοιχη που διαμορφώνεται στα βόρεια, μεταξύ της οικοδομικής νησίδας 4 και 5112 . Το δυτικό όριο της νησίδας δεν έχει προς το παρόν εντοπιστεί, εν αντιθέσει με το όριο του κυρίως κτηρίου της, ενώ το νότιο όριο και των δύο παραμένει προς το παρόν ασαφές113. Το οικοδόμημα που καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της νησίδας είναι γνωστό για το ψηφιδωτό δάπεδο με τη σπάνια παράσταση ιπποδρομιών που κοσμεί την μια από τις στοές τους, καθώς και για το υαλουργείο που σε επόμενη φάση ιδρύεται στους χώρους τους114. Τα ευρήματα αυτά ήταν η αφορμή για τον χαρακτηρισμό της εν λόγω οικοδομικής νησίδας ως νησίδα του Ιπποδρόμου ή νησίδα του Υαλουργείου115. Το κτήριο αυτό, που μέχρι στιγμής αποτελεί το μεγαλύτερο οικοδόμημα της νησίδας, παραμένει μέχρι σήμερα εν πολλοίς αδημοσίευτο. Εξαίρεση αποτελούν μια σειρά από εκτεταμένα ανασκαφικά χρονικά116, ενώ καλύτερα μελετημένα είναι τα ψηφιδωτά δάπεδά του117. Οι τοίχοι του συγκροτήματος που εξετάζουμε, τόσο οι εξωτερικοί, όσο και τα εσωτερικά χωρίσματα διαμορφώνονται με αργολιθοδομή στο χαμηλότερο τμήμα τους, ενώ το ανώτερο, κατά την άποψη του ανασκαφέα, πιθανότατα ήταν κατασκευασμένο με άψητες πλίνθους. Τα ευρήματα υποδεικνύουν την παρουσία πολυτελών ορθομαρμαρώσεων που κάλυπταν πιθανότατα μεγάλο μέρος των εσωτερικών επιφανειών, ενώ κατά τόπους έχουν διαπιστωθεί ενδείξεις για την παρουσία δεύτερου ορόφου118. Η δόμηση διαφοροποιείται ελαφρώς στον ανατολικό τοίχο καθώς αυτός λειτουργεί και αναλημματικά, στηρίζοντας την επίχωση της παρόδου. Το κατάστρωμα του οδικού αυτού άξονα, που σημειώνει ανηφορική κλίση προς τα νότια119, εντοπίζεται σε προοδευτικά υψηλότερη στάθμη σε σχέση με τα δάπεδα του κτηρίου, ούτως ώστε οι νοτιότεροι χώροι να είναι ουσιαστικά ημιυπόγειοι. Στην πλευρά αυτή η δυτική παρειά του τοίχου εξακολουθεί να διαμορφώνεται, στο σύνολο του σωζόμενου ύψους με αργολιθοδομή. Αντίθετα η ανατολική παρειά, που διαμορφώνει παράλληλα και το δυτικό ρείθρο της παρόδου, κατασκευάζεται από μεγάλους εγγώνιους λίθους, με κυρτή, αδρά λαξευμένη την εξωτερική τους επιφάνεια. Και εδώ πάντως, φαίνεται πως η ανωδομή διαμορφώνονταν από άψητεςς πλίνθους. 112 Γούναρης, Βελένης 1993, 535 113 Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019, 176 114 Γούναρης 2005, 353. Σκορδαρά 2014, 109 – 143 115 Από τους δύο τίτλους θα επιλέξουμε το δεύτερο προκειμένου να αποφευχθεί στο μέλλον οποιαδήποτε σύγχυση με τον καθ’ αυτό Ιππόδρομο για τη θέση του οποίου μέχρι στιγμής μόνο υποθέσεις έχουν διατυπωθεί (Γούναρης 2001, 338) 116 Γούναρης 2005, Γούναρης 2001 117 Γούναρης 2001, 337 - 345. Γούναρη 2008. Gounari 2010, 27 – 34 118 Γούναρης 2001, 336 119 Γούναρης, Βελένης 1993, 534 - 535 19 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Η κάτοψή του κτηρίου είναι ορθογώνια και οι διαστάσεις του στον άξονα Α – Δ φτάνουν τα 30,6μ. Στον άξονα Β – Ν το μήκος του κτηρίου φτάνει τα 35 περίπου μέτρα χωρίς ωστόσο να μπορούμε να επιβεβαιώσουμε πως αυτό αποτελεί και το νότιο πέρας του, καθώς νεώτερες οικοδομικές φάσεις καταλαμβάνουν εξ ολοκλήρου το νοτιότερο ανασκαμμένο τμήμα της Νησίδας120. Όλοι οι χώροι οργανώνονται με συμμετρία περιμετρικά ενός αιθρίου με ανοιχτή δεξαμενή στο κέντρο. Ο πυθμένας της διαμορφώνεται από μαρμάρινες πλάκες, πακτωμένες σε ισχυρό υδραυλικό κονίαμα. Περιμετρικά φέρει χαμηλή βαθμίδα, ενώ όλη η κατασκευή περιβάλλεται από ζώνη στρωμένη με μαρμάρινες πλάκες, διαμορφώνοντας ένα σύνολο που δεν είναι απίθανο να εξυπηρετούσε και ως piscina natatio frigida. Στα βόρεια της δεξαμενής υπάρχει μεγάλος προθάλαμος, που οδηγεί μέσω δύο μεγάλων θυραίων ανοιγμάτων σε ευρεία στοά στα βόρεια, η οποία εκτείνεται σε όλο το βόρειο μέτωπο της νησίδας, παράλληλα με την διαγώνια οδό121. Ο προθάλαμος αυτός κοσμείται με την γνωστή παράσταση αρματοδρομίας που συμπεριλαμβάνει πλήθος μορφών, κτηρίων και σειρά επιγραφών122. Οι υπόλοιπες στοές περιμετρικά της δεξαμενής φέρουν επίσης ψηφιδωτά δάπεδα, τα οποία διατηρούνται σε καλύτερη κατάσταση, λιγότερο πλούσια, με γεωμετρικό κυρίως διάκοσμο ενώ κατά μήκος της ανατολικής στοάς, παράλληλα με την δεξαμενή, διατηρείται επιγραφή με το όνομα ΒΟΥΚΟΛΙΣ123. Στο κέντρο της δυτικής πτέρυγας διαμορφώνεται μεγάλος ορθογώνιος χώρος, που επικοινωνεί με το αίθριο μέσω τρίβηλου ανοίγματος και έχει συνδεθεί ενδεχομένως με τον ανδρώνα του κτηρίου ή κάποιο τρικλίνιο124. Φέρει ψηφιδωτό δάπεδο με γεωμετρικό θέμα. Το κεντρικό τμήμα καταλαμβάνεται από μοτίβο κουκουνάρας, το οποίο περιθέεται από μαίανδρο και ζατρίκιο125 Στα νότια ένας ακόμη χώρος ορθογώνιος χώρος που συνδέεται με τρίβηλο άνογμα με το αιθριο εξασφαλίζει πρόσβαση στα παρακείμενα δωμάτια στη ΝΑ και ΝΔ γωνία του κτηρίου, με τη μεσολάβηση στενότερων παραλληλόγραμμων χώρων. Οι ενδιάμεσοι χώροι, βόρεια και νότια της δεξαμενής, αλλά και η πτέρυγα στα ανατολικά του αιθρίου, διαμορφώνονται με σειρά από μεγαλύτερα και μικρότερα δωμάτια που φαίνεται πως αποτελούσαν του βοηθητικούς χώρους του συγκροτήματος126. Τα δάπεδα των χώρων που διαμορφώνονται στην νότια πτέρυγα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς ο κεντρικός χώρος κοσμείται με θέμα αντίστοιχο με αυτό 120 Γούναρη 2008, 87, υποσ. 1 121 Γούναρης 2001, 331 122 Γούναρης 2001, 338 – 345. Γούναρη 2008, 91 – 104. Gounari 2010, 28 - 33 123 Γούναρη 2008, 105 - 110 124 Γούναρης 2001, 333 125 Γούναρη 2008, 111 - 112 126 Γούναρης 2001, 333 20 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο του δωματίου με το τρίβηλο στα δυτικά127, υποδεικνύοντας πιθανόν ανάλογη χρήση ως τρικλίνιο. Επιπλέον, ο χώρος στη νοτιοανατολική γωνία διατηρεί ψηφιδωτό δάπεδο με γεωμετρικό θέμα128, ενώ έντονα διαφοροποιείται το ορθογώνιο δωμάτιο στα δυτικά του τρικλινίου που φέρει πλούσιο μαρμαροθέτημα, για το οποίο μάλιστα έχει διατυπωθεί η άποψη πως αποτελεί ιδιαίτερα πρώιμο δείγμα αυτής της τεχνικής στην πόλη129. Νοτίως του κτηρίου που έχει ανασκαφεί θα πρέπει να αναπτύσσονταν εγκαταστάσεις που εξυπηρετούσαν άλλες ανάγκες όπως, το μαγειρείο τα αποχωρητήρια, οι στάβλοι κ.α.130. Το υπόστρωμα παλαιότερου δαπέδου, που εντοπίστηκε νοτιοδυτικά της νότια θύρας του κτηρίου, ίσως αντιστοιχεί στους χώρους αυτούς131, ενώ τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου, σύγχρονο με αυτά του κτηρίου έχει εντοπιστεί και στα νοτιοδυτικά, κάτω από οψιμότερη κατασκευή132. Η διάταξη των χώρων και τα πλούσια διακοσμημένα δάπεδα ώθησε τον ανασκαφέα στην υπόθεση πως το συγκεκριμένο οίκημα μάλλον αποτελούσε έδρα κολλεγίου (συλλόγου) πιθανόν των αρματοδρόμων, με βάση το ψηφιδωτό δάπεδο του προθαλάμου133. Ένα νόμισμα του Τραϊανού (98 – 117) που εντοπίστηκε στο υπόστρωμα του ψηφιδωτού του δυτικού τρικλινίου αποτελεί terminus post quem134 για την κατασκευή του κτηρίου, ωστόσο οι χρονολογήσεις των δαπέδων αλλά και τα κινητά ευρήματα που εντοπίστηκαν κατά την ανασκαφή καθιστούν πιο πιθανή μια χρονολόγηση μέσα στον τρίτο αιώνα135 χωρίς να μπορούμε να αποκλείσουμε οψιμότερες επί μέρους φάσεις και επισκευές μέχρι την καταστροφή του από πυρκαγιά πιθανότατα στον όψιμο 4ο αιώνα, όπως υποστηρίζει ο ανασκαφέας136. Στη συνέχεια ο χώρος καταλαμβάνεται από σειρά καταστημάτων και εργαστηρίων. Η στοά που διαμορφώνεται παράλληλα με τη διαγώνια οδό τοιχίστηκε και διαμορφώθηκαν τουλάχιστον τέσσερεις επάλληλοι ορθογώνιοι χώροι. Αυτοί ορίζονται στα νότια από ένα νεότερο τοίχο ο οποίος αντικαθιστά εκείνον που αρχικά όριζε το νότιο μέρος της στοάς, πάνω στον ίδιο περίπου άξονα, αγνοώντας όμως τα αρχικά θυραία ανοίγματα και διαμορφώνοντας νέα137. Τα ανοίγματα αυτά υποδεικνύουν βοηθητικούς χώρους, οι οποίοι είτε δεν διατηρήθηκαν είτε δεν 127 Γούναρη 2008, 113 - 115 128 Γούναρη 2008, 115 - 117 129 Γούναρη 2008, 117 - 119 130 Γούναρης 2001, 336 131 Γούναρης 2005, 359 132 Γούναρης 2005, 365 133 Γούναρης 2001, 336 134 Γούναρης 2001, 351, εικ. 29 - 30 135 Γούναρης 2001, 351. Γούναρης 2005, 359. Γούναρη 2008, 87 (Όλες οι χρονολογήσεις που παρουσιάζονται στο εισαγωγικό αυτό κεφάλαιο αποτελούν την πρόταση του ανασκαφέα, οι οποίες επανεξετάζονται με βάση τα ευρήματα που προκύπτουν από την μελέτη της κεραμικής στο κεφάλαιο των συμπερασμάτων βλ. σελ. 460 – 461) 136 Γούναρης 2001, 351. Γούναρη 2008, 87 137 Γούναρης 2001, 336 21 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο κατασκευάστηκαν ποτέ. Στο ανατολικότερο από τα διαμερίσματα της στοάς εντοπίστηκε σειρά από μικρούς φούρνους για την τήξη γυαλιού μαζί με απορρίμματα γυάλινων αγγείων. Στην ίδια φάση πιθανότατα αποδίδεται και η εγκατάσταση του μεγάλου κλιβάνου, που κατέλαβε μέρος του νοτιοανατολικού δωματίου του αρχικού κτηρίου, καθώς και σειράς δεξαμενών και άλλων βοηθητικών χώρων138. Η κατασκευή του κλιβάνου, που έχει συνδεθεί από τον Γούναρη με την παρασκευή υαλόμαζας139, τοποθετείται με μεγάλη πιθανότητα στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα, πιθανότατα στις αρχές του, όπως υποδεικνύουν τα νομισματικά ευρήματα140 αλλά και οι ραδιοχρονολογήσεις άνθρακα και ασβέστη από το εσωτερικό του141. Το νότιο τμήμα της οικοδομικής νησίδας καταλαμβάνεται από ένα μικρού λουτρικό συγκρότημα, το οποίο σύμφωνα με τον ανασκαφέα θα πρέπει να χρονολογηθεί στις αρχές του 5ου αιώνα περίπου142. Στα βόρεια, καταλαμβάνοντας μάλιστα τμήμα του παλαιότερου κτηρίου της νησίδας, βρίσκεται το αποδυτήριο – frigidarium, πιθανότατα δυόροφο, που συμπεριλαμβάνει στο νότιο τμήμα του μικρή piscina frigida. Οι θερμοί χώροι αναπτύσσονται στα νότια, διαμορφώνοντας ένα μάλλον ακανόνιστο, πολύλοβο σε κάτοψη οικοδόμημα, με υπόκαυστα και όλες τις απαραίτητες υποδομές. Ανατολικά του λουτρικού συγκροτήματος μία μεγάλη δεξαμενή ορθογωνίου σχήματος, με διπλούς, ισοπαχείς τοίχους στη βόρεια και δυτική πλευρά της ενώ στα ανατολικά εφάπτεται στην παρειά του αναλημματικού τοίχου της παρόδου, που αποτελεί και το αρχικό όριο της νησίδας. Τέλος ο νότιος τοίχος της δεξαμενής φέρει και στις δύο πλευρές του σειρά από πέντε, συμμετρικές μεταξύ τους αντηρίδες143. Στα δυτικά του λουτρού έχουν εντοπιστεί σειρά από δωμάτια. Δύο εξ αυτών, ισομεγέθη με τετράγωνο σχεδόν σχήμα και μεσοτοιχία που επιτρέπει την μεταξύ τους επικοινωνία, καταλαμβάνουν τη νοτιοδυτική γωνία της νησίδας, ενώ ένα ευρύτερο διατηρείται αμέσως βορειότερα, στο ύψος περίπου του αποδυτηρίου. Τα δωμάτια αυτά δεν έχουν ερμηνευθεί προς το παρόν ωστόσο έχει διατυπωθεί η υπόθεση πως μπορεί να σχετίζονται με τη λειτουργία του λουτρού144. Μετά την ίδρυση του υαλουργείου πρέπει να τοποθετηθεί η οικοδόμηση τριών δωματίων στη νοτιοδυτική άκρη της νησίδας. Όπως προκύπτει από τον κοινό τρόπο 138 Γούναρης 2001, 323, εικ. 3 - 4 139 Νεότερες αδημοσίευτες απόψεις αμφισβητούν τη σύνδεση αυτή ενώ έχει αντιπροταθεί ακόμη και η πιθανότατα να πρόκειται για κεραμικό κλίβανο, άποψη η οποία ωστόσο δεν επιβεβαιώνεται από τα μέχρι στιγμής ευρήματα. 140 Το πρώτο αφορά νόμισμα του όψιμου 4ου αιώνα που εντοπίστηκε στο εσωτερικό του κλιβάνου και το δεύτερο αφορά νόμισμα του Ονώριου και εντοπίστηκε στην τοιχοποιία του εξωτερικού του δακτυλίου. 141 Γούναρη 2008, 89 – 90 142 Γούναρης 2005, 364. Για την επανεξέταση του συγκεκριμένου οικοδομήματος και μια διαφορετική χρονολογική πρόταση βλ. Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019, 176 – 180 143 Γούναρης 2005, 359. 144 Γούναρης 2005, 364 – 365. Γούναρης 2006, 271 - 276 22 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο δόμησης, οι κατασκευές αυτές εντάσσονται πιθανότατα σε ένα ευρύτερο οικοδομικό πρόγραμμα, που σχετίζεται με την ανακαίνιση του νότιου τμήματος του χώρου που μας απασχολεί, και συνδέονται στενά με τη νησίδα των εργαστηρίων στα ανατολικά της παρόδου, που ανασκάπτεται από το 2005 μέχρι και τα τελευταία χρόνια. Η οικοδομική αυτή δραστηριότητα είναι ίσως σωστό να τοποθετηθεί στο πρώτο μισό του 6ου μ. Χ. αιώνα. και πιθανότατα να συνδέεται με μια ευρύτερη ανακαινιστική προσπάθεια, που διαπιστώνεται στο νότιο όριο της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής εκατέρωθεν της παρόδου145. Δύο ισομεγέθη δωμάτια εντοπίζονται δυτικά του λουτρικού χώρου και οι τοίχοι τους διατηρούνται σε ύψος που φτάνει τα 2,5μ. Η πρόσβαση σε αυτά γίνεται από τα νότια και η επικοινωνία μεταξύ τους εξασφαλίζεται με ένα άνοιγμα στη μεσοτοιχία, σε ύψος περίπου ενός μέτρου από τη στάθμη του δαπέδου146. Αντίστοιχο άνοιγμα εντοπίστηκε στο δυτικό τοίχο του δυτικού δωματίου και οδηγεί σε ένα στενό χώρο, με πρόσβαση επίσης από τα νότια, που μετά από πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες χαρακτηρίστηκε ως κλιμακοστάσιο147. Οι χώροι αυτοί κατά καιρούς υπέστησαν διάφορες τροποποιήσεις και μετατροπές στην οργάνωση και τη χρήση. Κάποτε μάλιστα μετατρέπονται σε υπόγειο, ενώ έντονα εμφανής είναι ο αποθηκευτικός χαρακτήρας τους, ιδιαίτερα στο δυτικό δωμάτιο, όπου έχει μεταφερθεί αξιοσημείωτος αριθμός αρχιτεκτονικών γλυπτών για να χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό148. Ένα ακόμη δωμάτιο, βόρεια των δύο προηγούμενων, η πρόσβαση στο οποίο γίνεται από τα ανατολικά, φαίνεται να σχετίζεται με το λουτρό, ενώ η χρήση του συνδέονταν προφανώς με την εξυπηρέτηση των αναγκών όσων φρόντιζαν για τη λειτουργία του συγκροτήματος149. Νεότερες ανασκαφικές έρευνες στο νοτιοδυτικό άκρο της νησίδας αποκάλυψαν μικρό τμήμα ενός κτηρίου, με επιμελημένη τοιχοδομία, από μεγάλους εγγώνιους λίθους150. Το κτήριο χρονολογείται πιθανότατα στην Ιουστινιάνεια περίοδο, άποψη που ενισχύεται και από τα νομισματικά ευρήματα. Αν και η εικόνα που έχουμε για αυτό είναι αποσπασματική, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο χώρος που αναπτύσσεται στα ανατολικά του, καθώς σε δεδομένη στιγμή διαμορφώνεται σε αποθέτη με ιδιαίτερα πλούσια ευρήματα κεραμικής που υποδεικνύουν πως ο χώρος παραμένει σε χρήση τουλάχιστον μέχρι το β΄μισό του 7ου αιώνα151. 145 Zachariadis 2014, 705, 708 146 Γούναρης 2006, 271 - 273 147 Η ανασκαφή του χώρου που αναφέρεται ως κλιμακοστάσιο και της κατασκευής που άρχισε να αποκαλύπτεται δυτικότερα, για την οποία γίνεται λόγος παρακάτω, διενεργήθηκε κατά το Σεπτέμβρη του 2007. Τα συμπεράσματα της ανασκαφής ανακοινώθηκαν από τον καθ. Γ. Γούναρη στο συνέδριο για το Αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη του 2008, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται στα πρακτικά της αντίστοιχης χρονιάς. 148 Γούναρης 2006, 271 - 273 149 Γούναρης 2006, 276 150 Γούναρης 2008, 235. Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019, 178 151 Ζαχαριάδης 2010, 483 – 484,487 23 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Η οψιμότερη φάση της νησίδας αφορά την κατάληψη του χώρου, πιθανότατα κατά τη διάρκεια του 7ου αιώνα, από σειρά μικρών οικιών, πρόχειρα κατασκευασμένων, με λασπόκτιστους τοίχους. Τα περισσότερα οικοδομικά κατάλοιπα των κατασκευών αυτών διατηρούνται στο βόρειο τμήμα της νησίδας, μια εκ των οποίων στο χώρο της δεξαμενής του αιθρίου152, αλλά και στο εσωτερικό της μεγάλης δεξαμενής στα νοτιοανατολικά όπου εντοπίζεται μικρή οικία, πιθανότατα συνοδευόμενη από μικρό σταύλο153. Η εγκατάλειψη του κτηρίου, λόγω σεισμού, τοποθετείται από τον Γούναρη στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα154. Ωστόσο η άποψη αυτή θα πρέπει να αναθεωρηθεί155. Νεότερες μελέτες θέτουν υπό αμφισβήτηση την σύγχρονη χρονολόγηση των εγκαταστάσεων στα νότια της νησίδας με την περίοδο λειτουργίας του υαλουργείου. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα έχει αμφισβητηθεί έντονα και η χρονολόγηση του ίδιου του λουτρικού συγκροτήματος η κατασκευή του οποίου τοποθετείται μετά τον 7ο αιώνα156. Η στρωματογραφία του κυρίως κτηρίου, που εκτείνεται βόρεια του μικρού λουτρού και μέχρι τη διαγώνια οδό και απασχολεί την παρούσα μελέτη, στη μεγαλύτερη έκτασή της παρουσιάζεται ενιαία. Το επιφανειακό στρώμα, είναι περιορισμένο, με πάχος λίγες δεκάδες εκατοστά. Το στρώμα αυτό συμπεριλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό και επιχώσεις που διαμορφώθηκαν από την όψιμη χρήση του χώρου, ενώ διατηρεί έντονα ίχνη από την καλλιέργεια των περασμένων δεκαετιών. Λίγες δεκάδες εκατοστά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, σε ολόκληρη την έκταση, εντοπίζεται ένα παχύ στρώμα επίχωσης από κοκκινωπό χώμα, το οποίο οφείλεται στη διάβρωση των ωμών πλίνθων που αποτέλεσαν οικοδομικό υλικό του κτηρίου. Εντός του στρώματος αυτού εντοπίζονται και κατάλοιπα από την εργαστηριακή χρήση του χώρου. Αμέσως πάνω από τα πολυτελή ψηφιδωτά δάπεδα και μαρμαροθετήματα, που αποτελούν τα δάπεδα της πρωιμότερης φάσης του κτηρίου, διαμορφώνεται ένα παχύ στρώμα κεραμων στέγης και ένα υποκείμενο στρώμα έντονη καύσης, αποτέλεσμα της καταστροφής του αρχικού κτηρίου. Η αλληλουχία αυτή διαταράσσεται, από μεταγενέστερες παρεμβάσεις, όπως για παράδειγμα ο μεγάλος υαλουργικός κλίβανος και οι οψιμότερες κατασκευές. Στο νότιο τμήμα του χώρου η οικοδόμηση του λουτρού και των υπολοίπων κατασκευών δεν επέτρεψε την διατήρηση μιας στρωματογραφικής συνέχειας όσον 152 Γούναρης 2001, 351, Επιπλέον στην ανατολική στοά του αιθρίου εντοπίζεται ορθογώνιο όρυγμα που προσομοιάζει σε τάφο, η φύση του όμως παραμένει υπό διερεύνηση (Γούναρη 2008, 107). Ωστόσο εάν όντως πρόκειται για ταφή αυτή συνάδει με την γενικευμένη πρακτική της μεταφοράς των νεκρών στο εσωτερικό της τειχισμένης πόλης (βλ. Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου 1995, 173) 153 Γούναρης 2005, 359 – 361. 154 Γούναρης 2001, 351. Γούναρης 2005, 366 – 367 155 Βλ. σελ. 462 156 Πούλου - Παπαδημητρίου, Τάντσης 2019. Poulou - Papadimitriou υπό έκδοση 24 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο αφορά τις πρωιμότερες χρήσεις της νησίδας. Η υψηλή στάθμη στην οποία διατηρούνται τα κτήρια αυτά είχε ως αποτέλεσμα το επιφανειακό στρώμα να είναι εξαιρετικά περιορισμένο, με πάχος λίγα μόνο εκατοστά, ενώ μια ισχυρή επίχωση, προερχόμενη από την κατάρρευση των παρακείμενων τοίχων, γεμίζει το εσωτερικό τους και μόνο στα κατώτερα στρώματα εντοπίζονται ίχνη του στρώματος καταστροφής με ισχυρή παρουσία κεράμων. Συνοψίζοντας τα βασικά στοιχεία που προκύπτουν από την εξέταση του χώρου θα μπορούσε κανείς να πει τα ακόλουθα. Το αρχικό κτήριο έχει δημόσιο χαρακτήρα, διακρίνεται από ιδιαίτερη πολυτέλεια και συνέχισε να χρησιμοποιείται μέχρι το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Στα τέλη του 4ου – αρχές του 5ου αιώνα ο χώρος αποκτά εργαστηριακό χαρακτήρα, με την εγκατάσταση του υαλουργείου, ενώ οι εγκαταστάσεις που καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα της νησίδας είναι μάλλον οψιμότερες και πιθανότατα ξεκινούν από τον 6ο μ. Χ. αιώνα. Τέλος η οψιμότερη οικοδομική φάση αφορά τις λασπόκτιστες κατασκευές που καταλαμβάνουν αρκετούς από τους ανεσκαμμένους χώρους της νησίδας, πιθανόν μέσα στον 7ο αιώνα και φαίνεται να συνεχίζεται για αρκετά μεγάλο διάστημα. 1.3 Σταθμοί στην έρευνα της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας Η ιχνηλάτηση της αναλυτικής ιστορίας της έρευνας της κεραμικής της ρωμαϊκής εποχής και της ύστερης αρχαιότητας, που καλύπτει το εύρος της συγκεκριμένης μελέτης είναι έργο τιτάνειο. Παρά τις περιορισμένες δημοσιεύσεις, ιδιαίτερα πριν το 1950, τουλάχιστον συγκριτικά με άλλες περιόδους της αρχαιότητας, το έργο που έχει παραχθεί στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα τις δύο τελευταίες δεκαετίες είναι τεράστιο. Η παρουσίαση της διαθέσιμης βιβλιογραφίας συνοδεύει τα επί μέρους κεφάλαια, καλύπτοντας, στο μέτρο του δυνατού, το πλαίσιο της κάθε παραγωγής και των επί μέρους τύπων που εξετάζονται. Ωστόσο κρίνεται σκόπιμο στο σημείο αυτό να πραγματοποιηθεί μια συνοπτική επισκόπηση της έρευνας που έχει προηγηθεί για την περίοδο που εξετάζεται. Η μελέτη της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας του ελλαδικού χώρου, εξαιρουμένων των λυχναριών, που από νωρίς αποτέλεσαν και συνεχίζουν να αποτελούν μια διακριτή ενότητα157, απασχόλησε την έρευνα πολύ λιγότερο σε σχέση με άλλες περιόδους της ιστορίας. Η ουσιαστική συμβολή στο θέμα ξεκινά με δειλά βήματα στην αρχή της δεκαετία του 1930 με αφορμή το υλικό της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου από την Αθήνα158. Την απουσία συστηματικών προσεγγίσεων και δημοσιεύσεων της ρωμαϊκής κεραμικής, όχι μόνο για τον ελλαδικό χώρο, αλλά για την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, μέχρι και την δεκαετία του 1970 επισημαίνει ο Hayes περιγράφοντας γλαφυρά πως αντιμετωπίζεται ως «ο φτωχός ξάδελφος» της κεραμικής της κλασικής περιόδου159. 157 Zachariadis υπό έκδοση b 158 Kübler 1931. Waagé 1933 159 Hayes 1997, 11 25 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο Ωστόσο ήδη από το 1959 η δημοσίευση της κεραμικής από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας από τον Robinson160 αποτέλεσε ορόσημο. Μάλιστα, παρά τον παρωχημένο χαρακτήρα του και τα άφθονα νεότερα δεδομένα της έρευνας, το συγκεκριμένο έργο παραμένει ακόμη χρήσιμο καθώς παρουσιάζει πληθώρα σχημάτων και τύπων από ένα καλά στρωματογραφημένο σύνολο. Έκτοτε, οι συστηματικές δημοσιεύσεις υλικού της περιόδου, πληθαίνουν με γεωμετρική πρόοδο, τόσο εκτός όσο και εντός161 του ελλαδικού χώρου. Σήμερα πλέον τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί ριζικά. Η συστηματική πραγματοποίηση συνεδρίων για την κεραμική της περιόδου162 έχει συμβάλει σημαντικά στις γνώσεις μας για την κεραμική της ρωμαϊκής περιόδου και ιδιαίτερα της ύστερης αρχαιότητας. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε για τα δεδομένα του ελλαδικού χώρου επιπλέον η Συνάντηση για την κεραμική της ύστερης αρχαιότητας που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη το 2006163. Οι επί μέρους μελέτες, τα εξειδικευμένα άρθρα και οι δημοσιεύσεις μικρής ή μεγάλης έκτασης υλικού της ύστερης αρχαιότητας είναι πλέον πολυάριθμες και εκτός από την παρουσίαση του κεραμολογικού υλικού αφορούν πλέον ζητήματα προέλευσης της κεραμικής, συχνά με τη χρήση αναλυτικών τεχνικών, περιεχομένου και εμπορικών σχέσεων. Η ερυθροβαφής κεραμική αποτέλεσε από νωρίς αντικείμενο που συγκέντρωσε το ενδιαφέρον της έρευνας. Σημαντικό είναι το έργο του Ν. Lamboglia για την ταξινόμηση της 164. Ωστόσο καθοριστικό υπήρξε το έργο του Hayes Late roman Pottery 165 το οποίο αναθεώρησε το πλαίσιο γύρω από τις βασικές παραγωγές της ερυθροβαφούς κεραμικής της Μεσογείου και ακόμη και σήμερα θεωρείται αξεπέραστο. Στον ίδιο δρόμο, με μικρή χρονική απόκλιση, βρίσκεται το συλλογικό έργο που δημοσιεύεται στο πλαίσιο της Enciclopedia dell'arte antica, classica e orientale166. Η διάρκεια των παραπάνω έργων στο χρόνο παραμένει αξιοσημείωτη καθώς ακόμη και σήμερα αποτελούν έργα αναφοράς για τις περισσότερες παραγωγές που εξετάζουν. Η έρευνα παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη για αρκετές δεκαετίες για τις περισσότερες επί μέρους παραγωγές. Την πορεία των δύο δεκαετιών που 160 Robinson 1959 161 Ενδεικτικά μόνο αναφέρονται, με σειρά γεωγραφικής εγγύτητας στους Φιλίππους, οι συστηματικές δημοσιεύσεις ως αποτέλεσμα της δράσης ξένων αρχαιολογικών σχολών στην Θάσο (Abadie - Reynal, Sodini 1992), την Τορώνη (Papadopoulos 2001), τη Δημητριάδα (Eiwanger 1981), τη Χίο (Boardman 1989), η κεραμική της Σάμου επιπλέον τυγχάνει εκτεταμένης πραγμάτευσης στη διδ. Διατριβή της κ. Πούλου - Παπαδημητρίου (Poulou - Papadimitriou 1985), τους Δελφούς (Petridis 2010), την Κόρινθο (Adamsheck 1979. Biers 1990. Warner Slane 1990), το Άργος (Marchetti et al. 1995. Abadie - Reynal 2007) και ιδιαίτερα την Κρήτη (Sackett 1992. Poulou - Papadimitriou 2005. Yangaki 2005. Επιπλέον: Di Vita (επιμ.) Gortina V.1 - 3, Lo scavo del pretorio). 162 Πχ. Rei Cretariae Romanae Fautorum & Late Roman Coarse ware 163 Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη 2010 164 Lamboglia 1941. Lamboglia 1958. Lamboglia 1963 165 Hayes 1972. Hayes 1980 166 Atlante I, Atlante II 26 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο ακολούθησαν την δημοσίευση του Late Roman Pottery συνοψίζει εξαιρετικά ο ίδιος ο Hayes σε συνέδριο που οργανώθηκε προς τιμήν του το 1995167. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση των κέντρων της Τυνησίας, για τα οποία το έργο των Mackensen168 και Bonifay169 διαμόρφωσε νέες τυπολογικές και χρονολογικές προτάσεις. Επιπλέον, μια σειρά από σχετικά πρόσφατες δημοσιεύσεις ρίχνουν φως στα δευτερεύοντα εργαστήρια παραγωγής της περιοχής, με έμφαση πάντα στην ερυθροβαφή κεραμική170. Aρκετά είναι τα νεώτερα στοιχεία που έρχονται στο φως σε σχέση με τις παραγωγές της μικράς Ασίας και πιο συγκεκριμένα της κεραμικής της Φώκαιας171 και της Πιτάνης172, χάρη στη δημοσίεση του έργου για την κεραμική της Αιγαιακής ακτής της Ανατολίας173, και κυρίως χάρη στη χρήση αναλυτικών τεχνικών174. Πολύ πρόσφατες είναι οι εξελίξεις στο θέμα της παραγωγής της Μικρασιατικής Ανοιχτόχρωμης κεραμικής με τις πρώτες τυπολογικές προτάσεις να διαμορφώνονται μόλις μέσα στην τελευταία δεκαετία175. Αντίθετα, για την περίπτωση της Αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής η εκπόνηση μιας συγκεκριμένης τυπολογικής πρότασης βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Ωστόσο μια πρόγευση μας προσφέρει ένα άρθρο του Hayes176. Στο πλαίσιο ανάλογων παραγωγών αξίζει να σημειωθεί το έργο της Anderson - Stojanovic177 για την κεραμική των Στόβων, όπου γίνεται λόγος για την Μακεδονική Γκρίζα κεραμική. Η συστηματική δημοσίευση της ερυθροβαφούς κεραμικής από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας το 2008178 προσέφερε ένα ισχυρό χρονολογικό εργαλείο στην ερευνητική κοινότητα. Ωστόσο, καθοριστική στη μελέτη όχι μόνο της κατηγορίας αυτής, αλλά του συνόλου της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας, υπήρξε η δημοσίευση των πρακτικών της συνάντησης για τη Λεπτή κεραμική που πραγματοποιήθηκε στη Βαρκελώνη179. Οι αμφορείς αντίθετα με την ερυθροβαφή κεραμική φαίνεται πως προκάλεσαν εντονότερα το ενδιαφέρον των μελετητών. Σε σχέση με τα εμπορικά αγγεία της ανατολικής Μεσογείου καθοριστική είναι συμβολή της έρευνας του Hayes180 και του Rilley181 στους οποίους οφείλεται η τυπολογία που έχει σήμερα επικρατήσει στην έρευνα, με το πρόθεμα LRA και μια αριθμητική αξία. Την ίδια τυπολογική κατάταξη, 167 Hayes 1998 168 Mackensen 1993 169 Bonifay 2004 170 Dridi 2005. Nacef 2015. Ben Moussa 2007 171 Młynarczik 2014 172 Domżalski 2014 173 Meyza H., Domzalski K. (επιμ.), Late Hellenistic to Mediaeval Fine Wares of the Aegean Coast of Anatolia. Their Production, Imitation and Use, Warschau 2014 174 Japp 2009. Japp et al. 2013. Japp 2014. Schneider, Japp 2009 175 Ergürer 2014. Şimşek Bilgin 2018 176 Hayes 2008b 177 Anderson - Stojanović 1984. Anderson - Stojanovic 1992 178 Hayes 2008a 179 Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), LRFW1: Late Roman Fine Ware: Solving problems of typology and chronology, Oxford 2011. (βλ. σχετικά Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 128) 180 Hayes 1976 181 Riley 1979. Riley 1981 27 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο διατηρεί και εμπλουτίζει, παρουσιάζοντας τα νέα δεδομένα της έρευνας και ο Pieri182 Ωστόσο πολλές είναι οι τυπολογικές προτάσεις που προηγήθηκαν183. Διακριτή κατηγορία αποτελούν οι βορειοαφρικανικοί αμφορείς, τη μελέτη των οποίων σημαδεύει το έργο του Keay184, ενώ σημαντική είναι η συμβολή, με νεώτερα δεδομένα στο ζήτημα αυτό του Bonifay όχι μόνο με τη μονογραφία του 2004185, αλλά κυρίως με το πολυσχιδές έργο του πάνω στα κέντρα παραγωγής της Β. Αφρικής186. Τέλος, ξεχωριστή θέση στη μελέτη των αμφορέων κατέχει το έργο των Peacock και Williams187. Σε αυτό, εκτός από μια εναλλακτική τυπολογική πρόταση, ενσωματώνονται δεδομένα πετρογραφικών αναλύσεων και άλλων πληροφοριών, για πληθώρα τύπων αμφορέων, από την πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, μέχρι και το τέλος της ύστερης αρχαιότητας Για το υλικό που χρονολογείται μετά τον 7ο αιώνα κυρίως, σημαντικά στοιχεία, παρέχει η δημοσίευση της ανασκαφή του Αγίου Πολύευκτου στην Κωνσταντινούπολη188. Ωστόσο, ιδιαίτερα για την περίοδο αυτή, καθοριστική είναι η εξαιρετικά πλούσια εργογραφία της Πούλου – Παπαδημητρίου. Σε αυτή, σε έναν ορίζοντα δύο δεκαετιών περίπου, εξετάζονται διεξοδικά, με τη χρήση σύγχρονων πρακτικών, τα ζητήματα παραγωγής και της διακίνησης της κεραμικής αλλά και των βασικών εμπορικών αγαθών στον Αιγαιακό χώρο. Η κ. Πούλου μάλιστα, προτείνει μια διαφορετική τυπολογική κατάταξη189 η οποία υιοθετείται στην παρούσα μελέτη, καθώς εκτός του ότι καλύπτει καλύτερα τις ανάγκες του υλικού, τείνει να επικρατήσει στη νεώτερη έρευνα. Η αιγαιακή κοινή κεραμκη αποτέλεσε διαχρονικά, παρά την εκτεταμένη της διάδοση παραμελημένη κατηγορία στην έρευνα της κεραμικής της Ρωμαϊκής περιόδου. Μια προκαταρτική τυπολογική πρόταση που διατυπώνει ο Hayes με αφορμή το υλικό από την Κνωσσό190 υιοθετείται από τους περισσότερους μελετητές, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ανανεωμένο ενδιαφέρον για την κατηγορία αυτή, κυρίως στην περιοχή της Αδριατικής191. Σε σχέση με την εφυαλωμένη κεραμική τα ευρήματα από το ναυάγιο του Yassi Ada , την Κρήτη193 αλλά και την Κωνσταντινούπολη194 αποτελούν σταθμό για την 192 182 Pieri 2005 183 Kirwan 1938a. Thomas 1959. Zeest 1960. Kuzmanov 1973. Egloff 1977. Scorpan 1977 184 Keay 1984 185 Bonifay 2004 186 Bonifay et al. 2002. Bonifay et al. 2002 – 2003. Bonifay 2005. Bonifay 2007a. Bonifay et al. 2010. Bonifay et. al. 2012. Bonifay 2016 κ.α. 187 Peacock, Williams 1986 188 Hayes 1992 189 Poulou - Papadimitriou 1995. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001. Πούλου - Παπαδημητρίου 2003. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2007 . Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010. Πούλου - Παπαδημητρίου 2011. Πούλου - Παπαδημητρίου 2014. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014. Poulou - Papadimitriou 2017 190 Hayes 1983 191 Istenic, Schneider 2000 192 Bass1982 193 Poulou - Papadimitriou 1995. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 238 – 240. Πούλου - Παπαδημητρίου 2004 28 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο αφετηρία της τεχνολογίας αυτής που έμελε να επικρατήσει στην κεραμική από τις αρχές του 7ου αιώνα και έπειτα. Ωστόσο, το υλικό των Φιλίππων φαίνεται πως εκπροσωπεί παλαιότερες παραγωγές που συνεχίζουν την ρωμαϊκή παράδοση της εφυαλωμένης κεραμικής η οποία, αν και επισημαίνεται από νωρίς,195 παραμένει παραγνωρισμένη σε μεγάλο βαθμό από την έρευνα. Πάντως τα τελευταία 15 χρόνια περίπου παρατηρείται μια στροφή του ενδιαφέροντος προς τις πρώιμες αυτές εφυαλωμένες παραγωγές, τόσο στην Ιταλική χερσόνησο196 όσο και στη Βαλκανική197. Η χειροποίητη κεραμική αποτέλεσε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των ερευνητών. Τις αρχικές απόψεις του Aupert198 για τον εθνικό χακρακτήρα της συγκεκριμένης κατηγορίας έρχεται να ανατρέψει το έργο των Πούλου – Παπαδημητρίου και Αναγνωστάκη199. Ωστόσο, καθοριστική παραμένει σε ζητήματα τυπολογίας η μελέτη για τα χειροποίητα αγγεία της Ολυμπίας200. 1.4 Η πορεία της μελέτης της κεραμικής των Φιλίππων Σε σχέση με την κεραμική από τους Φιλίππους και τη γύρω περιοχή τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα. Μεμονωμένα παραδείγματα παρουσιάζονται σε επί μέρους δημοσιεύσεις που αφορούν κυρίως πρακτικά ανασκαφών και αναφέρονται κατά κύριο λόγω σε λύχνους της ύστερης αρχαιότητας201. Οι πιο συστηματικές μελέτες ξεκινούν μόλις το 2005 με τη διδακτορική διατριβή της Α. Τριβυζαδάκη που παρουσιάζει την κεραμική από την οικοδομική Νησίδα 4202. Αν και παραμένει αδημοσίευτη η συγκεκριμένη μελέτη αποτέλεσε συχνά πηγή για συγκριτικό υλικό καθώς παρουσιάζει μεγάλη γεωγραφική και ως ένα βαθμό και χρονολογική εγγύτητα με το σύνολο που εξετάζεται. Την ίδια χρονιά δημοσιεύεται η διατριβή της Β. Μαλαμίδου, που μελετά υλικό της ρωμαϊκής περιόδου κυρίως από θέσεις σε ολόκληρη την ανατολική Μακεδονία, μεταξύ των οποίων και οι Φίλιπποι203. Ωστόσο το υλικό παρουσιάζεται αποσπασματικά, χωρίς ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά και αφορά κυρίως επιλογή εισηγμένων οστράκων. Το 2008 ολοκληρώνεται η μεταπτυχιακή εργασία του υπογράφοντα με θέμα συναφές με αυτό της παρούσας μελέτης204 ενώ την επόμενη χρονιά η Τριβυζαδάκη 194 Hayes 1992 195 Whitehouse 1967, 42 – 48 196 Green 2007. Coletti 2012, 181. De Vito et al. 2017. Gohier 2018 197 Bjelajac 1995. Zsidi, Hárshegyi 2009. Krekovič: 2010. Švaňa 2011. Švaňa 2012. Jeremić et al. 2018, 148 – 156. Kölcze 2018 198 Aupert 1980b 199 Αναγνωστάκης, Πούλου - Παπαδημητρίου 1997. Αναγνωστάκης 1997. Poulou - Papadimitriou 2000. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 40 - 41 200 Vida, Völling 2000 201 Aupert 1979, 626, εικ. 13 – 14. Aupert: 1980c, 710, εικ. 22. Δουκατά 1990, 388. Γούναρης, Βελένης 1991, 411, εικ. 3. Γούναρης, Βελένης 1992, 260, εικ. 2. Γούναρης, Βελένης 1993, 535, εικ. 11. Pennas 1995, 217 εικ. 6 – 10. Νικολαϊδου - Πατέρα, Μεγγίδης 2004, 36, εικ. 1, 40, εικ. 5 – 6. Γούναρης 2006, 290, εικ. 21. Νικολαϊδου - Πατέρα κ.α. 2006, 130, εικ. 2. Γούναρης 2008, 236, εικ. 28 – 29. 202 Τριβυζαδάκη 2005 203 Malamidou 2005 204 Ζαχαριάδης 2008 29 Ιστορικό, τοπογραφικό και ερευνητικό πλαίσιο επανέρχεται στο θέμα με τη μελέτη της πάνω σε ζητήματα εφυαλωμένης κεραμικής205. Στα χρόνια που ακολουθούν τονώνεται το ενδιαφέρον πάνω στο ζήτημα τόσο με το έργο του υπογράφοντα όσο και άλλων μελετητών τους οποίους προσελκύει ο μέχρι τώρα ελάχιστα μελετημένος χώρος. Το 2010 δημοσιεύεται το υλικό της κεραμικής από έναν αποθέτη στο νότιο τμήμα της νησίδας του υαλουργείου206. Τέσσερα χρόνια μετά ακολουθεί το σύνολο από την νησίδα αποθηκευτικών και εργαστηριακών χώρων που ανασκάπτεται στα ΝΑ της πανεπιστημιακής ανασκαφής207 ενώ την ίδια χρονιά ολοκληρώνεται η μεταπτυχιακή εργασία της Αικ. Πέππα στο ΕΚΠΑ με υλικό από την ανασκαφή του Θεάτρου των Φιλίππων υπό την επίβλεψη του καθ. Π. Πετρίδη208, ενώ υπό εκπόνηση βρίσκεται και η διδακτορική της διατριβή με υλικό από το ίδιο σύνολο209. Αντίστοιχα, υπό εκπόνηση βρίσκεται και μια μεταπτυχιακή εργασία από την Πανεπιστημιακή Ανασκαφή των Φιλίππων, από την Α. Βάσσου, υπό την επίβλεψη της νυν διευθύντριας καθ. Ν. Πούλου - Παπαδημητρίου210 Στον τιμητικό τόμο που εκδόθηκε στη μνήμη του Γ. Γούναρη, δημοσιεύεται μελέτη που επανεξετάζει το ζήτημα της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής, με αφορμή το υλικό της ανασκαφής211. Αδημοσίευτα παραμένουν τα πρακτικά του διεθνούς συνεδρίου για τους Φιλίππους που πραγματοποιήθηκε το 2015, όπου παρουσιάστηκε μελέτη για τη χειροποίητη κεραμική από τρεις διαφορετικές θέσεις στην πόλη212 αλλά και η μελέτη της νυν διευθύντριας της Πανεπιστημιακής ανασκαφής Ν. Πούλου – Παπαδημητρίου213 για τη μετάβαση των Φιλίππων από την ύστερη αρχαιότητα στη βυζαντινή εποχή. Το ίδιο συμβαίνει και με τα πρακτικά του συνέδριου που πραγματοποιήθηκε προς τιμήν του ομότιμου καθηγητή Γ. Βελένη, όπου παρουσιάστηκε μέρος του λυχνολογικού υλικού από την οικοδομική νησίδα 4214, αλλά και στρόγγυλης τράπεζας που διοργανώθηκε από την διεθνή λυχνολογική εταιρεία το 2019 και συμπεριλαμβάνει εισήγηση του υπογράφοντα με υλικό από την πανεπιστημιακή ανασκαφή215. 205 Τριβυζαδάκη 2009 206 Ζαχαριάδης 2010 207 Zachariadis 2014 208 Πέππα 2014 209 Η εργασία της κ. Πέππα με θέμα τίτλο: La ville de Philippes de la periode protobyzantine jusqu' au debut de la periode medio-byzantine: la contribution des donnees archeologiques de son theatre apres sa destruction εκπονείται με συνεπιβλέπτοντα και πάλι τον κ. Πετρίδη 210 Το θέμα της εργασίας της κ. Βάσσου με τίτλο Τα μαγειρικά και αποθηκευτικά σκεύη από την οικοδομική νησία 4 της Πανεπιστημιακής ανασκαφής των Φιλίππων πραγματεύεται εκ νέου μέρος του υλικού της διδ. διατριβής της Τριβυζαδάκη (Τριβυζαδάκη 2005) 211 Ζαχαριάδης 2018 212 Zachariadis υπό έκδοση 213 Poulou - Papadimitriou υπό έκδοση 214 Ζαχαριάδης υπό έκδοση β 215 Zachariadis υπό έκδοση b 30 2. Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε η μελέτη του κεραμικού υλικού της Πανεπιστημιακής ανασκαφής των Φιλίππων ήταν σαφές πως έπρεπε πρώτα να ξεπεραστούν μια σειρά από εμπόδια. Οι σκόπελοι αυτοί δεν ήταν ούτε γνωστοί ούτε απαραίτητα ενοχλητικοί στην προηγούμενη φάση της μελέτης του υλικού, όταν είχαν ληφθεί υπόψη μόνο ορισμένες, χαρακτηριστικές ομάδες κεραμικής216. Η πολυπλοκότητα και το πλήθος του υλικού καλούσαν σε λύσεις που δεν υπήρξαν πάντα εύκολες. Από την πρώτη στιγμή, φάνηκε πως για να τιθασευτεί ένα τέτοιο σύνολο οι παραδοσιακές τεχνικές δεν ήταν αρκετές. Αποφασίστηκε έτσι να διαμορφωθεί μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων, που θα συγκέντρωνε όλη την πληροφορία με τρόπο διαδραστικό, ώστε να λειτουργήσει όχι μόνο ως αποθετήριο στοιχείων για το εκάστοτε όστρακο, αλλά ως δυναμικό εργαλείο επίλυσης πολλών από τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν. Η εφαρμογή, που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον υπογράφοντα, χρησιμοποίώντας την ηλεκτρονική πλατφόρμα File maker Pro Advanced 11. Ενσωματώνει σειρά από διαφορετικές σελίδες, που συμπεριλαμβάνουν όλα τα αντικείμενα της ανασκαφής. Ως πρότυπα λειτούργησαν η εφαρμογή που χρησιμοποιεί η ανασκαφή του Ντικιλί Τας217 και σειρά από αντίστοιχα εγχειρήματα, όπως η διαθέσιμη για το κοινό βάση του ερευνητικού προγράμματος στη Λέρνα218, της σωστικής ανασκαφής στον Αγωγό ύδρευσης της Θεσσαλονίκης219 και το μητροπολιτικό σιδηρόδρομο (ΜΕΤΡΟ)220, καθώς και άλλες προσπάθειες ηλεκτρονικής τεκμηρίωσης και καταλογογράφησης.221 Οι σελίδες που αφορούν την κεραμική είναι δύο. Η πρώτη αποσκοπεί στη συνολική καταγραφή των ανασκαφικών ενοτήτων222 και παρέχει μια γενική εικόνα της κεραμικής που προέρχεται από τα ίδια ανασκαφικά συγκείμενα, όπως αυτά προσδιορίζονται από τον εκάστοτε ανασκαφέα. Καταγράφει ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά του συνόλου καταμετρώντας τον αριθμό των οστράκων της κάθε ομάδας ανά ποιότητα, παραγωγή, σχήμα, τύπο και σωζόμενο τμήμα. 216 Ζαχαριάδης 2008 217 Η καθ’ αυτό εφαρμογή παραμένει αδημοσίευτη. Αναφορά της γίνεται στην ιστοσελίδα της ανασκαφής (Dikili Tash: Archived News). Ωστόσο παραμένω ευγνώμων στην ομάδα της ανασκαφής του Dikili Tash και ιδιαίτερα στους P. Darque και Ζ. Τσιρτσόνι που κατά την περίοδο της συνεργασία μας όχι μόνο μου παρείχαν απεριόριστη πρόσβαση στο σύνολο της βάσης δεδομένων του αλλά και πρόθυμα μοιράστηκαν μαζί μου πληροφορίες και εμπειρίες για τη χρήση του μέσου αυτού. 218 Jones C.S., Eiteljorg H. II http://csanet.org/archive/adap/greece/lernpot/lernameta.html#info ημερ. επίσκ. 12/5/2020 219 Bakirtzis et. al. 2008 220 Παϊσίδου 2009, 264 – 266 221 Blackwell J. https://www.ascsa.edu.gr/index.php/news/newsDetails/bruce-on-idig, ημερ. επίσκ. 12/5/2020 222 Η κεραμική από μια ανασκαφική ενότητα αναφέρεται στην παρούσα μελέτη και με τον όρο σύνολο 31 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις Η δεύτερη αφορά την αναλυτική καταγραφή των επί μέρους οστράκων, που επιλέγονται από το κάθε σύνολο. Συμπεριλαμβάνει πληροφορίες για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του όπως το σχήμα, τη διακόσμηση, τον πηλό, τα τεχνολογικά στοιχεία και τις διαστάσεις του, αλλά και τα εποπτικά μέσα που σχετίζονται με αυτό, όπως σχέδια και φωτογραφίες. Η πληθώρα των πληροφοριών επέβαλε της συστηματοποίηση των περιγραφών και τον όρων που χρησιμοποιήθηκαν, ώστε να καθίσταται λειτουργική η χρήση της βάσης δεδομένων. Αμέσως φάνηκε, πως η απόλυτη τυποποίηση είναι αδύνατη. Έτσι προκρίθηκε ένα μεικτό σύστημα, που συνδυάζει την ελεύθερη περιγραφή με μια σειρά από προκαθορισμένα πεδία, τα οποία εξυπηρετούν στην ομαδοποίηση του υλικού. Επιπλέον, ήταν απαραίτητο τα προκαθορισμένα πεδία να μπορούν να δέχονται συγκεκριμένες μόνο απαντήσεις. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο παράγοντας του ανθρώπινου λάθους και η πιθανότητα της διαφορετικής διατύπωσης για τα ίδια πράγματα, που θα οδηγούσε σε ένα κυκεώνα πληροφοριών μετατρέποντας τη βάση δεδομένων από εργαλείο έρευνας σε ψηφιακό τετράδιο, περιορίζοντας τις δυνατότητες αναζήτησης και διάδρασης223. Ωστόσο, το μέσο συλλογής των δεδομένων και η έκταση του υλικού υπήρξε το μικρότερο ίσως πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί. Μια σειρά από μεθοδολογικά, όσο και πρακτικά ζητήματα ανέκυψαν από την αρχή ή κατά τη διάρκεια του εγχειρήματος της μελέτης της κεραμικής από την Οικοδομική νησίδα του Υαλουργείου των Φιλίππων. 2.1 Ποσοτικοποίηση του συνόλου. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανέκυψε, ήταν το γεγονός πως στην ανασκαφή είχε εφαρμοστεί η πρακτική της διαλογής της κεραμικής, της απόρριψης δηλαδή του υλικού που θεωρούνταν αδιάφορο ή αδιάγνωστο. Αυτό συνίστατο κυρίως σε σώματα αγγείων χωρίς κάποια ειδική επεξεργασία ή διακόσμηση224. Η διαλογή πραγματοποιούνταν χωρίς καμία προηγούμενη τεκμηρίωση, συχνά από μη ειδικευμένο προσωπικό. Ως εκ τούτου, η ανασύσταση των συνόλων πρόβαλε αδύνατη, ενώ ιδιαίτερες δυσκολίες παρουσίαζε και η προσπάθεια αποκατάστασης ολόκληρων αγγείων. Το πρόβλημα επιτείνονταν από το γεγονός πως το υλικό παρέμενε ασυντήρητο. Αν προσθέσει κανείς στα παραπάνω και τα ποικίλα εγγενή μεθοδολογικά προβλήματα που παρουσιάζουν οι περισσότερες πρακτικές στατιστικής ανάλυσης και ποσοτικοποίησης της κεραμικής225 διαπιστώνεται πως καμία από τις τεχνικές που συνηθίζονται (π.χ. καταμέτρηση οστράκων, βάρους ή ποσοστού διατήρησης) δεν μπορούσε να εφαρμοστεί καθώς απουσιάζει το σύνολο του 223 Βλ. τόμος 2 Γλωσσάριο 224 Η πρακτική αυτή δεν είναι άγνωστη τόσο σε διάφορες πανεπιστημιακές ανασκαφές αλλά και σε αρκετές σωστικές ή μη ανασκαφές των κατά τόπους εφορειών αρχαιοτήτων, κυρίως στο παρελθόν. 225 Orton 1993 32 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις δείγματος226. Παρόλα αυτά, χρησιμοποιώντας διαγνωστικά όστρακα, δηλ. χείλη, λαβές, βάσεις ή άλλα χαρακτηριστικά τμήματα, είναι εφικτό να επεξεργαστούμε το διαθέσιμο υλικό, υιοθετώντας τεχνικές που επιχειρούν να αποκαταστήσουν την ποσότητα των αγγείων, τα οποία αντιπροσωπεύονται στο σύνολο. Ίσως η πιο αξιόπιστη μέθοδος ποσοτικής μελέτης της κεραμικής227 είναι αυτή που έχει επικρατήσει στη βιβλιογραφία ως εκτίμηση αναλόγου αγγείων (Estimated Vessel Equivalent, EVE). Με την πρακτική αυτή επιχειρείται να εκτιμηθεί το ποσοστό διατήρησης του κάθε αγγείου, με κριτήριο τα αντίστοιχα σωζόμενα τμήματά του. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο χείλος και τη βάση228. Ορισμένοι μελετητές προτείνουν την καταμέτρηση μόνο της βάσης ή του χείλους229, ενώ άλλοι χρησιμοποιούν αποκλειστικά το τελευταίο230. Εναλλακτικά έχει προταθεί και μια μέθοδος στάθμισης του ποσοστού διατήρησης του χείλους ώστε να απλοποιείται και να επιτυγχάνεται η διαδικασία231. Ωστόσο, καθώς δεν είναι βέβαιο πως δεν έχουν απορριφθεί, κατά τη διαλογή ή κατά την ανασκαφή, τμήματα των διαγνωστικών οστράκων, (π.χ. συνανήκοντα όστρακα χείλους) η μοναδική τεχνική που μπορεί να υιοθετηθεί στην περίπτωση της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής των Φιλίππων είναι ο προσδιορισμός του ελάχιστου αριθμού αγγείων (ΕΑΑ / Minimum Number of Vessels). Με την πρακτική αυτή, αφού διακριθούν τα συνανήκοντα όστρακα υπολογίζεται ο ελάχιστος αριθμός από τον οποίο θα μπορούσε να έχει προκύψει το σωζόμενο υλικό. Για το σκοπό αυτό η κεραμική διακρίνεται με βάση τον πηλό, την παραγωγή, τα τεχνικά χαρακτηριστικά, το σχήμα και τον τύπο. Το κάθε διακριτό χείλος αντιστοιχεί σε ένα αγγείο, ενώ το σύνολο των υπόλοιπων οστράκων με τα ίδια χαρακτηριστικά αποδίδονται στα επί μέρους αγγεία του συνόλου. Αντίστοιχα συνυπολογίζεται ο αριθμός από τον οποίο θα μπορούσαν να έχουν προέλθει τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά όστρακα π.χ. δύο λαβές του ίδιου τύπου συνιστούν έναν αμφορέα. Τα αδιάγνωστα και ακόσμητα όστρακα σώματος που δεν μπορούν να αποδοθούν σε κάποιο αγγείο ή που μπορούν να συσχετίζονται με περισσότερα από ένα αγγεία δεν συνυπολογίζονται. Ο τελικός αριθμός των ελάχιστων αγγείων υπολογίζεται με βάση τον μέγιστο αριθμό που μπορεί να προκύψει από τα επί μέρους χαρακτηριστικά τμήματα232. Ωστόσο, στο υλικό από τους Φιλίππους που εξετάστηκε, εκτός από τα 226 Orton 1989, 94 - 96 227 Orton et al. 1993, 172. Barder 2010, 215 – 228. Corredor, Vidal 2016, 335 228 Orton 1993, 180 – 182. Raux 1998, 13 – 14. Orton, Hughes 2013, 210 229 Barder 2010, 215 - 218 230 Egloff 1978 231 Corredor, Vidal 2016 232 Π.χ. εάν σε ένα σύνολο συμπεριλαμβάνονται ένα όστρακο χείλους αμφορέα και τέσσερεις διαφορετικές λαβές του ίδιου τύπου ως ελάχιστος αριθμός λογίζονται τα δύο αγγεία, αντίστοιχα αν διατηρούνται τρία τμήματα χείλους του ίδιου τύπου, με οποιοδήποτε όμως τρόπο διακριτά μεταξύ τους και τέσσερεις λαβές ως ελάχιστος αριθμός αγγείων λογίζονται τα τρία. (Orton et al. 1993, 172. Raux 1998, 13. Voss, Allen 2010. Feely, Ratto 2013) 33 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις παραδείγματα που ανήκουν σε γνωστές εισαγόμενες παραγωγές, μεγάλο μέρος της κεραμικής ανήκει σε τυπολογικές σειρές που δεν έχουν με σαφήνεια μέχρι σήμερα διατυπωθεί ενώ ελάχιστα είναι τα ολοκληρωμένα προφίλ που έχουν προκύψει, τόσο από τη «Νησίδα του Υαλουργείου» όσο και από τη «Νησίδα 4»233, αλλά και τις υπόλοιπες θέσεις που έχουν μελετηθεί μέσα στην πόλη234. Είναι λοιπόν πιθανό, όστρακα που παρουσιάζουν ομοιότητες να προέρχονται από διαφορετικά σχήματα, τύπους ή παραλλαγές. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος αυτός, υιοθετήθηκε μια απλουστευμένη εκδοχή της τεχνικής καταμέτρησης του ελάχιστου αριθμού των αγγείων, με αποκλειστική χρήση του χείλους, για την πλειονότητα των σχημάτων, παρακάμπτοντας τα υπόλοιπα διακριτά μέρη, όπως βάσεις και λαβές. Εξάλλου αποδεικνύεται πως ο ελάχιστος αριθμός αγγείων συμπίπτει με τον αριθμό από τα διακριτά χείλη που μπορούν να ταυτιστούν στο εκάστοτε σύνολο235, ενώ η πρακτική αυτή έχει εφαρμοστεί με επιτυχία και σε άλλες θέσεις236. Άλλωστε σταθμίζοντας την πιθανότητα να υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις προς τα πάνω λόγω της ασαφούς τυπολογίας, σε σχέση με την πιθανότητα μικρής απώλειας στον ελάχιστο αριθμό αγγείων ορισμένων τύπων τα οφέλη που προκύπτουν είναι πολλαπλάσια. Παράλληλα με τον υπολογισμό του ελάχιστου αριθμού αγγείων δεν έχει παραλειφθεί και η συνολική καταμέτρηση των οστράκων ανά κατηγορία. Για το κάθε επί μέρους σύνολο το υλικό χωρίζεται σε υποομάδες με βάση την ποιότητα του πηλού, την κεραμική παραγωγή από την οποία προέρχεται, ειδικές κατηγορίες με βάση την τεχνολογία ή την επεξεργασία της επιφάνειας, τα σχήμα και τον τύπο. Ακολούθως τα όστρακα της κάθε επί μέρους ομάδας που προκύπτει καταγράφονται με βάση το σωζόμενο τμήμα, ιεραρχικά, ξεκινώντας από τα ακέραια αγγεία, τμήματα αγγείων σε κατατομή, χείλος, λαβή, βάση, λαιμός, σώμα και ειδικά τμήματα που δεν μπορούν να γενικευτούν για το σύνολο των σχημάτων (π.χ. λαιμός, μυκτήρας, δίσκος κ.α.). Το κάθε όστρακο καταμετράται με βάση την ανώτερη ιεραρχικά μονάδα στην οποία ανήκει237. Ακολούθως υπολογίζεται ο ελάχιστος αριθμός αγγείων της κάθε υποομάδας, με μια μονάδα να αποδίδεται σε κάθε διακριτό χείλος. Προκειμένου να εξασφαλιστεί πως ένα αγγείο δεν θα καταμετρηθεί περισσότερες από μια φορές το κάθε διακριτό μέρος συγκρίνεται ενδελεχώς με τα παράλληλά του, ώστε να διαπιστωθεί εάν συνανήκει με κάποιο από αυτά. Τα συνανήκοντα τμήματα λογίζονται ως μια μονάδα ανεξάρτητα με το εάν αυτά εντοπίζονται στο ίδιο ή σε διαφορετικά ανασκαφικά σύνολα. Στην τελευταία περίπτωση το αγγείο αποδίδεται, και πάλι 233 Τριβυζαδάκη 2005 234 Malamidou 2005. Zachariadis 2014. Zachariadis υπό έκδοση 235 Warner Slane 2000, 378 236 Charalambidou 2011, 140 - 141 237 Πχ. ένα όστρακο που αποτελείται από μέρος της λαβής και του χείλους λογίζεται ως χείλος, ένα όστρακο βάσης και σώματος αντίστοιχα ως βάσης κ.ο.κ.. Για τα λυχνάρια ακολουθείται αντίστοιχη ιεραρχική ταξινόμηση με δίσκο, μυκτήρα, λαβή, βάση, σώμα. Τέλος, τα τμήματα του ώμου λογίζονται στην καταμέτρηση αυτή ως όστρακα σώματος. 34 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις ιεραρχικά, στο σύνολο που συμπεριλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του αγγείου, στην χαμηλότερη στρωματογραφική ενότητα, στο πιο ασφαλώς προσδιοριζόμενο238 ή καλύτερα χρονολογούμενο σύνολο239 ή, τέλος, στο πρώτο από εκείνα στα οποία απαντούν τα συνανήκοντα όστρακα, όταν αυτά ανήκουν στην ίδια στρωματογραφική ενότητα. Τέλος, όσον αφορά τα ειδικά σχήματα, π.χ. λύχνοι ιθμοί κ.α. κάθε όστρακο που δεν μπορούσε να συσχετιστεί με αντίστοιχα παραδείγματα του ίδιου συνόλου υπολογίστηκε ως μια διακριτή μονάδα. 2.2 Περιγραφή των αντικειμένων Η χρήση βάσης δεδομένων για την καταγραφή του υλικού επέβαλε την διαμόρφωση ενός λεξιλογίου για την περιγραφή του σχήματος, της διακόσμησης, του πηλού και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του κάθε οστράκου. Σκοπός, ήταν η συστηματοποίηση της περιγραφής, ώστε να μπορούν να διαμορφωθούν σαφή κριτήρια αναζήτησης και σύγκρισης που θα επέτρεπαν να τιθασευτεί ένα μεγάλο υλικό χωρίς προηγούμενες τυπολογικές προτάσεις. Οι όροι που υιοθετήθηκαν στις περιγραφές των σχημάτων και τον κατάλογο που ακολουθούν επεξηγούνται σε επί μέρους παραρτήματα240 και αφορούν το σχήμα, το διάκοσμο, τον πηλό αλλά και μια σειρά από τεχνικά χαρακτηριστικά, ιδιαίτερα χρήσιμα για την ταύτιση των επί μέρους παραγωγών και την ερμηνεία του υλικού. Για το εγχείρημα αυτό έχουν ληφθεί υπόψη οι αντίστοιχες προσπάθειες, που συμπεριλαμβάνονται στη δημοσίευση του Robinson από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας241, οι οδηγίες του εγχειριδίου της ανασκαφής της Κορίνθου που διεξάγεται από την Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών242 καθώς κα οι περιγραφές που συμπεριλαμβάνονται σε σειρά ελληνικών δημοσιεύσεων, κυρίως όμως στα πρακτικά της συνάντησης για την κεραμική της ύστερης αρχαιότητας που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 2006243. 2.3 Οργάνωση και παρουσίαση του υλικού Από την πρώτη στιγμή ήταν ξεκάθαρο πως μια αυστηρά τυπολογική προσέγγιση ήταν ανεπαρκής και εκτός των στόχων την έρευνας αυτής, καθώς δεν μπορεί να προσφέρει αξιόπιστα στοιχεία για την χρονολόγηση αγγείων που δεν ανήκουν στους γνωστούς εισηγμένους τύπους κεραμικής και δεν αρκεί για την ερμηνεία και χρονολόγηση των ανασκαφικών συγκείμενων. Ωστόσο δεν ήταν δυνατό να αγνοηθεί 238 Π.χ. κλειστά στρώματα, εσωτερικά κατασκευών δωματίων κ.α. 239 Π.χ. σύνολα στα οποία υπάρχουν πολλά εισηγμένα και ασφαλώς χρονολογούμενα όστρακα ή νομίσματα ή άλλα χρονολογικά τεκμήρια. 240 Οι όροι που υιοθετήθηκαν για την περιγραφή των αντικειμένων παρατίθενται στο γλωσσάριο που συνοδεύει τον κατάλογο του τόμου β΄, ενώ γενικότερα θέματα ορολογίας που αφορούν στο ευρύτερο πλαίσιο της μελέτης της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας πραγματεύονται στο κεφάλαιο που ακολουθεί. 241 Robinson 1959, 4 - 9 242 Sanders et al. 2002 243 Βλ. Παπανικόλα - Μπακιρτζή, Κουσουλάκου 2010 35 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις ο εγγενής τυπολογικός χαρακτήρας μιας μελέτης που αφορά ένα σύνολο κεραμικών αγγείων. Αποφασίστηκε λοιπόν το υλικό να παρουσιαστεί τυπολογικά λαμβάνοντας όμως υπόψη την κατανομή του στο χώρο, κάθετα και οριζόντια, ενώ εκτεταμένο παράρτημα με πίνακες αντιστοίχισης βοηθά τον αναγνώστη να εντάξει τα παραδείγματα του καταλόγου στα επί μέρους σύνολα. Στα κεφάλαια που αφορούν τα εισηγμένα προϊόντα ευρείας κυκλοφορίας, υιοθετήθηκαν οι καθιερωμένες τυπολογικές σειρές που έχουν επικρατήσει στη διεθνή βιβλιογραφία244, ενώ μια καινούρια σειρά από τύπους και παραλλαγές προτείνεται για το υπόλοιπο υλικό. Ωστόσο η ένταξη των επί μέρους τύπων στις στρωματογραφικές ενότητες που διαμορφώνονται και η εξέταση της χωρικής κατανομής του υλικού υπήρξε ιδιαίτερη πρόκληση, με αρκετά προβλήματα. Αν και η πανεπιστημιακή ανασκαφή των Φιλίππων έχει διεξαχθεί σύμφωνα με τα σύγχρονα ανασκαφικά πρότυπα, με συστηματική στρωματογραφία και αναλυτικά ανασκαφικά ημερολόγια, δεν ακολούθησε το εκτεταμένο μοντέλο που υιοθετούν πολλές μοντέρνες ανασκαφικές πρακτικές, το οποίο υπαγορεύει την ολοκλήρωση της αφαίρεσης του κάθε στρώματος στο σύνολο του χώρου πριν η ανασκαφή προχωρήσει σε βάθος. Αντίθετα, σε κάθε ανασκαφική περίοδο διερευνήθηκε τμήμα του χώρου, ανασκάπτοντας τα επάλληλα στρώματα, μέχρι το τελικό βάθος, που ορίζονταν συνήθως από τα δάπεδα του κτηρίου. Το αποτέλεσμα ήταν πως τα αντίστοιχα στρώματα στα όμορα διάχωρα μπορούσαν να περιμένουν από ένα μέχρι και αρκετά χρόνια μέχρι να διερευνηθούν. Έτσι η στρωματογραφική ακολουθία δεν είναι πάντα ενιαία, ακόμη και στο πλαίσιο του ίδιου δωματίου, καθώς έχει ανασκαφεί με διαφορετικές συνθήκες και από διαφορετικούς ανθρώπους. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαπιστώνεται πως το υλικό φυλάσσονταν χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις και το μοναδικό στοιχείο που μας παραδίδεται είναι το διάχωρο από το οποίο έχει προέλθει το σύνολο και όχι το στρώμα. Για να υπερκεραστούν τα προβλήματα αυτά διαμορφώθηκαν συσχετισμοί μεταξύ των συνόλων, όπως αυτοί προκύπτουν από τα ημερολόγια της ανασκαφής αλλά και από την παρουσία οστράκων που συνανήκουν ή συναρμόζουν, συχνά προερχόμενα από διαφορετικές στρωματογραφικές ενότητες ή ακόμη και από θέσεις με μεγάλη μεταξύ τους απόσταση, εντός του κτηρίου. Οι συσχετισμοί αυτοί έχουν ληφθεί υπόψη κατά την επεξεργασία του υλικού, σε ότι αφορά την κατανομή του στα διάφορα στρώματα και τις χρονολογικές ερμηνείες που αυτή επιφέρει. Στο δεύτερο μέρος της μελέτης το υλικό που μελετήθηκε παρουσιάζεται με βασικό κριτήριο την παραγωγή στην οποία αποδίδεται και διάκριση μεταξύ της εισηγμένης και τοπικού χαρακτήρα κεραμικής. Η διαχείριση των δύο αυτών κατηγοριών είναι εκ των πραγμάτων διαφορετική. Στην πρώτη περίπτωση η 244 Π.χ. αμφορείς, ερυθροβαφείς παραγωγές κ.α. 36 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις τυπολογία είναι συνήθως δεδομένη και συνοδεύεται με χρονολογικές εκτιμήσεις που στηρίζονται κυρίως στη διαθέσιμη βιβλιογραφία. Τα επί μέρους κεφάλαια διαμορφώνονται με τη μορφή εισαγωγικών λημμάτων για την κάθε παραγωγή και τους επί μέρους τύπους που εξετάζουν ζητήματα μορφολογίας, διακόσμησης, πρώτης ύλης, προέλευσης, τεχνολογίας και χρονολόγησης. Το κάθε λήμμα ολοκληρώνεται με μια γενική επισκόπησης του πρωτογενούς υλικού, όπως αυτό εντοπίζεται στη νησίδα του Υαλουργείου. Η ανάλυση ορισμένων τύπων με περιορισμένη εκπροσώπηση στο σύνολο μπορεί να φανεί στον αναγνώστη υπερβολικά εκτεταμένη και εκτός των ζητούμενων της συγκεκριμένης μελέτης. Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμη καθώς τα εισηγμένα αυτά προϊόντα λειτουργούν ως χρονολογικοί δείκτες για τα επί μέρους σύνολα, δεδομένης της απουσίας συγκριτικού υλικού και κλειστών συνόλων που μπορούν να χρονολογηθούν με ακρίβεια. Στη περίπτωση της κεραμικής με τοπικά χαρακτηριστικά τα μέχρι τώρα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα. Οι συστηματικές δημοσιεύσεις για κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τη βόρειο Ελλάδα είναι ελάχιστες και συχνά δεν μπορούν να συνδεθούν με το υλικό των Φιλίππων, ενώ οι μελέτες των Τριβυζαδάκη και Μαλαμίδου245 παρά τη μεγάλη συμβολή τους, δεν παρέχουν μια ολοκληρωμένη τυπολογική σειρά για το υλικό αυτό. Την ανάγκη μιας συστηματικής τυπολογικής πρότασης, καλείται να θεραπεύσει, στο μέτρο που της αντιστοιχεί η παρούσα μελέτη. Για το σκοπό αυτό, στο κεφάλαιο που αφορά την κεραμική με τοπικό χαρακτήρα (CLW), προτείνονται νέες σειρές, με βάση το σχήμα. Το υλικό κατατάσσεται σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του και τέλος διατυπώνονται προτάσεις χρονολόγησης για τον κάθε τύπο, όπως αυτή προκύπτει από τα στρωματογραφικά δεδομένα, τα συνευρήματα και, εάν αυτό είναι δυνατό, τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε σχήματος. Συχνά, είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν, για το σκοπό αυτό, παράλληλα από άλλες θέσεις, καθώς φαίνεται πως μπορούν να διαπιστωθούν, ως ένα βαθμό, κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά, που αντικατοπτρίζουν πιθανόν την τεχνολογική εξέλιξη του κάθε σχήματος246. Η ίδια λογική έχει υιοθετηθεί και για τις παραγωγές εκείνες που αν και αποδίδονται σε εισαγωγές, δεν μπορούν να συσχετιστούν με γνωστά κέντρα παραγωγής. Όπως θα καταστεί σαφές στον αναγνώστη βασικό κριτήριο στοιχείο στην παρούσα μελέτη υπήρξε η εξέταση των πρώτης ύλης των αγγείων. Η δυνατότητα μικροσκοπικής παρατήρησης του πηλού με το στερεοσκόπειο τύπου Leica Z6, με το οποίο εξοπλίστηκε το εργαστήριο της ανασκαφής αποτέλεσε ένα ισχυρό ερευνητικό εργαλείο. Με βάση την παρατήρηση του πηλού επιχειρήθηκε η διάκριση μεταξύ εισαγωγών και απομιμήσεων, για τις οποίες γίνεται εκτεταμένος λόγος στις σελίδες που ακολουθούν. 245 Malamidou 2005. Τριβυζαδάκη 2005 246 Malamidou 2005, 80 37 Ζητήματα μεθοδολογίας, προβλήματα και λύσεις Η επιλογή της προτεραιότητας στο υλικό κατασκευής έναντι της μορφολογίας επέβαλε την εξαίρεση των λύχνων από το υλικό που παρουσιάζεται, καθώς στην περίπτωση αυτή τα ζητήματα της τυπολογίας διαφοροποιούνται συνήθως από εκείνα της προέλευσης247. Ωστόσο τα λυχνάρια από το σύνολο έχουν καταγραφεί αναλυτικά, όπως προκύπτει και από το σχετικό παράρτημα248 ενώ τα χρονολογικά δεδομένα που προσφέρουν έχουν συνυπολογιστεί κατά την ανάλυση του υλικού. Αντίστοιχα, αν και για διαφορετικούς λόγους, προκρίθηκε η επιλογή να παραλειφθούν οι ειδικές κατηγορίες αγγείων, όπως υποστατά, θυμιατήρια, ηθμοί κ.α. τα οποία απαντούν με πηλό της τοπικής παραγωγής, σε μεμονωμένα παραδείγματα και καθώς δεν συμβάλλουν στην γενικότερη τεκμηρίωση του συνόλου. Τέλος, αποφασίστηκε να εξαιρεθεί από το υλικό που παρουσιάζεται και τα λιγοστά όστρακα που απέχουν χρονολογικά από τον ορίζοντα του συνόλου που εξετάζεται, έτσι η μελαμβαφής κεραμική, παραδείγματα μεγαρικών σκύφων, λύχνων τύπου Εφέσου και άλλο υλικό της ύστερης ελληνιστικής περιόδου που εντοπίζεται, συνήθως σε μεμονωμένα παραδείγματα, έχει παραλειφθεί από την παρούσα μελέτη, τόσο στην ποιοτική, όσο και στην ποσοτική ανάλυση του συνόλου. 247 Ζαχαριάδης υπό έκδοση β. Zachariadis υπό έκδοση b 248 Βλ. παράρτημα 7 38 3. Θέματα Ορολογίας Το ζήτημα της ορολογίας στην ελληνική γλώσσα, σχετικά με την κεραμική της περιόδου που μας απασχολεί, περιγράφεται εύγλωττα από τους επιμελητές τις έκδοσης των πρακτικών της Επιστημονικής Συνάντησης για την κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον ελλαδικό χώρο. Στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης αναφέρεται: «Το μεγαλύτερο ωστόσο πρόβλημα ήταν η ορολογία: η μη καλλιέργεια της σχετικής με το θέμα ορολογίας στα ελληνικά ήταν και παραμένει εμφανής. Για παράδειγμα, το ίδιο είδος κεραμικής εμφανίστηκε με επτά διαφορετικούς χαρακτηρισμούς…»249. Αντίστοιχα ζητήματα θεωρούνται, εν πολλοίς, λυμένα σε ανάλογους τομείς, όπως η κεραμική της κλασσικής περιόδου. Σειρά έργων και εγχειριδίων, είτε γραμμένα στην ελληνική γλώσσα, είτε μεταφρασμένα, λειτουργούν ως λεξικό εννοιών και όρων για τον νέο ή τον πιο έμπειρο μελετητή250. Σημαντικά βήματα έχουν γίνει στην ελληνιστική κεραμική, ως αποτέλεσμα των καθιερωμένων πλέον Διεθνών επιστημονικών συναντήσεων για την Ελληνιστική κεραμική 251 και χάρη σε εργασίες που συμπεριλαμβάνουν γλωσσάριο252 στην ελληνική γλώσσα. Τέλος, ακόμη και σε σχέση με την οψιμότερη κεραμική, αυτή των βυζαντινών χρόνων, ο μελετητής βρίσκει πολύτιμα βοηθήματα σε θέματα ορολογίας253. Για την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας οι ανάλογες προσπάθειες βρίσκονται ακόμη στα σπάργανα και δεν ξεκινούν παρά μέσα στην τελευταία δεκαετία. Εξαιρετικά σημαντική είναι προς την κατεύθυνση αυτή η προσπάθεια της Δ. Παπανικόλα – Μπακιρτζή, η οποία, συνοψίζοντας τα αποτελέσματα της συνάντησης που έγινε στη Θεσσαλονίκη, παραθέτει τις σκέψεις και τους προβληματισμούς της πάνω στα ζητήματα εννοιών και όρων254. Επιπλέον, καθοριστική είναι η συνεισφορά του Π. Πετρίδη, χάρη στον οποίο έχουμε το πρώτο και μοναδικό, μέχρι αυτή τη στιγμή, γενικό εγχειρίδιο για την κεραμική της περιόδου, γραμμένο στα ελληνικά255. Παρά τις προσπάθειες αυτές, ακόμη η επιστημονική κοινότητα δεν έχει αποδεχτεί μια κοινή γραμμή. Είναι λοιπόν απαραίτητο να διευκρινιστούν οι όροι που θα υιοθετηθούν στην παρούσα μελέτη, με την ελπίδα να αποτελέσει το κεφάλαιο αυτό 249 Παπανικόλα - Μπακιρτζή, Κουσουλάκου 2010, 16 250 Ενδεικτικά μόνο αναφέρονται τα έργα των Μ. Τιβέριου (Τιβέριος 1996) και R. Cook που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά (Cook 1994) και αναφορικά με νεότερες μελέτες βλ. Τσονάκα 2008 251 Θέμελης 2004, Δρούγου Σ., Επιστημονικές συναντήσεις (http://hellenistic-pottery.web.auth.gr/%CE %B3%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF %84%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CF%83% CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/ ημερ. επίσκ. 12/5/2020 252 Δρούγου 1991 253 Μπακιρτζής 1989β 254 Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2010 255 Πετρίδης 2013 39 Θέματα ορολογίας μια ελάχιστη συμβολή στο ζήτημα της ορολογίας. Στο μεγαλύτερο μέρος υιοθετούνται προτάσεις άλλων μελετητών ή αναζητούνται όροι που εκφράζουν καλύτερα αυτό που έχει επικρατήσει στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Σε ορισμένες ωστόσο περιπτώσεις, το κεφάλαιο αυτό επιχειρεί στο κε(αι)νό προτείνοντας νέους όρους, συχνά δάνεια από την εξαιρετικά πλούσια νεοελληνική κεραμική παράδοση. 3.1 Ο προσδιορισμός της χρονικής περιόδου Το πρόβλημα με την ορολογία της περιόδου ξεκινά από την ίδια την περιγραφή της εποχής που μας απασχολεί. Οι όροι παλαιοχριστιανική, πρωτοβυζαντινή, ύστερορωμαϊκή, ύστερη αρχαιότητα, ακόμη και ο όρος μεσαιωνική έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν την κεραμική της περιόδου. Δεδομένου μάλιστα πως μεγάλο μέρος του υλικού που συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα μελέτη χρονολογείται πριν από τον 4ο αιώνα, στην απαρίθμηση αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθεί και ο όρος ρωμαϊκή. Τέλος, η μέχρι πρότινος διάκριση των αρμόδιων Εφορειών αρχαιοτήτων είχε ως αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται συχνά ο όρος βυζαντινή για την κεραμική της περιόδου μετά τον όψιμο 4ο αιώνα256. Συχνά μάλιστα σημειώνεται διάκριση μεταξύ των όρων υστερορωμαϊκή και παλαιοχριστιανική κεραμική257 δημιουργώντας ουσιαστικά μια τεχνητή τομή μεταξύ του υλικού αρμοδιότητας των δύο εφορειών, στον 4ο αιώνα, όπως προέβλεπε ο αρχαιολογικός νόμος. Ο κ. Πετρίδης αναλύει το ζήτημα και προτείνει να υιοθετηθεί ο όρος πρωτοβυζαντινή258. Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν μπορεί να ανταποκριθεί πλήρως στο υλικό που μας απασχολεί, καθώς αυτό χρονολογείται ήδη από τον όψιμο 2ο αιώνα. Το συνθετικό -βυζαντινή σημαίνει πως αφορά την εποχή και τις συν αυτή κεραμικές παραδόσεις, που έπονται της ίδρυσης της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Κατ’ επέκταση, υπονοεί, πως η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη μπορεί να σημαίνει αυτοστιγμεί την κατάλυση της ρωμαϊκής και την αντικατάστασή της από την βυζαντινή αυτοκρατορία. Αντίστοιχα, ο όρος παλαιοχριστιανική κρίνεται ακατάλληλος καθώς απηχεί και προϋποθέτει θρηκευτικότητα, ωστόσο, έχει εσφαλμένα υιοθετηθεί από τον υπογράφοντα σε προηγούμενες περιόδους259, αλλά ακόμη και στον τίτλο της παρούσας μελέτης απηχώντας αντιλήψεις που πλέον ξεπεράστηκαν260. Στο εξής θα υιοθετηθεί ο όρος υστερορωμαϊκή κεραμική, ενώ για την περίοδο που 256 Είναι χαρακτηριστικό πως στις φόρμες καταγραφής κεραμικής, που χρησιμοποιούνταν από Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, η κεραμική που χρονολογείται μετά τον 4ο αιώνα περιγράφονταν συλλήβδην ως νεότερη. 257 Κουβέλη 2010 258 Πετρίδης 2013, 18 259 Ζαχαριάδης 2008 260 Ο τίτλος της παρούσας εργασίας έχει διαμορφωθεί πριν από αρκετά χρόνια και δυστυχώς δεν ήταν δυνατό να τροποποιηθεί. 40 Θέματα ορολογίας αυτή καλύπτει ο όρος ύστερη αρχαιότητα. Τα παραπάνω προκρίνονται, καθώς οι παραγωγές που εξετάζονται αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μιας ενιαίας παράδοσης, η οποία ξεκινά ήδη από του ύστερους αυτοκρατορικούς χρόνους και συνεχίζεται εξελικτικά μέχρι ουσιαστικά και τις αρχές του 7ου αιώνα, χωρίς τομές και ριζοσπαστικές αλλαγές, συχνά στα ίδια κέντρα παραγωγής, αντιγράφοντας τις ίδιες φόρμες, υιοθετώντας τα ίδια σχήματα και τον ίδιο τρόπο χρήσης των αγγείων. 3.2 Η κατάταξη Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα που τίθεται, είναι ο τρόπος κατηγοριοποίησης της κεραμικής. Πολλοί μελετητές επιλέγουν μια κατάταξη με βάση την ποιότητα (λεπτή, αδρή, χονδροειδής κ.α.)261 που όμως δεν συνάδει πάντοτε με τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά των αγγείων262. Όταν οι ποιοτικοί χαρακτηρισμοί υιοθετούνται για να περιγράψουν συλήβδην μια ομάδα κεραμικής, μπορεί να καταλήξει κανείς σε αντιφάσεις π.χ. να χρησιμοποιείται ο όρος αδρή κεραμική προκειμένου να περιγράψει αγγεία με λεπτόκοκκο πηλό και επιμελημένη επιφάνεια, όπως ορισμένοι τύποι αμφορέων. Αντίστοιχα, ο όρος χονδροειδής αποδίδεται συχνά σε μαγειρικά αγγεία, που ενδέχεται να φέρουν ιδιαίτερη επιμέλεια στην κατασκευή και ως πυρίμαχα σκεύη να υιοθετούν εξεζητημένα τεχνικά χαρακτηριστικά. Στην παρούσα μελέτη επιλέγεται να χρησιμοποιηθούν οι όροι που περιγράφουν τις επιμέρους παραγωγές για την εκάστοτε κατηγορία, όπου αυτές μπορούν να ταυτιστούν, όπως έχουν επικρατήσει στη βιβλιογραφία (πχ. κεραμική της Φώκαιας, Βορειοαφρικανική, Μακεδονική Γκρίζα κ.α.). Επιπλέον ο γενικός όρος ερυθροβαφής υιοθετείται για τα προϊόντα με ερυθρό επίχρισμα που δεν μπορούν να αποδοθούν σε συγκεκριμένα κέντρα παραγωγής. Υπό τον γενικό όρο Terra Sigillata263 συμπεριλαμβάνονται όλα εκείνα τα όστρακα των αγγείων της πρώιμης ρωμαϊκής περιόδου (2ος π.Χ. – 1ος μ. Χ. αιώνας), ανατολικής ή δυτικής προέλευσης που βρίσκονται εκτός των χρονολογικών πλαισίων της παρούσας μελέτης. Για την υπόλοιπη κεραμική που δεν φέρει επίχρισμα, εφυάλωση ή άλλη ειδική επεξεργασία της επιφάνειας προκρίνεται ο όρος κοινή κεραμική υιοθετώντας τον όρο που προτείνει η γαλλική και η ιταλική βιβλιογραφία αλλά και ορισμένοι αγγλόφωνοι μελετητές αντί του αδρή κεραμική που προτείνεται από μεγάλο μέρος της αγγλόφωνης βιβλιογραφίας (coarse ware), καθώς ο τελευταίος προσδίδει ποιοτικά χαρακτηριστικά ή του αδιακόσμητη κεραμική που προταθεί264. Ως διακριτή κατηγορία ξεχωρίζεται η εφυαλωμένη κεραμική καθώς διαφοροποιείται ουσιαστικά με την προσθήκη εφυάλωσης. 261 Στους οποίους συμπεριλαμβάνεται και ο υπογράφων σε παλαιότερες μελέτες (βλ. Ζαχαριάδης 2008) 262 Πετρίδης 2013, 36 263 Αν και οι κατηγορίες αυτές έχουν εξαιρεθεί από την ανάλυση του υλικού που παρουσιάζεται εξακολουθούν να συμπεριλαμβάνονται στα παραρτήματα με την σύνθεση των συνόλων 264 Πετρίδης 2018, 20 41 Θέματα ορολογίας Όροι, όπως πολυτελής κεραμική ή κεραμική καθημερινής χρήσης, που είναι αρκετά διαδεδομένοι στην ελληνική βιβλιογραφία επιλέχθηκε να μην χρησιμοποιηθούν καθώς αποτελούν αξιολογικές περιγραφές οι οποίες απαιτούν εξειδικευμένη έρευνα προκειμένου να αιτιολογηθούν. Νεότερες μελέτες επιχειρούν να απαντήσουν στο ερώτημα της αξίας της κεραμικής κατά την αρχαιότητα265, ωστόσο αυτό δεν εντάσσεται στα ζητούμενα της παρούσας. Εκτός της ποιοτικής διάκρισης, ιδιαίτερα διαδεδομένη είναι η ταξινόμηση των αγγείων με βάση την κυρίαρχη χρήση τους, π.χ. μαγειρικά, αποθηκευτικά, αγγεία μεταφοράς, επιτραπέζια κτλ266, που κάθε μία συμπεριλαμβάνει σειρά από σχήματα. Η κατάταξη αυτή παρουσιάζει προβλήματα, καθώς το ίδιο σχήμα μπορεί να υπάγεται σε περισσότερες από μια κατηγορίες267. Η επικάλυψη αυτή ενέχει και ένα βαθμό ειρωνείας αν αναλογιστεί κανείς πως οι σκοραμίδες, τα σκεύη για τις ανάγκες προσωπικής υγιεινής είναι συνήθως λεκάνες, η κατ’ εξοχήν χρήση των οποίων σχετίζεται με την παρασκευή και την αποθήκευση της τροφής. Επιπλέον, πολλά αγγεία μπορεί να έχουν διαφορετικό χαρακτήρα ανάλογα με το στάδιο της χρήσης τους268. Πάντως, παρά τα προβλήματα που επισημαίνονται, η ταξινόμηση με βάση τη χρήση εξυπηρετεί ορισμένους ερευνητικούς στόχους και θα υιοθετηθεί και στην παρούσα εργασία, ως εργαλείο για την συναγωγή συμπερασμάτων, αναφορικά με την λειτουργία του εκάστοτε χώρου και άλλα ερωτήματα, που θα τεθούν στην πορεία. Για το σκοπό αυτό, τα επί μέρους σχήματα εντάσσονται, με βάση την κυρίαρχη χρήση, σε μια από τις παρακάτω κατηγορίες: αγγεία μεταφοράς, αποθήκευσης, μαγειρικά, επιτραπέζια και για ειδικές χρήσεις269. 3.3 Τα σχήματα Καθώς ένας από τους βασικούς στόχους της μελέτης αυτής είναι η τυπολογική και χρονολογική ταξινόμηση της κεραμικής, κρίνεται απαραίτητο να προκριθεί το 265 Sanders 2016. Sanders 2018 266 Πετρίδης 2013, 38 267 Για την ίδια προβληματική βλ. Πετρίδης 2013, 32 268 Π. χ.μια χύτρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δοχείο για το άρμεγμα, όντας έτσι αγγείο για αγροτικές χρήσεις, ακολούθως, στο ίδιο σκεύος μπορεί να βράσει το γάλα προκειμένου να γίνει γιαούρτι, καθιστώντας το μαγειρικό. Το πηγμένο γιαούρτι μπορεί να παραμείνει εκεί για αρκετές ώρες ή ημέρες, μετατρέποντας τη χύτρα σε αποθηκευτικό σκεύος και στη συνέχεια χρησιμοποιηθεί ως επιτραπέζιο αγγείο, ώστε να σερβιριστούν οι συνδαιτυμόνες. Για τις διαφορετικές χρήσεις της χύτρας βλ. Πετρίδης 2013, 44 269 Στην τελευταία κατηγορία εντάσσουμε τα «φωτιστικά σκεύη», τα «λατρευτικά σκεύη» αλλά και τα «αντικείμενα οικιακής οικοτεχνικής, βιοτεχνικής, οικοδομικής και αγροτικής χρήσης» που περιγράφει ο Π. Πετρίδης (Πετρίδης 2013, 38) καθώς αυτά αποτελούν συνήθως ειδικά σχήματα όπως π.χ. λυχνάρια, χωνευτήρια και άλλα που δεν χρήζουν περαιτέρω προσδιορισμού. Στην κατηγορία αυτή θα εντάξουμε και όλα αυτά τα αγγεία οικιακής χρήσης π.χ. τις φορητές εστίες που είτε απαντούν μεμονωμένα είτε μπορούν να έχουν χρήση τόσο οικιακή όσο και βιοτεχνική. Επιπλέον στην ομάδα αυτή θα πρέπει να ενταχθούν και τα αγγεία που προορίζονται για την προσωπική υγιεινή, όπως οι σκοραμίδες, όταν αυτά υιοθετούν κάποιο ειδικό σχήμα. 42 Θέματα ορολογίας σχήμα σε σχέση με τη χρήση. Και εδώ όμως παρουσιάζονται αρκετά προβλήματα σε ζητήματα ορολογίας, αφού δεν έχουν καθιερωθεί κοινώς αποδεκτοί όροι για το εκάστοτε σχήμα και η ελληνική βιβλιογραφία βρίθει εναλλακτικών που περιγράφουν στην πράξη το ίδιο αγγείο. Το πρόβλημα έχει σε μεγάλο βαθμό λυθεί στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία όπου η λιτότητα ορισμένων εννοιών καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα σχημάτων (π.χ. pot, jar, jug), ενώ και για την περίοδο από την ύστερη αρχαιότητα και μετά υπάρχουν συστηματικά έργα που λειτουργούν ως οδηγός για τον μελετητή270. Ο πλούτος της γλώσσας και η πλούσια νεότερη κεραμική παράδοση, που έχει κληροδοτήσει μέχρι τις μέρες μας πολλούς όρους κάνει το εγχείρημα αυτό δυσκολότερο στα ελληνικά. Ο δανεισμός όρων από την κεραμική της κλασσικής και της ελληνιστικής περιόδου, που έχουν κάνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή, δεν είναι πάντα εφικτός, αφενός γιατί τα σχήματα δεν ταυτίζονται πάντοτε και αφ’ ετέρου γιατί ορισμένοι όροι έχουν συσχετιστεί τόσο με συγκεκριμένες περιόδους, ώστε και μόνο η αναφορά τους να παραπέμπει σε συγκεκριμένο χρονολογικό πλαίσιο ή ακόμη και σε συγκεκριμένα κέντρα παραγωγής. Η μελέτη του Χ. Μπακιρτζή πάνω στην ονοματολογία των αγγείων της βυζαντινής περιόδου271 είναι εξαιρετικά χρήσιμη και παρά το γεγονός ότι αναφέρεται σε διαφορετικό χρονολογικό πλαίσιο αποθησαυρίζει μεγάλο αριθμό όρων και ονομάτων για τα διάφορα σχήματα272. Τέλος, η πηγή της νεότερης κεραμικής παράδοσης είναι πολύτιμη, καθώς η χρήση, η μορφή αλλά και η τεχνολογία των περισσότερών κεραμικών αγγείων δεν διαφοροποιήθηκε ουσιαστικά μέχρι και τον 20 αιώνα, οπότε ξεκίνησε η εκβιομηχάνιση της παραγωγής. Το πρόβλημα με τις μέχρι σήμερα προσπάθειες είναι πως επιχειρείται η αποδελτίωση των όρων που χρησιμοποιούνται, χωρίς προηγουμένως να έχει ολοκληρωθεί η οργάνωση μιας σαφούς τυπολογίας, με λιγότερο ή περισσότερο οικουμενικό χαρακτήρα και ταξινομημένα χαρακτηριστικά. Προς την κατεύθυνση αυτή, τον καθορισμό δηλαδή των βασικών χαρακτηριστικών του κάθε σχήματος κινείται το έργο των Balfet, Berthelot και Monzon273. Η μελέτη τους στηρίζεται σε εθνογραφικά δεδομένα προκειμένου να καθορίσει, με τρόπο μετρήσιμο και μαθηματική σχεδόν λογική, το σχήμα στο οποίο θα πρέπει να ενταχθεί το κάθε αγγείο, ενώ συμπληρώνεται με πληθώρα πληροφοριών σε ζητήματα ονοματολογίας του εκάστοτε μέρους του αγγείου, αλλά και τεχνικών κατασκευής και διακόσμησης. Αν και το παραπάνω έργο είναι γραμμένο στα γαλλικά ένα μικρό συμπληρωματικό τευχίδιο παρέχει στο μελετητή τους αντίστοιχους όρους που προτείνονται για την γερμανική, την αγγλική, την ιταλική, την ισπανική, την πορτογαλική και την 270 Medieval Pottery Research Group 1998 271 Μπακιρτζής 1989β 272 Δυστυχώς αντίστοιχη έρευνα που να εστιάζει στην περίοδο που προηγείται δεν υπάρχει μέχρι στιγμής στη διαθέσιμη βιβλιογραφία 273 Balfet et al. 1989 43 Θέματα ορολογίας φλαμανδική γλώσσα274. Με βάση το παραπάνω μοντέλο επιχειρήθηκε συστηματοποίηση των όρων που θα χρησιμοποιηθούν, αναφορικά με τα σχήματα που απαντούν στην παρούσα μελέτη, με δάνεια από τις πηγές, την ελληνική κεραμική παράδοση, αλλά και τα κεκτημένα της μελέτης των πήλινων αγγείων σε διαφορετικές περιόδους. Οι όροι παρατίθενται με αλφαβητική σειρά και συμπεριλαμβάνουν μόνο τα σχήματα που αναλύονται στα λήμματα που ακολουθούν ενώ για τα ειδικά σχήματα που αναφέρονται στα παραρτήματα που συνοδεύουν τον τόμο υιοθετούνται οι επικρατέστεροι όροι275 Αμφορέας276 Πρόκειται για το κατ’ εξοχήν αγγείο μεταφοράς υγρών – και όχι μόνο – προϊόντων, που επικρατεί στο θαλάσσιο κυρίως εμπόριο. Το σχήμα χαρακτηρίζεται για τον τονισμένο κάθετο άξονα. Αφορά αγγεία με μεγάλο συνήθως μέγεθος, ισχυρή κατασκευή, ώστε να παρέχουν ασφάλεια στο περιεχόμενο κατά το ταξίδι και στενό λαιμό ή χείλος ώστε να αποφεύγονται οι διαρροές. Φέρει κατά κανόνα δύο λαβές, από τις οποίες παίρνει και το όνομά του [αμφί+φέρω] 277, συνήθως ισχυρές και καλά συνδεδεμένες με το σώμα, καθώς δεν έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα αλλά χρησιμεύουν για την ανάρτηση του αγγείου, το βάρος του οποίου, μαζί με το περιεχόμενο, δεν ήταν αμελητέο. Το σχήμα είναι διαχρονικό αν και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία, ενώ ο όρος χρησιμοποιείται εξ ίσου σε όλες σχεδόν τις χρονικές περιόδους. Για τα αντίστοιχα αγγεία της βυζαντινής περιόδου έχει προταθεί ο όρος μαγαρικά, ενώ στο ίδιο σχήμα φαίνεται πως αναφέρεται και ο όρος κουφό278. Για τους αμφορείς με επίπεδο πάτο έχει αντίστοιχα προταθεί όρος στάμνος279, ενώ ο όρος αμφορίσκος συχνά υιοθετείται για τα μικρότερου μεγέθους παραδείγματα280. Βιτύνα281 Κλειστό ή ευρύστομο αγγείο μεσαίου, συνήθως, μεγέθους, με τονισμένο τον κάθετο άξονα, στο οποίο η ελάχιστη διάμετρος του άνω τμήματος είναι μεγαλύτερη από το 1/3 της μέγιστης διαμέτρου, μικρότερη από το 1/2 ύψους του αλλά, συνήθως, μεγαλύτερη από το 1/3 αυτού282. Το σώμα είναι κατά κανόνα κυρτό, ωοειδές ή ατρακτόσχημο και η βάση επίπεδη. Δεν φέρει λαιμό αλλά στις περισσότερες 274 Balfet et al.1988 275 Βλ. Θυμιατήριο, Λύχνος, Μυροδοχείο, Φορητή εστία 276 Liddel, Scott, 89, λ. ἀμφορεύς, -έως, ὁ. Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 84 λ. Αμφορέας 277 Cook 1994, 283. Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2010, 829. Πετρίδης 2013, 38 – 40 278 Μπακιρτζής 1989β, 70 - 71 279 Μπακιρτζής 1989β, 95, Γράτσια 1999 280 Liddel, Scott, 89, λ. ἀμφορίσκος, ὁ. Πετρίδης 2013, 39 281 Κοραής 1828 - 1835, 67 – 68, λ. Βυτίνα 282 Balfet et al. 1989, 18 – 19 (Jarre) 44 Θέματα ορολογίας περιπτώσεις διαμορφώνει μικρή συστολή στη μετάβαση από τον ώμο προς το χείλος, το οποίο είναι κάθετο, ή οριζόντιο, επικλινές προς το εξωτερικό. Φέρει συνήθως δύο λαβές, διαμετρικά τοποθετημένες, χωρίς να αποκλείεται και η πιθανότητα για περισσότερες. Το σχήμα του αγγείου είναι διαμορφωμένο ώστε να στέκεται όρθιο και να δέχεται καπάκι μεγαλύτερο από τη διάμετρο του χείλους, κατ’ αναλογία με τα πιθάρια. Εναλλακτικά θα μπορούσε σφραγίζεται με δέρμα ή άλλο υλικό το οποίο τεντώνεται στην άνω επιφάνεια του χείλους και δένεται περιμετρικά με σχοινί. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αγγείου υποδηλώνουν μέριμνα, ώστε να προστατευθεί το περιεχόμενο από την πιθανότητα εισροής υγρού στο εσωτερικό. Η διαμόρφωση αυτή θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη στην περίπτωση τοποθέτησης των αγγείων αυτών στο εσωτερικό υπογείων ή άλλων χώρων όπου η έκθεσή τους σε σταγόνες νερού και υγρασία ήταν πιθανή. Αποτελούν κατ’ εξοχήν αποθηκευτικό αγγείο μικρής κλίμακας. Χρησιμοποιούνταν κυρίως για την φύλαξη στερεών ή παχύρευστων τροφίμων, όπως βούτυρο, τυρί και διατηρημένων σε άλμη ή αλάτι προϊόντων283. Ωστόσο, δεν αποκλείονται και διαφορετικά περιεχόμενα, όπως πχ. σαπούνι. Επιπλέον, φαίνεται πως το ίδιο σχήμα μπορεί να λειτουργήσει και ως μεταφορικό αγγείο για ανάλογα προϊόντα284. Τέλος, η παρουσία καταλοίπων καύσης σε αρκετά παραδείγματα από τους Φιλίππους υποδεικνύει πως θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται εξίσου, αν όχι και περισσότερο, ως μαγειρικά σκεύη. Σε δημοσιεύσεις που αφορούν κεραμική της ύστερη αρχαιότητας, απαντούν ο όρος πιθαμφορέας285 και πιθαμφορίσκος286. Το ίδιο σχήμα ταυτίζεται με πίθους, παρά τις περιορισμένες διαστάσεις των αγγείων287. Στην αρχαία αγορά της Αθήνας υιοθετείται ο όρος στάμνος288, ενώ σε άλλες περιπτώσεις αγγεία του σχήματος ταυτίζονται με λεκάνες289. Οι παραπάνω όροι, στην πλειονότητά τους, αν και περιγράφουν ορθά το σχήμα και τη χρήση του αγγείου, παραπέμπουν έντονα σε σχήματα και τύπους κεραμικής παλαιότερων περιόδων290 με αρκετά διαφορετικά χαρακτηριστικά. Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις το σχήμα αυτό ταυτίζεται με κατ’ εξοχήν μαγειρικά σκεύη291. Αντίστοιχα ως προς τη μορφή και τη χρήση αγγεία φαίνεται πως περιγράφουν, στην κεραμική της βυζαντινής περιόδου, οι όροι κουρελός 283 Κοραής 1828 - 1835, 67 – 68, λ. Βυτίνα. Κουκουλές 1948α, 106. Μπακιρτζής 1989β, 122 – 125 284 Μπακιρτζής 1989β, 122, υποσ.1 285 Ντίνα 2010, 565, εικ. 12 – 14 286 Ντιντιούμη 2010, 808, 816, αρ. 42, εικ. 8- 9 287 Albertocchi, Perna 2001, 525 – 527, πίν.128 – 130, αρ. ΒΙ3.2/1, ΒΙV 2.1/1, BXI 2.4/1 288 Robinson 1959, 51, 55, πίν. 10, αρ. J4, J39 – 40, 88, πίν. 18, αρ. Μ39 – 40, 91, πίν. 21, αρ. Μ75 289 Sanders 1999, 469, εικ. 11 290 Βλ. Καλογερόπουλος 2001 κ.α. 291 Τριβυζαδάκη 2005, 101 – 102 αρ. Κ7 – 8. Κουγιουμτζόγλου 2010 εικ. 9, 16 (μεταξύ των χυτρών που παρουσιάζονται συμπεριλαμβάνονται και αγγεία με κάθετο χείλος που ανήκουν στο σχήμα που περιγράφουμε), . 45 Θέματα ορολογίας και κουρούπι. Πολλές είναι επίσης οι τοπικές παραφθορές του όρου βιτύνα που φτάνουν μέχρι τη νεώτερη περίοδο292, ενώ ιδιαίτερα διαδεδομένος στη νεοελληνική κεραμική παράδοση είναι ο όρος φτήνα293. Τέλος το ίδιο σχήμα απαντά και με τον λατινογενή όρο Τζάρα294 (Jar) και τις παραφθορές του295, αν και αυτός συνηθέστερα αναφέρεται σε πιθάρια296. Καπάκι297 Αν και το σχήμα αυτό δεν παρουσιάζεται συχνά αυτούσιο298, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με ποικιλία αγγείων. Η μορφή του δεν είναι εύκολο να τυποποιηθεί, σε γενικές γραμμές όμως, αφορά αγγεία κυκλικού σχήματος, συνήθως κωνικά ή επίπεδα, με μια λαβή που διαμορφώνεται στο κέντρο της άνω επιφάνειάς τους και σκοπό είχαν να φράσσουν το άνοιγμα άλλων αγγείων. Αρκετοί μελετητές υιοθετούν τον όρο καπάκι299, ωστόσο, άλλοι είναι περισσότερο επιφυλακτικοί και προκρίνουν τον όρο κάλυμμα300. Από τις βυζαντινές πηγές αποθησαυρίζεται επιπλέον ο όρος επικύθριο301. Κύπελλο302 Μικρό303, ανοιχτό ή, συνηθέστερα, ευρύστομο αγγείο με τη διάμετρο του χείλους να μην ξεπερνά το 1 ½ του ύψους του304, με μία συνήθως λαβή305, χωρίς να αποκλείονται και παραδείγματα με περισσότερες. Στην πλειονότητά τους τα αγγεία αυτά διαμορφώνουν βάση αρκετά στενότερη, σε σχέση με τη μέγιστη διάμετρό. Ο ίδιος όρος υιοθετείται και για τα ψηλότερα παραδείγματα, συνήθως χωρίς λαβές που προσομοιάζουν σε ποτήρια306. Αποτελούν τα κατ’ εξοχήν αγγεία πόσης και έχουν επιτραπέζιο κυρίως χαρακτήρα, αλλά θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν περισσότερες χρήσεις, στο επίπεδο πάντα της ατομικής μερίδας. Το σχήμα του αγγείου με τη στενή βάση διευκολύνει το κράτημα του μέσα στη 292 Μπακιρτζής 1989β, 122 - 123, Κουκουλές 1948α, 106 Βαλλιάνος, Παδουβά 1986, 45 - 46, εικ.49 - 51, 293 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 176, εικ. 316, 282, εικ. 525. 294 Κορρέ - Ζωγράφου 1995 σελ 120 295 Κουκουλές 1948α, 106 296 Κορρέ - Ζωγράφου 1995 σελ 231 – 241 (βλ. και σχετικό ντοκιμαντέρ με τίτλο: «Τζάρες. Τα χειροποίητα πιθάρια του Μεσσηνιακού κόλπου» 1996 (διάρκεια 36΄) 297 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 660, λ. Καπάκι 298 Albertocchi, Perna 2001, 529 – 536, Yangaki 2005 241 – 243, Τριβυζαδάκη 2005, 121 - 123 299 Πετρίδης 2013, 41, 42, 44, Μπακιρτζής 1989β, 35 και υποσ. 24 300 Τριβυζαδάκη 2005, 121 – 123, Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2002, 344, αρ. 392 301 Κουκουλές 1948α, 99 302 Liddel, Scott, 180, λ. κύπελλον, Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 769, λ. κύπελλο 303 Οι Balfet, Fauvet-Berthelot και Monzon προσδιορίζουν τη διάμετρο του χείλους των κυπέλλων μεταξύ 6 και 12 εκ. (Balfet et al. 1989, 17) 304 Balfet et al. 1989, 8 – 9 (Ι.Α.1.4 Gobelet) 305 Πετρίδης 2013, 48 306 Παντή 2010, 479, εικ. 3γ. 46 Θέματα ορολογίας χούφτα του ενός χεριού, ενώ πιθανότατα εξυπηρετούσε και την τοποθέτηση τους σε στοίβες, όταν δεν χρησιμοποιούνταν, εξοικονομώντας χώρο. Το μικρό του μέγεθος, οι ποικίλες χρήσεις που μπορούσε να έχει αλλά και η μεγάλη διάδοση συγκεκριμένων τύπων του σχήματος αυτού σε μεγάλο μέρος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ωθεί τον Π. Πετρίδη να το συνδέσει και με την στρατιωτική σκευή307, με χρήση ανάλογη της γνωστής «καραβάνας». Η παρουσία ενδείξεων καύσης στην εξωτερική επιφάνεια πολλών παραδειγμάτων ενισχύει την υπόθεση πως πρόκειται για πολυχρηστικά αγγεία. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, τυπικά παραδείγματα κυπέλλων περιγράφονται ως μαγειρικά σκεύη308. Η αναγραφή στην επιφάνεια ενός κυπέλλου από την Αλμωπία του όρου μονόχυτρον οδηγεί την Α. Χρυσοστόμου στην υπόθεση πως πρόκειται για την αρχαία ονομασία του σχήματος309, άποψη που υιοθετείται και από άλλους μελετητές310. Ωστόσο η αναγραφή ονομάτων που δεν ταυτίζονται με το σχήμα του αγγείου δεν είναι σπάνια311. Εξάλλου, αν λάβει κανείς υπόψη το συσχετισμό των όρων χύτρα και κύθρα, που είναι μάλλον συχνός312, είναι πιθανόν η επιγραφή να αναφέρεται στο μονόκυθρον, το οποίο αποτελούσε διαδεδομένο λιπαρό έδεσμα της βυζαντινής εποχής και συχνά συσχετίζεται με το μοναστικό βίο313. Είναι λοιπόν πιθανό ο χαράκτης να μην αναφέρονταν στο σχήμα του αγγείου αλλά στο περιεχόμενό του. Σημαντικότερη ίσως είναι η πληροφορία που προσφέρει ένα δεύτερο παράδειγμα κυπέλλου, και πάλι από την Αλμωπία, το οποίο φέρει την επιγραφή, Ασυνκριτίου. Πρόκειται πιθανότατα για κύριο όνομα, που αναφέρεται ενδεχομένως στον ιδιοκτήτη του αγγείου314. Η ανάγκη αναγραφής του ονόματος είναι ενδεικτική του προσωπικού χαρακτήρα που κατέχουν τα αγγεία αυτά, διαφοροποιώντας το από τα λοιπά κοινόχρηστα σχήματα. Ενισχύεται έτσι ενδεχομένως και η υπόθεση του Π. Πετρίδη για την χρήση των κυπέλλων ως μέρος της στρατιωτικής σκευής ή γενικότερα του εξοπλισμού ενός ταξιδευτή315. 307 Πετρίδης 2013, 48 308 Θέμος κ.α. 2010, 754, εικ. 10 309 Χρυσοστόμου Α. 2010, 509, σχ. 8 310 Χρυσοστόμου Π. 2010, 493, εικ. 4. Μάλιστα, η αποδοχή της πρότασης αυτής οδηγεί τον μελετητή αναγωγικά στο να χρησιμοποιήσει τον όρο χυτρίδια για μια σειρά από κύπελλα με δύο λαβές (, 493 - 494, εικ. 5) 311 Θέμελης 2004, 718 312 Κουκουλές 1948α, 99, υποσ.4 313 Με βάση τις πηγές το μονόκυθρο αποτελεί είδος τυριού από βουβαλίσιο γάλα ή μαγειρεμένο φαγητό που πάντως εμπεριέχει ένα τέτοιο γαλακτοκομικό (Κουκουλές 1948β, 34, 78, 93, 94) 314 Χρυσοστόμου Α. 2010, 508, σχ. 7 315 Με τον ίδιο τρόπο που και η καραβάνα αποτελεί ουσιαστικά το σκεύος του περιπλανώμενου, όπως υποδεικνύει η σχέση της με τη λέξη καραβάνι (βλ Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 664 λ. καραβάνα / καραβάνι) 47 Θέματα ορολογίας Λεκάνη316 / Λεκανίδα Ανοιχτά αγγεία το ύψος των οποίων κυμαίνεται μεταξύ 1/5 και 2/3 της μέγιστης εσωτερικής διαμέτρου, κατ’ αναλογία με τα βαθιά πινάκια. Διαφοροποιούνται από αυτά ως προς το γεγονός, ότι το σώμα είναι διακριτό από τον πυθμένα, με λιγότερο ή περισσότερο έντονη τροπίδωση, η οποία συχνά προβάλλεται και στην εξωτερική επιφάνεια. Στην πλειονότητα των παραδειγμάτων τα τοιχώματα του αγγείου είναι επικλινή προς το εσωτερικό317, ωστόσο δεν λείπουν και τα αγγεία με κοίλο σώμα. Το χείλος διαμορφώνεται με ποικιλία τρόπων όπως και η βάση, αν και η τελευταία είναι στις περισσότερες περιπτώσεις επίπεδη. Η διάκριση μεταξύ λεκανίδας και λεκάνης αφορά κυρίως το μέγεθος του αγγείου και εξαρτάται μάλλον από τον παρατηρητή. Τα αγγεία αυτά αποτελούν την πλειονότητα των ανοιχτών σχημάτων που απαντούν, στο σύνολο των Φιλίππων, και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία στη μορφή και στο μέγεθος, αλλά και στην ποιότητα της πρώτη ύλης. Αντίστοιχα, ποικίλες είναι και οι χρήσεις που εξυπηρετεί το συγκεκριμένο σχήμα. Αποτελούν σταθερό εξάρτημα της κουζίνας, είτε ως πυρίμαχο, μαγειρικό σκεύος, είτε στα υπόλοιπα σταδία της τροφοπαρασκευαστικής διαδικασίας318 . Στη νεότερη παράδοση είναι το κατ’ εξοχήν σκεύος για το ζύμωμα αλλά και για τη λάτρα του σπιτιού319. Επιπλέον, τονίζεται ο αποθηκευτικός χαρακτήρας των μεγαλύτερων παραδειγμάτων, ενώ πληθώρα ακόμη ειδικών χρήσεων καταγράφεται320, μεταξύ των οποίων και η μεταφορά πηλού κατά τις οικοδομικές εργασίες321. Το σχήμα αυτό έχει συσχετιστεί και με τις ανάγκες της προσωπικής υγιεινής, όπως το πλύσιμο χεριών, ποδιών και προσώπου322 το λούσιμο323 ή και ως δοχείο νυκτός324. Ακόμη και οι γλάστρες, που διαχρονικά χρησιμοποιούνται, μπορούν στις περισσότερες περιπτώσεις να υπαχθούν στο σχήμα της λεκάνης. Τέλος, πιθανή είναι ακόμη και η επιτραπέζια χρήση, αντί πινακίων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παραδείγματα με πιο επιμελημένη κατασκευή, που συχνά εντάσσονται στο σχηματολόγιο των μεγάλων κέντρων παραγωγής της Μεσογείου. Αν και οι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το εν λόγω σχήμα, 316 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 785, λ. Λεκάνη 317 Balfet et al. 1989, 14 – 15 (Bassin, Bassine, Cuve). Προτείνεται από τους συγγραφείς ως ελάχιστο όριο μεγέθους για το σχήμα αυτό η διάμετρος των 0, 40μ. ενώ τα μικρότερα παραδείγματα χαρακτηρίζονται ως βαθιά πινάκια. Ωστόσο οι μορφολογικές του σχήματος, σε σχέση τα βαθιά πινάκια είναι έντονες και χρήζουν επισήμανσης, ανεξαρτήτως μεγέθους. 318 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 204, εικ. 384 319 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 263 320 Blonde et al. 2011, 198. Πετρίδης 2013 41 – 42 321 Liddel, Scott, 18, λ. Λεκάνη 322 Κουκουλές 1948α, 104 323 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 299 324 Pasqualini 2002. Η άποψη αυτή έχει αμφισβητηθεί (Blonde et al. 2011, 197), ωστόσο, η διαφορετική χρήση σε διαφορετικά πλαίσια δεν μπορεί να αποκλειστεί. Εξάλλου μέχρι και τη νεώτερη εποχή για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνταν μικρές λεκάνες ή ανάλογα σχήματα (βλ. Κορρέ - Ζωγράφου 2000, 280, αρ. Α140. 48 Θέματα ορολογίας ιδιαίτερα στη νεότερη παράδοση, είναι πολλοί, αυτοί συνήθως αναφέρονται στις ιδιαίτερες χρήσεις για τις οποίες κάθε φορά υιοθετείται325. Σε γενικές γραμμές, η πλειονότητα των μελετητών υιοθετούν τον ίδιο όρο για να περιγράψουν το σχήμα. Ωστόσο, δεν λείπουν οι περιπτώσεις που ανάλογα σχήματα, κυρίως μικρότερου μεγέθους, αναφέρονται ως πινάκια326 ή φυάλες327, ακόμη και ως ταψάκια328. Τέλος, με σχήμα της λεκάνης έχει συσχετιστεί και ο όρος κάδος, με αναφορά στα πιο βαθιά παραδείγματα, με αποθηκευτικό κυρίως χαρακτήρα329. Οινοχόη Αποτελεί ένα από τα βασικότερα επιτραπέζια κλειστά αγγεία για την διανομή υγρού, ιδιαίτερα όταν αυτό έχει χαμηλό ιξώδες, όπως νερό, κρασί γάλα και άλλα. Πρόκειται για αγγείο μεσαίου ή μικρού μεγέθους με διακριτό λαιμό, συνήθως αρκετά στενό και φέρει επί το πλείστον μια μόνο λαβή. Η ελάχιστη διάμετρός του είναι μικρότερη από το 1/3 της μέγιστης διαμέτρου του σώματος, στο τμήμα που υπέρκειται αυτής και σημειώνεται συνήθως σε τμήμα του λαιμού ή στο χείλος330. Ο όρος επιλέγεται ανάμεσα σε αρκετές εναλλακτικές καθώς έχει επικρατήσει στην έρευνα και δεν φαίνεται να υπάρχει σύγχυση ως προς το σχήμα που περιγράφει. Το συγκεκριμένο σχήμα, εξ’ ορισμού αποτελεί αγγείο σερβιρίσματος και άρα μπορεί να συμπεριληφθεί στα επιτραπέζια αγγεία. Ωστόσο, συχνή είναι η χρήση του ως βραστήρας, για την θέρμανση νερού, απ’ ευθείας στο εσωτερικό του331. Ο Π. Πετρίδης προκρίνει τον όρο πρόχους332. Η επιλογή αυτή φαίνεται πιο σωστή, αφενός γιατί ο όρος ταυτίζεται με το σχήμα και τη λειτουργία του αγγείου, καθώς σχετίζεται άμεσα με την πράξη της προχοής (προχέω= χύνω μπροστά)333 και αφ’ ετέρου γιατί ο όρος οινοχόη είναι επιφορτισμένος με ειδική χρήση η οποία σχετίζεται με την άντληση και το σερβίρισμα κρασιού334. Ωστόσο στην παρούσα μελέτη προκρίνεται η διάκριση μεταξύ των όρων πρόχους και οινοχόη. Κατά περίπτωση και ο όρος στάμνος/α μπορεί να περιγράφει το ίδιο σχήμα335 κυρίως όταν αναφέρεται σε παραδείγματα μεγαλύτερου μεγέθους336. Ωστόσο, η πληθωρικότητα του όρου, που έχει καταλήξει να είναι συνώνυμος στη νεοελληνική 325 Στην νεώτερη εποχή αποθησαυρίζονται όροι όπως ασβεστόγλαστρα, γλάστρα, λουστικό, καθήκι και αρκετοί ακόμη 326 Κουγιουμτζόγλου 2010, 557, εικ. 7 327 Κουγιουμτζόγλου 2010, 558, εικ. 8 328 Χρυσοστόμου Π. 2010, 491, εικ. 2 (μια σειρά από λεκανίδες αναφέρονται ως πινάκια – ταψάκια) 329 Πετρίδης 2013 42 330 Balfet et al. 1989, 8 – 9 (Ι.Α.2.2 Bouteille) 331 Πετρίδης 2013, 45 Επιπλέον βλ. Hayes 1983, 107. Więch 2017b, 448 332 Πετρίδης 2013, 32 333 Liddel, Scott, 192, λ. πρόχέω 334 Liddel, Scott, 148, λ. οἰνο-χόη, Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 957 λ. οινοχόη 335 Μπακιρτζής 1989β, 97, πίν. 26, 5. 336 Πολλές οινοχόες της νεώτερης κεραμικής παράδοσης παρουσιάζονται με τον όρο στάμνα και τα τοπικά συνώνυμα του σχήματος (βλ. Γράτσια 1999) 49 Θέματα ορολογίας με όλα τα αγγεία μεταφοράς νερού337, τον καθιστά ακατάλληλο στα πλαίσια μιας τυπολογικής προσέγγισής του σχήματος. Το ίδιο σχήμα περιγράφει ο όρος λάγήνι338 ο οποίος έχει καθιερωθεί ήδη από τα βυζαντινά χρόνια339, ενέχει όμως έντονα τυπολογικά χαρακτηριστικά, παραπέμποντας στο αρχαίο σχήμα της λαγήνου, με τη χαρακτηριστική τροπίδωση στο σώμα, και τον υψηλό, στενό λαιμό340. Θα ήταν, παρ’ όλα αυτά σκόπιμο ο όρος λάγηνος να διατηρηθεί για τα παραδείγματα που διατηρούν αυτά τα χαρακτηριστικά341. Αντίστοιχα, έχει χρησιμοποιηθεί και ο όρος λήκυθος342 ή ληκύθιο343, που όμως είναι φορτισμένος τόσο με τυπολογικά όσο και χρηστικά χαρακτηριστικά, καθώς ως λήκυθοι έχουν καταλήξει να νοούνται τα αγγεία με ταφική χρήση344. Πάντως ο όρος κανάτα / κανάτι, που έχει επικρατήσει στη νεότερη κεραμική παράδοση, είναι ο μόνος που ταυτίζεται στη νεοελληνική γλώσσα με το σχήμα που περιγράφουμε345. Παρόλα αυτά η προέλευση του από το λατινικό cannata καθιστά τους περισσότερους μελετητές επιφυλακτικούς ως προς τη χρήση του, έστω και εάν πρόκειται για αντιδάνειο. Πινάκιο346 / Βαθύ πινάκιο Το πινάκιο είναι ανοιχτό αγγείο, χωρίς λαβές, λιγότερο ή περισσότερο κοίλο εσωτερικά, τα τοιχώματα του οποίου διαμορφώνονται ενιαία με τον πυθμένα. Το χείλος διαμορφώνεται με μεγάλη ποικιλία τρόπων και η διάμετρός του είναι τουλάχιστον 5 φορές μεγαλύτερη από το ύψος του, χωρίς να συνυπολογίζεται σε αυτό η βάση347. Για τις εκδοχές του ίδιου σχήματος, με περισσότερο τονισμένο τον κάθετο άξονα προκρίνεται η προσθήκη του προσδιορισμού βαθύ. Τα βαθιά πινάκια αφορούν σκεύη με ανάλογα χαρακτηριστικά, το ύψος των οποίων είναι μεγαλύτερο από το 1/5 και μικρότερο από τα 2/3 της διαμέτρου του χείλους348. 337 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1242 λ. στάμνα, σταμνί 338 Liddel, Scott, 8, λ. λάγῦνος, Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 957 λ. λαγήνα και λαγήνι 339 Μπακιρτζής 1989β, 89 340 Δρούγου 1991 (λάγυνος) 341 Καλλίνη 2010, 537, 520, εικ. 3, 7. 342 Γκίνη - Τσοφοπούλου, Χαλκιά 2003, 755 εικ. 1, αρ. 1 – 2. Παντή 2010, 468 – 469, 476, εικ. 1γ – ε 343 Ζαββού, Μαλτέζου 2010, 765 – 769, αρ. 1, 6, 13, σχ. 2, εικ. 3 – 4. Κουβέλη 2010, 602 344 Πετρίδης 2013, 93, Δρούγου 1991 (ληκυθος), Cook 1994, 296 – 298. Ο όρος θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με επιφύλαξη για την περίοδο που μας απασχολεί, καθώς δεν είναι σαφές το εάν και κατά πόσο τα συγκεκριμένα σχήματα παράγονται αποκλειστικά για ταφική χρήση. Τα μέχρι τώρα δεδομένα υποδεικνύουν πως κατά την ύστερη αρχαιότητα, σε αντίθεση με προγενέστερες περιόδους, τα αγγεία που χρησιμοποιούνται στις ταφικές πρακτικές αποτελούν σκεύη κοινής χρήσης και δεν παράγονται με προορισμό τις συγκεκριμένες χρήσεις. 345 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 655 λ. κανάτα, κανάτι 346 Liddel, Scott, 94, λ. πίναξ. Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1076 λ. πινάκιο 347 Balfet et al. 1989, 8 – 9 (Ι.Α.1.1. Assiete) 348 Balfet et al. 1989, 8 – 9 (Ι.Α.1.2. Éculle) (I.A.1.2. Bol). Οι συγγραφείς προτείνουν μια διτή διάκριση του σχήματος, ανάλογα με την ένταση του κάθετου άξονα. Ωστόσο, φαίνεται πως, τουλάχιστον για την 50 Θέματα ορολογίας Οι δύο εκδοχές πινακίων αποτελούν τα πλέον διαδεδομένα επιτραπέζια σχήματα και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία ως προς τη μορφή, το μέγεθος και την ποιότητα του υλικού κατασκευής. Στα περισσότερα σύνολα συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα από διαφορετικές παραγωγές, συχνά εισαγόμενα από ποικίλα κέντρα. Η διαφοροποίηση του μεγέθους πιθανότατα ανταποκρίνεται και σε διαφορετικές χρήσεις349. Θα πρέπει να σημειωθεί πως μεγάλο μέρος του ποσοστού των πινακίων ενός νοικοκυριού ήταν μάλλον κατασκευασμένα από ξύλο350 ενώ δεν αποκλείονται και τα παραδείγματα από πολύτιμα υλικά351. Αναφορικά με τον όρο πινάκιο υπάρχει συναίνεση μεταξύ των μελετητών. Η βαθύτερη εκδοχή του σχήματος όμως απαντά σε ορισμένες περιπτώσεις και με όρους που δανείζεται από την κεραμική της ύστερης ελληνιστικής κεραμικής όπως, σκύφος352, σκυφίδιο353 και φυάλη354. Επιπλέον, για μεγαλύτερα παραδείγματα έχει χρησιμοποιηθεί ο όρος λέβητας355. Τέλος το σχήμα αναφέρεται συχνά και ως κούπα356, όρος που έχει επικρατήσει κυρίως για τα βυζαντινά παραδείγματα. Πρόχους357 Υιοθετούμε τον όρο που προτείνει ο Π. Πετρίδης358, προκειμένου να περιγράψουμε μια κατηγορία αγγείων που αφορούν ουσιαστικά ευρύστομες οινοχόες. Σε αυτά η ελάχιστη διάμετρος στο άνω τμήμα του αγγείου είναι μεγαλύτερη ή ίση με το 1/3 της μέγιστης διαμέτρου του359. Πρόκειται για αγγεία που μπορούν να έχουν τόσο επιτραπέζια, όσο και αποθηκευτική χρήση. Στο μεγαλύτερο μέρος της διαθέσιμης βιβλιογραφίας δεν πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ των δύο κατηγοριών, ίσως δικαίως, καθώς μοιράζονται πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, φαίνεται πως η διαφοροποίησή τους δεν είναι απλά τυπολογική, αλλά ουσιαστικά μορφολογική. Μια πιθανή ερμηνεία είναι πως τα αγγεία αυτά θα μπορούσαν να δεχτούν εξίσου και περιεχόμενο με μεγαλύτερο ιξώδες, πχ. μέλι ή ακόμη και στερεά, ενδεχομένως διατηρημένα μέσα σε υγρό (πχ. ελιές, τουρσιά κ.τ.λ.). Το μεγάλο στόμιο τα καθιστά πιο εύχρηστα στην περίπτωση εποχή που μας απασχολεί, ο επιμερισμός αυτός δεν είναι απαραίτητος και ενέχει μάλλον τυπολογικό χαρακτήρα. 349 Πετρίδης 2013 47 – 48 350 Sanders 2016, 10 351 Κουκουλές 1948α, 65 – 66. Πετρίδης 2013 47. Sanders 2016, 10 352 Χρυσοστόμου Π. 2010, 491 – 492, εικ. 3 353 Κουγιουμτζόγλου 2010 εικ. 6, Χρυσοστόμου Α. 2010, 512 – 513, αρ. 29, 39, 44, σχ. 9, εικ. 20 354 Κουγιουμτζόγλου 2010 εικ. 8, 355 Ντίνα 2010, 566, εικ. 21. Σημειώνεται πάντως πως η χρήση του όρου λέβητας εδώ αναφέρεται προκειμένου να διακριθεί το αγγείο από τα μικρότερα παραδείγματα του σχήματος, καθώς η συγγραφέας τοποθετεί το παράδειγμα στην γενικότερη ομάδα των πινακίων 356 Πετρίδης 2013, 47 357 Liddel, Scott, 192, λ. πρόχοος. Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1156 λ. πρόχους 358 Πετρίδης 2013, 32, 49 359 Balfet et al. 1989, 8 – 9 (Ι.Α.2.1 Pot) 51 Θέματα ορολογίας που θα πρέπει να καθαριστούν και προσφέρει αρκετά συγκριτικά πλεονεκτήματα, εάν χρησιμοποιηθούν ως αγγεία άντλησης από μεγαλύτερα αγγεία, δεξαμενές ή τρεχούμενη πηγή. Ωστόσο, αντίθετα με τις οινοχόες, μειονεκτούν ως προς την προστασία του περιεχομένου από τις συνθήκες του περιβάλλοντος, κυρίως από μικρά ζώα ή έντομα. Το συγκεκριμένο σχήμα παραδίδεται ήδη από τα βυζαντινά χρόνια με τον όρο κουρούπι και μεταξύ των πιθανών περιεχομένων του αναφέρονται οι ελιές, τα παντζάρια κ.α. 360. Στην ίδια κατηγορία υπάγεται και το σχήμα που έχει επικρατήσει ως μαστραπάς361 στη νεοελληνική κεραμική παράδοση, ενώ και ο όρος λαήνι362 απαντά για το ίδιο σχήμα. Πώμα Ο όρος θα μπορούσε να θεωρηθεί συνώνυμος με το καπάκι363, ωστόσο καθώς στη νεοελληνική γλώσσα έχει ταυτιστεί με το μέσο σφράγισης των μπουκαλιών364 είναι προτιμότερο να διατηρηθεί για τα αποστρογγυλευμένα όστρακα αγγείων, πλίνθων ή κεράμων που τοποθετούνταν στο λαιμό κλειστών αγγείων, προκειμένου να προστατεύσουν το περιεχόμενό τους. Τηγάνι365 Το σχήμα του αγγείου ταυτίζεται μορφολογικά με πινάκιο ή λεκανίδα. Διαφοροποιείται όμως από αυτά λόγω της προσάρτησης μιας οριζόντιας λαβής366. Αυτή είναι στις περισσότερες περιπτώσεις κυλινδρικής διατομής, κοίλη εσωτερικά367 ή περισσότερο επιμήκης και συμπαγής368. Η χρήση των τηγανιών είναι αποκλειστικά μαγειρική και δεν διαφέρει από τη σημερινή λειτουργία του ομώνυμου σκεύους. Οι κοίλες λαβές, με περιορισμένο μήκος φαίνεται πως προορίζονταν για την προσαρμογή ξύλινου στέλεχος. Η διαγώνια, προς το άνω μέρος εφαρμογή τους, υποδεικνύει πως τα αγγεία τοποθετούνταν πάνω στη φωτιά, που έκαιγε χαμηλά, κοντά στο πάτωμα369. Αντίθετα οι συμπαγείς, οριζόντιες λαβές υποδεικνύουν πως τα αγγεία τοποθετούνταν ψηλότερα, στο ύψος περίπου του χεριού και πιθανότατα συνδυάζονταν με τη χρήση κάποιου είδους εστίας ώστε μόνο το τύμπανο του αγγείου να είναι εκτεθειμένο στη 360 Μπακιρτζής 1989β, 122 - 123 361 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 826 λ. μαστραπάς 362 Πιττάρη - Μαγιολέττι 2008, 41 - 43 363 Liddel, Scott, 206, λ. πῶμα 364 Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1170, λ. πώμα 365 Liddel, Scott, 94, λ. τάγηνον / τήγανον 366 Balfet et al. 1989, 10 - 11 (Poêle), 14 – 15 (Casserole) 367 Robinson 1959, 33, πιν.7, αρ. G113 – 114. Riley 1979, 235, εικ. 101, αρ. 462 – 464. Sirano 2001, 558, πίν. CXCVIIIk, αρ. CXII1.1. Τριβυζαδάκη 2005, 116 – 117, αρ. ΤΓ54, 368 Hayes 1992, εικ. 166 αρ. 30.150 – 30.151. Τριβυζαδάκη 2005, 116 – 117, αρ. ΤΓ55 369 Μπακιρτζής 1989β, 49 - 50 52 Θέματα ορολογίας φωτιά. Πάντως θα πρέπει να επισημάνουμε πως το σχήμα αυτό αφορά κατ’ εξοχήν μεταλλικά σκεύη370 γεγονός που δικαιολογεί και την σπανιότητά του ως εύρημα371. Στις βυζαντινές πηγές το τηγάνι αναφέρεται και ως σφουγατερόν, καθώς χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή σφουγγάτων372, ενός είδους ομελέτας. Στην περίπτωση αυτή ωστόσο θα πρέπει να αναφέρεται μάλλον η μεταλλική εκδοχή του σκεύους, καθώς ο πορώδης πηλός που σημειώνεται στην πλειονότητα των κεραμικών ευρημάτων του σχήματος θα καθιστούσε πολύ δύσκολο το μαγείρεμα ενός τέτοιου εδέσματος. Οι πλαστικά διαμορφωμένες λαβές, που μιμούνται συνήθως κεφάλια ζώων373 αποδίδονται συχνά σε τηγάνια374. Ωστόσο, είναι πιο πιθανό πως τα πλούσια διακοσμημένα αυτά παραδείγματα, όπως και τα ανάλογά τους με γραπτό διάκοσμο αγγεία, που περιγράφονται συνήθως με τον όρο τηγανόσχημα σκεύη375 ή φυάλες με λαβή376, έχουν διαφορετικές χρήσεις. Μια πιθανότητα είναι πως αποτελούν σκεύη σερβιρίσματος ή πως εξυπηρετούν ειδικές λειτουργίες, όπως συμβαίνει με τα μορφολογικά τους παράλληλά, που κατασκευάζονται από πολύτιμα υλικά, και έχουν συσχετιστεί με την λήψη λουτρού377. Χύτρα378 Κλειστό ή ευρύστομο αγγείο μεσαίου ή μικρού μεγέθους, το ύψος του οποίου είναι συνήθως μεγαλύτερο από την ελάχιστη διάμετρο του άνω μέρους του αγγείου αλλά μικρότερο από το διπλάσιο αυτής379. Το σώμα στα περισσότερα παραδείγματα είναι κυρτό, ενίοτε σχεδόν σφαιρικό ή με τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο και η βάση μπορεί να είναι κυρτή ή επίπεδη. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό τμήμα είναι το χείλος, το οποίο διαμορφώνεται συνήθως οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό ή κάθετο, έντονα έξω νεύον, σχηματίζοντας υποδοχή επί της οποίας εδράζεται το καπάκι, που συνοδεύει τα συγκεκριμένα αγγεία. Φέρουν κατά κανόνα δύο λαβές, διαμετρικά τοποθετημένες, ενώ αρκετά είναι τα παραδείγματα με μια μόνο λαβή, ιδιαίτερα στην βυζαντινή περίοδο380. Το σχήμα του χείλους, εκτός από την έδραση του του καλύμματος, εξυπηρετεί και στην απομάκρυνση της στάχτης που μεταφέρεται με τη ροή του θερμού αέρα, ούτως ώστε να μην συσσωρεύεται στο τμήμα μεταξύ του καλύμματος και του 370 Μπακιρτζής 1989β, 48 371 Πετρίδης 2013, 45 372 Κουκουλές 1948α, 101 373 Robinson 1959, 103 - 104, πιν.26, αρ. Μ209 - 210 374 Πετρίδης 2013, 45 375 Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2002, 315, αρ. 344. Ντίνα 2010, 566 εικ. 22 376 Λαζαρίδης 1965, 22, πίν. 24α, 25α 377 Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2002, 221 – 222, αρ. 256, 320, αρ. 352 378 Liddel, Scott, 293, λ. χύτρα, Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1489 λ. χύτρα 379 Balfet et al. 1989, 19 (pot) 380 Μπακιρτζής 1989β, 32 – 35. Μπακιρτζής 2005, 111 – 113. Πετρίδης 2013, 43 – 44 53 Θέματα ορολογίας χείλους. Τα αγγεία αυτά είναι συνήθως ακόσμητα381, αλλά συχνά απαντούν αυλακώσεις εξωτερικά, κυρίως στον ώμο και το ανώτερο τμήμα του αγγείου. Έχει προταθεί πως οι αυλακώσεις αυτές αποσκοπούν στην πιο ασφαλή ανάρτηση και μεταφορά του αγγείου382. Ωστόσο εντοπίζονται σε τμήμα που δεν εξυπηρετεί για αυτό το σκοπό, καθώς αυτή θα γίνονταν ευκολότερα και με περισσότερη ασφάλεια από τις λαβές, από το προεξέχον χείλος ή δεδομένου και του περιορισμένου μεγέθους, από το σημείο της μέγιστης διαμέτρου ή το κάτω μέρος του αγγείου. Είναι πιθανότερο πως οι αυλακώσεις αποσκοπούν στην καλύτερη θερμική λειτουργία του αγγείου καθώς αυξάνουν τη διάρκεια της ροής του θερμού αέρα κατά μήκος των τοιχωμάτων, ιδιαίτερα στο τμήμα του αγγείου που είναι λιγότερο εκτεθειμένο στη φωτιά. Οι χύτρες αποτελούν τα κατ’ εξοχήν μαγειρικά σκεύη από την αρχαιότητα, μέχρι και σήμερα, ενώ η σημασία του σχήματος αυτού καταδεικνύεται από την ταύτιση ουσιαστικά του σχήματος με την έννοια της κεραμικής ήδη από την αρχαιότητα383. Ωστόσο, όπως έχει ήδη επισημανθεί, εξυπηρετούν και ποικίλες άλλες χρήσεις, με κυριότερη αυτή της αποθήκευσης, διατήρησης και μεταφοράς τροφίμων384, αλλά και με πιο εξειδικευμένες λειτουργίες που έφταναν μέχρι ακόμη και σε ταφικές ή στρατιωτικές πρακτικές385. Ο όρος χύτρα απαντά στις πηγές και με την παραφθορά κύθρα386. Ιδιαίτερα διαδεδομένο είναι και ο όρος ιταλικής προέλευσης τσούκα / τσουκάλι387 και η νεότερη παραφθορά του τσικάλι388, που όμως υιοθετείται κυρίως για τα παραδείγματα της βυζαντινής περιόδου389. Η διάδοσή του συγκεκριμένου ονόματος είναι τόσο έντονη, που στη νεοελληνική γλώσσα έχει καταλήξει συνώνυμο του κεραμικού αγγείου390. Για τα μικρότερα παραδείγματα του σχήματος απαντούν επιπλέον οι όροι χυτρίδιο391 ή χυτρίσκη392. Τέλος, ο όρος λοπάδες έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει ιδιαίτερα ευρύστομες χύτρες393, ωστόσο ενέχει μάλλον τυπολογικό χαρακτήρα και παρόλο που 381 Μπακιρτζής 2005, 111 382 Μπακιρτζής 1989β, 34. Πετρίδης 2013, 44 383 Βλ. Liddel, Scott, 293, λ. χυτρεοῦς = πήλινος, χυτρεύς = αγγειοπλάστης 384 Πετρίδης 2013, 44 385 Μπακιρτζής 1989β, 41 - 43 386 Κουκουλές 1948α, 99, υποσ.4 387 Μπακιρτζής 1989β, 31 – 32, Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1378 λ. τσουκάλι 388 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 251 389 Δουκατά - Δεμερτζή 1991, 504, σχ. 2, εικ. 4. Δουκατά - Δεμερτζή 1994, 361 – 362, εικ. 2. Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2002, 344 – 348, αρ.391 – 399 390 Βλ. Λεξικό Τριανταφυλλίδη, 1378 λ. τσουκαλάς = αγγειοπλάστης. Ψαροπούλου 1984 . Επιπλέον, σε πολλές περιοχές ο όρος Τσουκαλαριό έχει επικρατήσει ως συνώνυμο του αγγειοπλαστείου (Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 248 – 249) ενώ στη Θάσο και σε άλλες περιοχές διατηρείται ο όρος ως τοπωνύμιο, για περιοχές με ισχυρή κεραμοπλαστική παράδοση. 391 Χρυσοστόμου Π. 2010, 493 – 494, εικ. 5. Πετρίδης 2013, 44 392 Παϊσίδου 2010, 521, εικ. 3 393 Μίχα, Κουρκουμελής 2010, 286, 290, αρ. 12 – 15, σχ. 3 – 4, εικ. 3, 7, 8 54 Θέματα ορολογίας έχει καταγραφεί ως συνώνυμο της χύτρας394, αναφέρεται πιθανότατα σε πιο ανοιχτά σχήματα395. Επιπλέον, για το ίδιο σχήμα έχει προταθεί και ο όρος κατσαρόλες396 ως δάνειο από τον αντίστοιχο λατινικό όρο. 394 Zonaras et al. 1808, 1317, λ. Λοπάς 395 Liddel, Scott, 34, λ. Λοπάς / Λοπάδιον 396 Τριβυζαδάκη 2005, 97 – 109 (Ο όρος χρησιμοποιείται διαφοροποιούμενος από την χύτρα και συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα πιο ευρύστομα παραδείγματα του σχήματος) 55 4. Κεραμική Τεχνολογία Η κεραμική αποτελεί το πιο συνηθισμένο εύρημα των ανασκαφών και συνάμα την πρώτη χημική αντίδραση που σκόπιμα και συνειδητά προκάλεσε ο άνθρωπος στην ιστορία της ύπαρξής του, όπως γλαφυρά αναφέρει ο Gordon Child397.. Για την μελέτη της απαραίτητη, είναι η γνώση και η κατανόηση της τεχνολογίας, της διαδικασίας δηλαδή που απαιτείται για την μεταμόρφωση της πρώτης ύλης στο τελικό προϊόν. Εξάλλου, συχνά, τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της πρώτης ύλης είναι εκείνα που αποτελούν στοιχεία απαραίτητα για την ταύτιση των επί μέρους παραγωγών. Οι ειδικές μελέτες πάνω στην τεχνολογία της κεραμικής, ειδικότερα μάλιστα αυτής της ύστερης αρχαιότητας είναι λίγες. Από αυτές αξίζει να αναφερθούν οι μελέτες του Picon398, για τα αγγεία Terra sigillata, των Schuring399 και Bonifay400 για την ερυθροβαφή κεραμική της βορείου Αφρικής και του Peackock για την οργάνωση των κεραμικών εργαστηρίων της ρωμαϊκής εποχής401. Η πρώτη ύλη της κεραμικής αποτελεί ουσιαστικά ένα κοίτασμα, ένα μείγμα υλικών που απαντά στην επιφάνεια της γης και προκύπτει από την εξαλλοίωση άλλων πετρωμάτων. Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι τρία: η σύστασή του, ο τρόπος σχηματισμού του και το μέγεθος των κόκκων του. Αυτά είναι που καθορίζουν τις ιδιότητες του πηλού και κατ’ επέκταση του παραγόμενου προϊόντος402. Ο κεραμέας προμηθεύεται το υλικό από την ύπαιθρο403, αλλά συχνά το αρχικό κοίτασμα δεν έχει τα χαρακτηριστικά που απαιτούνται για την κατασκευή αγγείων. Μια σειρά από ενέργειες είναι απαραίτητες πριν ο πηλός είναι έτοιμος για χρήση. Αρχικά το χώμα πρέπει να στεγνώσει, να κονιορτοποιηθεί και ακολούθως να καθαριστεί, με το χέρι, με κοσκίνισμα ή σε δεξαμενές καθίζησης, με σκοπό να προκύψει ένα κατά το δυνατό ομοιογενές και απαλλαγμένο από ξένα στοιχεία μείγμα404. Εν συνεχεία, ο πηλός αποθηκεύεται, προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία της ωρίμανσης, που βελτιώνει σημαντικά την πλαστικότητα του405. Στο επόμενο στάδιο ο κεραμέας παρασκευάζει το τελικό μείγμα, ανάλογα με τις 397 Childe 1951, 76 398 Picon 1973 399 Schuring 1988 400 Bonifay 2004 401 Peacock 1982, 52 - 74 402 Cuomo Di Caprio 1985, 21 – 25. Henderson 2000, 112. Λυριτζής 2007, 113. Νοδάρου 2010, 64 - 65 403 Scheibler 199, 291. Cuomo Di Caprio 1985, 59. Λυριτζής 2007, 112. Ράπτης 2011, 174 - 175 404 Cuomo Di Caprio 1985, 61. Schuring 1988, 29. Scheibler 1992, 93, Κορρέ – Ζωγράφου 1995, 215, Henderson 2000, 115. Νοδάρου 2010, 65. Ράπτης 2011, 175 - 176 405 Noble 1984, 31. Henderson 2000, 117. Ράπτης 2011, 175 – 176. Ο κ. Ανετόπουλος, αφηγείται πως στο κεραμοποιείο της οικογένειάς του που λειτουργεί ακόμη στο Βόλο, διατηρούνταν αποθέματα πηλού για περισσότερο από μια δεκαετία, τα οποία θεωρούνταν ανώτερης ποιότητας από τις πρόσφατες παρασκευές. 56 Κεραμική Τεχνολογία προδιαγραφές του αγγείου που θέλει να κατασκευάσει. Για το σκοπό αυτό μπορεί να συνδυάζει διαφορετικούς πηλούς406, ή να προσθέτει μη πλαστικά υλικά όπως άμμος, τριμμένο κεραμικό υλικό (grog) ή ακόμη και οργανικά υλικά όπως άχυρο κ.α.407. Το τελευταίο, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό βήμα είναι το ζύμωμα του πηλού, με στόχο την περαιτέρω ομογενοποίησή του και κυρίως την απομάκρυνση θυλάκων αέρα που έχουν εγκλωβιστεί408. Όταν ο πηλός είναι έτοιμος ξεκινά η μεταμόρφωση του σε αγγείο. Οι βασικοί τρόποι για τη διαμόρφωση του σχήματος είναι τρεις: με το χέρι, με τη χρήση περιστρεφόμενου τροχού και τέλος με τη χρήση καλουπιών409. Τα περισσότερα κεραμικά αγγεία, τουλάχιστον στο υλικό που πραγματεύεται η παρούσα μελέτη, είναι τροχήλατα, κατασκευασμένα δηλαδή με τη χρήση κεραμικού τροχού. Η διαδικασία του σχηματισμού του αγγείου ολοκληρώνεται με την αποκοπή του από την επιφάνεια του τροχού, χρησιμοποιώντας χοντρό νήμα ή λεπτό σύρμα, προκειμένου να μην παραμορφωθεί410. Όταν ολοκληρωθεί το πλάσιμο μπορούν να γίνουν ορισμένες διορθώσεις411 και να προστεθούν άλλες λεπτομέρειες, όπως η διακόσμηση412. Αφού ο πηλός στεγνώσει λίγο και αποκτήσει μια σχετική σταθερότητα μπορεί να δεχτεί δευτερογενείς επεμβάσεις, όπως η διαμόρφωση του τυμπάνου με αφαίρεση πηλού, η προσθήκη των λαβών ή άλλων επίθετων στοιχείων και η συναρμογή τμημάτων που έχουν κατασκευαστεί ξεχωριστά413. Πριν το πήλινο σκεύος φτάσει στον κλίβανο, είναι απαραίτητο να στεγνώσει ικανοποιητικά414. Μετά το στέγνωμα μπορεί να γίνει και η τελική επεξεργασία που συμπεριλαμβάνει τυχόν επιδιορθώσεις και κάθε είδους φινιρίσματος415,όπως η στίλβωση416 και η εφαρμογή του επιχρίσματος417. 406 Cuomo Di Caprio 1985, 62. Ο Νεκτάριος Γκαρής στην Αίγινα χρησιμοποιούσε πηλούς από δύο διαφορετικές θέσεις του νησιού, την πασπάρα και το λεπίδι. Σε επίσκεψη στο εργαστήριό του το 2011, λίγα χρόνια πριν το θάνατό του, περιέγραφε τα διαφορετικά μείγματα που χρησιμοποιούσε για την κατασκευή κανατιών και χυτρών. Στην περίπτωση των μαγειρικών αγγείων μαζί με τη λεπτόκοκκη πασπάρα, που χρησιμοποιούσε για τα κανάτια, ανακάτευε και το λεπίδι, με χαμηλότερη πλαστικότητα, ώστε να ενισχύσει τον πυρίμαχο χαρακτήρα τον αγγείων. Το στάδιο της ανάμειξης μπορεί να προηγείται και να λαμβάνει χώρα στην πρώτη φάση της παρασκευής του πηλού, αμέσως μετά τη συλλογή του χώματος από διαφορετικές θέσεις. 407 Λυριτζής 2007, 117. Νοδάρου 2010, 66 - 67 408 Cuomo Di Caprio 1985, 63. Νοδάρου 2010, 67 (με αναλυτική βιβλιογραφία) 409 Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι διαμόρφωσης τόσο της χειροποίητης κεραμικής όσο και της τροχήλατης κεραμικής που δεν θα μας απασχολήσουν στο σημείο αυτό (βλ. Henderson 2000, 118. Νοδάρου 2010, 67 - 68) 410 Scheibler 1992, 97 - 100 411 Λυριτζής 2007, 118 412 Νοδάρου 2010, 68 - 69 413 Scheibler 1992, 100 414 Scheibler1992, 298 (Στην αγγλική ορολογία το στάδιο στο οποίο φτάνει ο πηλός κατά το στένγνωμα περιγράφεται με τον όρο leather hard). Νοδάρου 2010, 69 415 Noble 1984, 33 416 Bonifay 2004 59 - 60 57 Κεραμική Τεχνολογία Η ολοκλήρωση της κατασκευής κάθε κεραμικού αντικειμένου γίνεται με την όπτηση, στην οποία κυρίαρχο στοιχεία είναι το καμίνι418. Αποτελείται από δύο βασικά μέρη, τον θάλαμο όπου στοιβάζονταν τα αγγεία για να ψηθούν και το χώρο καύσης. Πολλά είναι τα επί μέρους στοιχεία, οι παραλλαγές και οι ιδιαιτερότητες του κάθε καμινιού / κλιβάνου. Ωστόσο, η βασική αρχή παραμένει ίδια, το καύσιμο παράγει θερμότητα στο χώρο καύσης και αυτή διοχετεύεται με κατάλληλο τρόπο στο θάλαμο όπτησης ώστε να ψηθούν τα αγγεία419. Ο τρόπος τοποθέτησης των αγγείων στο εσωτερικό του κλιβάνου ποικίλει και έχει άμεσο αντίκτυπο στο τελικό αποτέλεσμα420, ενώ δεν είναι σπάνια η χρήση διαφορετικών εξαρτημάτων, για τα οποία θα γίνει λόγος στα επί μέρους κεφάλαια.421. Η όπτηση ολοκληρώνεται σε τρία διαδοχικά στάδια422. Κατά την προθέρμανση, απομακρύνεται η υγρασία που διατηρεί ο πηλός, ακόμη και όταν είναι φαινομενικά στεγνός. Στο στάδιο της όπτησης, αρχίζουν να αποβάλλονται τα μόρια του νερού που είναι χημικά συνδεδεμένα με τα ορυκτά του πηλού. Η μεταβολή αυτή είναι μη αναστρέψιμη και σηματοδοτεί τη μετάβαση από το ευαίσθητο πήλινο αντικείμενο στο κεραμικό αγγείο423. Ωστόσο, στο στάδιο αυτό διαπιστώνονται επί μέρους φάσεις. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, μέχρι τους 500 oC ο πηλός παραμένει ακόμη αρκετά μαλακός και εύθρυπτος424. Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει ο πηλός φτάνει στο σημείο ωρίμανσης, κατά το οποίο η εξωτερική επιφάνεια των κρυστάλλων του πηλού μαλακώνει ή λιώνει425 και αυτοί συσσωματώνονται μεταξύ τους. Το στάδιο αυτό, γνωστό στην αγγλική ορολογία ως sintering426, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της συνοχής και της σκληρότητας του πηλού, και την απαλοιφή των ορατών πόρων στην επιφάνειά του, ενώ αυτοί που τυχόν παραμένουν αποκτούν κυκλικό σχήμα427. Η θερμοκρασία στην οποία επιτυγχάνεται η ωρίμανση εξαρτάται από σειρά παραγόντων. Πιο καθαριστικοί είναι το μέγεθος των κόκκων του πηλού και η σύσταση του μείγματος428. Αν για κάποιο λόγο η θερμοκρασία συνεχίσει να 417 Για τη σύσταση και τον τρόπο παρασκευής των επιχρισμάτων βλ. Schuring 1988 30. Cuomo Di Caprio 1985, 86 418 Για την τυπολογία των κεραμικών κλιβάνων κατά την ύστερη αρχαιότητα και μέχρι τη βυζαντινή περίοδο βλ. Ράπτης 2011, 178 - 192 419 Scheibler 1992,122 420 Νοδάρου 2010, 70 - 71 421 Hayes 1972, 324. Peackock et al. 1990, 68. Papadopoulos 1992, 210 – 211 – 215. Mackensen 1993, 88. Bonifay 2004, 60 422 Για τα στάδια όπτησης των αγγείων βλ. Ράπτης 2011, 178 423 Η αναφερόμενη θερμοκρασία μπορεί να διαφέρει αρκετά, στην περίπτωση του καολίνη για παράδειγμα η απομάκρυνση του χημικά συνδεδεμένου νερού συντελείται σε θερμοκρασίες πάνω από τους 400 oC (Λυριτζής 2007) 424 Velde, Druc 1999, 99 – 103 425 Λυριτζής 2007 114 426 Στα ελληνικά ο όρος θα μπορούσε να αποδοθεί ως σύντηξη χωρίς ρευστοποίηση (Λυριτζής 2007) 427 Henderson 2000 133 - 4 428 Λυριτζής 2007 124 58 Κεραμική Τεχνολογία ανεβαίνει, τότε οι κόκκοι του πηλού λιώνουν εντελώς και το σώμα του πηλού μεταβαίνει προς μια ρευστή κατάσταση. Το φαινόμενο αυτό γνωστό ως υαλοποίηση είναι καταστροφικό για την παραγωγή του κεραμέα καθώς τα αγγεία παραμορφώνονται και καταρρέουν κάτω από το βάρος του ίδιου του σώματός τους ή του υπερκείμενου φορτίου429. Στο τελευταίο στάδιο, αυτό την ανόπτησης η θερμοκρασία του κλιβάνου μειώνεται σταδιακά, μέχρι τα αγγεία να μπορέσουν να αφαιρεθούν με ασφάλεια από τον κλίβανο. Σε αντίθετη περίπτωση μεγάλος είναι ο κίνδυνος πρόκλησης ρωγμών και τελικά η καταστροφή της καμινιάς430. 429 Henderson 2000 134 430 Scheibler 1992, 129. Νοδάρου 2010, 71. Ράπτης 2011, 178 59 ΜΕΡΟΣ Β΄ Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ Εισαγωγές και τοπικές παραγωγές 1. Εισηγμένη κεραμική. Η περίοδος της ύστερης αρχαιότητας ξεκινά με ένα πολύτιμο κληροδότημα από ρωμαϊκό της παρελθόν, όσον αφορά το οικονομικό και παραγωγικό μοντέλο που υιοθετεί , αλλά και το υφιστάμενο δίκτυο εμπορικών συναλλαγών. Οι θαλάσσιοι δρόμοι ενώνουν τις απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές της αυτοκρατορίας – και όχι μόνο – μετατρέποντας τα μεγάλα αστικά κέντρα της εποχής σε απέραντους αποθέτες υλικού και πληροφορίας. Το πλαίσιο, εντός του οποίου διαμορφώνονται οι κανόνες, οι όροι και οι συνθήκες του διαμετακομιστικού εμπορίου κατά την ύστερη αρχαιότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά τη μεταφορά τη πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, παραμένει ακόμη ασαφές431. Η ισχυρή και επεμβατική παρουσία της κεντρικής διοίκησης της αυτοκρατορίας διαμορφώνει συνθήκες πολύ διαφορετικές από το σημερινό κανονιστικό μοντέλο που βασικό κριτήριο έχει τη σχέση προσφοράς και ζήτησης. Οι θεσμοί της annona civitas και anonna militaris, που αποτελούν μορφές άμεσης φορολόγησης των επαρχιών, η μεγάλη έκταση της εκκλησιαστικής ιδιοκτησίας σε γη και παραγωγικές μονάδες432 καθώς και η αυστηρά ελεγχόμενη νομισματική κυκλοφορία, που είναι σε μεγάλο βαθμό προσαρμοσμένη στις ανάγκες της κεντρικής εξουσίας, με βασικό κριτήριο τη λειτουργία του στρατού και όχι του εμπορίου433, επηρεάζουν άμεσα και θέτουν σημαντικούς περιορισμούς στο μεγάλης έκτασης εμπόριο. Ωστόσο, φαίνεται πως μέσα σε αυτό το ελεγχόμενο πλαίσιο υπάρχει ακόμη χώρος για το ελεύθερο εμπόριο ως αποτέλεσμα, αφ’ ενός της αυξημένης ζήτησης για εξωτικά προϊόντα στα μεγάλα αστικά κέντρα και για είδη πολυτελείας στην επαρχία434, αλλά κυρίως λόγω του αγροτικού πλεονάσματος, που ήταν μάλλον μεγαλύτερο από όσο μέχρι πρόσφατα υποθέταμε435. Η κεραμική, είτε ως μέσο συσκευασίας των διακινούμενων αγαθών, είτε ως αυτούσιο προϊόν σημαδεύει ανεξίτηλα τους εμπορικούς δρόμους της εποχής. Μάλιστα, φαίνεται πως η μαρτυρία της είναι σημαντικότερη ακόμη και από τις γραπτές πηγές που έχουν διασωθεί, οι ερμηνείες των οποίων σε πολλές περιπτώσεις θα πρέπει να επανεξεταστούν436. Η έντονη τυποποίηση και η συστηματική μελέτη των αγγείων βοηθά στην ερμηνεία των εμπορικών σχέσεων και του ευρύτερου οικονομικού και παραγωγικού μοντέλου, ενώ παράλληλα αποτελεί ένα ισχυρότατο χρονολογικό εργαλείο. Ιδιαίτερα η μελέτη των αμφορέων από τις ακτές της 431 Kigsley, Decker 2000, 2 432 Kigsley, Decker 2000, 2 -11 433 Hendy 1985, 602 434 Kigsley, Decker 2000, 11 - 13 435 Wilson: 2000, 39 - 41, Kingsley 2000, 58 – 59. Poulou - Papadimitriou 2017, 205. Poulou - Papadimitriou 2018 38 436 Kigsley, Decker 2000, 16. Poulou - Papadimitriou 2017, 199. Poulou - Papadimitriou 2018, 30 - 31 61 Εισηγμένη Κεραμική Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας καθώς και των ερυθροβαφών πινακίων των βασικών κέντρων κεραμικής, όπως αυτά της Τυνησίας, της Φώκαιας αλλά και της Κύπρου ή της Αιγύπτου επιτρέπουν τη συναγωγή χρονολογικών συμπερασμάτων με μεγάλη ακρίβεια και αξιοπιστία, που συχνά μπορεί να ξεπερνά ακόμη και τη νομισματική μαρτυρία, ιδιαίτερα όσον αφορά συγκεκριμένες χρονικές περιόδους437. Ωστόσο, σε κάθε κεραμικό σύνολο, με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι κατηγορίες αυτών των ευρείας κυκλοφορίας αγγείων αποτελούν μέρος μόνο του υλικού. Εξάλλου, θα ήταν δύσκολο να υποθέσει κανείς πως όλες οι ανάγκες μιας περιοχής σε αγγεία καλύπτονταν εξ’ ολοκλήρου από εισαγωγές, όπως αποδεικνύει και η πυκνή παρουσία κεραμικών κλιβάνων κοντά ή μέσα στα περισσότερα αστικά κέντρα438. Η παραπάνω υπόθεση ενισχύεται και από την πεποίθηση πως το εμπόριο των κεραμικών προϊόντων, όπως πινάκια, λυχνάρια και άλλα, αποτελεί μια παράπλευρη δραστηριότητα, μικρής σχετικά έκτασης, άμεσα συσχετισμένη με το διαμετακομιστικό εμπόριο αγροτικών προϊόντων439. Το υλικό της κεραμικής που δεν εντάσσεται στις διεθνείς σειρές, στους τύπους δηλαδή που απαντούν με μεγάλη διάδοση σε εκτεταμένες περιοχές, τείνει να χαρακτηρίζεται από τους μελετητές ως τοπική ή ντόπια κεραμική. Η τελευταία παραμένει σε μεγάλο ποσοστό στην αφάνεια, σε σχέση με τα εισαγόμενα προϊόντα, με ελάχιστες μόνο συστηματικές μελέτες να έχουν υλοποιηθεί μέχρι σήμερα στο χώρο της ανατολικής Μεσογείου, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχουμε διαπιστωμένα εργαστήρια παραγωγής κεραμικής440. Ακόμη και όταν γίνεται λόγος για τοπικά εργαστήρια, συχνά ο ρόλος του περιορίζεται στην συμπληρωματική παραγωγή αγγείων χαμηλής ποιότητας και αντιγραφών ή απομιμήσεων εισηγμένων προϊόντων441. Στο κεφάλαιο που ακολουθεί εξετάζονται τα εισηγμένα κεραμικά προϊόντα που εντοπίστηκαν στο υλικό που μελετήθηκε από τη Νησίδα του Υαλουργείου. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται τα αγγεία εκείνα με ειδική κατεργασία της τελικής επιφάνειας, που επί το πλείστον αφορούν σκεύη με επιτραπέζιο χαρακτήρα. Προηγούνται οι διεθνείς ερυθροβαφείς παραγωγές από τα σημαντικά κέντρα της Μεσογείου. Ακολουθεί η ενότητα της Μακεδονικής Γκρίζας και της Στιλβωμένης κεραμικής, που παρά το γεγονός ότι αποτελούν εισαγωγές η παρουσία τους φαίνεται πως είναι περιορισμένη γεωγραφικά. Η ενότητα αυτή ολοκληρώνεται με την παρουσίαση μιας σειράς ερυθροβαφών αγγείων που δεν στάθηκε δυνατό να αποδοθούν σε συγκεκριμένα κέντρα παραγωγής και παρουσιάζονται με βάση το σχήμα των αγγείων. 437 Πέννα 1996, 199 – 200, Poulou - Papadimitriou 2018, 34 438 Ράπτης 2001, 35 – 41, 15, 47 – 64, 69 – 71. Ράπτης 2011, 174 – 190 439 Liou 1973, 583. Santamaria 1995, 79. Kigsley, Decker 2000, 3 – 4 440 Yangaki et. al 2008, 314 όπου συνοψίζεται εύστοχα το πρόβλημα και πραγματοποιείται μια ανασκόπηση της σημαντικότερης έρευνας πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα μέχρι τότε. Poulou - Papadimitriou 2018, 34. 441 Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 131 - 132 62 Εισηγμένη Κεραμική Στο δεύτερο μέρος του κεφαλαίου πραγματεύονται τα προϊόντα της κοινής κεραμικής που αφορούν κατά κύριο λόγω του αμφορείς. Ακολουθούν τα αγγεία μια ομάδας με πυρίμαχα σκεύη και κύπελλα που έχουν αποδοθεί σε κέντρα παραγωγής του αιγαιακού χώρου αλλά και σειρά από σχήματα που αν και μπορούν με αρκετή ασφάλεια να αποδοθούν σε εισαγωγές, συνήθως δεν μπορούν να συσχετιστούν με συγκεκριμένα κέντρα παραγωγής. Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί πως τα προϊόντα της εφυαλωμένης κεραμικής που αποδίδονται σε εισαγωγές εξετάζονται ξεχωριστά, μαζί με το υπόλοιπο υλικό της κατηγορίας. 63 1.1. Οι μεγάλες ερυθροβαφείς παραγωγές Η πρώτη μεγάλη ομάδα κεραμικής που ταξιδεύει από τα πέρατα της Μεσογείου καταλήγοντας στην πόλη των Φιλίππων αφορά ερυθροβαφή αγγεία που παράγονται σε διαφορετικά κέντρα, τόσο στην ανατολή όσο και στη δύση. Αφορούν στην πλειονότητά τους ανοιχτά αγγεία, με επιτραπέζια κυρίως χρήση δηλαδή πινάκια, βαθιά πινάκια και λεκανίδες442, κατασκευασμένα συνήθως από λεπτόκοκκο πηλό και χαρακτηρίζονται από την παρουσία ερυθρού επιχρίσματος. Σε αντίθεση με τους αμφορείς, που αποτελούν τη συσκευασία του εμπορικού προϊόντος, διακινούνται αυτόνομα και αποτελούν το καθ’ αυτό αντικείμενο εισαγωγής, αν και εντάσσονται στο ίδιο δίκτυο διανομής και κυκλοφορίας, με τα αγροτικά πλεονάσματα. Πέντε επί μέρους παραγωγές αντιπροσωπεύονται στο σύνολο των Φιλίππων, τρεις εξ αυτών προέρχονται από την ανατολική ακτή της Μεσογείου, μια από την περιοχή της Τυνησίας ενώ σε μικρότερο ποσοστό αντιπροσωπεύονται τα ερυθροβαφή προϊόντα της Αττικής. Από την μικρασιατική ακτή προέρχονται τα αγγεία της παραγωγής του Candarli (Candarli ware), της Φώκαιας (Phocaean Red Slip Ware) αλλά και μια σειρά προϊόντων που έχουν επικρατήσει με τον όρο Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (Asia Minor Light Colored Ware). Η Βορειοαφρικανική Ερυθροβαφής Κεραμική (African Red Slip Ware) αποδίδεται πλέον με σιγουριά σε κέντρα παραγωγής της Τυνησίας. Τέλος, η Αττική Κεραμική (Athenian Ware) είναι η μοναδική κατηγορία της ομάδας αυτής που συμπεριλαμβάνει και κλειστά σχήματα, κυρίως κύπελλα, αλλά και λιγοστές οινοχόες ή πρόχους. Σημείο αναφοράς στη μελέτη των παραγωγών αυτών υπήρξε το έργο του J.W. Hayes443 την τυπολογία του οποίου υιοθετεί το σύνολο σχεδόν των μελετητών που ακολούθησαν, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη της έρευνας πάνω στο θέμα αποτελεί το συνέδριο που έλαβε χώρα στη Βαρκελώνη το 2008444. 442 Ορισμένες από τις παραγωγές αυτές, όπως της Β. Αφρικής συμπεριλαμβάνουν στο σχηματολόγιό τους και λύχνάρια τα οποία εξαιρούνται από το υλικό της συγκεκριμένης μελέτης. 443 Hayes 1972 444 Cau et al. 2011 64 1.1.1 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Η παραγωγή της Φώκαιας αποτελεί αδιαμφισβήτητα τη σημαντικότερη κατηγορία ερυθροβαφούς κεραμικής στο σύνολο των Φιλίππων, τουλάχιστον αναφορικά με την περίοδο που αυτή καλύπτει. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα διαδεδομένη ομάδα με χαρακτηριστικό ερυθρό επίχρισμα, σε αποχρώσεις ανάλογες με αυτές του σώματος του πηλού που χρησιμοποιεί. Είναι μια από τις δύο κύριες παραγωγές ερυθροβαφών αγγείων που επικράτησαν σε ολόκληρη σχεδόν την μεσογειακή λεκάνη κατά την ύστερη αρχαιότητα και συνυπήρξε, άλλοτε συμπληρωματικά και άλλοτε ανταγωνιστικά, με τις αντίστοιχες παραγωγές της βορείου Αφρικής. Στην παλαιότερη ελληνική βιβλιογραφία τα προϊόντα της παραγωγής περιγράφονται συχνά συλλήβδην, μαζί με τα βορειοαφρικανικά αγγεία, ως ψευδαρετινά. Πλέον έχει επικρατήσει ο όρος κεραμική της Φώκαιας445. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαντά ο όρος κεραμική Φωκαιακού τύπου446 αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις υιοθετούνται οι αγγλικοί όροι Phocaean red slip ware ή ο παλαιότερος Late roman C ware447. Στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία κατ’ αντιστοιχία στα ιταλικά χρησιμοποιείται ο όρος Sigillata focese448 και στα γαλλικά ο όρος Sigillee phocéenne449. Η πιο ολοκληρωμένη μελέτη πάνω στη συγκεκριμένη κατηγορία κεραμικής παραμένει, περισσότερο από 40 χρόνια μετά την έκδοσή της, αυτή του J.W. Hayes450. Ωστόσο η παραγωγή επισημαίνεται νωρίτερα, από τον Waagé, με αφορμή το υλικό από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας451 και την Αντιόχεια452. Αυτός κατατάσσει τα προϊόντα της Φώκαιας στην τρίτη από τις κατηγορίες που προτείνει με βάση κυρίως τα χαρακτηριστικά του πηλού. Έτσι καθιερώνεται ο όρος LRC (Late roman C ware) ο οποίος και επικράτησε μέχρι την διαπίστωση της προέλευσης της παραγωγής, αλλά παραμένει σε χρήση ακόμη και σήμερα από αρκετούς μελετητές. Ο Robinson με αφορμή το υλικό από την αρχαία Αγορά της Αθήνας προτείνει τον όρο late roman stamped ware453. O Caradini το 1981 προτείνει τη χρήση του όρου terra sigillata dell’ Asia Minore o di Costantinopoli, εισάγοντας πρώτος τη χρήση γεωγραφικών όρων για τον προσδιορισμό της παραγωγής454. Ωστόσο, ήδη από την προηγούμενη χρονιά ο Hayes χρησιμοποιεί στο συμπλήρωμα της αρχικής του μελέτης τον όρο Phocaean red slip ware που αποδίδει με τον καλύτερο τρόπο τα 445 Γρηγορόπουλος 2010, 678 446 Τριβυζαδάκη 2005, 160 447 Καραγιάννη 2010, 296 448 Martin 1998 449 Mayet, Picon 1986 450 Hayes 1972 451 Waagé 1933 452 Waagé et al. 1948 453 Robinson 1959, 60, υποσ. 9 454 Atlante I, 231 - 232 65 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) συγκεκριμένα προϊόντα455. Από τότε, ελάχιστα βήματα έχουν γίνει πάνω στη μελέτη της ομάδας αυτής456, που περιορίζονται κυρίως σε θέματα διακόσμησης και όχι μορφολογικής εξέλιξης. Η κεραμική της Φώκαιας, δεν είναι αποτέλεσμα παρθενογένεσης. Αποτελεί αναπόσπαστη συνέχεια της κεραμικής του Çandarli457 που με τη σειρά της συνδέεται άρρηκτα με τις πρώιμες παραγωγές των υστεροελληνιστικών και ρωμαϊκών προϊόντων της Περγάμου, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται ανάγλυφοι σκύφοι και άλλα αγγεία με ερυθρό γάνωμα458. Μάλιστα η ομοιότητα μεταξύ των οψιμότερων προϊόντων της παραγωγής του Çandarli και των πρώιμων τύπων της Φώκαιας είναι αξιοσημείωτη459. Σχήματα Τα σχήματα, με βάση τα μέχρι σήμερα δεδομένα, αφορούν κατ’ αποκλειστικότητα ανοιχτά αγγεία. Ο Hayes διακρίνει δέκα επί μέρους τύπους460. Την ίδια τυπολογική κατάταξη υιοθετεί και επαναλαμβάνει ο Carandini461 ενώ οι Raynaud462 και Archer463, τη δεκαετία του 90, δεν έχουν να προσθέσουν κάτι καινούριο. Χαρακτηριστικό είναι πως ακόμη και στο πρόσφατα δημοσιευμένο έργο που αφιερώνεται εξ ολοκλήρου στην ερυθροβαφή κεραμική του μεσογειακού χώρου (LRFW 1) οι αναφορές στην παραγωγή της Φώκαιας είναι ιδιαίτερα περιορισμένες. Εξαίρεση αποτελεί το άρθρο του Reynolds, με υλικό από τη Βηρυτό464. Ωστόσο, και εκεί οι παρατηρήσεις αφορούν την χρονολόγηση των επί μέρους παραλλαγών και δεν εισάγουν νέα τυπολογικά στοιχεία. Διακόσμηση Ανεξάρτητα με το σχήμα των αγγείων, οι διακοσμητικοί τρόποι και τα επί μέρους θέματα που απαντούν στα πινάκια της παραγωγής της Φώκαιας φαίνεται πως έχουν αυτούσια οντότητα. Είναι μάλιστα δυνατό να προχωρήσει κανείς και σε χρονολόγηση οστράκων αποκλειστικά με βάση τον διάκοσμο. Τα πρωιμότερα παραδείγματα παραμένουν συνήθως ακόσμητα, συνεχίζοντας την παράδοση της παραγωγής του Çandarli. Ωστόσο, σύντομα υιοθετείται ένα πλούσιο διακοσμητικό σύστημα, με τη χρήση σφραγιδοκύλινδρου, παράλληλες ή σπειροειδείς 455 Hayes 1980, 525 - 526 456 Hayes 2008a, 83, υποσ. 1 457 Hayes 2008a, 83 458 Βλ. σελ. 183 459 Βλ. Τύπος CW 4, CW5 και PHRSW 1 460 Hayes 1972, 325 - 346 461 Atlante I, 232 462 Raynaud 1993 463 Martin 1998, 110 - 114 464 Reynolds 2011 66 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) αυλακώσεις, αλλά και εμπίεστα θέματα465. Η χρήση του ενσφράγιστου διακόσμου ξεκινά από πολύ νωρίς, παράλληλα με τα πρώτα βήματα της παραγωγής προς την αποδέσμευση της από τους προγονικούς τύπους, ήδη από τις αρχές του 5ου αιώνα466. Ο σφραγιδοκύλινδρος υιοθετείται σχεδόν ταυτόχρονα467. Τέλος, εφαρμόζεται μια επιπλέον τεχνική, με τη χρήση εγχάρακτης τεθλασμένης γραμμής, διαμορφωμένης με χτένι, στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους, που απαντά μόνο σε ορισμένα πρώιμα παραδείγματα, του 5ου αιώνα468. Η ζωηρή διακοσμητική τάση υποχωρεί σταδιακά στα μέσα του 6ου αιώνα για να εξαλειφθεί πλήρως, πιθανότατα στις αρχές του 7ου469. Η χρήση σφραγίδων απαντά κατά κύριο λόγω στον πυθμένα των μεγαλύτερων αγγείων, ενώ τα μικρότερα παραδείγματα είναι συνήθως ακόσμητα εσωτερικά. Ο Hayes διαπιστώνει τρεις διαφορετικές διακοσμητικές ομάδες ανάλογα με το θέμα470 και τη διάταξη των σφραγίδων. Η πρώτη (Ι) χαρακτηρίζεται από φυλλόσχημα θέματα τα οποία συνδυάζονται και συχνά εναλλάσσονται με παραπληρωματικά μοτίβα, όπως ομόκεντροι κύκλοι, μικροί ρόδακες ή ομόθετα φακοειδή σχήματα και ρόμβους. Διατάσσονται συνήθως σε μια ή δύο ομόκεντρες ζώνες, που οριοθετούνται από αυλακώσεις. Παραδείγματα της ομάδας αυτής εμφανίζονται στις αρχές 5ου αιώνα471, πιθανότατα υπό την επιρροή βορειοφρικάνικων προτύπων, τα οποία την εποχή αυτή είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στο σύνολο σχεδόν της μεσογειακής λεκάνης. Στις επόμενες δεκαετίες του 5ου αιώνα και κυρίως στο δεύτερο μισό του, οι σφραγίδες γίνονται πιο πολύπλοκες. Το ρεπερτόριό τους διευρύνεται έντονα στα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας (ΙΙ), που συμπεριλαμβάνει ζωικά μοτίβα και φυτικά θέματα κυρίως, καθώς και το σύμβολο του σταυρού. Διατάσσονται, συνήθως επαναλαμβανόμενα, σε μία ή περισσότερες ομόκεντρες ζώνες (ΙΙA) ενώ μεταξύ τους μεσολαβούν ταινίες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο. Εναλλακτικά, οι ομόκεντρες ζώνες οριοθετούνται από αυλακώσεις (ΙΙΒ), στα πρότυπα της προηγούμενης ομάδας. Στην ίδια ομάδα απαντούν για πρώτη φορά και παραδείγματα που φέρουν μεμονωμένα ενσφράγιστα θέματα στο κέντρο του πυθμένα περιβαλλόμενα από ομόκεντρες αυλακώσεις (ΙΙC). Μέσα στον 6ο αιώνα (ομάδα ΙΙΙ)καθιερώνονται πλέον τα ελεύθερα τοποθετημένα 465 Hayes 1972, 324 466 Hayes 1972, 328 – 329, 346 - 347 467 Hayes 1972, 326 – 327 (τύπος 1C), 329, 331 (τύπος 3) 468 Hayes 2008a, 239, εικ. 38, πίν. 60, αρ. 1255 - 1256 469 Hayes 1972, 343, 346 470 Για τα επί μέρους διακοσμητικά θεματα βλ. Hayes 1972, 350 – 368, επιπλέον De Luca 1984, 13 – 26, πίν. 6 – 11, 28 – 29 (παρουσιάζει μια οργανωμένη τυπολογία των εμπίεστων θεμάτων με χρονολογικές προτάσεις, ωστόσο αντιμετωπίζει από κοινού τις παραγωγές της Φώκαιας, της Βορείου Αφρικής και των μικρασιατικών ανοιχτόχρωμων αγγείων χωρίς πάντα να γίνεται διάκριση μεταξύ τους ιδιαίτερα όσον αφορά τις χρονολογικές προτάσεις) 471 Ο Hayes αναφέρει ως πιθανή χρονολόγηση της πρώτης ομάδα το διάστημα μεταξύ 360 και 450 (Hayes 1972, 349). Ωστόσο η πρώιμη αυτή πρόταση πιθανότατα σχετίζεται με την χρονολόγηση των πινακίων τύπου 2Α η οποία έχει πλέον αναθεωρηθεί (βλ. σελ. 80) 67 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) σφραγίσματα στον πυθμένα των αγγείων, μεμονωμένα ή σε μικρές ομάδες, χωρίς να ακολουθούν κάποια αυστηρά ορισμένη διάταξη. Το θεματολόγιο εμπλουτίζεται περισσότερο και συμπεριλαμβάνει πλέον και ανθρώπινες μορφές ή χριστογράμματα472. Η χρήση των θρησκευτικών συμβόλων είναι εντονότερη και οι σφραγίδες μεγαλύτερες και περισσότερο πλουμισμένες473. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ομάδας αυτής είναι πως για πρώτη φορά εισάγονται και σκηνές δράσης με περισσότερες μορφές που αλληλοεπιδρούν, διαμορφωμένες ωστόσο με μία ενιαία σφραγίδα474. Πηλός Ο πηλός των αγγείων της Φώκαιας είναι χαρακτηριστικός και παρουσιάζει σε γενικές γραμμές ομοιογένεια μέσα στην εξέλιξη της παραγωγής. Είναι κοκκινωπός, με αποχρώσεις που κυμαίνονται από καστανέρυθρο ή ιώδες – ερυθρό, λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό και στο σώμα του είναι διακριτές, στις περισσότερες περιπτώσεις, λίγες ή αρκετές ασβεστιτικές προσμίξεις, αποστρογγυλευμένες ή με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης. Άλλου είδους προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και μαρμαρυγίες, συνήθως δεν είναι διακριτές μακροσκοπικά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώνεται παρουσία μικροαπολιθωμάτων. Η επιφάνεια καλύπτεται, εσωτερικά και εξωτερικά, από λεπτό, συνήθως θαμπό επίχρισμα ερυθρού χρώματος, σε τόνους ανάλογους με αυτούς του πηλού. Συχνά το επίχρισμα είναι πιο ισχυρό και στιλπνό στην εσωτερική επιφάνεια, ενώ σε πολλές περιπτώσεις. αφομοιώνεται σχεδόν από το σώμα του πηλού, ιδιαίτερα εξωτερικά. Σπανιότερα είναι τα παραδείγματα με μικρής έντασης μεταλλική λάμψη, που υποδεικνύει υψηλότερες θερμοκρασίες όπτησης. Σε καμία περίπτωση, πάντως, το τελικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να συγκριθεί με το στιλπνό επίχρισμα των διαφόρων παραγωγών ανατολικών ή ιταλικών terra sigillata475. Ορισμένα όστρακα, απαντούν σε μια πιο ανοιχτόχρωμη εκδοχή, που τείνει προς το πορτοκαλί ενώ το σώμα του πηλού είναι πιο μαλακό. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά παραμένουν ανάλογα με όσα παραπάνω αναφέρθηκαν. Από νωρίς διατυπώθηκε η άποψη πως πρόκειται για προϊόντα της ίδια παραγωγής και η διαφοροποίηση αποδόθηκε σε χαμηλότερες θερμοκρασίες όπτησης476, όπως αποδεικνύουν και τα αποτελέσματα εργαστηριακών αναλύσεων477, παρά τις αντίθετες απόψεις που κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί478. Επισημαίνεται, τέλος, μια τρίτη παραλλαγή, με πηλό που τείνει από το ερυθρό έως 472 Hayes 1972, 346, 349 473 Hayes 1972, 346 – 349. Hayes 2008a, 84 474 Βλ. π.χ. Hayes 1972, 362, εικ. 77k 475 Hayes 1972, 323. Mayet, Picon 1986, 121 476 Hayes 1972, 324. Hayes 2008a, 84 477 Aloupi et. al. 2000, 216, 219 478 Vogt 2000, 56 (subgroup 12.12) 68 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) το ανοιχτό καστανό, περισσότερο λεπτόκοκκο, με λιγότερες ασβεστιτικές, μακροσκοπικά διακριτές προσμίξεις, παρουσία μαρμαρυγία και άλλων στοιχείων, σε μικρότερες όμως συγκεντρώσεις479. Τα παραδείγματα αυτά προσομοιάζουν περισσότερο με τoν πηλό των αγγείων της παραγωγής Çandarli, και μάλιστα έχει διατυπωθεί η υπόθεση πως αποτελούν μέρος μιας μεταβατικής παραγωγής ή κάποιας πρόδρομης μορφής των αγγείων της Φώκαιας480. Με βάση τα αποτελέσματα χημικών481 και πετρογραφικών αναλύσεων σε παραδείγματα της παραγωγής, ο πηλός χαρακτηρίζεται από μονοκρυσταλικές, ως επί το πλείστον, προσμίξεις χαλαζία, με κοκκομετρίας ιλύος, και μικρότερες ποσότητες ασβεστιτικών ιλυόλιθων482 (μικρίτες). Μια σειρά από άλλα ορυκτά απαντούν επίσης, σε πολύ μικρές ποσότητες, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις εντοπίζονται και μικροαπολιθώματα483. Στο σώμα του πηλού εντοπίζονται μαρμαρυγίες σε ποικίλες ποσότητες, ενώ παρατηρείται έλλειψη ομοιογένειας καθώς διαπιστώνονται περιοχές διαφορετικής κοκκομετρίας, κυκλικού συνήθως σχήματος, ενδεικτικό της πρακτικής ανάμειξης πρώτων υλών από διαφορετικά κοιτάσματα ή με διαφορετική επεξεργασία. Σε κάθε περίπτωση η σύσταση του πηλού υποδεικνύει μια πηγή με ιζηματογενή πετρώματα και χαμηλό βαθμό μεταμόρφωσης484. Προέλευση Από νωρίς είχε διατυπωθεί η υπόθεση πως η προέλευση των αγγείων αυτών θα έπρεπε να αναζητηθεί στην ευρύτερη περιοχή των παραλίων της ανατολικής Μεσογείου485. Ωστόσο, αρχικά είχαν αποδοθεί στην Αίγυπτο486. O Hayes πρώτος συνδέει την παραγωγή με την Μ. Ασία487 και μάλιστα αναφέρεται συγκεκριμένα στην περιοχή της Περγάμου488. Λίγο αργότερα ο ίδιος αναγνωρίζει το κέντρο της συγκεκριμένης παραγωγής, ή τουλάχιστον ένα από αυτά, στην περιοχή της Φώκαιας, μεταξύ Σμύρνης και Περγάμου αξιοποιώντας τα δεδομένα παλαιότερων ανασκαφών489. Στην πεδινή περιοχή που εκτείνεται ανατολικά του κόλπου της Φώκαιας, μεταξύ των δύο αρχαίων λιμένων της, εντοπίζονται πολυάριθμα, παραμορφωμένα από την όπτηση παραδείγματα της παραγωγής. Επιπλέον, συχνό εύρημα αποτελούν τα 479 Vogt 2000, 56 (subgroup 12.13) 480 Hayes 2008a, 84 481 Japp et al. 2013 482 Με τον όρο ιλυόλιθοι νοούνται οι μικρές συσσωρεύσεις μέσα στο σώμα του πηλού, που διακρίνονται ως ξεχωριστές προσμίξεις αλλά διαμορφώνονται από εξαιρετικά λεπτόκοκκο υλικό, η κρυσταλλική δομή του οποίου είναι δύσκολο να διαπιστωθεί με συμβατικά μέσα οπτικής παρατήρησης 483 Aloupi et. al. 2000, 212. Joyner 2000, 225 – 226 484 Aloupi et. al. 2000, 212 485 Waagé et al. 1948, 51 - 52 486 Kübler 1931, 80 – 82 πίν. 36A και 36B4. Waagé 1933, 300 487 Hayes 1972, 323 488 Hayes 1972, 369 - 370 489 Hayes 1980, 525 69 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) υπολείμματα άψητων αγγείων, ενδεικτικά της παρουσίας εργαστηρίων, τα οποία φαίνεται πως κάλυπταν μια αξιοσημείωτη έκταση, που υπολογίζεται σε 20 – 30 εκτάρια. Ο εντοπισμός ενός αποθέτη με εργαστηριακά απορρίμματα490, κοντά στο δρόμο προς τη Σμύρνη, στη θέση που ήταν γνωστή ως Bakathanasi myli491, καθιστά πιθανή την παρουσία εργαστηρίων και νοτιότερα, σε απόσταση σχεδόν 2 χιλιομέτρων από το χώρο όπου υπολογίζεται πως βρίσκονταν ο πυρήνας της παραγωγής492. Η γεωλογία της περιοχής συνάδει με τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι πως τα παραδείγματα, από διάφορες θέσεις της Ευρώπης, που εξετάστηκαν έχουν πιθανότατα κοινή προέλευση με αυτά που βρέθηκαν στην ίδια τη Φώκαια ή προέρχονται από εργαστήρια στο ίδιο γεωλογικό πλαίσιο493. Ενδείξεις για την παραγωγή της κεραμικής αυτής και σε άλλες θέσεις της ευρύτερης περιοχής παρέχουν οι αναλύσεις παραδειγμάτων της που υποδεικνύουν προέλευση από την περιοχή της Αρχαίας Πιτάνης, της Περγάμου και του Γρύνιου494, που σχετίζονται άμεσα με την παραγωγή Çandarli. Μάλιστα, στο Γρύνιο εντοπίζονται εργαστηριακά κατάλοιπα και των δύο παραγωγών495. Η μεταξύ τους σχέση είχε από νωρίς επισημανθεί από τον Hayes496, ο οποίος διατυπώνει την υπόθεση πως η κεραμική του Γρύνιου αποτελεί μεταβατικό στάδιο μεταξύ των δύο497. Αν και αρχικά η παραπάνω άποψη είχε αμφισβητηθεί498, η Voght αποδίδει στο εργαστήριο αυτό ορισμένα παραδείγματα από την Ελεύθερνα499 που εντάσσονται τυπολογικά στις ίδιες σειρές με τα αγγεία της Φώκαιας. Με το ίδιο κέντρο είναι πιθανό πως πρέπει να συσχετιστούν και τα παραδείγματα που αναφέρει ο Hayes, από την Κόρινθο, την Αθήνα και τις Σάρδεις, με στιλπνό επίχρισμα και φολίδες μαρμαρυγία500. Η ίδια υπόθεση υιοθετείται τέλος και για ορισμένα παραδείγματα από 490 Empereur, Picon 1986, 143 491 Langlotz 1969, 379 - 380 492 Mayet, Picon 1986, 129. Αν και το εργαστήριο δεν έχει εντοπιστεί, ήδη από τον 19ο αιώνα γίνεται λόγος για μια θέση στην περιοχή γνωστή ως Λουτρός η Seitan hammam (Λουτρό του διαβόλου) (Παπαδόπουλος Κεραμεύς 1879, 12, Sartiaux 1914, 8). Εάν τα τοπωνύμια αυτά υποδεικνύουν την παρουσία κάποιου αρχαίου λουτρού είναι πιθανό εκεί να πρέπει να αναζητηθεί και ο χώρος του εργαστηρίου, καθώς η πρακτική της χρήσης εγκαταλελειμμένων λουτρών για την εγκατάσταση εργαστηρίων κεραμικής δεν είναι άγνωστη την εποχή αυτή ιδιαίτερα στην περιοχή της βορείου Αφρικής που αποτελεί σύγχρονο και άμεσα ανταγωνιστικό κέντρο (Βελένης κ.α. 2009, 282 υποσ. 17) 493 Mayet, Picon 1986, 132 - 133 494 Japp 2014, 20 495 Empereur, Picon 1986, 143 496 Hayes 1972, 369 497 Hayes 2008a, 84 498 Empereur, Picon 1986, 144 499 Vogt 2000, 56 (subgroup 12.13) 500 Hayes 1972, 369, 336. Hayes 2008a, 84, 241 – 246, αρ. 1281, 1294 – 1297, 1325 – 1326, 1332. Προβληματικό παραμένει το γεγονός πως ορισμένα από τα παραδείγματα αυτά ανήκουν στις οψιμότερες παραλλαγές της παραγωγής (τύπος 3H). Μεταξύ αυτών και των πρωιμότερων παραδειγμάτων που αποδίδονται στο Γρύνιο μεσολαβεί περισσότερο από ένας αιώνας. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα του εάν το εργαστήριο αυτό λειτούργησε καθ’ όλο το διάστημα στο οποίο αναφερόμαστε 70 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) τους Φιλίππους, τα οποία βρίσκονται, αναφορικά με τον πηλό, μεταξύ των παραγωγών της Φώκαιας και του Çandarli501. Τεχνολογία Η τεχνολογία που υιοθετείται για την κατασκευή των πινακίων της Φώκαιας έχει σήμερα αποσαφηνιστεί, σε όλα σχεδόν τα στάδιά της. Η χρήση ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης (SEM) αποκαλύπτει ευρήματα που ενισχύουν την υπόθεση της ανάμειξης πηλών για τη διαμόρφωση του τελικού μείγματος502. Στην επιφάνεια των αγγείων είναι συχνά διακριτές πλατιές επίπεδες ταινίες, ενώ εξωτερικά σημειώνονται λεπτές αυλακώσεις που δεν συνεχίζονται σε ολόκληρη την περιφέρεια του αγγείου. Επιπλέον, πολλά αγγεία παρουσιάζουν έντονη διαφοροποίηση στο πάχος του σώματος που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εξαιρετικά περιορισμένο, ενώ μια χαμηλή ακμή διαμορφώνεται στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος στα παραδείγματα του 6ου αιώνα. Τα παραπάνω οδήγησαν τον Hayes στην υπόθεση ότι γίνονταν χρήση καλουπιού για την διαμόρφωση της εξωτερικής επιφάνειας του αγγείου ενώ το χείλος ήταν επίθετο503. Ωστόσο, η άποψη αυτή πλέον αμφισβητείται504. Η εξέταση του υλικού από τους Φιλίππους, υποδεικνύει πως τόσο η εσωτερική όσο και η εξωτερική επιφάνεια των πινακίων της Φώκαιας διαμορφώνονται τροχήλατα, με τη χρήση λεπτής σπάτουλας, ενώ το χείλος σχηματίζεται ενιαία, χωρίς ενδείξεις για την εκ των υστέρων εφαρμογή του505. Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα των πινακίων της Φώκαιας είναι η διαφοροποίηση του χρώματος σε τμήμα του χείλους ή του ανώτερου μέρους του σώματος, που μπορεί να είναι σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. Το αποτέλεσμα αυτό προκύπτει από την τοποθέτηση των κεραμικών σε στοίβες μέσα στον κλίβανο, αφήνοντας μόνο το τμήμα αυτό εκτεθειμένο στις συνθήκες του θαλάμου όπτησης. Την υπόθεση, που διατύπωσε αρχικά ο Hayes506, επιβεβαιώνουν εργαστηριακά ή εάν υπάρχουν περισσότερα εργαστήρια τα οποία δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. 501 Πρόκειται για παραδείγματα που στο σύνολό τους ανήκουν στον τύπου 1 της Φώκαιας και αντίστοιχα στον τύπο 4 της παραγωγής του Çandarli, σύμφωνα με την κατάταξη του Hayes. 502 Aloupi et. al. 2000, 216 - 218 503 Hayes 1972, 324 504 Vaag: A closer look, Vogt 2000, 56 – 57 505 Οι πλατιές ταινίες από τη χρήση της σπάτουλας επισημαίνονται τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική επιφάνεια, αντίθετα με τη θέση του Οι λεπτές αυλακώσεις που διατρέχουν τμήμα της περιφέρειας της εξωτερικής επιφάνειας πιθανότερο είναι πως αποτελούν ίχνη μικρών πυριτικών στοιχείων τα οποία μεταφέρονται από την σπάτουλα που χρησιμοποιείται κατά την περιστροφή του αγγείου στον τροχό. Ο λόγος απουσίας τους εσωτερικά πιθανότατα σχετίζεται με το καλύτερο φινίρισμα της επιφάνειας που έφερε συνήθως τη διακόσμηση. Στη χρήση σπάτουλας οφείλεται και η χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος, αλλά και η δυνατότητα της διαμόρφωσης εξαιρετικά λεπτών τοιχωμάτων. Τέλος, βάση των αγγείων της παραγωγής διαμορφώνεται με αφαίρεση πηλόμαζας, πρακτική που δεν συνάδει με τη χρήση καλουπιού καθώς τότε η βάση θα σχηματίζονταν απευθείας στη μήτρα. 506 Hayes 1972, 324 71 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) απορρίμματα από την περιοχή της Φώκαιας, στα οποία τα χείλη τον αγγείων έχουν κολλήσει μεταξύ τους κατά την όπτηση507. Σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν διαπιστώνεται πως σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 1100 oC τα αγγεία τείνουν να μαλακώνουν, ενώ οι στοίβες των κεραμικών αρχίζουν να καταρρέουν στους 1170oC508. Πάντως οι θερμοκρασίες όπτησης για τα τυπικά παραδείγματα της παραγωγής φαίνεται πως ξεπερνούν τους 1000 oC και μπορεί να έφταναν ακόμη και τους 1080 - 1100 oC. Το ελάχιστο περιθώριο μεταξύ της τυπικής θερμοκρασίας όπτησης και του ορίου τήξης του πηλού υποδεικνύει την εξαιρετική λεπτομέρεια και έλεγχο που χαρακτηρίζει τη φάση αυτή της κατασκευής. Χαμηλότερες κατά 200 oC περίπου υπολογίζονται οι θερμοκρασίες για την παραλλαγή των αγγείων της παραγωγής με πορτοκαλόχρωμο πηλό, όπου δεν φαίνεται να ξεπερνούν τους 850 o 509 C . Χρονολόγηση Τα χρονολογικά όρια της παραγωγής παραμένουν ακόμη μάλλον ασαφή, ιδιαίτερα ως προς τα οψιμότερα παραδείγματά της. Ο Ηayes τοποθετεί την εμφάνιση των πρωιμότερων τύπων στα τέλη του 4ου – αρχές του 5ου αιώνα με βάση υλικό από την Αθήνα510. Παραδείγματα της ίδιας περίπου περιόδου έχουν εντοπιστεί και στις νοτιοανατολικές ακτές της Μεσογείου, στην Caesarea Maritima511. Ωστόσο, δεν λείπουν και αναφορές για αγγεία που χρονολογούνται ήδη από τις αρχές του 4ου αιώνα, τα οποία όμως έχουν μάλλον προδρομικό χαρακτήρα512. Το τέλος της παραγωγής δεν έχει καθοριστεί με ακρίβεια. Θεωρείται όμως σχεδόν βέβαιο πως η κυκλοφορία των προϊόντων της συνεχίζει τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 7ου αιώνα513. Η κεραμική της Φώκαιας φαίνεται πως καθιερώνεται ως ένα από τα κυρίαρχα προϊόντα της κατηγορίας της από τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα, ενώ για τα επόμενα 100 περίπου χρόνια η παρουσία της είναι ουσιαστικά αδιάλειπτη σε ολόκληρο το μεσογειακό χώρο, ακόμη και έξω από αυτόν, μέχρι τις βρετανικές ακτές514. Αναφορές για παραδείγματα που εντοπίζονται σε σύνολα του τρίτου τέταρτου του 7 αιώνα υπάρχουν από το Saraçhane515. Τα ευρήματα από το Εμποριό της Χίου ου σχετίζονται με τo στρώμα καταστροφής του φρουρίου από τους Άραβες, την δεκαετία 507 Langlotz 1969, 380, εικ. 4-5. Hayes 1980, 525 508 Langlotz 1969, 380 509 Aloupi et. al. 2000, 216 - 218 510 Hayes 1972, 326. Hayes 2008a, 85 511 Tomber 1999, 296, 317, αρ. 105. Reynolds et al. 2011, 18 512 Hayes 2008a, 87, 237, αρ. 1230 – 1231, εικ. 37 513 Hayes 2008a, 86 514 Reynolds 1995, 35 – 36. Hayes 2008a, 86 86 515 Hayes 1992 (deposit 30 και 31) 72 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) του 660μ. Χ.516, ενώ η παρουσία τους σε σύνολα που χρονολογούνται στην τελευταία δεκαετία του αιώνα είναι μάλλον υπολειμματική517. Δεν θα πρέπει να θεωρηθεί τυχαίο το γεγονός ότι τα οψιμότερα παραδείγματα, τουλάχιστον όσα προέρχονται από καλά χρονολογημένα σύνολα, εντοπίζονται σε περιοχές με μεγάλη εγγύτητα στο κέντρο παραγωγής τους, ενδεικτικό της υποβάθμισης της παραγωγής ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 1 – 183) Το υλικό της παραγωγής της Φώκαιας που εντοπίζεται στο σύνολο από τη Νησίδα του Υαλουργείου αποτελεί την μεγαλύτερη κατηγορία, ποσοτικά, σε σχέση με όλες τις υπόλοιπες παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής. Από τους δέκα τύπους που διακρίνει ο Hayes οι επτά αντιπροσωπεύονται στο υπό εξέταση υλικό. Τόσο τυπολογικά όσο και σε σχέση με την πρώτη ύλη τα παραδείγματα των Φιλίππων δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά από τα μέχρι τώρα γνωστά δεδομένα. Ο πηλός των αγγείων της παραγωγής, εύκολα αναγνωρίσιμος, ακόμη και μακροσκοπικά, είναι λεπτόκοκκος, ερυθρός – κιτρινέρυθρος στις περισσότερες περιπτώσεις, σκληρός και σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό και συνήθως λεία υφή στην επιφάνειά του. Φέρει, κατά κανόνα, λεπτό επίχρισμα, το οποίο συνήθως δεν διαφοροποιείται έντονα από το σώμα του πηλού, ενώ συχνά ενσωματώνεται σε αυτό. Οι ασβεστιτικές προσμίξεις κυριαρχούν, σε ποικίλες ποσότητες και σχήματα, ενώ οι πυριτικές είναι μάλλον περιορισμένες. Σποραδικά σημειώνεται η παρουσία φολίδων μαρμαρυγία ή άλλων στοιχείων και σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις παρατηρούνται μικροαπολιθώματα. Παρά τη σχετική ομοιογένεια, της πρώτης ύλης, σημειώνονται μεταξύ των οστράκων που εξετάστηκαν μικρές ή μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις. Αυτές μπορούν να οργανωθούν σε τρεις βασικές ομάδες, με επί μέρους παραλλαγές, που σχετίζονται με τη σύσταση το μέγεθος, την κατανομή ή το σχήμα των προσμίξεων, ή ακόμη και τα χαρακτηριστικά του σώματος του πηλού. Στα παραδείγματα της πρώτης ομάδας (PhRSWi), στην οποία ανήκει η πλειονότητα των παραδειγμάτων, ο πηλός είναι συνήθως πολύ σκληρός και ιδιαίτερα λεπτόκοκκος. Το χρώμα και η εικόνα του σώματος του πηλού διαφοροποιείται αρκετά, πιθανότατα λόγω διαφοροποιήσεων στις θερμοκρασίες όπτησης, ενώ σημειώνονται και παραδείγματα τα οποία βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο υαλοποίησης. Οι ασβεστιτικής σύστασης προσμίξεις αφθονούν, συνήθως με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης, αλλά είναι ορατές μακροσκοπικά σε μικρό μόνο ποσοστό και συχνά συνοδεύονται από μικροσκοπικές πυριτικές καθώς και μερικές μικρού μεγέθους σκούρες, απροσδιόριστης σύστασης προσμίξεις, ενδεχομένως πυριτολιθκές, ενώ σε 516 Boardman 1989, 93, εικ. 29. Reynolds et al. 2011, 21 517 Hayes 2008a, 86 73 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) αρκετά παραδείγματα εντοπίζονται σε μικρή ποσότητα ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Τέλος, βασικό γνώρισμα της μικροσκοπικής εικόνας του πηλού της ομάδας αυτής είναι η έντονη παρουσία μικρών ή μικροσκοπικών οπών, κυκλικού ή επιμήκους σχήματος στο σώμα του πηλού. Ο πηλός της δεύτερης ομάδας (PhRSWii) είναι εξίσου λεπτόκοκκος αλλά το χρώμα του είναι συνήθως πιο ανοιχτό. Οι ασβεστιτικές προσμίξεις είναι λιγότερες ως προς τον αριθμό τους, αλλά συχνά έχουν εμφανώς μεγαλύτερο μέγεθος, συνήθως κρυπτοκρυσταλλικές. Οι πυριτικής σύστασης προσμίξεις δεν απουσιάζουν, κάποτε μάλιστα εντοπίζονται σε αξιοσημείωτες, για τα δεδομένα της παραγωγής, συγκεντρώσεις. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, διακρίνονται μικροσκοπικές, σκούρου χρώματος προσμίξεις. Ανάλογα με το πλήθος των πυριτικών προσμίξεων που συμπεριλαμβάνονται στον πηλό διακρίνουμε δύο υποομάδες. Στην πρώτη (PhRSWii.i) οι ασβεστιτικές κυριαρχούν, ενώ τα πυριτικά στοιχεία που εντοπίζονται είναι περιορισμένα ή απουσιάζουν εντελώς. Στην δεύτερη (PhRSWii.ii) οι ασβεστιτικές προσμίξεις περιορίζονται περισσότερο ενώ, οι μικροσκοπικού μεγέθους, διάφανες, πυριτικής σύστασης προσμίξεις απαντούν σε αξιοσημείωτες συγκεντρώσεις. Τα παραδείγματα της συγκεκριμένης ομάδας φέρουν συνήθως αρκετά πιο στιλπνό επίχρισμα, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις ομοιάζει με εκείνο των βορειοαφρικάνικων αγγείων. Η τελευταία ομάδα (PhRSWiii) χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά λεπτόκοκκο, συνήθως ανοιχτόχρωμο πηλό, ομοιογενή, με καλή κατανομή των προσμίξεων, που αφορούν κυρίως κρυπτοκρυσταλλικά ασβεστιτικά και κοκκινωπά στοιχεία και ενίοτε φολίδες μαρμαρυγία, με χρυσίζουσα λάμψη. Σε αρκετές περιπτώσεις το επίχρισμα είναι περισσότερο στιλπνό, προσομοιάζοντας σε αυτό των όψιμων παραδειγμάτων της παραγωγής Çandarli. Πρόκειται για αγγεία που βρίσκονται μεταξύ της παραγωγής της Φώκαιας και αυτής του Çandarli και έχουν συνδεθεί με το εργαστήριο στο Γρύνιο, για το οποίο έγινε λόγος παραπάνω518. Τέλος σημειώνεται και μικρός αριθμός αριθμός παραδειγμάτων με πηλό που διαφοροποιείται από τις παραπάνω ομάδες (Varia), όπως π.χ. ένα όστρακο με ιδιαίτερα ανοιχτόχρωμο πηλό, στον οποίο κυριαρχούν οι μικροσκοπικές, σκουρόχρωμες προσμίξεις (αρ. 142) ή ένα παράδειγμα στο οποίο αρκετές από τις ασβεστιτικές προσμίξεις παρουσιάζονται σκουρόχρωμες (αρ.4). Τα όστρακα αυτά είναι πιθανότερο πως αφορούν απομιμήσεις της παραγωγής της Φώκαιας, πιθανότατα επείσακτες, καθώς απαντούν σε μεμονωμένα παραδείγματα, και όχι ως μέρος κάποιας τοπικής παραγωγής. Ωστόσο, αυτά δεν θα πρέπει να συγχέονται με παραδείγματα ο πηλός των οποίων διαφοροποιείται μακροσκοπικά ή μικροσκοπικά από τα τυπικά παραδείγματα των επί μέρους ομάδων λόγω ιδιαίτερων συνθηκών όπτησης (αρ. 9). Η χαρακτηριστική διαφοροποίηση του χρώματος στο επίχρισμα του χείλους ή το 518 Βλ. σελ. 70 74 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) άνω μέρος του σώματος των αγγείων, από την όπτηση σε στοίβες απαντά, όπως είναι αναμενόμενο και στο υλικό των Φιλίππων. Ωστόσο ένα επιπλέον χαρακτηριστικό που διαπιστώνεται είναι πως συχνά διατηρείται αποτύπωμα του υποκείμενου ή υπερκείμενου αγγείου. Το ίχνος αυτό μπορεί να έχει τη μορφή αβαθούς σκοτίας ή ζώνης με αδρότερη επιφάνεια, είτε να αφορά μια λεπτή ζώνη με πλεονάζων πηλό519. Εκτός από τα παραπάνω, ένα ιδιαίτερο εύρημα από τη Νησίδα του υαλουργείου, φωτίζει μια ακόμη πτυχή σε ζητήματα τεχνολογίας της παραγωγής και θέτει σημαντικά ερωτήματα αναφορικά με όσα μέχρι τώρα γνωρίζαμε για την εμπορική κυκλοφορία των κεραμικών προϊόντων. Διαπιστώνεται πως ορισμένα παραδείγματα ( διατηρούν ολόκληρη την εξωτερική επιφάνεια αποχρωματισμένη και αρκετά απολεπισμένη, κατ’ αναλογία με την εικόνα που επισημαίνεται στο χείλος των αγγείων της παραγωγής (αρ. 12, 80, 101 και ενδεχομένως αρ.110).. Είναι πιθανό πως τα πινάκια αυτά αποτελούσαν το πρώτο από τα αγγεία της στήλης που διαμορφώνονταν αφήνοντας το σύνολο της εξωτερικής του επιφάνειας εκτεθειμένο στις ίδιες συνθήκες520. PhRSW1 Περιγραφή Ο πρώτος τύπος στην κατάταξη του Hayes (PhRSW1) αποτελεί το συνδετικό κρίκο μεταξύ της παραγωγής Çandarli και αυτής της Φώκαιας. Πρόκειται για πινάκια ή βαθιά πινάκια με κοίλο σώμα, η καμπυλότητα του οποίου μεταβάλλεται έντονα στο άνω τμήμα του, και χείλος κάθετο, συχνά έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. Η βάση διαμορφώνεται συνήθως από χαμηλό πόδιο τριγωνικής σχεδόν διατομής, το ύψος του οποίου μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά και σχηματίζεται με αφαίρεση πηλού από το τύμπανο. Τυπολογία Ο Hayes διακρίνει τέσσερεις βασικές παραλλαγές. Στην πρωιμότερη (1A) το χείλος είναι ελαφρώς έσω νεύον και η βάση διαμορφώνεται από πόδιο τριγωνικής διατομής. Στο σώμα διακρίνεται, εξωτερικά, αρκετά έντονη τροπίδωση στη μετάβαση από το κάτω προς το ανώτερο τμήμα, όπως και στον τύπο 4 της παραγωγής Çandarli. Μάλιστα, σε αρκετά παραδείγματα, σημειώνεται μικρή ένταση στη μετάβαση από τον πυθμένα στο σώμα. Η συγκεκριμένη παραλλαγή φαίνεται πως είναι βραχύβια καθώς εμφανίζεται στα τέλη του 4ου και συνεχίζει μέχρι τον πρώιμο 5ο αιώνα, όχι όμως και 519 Βλ. σελ. 79, 91 520 Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα τα αγγεία αυτά θα θεωρούνταν αποτυχημένα και θα έπρεπε να απορριφθούν. Τα ευρήματα των Φιλίππων θέτουν σε νέες βάσεις τη συγκεκριμένη υπόθεση καθώς αποτυχημένα αγγεία όχι απλά δεν απορρίπτονται αλλά αποτελούν προϊόν εξαγωγής, το οποίο είναι πιθανόν να διατίθετο σε χαμηλότερη τιμή. Η υπόθεση αυτή αποκτά βάση αν αναλογιστεί καείς πως σε διαφορετική περίπτωση το κόστος για μια τόσο εκτεταμένη παραγωγή θα ήταν μάλλον σημαντικό εάν έπρεπε να απορρίπτει το πρώτο και πιθανόν το τελευταίο αγγείο από κάθε στοίβα εντός του κλιβάνου. 75 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) στο δεύτερο μισό του521. Σε αυτή συμπεριλαμβάνονται από ορισμένους μελετητές και παραδείγματα που έχουν συσχετιστεί με το εργαστήριο στο Γρύνιο522, για τα οποία έχει προταθεί μια ακόμη προγενέστερη χρονολόγηση, στις αρχές του 4ου αιώνα523. Ωστόσο, όπως θα φανεί από το υλικό που εξετάζεται, όστρακα που μπορούν να συσχετιστούν με την παραγωγή αυτή εντοπίζονται και στις υπόλοιπες παραλλαγές. Η εξέλιξη του σχήματος τείνει σε ολοένα πιο κάθετο χείλος, υποχώρηση της τροπίδωσης στην εξωτερική επιφάνεια και περιορισμό του ύψους της βάσης. Ήδη από τις αρχές του 5ου αιώνα, στα παραδείγματα της δεύτερης παραλλαγής (1Β) η μεταβολή της καμπυλότητα στο άνω μέρος του αγγείου είναι μικρότερη, το χείλος είναι κάθετο, ενώ απουσιάζει ή είναι ελάχιστα διακριτή η τροπίδωση. Η βάση γίνεται χαμηλότερη, με βαρύτερες αναλογίες, και το τύμπανο βρίσκεται σε μικρή υποχώρηση. Σε αρκετά παραδείγματα του πρώτου μισού του αιώνα (1C) μικρή ένταση σημειώνεται στην άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, διαμορφώνοντας ένα διακριτό χείλος. Η τελευταία παραλλαγή του τύπου (1D) αφορά κυρίως βαθιά πινάκια, με μικρότερη, συνήθως διάμετρο σε σχέση με τις προηγούμενες. Στα αγγεία του τύπου η διάκριση μεταξύ των δύο τμημάτων του σώματος παύει να υφίσταται. Το σώμα είναι ενιαίο, κοίλο, ενώ σημειώνεται μια μικρή, σταδιακή αύξηση του πάχους των τοιχωμάτων προς το ανώτερο τμήμα του αγγείου. Το χείλος σχηματίζεται από την άνω απόληξη του σώματος, χωρίς άλλη διαμόρφωση ενώ σε ορισμένα παραδείγματα παρατηρείται μια μικρή αβαθής σκοτία στην άνω εξωτερική του απόληξη524. Παράλληλα περιορίζεται περαιτέρω το ύψος της βάσης, που τώρα διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με τη μορφή πλατιάς επίπεδης ταινία ή χαμηλού ανάγλυφου δακτυλίου, ενώ το τύμπανο βρίσκεται σε υποχώρηση. Εκτός από την παραλλαγή 1Α οι υπόλοιπες αφορούν τύπους που ανήκουν εξ ’ολοκλήρου στον 5ο αιώνα, χωρίς να διακρίνεται από τον Hayes μια επί μέρους εξελικτική σχέση525. Πιο συγκεκριμένα, οι τύποι 1Β και 1D χρονολογούνται από τις αρχές του αιώνα μέχρι το τρίτο τέταρτο, ενώ η παραλλαγή 1C φαίνεται ότι καλύπτει 521 Hayes 1972, 326 – 327, 522 Η ομοιότητα τω παραδειγμάτων αυτών τόσο τυπολογικά όσο και ως προς την πρώτη ύλη με αυτά τη παραγωγής Çandarli ώθησε ορισμένους μελετητές, μεταξύ των οποίων και τον Hayes στην διατύπωση μιας ενδιάμεσης παραλλαγής Çandarli 4 / PHRSW 1 (Hayes 2001, 440. Papadopoulos 2001, 582 – 583). 523 Hayes 2008a, 84. Η χρονολόγηση αυτή θα πρέπει μάλλον να επανεξεταστεί καθώς στηρίζεται στην πιθανότητα το Γρύνιο να λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ των παραγωγών της Φώκαιας και του Çandarli. Ωστόσο φαίνεται πως προϊόντα του εργαστηρίου αυτού απαντούν και στις υπόλοιπες παραλλαγές, αλλά και σε άλλους τύπους. 524 Rizzo 2001a, 58, πίν. VIIIg, h 525 Hayes 1972, 324 – 325. Πάντως ακόμη και εάν η εμφάνιση των επί μέρους παραλλαγών που διαδέχονται τον τύπο 1Α είναι σύγχρονη, φαίνεται πως υπάρχει μια αρκετά σαφής εξελικτική πορεία ενώ οι τελευταίες παραλλαγές 1D και 1Ε πιθανότατα είναι περισσότερο διαδεδομένες στο β΄μισό ή τουλάχιστον από το β΄τρίτο του 5ου αιώνα, όπως φαίνεται και από το υλικό που έφεραν στο φως οι ανασκαφές για το Μετρό της Θεσσαλονίκης, καθώς στα αντίστοιχα στρώματα εντοπίζονται όστρακα κυρίως των δύο τελευταίων παραλλαγών και ελάχιστα μόνο του τύπου1B και 1C (Ζαχαριάδης υπό έκδοση) 76 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) τουλάχιστον το πρώτο μισό του αιώνα526. Παραδείγματα του τύπου 1D που εντοπίζονται σε σύνολα που αποδίδονται τόσο στις αρχές 527 όσο και στο τελευταίο τρίτο του 5ου αιώνα528, επιβεβαιώνουν την αρχική υπόθεση του Hayes. Επιπλέον, έχει προταθεί η διάκριση και μιας πέμπτης παραλλαγής (1E) με σώμα ενιαίο, κοίλο εσωτερικά και χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση ή ήπια τροπίδωση εξωτερικά529. Παραδείγματα εντοπίζονται στη Γόρτυνα σε φάσεις, του 6ου και του 7ου αιώνα530 και στην Αθήνα σε στρώμα που αποδίδεται στον όψιμο 4ο ή πιθανότερα στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα531, ωστόσο και στις δύο περιπτώσεις τα σύνολα δεν παρέχουν ασφαλή χρονολογικά στοιχεία. Πάντως, εξελικτικά θα πρέπει πιθανότατα να τοποθετηθεί κοντά στα μέσα του αιώνα. Η μικρή προβολή του χείλους εξωτερικά το κατατάσσει πιο κοντά σε παραδείγματα του τύπου Hayes 3 και Hayes 4 ενώ το ενιαίο, ανοιχτό σώμα αποτελεί στοιχείο που έχει ήδη εμφανιστεί στον τύπο 1D532. Διακόσμηση Στα αγγεία του τύπου δεν σημειώνεται η χρήση σφραγίδων, ενώ τα υπόλοιπα διακοσμητικά μέσα περιορίζονται σε παράλληλες, λεπτές αυλακώσεις στην επιφάνεια των αγγείων. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένα παραδείγματα του τύπου 1C που ενίοτε φέρουν στο χείλος, εσωτερικά, λεπτές παράλληλες αυλακώσεις και εξωτερικά, διακόσμηση με σφραγιδοκύλινδρο533. Πρωτογενές υλικό (αρ. 1 – 52) Τα παραδείγματα του τύπου από το υλικό που εξετάστηκε αποτελούν την πολυπληθέστερη ομάδα της παραγωγής καθώς αφορούν περισσότερο από το 1/3 όλων των επί μέρους τύπων. Εντοπίζονται σχεδόν στα μισά από τα σύνολα που μελετήθηκαν, στο σύνολο σχεδόν της έκτασης του χώρου, χωρίς να επιχωριάζουν σε κάποιο από τα επί μέρους στρώματα. Ιδιαίτερα μεγάλη είναι η ποικιλία του τύπου καθώς συμπεριλαμβάνονται όλες τις επί μέρους παραλλαγές, τόσο ως προς το σχήμα, όσο και αναφορικά με την πρώτη ύλη. Εκτός από τις κύριες παραλλαγές που παραπάνω παρουσιάστηκαν, διαπιστώνονται ορισμένα παραδείγματα που βρίσκονται μεταξύ αυτών. Μια ομάδα 526 Hayes 1972, 326 – 327 527 Hayes 2000, 285, εικ. 2, αρ. 1 528 Reynaud et al. 1998, 203, 529 Dello Preite 1997, 160. Rizzo 2001a, 55, πίν. VIII, i & l 530 Rizzo 2000a, 649, 661, 665. Rizzo 2000b, 719 531 Hayes 2008a, 243 αρ. 1304 532 Ο Hayes (Hayes 2008a, 243, αρ. 1304) κατατάσσει ένα σχετικό παράδειγμα μεταξύ των τύπων 1 και 3 αν και το συνδέει με την παραλλαγή 1C. Παρατηρώντας κανείς τα διαδοχικά παραδείγματα που παραθέτει (1304 – 1307) διαπιστώνει μια εξελικτική γραμμή από την παραλλαγή 1Ε στον τύπο 3, στην οποία θα πρέπει να παρεμβληθεί το αγγείο με αρ. 1299 που αποδίδεται στον τύπο 4. 533 Hayes 1972, 324 – 325 77 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) πινακίων βρίσκεται μεταξύ της παραλλαγής 1Α και 1Β (αρ. 11 – 17), με έσω νεύον το ανώτερο τμήμα του σώματος και του χείλους, χωρίς όμως τη χαρακτηριστική τροπίδωση εξωτερικά. Σε ορισμένα από αυτά διαπιστώνεται μικρή αύξηση του πάχους τον τοιχωμάτων στο ανώτερο τμήμα του αγγείου (αρ. 12, 15 – 17). Πιθανότατα πρόκειται για ένα ενδιάμεσο εξελικτικό στάδιο που θα πρέπει να τοποθετηθεί χρονολογικά μέσα στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Επιπλέον διαπιστώνεται μια μικρή ομάδα πινακίων που βρίσκεται μεταξύ των παραλλαγών 1B και 1E (αρ. 26 – 28). Καθώς παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με ορισμένες πρώιμες παραλλαγές του τύπου 3534, προτείνεται ο διτός προσδιορισμός 1/3. Στα αγγεία αυτά το άνω τμήμα του σώματος και το χείλος διαμορφώνονται σχεδόν κάθετα, όπως στα παραδείγματα της παραλλαγής 1Β αλλά εξωτερικά σημειώνεται ένταση, όπως σε αυτά της 1E, η οποία μάλιστα μπορεί να διαμορφώνει ακόμη και ήπια τροπίδωση. Χρονολογικά θα πρέπει να υποθέσουμε πως τα παραδείγματα αυτά δεν αποκλίνουν από την πρόταση για τους δύο επί μέρους τύπους και θα πρέπει να θεωρούνται προϊόντα του α΄ μισού του 5ου αιώνα. Η ομοιότητα με τις πρωιμότερες παραλλαγές του τύπου 3 μάλιστα, δεν αποκλείει και μια ιδιαίτερα πρώιμη χρονολόγησή τους, στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα535. Τέλος αξίζει να σημειωθεί ένα σύνολο από βαθιά πινάκια μικρότερης διαμέτρου, με σώμα που σχηματίζει σε ορισμένες περιπτώσεις τροπίδωση εξωτερικά και χείλος σχεδόν κάθετο που διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του (αρ 49 – 52). Όλα είναι κατασκευασμένα με πηλό της τρίτης ομάδας (PhRSWiii) και φαίνεται πως αποτελούν έναν ακόμη συνδετικό κρίκο μεταξύ της παραγωγής της Φώκαιας και αυτής του Çandarli. Εξάλλου και μορφολογικά παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με τα αγγεία του τύπου Hayes 5 της συγκεκριμένης παραγωγής536. Με βάση τις ομοιότητές τους τόσο με τα προϊόντα της πρωιμότερης μικρασιατικής παραγωγής όσο και με τα παραδείγματα του τύπου 1Α δεν είναι απίθανο πως και τα αγγεία της ομάδας αυτής να πρέπει να τοποθετηθούν χρονολογικά μέσα στον 4ο αιώνα. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να θεωρηθούν, όπως και τα μεγαλύτερα ανάλογά τους (τύπος 1Α) μέρος της οικοσκευής της αρχικής φάσης του κτηρίου που εξετάζεται. Στο υλικό που μελετήθηκε επισημαίνονται ορισμένα τεχνικά χαρακτηριστικά. Σε αρκετά παραδείγματα η επιφάνεια είναι ήπια στιλβωμένη και διατηρεί συχνά επάλληλες πλατιές, επίπεδες ταινίες. Η στίλβωση κατά κανόνα διακόπτεται στο σημείο που διαφοροποιείται η καμπυλότητα του σώματος εσωτερικά, αμέσως κάτω από το χείλος. Η βάση διαμορφώνεται με αφαίρεση πηλού από το τύμπανο του αγγείου, με αποτέλεσμα σε πολλά παραδείγματα να διατηρούνται πυκνές λεπτές σπειροειδείς αυλακώσεις σε αυτό, ενώ έντονα είναι τα ίχνη της πρακτικής αυτής και 534 Mackensen 1991a, εικ. 1, αρ.688.1 535 Βλ. σελ. 83 – 84 536 Βλ. σελ. 205 78 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) στην εσωτερική παρειά της βάσης. Επιπλέον διαπιστώνεται πως η χαρακτηριστική διαφοροποίηση του χρώματος στο επίχρισμα, λόγω της όπτησης σε στοίβες, είναι λιγότερο έντονη σε σχέση με άλλους τύπους της παραγωγής. Ωστόσο, όπου εμφανίζεται, ιδιαίτερα στις παραλλαγές 1Α – 1C, εκτείνεται στο σύνολο σχεδόν του ανώτερου τμήματος του αγγείου, το οποίο και παρέμενε εκτεθειμένο. Μάλιστα, αμέσως κάτω από την τροπίδωση του ή την μεταβολή της καμπυλότητας, εξωτερικά, εντοπίζεται συχνά αβαθής σκοτία (αρ. 8, 14, 19, 32, 44, 45) ή λεπτή λωρίδα στην οποία ο πηλός είναι περισσότερο αδρός (αρ. 5, 13, 16, 24), από την επαφή με το υποκείμενο αγγείο, κατά την όπτηση σε στοίβες, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα (αρ. 26) διατηρούνται και ελάχιστα κατάλοιπα πηλού από αυτό. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί και μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 12) στο οποίο το σύνολο της σωζόμενης εξωτερικής επιφάνειας είναι σκουρόχρωμο, πιθανότατα από την έκθεση στα καυσαέρια του θαλάμου καύσης. PhRSW2 Περιγραφή Ο δεύτερος τύπος στην κατάταξη του Hayes αφορά μια σειρά από μεγάλα συνήθως πινάκια και μικρότερου μεγέθους, βαθιά πινάκια. Το σώμα είναι κοίλο. Ο πυθμένας, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι ελαφρώς κοίλος, ενώ άλλοτε μπορεί να είναι κυρτός στο κεντρικό του τμήμα. Το χαρακτηριστικό οριζόντιο χείλος αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό και εύκολα αναγνωρίσιμο στοιχείο του τύπου. Είναι πλατύ, επικλινές προς το εσωτερικό στα μεγαλύτερα παραδείγματα και στενότερο στα βαθιά πινάκια. Εξωτερικά, στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος, διαμορφώνεται, συχνά, πλατιά αβαθής σκοτία ή και ήπια τροπίδωση. Η βάση είναι κυκλική ψευδής δακτυλιοειδής, διαμορφωμένη από την κάτω απόληξη του σώματος, ενώ το τύμπανο είναι συνήθως επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση. Τυπολογία Ο Hayes διακρίνει τρεις κύριες παραλλαγές. Η πρώτη από αυτές (2Α) αναφέρεται σε πινάκια μεγάλου μεγέθους, με πλατύ, επικλινές προς το εσωτερικό χείλος. Η μετάβαση προς το σώμα ορίζεται εσωτερικά από έντονη γωνία, αυλάκωση ή πλατιά λοξότμητη επιφάνεια, ενώ εξωτερικά διαμορφώνεται πλατιά σκοτία και λιγότερο ή περισσότερο έντονη τροπίδωση αμέσως κάτω από το χείλος537. Μικρότερου μεγέθους είναι συνήθως τα πινάκια το χείλος των οποίων τείνει περισσότερο προς τον οριζόντιο άξονα (2B), ενώ υποχωρεί, ή εξαφανίζεται εντελώς η τροπίδωση εξωτερικά. Η τελευταία παραλλαγή του τύπου (2C), που όμως απαντά σπανιότερα, αφορά μεγάλα πινάκια το χείλος των οποίων είναι ουσιαστικά κάθετο, έξω νεύον, 537 Hayes 1972, 327 79 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, από το οποίο διακρίνεται με μια πλατιά ανάγλυφη ταινία ή με λεπτή αυλάκωση εσωτερικά538. Αρχικά ο Hayes κατατάσσει όλα τα βαθιά πινάκια μικρού μεγέθους στην δεύτερη παραλλαγή του τύπου539. Αργότερα επανέρχεται εντάσσοντας τα συλλήβδην σε μια επί μέρους κατηγορία (2D) με μοναδικό όμως κριτήριο το μέγεθος540. Ωστόσο, τόσο από το δημοσιευμένο υλικό όσο και από το σύνολο που εξετάστηκε, διαπιστώνεται πως ενώ τα αγγεία αυτά παρουσιάζουν αρκετή μορφολογική ποικιλία, ακολουθούν τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του τύπου και, στις περισσότερες περιπτώσεις, μπορούν να ενταχθούν σε μια από τις πρώτες παραλλαγές541.. Η εμφάνισή του τύπου θα πρέπει να αποδοθεί, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες, στις αρχές του 5ου αιώνα542. Η αρχική πρόταση του Hayes για την χρονολόγηση ορισμένων πρώιμων παραδειγμάτων στις τελευταίες δεκαετίες του 4ου αιώνα, με βάση τα νομισματικά κυρίως δεδομένα, αναπροσαρμόζεται προς το οψιμότερο, καθώς τα σύνολα στα οποία εντοπίστηκαν αποδίδονται πλέον στις πρώτες δεκαετίες του επόμενου αιώνα543. Σε γενικές γραμμές ο τύπος χαρακτηρίζει το πρώτο μισό του 5ου αιώνα544, άποψη που φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τα νεότερα ευρήματα καθώς σπανίζει από καλά χρονολογημένα σύνολα που ανήκουν στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα παρά το γεγονός ότι η παραγωγή της Φώκαιας αντιπροσωπεύεται επαρκώς545. Αναφορικά με το τέλος του τύπου θα πρέπει μάλλον να μετατεθεί κατά μία ή δύο δεκαετίες αργότερα σε σχέση με ότι είχε αρχικά προταθεί546, δηλαδή μέσα στο τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα. Η παρουσία παραδειγμάτων του σε σύνολο της Κορίνθου που χρονολογείται περίπου στο 460 και σε στρώματα του τρίτου τέταρτου του αιώνα από την Αττική547 ενισχύει μια τέτοια πιθανότητα. Εξάλλου και τα ευρήματα από το S. Giacomo degli Schiavoni548, που συμπεριλαμβάνει παραδείγματα του τύπου 2 φαίνεται πως μεταφέρονται πλέον, χρονολογικά, από το πρώτο μισό, στα μέσα περίπου του αιώνα549. Την υπόθεση για συνέχιση της παραγωγής του αγγείου αυτού μέσα στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα ενισχύει και η χρήση ενσφράγιστου διακόσμου 538 Hayes 1972, 328 – 329 539 Hayes 1972, 327 (Type B small) 540 Hayes 2008a, 238, αρ. 1244 - 1247 541 Αντίστοιχη διάκριση των μικρότερων παραδειγμάτων με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και όχι το μέγεθος υιοθετείται και σε άλλες μελέτες (Albarella et. al 1993, 170, εικ. 6-7, αρ. 21a – f τύπος 2Α μεγάλες και μικρές παραλλαγές) 542 Hayes 2008a, 87 543 Hayes 2000, 285, υποσ. 4. Hayes 2008a, 237 – 238, αρ. 1237 - 1238 544 Hayes 1972, 329 545 Reynolds 2011, 208, Warner - Slane, Sanders 2005, 257 – 259, Hayes 2008a, 237 - 238 αρ. 1237 – 1239, 1242, 1246 - 1247 546 Hayes 1972, 329 547 Hayes 2008a, 238 αρ. 1240 (460 – 475) 548 Albarella et. al 1993 549 Reynolds et al. 2011, 19 80 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) (ομάδα ΙΙΒ) που αποδίδεται στην περίοδο αυτή σε παραδείγματα από το υλικό των Φιλίππων550. Επιπλέον, ο τύπος φαίνεται πως κυριαρχεί στο υλικό από ένα εξαιρετικά εκτεταμένο, καλά σφραγισμένο σύνολο που καλύπτει ολόκληρο τον 5ο αιώνα, από τη Θεσσαλονίκη, όπου απουσιάζουν σχεδόν τα παραδείγματα του τύπου Hayes 3551. Τα χρονολογικά όρια των επί μέρους παραλλαγών δεν είναι σαφή. Η περιορισμένη χρονική διάρκεια του τύπου, σε συνδυασμό με την ιδιαίτερα εκτεταμένη διάδοση του καθιστούν την προσπάθεια της μεταξύ τους διάκρισης ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς μάλιστα συνυπάρχουν συχνά στα ίδια σύνολα552. Άλλωστε δεν διαπιστώνονται συγκεκριμένα εξελικτικά χαρακτηριστικά. Ασφαλέστερο χρονολογικό κριτήριο για τα επί μέρους παραδείγματα μπορεί να αποτελεί ο εμπίεστος διάκοσμος, όταν αυτός διατηρείται. Διακόσμηση Ο τύπος Hayes 2 αποτελεί το πρωιμότερο αγγείο της παραγωγής της Φώκαιας στο οποίο απαντά η συστηματική χρήση ενσφράγιστου διακόσμου στον πυθμένα553. Ο διάκοσμος, που εμφανίζεται στις αρχές του 5ου αιώνα554, εντάσσεται στις περισσότερες περιπτώσεις στην ομάδα Ι του Hayes, με επαναλαμβανόμενα, ακτινωτά διατεταγμένα φύλλα φοίνικα, συχνά σε δύο ή περισσότερες ζώνες οριζόμενες από αυλακώσεις555. Ωστόσο, αναφέρονται παραδείγματα με εμπίεστους σταυρούς, με τη μορφή χριστογράμματος, εντός ζώνης, οριζόμενης από αυλακώσεις556, που ανήκουν στην ομάδα IIB, η οποία χαρακτηρίζει κυρίως το δεύτερο μισό του αιώνα557. Όστρακα με ανάλογο διάκοσμο, με μικρές ή μεγαλύτερες σφραγίδες εντοπίζονται και στους Φιλίππους ωστόσο λόγω της ομοιότητά τους στο σχήμα και τον διάκοσμο με παραδείγματα του τύπου 4 επιλέχθηκε να παρουσιαστούν ξεχωριστά558. Αν και ο Hayes υποστηρίζει πως ενσφράγιστος διάκοσμος απαντά μόνο σε παραδείγματα της παραλλαγής 2Α, ένα αγγείο, από το υλικό που εξετάστηκε, ανήκει στην παραλλαγή 2C και κοσμείται από σειρά με εμπιέστους κύκλους που φέρουν γραμμικό διάκοσμο εσωτερικά (αρ. 88), μεταφέροντας την χρονολόγηση του μετά τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα, ανατρέποντας έτσι την αρχική υπόθεση για την 550 Βλ. αρ. 88 551 Ζαχαριάδης υπό έκδοση 552 Warner - Slane, Sanders 2005, 251, εικ. 3, αρ. 1.9 – 1.10 (τύπος 2C και 2Β) αλλά και στο υλικό υπό εξέταση από τους Φιλίππους. 553 Hayes 1972, 327 554 Hayes 1972, 349 555 Hayes 1972, 346 - 347 556 Çtefan 1948, 305 – 306, εικ. 3, 4.1. Hayes 1972, 327, αρ. 3 557 Hayes 1972, 346, 349 (Σημειώνεται πως ο Hayes αποδίδει το συγκεκριμένο παράδειγμα στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα με βάση τα τυπολογικά χαρακτηριστικά του αγγείου. Ωστόσο τα πιο πρόσφατα ευρήματα τείνουν να αναθεωρήσουν την άποψη αυτή). 558 Βλ. σελ. 102 – 103 (αρ. 177 – 178) 81 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) πρωιμότητά της παραλλαγής αυτής σε σχέση με τις υπόλοιπες559. Πρωτογενές υλικό (αρ. 53 – 101) Στο υλικό που εξετάστηκε αντιπροσωπεύονται, σε διαφορετικό βαθμό, όλες οι επί μέρους παραλλαγές του τύπου 2, με όστρακα κατασκευασμένα με πηλό των δύο πρώτων ομάδων (PRSWi – ii). Εντοπίζονται σε όλη την έκταση της ανασκαφής, περίπου στο 1/5 των επί μέρους συνόλων, σε όλα τη στρωματογραφία, ωστόσο μικρό μόνο ποσοστό προέρχεται από τα επιφανειακά στρώματα, ενώ αφορά περίπου το 1/3 των αγγείων της παραγωγής. Ως προς το σχήμα, κυριαρχούν τα παραδείγματα της παραλλαγής 2Α (αρ. 53 – 75) με μεγάλη συνήθως και σπανιότερα μεσαία διάμετρο, τα οποία παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία. Μικρότερες εκδοχές δεν επισημαίνονται ωστόσο, με την ομάδα αυτή συνδέονται μια σειρά από βαθιά πινάκια με χαρακτηριστική τροπίδωση στο σώμα και λεπτό ή παχύτερο δακτύλιο στο χείλος, που τείνει προς το οριζόντιο (αρ. 90 – 92). Τα τυπικά παραδείγματα της παραλλαγής 2Β (αρ. 82 – 87) είναι λιγότερα, αλλά σε αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθούν και αρκετά βαθιά πινάκια μικρής διαμέτρου, που δεν ξεπερνά τα 15 εκατοστά (αρ. 93 – 97). Επιπλέον σημειώνεται και μια ενδιάμεση παραλλαγή, μεταξύ του τύπου Α και Β (2Α/Β) (αρ. 76 – 81) στα οποία το χείλος είναι οριζόντιο, η μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά σχετικά ήπια αλλά διατηρεί ακόμη χαρακτηριστικά της παραλλαγής 2Α, όπως τον πλατύ δακτύλιο του χείλους ή την σκοτία και την λιγότερο ή περισσότερο έντονη τροπίδωση εξωτερικά. Τέλος, ελάχιστα είναι της όστρακα της τελευταίας παραλλαγής (2C) (αρ. 88 – 89), ενώ σημειώνεται και μεμονωμένο παράδειγμα από βαθύ πινάκιο, μικρής διαμέτρου με ιδιαίτερα απλοποιημένο χείλος (αρ. 98). Το τελευταίο μορφολογικά συνδέεται με τον τύπο 2Α, χάρη στη λοξότμητη άνω επιφάνεια του χείλους και την πλατιά σκοτία εξωτερικά, ωστόσο η απόδοση του σχήματος είναι πολύ διαφορετική. Στην πλειονότητα των παραδειγμάτων ή χαρακτηριστική διαφοροποίηση του χρώματος στο επίχρισμα σημειώνεται συνήθως στην εξωτερική απόληξη του χείλους που ήταν και το μοναδικό εκτεθειμένο τμήμα του οστράκου. Ωστόσο δύο όστρακα (αρ. 80, 101) διατηρούν ολόκληρη την εξωτερική τους επιφάνεια, έντονα αποχρωματισμένη και ελαφρώς απολεπισμένη, κατά τρόπο ανάλογο, αν και εντονότερο, με τις εκτεθειμένες επιφάνειες στο χείλος άλλων αγγείων. Η έκταση του φαινομένου είναι ενδεικτική της πιθανότητας τα όστρακα αυτά να προέρχονται από πινάκια που ήταν τοποθετημένα στην άνω απόληξη της στοίβας των αγγείων κατά την όπτηση, ώστε το σύνολο της επιφάνειας να παραμένει εκτεθειμένο στις συνθήκες του κλιβάνου. Μάλιστα, το γεγονός ότι τόσο η βάση, όσο και το τύμπανο του ενός οστράκου έχει εκτεθεί στις ίδιες συνθήκες υποδεικνύει πως πιθανότατα τα κεραμικά του τύπου στοιβάζονταν ανεστραμμένα στον κλίβανο, εδραζόμενα στο χείλος και όχι 559 Hayes 1972, σελ 329 82 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) στη βάση τους. Η παρουσία οστράκων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως αποτυχημένα προϊόντα στους Φιλίππους, ως εισαγόμενα αντικείμενα και όχι ως μέρος κάποιου εργαστηριακού αποθέτη, εκτός από τις τεχνικές πληροφορίες που προσφέρει, προκαλεί αρκετό προβληματισμό σε σχέση με ζητήματα της παραγωγής και της διακίνησης. Φαίνεται πως πρέπει να επανεξεταστεί το τι ακριβώς θεωρείται αυτή την εποχή αποτυχημένο προϊόν, αλλά και κατά πόσο τα πινάκια της παραγωγής αυτής αποτελούσαν ήδη πολυτελείας, μιας και προϊόντα διαλογής συμπεριλαμβάνονται στο δίκτυο διανομής τους, τόσο μακριά από το κέντρο παραγωγής. PhRSW3 Περιγραφή Ο τύπος 3 είναι το πλέον διαδεδομένο σχήμα της παραγωγής της Φώκαιας. Πρόκειται για πινάκια, με μεγάλη ποικιλία ως προς το μέγεθος και τη μορφή. Τα βασικά χαρακτηριστικά τους συνοψίζονται στο κοίλο σώμα, με πυθμένα κυρτό, στις περισσότερες περιπτώσεις στο κεντρικό του τμήμα, χείλος κάθετο, συχνά σε μικρή ή μεγαλύτερη προβολή ως προς το σώμα εξωτερικά και χαμηλή, τραπεζοειδούς συνήθως διατομής, δακτυλιοειδή βάση, η οποία διαμορφώνεται με αφαίρεση πηλού από το τύμπανο, ή ψευδή δακτυλιοειδής, όπως και στον τύπο 2560. Τυπολογία Στην έως τώρα διαθέσιμη βιβλιογραφία διακρίνονται οκτώ επί μέρους παραλλαγές ωστόσο σημειώνεται πως η ποικιλία του συγκεκριμένου τύπου είναι ιδιαίτερα μεγάλη και αρκετά είναι τα παραδείγματα που δεν μπορούν με σαφήνεια να ενταχθούν σε κάποια από αυτές. Και στην περίπτωση αυτή ακολουθείται μέχρι σήμερα η τυπολογική κατάταξη του Hayes561, καθώς οι μελέτες πάνω στον τύπο που ακολούθησαν562, προσέφεραν ποικιλία παραδειγμάτων και στοιχεία για την χρονολόγηση των επί μέρους παραλλαγών, χωρίς όμως να τροποποιούν την αρχική ομαδοποίηση. Τα εξελικτικά κριτήρια του τύπου που για περισσότερο από έναν αιώνα, θα αποτελέσει το 80 – 90% της συνολικής παραγωγής στα εργαστήρια της Φώκαιας563, συνοψίζονται στην προοδευτική μείωση του ύψους του χείλους το οποίο γίνεται ολοένα και περισσότερο συμπαγές. Η πρώτη από τις παραλλαγές (3A) χαρακτηρίζεται από κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον χείλος, συνήθως ελαφρώς κοίλο στην εξωτερική επιφάνεια564, που διακρίνεται 560 Hayes 1972, 329 561 Hayes 1972, 329 – 338 562 Mackensen 1991a, Topoleanu 1999 563 Hayes 1972, 329, 337 564 Hayes 1972, 329. Topoleanu 1999, 191 83 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) από το σώμα με έντονη τροπίδωση εξωτερικά565, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διαμορφώνει και μικρό δακτύλιο στην κάτω εξωτερική του απόληξη566. Ο τύπος παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με ορισμένα παραδείγματα του τύπου 1567 με τον οποίο άλλωστε φαίνεται πως συνδέεται άμεσα568, ενώ βρίσκεται πολύ κοντά και σε παραδείγματα του τύπου 4569. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως έντονες είναι οι σχέσεις τις συγκεκριμένης παραλλαγής με παραδείγματα βορειοαφρικανικών πινακίων του τύπου Hayes 61570, τα οποία φαίνεται πως λειτουργούν ως πρότυπα της προγονικής αυτής εκδοχής του τύπου 3. Με βάση τα παραπάνω, αλλά και όπως προκύπτει από τα ανασκαφικά δεδομένα ο τύπος 3Α θα πρέπει να τοποθετηθεί στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα571. Είναι μάλιστα πιθανό τα πρώτα παραδείγματα να εμφανίζονται ακόμη και στις αρχές του, πιθανότατα στις πρώτες δεκαετίες του572, όπως προκύπτει από τα σύνολα της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας573. Παραδείγματα του τύπου από την Ιταλία χρονολογούνται στην τρίτη δεκαετία του 5ου αιώνα574 ενώ στο πρώτο μισό του αιώνα αποδίδεται και παράδειγμα από την Κόρινθο575. Στα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (3B) ο τύπος έχει αρχίσει να αποκτά τα χαρακτηριστικά μορφολογικά του γνωρίσματα, με ανεξάρτητο από το σώμα, κάθετο, υψηλό χείλος, που φέρει συχνά μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Η εξωτερική επιφάνεια του χείλους κυμαίνεται από επίπεδη έως ελαφρώς κοίλη και η άνω επιφάνειά τους είναι λοξότμητη ή κοίλη, ενώ δεν λείπουν και τα παραδείγματα στα οποία το χείλος είναι ελαφρώς έσω νεύον. Η βάση είναι κυκλική, μεγάλης διαμέτρου, τραπεζοειδούς διατομής, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διακρίνεται από το σώμα με χαμηλή ακμή ή λεπτή αυλάκωση576. Όπως και η προηγούμενη παραλλαγή, ο τύπος 3Β φαίνεται πως ανήκει στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα577. Παράδειγμα από το Βουθρωτό αποδίδεται στο δεύτερο τέταρτο του 5ου578, ενώ φαίνεται πως ο τύπος συνεχίζει και στο β΄μισό του αιώνα579. 565 Kenrick 1985, 381, εικ. 71, αρ. 688.1 – 2. Mackensen 1991a εικ. 1, αρ.688.1 – 2. Topoleanu 1999, 192, πιν. 1, αρ. 2. 566 Topoleanu 1999, 191, πιν. 1, αρ. 2 567 Βλ. παραλλαγή 1/3 (σελ. 78) 568 Hayes 1972, 329, Hayes 2008a, 238 – 239, εικ. 38, αρ. 1249 - 1254 569 Hayes 1972, 338. Τα παραδείγματα του τύπου 3Α με χαμηλό χείλος κρίθηκε σκόπιμο να ενταχθούν σε μια ξεχωριστή παραλλαγή υπό τον διττό όρο 3/4 καθώς η μορφή τους δεν συνάδει με τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου 3 που χαρακτηρίζεται στις πρώιμες παραλλαγές τους από ραδινό χείλος, με τονισμένο τον κάθετο άξονα (βλ. σελ. 92 – 93) 570 βλ. σελ. 133 – 137 571 Hayes 1972, 336 – 337. Topoleanu 1999, 191. Reynolds 2004, 228, εικ. 13.113 572 Hayes 1980, 526. Hayes 2000, 285, εικ. 2.3 573 Hayes 2008a, 238, αρ. 1250 - 1253 574 Albarella et. al 1993, 170, εικ. 7, αρ. 22a - c 575 Warner - Slane, Sanders 2005, 251, εικ. 3, αρ. 3.11 576 Hayes 1972, 329. Topoleanu 1999, 192, πιν. 1, αρ. 3 – 6. Hayes 2008a, 239 – 240, εικ. 38, αρ. 1255 – 1263, 577 Hayes 2008a, 239, αρ. 1255 – 1257, 1259 578 Bowden et al. 2002, 221, εικ. 21.8 579 Warner - Slane, Sanders 2005, 259, εικ. 5, αρ. 2, 9-11 84 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Ήδη από τα μέσα του αιώνα580 και παράλληλα με τον προηγούμενο τύπο581 εμφανίζονται παραδείγματα (3C) στα οποία το χείλος περιορίζεται σε ύψος, ενώ προβάλλεται εντονότερα εξωτερικά και τονίζεται περαιτέρω η προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Η βάση γίνεται χαμηλότερη, αποκτώντας ουσιαστικά τη μορφή που χαρακτηρίζει και τις υπόλοιπες παραλλαγές582. Παραδείγματα της παραλλαγής 3C εντοπίζονται και σε σύνολα του όψιμου 5ου και πρώιμου 6ου αιώνα, ωστόσο θεωρούνται υπολειμματικά583, καθώς η συγκεκριμένη παραλλαγή φαίνεται πως είναι χαρακτηριστική για το τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα584. Απόψεις που προτείνουν μια αρκετά πρωιμότερη χρονολόγηση στις αρχές του αιώνα ή και στα τέλη του προηγούμενου δεν φαίνεται να επιβεβαιώνονται585. Στο β΄ μισό του 5ου αιώνα εμφανίζονται και τα αγγεία της επόμενης παραλλαγής (3D) με πιο βαριές αναλογίες στο χείλος και εντονότερη την προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που διαμορφώνεται πλέον περισσότερο κυρτή586. Ο τύπος έχει αποδοθεί στον όψιμο 5ο αιώνα587, ωστόσο το μοναδικό παράδειγμα από την Αγορά της Αθήνας προέρχεται από στρώμα που χρονολογείται στο τρίτο τέταρτο του αιώνα588. Τα παραδείγματα της συγκεκριμένης παραλλαγής είναι περιορισμένα και συχνά δεν παρέχουν συγκεκριμένα χρονολογικά τεκμήρια589, πάντως φαίνεται πως η παραγωγή του συνεχίζει και στο α΄ μισό του αιώνα που ακολουθεί590 Σύγχρονα σχεδόν με την προηγούμενη παραλλαγή είναι και τα παραδείγματα του τύπου 3E, που δεν διαφοροποιούνται από αυτά του τύπου 3D παρά μόνο στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους, η οποία είναι ορθογώνιας διατομής ή οξύληκτη. Ουσιαστικά οι δυο επί μέρους παραλλαγές αφορούν αγγεία του ίδιου σχήματος, τα οποία ο Hayes διακρίνει κυρίως λόγω της παρουσίας μια χαμηλής ακμής που διαμορφώνεται στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος εξωτερικά591. Ο Hayes είχε 580 Hayes 2008a, 238 - 239, αρ. 1249 - 1254 581 Hayes 1972, 337. Reynolds 2011, 208 582 Hayes 1972, 329. Topoleanu 1999, 192 – 193, πίν. 1 – 2, αρ. 7 – 14. Hayes 2008a, 240 - 241, εικ. 39, αρ. 1266 – 1273 583 Reynolds 2004, 228, 229 εικ. 13.133 – 134. Reynolds 2011, 215, εικ. 6, αρ. 75, 84 584 Παραδείγματα του τύπου από τη θέση San Giovanni di Ruoti αποδίδονται στα μέσα του αιώνα (Small, Buck 1994), ωστόσο η χρονολόγηση αυτή αναθεωρήθηκε πρόσφατα με το σύνολο να τοποθετείται μέσα στο 3ο τέταρτο του 5ου αιώνα (Reynolds et al. 2011, 19), Bowden et al. 2002, 221, εικ. 21.12 585 Vogt 2000, 59 (εικ. 4:2-3) 586 Topoleanu 1999, 195 – 196 πίν. ΙΙΙ αρ. 19 - 26 587 Hayes 1972, 337. Topoleanu 1999, 195 - 196 588 Hayes 2008a, 241, εικ. 39, αρ. 1274 589 Eiwanger 1981 τ. 2, 6, πίν. 6, αρ. ΙΙ64. Papadopoulos 2001, 591 – 592, εικ. 121, αρ. 14.112 – 14.115 (όλα τα παραδείγματα του τύπου προέρχονται από διαταραγμένα στρώματα που περιλαμβάνουν από πολύ πρωιμότερα ευρήματα μέχρι και μεταβυζαντινή κεραμική) 590 Reynolds 2004, 228, εικ. 13.136 591 Αν και ο Hayes θεωρεί καθοριστικό μορφολογικό χαρακτηριστικό την ακμή αυτή, θα πρέπει να σημειωθεί πως απαντά και σε παραδείγματα της 3D. Είναι πολύ πιθανό οι δύο αυτές παραλλαγές να αποτελούν ενιαίο εξελικτικό στάδιο του τύπου. Τα ελάχιστα παραδείγματα που εντάσσονται στην παραλλαγή 3D ίσως πρέπει να θεωρηθούν απλά μέρος της μορφολογικής ποικιλίας μιας και μόνο 85 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) αρχικά αποδώσει τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου 3E στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα592. Στην περίοδο αυτή593, αλλά και στις αρχές του 6ου594 χρονολογούνται σύνολα στα οποία εντοπίζονται πινάκια του τύπου, που όμως απαντούν και σε πιο πρώιμα στρώματα, ήδη από το τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα595. Με βάση τα ευρήματα αυτά είναι πιθανό πως η συγκεκριμένη παραλλαγή, όπως και η συγγενής εκδοχή του τύπου 3D, θα πρέπει να τοποθετηθούν χρονολογικά σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, μεταξύ του β΄ μισού του 5ου και του πρώιμου 6ου αιώνα. Ακόμη και εάν παραδείγματα των προηγούμενων παραλλαγών συνεχίζουν να υφίστανται μέσα στον 6ο αιώνα, τη μετάβαση προς αυτόν, για την παραγωγή της Φώκαιας596 σηματοδοτεί η παραλλαγή 3F, που ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά των δύο προηγούμενων. Το χείλος δεν διαφοροποιείται ως προς το σχήμα, αλλά οι αναλογίες του είναι πλέον λιγότερο ραδινές, ενώ γίνεται με σαφήνεια διακριτό από το σώμα, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά597 και αποκτά περισσότερο συμπαγή μορφή598. Η χαρακτηριστική ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά διατηρείται στα περισσότερα παραδείγματα, συχνά εντονότερη599, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μεταφέρεται χαμηλότερα600. Παραδείγματα του τύπου 3F που φαίνεται πως είναι μια από τις πιο διαδομένες εκδοχές του τύπου 3 εντοπίζονται σε στρώματα που αποδίδονται και στο 2ο μισό του αιώνα601 και φαίνεται να εκλείπει μέσα στο 3ο τέταρτο του αιώνα602. Προοδευτικά, από το β΄ τέταρτο του 6ου αιώνα603, το ύψος των αγγείων αυξάνεται και ο τύπος συμπεριλαμβάνει πλέον και βαθιά πινάκια. Τα τοιχώματα των αγγείων τείνουν ολοένα προς τον κάθετο άξονα, το χείλος γίνεται περισσότερο συμπαγές, εκδοχής του τύπου (3D/E). Δεδομένου μάλιστα ότι οι χρονολογικές διαφορές μεταξύ των δύο είναι ελάχιστες και όχι ιδιαίτερα σαφείς, η σχέση αυτή επιτείνεται περαιτέρω. Η συνάφεια των δύο παραλλαγών επισημαίνεται ήδη από τον Hayes (Hayes 1972, 331) ωστόσο αυτός αποδίδει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα τη χαμηλή ακμή μόνο στα παραδείγματα του τύπου 3Ε, αν και τα σχέδια που παρατίθενται, τόσο στη δημοσίευση του 1972 (Hayes 1972, 333, εικ. 68, αρ. 13) όσο και στη συστηματική δημοσίευση του υλικού της αρχαία Αγοράς της Αθήνας (Hayes 2008a, 241, εικ. 39, αρ. 1274) η παρουσία της συγκεκριμένης ακμής είναι ξεκάθαρη. Επιπλέον, οι ομοιότητες του τύπου 3D με αγγεία της παραλλαγής 3F (Hayes 1972, 335, εικ. 69, αρ. 24) καθιστούν σαφές πως ακόμη και εάν οι δύο παραλλαγές, 3D και 3Ε δεν αποτελούν ενιαίο εξελικτικό στάδιο αποτελούν κλάδους μιας παράλληλης πορείας του τύπου που αφομοιώνονται από την παραλλαγή 3F 592 Hayes 1972, 337 - 338 593 Reynolds et al. 2011, 20, Vázquez, Vargas 2011, 90 594 Hayes 2008a, 241, εικ. 39, αρ. 1274 595 Reynolds 2011, 208, εικ. 4, αρ, 49 – 50, εικ. 2, αρ. 24 596 Hayes 1972, 338, Waagé et al. 1948, 56 – 57, Hayes 2008a, 241, εικ. 39, αρ. 1281 597 Hayes 1972, 331, Topoleanu 1999, 196 – 197, πίν. IV αρ. 27 – 36 598 Βλ. π.χ. Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1284, 1287, 1288, 1290, 1291 599 Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1284, 1287 600 Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1290, 1291 601 Augenti et al 2007, 270 – 274, εικ. 25 602 Ο τύπος απουσιάζει από καλά χρονολογημένα στρώματα της περιόδου, όπου εντοπίζονται οψιμότερες παραλλαγές του τύπου. (Bowden et al. 2002, 224, εικ. 22.16 – 17. Reynolds 2004, 237) 603 Hayes 1972, 338. Reynolds 1987, 116, αρ. αρ. 931 – 938. Hayes 2001, 438, αρ. Α18. Reynolds 2004, 228. Hayes 2008a, 242, αρ. 1292 – 1293. 86 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) αποκτώντας ορθογώνια ή τριγωνική σχεδόν διατομή, σε προβολή εξωτερικά, με σαφήνεια διακριτό από το σώμα (3G)604. Η ακμή στη μετάβαση προς το σώμα συνήθως διατηρείται605 χωρίς όμως να αποτελεί αναγκαία συνθήκη606, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υποκαθίσταται από αβαθή σκοτία. Σε ορισμένα παραδείγματα μάλιστα αυτή διευρύνεται τόσο ώστε παίρνει τη μορφή πλατιάς ζώνης σε μικρή υποχώρηση607. Όστρακα του τύπου 3G εντοπίζονται κυρίως σε οψιμότερα στρώματα και φαίνεται πως χαρακτηρίζουν το τρίτο τέταρτο του αιώνα608 ενώ αποτελούν ουσιαστικά τη γέφυρα για τη μετάβαση από τα πινάκια του τύπου 3 σε αυτά του τύπου 10. Η τελευταία παραλλαγή του τύπου στη σειρά του Hayes (3H) δεν εντάσσεται στην ίδια εξελικτική γραμμή με τις προηγούμενες, αλλά μάλλον αποτελεί εξέλιξη προγενέστερων εκδοχών του τύπου609 σύγχρονη και παράλληλη με τον τύπο 3F610. Πρόκειται για αγγεία με μεγαλύτερο πάχος σώματος και χείλη περισσότερο ογκώδη, που προκύπτουν τη συμπίεση στον κάθετο άξονα των πρωιμότερων παραλλαγών. Διατηρείται η προβολή στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους, ενώ οι γωνίες εξαλείφονται και η διατομή τείνει έντονα προς το τριγωνικό σχήμα, με αποστρογγυλευμένες τις κορυφές του611. Η εμφάνιση της παραλλαγής αυτής αποδίδεται από ορισμένους στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα612. Στα σύνολα από την Αρχαία Αγορά τις Αθήνας τα παραδείγματά της εντοπίζονται σε σύνολα που καλύπτουν ολόκληρο το πρώτο μισό του 6ου αιώνα613. Προτείνεται λοιπόν ως πιθανή χρονολόγηση για την εμφάνιση του τύπου το πρώτο τέταρτο του 6ου αιώνα άποψη που συνάδει και με την αρχική πρόταση του Hayes614. Εάν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη και την πιθανότητα παραδείγματα του συγκεκριμένου τύπου να προέρχονται από το εργαστήριο στο Γρύνιο615, τότε η παραπάνω χρονολογική πρόταση ενισχύεται περαιτέρω καθώς αποτελεί την εναλλακτική του εργαστηρίου αυτού στον τύπο 3F που εξαπλώνεται ραγδαία σε ολόκληρο σχεδόν το μεσογειακό χώρο. Συνοψίζοντας τα παραπάνω φαίνεται πως η τυπολογία που παρουσιάζει ο Hayes 604 Hayes 1972, 331. Topoleanu 1999, 197 – 198, πίν. V αρ. 37 – 42 605 Rizzo 2001a, 60, πίν. ΧΙΙΙ e, f 606 Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1292 607 Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1293 608 Bowden et al. 2002, 224, εικ. 22.16 – 17. Reynolds 2004, 237 609 Ο Hayes σχετίζει τα παραδείγματα της παραλλαγής αυτής με τις παραλλαγές 3C και 3E (Hayes 2008a, 242 - 243, εικ. 40, αρ. 1295, 1296). Ωστόσο φαίνεται πως ορισμένα παραδείγματα παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες και με τον τύπο 3D καθώς φέρουν την ίδια κυρτή διαμόρφωση της προβολής στην κάτω εξωτερικής του απόληξη. Εξάλλου έχουμε ήδη διατυπώσει τη θέση πως ο τύπος 3D και 3Ε βρίσκονται σε άμεση συνάφεια. (Hayes 2008a, 242 - 243, εικ. 40, αρ. 1297 610 Hayes 1972, 338 611 Hayes 1972, 331. Topoleanu 1999, 199, πίν. V, αρ. 43. Hayes 2008a, 242 - 243, εικ. 40, αρ. 1294 – 1295 612 Topoleanu 1999, 199 613 Hayes 2008a, 242, αρ. 1294 – 1297 614 Hayes 1972, 338 615 Hayes 1972, 331, 336, 369 87 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) και χρησιμοποιείται σήμερα από το σύνολο σχεδόν των μελετητών της συγκεκριμένης παραγωγής δεν έχει γραμμική εξέλιξη616. Ο τύπος ξεκινά ουσιαστικά με την παραλλαγή 3B και εξελίσσεται στον τύπο 3C. Από αυτόν προκύπτουν οι τύποι 3D και 3Ε οι οποίοι, ακόμη και εάν θεωρηθούν διακριτές εκδοχές του σχήματος, με τη σειρά τους εξελίσσονται στον τύπο 3F και ακολούθως στον τύπο 3G. Παρακλάδι της ίδιας εξελικτικής σειράς φαίνεται πως αποτελεί και ο τύπος 3H προερχόμενος πιθανότατα απ’ ευθείας από τον τύπο 3D και 3Ε. Σταδιακά ο τύπος 3G μετασχηματίζεται στον τύπο 10Α, ενώ ανάλογη εξέλιξη, μέσω διαφορετικής όμως οδού, διαφαίνεται και σε ορισμένα παραδείγματα του τύπου 3H με χείλος ωοειδούς σχεδόν διατομής617. Με βάση αυτή τη διαπίστωση και τα νέα ευρήματα που έχουν προστεθεί στη διαθέσιμη βιβλιογραφία διατυπώνεται μια νέα χρονολογική πρόταση για τις επί μέρους παραλλαγές του τύπου που διαφοροποιείται, κατά ελάχιστα βέβαια, από αυτή του Hayes. Αν και τα ακριβή όρια μεταξύ των παραλλαγών είναι ασαφή διαπιστώνονται τα ακόλουθα: Ο τύπος 3A αποδίδεται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Ο 3B χρονολογείται από το δεύτερο τέταρτο μέχρι τα τέλη του 5ου αιώνα ενώ ο 3C εμφανίζεται στα μέσα του αιώνα. Τα παραδείγματα της παραλλαγής 3D αποδίδονται στο δεύτερο μισό του αιώνα όπως και της 3Ε η οποία όμως συνεχίζεται μέχρι το δεύτερο μισό του επόμενου αιώνα. Οι τύποι 3F και 3Η καλύπτουν μεγάλο μέρος του 6ου αιώνα καθώς εκτείνονται από το τις αρχές έως το τρίτο τέταρτο αυτού ενώ στα μέσα περίπου του αιώνα εμφανίζεται ο τύπος 3G που θα επικρατήσει έως τα τέλη περίπου του αιώνα, λειτουργώντας μεταβατικά προς τον τύπο 10. Διακόσμηση Τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου (3Α) παραμένουν ακόσμητα, όπως αυτά του τύπου 1, από τον οποίο και προέρχονται, ή φέρουν περιορισμένης έκτασης διακόσμηση. Αυτή διαμορφώνεται με λεπτές αυλακώσεις ή με σφραγιδοκύλινδρο, κυρίως στα πιο εξελιγμένα παραδείγματα που αποτελούν τον προπομπό για την επόμενη παραλλαγή του τύπου618. Το διακοσμητικό ρεπερτόριο γίνεται πλούσιο στα μεγαλύτερα παραδείγματα του τύπου 3Β καθώς συμπεριλαμβάνει διακόσμηση από ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο, στον πυθμένα και ενσφράγιστο διάκοσμο με ποικιλία επαναλαμβανόμενων θεμάτων, στα πρότυπα της ομάδας ΙΙΑ του Hayes619. Στην ίδια παραλλαγή συμπεριλαμβάνονται και παραδείγματα το χείλος των οποίων κοσμείται από χτενωτές, κυματοειδείς αυλακώσεις, τεχνική που απαντά σε μικρό μόνο αριθμό 616 Το συγκεκριμένο θέμα απασχόλησε και τη συνάντηση για την λεπτή κεραμική της ύστερης αρχαιότητας (Cau et al. 2011, 6) 617 Hayes 2008a, 243, εικ. 40, αρ. 1296 618 Hayes 2008a, 238, εικ. 38, αρ. 1249 619 Hayes 1972, 336, Mackensen 1991a, 89, 92 88 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) παραδειγμάτων620. Στα παραδείγματα της παραλλαγής 3C γενικεύεται η χρήση σφραγιδοκύλιδρου στο χείλος, χωρίς όμως να απαντά στο σύνολο των παραδειγμάτων, ενώ εσωτερικά ο ενσφράγιστος διάκοσμος στον πυθμένα παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Οργανώνεται συνήθως στη διάταξη της ομάδας ΙΙΒ του Hayes με επάλληλα ή εναλλασσόμενα θέματα, σε ζώνες οριζόμενες από αυλακώσεις. Επιπλέον, στην παραλλαγή αυτή απαντούν για πρώτη φορά μεμονωμένες ή μικρές ομάδες σφραγίδων, με ελεύθερη διάταξη. Τα ποικίλα θέματα που κοσμούν τα πινάκια αυτά τοποθετούνται είτε εντός κυκλικού μεταλλίου (ομάδα ΙΙC)621 είτε ελεύθερα (ομάδα ΙΙΙ)622. Το τελευταίο αυτό διακοσμητικό πρότυπο, θα αποτελέσει τον κανόνα για τις υπόλοιπες παραλλαγές (3D623, 3Ε624, 3F625 και 3Η626). Το μοντέλο των ελεύθερα τοποθετημένων σφραγίδων στον πυθμένα υιοθετούν και τα αγγεία του όψιμου τύπου 3G, αν και στην περίπτωση φαίνεται να εξαφανίζεται ολοσχερώς η χρήση σφραγιδοκύλιδρου στο χείλος, που έχει ήδη υποχωρήσει και στις υπόλοιπες στις παραλλαγές του 6ου αιώνα627. Πρωτογενές υλικό (αρ.102 – 145) Στο υλικό από τη νησίδα του υαλουργείου συμπεριλαμβάνονται όλες οι παραλλαγές του τύπου. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι ο τύπος αποτελεί το πλέον διαδεδομένο προϊόν της παραγωγής της Φώκαιας η εκπροσώπησή του στο σύνολο που μελετήθηκε είναι περιορισμένη σε σχέση με τους δύο προηγούμενους τύπους. Παραδείγματά του εντοπίζονται σε λιγότερο από το 1/5 των συνόλων με ισότιμη σχεδόν κατανομή στα επί μέρους στρώματα. Διαπιστώνεται πως τα περισσότερα παραδείγματα ανήκουν στις δύο πρώτες κατηγορίες της παραγωγής με βασικό στοιχείο την παρουσία, ασβεστιτικών προσμίξεων (PhRSWi – ii). Μεταξύ αυτών τα παραδείγματα των πρώιμων παραλλαγών ανήκουν κυρίως στην δεύτερη ομάδα των πηλών της παραγωγής (PhRSWii). Η εικόνα διαφοροποιείται στις οψιμότερες εκδοχές, ιδιαίτερα στα αγγεία του τύπου 3G, όπου κυριαρχούν τα όστρακα με πολλές έως άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις (PhRSWi), που σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζουν και πρώιμα στάδια υαλοποίησης (αρ.134 - 136, 138), ενδεικτικό υψηλότερων θερμοκρασιών όπτησης. Επιπλέον διαπιστώνεται μεμονωμένο παράδειγμα της παραλλαγής 3H (αρ. 142) στο οποίο ο πηλός διαφοροποιείται ριζικά, από τις τυπικές κατηγορίες της παραγωγής628, 620 Hayes 1972, 329, Hayes 2008a, 239, εικ. 38, αρ. 1255 - 1256 621 Mackensen: 199, 92 622 Hayes 1972, 336, 347 623 Hayes 1972, 331, 333, αρ. 13 624 Hayes 1972, 331, 333, αρ. 14 – 16, Topoleanu 1999, 195 625 Hayes 1972, 331, 333, αρ. 17 – 18, 22 – 25. Hayes 2008a, 240 - 241, εικ. 39, αρ. 1266 – 1273) 626 Hayes 1972, 335, αρ. 28 – 29 627 Schneider 1929, 127 - 128, εικ. 19. Hayes 2008a, 242, εικ. 40, αρ. 1293 628 Συμπεριλαμβανομένης και της ομάδας PHRSWiii 89 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) όπως ήδη έχει επισημανθεί για παραδείγματα του τύπου629. Προς το παρόν δεν είναι δυνατό να απαντηθεί το ερώτημα εάν το παράδειγμα αυτό αφορά απομίμηση ή εάν θα πρέπει να αναζητηθεί κάποιο άλλο κέντρο παραγωγής για τον τύπο 3H. Τα πρώιμα παραδείγματα του τύπου που συνυπάρχουν χρονολογικά με τα πινάκια του τύπου 2 είναι περιορισμένα, ενώ κυριαρχούν οι παραλλαγές του 6ου αιώνα (3F – G) (αρ. 119 – 141), με αγγεία μικρότερου κυρίως μεγέθους. Πάντως, παρά την μεγάλη ποικιλία των επί μέρους παραλλαγών σημειώνονται αρκετά παραδείγματα που δεν μπορούν με σαφήνεια να ενταχθούν σε κάποια από αυτές. Χαρακτηριστική είναι μια ομάδα πινακίων (3C/F) (αρ. 111 – 116) , συνήθως μικρού μεγέθους, στα οποία το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό ή ευρύτερο δακτύλιο εξωτερικά. Τα παραδείγματα αυτά φαίνεται πως ξεκινούν από αγγεία της παραλλαγής 3C, ωστόσο διαπιστώνεται μια προοδευτική εξέλιξη που τα φέρνει πιο κοντά σε ορισμένα παραδείγματα του τύπου 3F. Σημαντικές είναι οι μορφολογικές ομοιότητες των αγγείων της ομάδας αυτής με παραδείγματα του τύπου Hayes 3 της παραγωγής Çandarli630. Τα χρονολογικά όρια της ομάδας αυτής είναι ασαφή, καθώς παρουσιάζει μια εσωτερική εξέλιξη. Είναι πιθανό, πως τα όστρακα με υψηλότερο χείλος και εντονότερο δακτύλιο (αρ. 111 – 113) χρονολογούνται πιο κοντά στα αγγεία του τύπου 3C, στο β΄μισό του 5ου αιώνα ενώ εκείνα με χαμηλότερο χείλος, που ενσωματώνει σχεδόν τον πλαστικό δακτύλιο, πιθανότατα αποτελούν προϊόντα του 6ου αιώνα (αρ. 115 – 116). Επιπλέον, μια σειρά οστράκων (3F/G) (αρ. 127 – 130) φαίνεται πως βρίσκεται μεταξύ των παραλλαγών 3F και 3G καθώς το χείλος, είναι ιδιαίτερα συμπαγές και χαμηλό, όπως στον τύπο 3G, αλλά διατηρεί την τριγωνική ή τραπεζοειδή διατομή του, όπως στον τύπο 3F. Δεδομένου ότι τα παραδείγματα αυτά βρίσκονται μεταξύ δύο εξελικτικών σταδίων του τύπου μια χρονολόγηση κοντά στα μέσα του 6ου αιώνα φαντάζει πιθανή. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί και μια ομάδα με πινάκια μικρού μεγέθους που εντάσσονται στον τύπο 3G (αρ. 138 – 141) αλλά το χείλος τους διαμορφώνεται με μικρή μόνο ένταση στην άνω και κάτω απόληξή του. Πρόκειται ουσιαστικά για συμπιεσμένες εκδοχές του χείλους που χαρακτηρίζει τα μεγαλύτερα παραδείγματα της παραλλαγής, στα οποία, πιθανόν λόγο μεγέθους, η κατασκευή απλοποιείται. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ένα μεμονωμένο όστρακο (αρ. 143), με κάθετο χείλος ωοειδούς διατομής που παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με παραδείγματα του τύπου 1 τα οποία έχουν ενταχθεί σε μια υποκατηγορία με τον όρο 1/3 (αρ. 26 – 28)631. Καθώς το συγκεκριμένο παράδειγμα διατηρεί τα βασικά χαρακτηριστικά του τύπου 3, με χαμηλή ακμή να ορίζει τη μετάβαση προς το σώμα, 629 Hayes 1972, 336, 630 Βλ. σελ. 195 - 199 631 Βλ. σελ. 78 90 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) προκρίνεται για το σχήμα αυτό ο όρος 3/1. Οι δύο ομάδες φαίνεται να αποτελούν μια ενιαία εξελικτική συνέχεια που εκκινούν από τον τύπο 1Β και καταλήγουν στον τύπο 3. Η χρονολόγηση τύπου 3/1 μέσα στον 5ο αιώνα, είναι πιθανή, ωστόσο το γεγονός ότι πρόκειται για μεμονωμένο εύρημα δεν επιτρέπει περαιτέρω ανάλυσή. Στο υλικό που εξετάστηκε δεν στάθηκε δυνατό να εντοπιστούν παραδείγματα που να αποδίδονται στον τύπο με ασφάλεια και να φέρουν διάκοσμο στον πυθμένα. Αν και ορισμένα παραδείγματα με διάκοσμο που ανήκει στο σύνολό τους στην ομάδα ΙΙ του Hayes παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες με βάσεις του τύπου 3, κρίθηκε σκόπιμο αυτά να παρουσιαστούν ξεχωριστά (αρ. 176, 179)632 Στα όστρακα του τύπου 3 παρατηρείται εντονότερα το φαινόμενο της χρωματικής διαφοροποίησης του επιχρίσματος στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους εξ’ αιτίας της όπτησης σε στοίβες και απαντά στην πλειονότητα των παραδειγμάτων. Η χρήση του κάθετου, σε προβολή χείλους εξασφαλίζει την καλύτερη εφαρμογή των αγγείων μεταξύ τους οπότε και το φαινόμενο είναι αυστηρά περιορισμένο στο χείλος, ενώ οι διαφορές μεταξύ της επιφάνειας του χείλους και του σώματος του αγγείου προβάλλουν εντονότερες. Μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις (αρ. 128, 135, 103) διαπιστώνεται ζώνη με πλεονάζοντα πηλό από την επαφή με το υποκείμενο ή το υπερκείμενο αγγείο στο χείλος ή την άνω απόληξη του σώματος (αρ. 103, 128, 135). Επιπλέον, και στον τύπο 3 σημειώνεται μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 115) στο οποίο το σύνολο της εξωτερικής επιφάνειας παραμένει αποχρωματισμένο, πιθανότατα όντας το πρώτο ή το τελευταίο αγγείο της στοίβας που τοποθετήθηκε στον κλίβανο633, όπως διαπιστώνεται και σε παραδείγματα του τύπου 1 και 2 (αρ. 12, 80, 101)634. Η παρουσία πλατιών επίπεδων ταινιών ή άλλων καταλοίπων της επεξεργασίας στον τροχό που διαπιστώθηκαν στο σύνολο των παραδειγμάτων του τύπου αλλά και η ενιαία δομή του χείλους με το σώμα απορρίπτει την υπόθεση του Hayes για χρήση μήτρας στην κατασκευή του σώματος και επίθετη εφαρμογή του χείλους635. PhRSW4 Περιγραφή Στον τύπο 4 εντάσσεται μια σειρά πινακίων που, στην πραγματικότητα, βρίσκονται μορφολογικά μεταξύ του τύπου 1D ή 1Ε και 3Α στην κατάταξη του Hayes. Αφορά αγγεία με χαμηλό ύψος και κοίλο σώμα. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, η οποία διευρύνεται σε πάχος και διαμορφώνει πλατιά σκοτία εξωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής ή χαμηλή 632 Βλ. σελ. 102 - 103 633 Σε αντίθεση με το αντίστοιχο παράδειγμα του τύπου 2 που διατηρεί μέρος της βάσης το συγκεκριμένο όστρακο δεν επιτρέπει διαπιστώσεις για τον τρόπο έδρασης των αγγείων μέσα στον κλίβανο. 634 Βλ. σελ.79, 82 635 Hayes 1972, 324 91 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) δακτυλιοειδής. Ο πυθμένας ποικίλει από ελαφρώς κοίλος έως ελαφρώς κυρτός στο κέντρο, ενώ το τύμπανο είναι συνήθως επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού636. Τυπολογία Οι αναφορές του τύπου στα μέχρι τώρα δημοσιευμένα σύνολα είναι περιορισμένες637. Ακόμη και ο Hayes παραθέτει ένα μοναδικό παράδειγμα, το οποίο αποδίδει αρχικά στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα, αν και εντοπίζεται σε ελαφρώς οψιμότερο στρώμα638. Στην δημοσίευση του υλικού από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας, το ίδιο αγγείο αποδίδεται στα μέσα περίπου του αιώνα639, χρονολόγηση που συμφωνεί και με τον διάκοσμο που φέρει το συγκεκριμένο παράδειγμα. Η σχέση του τύπου με τις πρώιμες παραλλαγές του τύπου 3 είχε από νωρίς επισημανθεί640. Έτσι, εκτός από τα παραδείγματα που με σαφήνεια αποδίδονται σε αυτόν υπάρχουν αναφορές για αγγεία, που τοποθετούνται μεταξύ αυτού και του τύπου 3Α641. Χαρακτηρίζονται από χείλος χαμηλότερο από εκείνο του τύπου 3Α αλλά λιγότερο συμπαγές και ενιαίο από εκείνο του τύπου 4. Για την ενδιάμεση αυτή παραλλαγή προτείνεται ο διττός προσδιορισμός ως τύπος 3/4. Χρονολογικά τα αγγεία αυτά πιθανότατα μπορούν να τοποθετηθούν μεταξύ του τύπου 1D ή 1Ε και του τύπου 4, ο οποίος διαμορφώνεται με τη σταδιακή απλοποίηση του χείλους. Είναι πιθανότατα σύγχρονα με εκείνα του τύπου 3A και θα πρέπει να εμφανίζονται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα, ενδεχομένως από το δεύτερο τέταρτο και μετά, ενώ πιθανότατα συνυπάρχουν με τους τύπους 1D, 1E, και 4, τουλάχιστον μέχρι το τρίτο τέταρτο του αιώνα. Η παρουσία του ενδιάμεσου τύπου 3/4 καθιστά, για μία ακόμη φορά, εμφανή τον παράλληλο χαρακτήρα της εξέλιξης των πινακίων της παραγωγής της Φώκαιας, που δεν μπορεί να ενταχθεί σε μια γραμμική πορεία, αλλά παρουσιάζει πολλούς κλάδους και διασταυρώσεις. Η πολυπλοκότητα αυτή είναι αναμενόμενη, αν αναλογιστεί κανείς το παραγωγικό μοντέλο που υιοθετείται στην περιοχή, με πληθώρα εργαστηρίων σε άμεση γειτνίαση, ενταγμένα στο πλαίσιο της ίδια παράδοσης και δικτύου διακίνησης. 636 Hayes 1972, 338 637 Rizzo 2001a, 61, πίν. ΧΙΙΙg-h 638 To όστρακο, από την Αγορά της Αθήνας εντοπίζεται σε στρώμα του τρίτου τέταρτου του 5ου αιώνα, ωστόσο, η κατάσταση διατήρησής του οδηγεί τον Hayes στο να προτείνει μια πιο πρώιμη χρονολόγηση (Hayes 1972, 338) 639 Hayes 2008a, 243, εικ.41, πιν. 63, αρ. 1299 640 Hayes 1972, 338 641 Hayes 1972, 335, εικ. 69, αρ. 32. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 42, εικ. 3, αρ. CF60, 63. Topoleanu 1999, 192, πίν. 1, αρ. 2. Rizzo 2001a, 59, πίν. Χa - b. Hayes 2008a, 238, 239, εικ.41, αρ. 1248, 1250, 1251, 1254 92 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Διακόσμηση Ο μικρός αριθμός γνωστών παραδειγμάτων του τύπου 4 δεν αφήνει πολλά περιθώρια για γενικεύσεις, όσον αφορά τον διάκοσμο που υιοθετείται. Δεν διαπιστώνεται η χρήση σφραγιδοκύλιδρου, ενώ το μοναδικό παράδειγμα με εμπίεστο διάκοσμο, που εντοπίζεται στην αρχαία αγορά της Αθήνας642, εντάσσεται στην ομάδα ΙΙB του Hayes, με ζώνες ακτινωτά διατεταγμένων ενσφράγιστων φυτικών θεμάτων που ορίζονται από λεπτές αυλακώσεις643. Η υιοθέτηση της συγκεκριμένης διάταξης ενισχύει την υπόθεση της χρονολόγησης του τύπου κοντά στα μέσα ή μέσα στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα644. Το σύνολο των παραδειγμάτων της παραλλαγής 3/4 που μέχρι στιγμής επισημαίνονται, τόσο στο δημοσιευμένο υλικό645 όσο και σε αυτό των Φιλίππων παραμένουν ακόσμητα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 146 – 160) Στο υλικό από τη νησίδα του υαλουργείου ο τύπος 4, και στις δύο παραλλαγές του, αντιπροσωπεύει ελάχιστο μέρος της παραγωγής της Φώκαιας. Παραδείγματά τους εντοπίζονται σε μόλις 15 σύνολα, κυρίως από το κεντρικό μέρος του κτηρίου, περιμετρικά της δεξαμενής. Παρά το γεγονός εντοπίζονται σε όλη τη στρωματογραφία, με ανάλογη περίπου συχνότητα, διαπιστώνεται πως τα παραδείγματα εκείνα από τα χαμηλότερα στρώματα του χώρου διατηρούνται σε μεγαλύτερη έκταση. Ο πηλός δεν διαφοροποιείται από το σύνολο της παραγωγής της Φώκαιας και ανήκει στις δύο πρώτες ομάδες που περιγράφονται (PhRSWi – ii). Η όποιες διαφοροποιήσεις μεταξύ των οστράκων περιορίζονται στη ποσότητα των ασβεστιτικών προσμίξεων. Ωστόσο, δεν λείπουν και παραδείγματα με σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Μορφολογικά τα παραδείγματα της παραλλαγής 3/4 διακρίνονται σε δύο ομάδες. Η πρώτη φέρει διακριτό από το σώμα χείλος (3Α/4) (αρ. 146 – 152), και ταυτίζεται ουσιαστικά με την παραλλαγή 3Α του Hayes με χαμηλό χείλος. Τα αγγεία της δεύτερης (3/4) (αρ. 153 – 157) βρίσκονται πιο κοντά στα πινάκια που ο Hayes εντάσσει στον τύπο 4, με μικρή προβολή ή χαμηλή ακμή στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους. Τα όστρακα που με σαφήνεια αποδίδονται στον τύπο 4 είναι ελάχιστα (αρ. 158 – 160), όπως είναι αναμενόμενο, δεδομένης της σπανιότητας του τύπου καθώς. αριθμούν μόλις τρία παραδείγματα. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως τα δύο αγγεία του τύπου (αρ. 159 – 160) εντοπίζονται μαζί με προγενέστερο υλικό. Ένα εξ αυτών μάλιστα (αρ. 160), που εντοπίζεται στο στρώμα καταστροφής του κτηρίου, 642 Hayes 2008a, 243, εικ.41, πιν. 63, αρ. 1299 643 Hayes 1972, 338 644 Hayes 2008a, 243, αρ. 1299 645 Συνήθως ταυτιζόμενα ως τύπος 3Α 93 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) φαίνεται πως συνανήκει646 με όστρακο της παραγωγής που φέρει εμπίεστο διάκοσμο στον πυθμένα (αρ. 173). Στην περίπτωση που αυτή η σχέση επιβεβαιωθεί, η χρήση διακόσμου της ομάδας Ι του Hayes επαναφέρει την αρχική πρότασή του για εμφάνιση του τύπου ήδη από το πρώτο μισό του 5ου αιώνα647. Μια πρώιμη χρονολόγηση στηρίζεται και από τα στρωματογραφικά δεδομένα του υλικού που μελετήθηκε, παρά την περιορισμένη παρουσία του τύπου. PhRSW5 Περιγραφή Στον τύπο 5 εντάσσεται μια σειρά ανοιχτών αγγείων το σχήμα των οποίων κυμαίνεται ανάμεσα στο πινάκιο και το βαθύ πινάκιο. Διακρίνεται για το πλατύ οριζόντιο χείλος, που διαμορφώνεται από ευρύ δακτύλιο, μεγάλου πάχους, κοίλο συνήθως στην άνω επιφάνειά του, με λοξότμητη την εξωτερική του απόληξη που ενίοτε διαμορφώνει μικρή προβολή στο κάτω μέρος.. Αποτελεί ένα από τα πιο εύκολα αναγνωρίσιμα προϊόντα της παραγωγής της Φώκαιας, εφόσον διατηρείται τμήμα του χείλους. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά από αυτά των τύπων 3 και 6 της παραγωγής. Το σώμα είναι κοίλο με το πάχος του να αυξάνεται έντονα στο ανώτερο τμήμα, συχνά διαμορφώνοντας ήπια τροπίδωση, διακριτή μόνο εσωτερικά. Φέρει χαμηλή, κυκλική δακτυλιοειδή βάση. Ο πυθμένας είναι ελαφρώς κυρτός και το τύμπανο αντίστοιχα κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού648. Τυπολογία Ο Hayes διακρίνει δύο βασικές παραλλαγές, με βασικό χαρακτηριστικό τη διαμόρφωση του χείλους. Ο τύπος 5Α είναι απλούστερος, με το δακτύλιο του χείλους σχεδόν επίπεδο649 ή ελαφρώς κυρτό650 στην κάτω επιφάνειά του και ελαφρώς κυρτό ή λοξότμητο στην εξωτερική του απόληξη. Η δεύτερη παραλλαγή (5Β) διακρίνεται για το ολοένα και πιο φαρδύ χείλος, κοίλο ή γωνιώδες στην κάτω επιφάνειά του, με μικρή ή μεγαλύτερη προβολή στην εξωτερική του απόληξη και, σε αρκετές περιπτώσεις, μια χαρακτηριστική ακμή στην μετάβαση από το χείλος στο σώμα εξωτερικά651. Σε ορισμένα παραδείγματα, στην εσωτερική περιφέρεια του χείλους, διαμορφώνεται μικρή προβολή, από την άνω απόληξη του σώματος652, χαρακτηριστικό που απαντά 646 Τα δύο παραδείγματα εκτός του ότι εντοπίζονται σε εγγύτητα διατηρούν έντονες ομοιότητες τόσο στον πηλό όσο και την κατεργασία. 647 Hayes 1972, 338 648 Hayes 1972, 339 649 Hayes 2008a, 243, εικ. 41, πίν. 63, αρ. 1302 650 Volpe et. al. 1998, 726, εικ. 4-αρ.10 651 Hayes 1972, 339. Όπως και στον τύπο 3 η ακμή που ορίζει τη μετάβαση προς το χείλος αποτελεί μάλλον τεχνικό παρά τυπολογικό χαρακτηριστικό. 652 Zezza 1983, 253, πίν. 103 αρ. 0.217 94 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) και στα πινάκια του τύπου 8 στην κατάταξη του Hayes653, ενδεικτική μιας πιθανής σχέσης μεταξύ των δύο. Ο τύπος 5 είναι μάλλον σπάνιος, ενώ τα παραδείγματα από καλά στρωματογραφημένα δημοσιευμένα σύνολα είναι ιδιαίτερα περιορισμένα, με εξαίρεση εκείνα της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας. Ως εκ τούτου, τα χρονολογικά δεδομένα του τύπου δεν έχουν αλλάξει σημαντικά από την αρχική πρόταση του Hayes, ο οποίος αποδίδει την πρώτη παραλλαγή (5Α) στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα (460 – 500) και την δεύτερη (5Β) στο πρώτο μισό του επόμενου654. Τα δεδομένα από την πρόσφατη δημοσίευση της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας επιβεβαιώνουν, όπως ήταν αναμενόμενο, την αρχική αυτή πρόταση655. Εξάλλου και ο διάκοσμος που υιοθετείται συνάδει με μια χρονολόγηση μετά τα μέσα του 5ου αιώνα656. Διακόσμηση Τα διακοσμημένα παραδείγματα φέρουν σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις ενσφράγιστα θέματα. Αυτά τοποθετούνται ελεύθερα στο κέντρο του πυθμένα657 στα πρότυπα της ομάδας III του Hayes, που χρονολογείται στο τελευταίο τρίτο του 5ου και σε ολόκληρο σχεδόν τον 6ο αιώνα658. Συχνότερη είναι η χρήση σφραγιδοκύλινδρου στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου του χείλους659, ενώ δε λείπουν και παραδείγματα αυτός αντικαθίσταται από άλλους διακοσμητικούς τρόπους, όπως σύνολα κυματοειδών αυλακώσεων, διαμορφωμένων με χτένι660. Πρωτογενές υλικό (αρ. 161) Παρά τη σπανιότητά του ο τύπος δεν απουσιάζει από την πόλη. Παραδείγματα εντοπίζονται στο χώρο της παρακείμενης Νησίδας 4661, αλλά και στο νοτιότερο τμήμα της Νησίδας του Υαλουργείου, στους χώρους που καταλαμβάνονται από οψιμότερα κτήρια662. Ωστόσο στο υλικό που εξετάζεται στην παρούσα μελέτη συμπεριλαμβάνεται ένα μόνο όστρακο που ανήκει στην παραλλαγή 5B (αρ. 161) κατασκευασμένο με πηλό της δεύτερης ομάδας (PhRSWii), με περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. 653 Hayes 1972, 339 654 Hayes 1972, 339 655 Hayes 2008a σελ 243, αρ. 1300 - 1303 656 Αφορά παραδείγματα με διάκοσμο που ανήκουν στην ομάδα ΙΙΙ (Hayes 1972, 349) 657 Hayes 1972, 339 εικ. 70, αρ. 2. Hayes 2008a, 243, εικ. 41, πίν. 63, αρ. 1302 658 Hayes 1972, 346 – 347, 349 659 Hayes 1972, 339 εικ. 70, αρ. 3. Τριβυζαδάκη 2005, 169 – 170, αρ. Ε108 660 Hayes 2008a, 243, εικ. 41, πίν. 63, αρ. 1301 661 Τριβυζαδάκη 2005, 169 – 170, αρ. Ε108 662 Ζαχαριάδης 2008, 105, φωτ.45 – 46, σχ.27, αρ.287 – 291 95 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) PhRSW6 Περιγραφή Ο τύπος 6 είναι ο πρώτος στην κατάταξη του Hayes που αφορά αποκλειστικά βαθιά πινάκια. Το σώμα είναι κοίλο, χωρίς ιδιαίτερα διακριτικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο το χείλος είναι εύκολα αναγνωρίσιμο. Διαμορφώνεται από οριζόντιο δακτύλιο μεγάλου πάχους και μικρού πλάτους, με διατομή που ποικίλει από ημικυλινδρική έως τραπεζοειδή. Η άνω επιφάνειά του είναι συνήθως κοίλη και η εξωτερική κυρτή, ενώ συχνά διαμορφώνει μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Σε ορισμένες παραλλαγές το σώμα διαμορφώνει τροπίδωση στο μέσο περίπου του ύψους του, η οποία προβάλλεται μόνο στην εξωτερική επιφάνεια663. Τέλος στον ίδιο τύπο έχει αποδοθεί και ένα παράδειγμα με χείλος που διαμορφώνεται ουσιαστικά από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή μόνο ένταση εξωτερικά και μια πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω επιφάνειά του664. Η βάση στο σύνολο των περιπτώσεων είναι απλή, δακτυλιοειδής και προσομοιάζει έντονα στις βάσεις των αντίστοιχων τύπων 3 και 5, διακρίνεται ωστόσο από αυτές, λόγω της παρουσίας διακόσμησης διαμορφωμένης με σφραγιδοκύλινδρο στην επιφάνεια έδρασης665. Τυπολογία Η σχέση του με άλλους τύπους, αναφορικά με τη μορφολογία του χείλους, δεν είναι σαφής, ωστόσο φαίνεται πως αποτελεί μέρος της εξελικτικής πορείας του τύπου 5 και μάλιστα της πρώτης παραλλαγής του (τύπος 5Α). Ο οριζόντιος χαρακτήρας του χείλους, η κοίλη διαμόρφωση της άνω επιφάνειας του και η μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη αποτελούν κοινά χαρακτηριστικά. Ενισχυτικό αυτής της υπόθεσης είναι η παρουσία μεταβατικών παραδειγμάτων που αν και αποδίδονται στον τύπο, χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα πλατύ χείλος666. Εκτός από δύο αγγεία που αναφέρονται από τον ίδιο το Hayes, και χρονολογούνται στις αρχές του 6ου αιώνα οι αναφορές είναι ελάχιστες667. Έχει υποστηριχθεί πως στην Ιταλία ο τύπος απαντά με ικανή συχνότητα668, χωρίς ωστόσο αυτό να επιβεβαιώνεται από γενικότερες μελέτες669, ενώ όταν εντοπίζεται στην περιοχή της κεντρικής και δυτικής μεσογείου αφορά μεμονωμένα παραδείγματα670. 663 Hayes 1972, 341 664 Reynolds 2011, 218, εικ. 7, αρ. 99 665 Hayes 1972, 341 666 Vogt 2000, 120, εικ. 10, αρ. 2. Fernández 2010, 380, εικ. 5.9. 667 Hayes 1972, 341 668 Martin 1998, 116 (αναφέρεται σε ικανή παρουσία του τύπου χωρίς ωστόσο να παραθέτει παραδείγματα πρόκειται πιθανότατα για γενίκευση στα πλαίσια της ευρύτερης διάδοσης της παραγωγής κατά το χρονολογικό πλαίσιο στο οποίο αποδίδεται ο τύπος 6) 669 Reynolds 1995, 35 670 Volpe et. al. 1998, 726, εικ. 4.14. Fernández 2010, 380 96 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Αντίστοιχα περιορισμένη είναι και η παρουσία του στον Ελλαδικό χώρο671. Δεδομένης της σπανιότητας του τύπου δεν είναι δυνατό να διατυπωθούν περαιτέρω υποθέσεις για την εξέλιξη ή για τη χρονολόγησή του από όσα μέχρι τώρα έχουν διατυπωθεί στη διαθέσιμη βιβλιογραφία. Έντονη είναι η μορφολογική συνάφεια του τύπου 6 της Φώκαιας με μια σειρά από βαθιά πινάκια της Ανοιχτόχρωμης Κεραμική της Μικράς Ασίας (LCSW)672, για τα οποία ενδεχομένως λειτουργεί ως πρότυπο. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να μεταχρονολογηθεί κατά περίπου 1/4 του αιώνα προς τα πίσω, με βάση τα ευρήματα από την αρχαίας Αγοράς της Αθήνας, που χρονολογούνται στο τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα. Δεδομένου πάντως ότι το σχήμα των αγγείων της παραγωγής αυτής είναι μάλλον απλούστερο και λιγότερο αποκρυσταλλωμένο σε σχέση με τα παραδείγματα του τύπου 6 της Φώκαιας, είναι πιθανό πως οι επιρροές των δύο παραγωγών είναι μάλλον αμφίδρομες. Συνοψίζοντας τα παραπάνω είναι θεμιτό να θεωρήσει κανείς πως ο τύπος έχει καθιερωθεί στις αρχές του 6ου αιώνα με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα. Ωστόσο, είναι πιθανό πως εμφανίζεται λίγες δεκαετίες νωρίτερα, ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα, ενώ φαίνεται πως συνεχίζει και μέχρι το δεύτερο τέταρτο του 6ου. Την υπόθεση της πιο πρώιμης εμφάνισης, ενισχύει ο διάκοσμος αγγείου από το Λέχαιο που αποδίδεται, κατά τον ίδιο το Hayes, από τα τέλη του 5ου μέχρι τις αρχές του 6ου αιώνα673. Τα βαθιά πινάκια του τύπου 6 με τροπίδωση στο σώμα είναι μάλλον οψιμότερα και θα πρέπει να τοποθετηθούν κοντά στην 3η δεκαετία του 6ου αιώνα. Πάντως θα πρέπει να σημειωθεί πως σπανίζουν οι περιπτώσεις στις οποίες τα αγγεία αυτά προέρχονται από ασφαλώς χρονολογημένα σύνολα. Ως εκ τούτου και η ακριβής χρονολόγηση του τύπου θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με σχετική επιφύλαξη. Διακόσμηση Στις ελάχιστες περιπτώσεις που τα αγγεία του τύπου 6 φέρουν διάκοσμο εσωτερικά, αυτή συνίσταται σε αυλακώσεις στο άνω μέρος του αγγείου. Το μοναδικό μέχρι σήμερα γνωστό παράδειγμα με εμπίεστο διάκοσμο φέρει ελεύθερο σταυρό στο κέντρο του πυθμένα674 και κατατάσσεται στην ομάδα ΙΙΙ του Hayes, η οποία χρονολογείται μεταξύ του τελευταίου τέταρτου του 5ου και τα τέλη σχεδόν του 6ου αιώνα675. 671 Dello Preite 1984, 182, Rizzo 2001a, 61 (στην τελευταία περίπτωση σημειώνεται πως το ένα από τα δύο παραδείγματα αποδίδεται είτε στον τύπο 6 είτε στον τύπο 8 ενώ δεν παρατίθενται σχέδια ή φωτογραφίες). Beckmann 1998, 504. Papadopoulos 2001. 672 Hayes 2008a, 250 – 251, εικ. 43, αρ. 1440 - 1442 673 Hayes 1972, 365) 674 Hayes 1972, 341, αρ. 1 675 Hayes 1972, 349 97 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Πρωτογενές υλικό (αρ. 162 – 163) Παρά την σπανιότητά του ο τύπος δεν απουσιάζει από το υλικό που μελετη΄θηκε. Πέντε επί μέρους όστρακα εντοπίζονται στο κτήριο που καλύπτει το βορειότερο τμήμα της νησίδας. Μόλις δύο αφορούν τμήματα χείλους και μόνον ένα εξ αυτών διατηρείται μαζί με μικρό τμήματα του σώματος (αρ. 162). Τα υπόλοιπα προέρχονται από τη βάση και ταυτίζονται λόγω της παρουσίας διακόσμου με σφραγιδοκύλινδρο στην επιφάνεια έδρασης (αρ. 163). Παρά τον ελάχιστο αριθμό οστράκων του τύπου, διαπιστώνονται και εδώ τα βασικά γνωρίσματα της παραγωγής, με τη χαρακτηριστική διαφοροποίηση του επιχρίσματος στο χείλος και όστρακα που ανήκουν στις δύο πρώτες ομάδες του πηλού της παραγωγής, με άφθονες ή λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Σημειώνεται πως παραδείγματα του τύπου 6 εντοπίζονται και νοτιότερα, στα κτήρια που καλύπτουν το νοτιότερο τμήμα της Νησίδας του υαλουργείου676, διαμορφώνοντας ένα ικανό απόθεμα σε σχέση με άλλα, μέχρι στιγμής δημοσιευμένα σύνολα. PhRSW10 Περιγραφή Ο τελευταίος στην κατάταξη του Hayes αλλά και χρονολογικά τύπος στην παραγωγή της Φώκαιας, ο τύπος 10, αποτελεί ένα πολύ διαδεδομένο αγγείο με εξαιρετική χρησιμότητα για την χρονολόγηση των συνόλων στα οποία συμπεριλαμβάνεται. Αφορά μια σειρά από πινάκια και βαθιά πινάκια, με σώμα κοίλο ή με επικλινή προς το εσωτερικό τοιχώματα και χαμηλή δακτυλιοειδή βάση, στις περισσότερες περιπτώσεις, ανάλογη με αυτή του τύπου 3. Το χείλος παρουσιάζει ιδιαίτερη ποικιλία και είναι συνήθως κάθετο, αν και δε λείπουν οι παραλλαγές στις οποίες αυτό διαμορφώνεται ουσιαστικά από την άνω απόληξή του σώματος. Χαρακτηριστικό γνώρισμα παραμένει η χαμηλή ακμή στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος εξωτερικά, που πλέον γενικεύεται και απαντά στο σύνολο των παραδειγμάτων του τύπου. Επιπλέον, αντίθετα με τα υπόλοιπα προϊόντα της παραγωγής, η εσωτερική επιφάνεια των πινακίων αυτών είναι περισσότερο αδρή με λεπτά ίχνη από βούρτσα, που χρησίμευε για την τελική επεξεργασία της677. Τυπολογία Στα πρώιμα παραδείγματά του, ο τύπος 10 φέρει μεγάλες ομοιότητες με τις όψιμες παραλλαγές του τύπου 3 (3G), από τον οποίο και προέρχεται678. Η μεταξύ τους σχέση είναι τόσο στενή, ώστε από νωρίς έχει διατυπωθεί η άποψη πως αποτελούν μια 676 Ζαχαριάδης 2010, 486, 491, αρ. 54 – 57, εικ. 10,9 677 Hayes 1972, 343 678 Hayes 1972, 343 98 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) ενιαία και αδιάσπαστη συνέχεια679. Μάλιστα αρκετά είναι τα αγγεία εκείνα που κατηγοριοποιούνται ως μεταβατικά680. Σταδιακά το χείλος γίνεται πιο ραδινό, ενώ παράλληλα στρέφεται προς τον οριζόντιο άξονα. Η πρώτη από τις τρεις επί μέρους παραλλαγές που διαπιστώνει ο Hayes (10A) χαρακτηρίζεται από χείλος με βαριές αναλογίες, χαμηλό και κάθετο στο σώμα. Τόσο το σχήμα όσο και το μέγεθός του παρουσιάζει αρκετή ποικιλία. Η διατομή του κυμαίνεται από σχεδόν ορθογώνια έως σχεδόν κυλινδρική, ενώ η κάτω επιφάνειά του είναι συχνά ελαφρώς κοίλη. Εσωτερικά το χείλος διακρίνεται έντονα από το σώμα καθώς βρίσκεται σε υπεροχή ως προς αυτό681 ή προβάλλεται έντονα προς τα επάνω. Επιπλέον, τα τοιχώματα του σώματος έχουν μεγαλύτερο πάχος σε σχέση με τις υπόλοιπες παραλλαγές, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα διαπιστώνεται και ήπια τροπίδωση, στο μέσο περίπου του ύψους του αγγείου, που προβάλλεται κυρίως εξωτερικά682. Αναφορικά με την εμφάνιση του τύπου, και κατ’ επέκταση της συγκεκριμένης παραλλαγής, είχε αρχικά προταθεί το μέσο περίπου του 6ου αιώνα683. Ο Hayes θεώρησε πολύ πρώιμη μια τέτοια χρονολόγηση και αντιπρότεινε τις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα, πιθανότατα μέσα ή κοντά στο τελευταίο τέταρτο684. Τα νεώτερα δεδομένα προτείνουν μια ενδιάμεση λύση, πιο κοντά ωστόσο στην πρώιμη χρονολόγηση του τύπου. Έτσι λοιπόν τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου 10Α, που προέρχονται από ασφαλώς χρονολογημένα σύνολα φαίνεται πως μπορούν να τοποθετηθούν λίγο μετά τα μέσα του 6ου αιώνα685, παρά το γεγονός ότι αρχικά τα συγκεκριμένα αγγεία είχαν χρονολογηθεί, με τυπολογικά μόνον κριτήρια, στην 8η δεκαετία του686. Τα παραδείγματα του τύπου 10Α συνεχίζουν μέχρι τουλάχιστον τα τέλη του αιώνα687 ή ακόμη και στις αρχές του επόμενου688, ενώ όστρακα της ίδιας παραλλαγής, που εντοπίζονται σε πολύ οψιμότερα στρώματα (β΄ μισό 7ου αιώνα), θεωρούνται υπολειμματικά689. Προοδευτικά το χείλος των αγγείων (10Β) τονίζεται ως προς το μήκος του και χαμηλώνει, τείνοντας προς τον οριζόντιο άξονα, με περισσότερο ραδινές αναλογίες. Εξακολουθεί να διακρίνεται με σαφήνεια από το σώμα, είναι κυρτό στην άνω επιφάνειά του και λιγότερο690 ή περισσότερο691 κοίλο στην κάτω, παραμένει όμως 679 Waagé et al. 1948, 53 680 Hayes 2008a, 243, εικ. 40, πίν. 63, αρ. 1298. Reynolds 2011, 218 681 Hayes 1972, 343, εικ. 71, αρ. 1, 2, 4, Boardman 1989, 92, εικ. 28, αρ. 79 682 Hayes 1972, 343, εικ. 71, αρ. 6 683 Waagé et al. 1948, 57 684 Hayes 1972, 345 - 346 685 Reynolds et al. 2011, 20 686 Reynolds 1987, 149 687 Warner - Slane, Sanders 2005, 280, εικ. 8, αρ. 3-15 688 Bonifay 1983, 324, 345. Bonifay et al. 1998a, 6 – 7, 107. Reynolds 2011, 219, εικ. 12, αρ. 179 - 180 689 Hayes 1968, 208, εικ. E61 690 Reynolds 2011, 219, εικ. 12, αρ. 181 - 182 99 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) ακόμη κάθετα τοποθετημένο ως προς το σώμα έστω, και αν πλέον είναι χαμηλό και έξω νεύον. Η παραλλαγή αυτή αρχικά θεωρήθηκε σχεδόν σύγχρονη με την πρώτη692, ωστόσο διαπιστώνεται πλέον πως εμφανίζεται με σχετική καθυστέρηση, πιθανότατα στο τελευταίο τέταρτο του 6ου αιώνα693. Συνυπάρχει με τον τύπο 10Α σε στρώματα που χρονολογούνται μέχρι τις αρχές του 7ου αιώνα694. Μεμονωμένο όστρακο του τύπου εντοπίζεται και στο ναυάγιο του Yassi Ada, όπου συνυπάρχει με παραδείγματα του τύπου 10C695, όπως και σε άλλα σύνολα696. Η εξέλιξη από τον τύπο 10B στην οψιμότερη παραλλαγή 10C είναι σταδιακή και συνίσταται στην επιμήκυνση του χείλους και την ολοένα πιο έντονη τάση του προς τον οριζόντιο άξονα. Παραδείγματα που τοποθετούνται μεταξύ των δύο εντοπίζονται σε σύνολα που χρονολογούνται μεταξύ τρίτης και τέταρτης δεκαετίας του 7ου αιώνα697. Αντίστοιχα μεταβατικά όστρακα επισημαίνονται και στους Φιλίππους σε στρώματα που αποδίδονται στα μέσα του 7ου αιώνα698. Στην τελευταία παραλλαγή του τύπου (10C) το χείλος ουσιαστικά διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, που διευρύνεται σε πάχος, παραμένει, ωστόσο, με σαφήνεια διακριτό από το υπόλοιπο αγγείο. Το πάχος των τοιχωμάτων του σώματος περιορίζεται σε αρκετές περιπτώσεις699, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα σημειώνεται ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος του σώματος. Η μείωση της καμπυλότητας του σώματος είναι ένδειξη οψιμότητας και αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της παραλλαγής αυτής. Επιπλέον, σε ορισμένα παραδείγματα, παραλείπεται η δακτυλιοειδής βάσης η οποία αντικαθίσταται από μια χαμηλή ακμή στην εξωτερική απόληξη του τυμπάνου700. Ο τύπος 10C παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία ως προς τη μορφή του χείλους701 και παρά τα κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά θα έπρεπε ενδεχομένως να κατηγοριοποιηθεί περαιτέρω702. 691 Hayes 1972, 343, εικ. 71, αρ. 7. Boardman 1989, 92, εικ. 28, αρ. 77 692 Hayes 1972, 346 693 Hayes 1972, 345, Hayes 2008a, 245, εικ. 42, αρ. 1328 694 Boardman, Hayes 1973, 107, 110, εικ. 49, αρ.2486 - 2489 695 Bass 1982, 167, εικ. 8 – 9, αρ. P.13. Παρά την αρχική χρονολόγηση του ναυαγίου στο 625, έχει προταθεί πως αυτό θα πρέπει να τοποθετηθεί στο β΄μισό του 7ου αιώνα (Reynolds et al. 2011, 22). Με βάση την πρόταση αυτή η διάρκεια ζωής της συγκεκριμένης παραλλαγής επεκτείνεται εντυπωσιακά. Ωστόσο, νεώτερες μελέτες γύρω από το θέμα φαίνεται να επανέρχονται με αρκετά επιχειρήματα στην αρχική χρονολόγησή του ναυαγίου (Van Doornink 2015, 212 – 213). 696 Reynolds 2011, 219, εικ. 12, αρ. 181 - 186 697 Hayes 2001, 443, εικ. 6, αρ. Β 1 698 Zachariadis 2014, 707, εικ. 11 699 Hayes 1972, 343, 345 700 Hayes 1972, 345, εικ. 71, αρ. 14 – 15. Boardman 1989, 95, εικ. 29, αρ. 103 -106, 701 Boardman 1989, 92 – 95 702 Η πολυπλοκότητα του τύπου 10C, μορφολογικά αλλά και όσον αφορά τη χρονολόγηση, υποδεικνύει πως θα έπρεπε ίσως να εξετάζεται ως ανεξάρτητος τύπος και τονίζει την ανάγκη για αναθεώρηση της τυπολογίας της παραγωγή της Φώκαιας γενικότερα. Με βάση το δημοσιευμένο υλικό διαπιστώνονται τουλάχιστον τέσσερεις διακριτές ομάδες, που απηχούν και χρονολογικές διαφορές. Ωστόσο, καθώς έχει επικρατήσει να αντιμετωπίζεται ενιαία και δεδομένου ότι τα παραδείγματά του 100 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Ο τύπος 10C φαίνεται πως εμφανίζεται στις αρχές του 7ου αιώνα και συνυπάρχει με παραδείγματα του τύπου 10Β και, κατά περίπτωση, του τύπου 10Α703, ενώ εντοπίζεται ακόμη και σε στρώματα που χρονολογούνται μέχρι το 3ο τέταρτο του αιώνα (650 – 670)704. Ορισμένες οψιμότερες εκδοχές του, που εντοπίζονται κυρίως στο Εμποριό της Χίου, χρονολογούνται στο δεύτερο μισό του αιώνα, καθώς εντοπίστηκαν, στο στρώμα καταστροφής του φρουρίου, που χρονολογείται στο 660 μ. Χ. 705. Η οψιμότητα των παραδειγμάτων αυτών και η περιορισμένη διάδοσή τους σημαίνει πιθανότατα και το τέλος της εξαγωγικής δραστηριότητας του εργαστηρίου της Φώκαιας, που ίσως να έχει σταματήσει και λίγα χρόνια νωρίτερα. Η εγγύτητα του νησιού στο καθ’ αυτό κέντρο παραγωγής το εντάσσει σε ένα πιο στενό κύκλο αναφορικά με τη διακίνηση των προϊόντων αυτών, που αποκτά ένα σχεδόν τοπικό χαρακτήρα. Το γεγονός ότι πλέον εντοπίζονται προϊόντα που μιμούνται τα βορειοαφρικανικά πρότυπα706 είναι ενισχυτικό προς μια τέτοια άποψη. Τα προϊόντα της Φώκαιας φαίνεται πως σταδιακά υποχωρούν και καλύπτουν κυρίως τοπικές ανάγκες. Δεν αποκλείεται μάλιστα να υποκαθιστούν, σε ένα βαθμό, και τα ακριβότερα, εισαγόμενα και μέχρι πρότινος ανταγωνιστικά, αφρικανικά κεραμικά σκεύη. Τα παραπάνω στοιχεία συνάδουν πιθανότατα με ένα χρονολογικό όριο στις συστηματικές εξαγωγές της κεραμικής της Φώκαιας, κοντά στα μέσα του 7ου αιώνα, καθιστώντας τα λιγοστά παραδείγματα σε οψιμότερα σύνολα, πιθανότατα, υπολειμματικά. Διακόσμηση Η χρήση του διακόσμου φαίνεται να υποχωρεί στα παραδείγματα του τύπου 10. Στα πρωιμότερα από αυτά απαντούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ελεύθερες σφραγίδες μεγάλου μεγέθους στο κέντρο του πυθμένα, κυρίως με σταυρούς και χριστογράμματα. Πρόκειται για διακοσμητικά θέματα που ανήκουν στην ομάδα ΙΙΙ σύμφωνα με την κατάταξη του Hayes, η οποία συνεχίζει να χρησιμοποιείται πιθανότατα μέχρι τον όψιμο 6ο αιώνα. Συχνά η εκτέλεση του διακόσμου είναι αμελής, με λιγότερο έντονο ανάγλυφο ή εφαρμοσμένη σε αμελώς λειασμένες επιφάνειες707. Ο διάκοσμος με σφραγιδοκύλινδρο έχει εγκαταλειφθεί ήδη από τις οψιμότερες παραλλαγές του τύπου 3, ενώ και οι αυλακώσεις που απαντούν στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους είναι μάλλον αποτέλεσμα της αμελούς κατασκευής παρά διακοσμητικής διάθεσης. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι ορισμένα στο σύνολο που εξετάζεται είναι ελάχιστα θα τηρηθεί, προς το παρόν τουλάχιστον, η καθιερωμένη τυπολογία. 703 Bass 1982, 167, εικ. 8 – 9. Reynolds 2011, 219, εικ. 12, αρ. 181 – 186 704 Hayes 1968, 208, εικ. F62 - 64 705 Boardman 1989, 87, 93 - 94, εικ. 29, αρ. 98, 101 - 106 706 Boardman 1989, 95, εικ. 29, αρ. 104 707 Hayes 1972, 346 – 347, 349 101 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) παραδείγματα διατηρούν επιγραφές708 ή άλλες εγχάρακτες παραστάσεις, διαμορφωμένες μετά την όπτηση709. Πρωτογενές υλικό (αρ. 164 – 169) Ο τύπος 10 αντιπροσωπεύει ένα ελάχιστο ποσοστό της παραγωγής στο υλικό που μελετήθηκε. Εντοπίζεται σε μόλις επτά επί μέρους σύνολα, στην πλειονότητά τους προερχόμενα από το βορειότερο τμήμα της Νησίδας και ιδιαίτερα κοντά στη Διαγώνια οδό ή από επιφανειακά στρώματα. Ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις τα αγγεία του τύπου διατηρούνται σε ικανή έκταση (αρ. 166 – 167). Στο νοτιότερο τμήμα της νησίδας, που καταλαμβάνεται από το μικρό λουτρό και τα παρακείμενα κτήρια ο τύπος 10 απαντά με μεγαλύτερη συχνότητα710. Όσον αφορά το υλικό κατασκευής τους, τα αγγεία του τύπου 10, στο σύνολό τους, μπορούν να ενταχθούν στην πρώτη ομάδα της παραγωγής της Φώκαιας (PhRSWi). Οι ασβεστιτικές προσμίξεις κυριαρχούν, όπως συμβαίνει και στα περισσότερα παραδείγματα του τύπου 3G711. Τα περισσότερα παραδείγματα αφορούν αγγεία της παραλλαγής 10Α (αρ. 164 – 167), ενώ συμπεριλαμβάνεται μεμονωμένο όστρακο του τύπου 10C (αρ. 169) καθώς και ένα που αφορά είτε πρώιμη εκδοχή του τύπου 10C ή, πιθανότερα, μεταβατικό παράδειγμα μεταξύ των οψιμότερων παραλλαγών του τύπου 10 (10B/C) (αρ. 168). Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο Μικρός αριθμός οστράκων της παραγωγής της Φώκαιας από το υλικό που μελετήθηκε φέρει εμπίεστο διάκοσμο στον πυθμένα. Ωστόσο, στην πλειονότητά τους διατηρούνται σε μικρό τμήμα της βάσης και του πυθμένα. Το σωζόμενο τμήμα, σε συνδυασμό με την ομοιότητα πολλών τύπων ως προς τη μορφή της βάσης και γενικότερα του κάτω μέρους του αγγείου, καθιστά την απόδοσή τους στους επί μέρους τύπους συχνά αβέβαιη. Αν και τα παραδείγματα αυτά δεν ταυτίζονται τυπολογικά ο διάκοσμος που φέρουν μπορεί να προσφέρει χρονολογικά στοιχεία. Για το λόγο αυτό επιλέχθηκε να παρουσιαστούν σε ξεχωριστή ενότητα, ενώ κατατάσσονται με βάση τα διακοσμητικά πρότυπα που ακολουθούν, σύμφωνα πάντα με την κατάταξη του Hayes712. Τα όστρακα με διάκοσμο της ομάδας Ι (αρ. 170 – 172, 174 – 175) θα μπορούσαν να αποδοθούν στο σύνολό τους στον τύπο 2 του Hayes713. Ωστόσο ένα από αυτά (αρ. 175) εντοπίζεται σε εγγύτητα και παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με αγγείο του 708 Hayes 2001, 443, εικ. 6, αρ. Β 1 709 Bass 1982, 167, εικ. 8-9, αρ. P13 710 Ζαχαριάδης 2008, 108 – 113, Ζαχαριάδης 2010, 484, 489, εικ. 9.4 711 Βλ. σελ. 89 712 Hayes 1972, 346 – 349 713 Hayes 1972, 329, 346 102 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) τύπου 4 (αρ. 173)714. Τα παραδείγματα με διάκοσμο της ομάδας ΙΙΒ (αρ. 176 – 179) μπορούν να αποδοθούν τόσο στον τύπο 2715 και 4716 όσο και τον τύπο 3717, ενώ τα ελεύθερα τοποθετημένα θέματα στον πυθμένα της ομάδας ΙΙC (αρ. 180) και ΙΙΙ (αρ. 181 – 183) απαντούν σε παραδείγματα πολλών τύπων, ξεκινώντας από αρκετές παραλλαγές του τύπου 3 και φτάνοντας μέχρι τις πρώιμες εκδοχές του τύπου 10718, που μοιράζονται επίσης κοινά μορφολογικά στοιχεία στο κάτω μέρος του αγγείου και τη βάση. Τα περισσότερα διακοσμητικά θέματα που επισημαίνονται στα πινάκια της παραγωγής από τους Φιλίππους, συμπεριλαμβάνονται, αυτούσια ή με μικρές διαφοροποιήσεις, στον σχετικό κατάλογο με σφραγίδες που παρατίθεται από τον Hayes719. Ωστόσο, σε μεμονωμένα όστρακα τα θέματα που υιοθετούνται φαίνεται πως είτε αντιγράφονται από το ρεπερτόριο των βορειοαφρικανικων πινακίων (αρ. 178) είτε δεν αποθησαυρίζονται (αρ. 183) στους διαθέσιμους καταλόγους. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνει την ανάγκη για μια γενικότερη επαναπροσέγγιση και αναθεώρηση των όσων γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για την παραγωγή της Φώκαιας, σχεδόν μισό αιώνα μετά το πρωτοποριακό έργο του Hayes, ακόμη και σε θέματα που αφορούν το διάκοσμο και θεωρούνται, σε γενικές γραμμές, καλύτερα διευθετημένα. 714 Βλ. σελ. 93 – 94 715 Hayes 1972, 327, αρ.3 716 Hayes 1972, 338, αρ.3 717 Hayes 1972, 336 718 Τύπος 3C-F (Hayes 1972, 336), Τύπος 5 (Hayes 1972, 339), Τύπος 6 (Hayes 1972, 341), Τύπος 10Α (Hayes 1972, 345) 719 Hayes 1972, 350 – 368 103 1.1.2 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Τα βορειοαφρικανικά ερυθροβαφή αγγεία είναι διαδεδομένα σε ολόκληρη τη μεσογειακή λεκάνη, αλλά και έξω από αυτή, κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας και των πρώιμων βυζαντινών χρόνων. Αντίθετα με τα αγγεία της Φώκαιας, η κεραμική αυτή δεν αποτελεί την μετεξέλιξη κάποια προγενέστερης παραγωγής, αλλά διαμορφώνει μια άρρηκτη συνέχεια που ξεκινά από τον 1ο και συνεχίζει έως τον 7ο μ. Χ. αιώνα. Τα πρωιμότερα παραδείγματα αντλούν από την ρωμαϊκή παράδοση των Terra sigillata και σε πολλές περιπτώσεις αντιγράφουν πιστά τα παλαιότερα πρότυπα. Πολύ σύντομα, εξελίσσεται σε μια αυτόνομη ρωμαϊκή παραγωγή που, από το δεύτερο αιώνα, αποκτά ανεξάρτητη υπόσταση720. Σταδιακά επικρατεί στοn μεσογειακό χώρο, εξοβελίζοντας συχνά τα προϊόντα άλλων, παραδοσιακών κέντρων. Το υλικό της κεραμικής αυτής είναι γνωστό από πολύ νωρίς721, ενώ αρκετές είναι οι ταξινομήσεις που διατυπώθηκαν722. Βασικό κριτήριο στις περισσότερες περιπτώσεις υπήρξε η ποιότητα του πηλού. Ο όρος African Red Slip Ware προτάθηκε το 1972 από τον J. W. Hayes723 και έκτοτε επικράτησε η κατηγοριοποίηση της παραγωγής με βάση τη γεωγραφική της προέλευση. Το έργο Late roman pottery724 αποτέλεσε ορόσημο στη μελέτη της κεραμικής αυτής, ενώ ανάλογη προσπάθεια του Carandini και της ομάδας του δεν κατάφερε να επικρατήσει στην μεταγενέστερη έρευνα725. Οι μελέτες που ακολούθησαν726 συμπλήρωσαν και κατά περίπτωση τροποποίησαν τα αρχικά συμπεράσματα, καθιστώντας πλέον τα αφρικανικά ερυθροβαφή αγγεία σημαντικά και αξιόπιστα χρονολογικά τεκμήρια. Στην ελληνική βιβλιογραφία απαντά ο όρος βορειοαφρικανική727 ή αφρικανική κεραμική728 ενώ χρησιμοποιείται και ο ορθότερος όρος αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική729, ο οποίος και υιοθετείται στην παρούσα μελέτη. Ο προσδιορισμός με βάση τη γεωγραφική προέλευση έχει υιοθετηθεί και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές 720 Hayes 1972, 15 721 Gauckler 1897, 454 - 459 722 Waagé 1933, 294 – 298. Lamboglia 1941. Lamboglia 1958. Lamboglia 1963. Carandini 1968. Sallomonson 1968 723 Hayes 1972, 13. O Hayes σημειώνει πως ο όρος ανήκει στη K.M. Kenyon, η δημοσίευση της οποίας για τη Sabathra ακολούθησε χρονολογικά αυτή του Hayes. 724 Hayes 1972, 13 – 315. Hayes 1980, XVII - LVII 725 Atlante I 726 Fulford, Peacock 1984. Mackensen 1993. Bonifay 2004. Cau et al. 2011 727 Τριβυζαδάκη 2005, 145. Σημειώνεται στο σημείο αυτό πως η χρήση της γεωγραφικής προέλευσης και μόνο, χωρίς να συνοδεύεται από τον προσδιορισμό της κατηγορίας της κεραμικής παρουσιάζει προβλήματα, καθώς από τα ίδια κέντρα παραγωγής προέρχεται και μια μεγάλη ποικιλία από αμφορείς και μαγειρικά αγγεία που ανήκουν σε διαφορετικό παραγωγικό πλαίσιο. 728 Πετρίδης 2013 (Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί και τους δύο όρους ωστόσο εμφανής είναι η προτίμηση του όρου αφρικανικά για τα πινάκια και τα υπόλοιπα επιτραπέζια αγγεία ενώ ο όρος βορειοαφρικάνικα χρησιμοποιείται για τα λυχνάρια της παραγωγής αυτής, όπως άλλωστε έχουν επικρατήσει και στην υπόλοιπη βιβλιογραφία, ελληνική και ξενόγλωσση. 729 Γρηγορόπουλος 2010 104 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) γλώσσες, έτσι στα Γαλλικά αναφέρεται ο όρος sigillées Africaines730, στα Ιταλικά Ceramica Africana731, ενώ στα γερμανικά Nordafricaniscen Sigillata732. Σχήματα Τα σχήματα αφορούν κατά κύριο λόγω πινάκια και βαθιά πινάκια, καθώς και ελάχιστες λεκανίδες, αλλά και κλειστά σχήματα, όπως οινοχόες, κύπελλα, ευλογίες, κ.α. που αναφέρονται κυρίως στα πρώιμα στάδια της παραγωγής733. Στη σειρά των πινακίων παρεμβάλλεται και ένας τύπος που αφορά ορθογώνιου σχήματος, πήλινους δίσκους (τύπος Hayes 56) με πλούσιο εικονογραφικό διάκοσμο734. Η κατάταξη του Hayes735 επιχειρεί να ακολουθήσει την εξέλιξη των επί μέρους τύπων, χωρίς αυτό να είναι πάντοτε δυνατό, λόγω της πληθωρικότητας των σχημάτων και της παράλληλης λειτουργίας διαφορετικών κέντρων παραγωγής736. Ωστόσο θα πρέπει να σημειωθεί πως παρά την μεγάλη ποικιλία, διαπιστώνεται μια σχετική σταθερότητα, καθώς τα επί μέρους κέντρα συντονίζονται σε βασικές γραμμές, αναφορικά με τα προϊόντα που επικρατούν την κάθε περίοδο. Διακόσμηση Ιδιαίτερα εκτεταμένη είναι η χρήση του ενσφράγιστου διακόσμου, αλλά δεν λείπουν, ιδιαίτερα σε πρώιμους τύπους, και τα ανάγλυφα θέματα. Επιπλέον, η διακόσμηση συμπληρώνεται από λεπτές αυλακώσεις, μικρές κουκκίδες ή στιγμές, ενώ σε μικρότερο βαθμό απαντά η χρήση σφραγιδοκύλινδρου και η πλαστική διαμόρφωση της επιφάνειας και του χείλους των αγγείων. Τέλος, σε οψιμότερα αγγεία, απαντά και η χρήση της στίλβωσης ως διακοσμητικό μέσο. Ωστόσο, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που τα αγγεία παραμένουν εντελώς ακόσμητα με μόνο την επιμελημένη και επιχρισμένη επιφάνειά τους να αναδεικνύει τον πολυτελή χαρακτήρα τους737. Αναφορικά με τον ενσφράγιστο διάκοσμο, ο Hayes διακρίνει πέντε βασικές ομάδες, ανάλογα με τα θέματα που χρησιμοποιούνται, αλλά και την οργάνωσή τους στην επιφάνεια του αγγείου. Οι τέσσερεις πρώτες (Α – D) έχουν παρόμοια διάταξη και χαρακτηρίζονται από την τοποθέτηση των διακοσμητικών θεμάτων ακτινωτά ή σε 730 Bonifay 2004 731 Atlante I 732 Mackensen 1993 733 Hayes 1972, 15 - 17 734 Hayes 1972, 83 - 93 735 Αν και, όπως θα φανεί στην πορεία, η τυπολογία του Hayes παρουσιάζει αρκετά προβλήματα και χρήζει επαναδιατύπωσης, με προσθήκη τύπων και ενοποίηση άλλων, θα υιοθετηθεί και πάλι (όπως συνέβη και με άλλες παραγωγές), καθώς είναι η ευρύτερα διαδεδομένη. Παραλλαγές που έχουν προταθεί από νεότερες μελέτες θα επιχειρηθεί να ενταχθούν στην παραπάνω τυπολογική πρόταση. 736 Πιο κοντά σε μια εξελικτική κατάταξη του υλικού βρίσκεται η πρόταση του Mackensen (Mackensen 1993) που αφορά το υλικό ενός μόνο κέντρου παραγωγής. 737 Hayes 1972, 14 105 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) πλατιά ζώνη περιμετρικά του πυθμένα. Στους πρωιμότερους τύπους (Ai) τα διακοσμητικά θέματα, κυρίως φυτικά, οργανώνονται σε σφιχτές συνθέσεις στο κέντρο του πυθμένα. Προοδευτικά (Aii) διαμορφώνεται ένα μικρό ακόσμητο μετάλλιο στο κέντρο, το οποίο σταδιακά διευρύνεται καταλήγοντας (Aiii) σε μια πλατιά ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις με επαναλαμβανόμενα ή σε εναλλαγή ενσφράγιστα θέματα, περιμετρικά του μεταλλίου αυτού. Οι επόμενες δύο ομάδες (B – C) ακολουθούν την ίδια διάταξη, με μια πλατιά ζώνη περιμετρικά του πυθμένα (όπως στην ομάδα Aiii), αλλά διαφοροποιούνται οι σφραγίδες που χρησιμοποιούνται. Τα μοτίβα εμπλουτίζονται, παραμένουν όμως κατά κανόνα φυτικά ή γεωμετρικά. Νέα θέματα, όπως παραστάσεις ζώων και πτηνών, ανθρώπινες μορφές και χριστογράμματα εισάγονται με την επόμενη ομάδα (D), όπου και πάλι η διάταξη παραμένει ίδια. Ωστόσο στην τελευταία περίπτωση διαπιστώνονται και ορισμένα πρώιμα παραδείγματα στα οποία το κεντρικό μετάλλιο καλύπτεται από ακανόνιστα διατεταγμένες σφραγίδες, ενώ στα οψιμότερα η ζώνη περιμετρικά μπορεί να παραλείπεται, θέτοντας τις βάσεις για το νέο διακοσμητικό πρότυπο που θα ακολουθήσει. Η ουσιαστική διαφοροποίηση έρχεται στα τέλη του 5ου αιώνα με την επόμενη ομάδα (Ε) 738, στην οποία πλέον οι σφραγίδες, οι οποίες εμπλουτίζονται περαιτέρω και αυξάνουν σε μέγεθος, καταλαμβάνουν το κέντρο του πυθμένα, μεμονωμένες ή σε μικρές διακοσμητικές συνθέσεις739. Επιπλέον, διαπιστώνεται μια μεταβατική κατηγορία (Αiii/Ei) που διατηρεί την διάταξη του διακόσμου σε πλατιές ζώνες αλλά υιοθετεί τα νέα θέματα740. Όπως θα ήταν αναμενόμενο η ομαδοποίηση του Hayes δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε και η μοναδική741. Η νεότερη έρευνα τείνει να απλοποιεί την παραπάνω πρόταση, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ευρύτερη σύλληψη και οργάνωση του διακόσμου και μικρότερη στα θέματα των σφραγίδων742. Η χρήση του ανάγλυφου διακόσμου απαντά με μικρότερη ένταση και περιορίζεται κυρίως στα πρωιμότερα αγγεία της παραγωγής. Διαμορφώνεται είτε με κατασκευή 738 Hayes 1972, 229 – 222. Barraud et al. 1998,149. Mackensen 1998a, 31. Bonifay 2004, 192 739 Ο Hayes, με βάση κυρίως την ποιότητα των σφραγίδων και το γεγονός ότι αυτές καταλαμβάνουν το κέντρο του πυθμένα, θεωρεί την ομάδα αυτή συνέχεια της A. Ωστόσο, η θεματική του διακόσμου αλλά και η χρήση ελεύθερων παραστάσεων στο κέντρο του πυθμένα παραπέμπει έντονα στα όψιμα παραδείγματα της ομάδας D 740 Bonifay 2004, 192 741 Jodin, Ponish 1960. Alarcão, Alarcão 1964, 86, εικ. 1 - 3 742 Ο Mackensen επικαιροποιεί την κατάταξη του Hayes με βάση τα πορίσματα από την ερευνά του στο El Mahrine, παρουσιάζοντας την πρώτη ουσιαστικά κατηγοριοποίηση με υλικό από τα καθ’ αυτό κέντρα παραγωγής. Οργανώνει την κατάταξη των διακοσμητικών θεμάτων σε τέσσερεις κύριες ομάδες με επί μέρους παραλλαγές και υποκατηγορίες ενώ εμπλουτίζει τον κατάλογο των διακοσμητικών θεμάτων που χρησιμοποιούνται (Mackensen 1993, 185 – 288). Συνοπτικά μπορούμε να πούμε πως οι επί μέρους κατηγορίες του Mackensen αντιστοιχίζονται με εκείνες του Hayes ως εξής: I = Hayes Ai – Aiii, II = Hayes Aiii / Ei III = Hayes Ei IV = Hayes Eii ενώ παραλείποντας οι ομάδες B – D του Hayes οι οποίες δεν παρουσιάζουν διαφορετική διάρθρωση σε σχέση με τις Aiii και Ei 106 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) των αγγείων απ’ ευθείας σε μήτρες743, είτε με τη χρήση επίθετων θεμάτων, πρακτική που εφαρμόζεται ήδη από τον τρίτο αιώνα744. Στις οψιμότερες εκδοχές του ο επίθετος διάκοσμος περιορίζεται σε συχνότητα αλλά και ποικιλία. Τα διακοσμητικά θέματα απαντούν διατεταγμένα σε ζώνες στο χείλος ή στο εσωτερικό του σώματος πινακίων745 και αφορούν φυτικά μοτίβα, παραστάσεις ζώων, ψαριών, δελφινιών, κυνηγών, ερωτιδέων κ.α. 746. Οι υπόλοιπες τεχνικές απαντούν με μικρότερη συχνότητα και συνήθως αφορούν συγκεκριμένους μόνο τύπους αγγείων. Μεταξύ αυτών, η πλέον διαδεδομένη είναι η χρήση σφραγιδοκύλινδρου. Μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πρακτική, η οποία έχει επικρατήσει με τον όρο feather roulleting747 και αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα ορισμένων μόνο τύπων της παραγωγής. Στα αγγεία αυτά ο διάκοσμος διαμορφώνεται με επάλληλα περάσματα του κυλίνδρου στον πυθμένα και τα τοιχώματα των αγγείων με τρόπο ώστε η κάθε ζώνη να επικαλύπτει μέρος μόνο της προηγούμενης, σχηματίζοντας τελικά μια πλατιά διακοσμημένη επιφάνεια748. Αρκετές φαίνεται να είναι και οι επιρροές της μεταλλοτεχνίας, στα προϊόντα της συγκεκριμένης παραγωγής όπως υποδεικνύει η χρήση δαντελωτής διαμόρφωσης ή οδοντωτών ταινιών στο χείλος ορισμένων τύπων. Από την ίδια παράδοση φαίνεται πως προέρχονται και οι πλατιές κάθετες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια των αγγείων ορισμένων τύπων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα αυτές προβάλλονται και στην εσωτερική επιφάνεια, με τη μορφή μικρής έντασης749. Τέλος, ο στιλβωτός διάκοσμος απαντά σε ελάχιστα μόνο πινάκια της παραγωγής και διαμορφώνεται πιθανότατα με μια μικρή σπάτουλα, με πεπλατυσμένη απόληξη750. Εμφανίζεται στο β΄μισό του 5ου και συνεχίζει πιθανότατα έως τον όψιμο 7ο αιώνα, με ποικιλία θεμάτων, από απλές ομόκεντρες ζώνες μέχρι πολύπλοκες διακοσμητικές 743 Λοβέρδου 1969. Hayes 1972, 56 – 57 (τύπος 35) και 83 – 91 (τύπος 56). Atlante I, 141 – 144, πίν. LXXI. Mackensen 1993, 356 – 360. Guéry, Slim 1998, 200 – 201, εικ. 1, 2 744 Sallomonson 1968, 113. Hayes 1972, 212 – 214. Mackensen 1993, 304 – 306, Mackensen 2003. Bonifay 2004, 162, 745 Hayes 1972, 211 746 Salomonson 1969. Hayes 1972, 214 – 217 747 Hayes 1972, 79 748 Ben Moussa 2007, 208. 749 Ο Hayes θεωρεί πως αυτές διαμορφώνονται πιέζοντας κάποιο αμβλύ αντικείμενο στην υγρή ακόμη επιφάνεια του αγγείου (Hayes 1972, 96) ή διαμορφώνονταν απ’ ευθείας με τη χρήση μήτρας (Hayes 1972, 283. ). Η άποψη του εμπίεστου χαρακτήρα των θεμάτων αυτών υιοθετείται και από την Stern (Stern 1968, 149). Προσεκτικότερη παρατήρηση, υποδεικνύει πως οι «αυλακώσεις» αυτές έχουν διαμορφωθεί μάλλον με την αφαίρεση πηλού, πιθανότατα με κάποια κοίλη λεπίδα, στο σχήμα πένας. Ανάλογα εργαλεία εξάλλου φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν και για την κατασκευή λυχναριών (Βελένης κ.α. 2009, 278, εικ. 11)749. Εναλλακτικά έχει προταθεί και η χρήση μικρής θηλιάς αντί λεπίδας (Czysz 1982, 320, εικ. 30.2. Mackensen 1993, 308) 750 Aquilué 1992, 178 – 179. Ben Moussa 2007, 212, εικ. 82 αρ. 6. Η λεπτομέρεια και η μορφή του διακόσμου οδήγησε στην άποψη πως αφορά ουσιαστικά γραπτά θέματα, διαμορφωμένα με επίχρισμα διαφορετικού χρώματος (Gourvest 1998, 37) άποψη που όμως αναιρείται από την πιο πρόσφατη έρευνα. 107 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) συνθέσεις751 με γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα, ή ακόμη σταυρούς, χριστογράμματα και επιγραφές752. Πηλός / Προέλευση Η εκτεταμένη γεωγραφική περιοχή που καλύπτουν τα κέντρα παραγωγής της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής και το μεγάλο χρονολογικό εύρος απαιτεί μια διαφορετική διαχείριση σε σχέση με άλλες παραγωγές, όπως π.χ. αυτή της Φώκαιας που αντιπροσωπεύουν μια περισσότερο συμπαγή ενότητα. Η πληθώρα εργαστηρίων, σε διαφορετικές ζώνες της βορειοδυτικής Αφρικής, τόσο παραθαλάσσια, όσο και ηπειρωτικά, έχει ως αποτέλεσμα την διαφοροποίηση τόσο του πηλού όσο και της επεξεργασίας των προϊόντων. Επιπλέον, πολλά εργαστήρια φαίνεται πως δεν συνυπάρχουν χρονολογικά, τουλάχιστον όχι σε όλη την περίοδο δραστηριοποίησής τους. Κρίνεται λοιπόν σκόπιμο, δεδομένης και τη αφθονίας των διαθέσιμων δεδομένων, η εξέταση των επί μέρους χαρακτηριστικών να γίνει ανά περιοχή ή, όπου αυτό είναι δυνατό, ακόμη και ανά εργαστήριο παραγωγής. Η σύνδεση της παραγωγής με την περιοχή της Βορείου Αφρικής γίνεται από πολύ νωρίς753. Πολυάριθμα εργαστήρια εντοπίζονται στον ευρύτερο χώρο από την Αλγερία μέχρι τη Λιβύη και εντάσσονται στο πλαίσιο της ίδιας καλλιτεχνικής παράδοσης. Αναμφίβολα πάντως, το σημαντικότερο κέντρο αποτελεί η Τυνησία754. Στις διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες της χώρας αποδίδονται οι επί μέρους παραγωγές της κεραμικής αυτής, που έχουν επικρατήσει στη διεθνή βιβλιογραφία ως terra sigillata Chiara (στο εξής TSC) A, C, D και E, ενώ διακρίνονται επί πλέον παραλλαγές και ενδιάμεσες κατηγορίες. Συνοψίζοντας τα αποτελέσματα της μέχρι σήμερα έρευνας μπορεί κανείς να αποδώσει τα προϊόντα των παραγωγών A και D στα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας, αυτά της παραγωγής C στα αντίστοιχα της κεντρικής χώρας, ενώ με την E φαίνεται να σχετίζονται εκείνα της νότιας ηπειρωτικής ζώνης755. Από τις παραπάνω παραγωγές θα μας απασχολήσουν μόνο οι τρεις τελευταίες (TSC C – Ε) που απαντούν στο σύνολο των Φιλίππων. TSC C Η TSC C756 αποτελεί το βασικότερο προϊόν ερυθροβαφούς κεραμικής των 751 Bonifay 2004, 196 752 Aquilué 1992, 191 - 193 753 Waagé 1933, 298. Waagé et al. 1948, 45 754 Atlante Ι, 11 755 Βλ. Bonifay 2004, 47 πίν. ΙΙ 756 Η παραγωγή C αντιστοιχεί στην κατηγορία Terra sigillata Chiara C (Lamboglia 1958. Carandini 1968. Sallomonson 1968. Atlante I, 58 - 60) η οποία ταυτίζεται με την κατηγορίας Late A του Waagé (Waagé et al. 1948) και συμπεριλαμβάνει τους τύπους 40 – 58, 71 – 74, 82 – 85, και 89 του Hayes (Bonifay 2004 σελ 47, πίν.2) 108 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) εργαστηρίων της κεντρικής Τυνησίας. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα λεπτόκοκκο πηλό. Οι προσμίξεις, αν και άφθονες, είναι εξαιρετικά μικρές, με κοκκομετρία ιλύος, χαλαζιακές, συνοδευόμενες από την παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Μεταξύ των επιμέρους παραλλαγών οι διαφορές είναι ελάχιστες, ωστόσο σημειώνεται μια αύξηση του μεγέθους των προσμίξεων στις οψιμότερες εκδοχές757. Εμφανίζεται πιθανότατα στις αρχές του 3ου758 και φτάνει μέχρι τις αρχές759 ή και τα μέσα του 6ου αιώνα760 , με αρκετή ποικιλία μέσα στο πέρασμα των αιώνων. Επιμερίζεται σε 5 παραλλαγές (C1 – C5) με βάση μικρές διαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά του πηλού, που όμως έχουν σαφές χρονολογικό αντίκρισμα. Τα πρωιμότερα παραδείγματα (C1) αποτελούν συνέχεια των ρωμαϊκών terra sigillata με εξαιρετικά λεπτόκοκκο πηλό και ισχυρό, στιλπνό επίχρισμα. Στα μέσα του 3ου αιώνα (C2) το επίχρισμα γίνεται λεπτότερο και πιο θαμπό, ενώ περιορίζεται στο εσωτερικό και το ανώτερο τμήμα των αγγείων εξωτερικά. Στους δύο επόμενους αιώνες (C3) απαντούν αγγεία με πιο χονδρόκοκκο πηλό, που διατηρεί ισχυρή συνοχή και ισχυρό, αλλά μάλλον θαμπό επίχρισμα. Στα τέλη του 4ου και στις αρχές του 5ου αιώνα (C4) χρονολογείται μια σειρά αγγείων με ακόμη πιο χονδρόκοκκο πηλό, έντονη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων και πορτοκαλόχρωμο – ρόδινο, ισχυρό, στιλπνό επίχρισμα. Τέλος τα οψιμότερα προϊόντα της παραγωγής, που εμφανίζονται στα τέλη του 5ου αιώνα (C5), χαρακτηρίζονται ξανά από λεπτόκοκκο πηλό, αλλά πλέον η ποιότητα του επιχρίσματος υποχωρεί, ενώ διατηρούνται έντονα ίχνη επεξεργασίας τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική επιφάνεια761. Η πρόταση του Hayes για την απόδοση της TSC C στην περιοχή της κεντρικής Τυνησίας762 επιβεβαιώνεται από τη μεταγενέστερη έρευνα, καθώς μεγάλος αριθμός εργαστηρίων έχει επισημανθεί μέχρι σήμερα στην περιοχή763. Εκείνα που επιδίδονται στην παραγωγή ερυθροβαφούς κεραμικής συγκεντρώνονται σε θέσεις της ηπειρωτικής χώρας, ενώ κατά μήκος της ανατολική ακτής, φαίνεται να ανθεί η παραγωγή αμφορέων. Πάντως, η μεγάλη μάζα των εξαγωγών κατά την ύστερη αρχαιότητα αποδίδεται σε τρία κυρίως εργαστήρια. Το εργαστήριο στο Sidi Marzouk Tounsi έχει ήδη συσχετιστεί με αποθέτες που συμπεριλαμβάνουν τους πρωιμότερους τύπους της παραγωγής764 και φαίνεται πως λειτούργησε, από το πρώτο μισό του 3ου (220/230)765 μέχρι το πρώτο μισό του 6ου 757 Bonifay et. al. 2012, 47 758 Atlante I, 58 759 Peackock et al. 1990, 70. Mackensen 1998b, 370, 760 Bonifay 2004 σελ 51 761 Atlante, 58 - 60. Hayes 1972, 289 - 292 762 Hayes 1972, 297 - 298 763 Hautecœur 1909. Peacock et al. 1989, Peackock et al. 1990, 66 – 82. Ladhari - Labeyed 2008 764 Ben Moussa 2007, 42 765 Mackensen, Scneider 2006, 174 - 175 109 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) αιώνα (520/530)766. Η δεύτερη σημαντική μονάδα παραγωγής, στη θέση Henchir es Srira είναι ίσως το μόνο επώνυμο εργαστήριο, η κεραμική του οποίου έχει συστηματικά μελετηθεί767, καθώς με αυτό συσχετίζονται μια σειρά αγγείων με επιγραφές δηλωτικές του εργαστηρίου προέλευσης ή του κεραμέα768. Η λειτουργία του επισημαίνεται απρόσκοπτη από τις αρχές ή τα μέσα του 3ου μέχρι και τα μέσα του 5ου αιώνα769. Σύγχρονο περίπου με το προηγούμενο είναι και το εργαστήριο που εντοπίζεται στη θέση Henchir el Guellal κοντά στην πόλη Djilma770. Εκτός από τα παραπάνω, πολλά είναι τα δευτερεύοντα εργαστήρια που έχουν επισημανθεί, τα προϊόντα των οποίων έχουν συχνά τοπικό μόνο χαρακτήρα. TSC D Η μεγαλύτερη και σημαντικότερη, ποσοτικά, ομάδα της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής αφορά τα προϊόντα της TSC D, από τα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας. Διαπιστώνονται δύο βασικές παραλλαγές (D1 – 2), που με τη σειρά τους έχουν δύο διακριτές χρονολογικές φάσεις771. Η πρώτη από αυτές (D1) εμφανίζεται περίπου το 300, σχεδόν έναν αιώνα μετά από την TSC C. Χαρακτηρίζεται από σχετικά χονδρόκοκκο πηλό, στον οποίο κυριαρχούν οι αποστρογγυλεμένες χαλαζιακές προσμίξεις, που συνδυάζονται με χαλαζιακούς αμμόλιθους, συσσωρεύσεις αργίλου και ωόλιθους σιδηρούχου υλικού772 . Τα τοιχώματα των αγγείων είναι πιο χονδρά, σε σχέση με άλλες παραγωγές, το επίχρισμα είναι θαμπό και σε ορισμένες περιπτώσεις ρόδινο, πιθανότατα λόγω της εντονότερης όπτησης, ενώ διατηρούνται αρκετά ίχνη επεξεργασίας, ιδιαίτερα στην εξωτερική επιφάνεια των αγγείων. Σταδιακά τα χαρακτηριστικά αυτά εντείνονται, σηματοδοτώντας την όψιμη φάση της παραγωγής που διαρκεί από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα773. Τα εργαστήρια της D1, που λειτουργούν το ίδιο περίπου διάστημα εντοπίζονται στην κοιλάδα του ποταμού Medjerda, στο δυτικό τμήμα της βόρειας Τυνησίας. Μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί στις περιοχές El Mahrine, Henchir el Biar και Bord 766 Mackensen, Scneider 2002, 151 767 Ladhari - Labeyed 2008 768 Πιο συχνά απαντά η επιγραφή ex of(f)icina Nabigi και ex of(f)icina Navigi, αλλά και άλλες, όπως Saturninus ex of(f)icina, Nabigiu(s) pingit, ex of(f)icina Gududionis, ex of(f)icina Olitresis, ex of(f)icina Septus, ex of(f)icina (T)ahinatis (Atlante I, 176 – 181) 769 Mackensen, Scneider 2006, 187 - 188 770 Mackensen, Scneider 2002, 155 771 Στην παρούσα μελέτη, για λόγουν απλοποίησης, υιοθετείται η παλαιότερη διμερής κατάταξη της παραγωγής TSC D. Νεώτερες μελέτες διακρίνουν περισσοτερες επί μέρους διαφοροποιήσεις, κυρίως τοπικού χαρακτήρα, χωρίζοντας την συγκεκριμένη παραγωγή σε πέντε επί μέρους υποομάδες. (Bonifay 2004, 48) 772 Bonifay et. al. 2012, 48 773 Atlante, 78. Hayes 1972, 291 110 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) el Jerbi774, σε μεγάλη γεωγραφική εγγύτητα. Το εργαστήριο του El Mahrine είναι ίσως το πληρέστερα μελετημένο και συστηματικά δημοσιευμένο της Βόρειας Αφρικής775. Λειτουργεί, στο πλαίσιο μιας μεγάλης ιδιωτικής έκτασης (fundus), από τις αρχές του 4ου αιώνα (300/310 ή 330/340),776, μέχρι το δεύτερο μισό777 ή ακόμη και τα τέλη778 του 7ου αιώνα. Μέχρι την ίδια περίοδο φαίνεται πως συνεχίζει και το εργαστήριο στο Bord el Djerbi, ενώ εκείνο του Henchir el Biar παύει να λειτουργεί στο πρώτο μισό του 6ο αιώνα. Τα υπόλοιπα κέντρα παραγωγής της Βόρειας Τυνησίας, συνδέονται με την TSC D2 και εντοπίζονται πιο ανατολικά, νότια της Καρχηδόνας. Διακρίνονται και εδώ δύο φάσεις. Η πρώτη τοποθετείται στις αρχές περίπου του 5ου αιώνα779. Ωστόσο, έχει προταθεί πως ορισμένα τουλάχιστον εργαστήρια, ξεκινούν την παραγωγή ταυτόχρονα σχεδόν με εκείνο του El Mahrine, στο πρώτο τρίτο του προηγούμενου αιώνα780. Το σώμα του πηλού της D2 δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από τα προϊόντα της D1. Ωστόσο το επίχρισμα είναι ανώτερης ποιότητας, ισχυρό και συχνά λαμπερό, αν και τείνει να απολεπίζεται781. Στη δεύτερη φάση της παραγωγής, από τα τέλη του 5ου αιώνα, το επίχρισμα παραμένει ισχυρό, αλλά όχι εξίσου στιλπνό, ενώ ο πηλός γίνεται ακόμη πιο χονδρόκοκκος, με περισσότερες ασβεστιτικές προσμίξεις. Τα χαρακτηριστικά των αγγείων της παραγωγής αυτής βρίσκονται πολύ κοντά σε εκείνα της C4 η σύγχυση μεταξύ των δύο δεν είναι σπάνια782. Τα παραδείγματα της TSC D2 διαφοροποιούνται ελαφρώς σε σχέση με τα προϊόντα της ομάδας του El Mahrine783 καθώς το μέγεθος των χαλαζιακών προσμίξεων δεν ξεπερνά τα 0,5χιλ. Το σχήμα τους είναι περισσότερο ακανόνιστο, ενώ κατανέμονται ακανόνιστα στο σώμα του πηλού. Μαζί, απαντούν αρκετές προσμίξεις από αργιλικό σχιστόλιθο, αργιλικούς ιλιόλιθους και θραύσματα ψαμμιτών με υψηλά ποσοστά χαλαζία, καθώς και μεγαλύτερου μεγέθους ωόλιθους, με σιδηρούχα υλικά, διαμέτρου που μπορεί να ξεπερνά το 1χιλ.784. 774 Mackensen, Scneider 2002, 125. Bonifay 2004, 49 775 Mackensen 1993 462 – 463, Mackensen 1993 776 Mackensen 1998a, 30, 777 Mackensen, Scneider 2002, 143 778 Mackensen 1993, 435, 495 779 Atlante I, 78. Hayes 1972, 291 780 Mackensen, Scneider 2002, 128. Την άποψη αυτή ενισχύει και το υλικό των Φιλίππων καθώς εντοπίζονται όστρακα της παραγωγής D2 που ανήκουν σε τύπους οι οποίοι δεν φαίνεται να εντάσσονται εξολοκλήρου στον 4ο αιώνα (βλ. τύπο Hayes 58) 781 Atlante I, 78. Hayes 1972, 291 782 Hayes 1972, 292. Atlante I, 78 – 79 783 Οι αποκλείσεις που παρουσιάζουν τα προϊόντα της Oudhna από εκείνα των εργαστηρίων της ομάδας του El Mahrine έχουν αποδοθεί είτε στη χρήση διαφορετικών αποθέσεων πρώτης ύλης, που είναι και πιθανότερο, είτε σε μικρές τεχνολογικές διαφοροποιήσεις, όπως η προσθήκη διαφορετικών μη πλαστικών υλών ή ακόμη και η χρήση αλμυρού νερού για την κατεργασία του πηλού (Mackensen, Scneider 2002, 140 – 141). 784 Bonifay et. al. 2012, 49 - 50 111 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Το μόνο γνωστό κέντρο της παραγωγής αυτής εντοπίζεται στην Oudhna785, στα ερείπια της αρχαίας πόλης Uthina786. Ένα εργαστήριο βρέθηκε στα ερείπια του ρωμαϊκού λουτρού των Laberii787, ενώ μια σειρά από τουλάχιστον 15 κλιβάνους, έχουν επισημανθεί στις παρυφές της πόλης788. Σε αντίθεση με παλιότερες απόψεις789, τα πιο πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν, πως η λειτουργία του ξεκινά ήδη από το τελευταίο τέταρτο του 5ου και συνεχίζει μέσα στον 7ο αιώνα790. Τουλάχιστον ένα ακόμη μεγάλο κέντρο παραγωγής της TSC D2 αποδίδεται στην ίδια περιοχή και έχει επικρατήσει να περιγράφεται ως κέντρο παραγωγής Χ791 ή με το γενικότερο όρο εργαστήρια D2 (D2 potterries ή Group D2)792. Η θέση του, προς το παρόν υποθετική793, θα πρέπει να αναζητηθεί στην ευρύτερη περιοχή που ορίζεται μεταξύ των σημερινών πόλεων El Fahs, Zaghouan και Oudhna794. Φαίνεται πως προηγείται των εργαστηρίων στην Oudhna, σχεδόν κατά έναν ολόκληρο αιώνα (320 /330), ενώ δεν αποκλείεται να συνεχίζει μέχρι και τα τέλη του 7ου αιώνα795. Τέλος, παράλληλα με τα κεντρικά εργαστήρια της παραγωγής TSC D2 αξίζει να σημειωθεί και ένα περιφερειακό εργαστήριο, στη θέση Sidi Zahruni, κοντά στη σημερινή πόλη Beni Khiar, βορείως της Nabeul, μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, που σχετίζεται κυρίως με την παραγωγή αμφορέων, αλλά επιδίδεται και στην κατασκευή ορισμένων τύπων ερυθροβαφούς κεραμικής796. Μια ενδιάμεση παραγωγή, μεταξύ των C και D, με πηλό αρκετά λεπτόκοκκο και επιμελημένες επιφάνειες, που όμως βρίσκεται αρκετά κοντά στα πρότυπα της παραγωγής D2 και μοιράζεται με αυτήν αρκετούς τύπους αγγείων, έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια, με τον όρο C/D797. Το κύριο εργαστήριο που σχετίζεται με αυτή εντοπίζεται κοντά στο σημερινό χωριό Sidi Khalifa, στην ανατολική ακτή της Τυνησίας. Εκεί εντοπίζονται τα κατάλοιπα της ρωμαϊκής πόλης Pheradi Maius, με σειρά από κλιβάνους και άφθονα εργαστηριακά κατάλοιπα798. Τα ευρήματα υποδεικνύουν την αδιάκοπη λειτουργία του εργαστηρίου από το πρώτο τέταρτο του 4ου αιώνα (320) μέχρι πιθανότατα και τα τέλη του 6ου αιώνα (590)799. Η θέση έχει 785 Mackensen, Scneider 2002, 123, Bonifay 2004, 47 - 48 786 Dridi 2005 787 Gauckler 1896, 215. Gauckler 1897, 454 - 459 788 Barraud et al. 1998, 140, 789 Mackensen 1998a, 33 790 Barraud et al. 1998, 148 – 160, 165, υποσημείωση 98 791 Bonifay 2004, 49 792 Mackensen, Scneider 2002, 138, 139 – 140, 149 - 150 793 Mackensen 1998a, 33 - 38 794 Mackensen, Scneider 2002, 128 795 Mackensen 1998a, 35 – 37. Mackensen, Scneider 2002, 128 796 Bonifay 2004 σελ 57 797 Bonifay 2004 σελ 49 798 Ben Moussa 2007, 109 – 110, εικ. 24 799 Ben Moussa 2007, 192 - 193 112 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) προκαλέσει το ενδιαφέρον των μελετητών από πολύ νωρίς800, ωστόσο οι πληροφορίες για το συγκεκριμένο εργαστήριο, που αρχικά συμπεριλαμβάνονταν στα κέντρα παραγωγής της D2801 ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες μέχρι πρόσφατα802. TSC Ε Η τελευταία από τις επί μέρους παραγωγές, έχει επικρατήσει ως TSC E. Χρονολογείται από τα μέσα του 4ου μέχρι τα μέσα του 5ου αιώνα και φαίνεται πως αφορά κυρίως παραδείγματα του τύπου Hayes 68. Αν και τα εργαστήριά δεν έχουν μέχρι στιγμής ταυτιστεί, η διάδοσή της περιορίζεται κυρίως σε τοπικό επίπεδο, στην ζώνη της νότιας Τυνησίας και ιδιαίτερα στην περιοχή του κόλπου του Gabes. Ο πηλός που χρησιμοποιείται είναι χαρακτηριστικός και διακρίνεται από τα υπόλοιπα προϊόντα της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής. Είναι λεπτόκοκκος, αρκετά πιο καστανός από και ξεχωρίζει για την παρουσία μικροαπολιθωμάτων. Το επίχρισμα είναι συνήθως ερυθροκάστανο, ισχυρό, στιλπνό και καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια και το ανώτερο τμήμα της εξωτερικής, χωρίς να λείπουν και οι περιπτώσεις που αυτό επεκτείνεται μέχρι τη βάση803. Σε συνάρτηση με την παραγωγή E αναφέρεται μια σειρά εργαστηρίων, στη θέση Sidi Aich804 και τη γύρω περιοχή805, στη νότια, ηπειρωτική ζώνη της χώρας, τα προϊόντα των οποίων δεν φαίνεται να ξεπερνούν το υδάτινο σύνορο806. Τεχνολογία Ξεκινώντας από τα πρώτα στάδια της κατασκευής των αγγείων, διαπιστώνεται πως, παρά την ομοιογένεια στη σύσταση και το λεπτόκοκκο χαρακτήρα του πηλού, δεν υπάρχουν ενδείξεις για καθαρισμό του από ξένα στοιχεία, με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις. Αντίθετα φαίνεται ότι ικανή ποσότητα οργανικών στοιχείων, τα οποία εξαφανίζονται κατά την όπτηση, προστίθεντο στο μείγμα από τους κεραμείς. Επιπλέον, η παρουσία αδιάλυτων συσσωρεύσεων υποδεικνύουν την βιαστική και πρόχειρη προετοιμασία του πηλού807. Στο στάδιο του πλασίματος των αγγείων ο Hayes προτείνει, όπως και για τα αγγεία της Φώκαιας, την πιθανότητα να χρησιμοποιούνται μήτρες, σε ζεύγη ή με παράλληλη χρήση τροχού. Το μικρό και ομοιόμορφο πάχος των τοιχωμάτων και του πυθμένα, ο λεπτός δακτύλιος στη βάση αρκετών τύπων, η λεία επιφάνεια, οι λεπτές αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια, καθώς και η εφαρμογή του επιχρίσματος στο ανώτερο 800 Shaw 1743, 207 – 208. Pellisier 1853, 244 801 Mackensen, Scneider 2002, 123 802 Mackensen 1998a, 30 803 Hayes 1972, 291 – 292, 298. Atlante, 117. Bonifay 2004, 51. 804 Nasr 2005 805 Nasr 2015 115 - 120 806 Stern 1968, 147. Bonifay 2004, 51 - 53 807 Schuring 1988, 39 113 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) μόνο τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας αποτελούν κατά τον Hayes ενδείξεις της πρακτικής αυτής808. Ωστόσο, προσεκτικότερη παρατήρηση αναιρεί την παραπάνω υπόθεση, τουλάχιστον όσον αφορά την πλειονότητα των αγγείων της παραγωγής809. Για τους περισσότερους τύπους της παραγωγής δεν έχουν εντοπιστεί προς το παρόν κατάλοιπα από μήτρες, πήλινες ή γύψινες810, όπως συμβαίνει για τα λυχνάρια811 ή για ορισμένα ιδιαίτερα σχήματα, όπως οι μεγάλοι ορθογώνιοι δίσκοι του τύπου Hayes 56812. Επιπλέον η στιλπνή επιφάνεια των αγγείων, που αρχικά θεωρήθηκε ένδειξη για τη χρήση μητρών813, φαίνεται πως είναι αποτέλεσμα στίλβωσης, όπως υποδεικνύει και η ανακάλυψη πήλινων στιλβωτήρων, συχνά ενεπίγραφων, σε πολλά από τα εργαστήρια της περιοχής814. Ακόμη και η ίδια η εικονογραφία των αγγείων, με την παράσταση κεραμέα που χρησιμοποιεί χειροκίνητο τροχό, ενισχύει τη υπόθεση της τροχήλατης κατασκευής, έναντι της χρήσης μητρών. Κατά σύμπτωση, η συγκεκριμένη παράσταση απαντά στον πυθμένα αγγείου του τύπου Hayes 171, το σχήμα του οποίου παρουσιάζεται ως ένα από τα πλέον προβληματικά, ως προς την διαμόρφωσή του με κεραμικό τροχό815. Η τεχνολογία όπτησης που υιοθετείται στα αγγεία της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής, διαφοροποιείται σε σχέση με τις υπόλοιπες παραγωγές της κατηγορίας, καθώς, επιλέγεται η χρήση κεραμικών δοχείων όπτησης. Τα σκεύη αυτά αποτελούν αναπόσπαστο εξάρτημα σε πολλά από τα μέχρι σήμερα γνωστά εργαστήρια816. Μετά την πλήρωσή τους τοποθετούνταν απ’ ευθείας στη σχάρα του κλιβάνου και μπορούσαν να περιέχουν και άλλα προϊόντα, εκτός από πινάκια, όπως λυχνάρια και ειδώλια. Μάλιστα, δεν αποκλείεται τα δοχεία όπτησης να καταλαμβάνουν μέρος μόνο του θαλάμου όπτησης, μέσα στον οποίο μπορεί να υπήρχε και άλλη κεραμικής (π.χ. αμφορείς ή πυρίμαχα σκεύη), που δεν απαιτούσε τη χρήση τέτοιων συσκευών817. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε κάθε δοχείο όπτησης δεν τοποθετούνταν πινάκια αποκλειστικά από ένα τύπο, αλλά μπορούσαν να συνυπάρχουν περισσότεροι, όπως 808 Hayes 1972, 293 - 295 809 Οι πλατιές επάλληλες ταινίες στην εξωτερική επιφάνεια πολλών οστράκων από όσα εξετάστηκαν στους Φιλίππους, αποκλείουν την πιθανότητα χρήσης μήτρας. Οι λεπτές ταινίες που διαμορφώνουν την βάση σε πολλά παραδείγματα είναι μάλλον αποτέλεσμα της διαμόρφωσης του τυμπάνου με αφαίρεση πηλού. Τέλος οι ροές επιχρίσματος που απαντούν στην εξωτερική επιφάνεια πολλών οστράκων δεν θα μπορούσαν να προκύψουν εάν το κεραμικό ήταν ακόμη τοποθετημένο στο εσωτερικό της μήτρας. Με βάση τα παραπάνω προκύπτει πως η υπόθεση της χρήση μητρών για τα αγγεία της συγκεκριμένης παραγωγής είναι μάλλον εσφαλμένη. 810 Bonifay 2004, 59 811 Barraud et al. 1998, 161 - 162 812 Hayes 1972, 83 - 91 813 Hayes 1972, . 294 814 Mackensen 1993, 68 - 83, εικ. 15 – 22. Barraud et al. 1998, 161. Bonifay 2004, 59 – 60 815 Bonifay 2004, 59 816 Bonifay 2004 σελ 60 817 Barraud et al. 1998, 165 114 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) προκύπτει από ένα παράδειγμα αποτυχημένη όπτησης στο εργαστήριο του El Mahrine818. Η χρήση δοχείων όπτησης, παρέχει προστασία των κεραμικών από τα καυσαέρια του κλιβάνου, αλλά επιπλέον εξασφαλίζει την περαιτέρω αύξηση και πιο ομαλή μεταβολή της θερμοκρασίας στο εσωτερικό τους, που φαίνεται πως κυμαίνονταν μεταξύ 1000 – 1200 οC819. Χρονολόγηση Η αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική αφορά μια από τις μακροβιότερες παραγωγές της Μεσογείου καθώς καλύπτει ολόκληρο το διάστημα μεταξύ του 1ου και 7ου μ. Χ. αιώνα820. Η μεγάλη εξάπλωσή των προϊόντων της αρχίζει από τον 4ο αιώνα, με την αναδιοργάνωση εργαστηρίων που προϋπήρχαν και την ίδρυση νέων. Η περίοδος συνοδεύεται από γενικότερη οικονομική άνθηση της περιοχής821. Στα τέλη του 4ου – 1ο μισό του 5ου αιώνα τα αγγεία αυτά είχαν κατακλύσει ολόκληρη τη μεσογειακή ακτή, φτάνοντας συχνά στην Ευρωπαϊκή ενδοχώρα, σε πόλεις κατά μήκος των ακτών του Ρήνου αλλά και μέχρι τη Βρετανία822. Τον 6ο αιώνα η διάδοση τους έχει περιοριστεί αρκετά και εντοπίζεται κυρίως στις ανατολικές χώρες τις Μεσογείου823. Η αυξανόμενη δράση των εργαστηρίων της Φώκαιας, που είχαν ήδη αρχίσει να νέμονται μερίδιο της αγοράς από τα τέλη του 4ου αιώνα824, αποτέλεσε ανασταλτικό παράγοντα για τη διάδοση των αφρικανικών ερυθροβαφών προϊόντων, οι εξαγωγές των οποίων θα μειωθούν σημαντικά τον 7ο αιώνα, μέχρι να πάψουν εντελώς825. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή της Καρχηδόνας μετά το 690 έχουν ως αποτέλεσμα τη σοβαρή αναστάτωση στην αγροτική οικονομία της περιοχής και τη σταδιακή εγκατάλειψη της παραγωγικής διαδικασίας826. Η κατάληψη της πόλης από τους Άραβες το 698 αποτέλεσε ορόσημο που σήμανε το τέλος της παραγωγής, τουλάχιστον όσον αφορά τις διεθνείς σειρές, τα προϊόντα δηλαδή που αποτελούσαν αντικείμενο εξαγωγών827. Πρωτογενές υλικό Το υλικό της αφρικανικής κεραμικής αποτελεί την τρίτη σε ποσότητα κατηγορία ερυ, στο σύνολο των ερυθροβαφών αγγείων από την Νησίδα του Υαλουργείου. Το υλικό κατασκευής τους παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία, χωρίς όμως να εντοπίζεται όλο 818 Mackensen 1993, 178, εικ. 42.4, 43.4 819 Schuring 1988, 13 820 Hayes 1972, 288. Atlante I, 11 821 Tortorella 1986, 211 822 Tortorella 1986, 213 823 Tortorella 1986, 219 824 Hayes 1972, 323 825 Tortorella 1986, 221 826 Mackensen 1998a, 39 827 Hayes 1980, 517. Tortorella 1998, 47 115 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) το εύρος της παραγωγής. Βασικό χαρακτηριστικό του πηλού παραμένει η παρουσία χαλαζιακών προσμίξεων, επί το πλείστον αποστρογγυλευμένων, οι οποίες όμως απαντούν με διαφορετικό μέγεθος πυκνότητα ή και σχήμα. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνεται η παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων, σποραδικών φολίδων μαρμαρυγία και ενίοτε μικροσκοπικών ωόλιθων. Επιχειρώντας την ομαδοποίηση του υλικού που εξετάστηκε διαπιστώνονται τέσσερεις βασικές ομάδες, με πηλό τα χαρακτηριστικά του οποίου ταυτίζονται με τις επί μέρους παραγωγές828. Η πρώτη ομάδα (ARSWi) ταυτίζεται με την παραγωγή των εργαστηρίων της βόρειας Τυνησίας (TSC D) με πηλό κοκκινωπό, λεπτόκοκκο και κατά περιπτώσεις μέτριο, σκληρό – πολύ σκληρό, με αρκετά σαφή θραυσμό, πολλές – άφθονες, μικροσκοπικές χαλαζιακές προσμίξεις σφαιρικού σχήματος, οι οποίες ευκρινώς διακρίνονται μέσα στο σώμα του πηλού. Συχνά εμπεριέχει λίγες – ελάχιστες ασβεστιτικής σύστασης, προσμίξεις μικρού και συνηθέστερα μικροσκοπικού μεγέθους, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις εντοπίζονται σποραδικά στοιχεία καστανέρυθρου ή σκούρου χρώματος καθώς και ωόλιθοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται, κάποτε με μεγαλύτερη πυκνότητα, η παρουσία μικρών και μικροσκοπικών συσσωρεύσεων ερυθροκάστανου χρώματος. Το γεγονός ότι δεν πραγματοποιήθηκαν πετρογραφικές αναλύσεις δεν επιτρέπει την ορυκτολογική ταύτισή τους. Η μικροσκοπική τους εικόνα πάντως παραπέμπει μάλλον σε μάζες πηλού που δεν έχουν επαρκώς ομογενοποιηθεί, και υποδεικνύουν τη βιαστική και πρόχειρη προετοιμασία του μείγματος που χρησιμοποιήθηκε. Διαπιστώνονται τρεις υποομάδες829. Η πρώτη (ARSWi.i) αφορά παραδείγματα με λιγότερες αναλογικά, αποστρογγυλεμένες χαλαζιακές προσμίξεις, με λιγοστά ασβεστιτικά στοιχεία, μικρού και μικροσκοπικού μεγέθους. Η δεύτερη (ARSWi.ii) αφορά όστρακα με άφθονες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, το σχήμα των οποίων ποικίλει. Χαρακτηρίζεται από εντονότερη παρουσία ωόλιθων καστανέρυθρου χρώματος και ασβεστιτικών στοιχείων, συνήθως μεγαλύτερου μεγέθους. Τέλος, μια ακόμη παραλλαγή (ARSWi.iii), με ανάλογη σύσταση αλλά αρκετά πιο χονδρόκοκκο πηλό και μεγαλύτερου μεγέθους προσμίξεις, απαντά σε μια και μοναδική περίπτωση. Τα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας (ARSWii) σχετίζονται με τα προϊόντα των εργαστηρίων της κεντρικής Τυνησίας (TSC C). Xαρακτηρίζονται από πιο 828 Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού αφορά προϊόντα της παραγωγής TSC C και TSC D, ενώ ελάχιστα όστρακα αποδίδονται σε αγγεία της TSC E, χωρίς να αποκλείονται και ορισμένες παραλλαγές, που εντοπίζονται σε μεμονωμένα συνήθως παραδείγματα. 829 Με βάση τις περιγραφές των χαρακτηριστικών των παραγωγών και των τύπων στους οποίους απαντά ο πηλός της κάθε παραλλαγής είναι πιθανόν πως ο πηλός της πρώτης (ARSWi.i) αναλογεί στα προϊόντα της παραγωγής D1, η επόμενη (ARSWi.ii) αφορά πιθανότατα προϊόντα της D2 ενώ το μοναδικό παράδειγμα της τελευταίας παραλλαγής (ARSWi.iii) δεν είναι σαφές αν θα πρέπει να συνδεθεί με την D2 ή κάποια ενδιάμεση παραγωγή (π.χ. C/D) 116 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) λεπτόκοκκο πηλό, πολύ σκληρό, με σαφή θραυσμό και περισσότερο συμπαγή δομή στο σώμα του. Οι προσμίξεις είναι αντίστοιχες με αυτές της προηγούμενης ομάδας αλλά το μέγεθος και οι συγκεντρώσεις τους είναι σαφώς περιορισμένα. Ο συμπαγής και λεπτόκοκκος πηλός έχει ως αποτέλεσμα μια αρκετά ομοιογενή εικόνα μεταξύ των παραδειγμάτων της ομάδας. Ωστόσο, η παρατήρηση με χρήση στερεομικροσκόπιου αποκαλύπτει μικρές επί μέρους διαφορές στη σύσταση, που διαμορφώνουν τρεις επί μέρους υποομάδες. Η πρώτη υποομάδα (ARSWii.i) συμπεριλαμβάνει παραδείγματα με εξαιρετικά λεπτόκοκκο πηλό και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Το σώμα του πηλού είναι ιδιαίτερα συμπαγές και φέρει ελάχιστες μόνο μικροσκοπικές οπές. Αν και τα όστρακα της ομάδας αυτής είναι ελάχιστα, φαίνεται πως χαρακτηρίζονται από την παρουσία καστανέρυθρων συσσωρεύσεων ή ωόλιθων. Η δεύτερη παραλλαγή (ARSWii.ii) αντιπροσωπεύεται από περισσότερα παραδείγματα και ουσιαστικά δεν διαφοροποιείται από την πρώτη παρά στο σώμα του πηλού, το οποίο είναι λιγότερο συμπαγές. Παράλληλα διαπιστώνεται και μικρή αύξηση στην παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων. Η τρίτη και τελευταία υποομάδα (ARSWii.iii) χαρακτηρίζεται από αυξημένη παρουσία προσμίξεων, σε σχέση με τις δύο προηγούμενες, ενώ κάποιες από αυτές είναι μεγαλύτερου μεγέθους, διακριτές και μακροσκοπικά, με τις ασβεστιτικές συνήθως πιο ευδιάκριτες830. Η τρίτη ομάδα (ARSWiii), συμπεριλαμβάνει ελάχιστα μόνο όστρακα που βρίσκονται μεταξύ των δύο προηγούμενων. Ο πηλός είναι αρκετά πιο ανοιχτόχρωμος από τα υπόλοιπα παραδείγματα της παραγωγής, σχεδόν ρόδινος, σαφώς πιο χονδρόκοκκος και συμπεριλαμβάνει μεγαλύτερες προσμίξεις από τα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας, αλλά χαρακτηρίζεται από περισσότερο ομοιογενή και συμπαγή δομή από εκείνα της πρώτης. Ιδιαίτερο γνώρισμα αποτελεί η αυξημένη παρουσία καστανέρυθρων στοιχείων, με ποικιλία μεγέθους και σχήματος που μπορεί να διαμορφώνονται από μικρές συσσωρεύσεις και ωόλιθους, μέχρι και πιο συμπαγή, κρυπτοκρυσταλικά στοιχεία831. Η τελευταία ομάδα (ARSWiv) φαίνεται πως σχετίζεται με την παραγωγή TSC E. Αντιπροσωπεύεται από μεμονωμένα όστρακα στο σύνολο που εξετάστηκε832. Ο 830 Αν και η ταύτιση είναι σε ορισμένες περιπτώσεις παρακινδυνευμένη, καθώς οι διαφορές μεταξύ των παραλλαγών ARSWii.ii και ARSWii.iii είναι μικρές και συχνά σχετίζονται και με τη μορφή ή την έκταση του επιχρίσματος, με βάση το υλικό που εξετάστηκε είναι πιθανό πως οι συγκεκριμενες υποομάδες σχετίζονται με τις αντίστοιχες φάσεις της TSC C (ARSWii.i = C1, ARSWii.ii = C2, ARSWii.iii = C3, ARSWiii.i = C4) 831 Το γεγονός ότι τα δύο μοναδικά παραδείγματα στα οποία εντοπίζεται η συγκεκριμένη ομάδα προερχονται από τύπους που αποδίδονται στο πλαίσιο τόσο της TSC C4 όσο και της D1 κάνει την ταύτισή τη ομάδας με συγκεκριμένη παραγωγή προβληματική. Ωστόσο, η έντονη διαφοροποίησή του από όλα τα υπόλοιπα όστρακα που σχετίζονται με την παραγωγή D1καθιστά πιθανότερο το ενδεχόμενο να συσχετίζεται με προϊόντα της κεντρικής Τυνησίας. 832 Τα παραδείγματα της ομάδας αυτής αφορούν αποκλειστικά παραδείγματα του τύπου Hayes 68 ενισχύοντας τη σχέση της με την παραγωγή E 117 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) πηλός είναι ιδιαίτερα λεπτόκοκκος, σκουρότερος σε σχέση με άλλες ομάδες και χαρακτηρίζεται από την παρουσία μικροσκοπικών κυρίως ασβεστιτικών στοιχείων, που αφορούν συνήθως μικροαπολιθώματα και συχνά διακρίνονται με τη μορφή λευκών δακτυλίων. Όσον αφορά τα σχήματα, από τους πολυάριθμους τύπους που παρουσιάζει ο Hayes, μόνο οι 22 αντιπροσωπεύονται στο σύνολο από τη Νησίδα του Υαλουργείου. Ωστόσο η πλειονότητα των οστράκων αποδίδεται σε μόλις έξι τύπους, ενώ οι υπόλοιποι αριθμούν ελάχιστα ή μεμονωμένα παραδείγματα. Χαρακτηριστικό είναι πως απουσιάζουν οι τύποι που χρονολογούνται πριν τον 3ο αιώνα ενώ ελάχιστα είναι και τα παραδείγματα που ξεπερνούν το τέλος του 5ου. Από τους τύπους που εντοπίζονται, αναλυτικά θα παρουσιαστούν τα δεδομένα μόνο για εκείνους που απαντούν σε μεγαλύτερη ποσότητα και προσφέρουν χρονολογικά στοιχεία στο σύνολο, ενώ οι υπόλοιποι θα εξεταστούν συνοπτικά. Επιπλέον, όπως έγινες και για τα αγγεία της Φώκαιας, ξεχωριστά θα παρουσιαστούν τα παραδείγματα εκείνα που φέρουν διάκοσμο, αλλά δεν μπορούν να ταυτιστούν με συγκεκριμένους τύπους. Η πλειονότητα των οστράκων δεν παρουσιάζει αποκλίσεις από τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά της παραγωγής. Ωστόσο σημειώνονται τέσσερα παραδείγματα στα οποία διαφοροποιείται το χρώμα του επιχρίσματος εξωτερικά, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα αγγεία της παραγωγής της Φώκαιας. Το σύνολο τους αφορούν προϊόντα των εργαστηρίων της Βόρειας Τυνησίας. Τα δύο πρώτα ανήκουν σε πινάκια του τύπου Hayes 50C (αρ. 198) και 81 (αρ. 249), το ένα με σκουρότερο επίχρισμα στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους και το δεύτερο με αποχρωματισμένο το σύνολο της εξωτερικής επιφάνειας. Επιπλέον, σε δύο παραδείγματα του τύπου 61 (αρ. 226 – 227) το επίχρισμα είναι σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο στο χείλος, εξωτερικά. Παραδείγματα με αποχρωματισμό στην επιφάνειά τους επισημαίνονται και σε εργαστηριακούς αποθέτες στη B. Τυνησία833. Ωστόσο δεν είναι σαφής ο λόγος για τον οποίο τα συγκεκριμένα όστρακα απώλεσαν την προστασία των δοχείων όπτησης, αν δηλαδή αυτά έσπασαν κατά την όπτηση ή δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ. Η ομοιότητα των δύο παραδειγμάτων του τύπου 61 μεταξύ τους αλλά και με παραδείγματα του τύπου 3 της Φώκαιας υποδεικνύει μια περισσότερο παγιωμένη πρακτική και όχι πιθανό ατύχημα κατά την όπτηση, εκτός και αν τα δύο όστρακα προέρχονται από την ίδια καμινιά. Σε κάθε περίπτωση, τα παραπάνω ευρήματα είναι ενδεικτικά πως ακόμη και σε μια παραγωγή τόσο υψηλής τυποποίησης, προϊόντα που αποκλίνουν από τα πρότυπα της μπορούν να συμπεριλαμβάνονται στο εξαγώγιμο 833 Mackensen, Scneider 2002, 147 – 151 (El Mahrine: αρ. 3, 5, 8 – 20, 22, 25 – 33, 35, Henchir el Biar αρ. 2 – 17, 19, Bordj el Djerbi αρ. 3 – 5, 7, 14 – 16, Oudhna αρ. 3 – 4, 9 - 12 118 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) εμπόρευμα, όπως έχει διαπιστωθεί και για την παραγωγής της Φώκαιας834. ARSW50 Περιγραφή Ο πρωιμότερος τύπος της βορειοαφρικανικής ερυθροβαφούς παραγωγής που απαντά στο σύνολο των Φιλίππων είναι ο τύπος 50, σύμφωνα με την κατάταξη του Hayes. Αφορά ένα από τα πλέον διαδεδομένα προϊόντα της, καθώς απαντά στο σύνολο σχεδόν της λεκάνης της Μεσογείου835, αλλά και έξω από αυτή, στις παρευξείνιες περιοχές και σε ολόκληρη τη δυτική μεσόγειο, στις ευρωπαϊκές ακτές του Ατλαντικού836 και στη βαλκανική837. Αφορά πινάκια μεγάλου, συνήθως, μεγέθους, με λεπτά τοιχώματα, σώμα ελαφρώς κοίλο ή επικλινές προς το εσωτερικό, χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του σώματος και βάση που, όταν διακρίνεται, περιορίζεται σε έναν εξαιρετικά λεπτό δακτύλιο. Ο πυθμένας είναι στις περισσότερες περιπτώσεις ελάχιστα κοίλος ή σχεδόν επίπεδος838. Τυπολογία Η εξέλιξη του τύπου συνίσταται στον σταδιακό περιορισμό της διαμέτρου και ιδιαίτερα του ύψους των αγγείων και παράλληλη ένταση της καμπυλότητας του σώματος, αλλά και αύξηση του πάχους των τοιχωμάτων τους. Με βάση τα μορφολογικά στοιχεία διακρίνονται δύο επί μέρους βασικές παραλλαγές. Η πρωιμότερη (50A) χαρακτηρίζεται από οξύληκτο χείλος που συχνά διαμορφώνεται με μικρή λοξότμητη επιφάνεια στην εξωτερική του απόληξη. Τα τοιχώματα είναι επικλινή προς το εσωτερικό, ενώ η βάση ορίζεται από λεπτή ανάγλυφη ταινία ή δακτύλιο839. Η δεύτερη παραλλαγή (50Β) χαρακτηρίζεται από αγγεία μικρότερου μεγέθους με μεγαλύτερο πάχος τοιχωμάτων, κοίλο σώμα και αποστρογγυλευμένο χείλος. Η βάση είναι συνήθως ψευδής δακτυλιοειδής, ή επίπεδη με το τύμπανο σε μικρή υποχώρηση και ενίοτε ορίζεται από μια ή περισσότερες λεπτές αυλακώσεις840, ενώ παράλληλα περιορίζεται σημαντικά η διάμετρός της σε σχέση με αυτή του χείλους. Εκτός των δύο βασικών παραλλαγών του τύπου ο Bonifay διακρίνει μία επιπλέον ομάδα αγγείων841 (50C). Πρόκειται για μια σειρά πινακίων με ακόμη μικρότερη διάμετρο σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές. Το σώμα παραμένει κοίλο, με μάλλον χαμηλό ύψος και σε ορισμένα παραδείγματα διαμορφώνει μικρή τροπίδωση 834 Βλ. σελ. 75, 91 835 Atlante I, 65 – 66 836 Για τη διάδοση του τύπου στη Δ. Μεσόγειο και τις ακτές του ατλαντικού βλέπε Reynolds 1995, 13 837 Anderson - Stojanović 1992, 55 αρ. 353 – 354. Bowden et al. 2002, 221 838 Hayes 1972, 69 – 73. Atlante I, 65 839 Hayes 1972, 72 εικ. 12, αρ. 7, 8, 46 840 Hayes 1972, 72εικ. 12, αρ. 56, 60 841 Bonifay 2004, 197, εικ. 105, αρ. 1 – 4. Σημειώνεται πως ο όρος 50C δεν προτείνεται από τον Bonifay αλλά υιοθετείται συμβατικά, για λόγους ομοιογένειας. 119 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) στο μέσο περίπου του ύψους του842. Το χείλος εξακολουθεί να διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του σώματος, αλλά αποκτά σχεδόν τριγωνική διατομή843 ή διαμορφώνει μικρή ένταση στην άνω απόληξή του844. Τέλος, η βάση μπορεί να ορίζεται από πλατιά αυλάκωση845 ή, όπως και σε παραδείγματα του τύπου 50Β, να είναι ψευδής δακτυλιοειδής, με το τύμπανο να βρίσκεται σε μικρή υποχώρηση846. Η παραλλαγή αυτή διακρίνεται ήδη από τον Hayes (τύπος 50, αρ. 61) ως όψιμη εκδοχή του τύπου 50Β847. Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμο να αντιμετωπιστεί ξεχωριστά καθώς η διαφοροποίησή της, όπως θα φανεί παρακάτω, δεν περιορίζεται μόνο στη χρονολόγηση848. Οι ομοιότητες της συγκεκριμένης παραλλαγής με ορισμένες εκδοχές των τύπων Hayes 80 και 81 είναι αρκετά έντονες, ενώ τα παραδείγματα με τριγωνικό χείλος παραπέμπουν στην γενικότερη μορφή των όψιμων παραδειγμάτων του τύπου Hayes 61849. Πηλός / Προέλευση Ο τύπος 50, και στις δύο βασικές παραλλαγές του, αποτελεί χαρακτηριστικό προϊόν της παραγωγής TSC C (C1 – C3), από την κεντρική Τυνησία. Το πάχος των τοιχωμάτων είναι περιορισμένο και ο πηλός ιδιαίτερα λεπτόκοκκος, ιδιαίτερα στην παραλλαγή 50Α, ενώ σταδιακά τα χαρακτηριστικά αυτά εξασθενούν. Αντίστοιχα το επίχρισμα είναι λεπτό, συνήθως θαμπό και καλύπτει το σύνολο της εσωτερικής επιφάνειας, αλλά και μεγάλο τμήμα της εξωτερικής, φτάνοντας συχνά μέχρι τη βάση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πινελιές λεπτού υδαρούς επιχρίσματος καλύπτουν και το τύμπανο των αγγείων, ενώ το σύνολο της επιφάνειας είναι στιλβωμένο και ιδιαίτερα επιμελημένο. Σταδιακά η εφαρμογή του επιχρίσματος στην εξωτερική επιφάνεια παραλείπεται και στα παραδείγματα του τύπου 50Β καλύπτει πλέον μόνο το εσωτερικό και το ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά850. Τα αγγεία του τύπου κατασκευάζονται στα εργαστήρια του Sidi Marzouk 842 Pellegrino 2011a, 175, εικ. 4, αρ. 11 – 12 843 Joncheray 1975b, 142, πίν 1A. Reynolds 1993 πίν. 132, αρ. 1695. Reynolds 1995, 7, εικ. 8. Bonifay 2004, 197, εικ. 105, αρ. 1 – 4 844 Santamaria 1995, 81, πίν ΧΙΙΙ, αρ. 113 845 Bonifay 2004, 197, εικ. 105, αρ. 1, 4 846 Santamaria 1995, 97, αρ. 117 847 Hayes 1972, 71 εικ. 12, αρ. 61 848 Προβληματικό παραμένει το γεγονός πως στην παραλλαγή αυτή ο Bonifay δεν συμπεριλαμβάνει παραδείγματα της παραγωγής D από να ναυάγιο Dramont «Ε» (Santamaria 1995, πίν. ΧΙΙ, αρ. 114 – 115) τα οποία μορφολογικά εντάσσονται στην παραλλαγή 50B αλλά τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους, δηλαδή ο πηλός και η διακόσμηση, συνάδουν με τον τύπο 50C 849 Reynolds 1995, 7. Στην παρούσα μελέτη επιλέγεται η ένταξη της συγκεκριμένης παραλλαγής στον τύπο 50 υπό το συμβατικό όρο 50C, για λόγους ομοιογένειας με τη μέχρι τώρα βιβλιογραφία. Ωστόσο, στα πλαίσια μιας ευρύτερης αναθεώρησης της παραγωγής της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής, είναι μάλλον προτιμότερη η ένταξή του στις παραλλαγές του τύπου 80 χωρίς ωστόσο να μπορεί κανείς να παραβλέψει τις επιρροές του τύπου 61, αλλά και των όψιμων παραδειγμάτων του τύπου 50Β 850 Hayes 1972, 72 120 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Tounsi851, και Henchir el Guellal, στη Djilma852. Ωστόσο παραδείγματα της παραλλαγής 50Β φαίνεται πως εντάσσονται και στο πλαίσιο της μεταβατικής παραγωγής C/D, προερχόμενα από το εργαστήριο στη θέση Sidi Khalifa853. Αντίθετα, η όψιμη παραλλαγή (50C) με πιο χονδρόκοκκο πηλό, συχνά διακριτό σε στρώσεις, και ισχυρό θαμπό επίχρισμα αποδίδεται από τον Bonifay στην παραγωγή της βόρειας Τυνησίας854 και συσχετίζεται με το περιφερειακό εργαστήριο του Sidi Zahrouni και την ευρύτερη περιοχή του855. Διακόσμηση Τα πινάκια του τύπου 50, και στις δύο βασικές παραλλαγές τους (50Α/Β), δεν φέρουν καμία διακόσμηση. Αποτελούν μάλιστα έναν από τους οψιμότερους τύπους της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής για τους οποίους υιοθετείται αυτή η επιλογή. Η κατάσταση διαφοροποιείται στα προϊόντα της βόρειας Τυνησίας (50C), όπου σημειώνεται γενικευμένη χρήση του εμπίεστου διακόσμου με θέματα που συνίστανται σε απλοποιημένους ρόδακες856, διατεταγμένους σε ζώνη που ορίζεται από αυλακώσεις περιμετρικά του πυθμένα857. Χρονολόγηση Χρονολογικά ο τύπος 50 καλύπτει το διάστημα από τα μέσα περίπου του 3ου μέχρι και τα μέσα του 5ου αιώνα περίπου. Για την παραλλαγή 50Α έχει προταθεί πως εμφανίζεται στο δεύτερο τρίτο του 3ου αιώνα (230/240) και συνεχίζει μέχρι και το 360. Ο Hayes διακρίνει δύο επί μέρους υποομάδες. Στην πρώτη (αφορά προϊόντα που εντάσσονται στην παραγωγή C1) συμπεριλαμβάνονται τα πρώιμα παραδείγματα που επιβιώνουν μέχρι το 325 ενώ η δεύτερη (παραγωγή C2) καλύπτει το διάστημα 300 – 851 Peackock et al. 1990, 3, 70, εικ. 7, no19. Mackensen, Scneider 2002, 151. Mackensen 2004, 138. Mackensen, Scneider 2006, 183 852 Peackock et al. 1990, 79, fig 13 αρ. 3. Mackensen, Scneider 2002. Mackensen 2004, 139. Mackensen, Scneider 2006, 186, 155 853 Ben Moussa 2007, 135, εικ. 45, αρ. 1.1 – 1.3 854 Αν και έχει προταθεί η ένταξη του συγκεκριμένου τύπου στο πλαίσιο της παραγωγής C4 (Reynolds 1995, 7) o εντοπισμός ενός πιθανού κέντρου παραγωγής του στη ΒΑ Τυνησία καθιστά ένα τέτοιο ενδεχόμενο λιγότερο πιθανό. Εξάλλου, είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του ναυαγίου Dramont “E” στο οποίο εντοπίζεται ικανός αριθμός παραδειγμάτων του τύπου 50C (Hayes 50.61) μαζί με άλλους τύπους ερυθροβαφών πινακίων, όλα προϊόντα της παραγωγής D (Santamaria 1995, 79 – 96). Μάλιστα τα αγγεία αυτά χαρακτηρίζονται ως μέρος του φορτίου και όχι του εξοπλισμού του σκάφους (Santamaria 1995, 96) και είναι ενδεικτικά του σημείο εκκίνησης του σκάφους από κάποιο λιμάνι της Β. Τυνησίας. Εξάλλου, φαίνεται πως τα εργαστήρια της ΒΑ περιοχής της Τυνησίας επιδίδονται στην παραγωγή και άλλων τύπων που μιμούνται προϊόντα της παραγωγής C (βλ. τύπος 53). Δεδομένων των μορφολογικών χαρακτηριστικών, του πηλού αλλά και της έντονης παρουσίας της συγκεκριμένης παραλλαγής σε χώρους παραγωγής της βόρειας Τυνησίας (βλ. Bonifay 2004, 197), ίσως θα ήταν προτιμότερο τα παραδείγματα τη όψιμης παραλλαγής του τύπου Hayes 50B (50.61 όπως έχει επικρατήσει να αναφέρεται) να αντιμετωπίζονται ως επί μέρους παραλλαγές των τύπων 80Β και 61Β με τις οποίες βρίσκεται εγγύτερα μορφολογικά και χρονικά αλλά και ως προς τα κέντρα προέλευσης 855 Bonifay 2004, 57, 197 856 Ουσιαστικά αποδίδονται με τη μορφή δακτυλίου από στικτή ταινία 857 Santamaria 1995 πίν. ΧΙΙ, 97, αρ, 117. Bonifay 2004, 197, εικ. 105 121 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) 360. Η παραλλαγή 50Β ξεκινά, σύμφωνα με τον ίδιο, στα μέσα του 4ου αιώνα και φτάνει μέχρι την αρχή του επόμενου858. Αναφορικά με την όψιμη παραλλαγή του τύπου (50C), προτείνεται από τον Bonifay μια χρονολόγηση στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα859, εξελίσσοντας την αρχική υπόθεση του Hayes ο οποίος τοποθετεί την εμφάνισή της στις αρχές του 5ου860. Τα μέχρι στιγμής ανασκαφικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ως ένα βαθμό τις παραπάνω χρονολογικές προτάσεις. Όστρακα του τύπου 50Α που ανήκουν στην παραγωγή C1 εντοπίζονται σε σύνολα από την Αθήνα, που κυμαίνονται χρονολογικά από το δεύτερο861 μέχρι το τρίτο862 τέταρτο του 3ου αιώνα. Ωστόσο, παραδείγματα του τύπου που ανήκουν στην παραγωγή C2 εντοπίζονται σε στρώματα που χρονολογούνται ήδη από τα μέσα του 3ου863 και συνεχίζουν σε ολόκληρο τον 4ο αιώνα 864 . Η παραλλαγή 50Β φαίνεται πως εμφανίζεται πολύ νωρίτερα από την αρχική πρόταση ξεκινώντας ήδη από την περίοδο της τετραρχίας, καθώς παραδείγματα της εντοπίζονται σε σύνολο που χρονολογείται στα τέλη του 3ου – αρχές 4ου αιώνα865. Ο τύπος εντοπίζεται σταθερά σε όλο το διάστημα που μεσολαβεί866, έως και το πρώτο τέταρτο867 ή ακόμη και το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα868, αποδεικνύοντας πως είναι μάλλον πιο ανθεκτικός στο χρόνο από όσο είχε αρχικά προταθεί. Τέλος, η χρονολογική πρόταση για την όψιμη παραλλαγή του τύπου (50C) μάλλον επιβεβαιώνεται από ορισμένα καλά χρονολογημένα σύνολα869. Από τα σημαντικότερα φαίνεται πως είναι αυτό του ναυαγίου Dramont « E » που χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα870. Αναδιατυπώνοντας την χρονολογική πρόταση του τύπου Hayes 50 μπορούμε να καταλήξουμε, συνυπολογίζοντας τα νέα δεδομένα, πως η παραλλαγή 50Α απαντά στις πιο πρώιμες εκδοχές της (C1) τουλάχιστον από το πρώτο μέχρι το τρίτο τέταρτο του 3ου αιώνα, χωρίς να είναι σαφές το μέχρι πότε κυκλοφορούν τα παραδείγματα 858 Hayes 1972, 73 859 Bonifay 2004, 197 860 Hayes 1972, 73 861 Hayes 2008a, 220, εικ. 31, αρ. 985 862 Hayes 2008a, 220, εικ. 31, αρ. 988 – 989, 863 Bost et al 1992 864 Hayes 2008a, 221, εικ. 31, αρ. 988 – 992. Pellegrino 2011b, 187, εικ. 3.3 – 4. Mukai, Aoyagi 2014, 863, εικ. 3, αρ. 1 – 2 (το παράδειγμα 1 αφορά μεταβατικό τύπο μεταξύ της παραλλαγής Α και Β.) 865 Warner - Slane 1994, 129, εικ. 2, αρ. 4 866 Aoyagi et al. 2007, 440, εικ. 3, αρ. 3. Abadie - Reynal et. al. 2007, 183. Hayes 2008a, 221, εικ. 31, αρ. 995 – 998. Επιπλέον βλ. Yangaki 2005, 50, 106, αρ. 72, εικ. 5α .(Ωστόσο το παράδειγμα από την Κρήτη διαφοροποιείται από το σχήμα του τύπου 50Β και βρίσκεται μάλλον πιο κοντά στον τύπο Hayes 62 ή στα μεταβατικά παραδείγματα του τύπου 50Α/Β) 867 Albarella et. al 1993, 66, εικ. 5.1 – 2 868 Bonifay et al. 1983, 311, εικ. 18, 19.18 (Période 2Α.1). Ωστόσο είναι πιθανόν πως το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι υπολειμματικό καθώς ο τύπος δεν απαντά στα προγενέστερα στρώματα. 869 Warner - Slane, Sanders 2005, 251, εικ. 3. Αρ. 1.5. Pellegrino 2011a, 175, εικ. 4, αρ. 11 – 12 Panella et al. 2010, 62, 65, εικ. 1.4 870 Santamaria 1995, 191 122 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) αυτά. Από τα μέσα του 3ου και τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του αιώνα ή τις αρχές του επόμενου κυκλοφορεί η οψιμότερη εκδοχή του τύπου 50Α με πιο χονδρόκοκκο πηλό (C2), η οποία εντοπίζεται, ενδεχομένως υπολειμματικά, μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα. Η επόμενη παραλλαγή (50Β) κάνει την εμφάνισή της στα τέλη του 3ου ή τις αρχές του 4οαιώνα και εξακολουθεί να υφίσταται πιθανότατα μέχρι τις αρχές του 5ου. Την ίδια περίπου περίοδο παράγεται στα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας η όψιμη παραλλαγή του τύπου (50C). Πρωτογενές υλικό Ο τύπος 50 αποτελεί με μεγάλη διαφορά τον πολυπληθέστερο, μεταξύ των αγγείων της αφρικανικής ερυθροβαφούς παραγωγής στο υλικό που εξετάστηκε. Αντιπροσωπεύει σχεδόν το 1/4 των αγγείων της, αν και απαντά σε σαφώς μικρότερο ποσοστό των επί μέρους συνόλων. Στην πλειονότητά τους εντοπίζονται στο στρώμα καταστροφής του χώρου, σε ολόκληρη την έκτασή του και σχετίζονται, ιδιαίτερα οι πιο πρώιμες παραλλαγές, με την αρχική φάση της Νησίδας, πριν την ίδρυση του Υαλουργείου. Ο πηλός στο σύνολο σχεδόν των οστράκων ανήκει στις δύο πρώτες παραλλαγές της δεύτερης ομάδας της παραγωγής (ARSWii.i/ii) με λεπτόκοκκο πηλό, ιδιαίτερα επιμελημένη επιφάνεια και επίχρισμα, λεπτό, θαμπό στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά με σαφήνεια διακριτό από το σώμα του πηλού. Αν και δεν απουσιάζουν τα παραδείγματα του τύπου 50Α (αρ. 184 – 186), αναμφίβολα κυριαρχεί η δεύτερη παραλλαγή 50Β (αρ. 189 – 197). Ορισμένα παραδείγματα, τα χαρακτηριστικά των οποίων τα εντάσσουν στην παραγωγή C2, δεν είναι εύκολο να αποδοθούν (αρ. 187 – 188) στην παραλλαγή Α ή B, λόγω του σωζόμενου τμήματος. Σε κάθε περίπτωση όμως θα πρέπει να θεωρηθούν όστρακα μεταβατικά που χρονολογούνται πιθανότατα στον όψιμο 3ο αιώνα. Ένα μόλις παράδειγμα (αρ. 198), ανήκει στην οψιμότερη παραλλαγή του τύπου (50C) και διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα παραδείγματα και ως προς το υλικό κατασκευής. Αποτελεί το μοναδικό όστρακο του τύπου που είναι κατασκευασμένο με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi) και πιθανότατα συσχετίζεται με το εργαστήριο του Sidi Zahrouni. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί πως το συγκεκριμένο όστρακο χαρακτηρίζεται και από διαφοροποίηση στο χρώμα του επιχρίσματος στο χείλος, κατά τρόπο ανάλογο με τα πινάκια της Φώκαιας. ARSW53 Περιγραφή Ο τύπος 53 στην κατάταξη του Hayes αφορά ουσιαστικά το ανάλογο του τύπου 50 σε βαθύ πινάκιο. Το σώμα είναι κοίλο, με λεπτά τοιχώματα και συχνά σχηματίζει ήπια τροπίδωση η οποία δεν προβάλλεται εσωτερικά. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του σώματος, όπως και στον τύπο 50, γεγονός που καθιστά συχνά 123 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) τους δύο τύπους δύσκολο να διακριθούν μεταξύ τους όταν διατηρούνται αποσπασματικά. Ωστόσο, ένα ζεύγος αυλακώσεων στην εσωτερική επιφάνεια του αγγείου, λίγο κάτω από το χείλος αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του τύπου 53. Ο πυθμένας είναι συνήθως ελαφρώς κοίλος, χωρίς να διακρίνεται από το σώμα. Η βάση, πολύ μικρότερη από τη διάμετρο του χείλους, είναι κυκλική επίπεδη ή μπορεί διαμορφώνεται με τη μορφή χαμηλής ακμής στο κάτω μέρος του αγγείου. Το τύμπανο είναι στις περισσότερες περιπτώσεις επίπεδο, ενίοτε σε μικρή υποχώρηση871, ενώ έχει εντοπιστεί και παράδειγμα με ελαφρώς κυρτό τύμπανο, το οποίο όμως πιθανότατα παρουσίαζε προβλήματα στην έδρασή του872. Τυπολογία Αντίθετα με άλλους τύπους που παρουσιάζουν μορφολογικές διαφορές καθώς εξελίσσονται, το συγκεκριμένο σχήμα παρουσιάζει μια σχετική σταθερότητα, αλλά διαφοροποιείται κυρίως ως προς τους διακοσμητικούς τρόπους που υιοθετεί (53Α, 53Β). Ωστόσο, επισημαίνεται μια όψιμη εκδοχή του αγγείου873, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των πινακίων του τύπου 50874, η οποία ωστόσο δεν απαντά στο υλικό των Φιλίππων και δεν θα απασχολήσει την παρούσα μελέτη. Πηλός / Προέλευση Ο τύπος 53, στις δύο βασικές παραλλαγές του (53Α, 53Β) αποτελεί κατ’ εξοχήν προϊόν της παραγωγής TSC C3875. Η προέλευσή του εντοπίζεται στο εργαστήριο του Sidi Marzouk Tounsi. Εκεί, μεταξύ των άλλων, εντοπίστηκαν μήτρες για την κατασκευή των επίθετων διακοσμητικών θεμάτων του τύπου 53Α αλλά και αποχρωματισμένα παραδείγματα, ενδεικτικά εργαστηριακών αποθετών876. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως στη διαθέσιμη βιβλιογραφία δεν γίνεται αναφορά για την παραγωγή των αγγείων του τύπου με εμπίεστο διάκοσμο (53Β). Είναι πιθανόν πως και οι δύο παραλλαγές προέρχονται από το ίδιο κέντρο, το οποίο καθώς φαίνεται είναι εξοικειωμένο με την διακοσμητική τεχνική του feather roulleting877 που χαρακτηρίζει τον τύπο 50Β. 871 Hayes 1972, 78 – 79. Atlante I, 67 872 Hayes 2008a, 223, εικ. 32, αρ. 1045 873 Saguì 1980, 498. Santamaria 1995, εικ. 116. Bonifay 2004, 198, τύπος 66 εικ. 2 874 Για την παραλλαγή αυτή προτείνεται ο όρος 53C αν και δεν έχει καθιερωθεί στη διαθέσιμη βιβλιογραφία όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον τύπο 50C. Τα δυο σχήματα (50C και 53C) αποτελούν ουσιαστικά δύο επί μέρους παραλλαγές του ίδιο τύπου και μάλλον θα ήταν προτιμότερο να εξεταστούν ξεχωριστά, καθώς μάλιστα αμφότερα συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα των εργαστηρίων της βόρειας Τυνησίας, σε αντίθεση με τα πρωιμότερα ανάλογά τους. 875 Atlante I, 67. Saguì 1980, 489, 492 876 Mackensen, Scneider 2002, 131- 132, 151, 153, εικ. 22.5. Mackensen 2004, 138. Mackensen, Scneider 2006, 183 877 Βλ. Σχετικό παράδειγμα του τύπου Hayes 45 με feather roulleting στην περιφέρεια του πυθμένα (Mackensen, Scneider 2002, 153, αρ. 15, εικ. 22.4) 124 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Διακόσμηση Αν και σταθερό γνώρισμα του τύπου 53 είναι οι παράλληλες αυλακώσεις στην εσωτερική επιφάνεια, ο υπόλοιπος διάκοσμος των δύο παραλλαγών διαφοροποιείται ριζικά. Στην πρώτη (53A) γίνεται χρήση επίθετων πλαστικών στοιχείων, συχνά με συνδυασμούς θεμάτων που διαμορφώνουν πλουσιότερες συνθέσεις. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται σκηνές κυνηγεσίων αλλά και σειρά εικονογραφικών κύκλων, ενίοτε με θεολογικό περιεχόμενο878. Σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίζονται παραδείγματα με μεγάλες ενιαίες παραστάσεις που καλύπτουν το σύνολο σχεδόν του πυθμένα, ενώ μπορεί να συμπληρώνονται από παραπληρωματικά μοτίβα879. Τα παραδείγματα της δεύτερης παραλλαγής (53Β) κοσμούνται με την τεχνική feather roulleting880, περιμετρικά κυκλικού μεταλλίου που ορίζεται από αυλακώσεις881 σε μίμηση ανάλογου διακόσμου μεταλλικών σκευών882. Χρονολόγηση Κατά τον Hayes ο τύπος 53 εμφανίζεται το 370 και επιβιώνει μέχρι το 430883. Νεότερες μελέτες επεκτείνουν τα χρονικά του όρια θεωρώντας ό τι παρουσιάζεται λίγο νωρίτερα, στα μέσα του 4ου αιώνα884. Με βάση τα ευρήματα από την αρχαία Αγορά της Αθήνας, που παρέχουν μέχρι στιγμής τα καλύτερα στρωματογραφικά δεδομένα για τον τύπο, φαίνεται πως τα παραδείγματα με επίθετο πλαστικό διάκοσμο (53A) καλύπτουν το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα, ενώ ο τύπος 53B επιχωριάζει σε στρώματα του όψιμου 4ου και πρώιμου 5ου αιώνα885. Πάντως όστρακα της δεύτερης παραλλαγής εντοπίζονται και σε σύνολα που φτάνουν μέχρι το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα, αν και μάλλον είναι προγενέστερα από τα ανασκαφικά τους συγκείμενα886. Πρωτογενές υλικό Τα παραδείγματα του τύπου είναι ελάχιστα στο υλικό που μελετήθηκε και αφορούν μόλις 9 όστρακα, από τρία μόλις αγγεία, ωστόσο, ένα εξ’ αυτών διατηρείται 878 Hayes 1972, 81 879 Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα από το Museo archeologico e d'arte della Maremma a Grosseto με απεικόνιση αυτοκράτορα με τέθριππο που καταλαμβάνει το σύνολο σχεδόν του πυθμένα και παραπληρωματικό φυτικό θέμα κάτω από την κεντρική παράσταση. (https://maam.comune.grosseto.it/percorso-espositivo/roselle/#jp-carousel-506 ημερ. επίσκ. 14/5/2020) ή ανάλογο παράδειγμα από το βρετανικό μουσείο με απεικόνιση ερωτιδέων σε σκηνή συμποσίου που συμπληρώνεται από μορφή τρίτωνα (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ceramica_sigillata_ africana,_dala_tunisia_centrale, _piatto_con_amorini_e_centauro-tritone, _350_circa.JPG ημερ. επίσκ. 14/5/2020) 880 Για την τεχνική βλ. σελ. 107 881 Hayes 1972, 79 882 Saguì 1980, 489, 883 Hayes 1972, 82 884 Reynolds 1995, Apendix A1 885 Hayes 2008a, 223, αρ. 1021 – 1045 886 Panella et al. 2010, 62, 65 εικ. 1.6 125 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) σε ικανή έκταση (αρ. 133). Όλα τους ανήκουν στην παραλλαγή 53Β (αρ. 199 – 200) και παρά τον περιορισμένο αριθμό αξιοσημείωτη είναι η ομοιότητα μεταξύ τους. Το σύνολό τους είναι κατασκευασμένα από πηλό της δεύτερης ομάδας (ARSWii.iii) και χαρακτηρίζονται από αρκετά συμπαγές σώμα, αλλά με διακριτές σε ορισμένες περιπτώσεις τις φολίδες του πηλού, ενδεχομένως λόγω χαμηλότερης θερμοκρασίας όπτησης σε σχέση με άλλα αγγεία της παραγωγής. Επιπλέον, σταθερό στοιχείο στα όστρακα του τύπου αποτελούν οι μικροσκοπικές φολίδες κοκκινωπού χρώματος, που δεν απαντούν σε κανένα άλλο από τα παραδείγματα της ερυθροβαφούς αφρικανικής κεραμικής που εξετάστηκαν. ARSW58 Περιγραφή Ο τύπος 58 του Hayes αφορά πινάκια μεγάλου κυρίως μεγέθους, με χαμηλά τοιχώματα, επικλινή προς το εσωτερικό ή ελαφρώς κοίλα και επίπεδο ή σχεδόν επίπεδο πυθμένα, με μικρή ένταση στην εξωτερική του περιφέρεια, που συχνά συνδυάζεται με λεπτή αυλάκωση στη ράχη της. Το οριζόντιο χείλος τους διαμορφώνεται από στενό δακτύλιο, που στις περισσότερες περιπτώσεις στρέφεται προς το κάτω μέρος και μπορεί να φέρει αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Η διαμόρφωση της βάσης ποικίλει καθώς στα διάφορα παραδείγματα σχηματίζεται από λεπτή ανάγλυφη ταινία, χαμηλή ακμή ή ακόμη και από την κυρτή κάτω απόληξη του σώματος, με το τύμπανο να συνήθως σε μικρή υποχώρηση 887. Τυπολογία Παρά την μεγάλη ποικιλία που παρουσιάζουν τα αγγεία του τύπου 58 μορφολογικά ο Hayes προκρίνει ως βασικό κριτήριο για την ταξινόμησή τους την ποιότητα του πηλού. Ωστόσο μεταξύ του διαπιστώνονται και αρκετές μορφολογικές διαφορές. Τα παραδείγματα του τύπου 58Α χαρακτηρίζονται από περισσότερο κάθετα τοιχώματα και ιδιαίτερα επιμελημένη κατασκευή. Εκείνα της δεύτερης παραλλαγής (58Β), έχουν αναλογικά χαμηλότερα και περισσότερο κοίλα τοιχώματα888. Επιπλέον ο Hayes διακρίνει και ένα μεγάλο αριθμό αγγείων που παρουσιάζει ως αποκλίνοντα παραδείγματα889. Αν και οι δύο παραλλαγές, όπως προτείνονται στο Late Roman Pottery, δεν αποτελούν διαφορετικά στάδια της εξέλιξης του ίδιου τύπου, αλλά προϊόντα διαφορετικών παραγωγών890, η μορφολογική εξέλιξη του σχήματος, συνίσταται στις 887 Hayes 1972, 93 – 96 888 Hayes 1972, 93 889 Hayes 1972, 94 – 95, αρ. 27 - 28 890 Η μελέτη του υλικού, τόσο του δημοσιευμένου, όσο και των οστράκων από τους Φιλίππους, υποδεικνύει πως η σχέση μεταξύ των δύο παραλλαγών θα πρέπει μάλλον να αναθεωρηθεί καθώς πρόκειται για συγγενείς, αλλά διαφορετικούς μεταξύ τους τύπους. Για λόγους συνέπειας με τη διαθέσιμη βιβλιογραφία πάντως θα διατηρηθεί η διάκριση που προτείνει ο Hayes. 126 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) ολοένα και λιγότερο ραδινές αναλογίες του αγγείου, και ιδιαίτερα του χείλους. Το πάχος των τοιχωμάτων αυξάνεται, ενώ ο δακτύλιος του χείλους περιορίζεται στον οριζόντιο και τονίζεται στον κάθετο άξονα, καθώς σταδιακά ενσωματώνεται στο σώμα του αγγείου891. Πηλός / Προέλευση Η πρώτη παραλλαγή του Hayes (58A) αφορά προϊόντα των εργαστηρίων της κεντρικής Τυνησίας που ανήκουν στην παραγωγή C3892 και προέρχονται, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, από τα εργαστήρια του Sidi Marzouk Tounsi893 και Henchir el Guellal, Djilma894. Η δεύτερη παραλλαγή (58B) αφορά σχετίζεται με εργαστήρια της Βόρειας Τυνησίας και κατασκευάζεται τόσο στα εργαστήρια της ομάδας του El Mahrine895 (TSC D1896) όσο και σε εκείνα της ομάδας D2897, στη βορειοανατολική Τυνησία898. Επιπλέον, γίνεται αναφορά για παραδείγματα που σχετίζονται με τον τύπο Hayes 58B και σε σχέση με το εργαστήριο του Sidi Zahrouni.899 Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως κατά καιρούς όστρακα του τύπου 58 έχουν αποδοθεί και σε ενδιάμεσες παραγωγές της Τυνησίας, γεγονός που σχετίζεται τόσο με την πρωιμότητα του, όσο και με την ποικιλία του πηλού που χρησιμοποιείται900. Διακόσμηση O τύπος 58 αποτελεί το τελευταίο από τα σχήματα της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής πριν γενικευθεί η χρήση του ενσφράγιστου διακόσμου901. Μοναδικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό στοιχείο αποτελούν μια σειρά αυλακώσεων στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου του χείλους και στην περιφέρεια του πυθμένα902. Χρονολόγηση Σύμφωνα με τον Hayes, η παραγωγή του τύπου φαίνεται να καλύπτει την περίοδο 290/300 – 375, ενώ και οι δύο βασικές παραλλαγές εντάσσονται στο ίδιο χρονολογικό 891 Mackensen 1993, 398, πίν. 52, τύπος 1.1 – 1.3 892 Atlante I, 118 893 Mackensen, Scneider 2002, 155. Mackensen 2004, 138. Mackensen, Scneider 2006, 183 894 Peackock et al. 1990, 79, εικ. 13 αρ. 4, 10. Mackensen, Scneider 2002, 155. Mackensen 2004, 139 895 Mackensen, Scneider 2002, 125, 143, 145, 147 896 Atlante I, 81 – 82 897 Mackensen, Scneider 2002, 128 898 Mackensen, Scneider 2002, 149 899 Bonifay 2004, 57 900 Ο τύπος Hayes 58A εντάσσεται και σε μια ενδιάμεση παραγωγή που σχετίζεται με την TSC E (C/E) (Atlante, 118, Mackensen 1993, 315), ενώ σε άλλες μελέτες οι δύο παραλλαγές του τύπου, χωρίς σαφή διάκριση αποδίδονται σε παραγωγές μεταβατικές της TSC A (A/D) (Dell’ Amico, Pallarés 2001, 50 - 51 901 Mackensen 1993, 398 - 399. Yangaki 2005, 107 902 Hayes 1972, 93 127 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) πλαίσιο903. Νεότερες μελέτες τοποθετούν το πέρας της παραγωγής τους στην 5η δεκαετία του 4ου αιώνα (340 – 350) με βασικό κριτήριο την απουσία του ενσφράγιστου διακόσμου, που την περίοδο αυτή υιοθετείται σε ανάλογα παραδείγματα του τύπου Hayes 59904. Αγγεία του τύπου 58Β εντοπίζονται σε στρώματα που χρονολογούνται στα τέλη του 3ου ή την πρώτη δεκαετία του 4ου αιώνα905. Ελάχιστα μετά το 300 τοποθετούνται ορισμένα καλά χρονολογημένα σύνολα από ναυάγια906, μέρος του φορτίου των οποίων είναι και ικανός αριθμός πινακίων του τύπου 58907. Στο δεύτερο τέταρτο του 4ου αιώνα και οι δύο παραλλαγές απαντούν μαζί908, ενώ όστρακα εντοπίζονται και σε σύνολα του τρίτου τέταρτου του αιώνα909, επιβεβαιώνοντας την αρχική υπόθεση του Hayes. Τέλος, ορισμένα παραδείγματα εντοπίζονται και σε οψιμότερα σύνολα, του όψιμου 4ου910 ή ακόμη και 5ου αιώνα911, ωστόσο θα πρέπει μάλλον να θεωρηθούν υπολειμματικό υλικό. Τα παραδείγματα του τύπου από το Sidi Zahrouni, που όμως δεν απαντούν στους Φιλίππους, δεν προσδιορίζονται χρονολογικά με σαφήνεια912. Είναι πάντως πιθανό πως αποτελούν όψιμη αναβίωση του τύπου, κατά το πρώτο μισό του 5ου αιώνα913. Πρωτογενές υλικό Τα αγγεία του τύπου 58 δεν είναι σπάνια στο υλικό των Φιλίππων καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 1/10 των αγγείων της παραγωγής. Αν και αρκετά από αυτά προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, κατανέμονται σχεδόν ισότιμα σε ολόκληρη τη στρωματογραφία. Ωστόσο, δεδομένου του χρονολογικού ορίζοντα του τύπου είναι πιθανότερο πως θα πρέπει να συσχετιστούν με την αρχική φάση του κτηρίου με την παράσταση αρματοδρομίας. Αν και δεν απουσιάζουν από το υλικό τα αγγεία της πρώτης παραλλαγής 58Α (αρ. 201 – 204), με πιο λεπτόκοκκο πηλό (ARSWii.iii), τα περισσότερα από τα 903 Hayes 1972, 96 904 Mackensen 1993, 398 - 399. Yangaki 2005, 107 905 Warner - Slane 1994, 129 – 131, εικ 2, αρ. 6 – 7. Reynolds et al. 2011, 17. Mukai, Aoyagi 2014, 863 906 Dell’ Amico, Pallarés 2001, 53 – 69, αρ. 71 – 72, 75 – 82, 85 – 86, 97 – 105, 104 – 105, 107 – 108, Parker 1976 - 1977, 627, πίν. 136, Tortorella: rinvenimenti sottomarini, 364 907 Reynolds et al. 2011, 18 908 Reynolds et al. 2011, 18 909 Όστρακο που αποδίδεται στον τύπο 58 εντοπίζεται στην Ελεύθερνα σε στρώμα που χρονολογείται στο 365 (Yangaki 2005, 50, αρ. 74 εικ. 5c, πίν. VII.2), ωστόσο φαίνεται πως διαφοροποιείται έντονα από τα κλασικά παραδείγματα. Ο δακτύλιος του χείλους είναι επικλινής προς το εσωτερικό του αγγείου, ενώ το σύνολο σχεδόν των παραδειγμάτων του τύπου χαρακτηρίζονται από οριζόντιο, ή νεύον προς το εξωτερικό χείλος. Επιπλέον η περιγραφή του πηλού με μεγάλη ποσότητα μαρμαρυγία που συνοδεύει το αντικείμενο δεν συνάδει με τα προϊόντα της παραγωγής. 910 Tomber 1988, 446, εικ. 1, αρ. 14 911 Panella et al. 2010, 65 912 Bonifay 2004, 57 913 Είναι πιθανό πως τα αγγεία αυτά μπορούν να συνδεθούν με τις όψιμες εκδοχές των τύπων 50 και 53 (50C και 53C) και θα πρέπει μάλλον να θεωρηθούν σύγχρονα με αυτές. 128 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) παραδείγματα που εξετάστηκαν ανήκουν στην παραλλαγή 58B (αρ. 205 – 209), και φαίνεται πως προέρχονται από τα κέντρα παραγωγής της βόρειας Τυνησίας με πηλό που ανήκει στις δύο πρώτες παραλλαγές της πρώτης ομάδας (ARSWi.i/ii). Πάντως, στο υλικό που εξετάστηκε οι διαφορές στον πηλό φαίνεται πως αντικατοπτρίζονται και στα μορφολογικά χαρακτηριστικά των αγγείων. Στα όστρακα του τύπου 58Α ο δακτύλιος του χείλους είναι αρκετά επιμήκης, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, επικλινής προς το εξωτερικό. Τα τοιχώματα είναι εμφανώς λεπτότερα, ενώ στα περισσότερα παραδείγματα το σωζόμενο τμήμα υποδεικνύει πως ο λόγος της διαμέτρου του χείλους ως προς αυτή της βάσης είναι μάλλον μεγαλύτερος σε σχέση με τα παραδείγματα του τύπου 50Β. Τα όστρακα της δεύτερης παραλλαγής, από την άλλη, χαρακτηρίζονται από σαφώς μεγαλύτερο μέγεθος, περισσότερο κάθετα τοιχώματα, ενώ ο δακτύλιος του χείλους τείνει να γίνεται περισσότερο συμπαγής και λιγότερο διακριτός από το σώμα. Τέλος, διαπιστώνεται πως η αυλάκωση στην άνω επιφάνεια του χείλους είναι λεπτότερη στα όστρακα του τύπου 58Β, συνήθως τοποθετημένη στο μέσο του πλάτους του δακτυλίου. ARSW59 Περιγραφή Σε στενή σχέση με τον προηγούμενο βρίσκονται τα πινάκια του τύπου Hayes 59914. Πρόκειται για αγγεία, μεσαίου και μεγάλου μεγέθους, με ανάλογο σχήμα, που διαφοροποιούνται κυρίως ως προς το χείλος. Το σώμα είναι κοίλο, με περιορισμένο ύψος. Το χείλος διαμορφώνεται από οριζόντιο, πλατύ δακτύλιο, ενίοτε με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του ή και τριγωνική σχεδόν διατομή, που φέρει ζώνες σε μικρή υποχώρηση και αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Η βάση είναι κυρτή, διαμορφωμένη από το κάτω μέρος του αγγείου, αλλά δεν λείπουν και περιπτώσεις που αυτή ορίζεται από λεπτό ανάγλυφο δακτύλιο. Ο πυθμένας είναι συνήθως ελάχιστα κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του, ενώ το τύμπανο είναι κατά κανόνα επίπεδο915, σε μικρή υποχώρηση916. Τυπολογία O Hayes διαπιστώνει και πάλι δύο παραλλαγές, που όμως, για μία ακόμη φορά, δεν χαρακτηρίζονται από μορφολογικές διαφορές, αλλά διακρίνονται με βάση την παρουσία (59A) ή απουσία (59B) διακόσμου στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος917. Αποτέλεσμα του τρόπου ταξινόμησης είναι πως πολύ συχνά είναι 914 Mackensen 1993, 317 915 Μεμονωμένα παραδείγματα στα οποία το τύμπανο είναι κυρτό, φαίνεται πως αποτελούν κατασκευαστικές αστοχίες, καθώς θα παρουσίαζαν σημαντικά προβλήματα στην έδραση τους (Hayes 1972, 96 εικ. 15, αρ. 1) 916 Hayes 1972, 96 εικ. 15. Atlante I, 82. Mackensen 1993, 317, 399 – 401, πίν. 52 - 53 917 Hayes 1972, 96 129 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) αδύνατο ένα παράδειγμα να αποδοθεί στη μία ή την άλλη παραλλαγή918. Επιπλέον ο Bonifay διακρίνει μια τρίτη εκδοχή του τύπου (59C), με ιδιαίτερα περιορισμένη διάδοση, που χαρακτηρίζεται από μικρή διάμετρο, χονδρά τοιχώματα και ιδιαίτερα πλατύ, επικλινές προς το εσωτερικό χείλος, κλιμακωτά διαμορφωμένο στην άνω επιφάνειά919. Πηλός / Προέλευση Πρόκειται ουσιαστικά για τον πρώτο τύπο που προέρχεται σχεδόν εξολοκλήρου από τα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας και ανήκει στις παραγωγές terra sigillata chiara D1920 και D2921. Ο τύπος συμπεριλαμβάνεται στο σχηματολόγιο τόσο της ομάδας των εργαστηρίων στην κοιλάδα του ποταμού Medjerda, δηλαδή αυτά του El Mahrine, Henchir el Biar και Bord El Djerbi922, όσο και των αταύτιστων εργαστηρίων στα ανατολικά923. Επιπλέον ο τύπος έχει συσχετιστεί και με το κατεξοχήν εργαστήριο της παραγωγής C/D στη θέση Sidi Khalifa, στην πόλη Pheradi Maius924. Τέλος, παραδείγματα του τύπου 59Α αναφέρονται και σε ένα από τα εργαστήρια της κεντρικής Τυνησίας, στη θέση Henchir Es - Srira925, ωστόσο θεωρούνται μάλλον επείσακτα926. Διακόσμηση Στον συγκεκριμένο τύπο συνδυάζονται τρεις επί μέρους διακοσμητικές τεχνικές που χαρακτηρίζουν τα αγγεία της ερυθροβαφούς αφρικανικής κεραμικής. Εκτός από την παρουσία αυλακώσεων ή πλαστικών διαμορφώσεων στο χείλος και την περιφέρεια του πυθμένα927 ο τύπος 59 αποτελεί το πρώτο από τα προϊόντα της βόρειας ζώνης της Τυνησίας στα οποία καθιερώνεται η χρήση ενσφράγιστου διακόσμου. Η διάταξη και η θεματική των σφραγίδων υιοθετούν τα πρότυπα της ομάδας Α(i) και Α(ii) του Hayes, με φυτικά και γεωμετρικά θέματα ακτινωτά διατεταγμένα στον πυθμένα928. Επιπλέον, η εξωτερική επιφάνεια των αγγείων συχνά κοσμείται από σειρά πλατιών κάθετων929 ή διαγώνιων930 αυλακώσεων. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις 918 Στην παρούσα μελέτη θα διατηρηθεί η διάκριση μεταξύ του Hayes, ωστόσο είναι σαφές πως πρόκειται ουσιαστικά για ενιαίο τύπο. 919 Bonifay 2004, 167 920 Hayes 1972, 96. Atlante I, 8. Mackensen, Scneider 2002, 125 921 Mackensen, Scneider 2002, 128 922 Mackensen, Scneider 2002, 142, 145, 147 923 Mackensen, Scneider 2002, 128, 149 924 Ben Moussa 2007, 133 - 135, εικ. 45, αρ. 2.1 - 3 (Αναφέρονται και άλλες παραλλαγές που θεωρούνται ότι προκύπτουν από τον τύπο αυτό. Ωστόσο τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους δεν μπορούν να ταυτιστούν με αυτά τύπου 59, 135 εικ. 45, αρ. 4.1 - 2) 925 Stern 1968, 149. Mackensen, Scneider 2006, 187 926 Mackensen 1993, 16 927 Hayes 1972, 96 928 Hayes 1972, 99. Mackensen 1993, 317, στυλ, El Mahrine I.1/1-2, I.2/1 - 3 929 Atlante I, 82, πίν. ΧΧΧΙΙ αρ. 13, ΧXXIII αρ. 4 130 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) διαμορφώνονται πιο πολύπλοκες συνθέσεις931, που συμπληρώνονται από εμπίεστους κυκλικούς δίσκους ή κουκκίδες μεταξύ των αυλακώσεων932 Χρονολόγηση Ο Hayes υποστηρίζει πως οι δύο βασικές παραλλαγές του τύπου (59A/B) εμφανίζονται από το πρώτο μισό του 4ου αιώνα ενώ η παραγωγή του συνεχίζεται μέχρι τις αρχές του επόμενου. Πιο συγκεκριμένα προτείνει πως η παραλλαγή 59Α ανάγεται στην περίοδο μεταξύ 320 – 380/400, ενώ η 59Β φαίνεται να συνεχίζει μέχρι το 420933. Νεότερες μελέτες υποστηρίζουν πως η εμφάνιση του τύπου θα πρέπει μάλλον να τοποθετηθεί στο δεύτερο τέταρτο του 4ου αιώνα, κάπου μεταξύ της τρίτης και της τέταρτης δεκαετίας. Επιπλέον φαίνεται πως είναι περισσότερο βραχύβιος από όσο είχε αρχικά προταθεί. Η παραγωγή του μάλλον διακόπτεται κάποια στιγμή μέσα στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα (340/150 – 380 /400)934. Εξαίρεση αποτελεί ο τύπος 59C που αποτελεί όψιμη επιβίωση του τύπου και αποδίδεται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα935. Ωστόσο, παραδείγματα του τύπου 59Α εντοπίζονται στη Ρώμη σε σύνολα των αρχών του αιώνα που χρονολογούνται με αρκετή βεβαιότητα πριν το 320. Σε γενικές γραμμές, τα αγγεία του τύπου σπανίζουν στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν πλήρως936. Η κατάσταση αρχίζει να διαφοροποιείται μέσα στο τρίτο τέταρτο του αιώνα937, ενώ παραδείγματα και των δύο παραλλαγών του τύπου συμπεριλαμβάνονται σε στρώματα που χρονολογούνται στο δεύτερο μισό938 και ιδιαίτερα στον όψιμο 4ο αιώνα939. Σποραδικά παραδείγματα εντοπίζονται ακόμη και σε σύνολα του πρώτου μισού940 ή των μέσων941 του 5ου αιώνα, ενώ απουσιάζουν από ανάλογα σύνολα, ακόμη και σε θέσεις όπου εντοπίζονται σε 930 Atlante I, 82, πίν. ΧXXIII αρ. 11 931 Atlante I, 82, πίν. ΧXXIII αρ. 1 932 Atlante I, 82, πίν. ΧXXIII αρ. 3, 7 933 Hayes 1972, 100 934 Mackensen 1993, 399 – 401 935 Bonifay 2004, 167 (Σημειώνεται πως το εργαστήριο παραγωγής της συγκεκριμένης παραλλαγής δεν προσδιορίζεται. Δεδομένου πάντως πως απαντά στο ίδιο χρονολογικό πλαίσιο και αντιγράφει παλαιότερα πρότυπα, σε μικρότερες όμως διαστάσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους τύπους 50C και 53C δεν αποκλείεται και αυτός να αφορά προϊόν περιφερειακού εργαστηρίου που δεν ταυτίζεται προς το παρόν) 936 Mackensen 1991b, 85, εικ. 18, αρ. 12 μαζί με νομίσματα που χρονολογούνται μεταξύ 335 και 346μ. Χ. 937 Yangaki 2005, 50, εικ. 5d, αρ. 73 938 Bass, Van Doornink 1971, 34 – 35, εικ. 14a – c. Hayes 2008a, 223 – 224, εικ. 33, πίν. 53, αρ. 1052 – 1056 939 Mackensen 1991b, 198, 201, εικ. 41, αρ. 1, 15. Tomber 1988, 448, εικ. 1, αρ.23 – 27, Aoyagi et al. 2007 (contexte I), 440, εικ. 3.1 (Τα δύο τελευταία σύνολα αποδίδονται από τους συγγραφείς στον όψιμο 4ο - πρώιμο 5ο αιώνα ωστόσο νεώτερες απόψεις τα περιορίζουν στον 4ο μ. Χ. αιώνα (Reynolds et al. 2011, 18). 940 Bonifay et al. 1983, 309. Uscatescu 2004, 30, 54, εικ. 20.1 (periode 4A) 941 Albarella et. al 1993, 166 - 167, εικ. 5. Αρ. 3 (Για την απόδοση του συνόλου στα μέσα του αιώνα βλ. Reynolds et al. 2011, 19) 131 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) προγενέστερα στρώματα942 γεγονός που υποδεικνύει τη σταδιακή διακοπή της κυκλοφορίας του τύπου. Συνοψίζοντας, με βάση νεότερα και παλαιότερα ευρήματα φαίνεται πως ο τύπος (59Α και 59Β) παρουσιάζεται αρχικά μέσα στις πρώτες δύο δεκαετίες του 4ου αιώνα και συνεχίζει μέχρι το τέλος του ή πιθανότερα μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα, με εντονότερη παρουσία στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Είναι πιθανόν η παραλλαγή 59Α να προηγείται χρονολογικά, χωρίς ωστόσο αυτό να μπορεί να επιβεβαιωθεί, λόγω των περιορισμένων πρώιμων παραδειγμάτων του τύπου από ασφαλώς χρονολογημένα στρώματα, ωστόσο το τέλος των δύο τύπων φαίνεται να είναι κοινό. Πρωτογενές υλικό Ο τύπος εκπροσωπείται με αρκετά παραδείγματα στους Φιλίππους (αρ. 210 – 219) και αποτελεί το δεύτερο πολυπληθέστερο σχήμα της παραγωγής. Εντοπίζεται σε 25 επί μέρους σύνολα, στο κεντρικό και νότιο τμήμα του κτηρίου ενώ είναι χαρακτηριστική η απουσία του από τα βορειότερα διάχωρα, πιθανότατα λόγω της εκτεταμένης χρήσης τους στις διαδοχικές φάσεις του χώρου, από τον 5ο αιώνα και μετά. Παρόλα αυτά, τα στρωματογραφικά δεδομένα είναι ασαφή, καθώς παραδείγματά του εντοπίζονται σε όλα τα επί μέρους στρώματα, με ανάλογη περίπου κατανομή. Σε όλα τα παραδείγματα του τύπου 59 που εξετάστηκαν ο πηλός ανήκει στην πρώτη ομάδα της παραγωγής (ARSWi) και πιο συγκεκριμένα στις δύο πρώτες υποομάδες (ARSWi.i/ii). Αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν διατυπωθεί σαφείς προτάσεις για τη μορφολογική εξέλιξη του τύπου, το υλικό από τους Φιλίππους παρουσιάζει έντονη ποικιλία. Εκτός από τα τυπικά παραδείγματα με το πλατύ οριζόντιο χείλος (αρ. 211 – 213) σημειώνεται μια σειρά οστράκων στα οποία το πάχος των τοιχωμάτων γίνεται αισθητά μεγαλύτερο, το πλάτος του χείλους περιορίζεται και οι αναλογίες του γίνονται λιγότερο ραδινές, καταλήγοντας να αποκτά τριγωνική σχεδόν διατομή, ενώ παράλληλα αυξάνεται αρκετά και η διάμετρος των αγγείων (αρ. 217 – 219). Μεταξύ των δύο αυτών ομάδων σημειώνονται μεταβατικά ή αποκλίνοντα παραδείγματα, στα οποία ο δακτύλιος του χείλους παραμένει τονισμένος στον οριζόντιο άξονα, παρουσιάζει όμως αισθητή αύξηση ως προς το πάχος (αρ. 214 – 216). Δεν είναι σαφές εάν και πως η διαφοροποίηση στο σχήμα ερμηνεύεται χρονολογικά. Η σχέση του τύπου με τα πινάκια του τύπου 58Β943 μπορεί να υποδεικνύει μια ανάλογη εξέλιξη, από περισσότερο ραδινές αναλογίες σε πιο βαριά σχήματα. Εάν μάλιστα θεωρήσουμε πως τα παραδείγματα του τύπου 58Β με 942 Aoyagi et al. 2007, 441 - 442 943 Mackensen 1993, 317 132 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) τριγωνικής σχεδόν διατομής χείλος αποτελούν τις οψιμότερες εκδοχές του τύπου, τότε η απόδοση των παραλλαγών του τύπου 59 με στενότερο χείλος στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα δεν θα ήταν απίθανη. ARSW61 Περιγραφή Τα πινάκια του τύπου 61 αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προϊόντα της ερυθροβαφούς παραγωγής της Τυνησίας και ξεχωρίζουν χάρη στο ιδιαίτερο χείλος τους. Το γενικότερο σχήμα του αγγείου ανήκει σε μια ευρύτερη σειρά πινακίων που συμπεριλαμβάνει τους τύπους 58 και 59944, με μεγάλη ή μεσαίου μεγέθους διάμετρο, χαμηλό, κοίλο σώμα, κυρτή βάση945 και επίπεδο ή σχεδόν επίπεδο πυθμένα, με μικρή ένταση στην εξωτερική του περιφέρεια και επίπεδο τύμπανο, σε μικρή υποχώρηση. Η ουσιαστική διαφοροποίηση του τύπου 61 από τους υπόλοιπους της σειράς εντοπίζεται στο χείλος, το οποίο είναι κάθετο, συχνά έσω νεύον, τριγωνικής ή ωοειδούς διατομής και μπορεί να διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος ή να βρίσκεται σε μικρή προβολή εξωτερικά946. Τυπολογία Ο Hayes διακρίνει και εδώ δύο επί μέρους παραλλαγές, στηριζόμενος στη μορφή του χείλους. Στην πρώτη (61Α) αυτό διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί μια απλή λοξότμητη επιφάνεια. Τα τοιχώματα των αγγείων αυτών είναι συνήθως πιο χαμηλά και τείνουν εντονότερα προς το εσωτερικό. Προοδευτικά το σώμα γίνεται πιο ανοιχτό και το χείλος τείνει περισσότερο προς τον κάθετο άξονα, ενώ αρχίζει σταδιακά να ξεχωρίζει από το σώμα. Στη δεύτερη παραλλαγή του τύπου (61B) το χείλος είναι πλέον με σαφήνεια διακριτό από το σώμα του αγγείου και συχνά βρίσκεται σε μικρή προβολή εξωτερικά ή μπορεί ακόμη και να διαμορφώνει μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη947. Πάντως πολλά είναι τα παραδείγματα που αποκλίνουν948 ή λειτουργούν μεταβατικά μεταξύ των δύο παραλλαγών 949, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μια σαφή, εξελικτική σχέση. Ο Bonifay προσθέτει στον τύπο μια ακόμη παραλλαγή (61C), με σώμα ανάλογο με αυτό του 61Β, χείλος χαμηλότερο, τριγωνικής διατομής, συμπαγές, σε προβολή εξωτερικά, που διακρίνεται από το σώμα εσωτερικά με βαθιά και συχνά αρκετά 944 Σε στενή σχέση με αυτούς θα πρέπει να αναφερθούν επιπλέον οι τύποι 62 και 64 στην κατάταξη του Hayes 945 Αντίθετα με τους τύπους 58 και 59 που διατηρούν σε ορισμένες περιπτώσεις χαμηλή δακτυλιόσχημη βάση, πιθανότατα κατάλοιπο προγενέστερων τύπων 946 Hayes 1972, 100 – 107, Atlante, 84 947 Hayes 1972, 100 – 101, 106 εικ 16 – 17. Atlante Ι, 84 πίν.XXXIV αρ. 8. Mackensen 1993, 318 – 322, εικ. 110, πίν. 53 – 54, 4.1 – 4.4 948 Bonifay 1998, 72, Bonifay 2004, 167, 170 εικ. 90 – 91, τύπος 38 949 Bonifay 2004, 167, εικ. 90, τύπος 37 133 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) πλατιά αυλάκωση950. Πηλός / Προέλευση Η μεγάλη μάζα της παραγωγή του τύπου 61 αποδίδεται στα κέντρα της Βόρειας Τυνησίας951 και εντάσσεται στο πλαίσιο της TSC D952. Πιο συγκεκριμένα η παραλλαγή 61Α, καθώς και ορισμένοι μεταβατικοί τύποι ανήκουν στην παραγωγή D1 και συμπεριλαμβάνονται στο σχηματολόγιο των εργαστηρίων της κοιλάδας του ποταμού Medjerda953 (El – Mahrine954, Henchir el Biar και Bordj el Jerbi955). Αντίστοιχα, η δεύτερη παραλλαγή (61Β) αφορά προϊόντα της D2. Αποδίδεται κυρίως στα αταύτιστα εργαστήρια της βορειοανατολικής Τυνησίας956, ενώ δευτερευόντως συσχετίζεται με εκείνο στη θέση Borj el Jerbi957. Πάντως, η μεγαλύτερη ποικιλία εντοπίζεται στο εργαστήριο του Sidi Khalifa στην περιοχή Pheradi Maius στο πλαίσιο της μεταβατικής παραγωγή C/D, στην οποία συμπεριλαμβάνονται όλες οι επί μέρους παραλλαγές του τύπου αλλά και πολλά αποκλίνοντα παραδείγματα958. Τέλος η παραγωγή του τύπου 61 επισημαίνεται, με μικρότερη όμως ένταση και τοπικό μάλλον χαρακτήρα και σε μικρότερα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας όπως αυτά του Sidi Zahruni959 και του Sidi Jdidi960. Παράλληλα ο τύπος 61 φαίνεται πως συμπεριλαμβάνεται, με μικρότερη ένταση, και στο ρεπερτόριο των εργαστηρίων παραγωγής TSC C, της κεντρικής Τυνησίας. Παραδείγματα του τύπου 61Α προέρχονται από το εργαστήριο στη θέση Henchir es Srira961 ενώ του 61Β από το Henchir el Gallal, Chougafiya962. Ακόμη, αγγεία που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν παραλλαγές του τύπου 61, επισημαίνονται στο Sidi Marzouk Tounsi 963. Τα προϊόντα αυτά φαίνεται πως συνεχίζουν τη μακρά σειρά σχημάτων που παράγονται ταυτόχρονα σε ολόκληρη την Τυνησία, όπως συμβαίνει με τα πινάκια των τύπων 50, 53, 58. Ωστόσο, είναι σαφές πως το βάρος της παραγωγής μετατοπίζεται πλέον στα εργαστήρια του Βορρά. Η διάδοση του τύπου σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, και όχι μόνο, φαίνεται πως δεν άφησε ανεπηρέαστες και άλλες παραγωγές της περιόδου, καθώς αντιγράφεται 950 Bonifay 2004, 170, εικ. 9, τύπος 39 951 Atlante I, 80 952 Atlante I, 84 953 Mackensen, Scneider 2002, 125 954 Mackensen 1993, 318 – 322. Mackensen, Scneider 2002, 143. Ben Moussa 2007, 83 – 85, εικ. 15, αρ. 2.1-2, 4 955 Mackensen, Scneider 2002, 145, 147 956 Mackensen, Scneider 2002, 128, 149 957 Mackensen, Scneider 2002, 147 958 Mackensen 1993, 32 – 33. Bonifay 1998, 72. Bonifay 2004, 55. Ben Moussa 2007 135 – 139, εικ. 45 – 47 αρ. 5.1 – 9, 959 Bonifay 2004, 57 960 Bonifay 2004, 171 961 Peackock et al. 1990, 76, εικ. 11 αρ. 5. Mackensen, Scneider 2006, 187 962 Peackock et al. 1990, 66, εικ. 4, αρ. 21 963 Peackock et al. 1990, εικ. 7, αρ. 18 134 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) συχνά964, ακόμη και εκτός Αφρικής, όπως στην περίπτωση της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής965. Διακόσμηση Εκτός από μια λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια του πυθμένα, η διακόσμηση των πινακίων του τύπου συνίσταται κυρίως σε ενσφράγιστες συνθέσεις στο κέντρο του966. Ο διάκοσμος που υιοθετείται ανήκει στην ομάδα Α του Hayes με θέματα ακτινωτά διατεταγμένα στο κέντρο του πυθμένα, ενώ δεν λείπουν και τα παραδείγματα, μικρότερου συνήθως μεγέθους, στα οποία τα ενσφράγιστα θέματα αντικαθίστανται από ομόκεντρες αυλακώσεις967. Πιο συγκεκριμένα, στα αγγεία τη πρώτης παραλλαγής (61A) υιοθετούνται διακοσμητικά μοτίβα και συνθέσεις που ανήκουν και στις τρεις παραλλαγές της ομάδας Hayes A(i – iii)968, ενώ στον 61B969 καθώς και στην παραλλαγή 61C970 απαντούν διακοσμητικές συνθέσεις μόνο της τελευταίας ομάδας (Aiii), που αφήνουν ακόσμητο ένα κυκλικό μετάλλιο στο κέντρο του πυθμένα. Χρονολόγηση Τα αγγεία του τύπου καλύπτουν ένα ευρύτατο χρονικό φάσμα. Ο Hayes αρχικά τοποθετεί την παραλλαγή 61Α από το 325 μέχρι το 400/420 ενώ θεωρεί ότι η 61Β τη διαδέχεται και συνεχίζει να υπάρχει για τα επόμενα πενήντα χρόνια (400 – 450)971. Λίγο αργότερα, ο ίδιος αναχρονολογεί τον τύπο 61Β, θεωρώντας πως εμφανίζεται περίπου δύο δεκαετίες νωρίτερα (380), αντικαθιστώντας την προηγούμενη παραλλαγή972. Οι νεότερες μελέτες διαφοροποιούνται αρκετά από την παραπάνω υπόθεση και συχνά παρουσιάζουν μεταξύ τους αποκλίσεις. Σύμφωνα με τον Mackensen τα πινάκια του τύπου 61Α εμφανίζονται σχεδόν σύγχρονα με την δεύτερη παραλλαγή του τύπου στα μέσα περίπου του 4ου αιώνα973. Ωστόσο, άλλοι μελετητές θέλουν τον τύπο 61Β να εμφανίζεται με σχετική καθυστέρηση, περίπου στα τέλη του αιώνα. Σε κάθε περίπτωση οι δύο εκδοχές του σχήματος φαίνεται πως συνυπάρχουν μέχρι το α΄ τέταρτο του 5ου αιώνα974, ενώ ο τύπος 61Β συνεχίζει μέχρι το τρίτο τέταρτο, ή και τα 964 Bonifay 2004, 199 965 Ζαχαριάδης 2018, 501, εικ. 3, αρ. 10 966 Hayes 1972, 106 967 Hayes 1972, 100, 103, αρ. 18 - 22 968 Mackensen 1993, 192 - 199 969 Hayes 1972, 107 970 Bonifay 2004, 170 971 Hayes 1972, 107 972 Hayes 1972, supp., 516 973 Mackensen 1993, 401 – 403 974 Reynolds 1995, 10, 148, Fulford, Peacock 1984, 49, Bonifay 1998, 75 135 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) τέλη αυτού975, χωρίς να λείπουν και οι απόψεις που θέλουν την παραλλαγή αυτή περισσότερο βραχύβια976. Τέλος η οψιμότερη εκδοχή του σχήματος (61C) αποδίδεται εξ’ ολοκλήρου στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα977. Τα πρώιμότερα παραδείγματα δημοσιευμένα παραδείγματα του τύπου 61Α978 χρονολογούνται στα μέσα ή το τρίτο τέταρτο του 4ου αιώνα979. Περισσότερα είναι τα όστρακα που προέρχονται από σύνολα του όψιμου 4ου 980. Το πρώτο τέταρτο του 5ου αιώνα φαίνεται πως αποτελεί το όριο στο οποίο ο τύπος 61Α απαντά μόνος του981, ενώ σε σύνολα του δεύτερο τέταρτου εντοπίζεται μαζί με παραλλαγές του τύπου 61Β982. Το σύνολο από το ναυάγιο Dramond «Ε», την ίδια περίοδο, συμπεριλαμβάνει μόνο παραδείγματα της παραλλαγής 61Β983, ωστόσο, το συγκεκριμένο φορτίο αφορά προϊόντα από συγκεκριμένα μόνο εργαστήρια984. Αντίθετα ο τύπος 61Α απουσιάζει από σύνολα που χρονολογούνται στο δεύτερο μισό του αιώνα985, ακόμη και σε θέσεις όπου εντοπίζεται σε προγενέστερα στρώματα986, ενώ όταν απαντά σε οψιμότερα σύνολα τα παραδείγματά του θεωρούνται υπολειμματικά987. Αντιστοίχως, ο τύπος 61Β συνυπάρχει με παραδείγματα του τύπου 61C από τα μέσα του αιώνα και εξής988, ενώ ορισμένες όψιμες παραλλαγές του989 εντοπίζονται σε στρώματα του όψιμου 5ου990 και θα μπορούσαν να θεωρηθούν μεταβατικές μεταξύ των δύο τύπων. Τα παραπάνω έρχονται να αναθεωρήσουν τις αρχικές χρονολογικές προτάσεις αναφορικά με τις παραλλαγές του τύπου 61, επιβεβαιώνοντας παράλληλα την 975 Fulford, Peacock 1984, 49 976 Reynolds 1995, 148 977 Bonifay 2004, 171 978 Ένα παράδειγμα που αποδίδεται στον τύπο 61Α προέρχεται από το ναυάγιο Fontanamare 1 στην περιοχή της Σαρδηνίας και χρονολογείται στην πρώτη δεκαετία του 4ου αιώνα. Ωστόσο, πρόκειται για τύπο προγονική φόρμα της παραγωγής A/D (τύπος Lamboglia 54) (Dell’ Amico, Pallarés 2001, 61, εικ. 60, αρ. 87 979 Hayes 2008a, 224, εικ. 33, πίν. 53, αρ. 1059 – 1061, Hayes 1972, 101, 106, υποσ.1 980 Mackensen 1991b, 72, εικ, 16, αρ. 8 (η ταύτιση του τύπου αβέβαιη). Tomber 1999 305, εικ. 1, αρ. 6. Aoyagi et al. 2007 (context I), 440, εικ. 3.2 (αν και χρονολογείται αρχικά στον όψιμο 4ο – πρώιμο 5ο αιώνα νεώτερες απόψεις το τοποθετούν με μεγαλύτερη ασφάλεια στον όψιμο 4ο αιώνα βλ. Reynolds et al. 2011, 18) 981 Turchiano: La cinsterna 346, πίν. Ι, αρ. 6 - 8, Reynolds et al. 2011, 18 982 Bonifay et al. 1983, 308 – 309, εικ. 17, 19.9-11 (Période 1). Sabrié, Sabrié 1991, 94, 99, εικ. 4, αρ. 52 – 59. Uscatescu 2004, 30, 54 (periode 4A) εικ. 20.2 – 20.9 983 Santamaria 1995, 79, πίν. 10 984 Βλ. υποσ. 854 985 Castellana, McConnel 1990, 32, εικ. 7, αρ. 85/10, 85/27 (το σύνολο χρονολογείται μεταξύ 312 και 365 ωστόσο πιθανότατα θα πρέπει να τοποθετηθεί μετά τα μέσα του 4ου αιώνα) 986 Bonifay et al. 1983 σελ 309 – 314 (periode 2A1 – 2), εικ. 19 - 22 987 Albarella et. al 1993, 166 – 167, εικ. 5. Αρ. 4, Mesquida et al.: Ceramicas de Valencia, 173, εικ. 2, αρ. 1376-19 (μέσα 6ου αιώνα). 988 Deneauve 1940, 224 – 226, πίν. Ι – ΙΙΙ. Albarella et. al 1993, 166, εικ. 5. Αρ. 5 – 6. Panella et al. 2010, 62 – 63, 65, εικ. 1.7 – 15 (Για τις νεώτερες χρονολογικές προτάσεις πάνω στα συγκεκριμένα σύνολα βλ. Reynolds et al. 2011, 19) 989 Βλ. Bonifay 2004 Τύπος 38.B3 variantes tardifs, 169, εικ. 91 990 Reynaud et al. 1998, 202, εικ. 171 αρ. 7 – 9. Warner - Slane, Sanders 2005, 258 εικ. 5, αρ. 2.6- 2.7, Ramon, Cau 1997, 271 – 272, εικ. 5 136 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) υπόθεση του Bonifay. Φαίνεται λοιπόν πως ο τύπος 61Α ξεκινά να εξάγεται κάποια στιγμή στο τρίτο τέταρτο του 4ου αιώνα και συνεχίζει μέχρι περίπου τα μέσα του επόμενου. Η παραλλαγή 61Β, εντοπίζεται από το δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα και συμπορεύεται με την 61Α για περίπου 25 χρόνια, ενώ οι όψιμες εκδοχές της συνυπάρχουν με τον τύπο 61C σε ολόκληρο το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα991 και ίσως θα ήταν προτιμότερο να αντιμετωπίζονται από κοινού με αυτόν. Πρωτογενές υλικό Τα πινάκια του τύπου 61 αποτελούν έναν από του σχετικά κοινούς τύπους της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής στο σύνολο που μελετήθηκε και αντιπροσωπεύει το 1/10 των αγγείων της συγκεκριμένης κατηγορίας. Αν και τα παραδείγματά του εντοπίζονται με μεγαλύτερη ένταση στο κεντρικό τμήμα του κτηρίου, εντός και περιμετρικά της δεξαμενής του αιθρίου δεν απουσιάζουν από τον υπόλοιπο χώρο, ενώ είναι διάσπαρτα στο σύνολο της στρωματογραφίας. Αν και η παραγωγή του τύπου εκτείνεται σε ολόκληρη την Τυνησία, τα παραδείγματα που εξετάστηκαν ανήκουν εξ΄ ολοκλήρου στις δύο πρώτες παραλλαγές της πρώτης ομάδας (ARSWi.i/ii) και αφορούν προϊόντα της TSC D. Tα όστρακα του τύπου 61Α (αρ. 220) διατηρούνται ιδιαίτερα αποσπασματικά. Εμφανώς περισσότερα είναι εκείνα της παραλλαγής με διακριτό χείλος (61Β) (αρ. 222 – 227), μεταξύ των οποίων διαπιστώνονται δύο επί μέρους ομάδες. Η πρώτη αφορά όστρακα στα οποία το χείλος διαμορφώνεται ωοειδές (αρ. 222 – 224), ενώ στη δεύτερη χαρακτηρίζεται από τριγωνική σχεδόν διατομή (225 – 227). Και στις δύο παρατηρείται σταδιακή ένταση στην προβολή που σχηματίζουν στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους, γεγονός που καθιστά μια εξελικτική μεταξύ τους σχέση μάλλον απίθανη. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ένα μάλλον πρώιμο παράδειγμα (αρ. 221) το οποίο φαίνεται να λειτουργεί μεταβατικά μεταξύ των τύπων 61Α και 61Β, καθώς διατηρεί τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του πρώτου με την προσθήκη μικρής προβολής στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους. Μεγάλο ενδιαφέρον στα παραδείγματα του τύπου παρουσιάζει το γεγονός ότι σε δύο από αυτά (αρ. 226 – 227) το επίχρισμα στο χείλος είναι σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. Μάλιστα το ένα διατηρεί και την πλατιά αβαθή σκοτία στην μετάβαση από το σώμα στο χείλος εξωτερικά. Τα ιδιαίτερα αυτά γνωρίσματα, χαρακτηρίζουν τα προϊόντα της Φώκαιας, ωστόσο διαπιστώνεται πως δεν απουσιάζουν ολοσχερώς και από τα ερυθροβαφή αγγεία της Τυνησίας992. ARSW67 Περιγραφή Ο τύπος 67 της σειράς του Hayes αναφέρεται σε μια σειρά από πινάκια μεγάλης 991 Bonifay 2004, 171 992 Για την ερμηνεία του φαινομένου βλ. σελ. 118 137 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) διαμέτρου, με κοίλο σώμα και αρκετά μεγάλο βάθος. Το οριζόντιο χείλος τους είναι χαρακτηριστικό, καθώς διαμορφώνεται αρθρωτό, με έντονη τροπίδωση στο μέσο περίπου του πλάτους του και ένταση ή μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Μια αυλάκωση ορίζει κατά κανόνα την εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειας του, ενώ μια δεύτερη μπορεί να απαντά στο σημείο της τροπίδωσης, εσωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, δισκοειδής και φέρει συνήθως μια ή περισσότερες πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική περιφέρεια του τυμπάνου. Δεν λείπουν και τα παραδείγματα στα οποία η βάση διαμορφώνεται από χαμηλό ανάγλυφο δακτύλιο ή και χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Ο πυθμένας είναι συνήθως επίπεδος ή ελαφρώς κυρτός, ενώ αντίστοιχα, το τύμπανο διαμορφώνεται επίπεδο ή ελαφρώς κοίλο993. Τυπολογία Αν και ο Hayes αντιμετωπίζει τον συγκεκριμένο τύπο ενιαία, πιο πρόσφατες μελέτες διακρίνουν επί μέρους παραλλαγές, με βάση τη μορφή του χείλους. Από αυτές, η κατάταξη του Bonifay994 λαμβάνει υπόψη τη συνολική μορφή του χείλους, ενώ εκείνη του Mackensen995 σχετίζεται με το σχήμα της εξωτερικής απόληξης του. Στην παρούσα μελέτη επιλέχθηκε να χρησιμοποιηθεί η κατάταξη του Bonifay καθώς φαίνεται να συνοψίζει καλύτερα τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου, που συνοψίζονται στον τονισμό του χείλους, τόσο στον οριζόντιο, όσον και στον κάθετο άξονα. Η πρώτη από τις παραλλαγές (67Α) 996 συμπεριλαμβάνει αγγεία στα οποία το κάτω τμήμα του χείλους είναι παράλληλο με τον οριζόντιο άξονα, περιορισμένο σε πάχος και μήκος. Η δεύτερη (67B) αφορά πινάκια με επικλινές προς το εσωτερικό και πλατύτερο χείλος που διαμορφώνει στην κάτω εξωτερική του απόληξη μικρή προβολή τριγωνικής διατομής, ενώ στην τρίτη παραλλαγή (67C) αυτή υποκαθίσταται από μικρή ημικυλινδρική ένταση997. Παράλληλα με τη βασική σειρά διαπιστώνεται μια εναλλακτική μορφή του τύπου, με βαθιά πινάκια, μικρότερου μεγέθους. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους ταυτίζονται με τα μεγαλύτερα παράλληλά τους, ενώ διαπιστώνεται η ίδια κατηγοριοποίηση και μια παράλληλη εξέλιξη998. 993 Hayes 1972, 112 – 116, εικ. 19. Mackensen 1993, 325 – 327, 595, πίν. 56 – 57, Form 9.1 – 9.5. Bonifay 2004, 171 - 173, εικ. 92, τύπος 41 994 Bonifay 2004, 171 – 173 995 Mackensen 1993, 325 – 327, πίν. 57 996 Αν και ο Bonifay παρουσιάζει το συγκεκριμένο κατατάσσει τα συγκεκριμένα αγγεία στον τύπο 41A – C της δικής του σειράς για λόγους ομοιογένειας προτείνεται η αντιστοίχιση των επί μέρους παραλλαγών στην τυπολογία του Hayes υιοθετώντας τους συμβατικούς όρους 67A – C 997 Στην παραλλαγή 67Β συμπεριλαμβάνονται τα παραδείγματα του τύπου 9.1 του Mackensen, ενώ στην 67C συμπεριλαμβάνονται όλες οι υπόλοιπες εκδοχές (9.2 – 9.5). Πιο κοντά στην παραλλαγή 67Α βρίσκεται ένα μόνο από τα παραδείγματα του El Mahrine που παρατίθενται (πιν. 57, αρ. 5) το οποίο υπάγεται στον τύπο 9.4 . 998 Mackensen 1993, 332, πίν. 60, τύπο 14.1 – 5 138 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Πηλός / Προέλευση Τα αγγεία του τύπου 67 παράγονται σε ολόκληρη την περιοχή της βόρειας Τυνησίας. Ανήκουν τόσο στην παραγωγή D1, όσο και την D2999. Συμπεριλαμβάνονται στο σχηματολόγιο του εργαστηρίου του El Mahrine αλλά και όλων των υπολοίπων κέντρων της κοιλάδας του Medjerda1000, ενώ τα παραδείγματα που ανήκουν στην παραγωγή D2 αποδίδονται στο αταύτιστο εργαστήριο που τοποθετείται στην ευρύτερη ζώνη της βορειοανατολικής Τυνησίας1001. Επιπλέον, η παρουσία του τύπου 67 σημειώνεται στην περιοχή ευρύτερη περιοχή Pheradi Maious1002, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές εάν ανήκει στα προϊόντα του εργαστηρίου στη θέση Sidi Khalifa 1003, καθώς τα συγκεκριμένα παραδείγματα δεν προέρχονται από εργαστηριακούς αποθέτες1004. Διακόσμηση Αν και οι αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους αποτελούν παγιωμένο χαρακτηριστικό του τύπου 67, το βασικό διακοσμητικό μέσο, στα μεγαλύτερα παραδείγματα, αποτελούν οι ενσφράγιστες συνθέσεις. Αυτές ανήκουν, κατά κύριο λόγο, στην ομάδα Α του Hayes και πιο συγκεκριμένα στην A(ii) και A(iii) με ακτινωτά διατεταγμένα θέματα στον πυθμένα ή πλατιά ζώνη με σειρά από σφραγίδες1005. Επιπλέον ορισμένα όψιμα παραδείγματα φέρουν διάκοσμο της ομάδας Ε(i) με ελεύθερο θέμα στον πυθμένα1006 ή της μεταβατικής ομάδας Α(iii) / E (i)1007. Ο ενσφράγιστος διάκοσμος μπορεί να παραλείπεται ή να αντικαθίσταται από ομόκεντρες αυλακώσεις στα όψιμα παραδείγματα1008. Επιπλέον, απουσιάζει από τα βαθιά πινάκια της μικρότερης σειρά του τύπου1009, τα οποία όμως φέρουν σε αρκετές περιπτώσεις οδοντωτή ταινία στην άνω απόληξη του χείλους1010. Χρονολόγηση Σύμφωνα με την αρχική πρόταση του Hayes τα πρωιμότερα αγγεία του τύπου εμφανίζονται στο β΄μισό του 4ου (360) ενώ τα οψιμότερα μπορούν να αποδοθούν στα 999 Atlante, 88 1000 Mackensen 1993, 325 – 327. Mackensen, Scneider 2002, 125, 143, 145, 147. Bonifay 2004, 171 1001 Mackensen, Scneider 2002, 128, 149 1002 Ben Moussa 2007, 141, εικ. 48, αρ. 16.2 – 3 1003 Mackensen, Scneider 2002, 128 1004 Ben Moussa 2007, 127 – 131 1005 Hayes 1972, 219 1006 Hayes 1972, 115 αρ. 29, 116 1007 Mackensen 1993, 327 1008 Hayes 1972, 116 1009 Mackensen 1993, 332 1010 Mackensen 1993 πίν. 60, αρ. 14.5 139 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) μέσα ή το δεύτερο τρίτο του 5ου αιώνα1011. Ο ίδιος επανέρχεται, λίγο αργότερα, και προτείνει τα μέσα του 5ου αιώνα ως πιθανό τέλος του τύπου 1012. Οι νεότερες μελέτες διαφοροποιούνται ελαφρώς από την αρχική πρόταση. Η εμφάνιση του τύπου μεταφέρεται κατά περίπου μία ή και δύο δεκαετίες νωρίτερα (340/350)1013. Τα οψιμότερα παραδείγματα με διάκοσμο της κατηγορίας A(iii) / E(i), με ελεύθερα εμπίεστα θέματα στον πυθμένα, που ο Hayes τοποθετεί στο β΄μισό του αιώνα (460 – 490)1014, χρονολογούνται πλέον μέχρι τα μέσα ή την 5η δεκαετία του (450 / 460)1015, ενώ έχει διατυπωθεί η υπόθεση πως ο τύπος παύει να παράγεται οριστικά κατά το γ΄ τέταρτο του 5ου αιώνα1016 και τα μεταγενέστερα όστρακα θεωρούνται μάλλον υπολειμματικά1017. Ο τύπος 67 εντοπίζεται σε καλά χρονολογημένα σύνολα της έκτης ή της έβδομης δεκαετίας του 4ου αιώνα1018, χωρίς μάλιστα να λείπουν και οι απομιμήσεις1019. Αντίθετα, απουσιάζει από στρώματα που χρονολογούνται στην πέμπτη δεκαετία του ίδιου αιώνα από την Καρχηδόνα (341 / 346)1020, όπου εντοπίζεται σε υπερκείμενα στρώματα1021. Η παρουσία του είναι αδιάλειπτη σε ολόκληρο το διάστημα που ακολουθεί1022 μέχρι το τρίτο τέταρτο1023 ή τα τέλη του 5ου αιώνα1024. Όστρακα απαντούν και σε οψιμότερα στρώματα, μετά τον 6ο αιώνα1025 και μάλιστα σε ικανές ποσότητες, ωστόσο αυτά μάλλον θα πρέπει να θεωρούνται υπολειμματικά. Με βάση τα παραπάνω διαπιστώνεται πως ο τύπος 67 εντοπίζεται στον ευρύτερο 1011 Hayes 1972, 116 1012 Hayes 1980, 516 (όπου εσφαλμένα αναφέρεται το 61.28 αντί του 67.28) 1013 Mackensen 1993, 404 1014 Hayes 1972, 115, 116 αρ. 29 1015 Mackensen 1993, 405 1016 Neuru et al. 1980, 203 1017 Reynolds 1995, 144, appendix A.1 1018 Castellana, McConnel 1990, 32, εικ. 7, αρ. 86/341. Yangaki 2005, 109. 1019 Yangaki 2005, 43, εικ. 12f, πίν. II, αρ. 4. Το παράδειγμα από την Ελεύθερνα αποτελεί πιθανότατα απομίμηση, ενδεικτικό του γεγονότος πως ο τύπος είχε ήδη αποκρυσταλλωθεί και διαδοθεί στον ευρύτερο χώρο της Μεσογείου. Ενισχύεται έτσι η υπόθεση για την εμφάνισή του σε προγενέστερο χρόνο, πιθανόν μέχρι τα μέσα του αιώνα. Απομιμήσεις του τύπου 67 με πιο ελεύθερη όμως απόδοση του σχήματος και ευρύτερο χρονολογικό πλαίσιο που κυμαίνεται από τα μέσα του 4ου μέχρι το τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα εντοπίζονται και στα Γέρασα της Ιορδανίας (Uscatescu 1996, 66, εικ. 43.95 Uscatescu 2001, 609. Uscatescu 2003, 549, εικ. 3.25) 1020 Mackensen 1991b, 85 – 87 (Ins. E 118, R 71B, schichten r 4) 1021 Mackensen 1991b, 85 (Ins. E 118, R 71B, schichten r 2 – 3) 1022 Tomber 1988, 450, εικ. 3, αρ. 34 – 41. Mackensen 1991b, 72, (R 62B, schichten r 4 – 4a), αρ. 10 – 12. Albarella et. al 1993, 167, εικ. 6, αρ. 10. Rizzo 2001b, 48. Uscatescu 2004, 29 (Periode 4A) εικ. 21.3, αρ. 2034/66, 21.4, αρ. 2099/13. Pickersgrill, Roberts 2003, 571, 583 εικ. 11, αρ. 72. Hayes 2008a, 226, εικ. 34, αρ. 1084, 1087, 1089. Pellegrino 2011a, 175, εικ. 4, αρ. 4 – 7, Pellegrino 2011b, 183, εικ. 3.5. 1023 Riley 1981, 91, εικ. 1, αρ.1. Reynaud et al. 1998, 202, εικ. 171, αρ. 4 (Οι συγγραφείς χρονολογούν το σύνολο στο τελευταίο τρίτο του 5ου αιώνα βλ. Reynaud et al. 1998, 251, ωστόσο έχει αντιπροταθεί η χρονολόγησή του στο τρίτο τέταρτο του αιώνα βλ. Reynolds et al. 2011, 19), Hayes 2008a, 226, εικ. 34, αρ. 1085 – 1086 1024 Bommelaer, Grandjean 1972, 208, εικ. 78 – 79, αρ. 70/407. Hayes 1976, 70, εικ. 10, αρ. 1. Ramon, Cau 1997, 27. Boiron et al. 1998, 254, εικ. 213 αρ. 3. 1025 Rizzo 2001b, 48, (Rizzo 2000a, 644 – 669, fase Ε11 – 16. Rizzo 2000b, 719 – 724, F10). 140 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) χώρο της Μεσογείου με βεβαιότητα από το τρίτο τέταρτο του 4ου μέχρι περίπου τα τέλη του επόμενου αιώνα. Ωστόσο, είναι πιθανότερο πως η παραγωγή του ξεκινά στα μέσα του 4ου και συνεχίζει τουλάχιστον μέχρι το γ΄τέταρτο του 5ου αιώνα. Επιβεβαιώνεται έτσι και η υπόθεση του Bonifay, που χρονολογεί τα παραδείγματα της παραλλαγής 67Α στο δεύτερο μισό του 4ου και τον πρώιμο 5ο αιώνα, την 67Β από τα τέλη του 4ου και μέχρι τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα και τα παραδείγματα της οψιμότερης παραλλαγής 67C, στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα 1026. Πρωτογενές υλικό Τα αγγεία από το σύνολο που μελετήθηκε είναι αποσπασματικά και περιορισμένα σε αριθμό, ενώ εντοπίζονται διάσπαρτα στο σύνολο σχεδόν του χώρου και της στρωματογραφία. Ωστόσο παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία τόσο στη μορφή όσο και στην πρώτη ύλη που χρησιμοποιείται. Ως προς τον πηλό η πλειονότητα των παραδειγμάτων φαίνεται να ανήκει στην δεύτερη παραλλαγή της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii), αλλά δεν λείπουν και όστρακα με λιγότερες και μεγαλύτερες προσμίξεις (ARSWi.i). Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα αγγείο (αρ. 233) με πηλό που ενσωματώνει μεγάλο αριθμό καστανέρυθρων ή υπόλευκων ωόλιθων ή συσσωρεύσεων, γεμάτων με μικροσκοπικές χαλαζιακές προσμίξεις. Πρόκειται για παράδειγμα το οποίο βρίσκεται μεταξύ της τρίτης (ARSWiii) και της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii), αλλά παράλληλό του δεν εντοπίζεται στο υπόλοιπο υλικό που εξετάστηκε. Διαπιστώνεται η παρουσία όλων των παραλλαγών, αλλά περισσότερα είναι τα παραδείγματα του τύπου 67C (αρ. 232 – 234). Ένα όστρακο φαίνεται να βρίσκεται μεταξύ του τύπου 67Α (αρ. 229) και 67Β (αρ. 231) καθώς το κάτω τμήμα του χείλους παρουσιάζει ήπια κλίση προς το εσωτερικό του αγγείου, αλλά η απόληξή του δεν διαμορφώνει την τριγωνική προβολή που χαρακτηρίζει την δεύτερη παραλλαγή του τύπου (67Β) (αρ. 230). Τέλος μεταξύ των πρώιμων παραδειγμάτων συμπεριλαμβάνεται και τμήμα πινακίου με εμπίεστο διάκοσμο της ομάδας Α(ii) (αρ. 235), που το τοποθετεί χρονολογικά στο δεύτερο μισό του 4ου ή τον πρώιμο 5ο αιώνα1027 και το συνδέει πιθανότατα με αγγεία του τύπου 67Α. Άλλοι τύποι Εκτός από τους τύπους της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής που παρουσιάστηκαν και αντιπροσωπεύουν περίπου τα 3/4 των αγγείων της παραγωγής στο σύνολο που μελετήθηκε διαπιστώνεται η παρουσία πληθώρας άλλων τύπων που αντιπροσωπεύονται από ελάχιστα αγγεία σε κάθε περίπτωση. Καθώς η παρουσία τους είναι εξαιρετικά περιορισμένη κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν περισσότερο 1026 Bonifay 2004, 173 1027 Hayes 1972, 219. Mackensen 1993, 404 141 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) συνοπτικά1028, όπως θα συμβεί και με άλλες παραγωγές που ακολουθούν. Τα παραδείγματα αυτά δεν μπορούν να προσφέρουν σημαντικά στοιχεία παρά μόνο να λειτουργήσουν ως χρονολογικοί δείκτες στα επί μέρους σύνολα. Ως εκ τούτου επιλέχθηκε να παρουσιαστούν μόνο οι παραλλαγές που εντοπίζονται και όχι η συνολική εξέλιξη του κάθε τύπου. ARSW51Α Πρόκειται για πινάκια μεγάλης διαμέτρου, με χαμηλό, κοίλο σώμα και πλατύ, οριζόντιο χείλος, που διαμορφώνεται από λεπτό δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εσωτερικό. Η βάση σχηματίζεται από χαμηλό ανάγλυφο δακτύλιο στα πρότυπα του τύπου 50. Κατ’ αντιστοιχία ο πυθμένας και το τύμπανο είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, επίπεδα ή σχεδόν επίπεδα, ενώ δεν αποκλείεται να διαμορφώνεται μικρή ένταση στην περιφέρεια του πυθμένα. Το χείλος κοσμείται συνήθως από επίθετα, ανάγλυφα θέματα, ενώ μια αυλάκωση περιτρέχει την εξωτερική του περιφέρεια. Αυλακώσεις μπορεί να ορίζουν επίσης την περιφέρεια του πυθμένα1029. Ο τύπος ανήκει στην TSC C31030 και η βραχύβια παραγωγή του εντοπίζεται στο εργαστήριο του Sidi Marzouk Tounsi1031, στις αρχές του 4ου αιώνα1032. Πρωτογενές υλικό (αρ. 236) Ένα μεμονωμένο τμήμα χείλους (αρ. 236) με πηλό της δεύτερης ομάδας (ARSWii.iii) απαντά στο υλικό από τη Νησίδα του Υαλουργείου, δυστυχώς, χωρίς στρωματογραφικά στοιχεία. ARSW52 Ο τύπος 52 της κατάταξης του Hayes αποτελεί το μικρότερο και βαθύτερο ανάλογο το τύπου 511033. Το σώμα είναι κοίλο και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διαμορφώνει ήπια τροπίδωση στο κατώτερο τμήμα του, που δεν προβάλλεται εσωτερικά. Το χείλος διαμορφώνεται από πλατύ, οριζόντιο δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εσωτερικό, ενίοτε κυρτό στην άνω επιφάνειά του, ενώ συχνά μπορεί να σχηματίζει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Η βάση είναι κατά κανόνα δακτυλιοειδής, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτηρίζεται από υψηλότερο δακτύλιο, που ομοιάζει με χαμηλό πόδιο. Ο πυθμένας είναι συνήθως 1028 Για λόγους συντομίας η δομή των λημμάτων διαφοροποιείται με διάκριση μόνο του πρωτογενούς υλικού από τα βιβλιογραφικά δεδομένα. 1029 Hayes 1972, 73 – 75, Atlante I, 157 – 158, πίν. LXXVI αρ. 1 – 2 1030 Atlante I, 157 – 158 1031 Mackensen, Scneider 2002, 151, Mackensen, Scneider 2006, 183 1032 Hayes 1972, 75 1033 Ανάλογες σχέσεις, με σειρές από πινάκια με χαμηλό και μεγαλύτερο βάθος διαπιστώνονται σε αρκετά σχήματα της αφρικανικής ερυθροβαφούς παραγωγής (βλ. τύποι Hayes 50/53, 69/70, Mackensen 9/14) 142 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) κοίλος και το τύμπανο επίπεδο. Με βάση τα διακοσμητικά στοιχεία διακρίνονται δύο επί μέρους παραλλαγές. Στην πρώτη (52Α) αυτά περιορίζονται σε λεπτές αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους και στον πυθμένα ενώ στη δεύτερη (52B) ο διάκοσμος συμπληρώνεται από ανάγλυφα επίθετα θέματα στο χείλος1034. Καθώς οι δύο παραλλαγές δεν διαφοροποιούνται μορφολογικά η μεταξύ τους διάκριση είναι αδύνατη όταν δεν διατηρείται ικανό τμήμα του χείλους. Τα παραδείγματα του τύπου ανήκουν στο πλαίσιο της ίδιας παραγωγής και το ίδιο εργαστήριο1035 με τα πινάκια του τύπου 51 (TSC C3)1036 και εμφανίζονται την ίδια εποχή, στις αρχές του 4ου αιώνα, αλλά παρουσιάζονται πιο ανθεκτικά στο χρόνο καθώς συνεχίζουν μέχρι το τέλος του1037. Ωστόσο, στο σύνολο της Αρχαία Αγοράς της Αθήνας, όπου εντοπίζεται μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις δημοσιευμένων παραδειγμάτων του τύπου εκτός Αφρικής, όλα τα όστρακα προέρχονται από στρώματα του β΄μισού του 4ου αιώνα1038 Πρωτογενές υλικό (αρ. 237 - 239) Στο υλικό που εξετάστηκε εντοπίστηκε ένα μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 239), με επίθετο ανάγλυφο διάκοσμο και πηλό της δεύτερης ομάδας (ARSWii.iii). Τα υπόλοιπα δύο όστρακα (αρ. 237 – 238) δεν διατηρούν επίθετα στοιχεία στο σωζόμενο τμήμα τους. ARSW62B Ο τύπος 62Β συμπεριλαμβάνει πινάκια με μεγάλη ποικιλία στο μέγεθος. Το σώμα είναι κοίλο και απολήγει σε ένα απλό, κάθετο χείλος, συχνά με μικρή ένταση εξωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη ή δισκοειδής. Ο πυθμένας κυμαίνεται από επίπεδος έως ελαφρώς κοίλος, με ευδιάκριτη ένταση στην περιφέρειά του. Το τύμπανο είναι αντίστοιχα επίπεδο, ενίοτε οριζόμενο από αυλακώσεις. Το σχήμα παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με αγγεία του τύπου 50Β, αλλά οι αναλογίες του είναι λιγότερο ραδινές και το πάχος των τοιχωμάτων εμφανώς αυξημένο1039. Η διακόσμηση συνίσταται σε αυλακώσεις στη ράχη της έντασης που διαμορφώνεται στην περιφέρεια του πυθμένα, ενώ σε αρκετά παραδείγματα απαντά και ενσφράγιστος διάκοσμος με ακτινωτά διατεταγμένα θέματα περιμετρικά του πυθμένα, συχνά σε εναλλαγή, με μοτίβα της ομάδας C στην κατάταξη του Hayes1040. 1034 Hayes 1972, 76 – 78, Atlante I, 162 – 163 1035 Mackensen, Scneider 2002, 151. Mackensen, Scneider 2006, 183 1036 Atlante I, 162 – 163 1037 Hayes 1972, 78. Reynolds 1995, appendix Α.1 1038 Hayes 2008a, 221 – 222, αρ. 1000 – 1004, 1011, 1020 1039 Hayes 1972, σελ 107 – 109. Atlante I, 61. Mackensen 1993, 322 εικ. 111. Hayes 2008a, 225, εικ. 33 αρ. 1072 – 1075 1040 Hayes 1972, 107 143 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Σε αντίθεση με τις χαμηλότερες παραλλαγές του (62Α) που παράγονται σε ολόκληρη την Τυνησία1041, ο τύπος 62Β αποδίδεται στην παραγωγή C31042 και ανήκει στο ρεπερτόριο του εργαστηρίου στη θέση Henric el Guellal, Madje1043, χωρίς να μπορούμε να αποκλείσουμε και άλλα εργαστήρια της κεντρικής Τυνησίας. Τέλος, μια εκδοχή του τύπου, πιθανότατα με τοπικό χαρακτήρα, φαίνεται πως κατασκευάζονταν και στα εργαστήρια της ευρύτερης περιοχής του Sidi Aich, νοτιότερα1044. Ο Hayes θεωρεί πως ο τύπος εμφανίζεται στο δεύτερο μισό ή στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα και επιβιώνει για περίπου μισό αιώνα1045 Νεότερες μελέτες τοποθετούν την εμφάνισή του περίπου δύο δεκαετίες νωρίτερα (325 – 330) και θεωρούν πιθανό πως συνεχίζει μέχρι τα μέσα του 5ου αιώνα1046. Ευρήματα του τύπου επισημαίνονται σε στρώματα δεύτερου μισού του 4ου αιώνα (365)1047. Τα περισσότερα παραδείγματα μπορούν να τοποθετηθούν μεταξύ του όψιμου 4ου και πρώιμου 5ου1048 και ελάχιστα μόνο φτάνουν μέχρι το δεύτερο τέταρτο του αιώνα1049. Τα παραπάνω δείχνουν πως η αρχική πρόταση του Hayes ανταποκρίνεται καλύτερα στην περίοδο εμπορικής κυκλοφορίας του τύπου, χωρίς να αποκλείεται το ενδεχόμενο η παραγωγή του να ξεκινά νωρίτερα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 240 - 241) Μόλις δύο παραδείγματα του τύπου (αρ. 240 – 241) εντοπίζονται στο σύνολο που εξετάστηκε, με πηλό που ανήκει, όπως θα ήταν αναμενόμενο στην δεύτερη ομάδα (ARSWii.iii), χωρίς όμως να φέρουν εμπίεστο διάκοσμο, παρά το γεγονός ότι διατηρούν ικανό τμήμα του πυθμένα. ARSW68 Τα πινάκια του τύπου 68 αποτελούν το ανάλογο του τύπου 67 για την περιοχή της κεντρικής Τυνησίας. Οι δύο τύποι διαφοροποιούνται μόνο ως προς το χείλος, το οποίο στον τύπο 68 παραμένει οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό και αρθρωτό, αλλά είναι περισσότερο γωνιώδες, με ανάγλυφες ταινίες ή χαμηλές ακμές στη μετάβαση από την μια επιφάνεια στην άλλη. Επιπλέον, διαφοροποιείται ο διάκοσμος 1041 Atlante I, 61. Peackock et al. 1990, 79, εικ. 13, αρ. 1 – 2. Mackensen 1993, 322 – 323, εικ. 111. Mackensen, Scneider 2002, 143, 147, 155. Mackensen 2004, 139. Nasr 2015, 125, εικ. 16.1 - 2 1042 Atlante I, 61 1043 Peackock et al. 1990, 76, εικ. 11 αρ. 19 1044 Nasr 2015, 125, εικ. 16.5 – 28, Atlante, 138 1045 Hayes 1972, 109 1046 Reynolds 1995, appendix Α.1 1047 Yangaki 2005, 50, 106, αρ. 72, εικ. 5α (το παράδειγμα αποδίδεται στον τύπο 50Β αλλά μορφολογικά έχει περισσότερες ομοιότητες με παραδείγματα του τύπου 62Β) 1048 Hayes 2008a, 225, αρ. 1071 – 1075. Γρηγορόπουλος 2010, 677, εικ, 5Α, αρ.2 1049 Bowden et al. 2002, 221, εικ. 21, αρ. 7 144 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) στον πυθμένα, ο οποίος όταν απαντά, ανήκει στην ομάδα Β του Hayes1050. Αν και πρόκειται για χαρακτηριστικό σχήμα της παραγωγής E, πολλά από τα εργαστήρια της οποίας δεν έχουν ακόμη ταυτοποιηθεί1051, φαίνεται πως παράγεται απαντά εξίσου και στο πλαίσιο της TSC C. Συμπεριλαμβάνεται στα προϊόντα των εργαστηρίων στις θέσεις Sidi Marzouk Tounsi1052, Sidi Khalifa1053, Henchir el Guellal, Djmila1054, Henchir es-Srira και νοτιότερα, στο Sidi Aich και στη θέση Thelepte1055, ενώ δεν λείπουν και τοπικές απομιμήσεις με διαφορετικό πηλό1056. Χρονολογείται αρχικά από τον Hayes μεταξύ του 370 και το 425 κυρίως, με τα οψιμότερα παραδείγματα να φτάνουν μέχρι τα μέσα του αιώνα1057. Η πιο πρόσφατη έρευνα τοποθετεί την εμφάνιση του τύπου μια δεκαετία νωρίτερα, σύγχρονα περίπου με τον τύπο 671058. Παραδείγματά του εντοπίζονται σε στρώματα του όψιμου 4ου αιώνα1059, ωστόσο με μεγαλύτερη συχνότητα απαντούν κατά το α΄ μισό του 5ου 1060. Η παρουσία των πινακίων του τύπου 68 δεν είναι σπάνια σε οψιμότερους χρονολογικούς ορίζοντες1061 που φτάνουν μέχρι και τον 6ο αιώνα1062, ωστόσο είναι πιθανότερο πως οι περιπτώσεις αυτές αφορούν υπολειμματικό υλικό. Με βάση τα παραπάνω φαίνεται πως ο τύπος, ακόμη και αν ξεκινά να παράγεται μέσα στο τρίτο τέταρτο του 4ου αιώνα (360 – 370), είναι πιο πιθανό πως διαδίδεται εκτός του βορειοαφρικανικού χώρου περίπου στα τέλη του αιώνα, ενώ γνωρίζει τη μεγαλύτερη του διάδοση στο πρώτο μισό του 5ου. Πρωτογενές υλικό (αρ. 242 - 243) Στο σύνολο των Φιλίππων μόλις δύο παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται. Το πρώτο (αρ. 242) αφορά αγγείο μεγαλύτερου μεγέθους και μάλλον αποτελεί προϊόν των εργαστηρίων της κεντρικής Τυνησίας (ARSWii.iii). Το δεύτερο (αρ. 243), είναι μικρότερο και σχετίζεται με εργαστήρια της νότιας, ηπειρωτικής χώρας (ARSWiv). 1050 Hayes 1972, 116 – 117, Atlante I, 121 1051 Atlante I, 121. Bonifay 2004, 51 1052 Mackensen, Scneider 2002, 132, 151, Mackensen, Scneider 2006, 183 1053 Ben Moussa 2007, 143, εικ. 49, αρ. 17 1054 Mackensen, Scneider 2002, 155. Peackock et al. 1990, 79, fig 13, αρ. 13 – 17, Bonifay 2004, 51, Mackensen, Scneider 2006 σελ 186 1055 Peackock et al. 1990, 76, fig, 11, αρ. 1. Bonifay et al. 2002 - 2003, 142 – 144, εικ. 7, αρ. 54 – 62. Bonifay 2004, 51 1056 Bonifay, Reynaud 2004, 268, εικ. 154 αρ. 6B2, 271, εικ. 156, αρ. 9.2, 273, εικ. 157, αρ. 12.5 1057 Hayes 1972, 117 1058 Reynolds 1995, appendix Α.1 1059 Tomber 1988, 452, εικ. 4, αρ. 42 – 43. Hayes 2008a, 227, εικ. 34, αρ. 1091 – 1092. Pellegrino 2011b, 187, εικ. 3, αρ. 7 – 8 1060 Deneauve 1940, 225, πιν. IV αρ. c.1278 (Το σύνολο αναχρονολογείται από τον όψιμο 4ο αιώνα, όπου αρχικά τοποθετήθηκε, στα μέσα περίπου του 5ου βλ. Reynolds et al. 2011, 19). Albarella et. al 1993, 167, εικ. 6. Warner - Slane, Sanders 2005, 254. Hayes 2008a, 227, εικ. 34, αρ. 1095 1061 Warner - Slane, Sanders 2005, 262. Hayes 2008a, 227, εικ. 34, αρ. 1093 – 1094 1062 Bonifay et al. 1998b, πίν. XXXI 145 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) ARSW72 Ο τύπος Hayes 72 συμπεριλαμβάνει βαθιά πινάκια, μικρού συνήθως μεγέθους, με κοίλο σώμα, οριζόντιο χείλος επικλινές προς το εσωτερικό, που διακρίνεται πλαστικά ή από σειρές αυλακώσεων σε τρεις επάλληλες ζώνες. Η βάση είναι χαμηλή δακτυλιοειδής, με ελαφρώς κοίλο πυθμένα, που κοσμείται συχνά από μια ή περισσότερες παράλληλες αυλακώσεις ενώ το τύμπανο παραμένει σχεδόν επίπεδο1063. Το σχήμα του αγγείου παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με μια σειρά από πινάκια και βαθιά πινάκια της παραγωγής1064. Ιδιαίτερα στενή είναι η σχέση του με τα παραδείγματα του τύπου 75 τα οποία θα μπορούσαν να θεωρηθούν παραλλαγές του ίδιου σχήματος με χαμηλότερο βάθος και μεγαλύτερη διάμετρο1065. Ο Hayes διακρίνει δύο επί μέρους παραλλαγές του τύπου 72, με κριτήριο την παρουσία1066πλαστικά διαμορφωμένων κουκκίδων στο μέσο του πλάτους του δακτυλίου του χείλους, που διατάσσονται σε μια ή περισσότερες σειρές1067. Οι κουκκίδες αυτές διαμορφώνονται με την κατασκευή άτρητων οπών στην κάτω επιφάνεια του δακτυλίου του χείλους, κατά μήκος βαθιά αυλάκωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις ζώνες από σφραγιδοκύλινδρο1068, χαμηλές ανάγλυφες ταινίες ή δαντελωτή διαμόρφωση1069 συμπληρώνουν την διακόσμηση του χείλους, παραπέμποντας σε τεχνικές που προέρχονται από τη μεταλλοτεχνία. Τα αγγεία του τύπου εντάσσονται στην παραγωγή C31070 και συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα των δύο βασικών εργαστηρίων της, αυτά του Sidi Marzouk Tounsi1071 και στη θέση Henchir el Guellal, Djilma, αν και στο τελευταίο διαπιστώνεται μόνο η πρώτη, ακόσμητη, παραλλαγή (72Α)1072. Η περιορισμένη διάδοση του τύπου συνάδει με την χρονική του διάρκεια καθώς φαίνεται πως εμφανίζεται μόνο μέσα στις τρεις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα1073, 1063 Hayes 1972, 120 – 121, Atlante I, 71 1064 Μορφολογικά αλλά και ως προς τα κέντρα παραγωγής από τα οποία προέρχεται παρουσιάζει κοινά στοιχεία με τους τύπου 70 – 75 του Hayes ενώ αρκετές είναι οι ομοιότητες και με τα μικρότερα παραδείγματα του τύπου 68, η παραγωγή του οποίος ωστόσο εκτείνεται και στη ζώνη της Νότιας Τυνησίας. 1065 Ανάλογα ζεύγη (πινάκιο / βαθύ πινάκιο) έχουν επισημανθεί και σε άλλους τύπους, που μπορεί να διακρίνονται μεταξύ τους (τύπος 50 / 53) στην σειρά του Hayes ή όχι (βλ. τύπος 67 = Mackensen 9/14) 1066 Τα παραδείγματα του τύπου 75Α δεν φέρουν τις χαρακτηριστικές κουκκίδες οι οποίες αποτελούν το γνώρισμα της παραλλαγής 75Β 1067 Θα πρέπει να σημειωθεί πως καθώς οι κουκκίδες αυτές δεν καλύπτουν το σύνολο του χειλους, αλλά διατάσσονται σε μικρές ομάδες περιμετρικά, η διάκριση μεταξύ των δύο παραλλαγών μπορεί να είναι δύσκολη όταν δεν διατηρείται επαρκές τμήμα του χείλους. 1068 Hayes 2008a, 227 – 228, αρ.1101 1069 Hayes 2008a, 228, αρ.1104 1070 Atlante I, 72 1071 Mackensen, Scneider 2002, 132, 151. Peackock et al. 1990, 70, fig. 7, nos 9, 1072 Mackensen, Scneider 2002, 131, 155 1073 Hayes 1972, 121. Reynolds 1995, Appendix A1 146 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) χωρίς ωστόσο να αποκλείονται και ορισμένες κάπως πιο πρώιμες παραλλαγές1074. Πρωτογενές υλικό (αρ. 244 - 246) Και τα τρία όστρακα του τύπου από το σύνολο που μελετήθηκε (αρ. 244 – 246) είναι κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας (ARSWii.ii), τα δύο αποδίδονται με ασφάλεια στη δεύτερη παραλλαγή (αρ. 245 – 246), ενώ για το τρίτο (αρ. 244) η ταύτιση δεν είναι ασφαλής. ARSW73Α Τα βαθιά πινάκια του τύπου 73Α ουσιαστικά ταυτίζονται μορφολογικά με εκείνα του τύπου 721075. Οι μεταξύ τους διαφορές περιορίζονται στη διαμόρφωση του χείλους, το οποίο τείνει περισσότερο προς τον οριζόντιο άξονα, ενώ η εξωτερική του απόληξη προβάλλεται τόσο προς το άνω όσο και το κάτω μέρος του αγγείου. Επιπλέον, περιορίζονται τα διακοσμητικά μέσα που υιοθετούνται στο χείλος, το οποίο όμως μπορεί να φέρει δαντελωτή την εξωτερική του απόληξη. Εξίσου περιορισμένος είναι και ο διάκοσμος της εσωτερικής επιφάνειας, που συνίσταται σε λεπτές αυλακώσεις στον πυθμένα1076. Ο τύπος συμπεριλαμβάνεται στα προϊόντα τόσο της TSC C41077 όσο και της D1. Παραδείγματα του εντοπίζονται στο υλικό από τα εργαστήρια στις θέσεις Sidi Marzouk Tounsi1078 και Henchir el Guellal, Djilma1079, αλλά και στα εργαστήρια της κοιλάδας του ποταμού Medjerda1080 και πιο συγκεκριμένα σε εκείνα του El Mahrine1081 και Bord el Djerbi1082. Ο Hayes χρονολογεί τα αγγεία του τύπου στο διάστημα μεταξύ 420 και 475/801083. Ωστόσο, η πρόταση αυτή αμφισβητήθηκε από νωρίς1084. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έρευνα φαίνεται πως ο τύπος εμφανίζεται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου 1074 Hayes 2008a, 227 – 228, αρ. 1101 1075 Οι ομοιότητες με τον τύπο 72 γίνονται ακόμη πιο έντονες στην δεύτερη παραλλαγή που διακρίνει ο Hayes (73Β) που φέρει βαθιά αυλάκωση στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου (Hayes 1972, 123). Επιπλέον, στην σειρά του Mackensen (Mackensen 1993, 333 τύπος 16) συμπεριλαμβάνονται στον ίδιο τύπο ακόμη καιπαραδείγματα με ήπια αρθρωτό χείλος (τύπος 16.3). Αν και η σχέση μεταξύ των τύπων 70 – 75 έχει και σε προηγούμενη θέση επισημανθεί, οι ομοιότητες μεταξύ των σύγχρονων τύπων 72 και 73 είναι ιδιαίτερα έντονες. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι απλά αποτελούν παραλλαγές ενιαίου τύπου η παραγωγή του οποίου απλώνεται σε ολόκληρη την Τυνησία, στα πρότυπα του τύπου 58. 1076 Hayes 1972, 121 – 123. Atlante I, 72 1077 Atlante I, 72 1078 Peackock et al. 1990, 70, fig. 7, no 21 1079 Peackock et al. 1990, 79, fig. 13, no 6 1080 Saguì 1980, 491 1081 Mackensen 1993, 406 – 407 (τύπος 16). Mackensen, Scneider 2002, 143, 1082 Mackensen, Scneider 2002, 147 1083 Hayes 1972, 123 – 124 1084 Atlante I, 72 147 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) αιώνα, ενώ δεν φαίνεται να επιβιώνει μετά το α΄ μισό του επόμενου1085. Πρωτογενές υλικό (αρ. 247) Ένα μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 247) εντοπίζεται στο σύνολο που εξετάστηκε, και αποτελεί ένα από τα δύο παραδείγματα με πηλό της τρίτης ομάδας (ARSWiii) που απαντούν σε ολόκληρο το σύνολο που εξετάστηκε. ARSW76A Πολύ κοντά μορφολογικά στον τύπο που προηγήθηκε βρίσκονται τα αγγεία του τύπου 76Α. Πρόκειται για πινάκια μεγάλου και μεσαίου μεγέθους, με κοίλο σώμα, χείλος ανάλογο του τύπου 731086 και βάση κυκλική, δακτυλιοειδή, επίπεδη ή δισκοειδή. Τόσο ο πυθμένας, όσο και το τύμπανο είναι συνήθως επίπεδα, με τον πρώτο να κοσμείται συχνά από ενσφράγιστο διάκοσμο της ομάδας Hayes A(iii), με θέματα ακτινωτά διατεταγμένα σε ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις1087. Η σχέση του με τον τύπο 73 ενισχύεται από το γεγονός ότι διαπιστώνεται πως εντάσσονται στο το ίδιο μοντέλο παραγωγής. Παραδείγματα που ανήκουν στην TSC C41088, προέρχονται από εργαστηριακές θέσεις της κεντρικής Τυνησίας όπως το Sidi Marzouk Tounsi1089, Ksar El - Guellal1090 και Henchir El – Guellal, Djilma1091. Παράλληλα και με μεγαλύτερη ένταση, ο τύπος συμπεριλαμβάνεται στα προϊόντα των εργαστήριων της βόρειας Τυνησίας, τόσο στο πλαίσιο της παραγωγής D1 (El Mahrine, του Henchir el Biar και του Bordj el Djerbi) 1092 όσο και στα προϊόντα των αταύτιστων κέντρων της D2 στα ανατολικά1093. Επιπλέον, παραλλαγές του τύπου με μικρές ή μεγαλύτερες μορφολογικές διαφορές 1085 Mackensen 1993, 406 – 407. Reynolds 1995, Appendix A1. 1086 Τα πινάκια του τύπου 76Α αποτελούν το ανάλογο του τύπου 73Α με μικρότερο βάθος και μεγαλύτερη διάμετρο, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους τύπους 72 και 75. Αν και αρχικά ο τύπος παρουσιάζεται ενιαίος ο Hayes προχωρά στην διάκρισή επί μέρους παραλλαγών με την δεύτερη (76Β) να χαρακτηρίζεται από δαντελωτή διαμόρφωση και λεπτές αυλακώσεις στην εξωτερική απόληξη του χείλους και βάση με χαμηλό πόδιο (Hayes 1980, 485 – 486). Η δεύτερη αυτή παραλλαγή αποτελεί με τη σειρά της το ανάλογο του τύπου 74. Η διάκριση αυτή δεν επαναλαμβάνεται στην τυπολογία του Mackensen (Mackensen 1993, 327 – 330, τύπος 10). Με τον τύπο αυτό ολοκληρώνεται μια σειρά αγγείων που διαμορφώνει ζεύγη από βαθιά πινάκια και πινάκια (72/75, 73A/76A, 74/76B) τα οποία θα μπορούσαν να αποτελούν διαφορετικές παραλλαγές του ίδιου τύπου ή τρεις επί μέρους τύπους με δύο παραλλαγές ο καθένας. 1087 Hayes 1972, 124 – 125. Atlante I, 90. Mackensen 1993, 327 – 330, τύπος 10 1088 Atlante I, 90 1089 Peackock et al. 1990, 70, fig. 7, no 26 1090 Peackock et al. 1990, 74, fig. 10, no 22 (Από το συγγραφέα αποδίδεται στον τύπο 68 αλλά το σχήμα βρίσκεται πιο κοντά στην παραλλαγή που παραθέτει ο Bonifay (Bonifay 2004, 201) ο οποίος εντάσσει το συγκεκριμένο παράδειγμα στην παραλλαγή του τύπου 76 που παρουσιάζει) 1091 Peackock et al. 1990, 79, fig. 13, no 21 – 22 1092 Atlante Ι, 90. Mackensen, Scneider 2002, 125, 143, 145, 147 1093 Rizzo 2001b, 49. Mackensen, Scneider 2002, 123 148 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) προέρχονται από τα εργαστήρια στην περιοχή του Sidi Khalifa1094, ενώ μια σειρά απομιμήσεων, με τοπικό χαρακτήρα, εντοπίζεται στην περιοχή Sidi Jdidi1095. Ο τύπος φαίνεται πως ανήκει εξ΄ ολοκλήρου στον 5ο αιώνα, όπως υποδεικνύει και ο εμπίεστος διάκοσμος που υιοθετεί1096, αλλά έχουν διατυπωθεί διαφορετικές προτάσεις για τα χρονολογικά όρια της παραγωγής του. Ο Hayes τοποθετεί τα παραδείγματα του τύπου μεταξύ του δεύτερου και τρίτου τέταρτου του 5ου αιώνα (425 – 475)1097. Πιο πρόσφατες έρευνες επεκτείνουν την διάρκειά του σε ολόκληρο τον 5ο αιώνα.1098. Πάντως, αξίζει να σημειωθεί, πως τα παραδείγματα του τύπου που εντοπίζονται σε καλά χρονολογημένα σύνολα του ελλαδικού χώρου αποδίδονται στο πρώτο μισό του αιώνα1099. Πρωτογενές υλικό (αρ. 248) Το μοναδικό (αρ. 248), όστρακο που απαντά στο υλικό που εξετάζεται, είναι κατασκευασμένο με πηλό της τρίτης ομάδας (ARSWiii), ενισχύοντας περαιτέρω τη σχέση του συγκεκριμένου σχήματος με τα βαθιά πινάκια του τύπου 72Α. Με βάση τη μικροσκοπική εικόνα του πηλού είναι πιθανό πως τα παραδείγματα των δύο τύπων από τους Φιλίππους προέρχονται από το ίδιο εργαστήριο, καθιστώντας πιθανή τη χρονολόγησή του συγκεκριμένου οστράκου στο α΄μισό του αιώνα. ARSW81B Ο τύπος 81 αφορά ένα ακόμη βαθύ πινάκιο, μικρού σχετικά μεγέθους με σχήμα απλούστερο από αυτά που προηγήθηκαν. Μορφολογικά συνδέεται άμεσα με τον προηγούμενο στην κατάταξη του Hayes τύπο (80), του οποίου θα έπρεπε να θεωρείται παραλλαγή1100. Το σώμα είναι κοίλο και το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος απλό η νεύον ελαφρώς προς τα έξω. Η βάση είναι κυκλική, δισκοειδής επίπεδη ή διαμορφωμένη από την κάτω επιφάνεια του σώματος, ο πυθμένας είναι συνήθως κοίλος, ενώ το τύμπανο κατά κανόνα επίπεδο. Το απλοποιημένο σχήμα συνοδεύεται από την πλήρη απουσία διακόσμου, με εξαίρεση μια λεπτή αυλάκωση εξωτερικά1101. Ο τύπος ανήκει κυρίως στην παραγωγή D1 και συνδέεται με το εργαστήριο του El Mahrine1102. Παρόλα αυτά, παραδείγματα του συμπεριλαμβάνονται και στα προϊόντα 1094 Bonifay 2004, 199 – 201. Ben Moussa 2007 sel. 143 - 144 1095 Bonifay 2004, 199, fig. 106 1096 Hayes 1972, 219. Mackensen 1993, 433 1097 Hayes 1972, 125 1098 Fulford, Peacock 1984, 57. Mackensen 1993, 405 – 406. Reynolds 1995, Appendix A.1. Bonifay 2004, 56, 201, 1099 Warner - Slane, Sanders 2005, 251, εικ. 3, αρ. 1.7. Hayes 2008a, 228 – 229, αρ. 1113 1100 Mackensen 1993, 330 – 331 (τύπος 11 που συμπεριλαμβάνει τα παραδείγματα του τύπου 80 και 81Β του Hayes) 1101 Hayes 1972, 128. Atlante Ι, 104. Mackensen 1993, 330 – 331 1102 Mackensen 1993, 330 – 331 149 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) που αποδίδονται σε εργαστήρια από την περιοχή του Sidi Khalifa1103. Ο Hayes χρονολογεί τον τύπο 81 στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα1104. Ωστόσο, παραδείγματά του εντοπίζονται και σε σύνολα, που ανάγονται μέχρι και το 360, υποδεικνύοντας μια προγενέστερη χρονολόγηση1105. Η πιο πρόσφατη έρευνα πάντως τείνει να επιβεβαιώσει την αρχική χρονολογική πρόταση1106 αν και φαίνεται πως η αφετηρία του θα πρέπει να τοποθετηθεί μερικές δεκαετίες νωρίτερα, πιθανότατα στο πρώτο τρίτο του αιώνα (420/430)1107. Πρωτογενές υλικό (αρ. 249 - 250) Όλα τα παραδείγματα του τύπου είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.i). Μεταξύ τους ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα παράδειγμα (αρ. 249) με αποχρωματισμένη την εξωτερική επιφάνεια, όπως συμβαίνει και σε άλλους τύπους της παραγωγής1108. ARSW90 Τα πινάκια του τύπου 90 εγκαινιάζουν, μαζί με τα εκείνα του τύπου 891109, με τον οποίο συσχετίζονται άμεσα, μια σειρά μεγάλων αγγείων, με τη μορφή δίσκου, που θα επικρατήσουν στην παραγωγή της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής καταλήγοντας στον τύπο 105. Πρόκειται για αγγεία με μεγάλη διάμετρο και υψηλό πόδιο. Το σώμα είναι συνήθως ελαφρώς κοίλο. Το χείλος διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, που διακρίνεται από το σώμα με τροπίδωση λιγότερο ή περισσότερο έντονη που προβάλλεται μόνο εσωτερικά (90Α)1110 ή και εξωτερικά (90Β)1111 στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος. Η εξωτερική του απόληξη, διαμορφώνεται από ένταση κυλινδρικής σχεδόν διατομής, ενώ συχνά συνοδεύεται από πλατιά ανάγλυφη ταινία στην κάτω επιφάνεια του χείλους. Το πόδιο είναι κάθετο ή ελαφρώς έξω νεύον, υψηλό και φέρει συχνά μια έντονη ακμή στην εξωτερική του επιφάνεια. Η διακόσμηση είναι πλούσια και συνίσταται σε ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο και λεπτές αυλακώσεις εσωτερικά αλλά και στην εξωτερική επιφάνεια του πόδιου1112. Επιπλέον, σε παραδείγματα του τύπου απαντά και ένα διαφορετικό διακοσμητικό πρότυπο (κατηγορία F), με κουκκίδες και εμπίεστους 1103 Ben Moussa 2007, 148 1104 Hayes 1972, 128 1105 Atlante I, 104. Reynolds 1995, Appendix A.1 1106 Bonifay 2004, 173 1107 Mackensen 1993, 406 1108 Βλ. σελ. 118, 124 1109 Η διάκριση μεταξύ των δύο τύπων μπορεί ναι είναι δύσκολη όταν το σωζόμενο τμήμα είναι μικρό. Οι δύο τύποι αποτελούν ουσιαστικά παραλλαγές του ίδιου σχήματος με τη μοναδική ουσιαστική διαφοροποίηση να επισημαίνεται στα παραδείγματα του τύπου 89Α που φέρουν ανάγλυφο επίθετο διάκοσμο (Hayes 1972, 137) 1110 Bonifay 2004, 166 (τύπος 33) 1111 Bonifay 2004, 177 (τύπος 47) 1112 Hayes 1972, 139 – 140. Atlante I, 97 150 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) κύκλους να διαμορφώνουν διακοσμητικές συνθέσεις1113. Ο Hayes διαπιστώνει τη χρήση διαφορετικών πηλών που θεωρεί πως αποτελούν χαρακτηριστικό των επί μέρους παραλλαγών1114. Με βάση το στοιχείο αυτό τα αγγεία του τύπου αποδίδονται στην TSC C5 και D2 αντίστοιχα1115. Ωστόσο, το μοναδικό εργαστήριο στο οποίο διαπιστώνεται η παραγωγή του, είναι εκείνο στη θέση Sidi Marzouk Tounsi1116. Ο Hayes διακρίνει χρονολογικές διαφορές μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών του τύπου, με την πρώτη (90Α) να αποδίδεται μεταξύ το όψιμου 5ου και πρώιμου 6ου αιώνα και τη δεύτερη (90B) να ακολουθεί στο β΄μισό του 6ου αιώνα1117. Πάντως πιο πιθανή φαίνεται μια συνολικά όψιμη χρονολόγηση του τύπου από τα μέσα του 6ου αιώνα και μέχρι τις αρχές του επόμενου1118 Πρωτογενές υλικό (αρ. 251) Στο υλικό που εξετάστηκε επισημάνθηκε μόλις ένα όστρακο του τύπου (αρ. 251), το σωζόμενο τμήμα του οποίου δεν επιτρέπει την ένταξή του σε μια από τις δύο παραλλαγές. Ωστόσο, ο πηλός από τον οποίο είναι κατασκευασμένο διαφοροποιείται εμφανώς από αυτόν της παραγωγής C5 αλλά και από όλα τα υπόλοιπα όστρακα που εξετάστηκαν (ARSWi.iii). ARSW91C Αφορά ένα πολύ χαρακτηριστικό βαθύ πινάκιο της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής, που χαρακτηρίζεται από πλατύ οριζόντιο δακτύλιο, αμέσως κάτω από το χείλος εξωτερικά. Το σώμα είναι κοίλο, ενιαίο με τον πυθμένα, ενώ το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη και σε ορισμένες περιπτώσεις δισκοειδής, με επίπεδο ή ελαφρώς κοίλο τύμπανο που συχνά φέρει πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. Χαρακτηριστικός είναι ο διάκοσμος στον πυθμένα, που διαμορφώνεται με σφραγιδοκύλιδρο. Μάλιστα, στις πρωιμότερες παραλλαγές του τύπου (91Α & 91Β) αυτός καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του αγγείου, με επάλληλα περάσματα του κυλίνδρου (feather rouletting)1119. Η παραγωγή του τύπου εντοπίζεται σε ολόκληρη την έκταση της Βόρειας Τυνησίας τόσο στα εργαστήρια της TSC D1, και πιο συγκεκριμένα σε εκείνα του El Mahrine1120 1113 Bonifay 2004, 177, 193 (style F) 1114 Hayes 1972, 139 – 140. Atlante I, 97 1115 Atlante I, 97, Bonifay: 2012, 257 1116 Mackensen 1998a, υποσ. 27 (εικ.3). Mackensen, Scneider 2002, 134, 151 1117 Hayes 1972, 140 1118 Bonifay 2004, 166, 177. Bonifay: 2012, 254 – 255 1119 Hayes 1972, 140 – 144. Atlante Ι, 106. Mackensen 1993, 360 – 361 (τύπος 52.4). Bonifay 2004, 177 – 181 1120 Mackensen, Scneider 2002, 143 151 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) και Bord el Djerbi1121, ενώ μόνο οι πιο πρώιμες παραλλαγές σημειώνονται σε εκείνο στη θέση Henchir el Biar1122. Παράλληλα, αποτελεί τον πρωιμότερο από τους τύπους που εντοπίζονται στους Φιλίππους και σχετίζονται με το εργαστήριο της Oudhna1123. Αν και οι προηγούμενες παραλλαγές φαίνεται πως ξεκινούν ήδη από τον 5ο αιώνα1124 ο τύπος 91C αποτελεί κατ’ εξοχήν προϊόν του 6ου αιώνα. Έχει υποστηριχθεί πως εμφανίζεται στις πρώτες δεκαετίες του(520)1125, ωστόσο είναι πιθανότερο πως καθιερώνεται κοντά στα μέσα του αιώνα1126 και φαίνεται να συνεχίζει μέχρι το τελευταίο του τέταρτο (580)1127. Πρωτογενές υλικό (αρ. 252) Ένα μοναδικό όστρακο του τύπου (αρ. 252) εντοπίζεται στο υλικό που εξετάστηκε, με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii). Παρά το γεγονός ότι δεν διατηρεί κανένα μορφολογικό χαρακτηριστικό, η θέση και η μορφή του διακόσμου αρκούν για την ταύτιση του τύπου. ARSW93B Τα βαθιά πινάκια του τύπου 93Β χαρακτηρίζονται από το πλατύ χείλος, που διαμορφώνει ένταση, ημικυλινδρικής διατομής στην κάτω επιφάνειά του και το υψηλό, έξω νεύον πόδιο της βάσης. Το σώμα είναι κοίλο, με ενιαίο πυθμένα, ο οποίος συνήθως κοσμείται με εμπίεστο διάκοσμο της κατήγορίας E(ii) του Hayes, ενώ το τύμπανο είναι κατά κανόνα κυρτό, με μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση1128. Τα αγγεία αυτά βρίσκονται, μορφολογικά, πολύ κοντά στα παραδείγματα του επόμενο τύπου στην κατάταξη του Hayes (94B), ο οποίος φαίνεται να συμπεριλαμβάνει τα μικρότερα παραδείγματα του ίδιου σχήματος1129. Τα αγγεία αυτά αποδόθηκαν αρχικά στην παραγωγή D21130, ωστόσο δεν συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα που μέχρι στιγμής σχετίζονται με τα εργαστήρια της βορειοανατολικής Τυνησίας1131, ενώ αντίθετα έχουν συσχετιστεί με τα προϊόντα 1121 Mackensen, Scneider 2002, 147 1122 Mackensen, Scneider 2002, 145 1123 Barraud et al. 1998, 146 1124 Hayes 1972, 144 1125 Hayes 1972, 144. Tortorella 1998, 43. Ακόμη πιο πρώιμη είναι η χρονολόγηση που προτείνει ο Reynolds που θέλει τη συγκεκριμένη παραλλαγή να ξεκινάει στις αρχές του 6ου αιώνα ή λίγες δεκαετίες νωρίτερα και να αντικαθίσταται από τον τύπο 91D περίπου στο 550 (Reynolds 1995, appendix Α.1) 1126 Fulford, Peacock 1984, 65. Mackensen 1993, 431 – 432. Bonifay 2004, 179, 1127 Mackensen 1993, 431 – 432 1128 Hayes 1972, 144 – 147 1129 Hayes 1972, 148. Atlante I, 101. Mackensen 1993, 342 (τύπος 24). Hayes 2008a, 232, εικ. 36, αρ. 1147 1130 Atlante Ι, 101 1131 Mackensen, Scneider 2002, 149 – 150. 152 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) των κέντρων παραγωγής της κοιλάδας του ποταμού Medjerda1132. Ο τύπος 93Β χρονολογείται στις αρχές του 6ου αιώνα1133. Στην άποψη αυτή συναινεί και το διακοσμητικό πρότυπο που υιοθετείται1134, αλλά και ο συσχετισμός του με τα αγγεία του τύπου 94Β, ο οποίος αποδίδεται επίσης στο πρώτο μισό του αιώνα1135. Πρωτογενές υλικό (αρ. 252) Το μοναδικό παράδειγμα του τύπου (αρ. 253) που επισημαίνεται στο υλικό είναι κατασκευασμένο με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.i), ωστόσο εντοπίζεται ουσιαστικά εκτός του εσωτερικού του κτηρίου που εξετάζουμε, στο όριο το παρακείμενου δρόμου, μαζί με όστρακα οψιμότερων τύπων (βλ. τύπους 104 και 105). ARSW97 Το χαρακτηριστικό δαντελωτό χείλος του 97 τον καθιστά Αποτελεί ίσως το πιο εύκολα αναγνωρίσιμο βαθύ πινάκιο της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής. Το σώμα είναι έντονα κοίλο, σχεδόν ημισφαιρικό, με ήπια τροπίδωση στο κατώτερο τμήμα, ενώ το χείλος είναι οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, συχνά επικλινές προς το εξωτερικό, πλαστικά διαμορφωμένο ώστε να σχηματίζει επάλληλες κορυφές. Η βάση είναι κυκλική με χαμηλό, συνήθως έξω νεύον πόδιο. Ο πυθμένας κοίλος, συχνά ορίζεται από χαμηλή ακμή ή ένταση περιμετρικά, ενώ το τύμπανο είναι κατά κανόνα κυρτό. Σταθερό διακοσμητικό στοιχείο του τύπου, που παράγεται αποκλειστικά στο εργαστήριο της Oudhna1136, αποτελούν μια σειρά αυλακώσεων στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια του χείλους. Μια ακόμη αυλάκωση οριοθετεί συνήθως τη μετάβαση από το σώμα στον πυθμένα1137, ο οποίος μπορεί να κοσμείται από ελεύθερα τοποθετημένες σφραγίδες, της ομάδας E(i)1138 ή E(ii)1139. Ο τύπος αποτελεί προϊόν χαρακτηριστικό του 6ου αιώνα, όπως υποδεικνύει και το 1132 Αγγεία που αποδίδονται στον τύπο 93 συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα όλων των εργαστηρίων της TSC D1 (Mackensen, Scneider 2002, 143 – 147). Ωστόσο, ο Mackensen ταυτίζει ως παραλλαγές του τύπου 93Β μια σειρά παραδειγμάτων που διαφοροποιούνται ουσιαστικά από το σχήμα που παρουσιάζει ο Hayes και βρίσκονται πιο κοντά στα βαθιά πινάκια του τύπου 94Β με τον οποίο άλλωστε οι μορφολογικές ομοιότητες είναι ιδιαίτερα έντονες (Mackensen 1993, 337, τύπος 18.2, 339, τύπος 20.1 – 2). 1133 Hayes 1972, 148. Reynolds 1995, Appendix A.1. Σε άλλη μελέτη του ο Hayes τοποθετεί τα συγκεκριμένα αγγεία σχεδόν έναν αιώνα νωρίτερα (Hayes 1977, 283) ωστόσο η άποψη αυτή δεν φαίνεται να βρίσκει έρεισμα ενώ και ο ίδιος δεν επανέρχεται σε αυτή. 1134 Hayes 1972, 202. Mackensen 1993, 423 – 424. Mackensen 1998a, 32 – 33 1135 Mackensen 1993, 414 – 415 1136 Barraud et al. 1998 148 1137 Hayes 1972, 150 – 151. Atlante I, 111 1138 Atlante I, 111 1139 Hayes 1972, 151 153 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) διακοσμητικό πρότυπο που υιοθετεί1140. Τα περισσότερα καλά χρονολογημένα παραδείγματά του αποδίδονται στο πρώτο μισό1141 του αιώνα χωρίς να αποκλείεται να συνεχίζει και μετά το 5501142. Παλαιότερες απόψεις θέλουν την παραγωγή του τύπου να ξεκινά πολύ νωρίτερα, ήδη από το πρώτο1143 ή το δεύτερο μισό1144 του 5ου αιώνα και να επιβιώνει μέχρι τα μέσα του επόμενου1145. Δεδομένου όμως ότι το εργαστήριο στο οποίο παράγεται ο συγκεκριμένος τύπος φαίνεται να δραστηριοποιείται από το τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα μια τέτοια υπόθεση φαίνεται μάλλον απίθανη. Πρωτογενές υλικό (αρ. 254) Ένα μόλις παράδειγμα (αρ. 254) του τύπου, κατασκευασμένο με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii), εντοπίζεται στο υλικό από το κτήριο που εξετάζεται. Αν και εντοπίζεται μαζί με αρκετά όστρακα του προηγούμενου αιώνα, το γεγονός ότι προέρχεται από επιφανειακό στρώμα της ανασκαφής δεν επιτρέπει περαιτέρω υποθέσεις σε σχέση με τα ζητήματα χρονολόγησης του τύπου. ARSW99 Πρόκειται για ένα από τα πιο διαδεδομένα βαθιά πινάκια της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής. Το σώμα είναι κοίλο και το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του, με ένταση μηνισκοειδούς διατομής εξωτερικά, που ενίοτε διαμορφώνει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Η βάση είναι κυκλική, διαμορφωμένη με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο ή δακτυλιοειδής. Χαρακτηριστικό γνώρισμά αποτελεί επιπλέον η ακμή που διαμορφώνεται στο σημείο μετάβασης από το σώμα στον πυθμένα, ενώ το τύμπανο είναι στην πλειονότητα των περιπτώσεων κυρτό. Η εξέλιξη του τύπου συνίσταται στην αύξηση του ύψους και της καμπυλότητας των τοιχωμάτων, με παράλληλο περιορισμό του ύψους και της διαμέτρου της βάσης, καθώς και σταδιακή συρρίκνωση του χείλους. Ο Hayes διακρίνει τρεις επί μέρους παραλλαγές1146. Στην πρώτη (99Α) τα τοιχώματα είναι σχεδόν επικλινή προς το εσωτερικό και η βάση διαμορφώνεται από υψηλό πόδιο. Στα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (99B) το σώμα τείνει προς το ημισφαιρικό και διακρίνεται από τον 1140 Mackensen 1993, 414 – 415 1141 Tortorella 1998, 43. Reynolds: 2004, 228, αρ. 209 – 210. Hayes 2008a, 232, αρ. 1149 – 1151. Vázquez, Vargas 2011, 90 1142 Reynolds 1995, Appendix A.1. Blonde et al.: 2010, 409 1143 Hayes 1977, 283 1144 Hayes 1972, 151. Tortorella 1998, 43 1145 1146 Μια επιπλέον όψιμη παραλλαγή του τύπου την οποία ο Hayes προτείνει ως 80B/99 (Hayes 1972, 152 – 155) και ο Bonifay ως 99D (Bonifay 2004, 181) αφορά πινάκια με μεγαλύτερο βάθος, στα οποία τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου επιτείνονται περαιτέρω, ενώ τονίζεται ιδιαίτερα ο κάθετος άξονας. Ωστόσο παραδείγματα της παραλλαγής αυτής δεν εντοπίζονται στο σύνολο που εξετάζεται. 154 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) πυθμένα μόνο με την χαρακτηριστική ακμή στην περιφέρειά του, ενώ η βάση σταδιακά υποχωρεί. Τέλος, στα αγγεία του τύπου 99C η βάση είναι πλέον δακτυλιόσχημη και το ύψος του χείλους περιορίζεται αισθητά. Ο τυπικός διάκοσμος των αγγείων αυτών συμπεριλαμβάνει ενσφράγιστα θέματα στον πυθμένα της κατηγορίας A(iii) / E(i), E(i) και E(ii) του Hayes, αν και σε αρκετά από τα όψιμα παραδείγματα αυτός μπορεί να παραλείπεται1147. Τα βαθιά πινάκια του τύπου 99 αποτελούν το σήμα κατατεθέν των εργαστηρίων της Oudhna και γενικότερα τις όψιμης φάσης της παραγωγής D21148. Ωστόσο, συμπεριλαμβάνονται, επίσης στα προϊόντα της D1 και του El Mahrine1149. Η παρουσία του τύπου σημειώνεται και νοτιότερα, στα εργαστήρια της περιοχής του Sidi Khalifa1150, αλλά και στο εργαστήριο στη θέση Henchir el Gallal, Chougafiya1151, χωρίς ωστόσο να διακρίνεται κάποιος συσχετισμός με την κατά χώρα παραγωγή του. Ο Hayes τοποθετεί την εμφάνιση του τύπου στο 510 και θεωρεί πως η παραγωγή του συνεχίζεται μέχρι και το πρώτο τέταρτο του επόμενου αιώνα1152. Γρήγορα η παραπάνω υπόθεση αναθεωρείται και η αφετηρία του τύπου μετατίθεται μέσα στον 5ο αιώνα1153. Ωστόσο, σε γενικές γραμμές ο τύπος 99 θα πρέπει να θεωρηθεί προϊόν του 6ου αιώνα. Αν και τα ακριβή όρια των επί μέρους παραλλαγών παραμένουν ασαφή, φαίνεται πως οι πιο πρώιμες εκδοχές του (99Α) εμφανίζονται στα τέλη του 5ου ή μέσα στις πρώτες δεκαετίες του 6ου1154 και συνεχίζουν μέχρι τα μέσα του αιώνα1155, αν και παραδείγματά του εντοπίζονται και σε στρώματα του δεύτερου μισού1156. Ο τύπος 99Β πιθανότατα αποκρυσταλλώνεται κατά το δεύτερο τέταρτο του 6ου και συνεχίζει να υφίσταται μέχρι τα τέλη του ή τις αρχές του επόμενου αιώνα1157. Τέλος, η οψιμότερη από τις παραλλαγές που εξετάζονται (99C) ξεκινά ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα και συνεχίζεται μέσα στον 7ο1158, με το τέλος της να παραμένει προς το παρόν ασαφές, αν και φαίνεται πως συμπίπτει με την διακοπή της λειτουργίας του εργαστηρίου στις θέρμες Laberii στην Oudhna1159. Πρωτογενές υλικό (αρ. 254) Αν και ο τύπος είναι αρκετά διαδεδομένος σε οψιμότερα σύνολα από την πόλη των 1147 Hayes 1972, 152 – 155. Atlante I, 109. Mackensen 1993, 344 – 345 (τύπος 29). Bonifay 2004, 18 1148 Barraud et al. 1998, 148. Mackensen, Scneider 2002, 129, 150 1149 Mackensen 1993, 344 – 345. Mackensen, Scneider 2002, 143 1150 Ben Moussa 2007, 165 1151 Peackock et al. 1990, 66, fig. 4, no 18 1152 Hayes 1972, 155 1153 Hayes 1980, 516. Tortorella 1986, 216 1154 Ramon, Cau 1997, 271 1155 Bonifay 2004, 181 1156 Revilla Calvo 2011, 135, εικ. 2, αρ. 20 – 21, 99, εικ. 7, αρ. 12 – 13 1157 Tortorella 1998, 43. Mackensen 1993, 408. Bonifay 2004, 181 1158 Tortorella 1986, 43. Bonifay 2004, 181 1159 Barraud et al. 1998, 148 155 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Φιλίππων1160, στο υλικό από το κτήριο που εξετάζεται εντοπίζονται μόλις τρία όστρακα του τύπου 99 (αρ. 255 – 257), ένα από κάθε παραλλαγή που αναφέρθηκε, ενώ μόλις ένα από αυτά διατηρεί τμήμα του χείλους. Το σύνολο αυτών χαρακτηρίζονται από πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii) και πιθανότατα σχετίζονται με προϊόντα της Oudhna. Αν και για τα παραδείγματα των παραλλαγών 99A και 99B το σωζόμενο τμήμα δεν επιτρέπει να προσδιοριστεί το ενδεχόμενο να έφεραν εμπίεστο διάκοσμο, το όστρακο του τύπου 99C (αρ. 257) είναι ξεκάθαρο πως παρέμενε ακόσμητο, όπως έχει ήδη σημειωθεί για τις όψιμες εκδοχές του τύπου. ARSW104Α – Β Ο τύπος 104 αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σχήματα της παραγωγής. Πρόκειται για πινάκια μεγάλης διαμέτρου, με κοίλο σώμα και ενιαίο πυθμένα, βάση με χαμηλό, συχνά έξω νεύον πόδιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής και τύμπανο κατά κανόνα κυρτό. Χαρακτηριστικό είναι το χείλος το οποίο διαμορφώνεται κάθετο στο σώμα, ωοειδούς διατομής, σε προβολή τόσο προ το άνω όσο και το κάτω μέρος. Τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου συνοψίζονται στην προοδευτική μείωση του ύψους της βάσης και του χείλους, ενώ διαπιστώνεται και μια παράλληλη αύξηση του βάθους του αγγείου1161, καθώς το χαμηλότερο πόδιο αντικαθίσταται από ένα εντονότερα κοίλο σώμα. Στα παραδείγματα της πρώτης παραλλαγής (104A) το χείλος παραμένει με σαφήνεια διακριτό από το σώμα, ενώ σε εκείνα της δεύτερης (104Β) τα δύο μέρη είναι περισσότερο οργανικά συνδεδεμένα, με λιγότερο έντονη την προβολή του χείλους, κυρίως στο επάνω μέρος1162. Το μεγάλο μέγεθος επιτρέπει την πλήρη ανάπτυξη του ενσφράγιστου διακόσμου στον πυθμένα με μεγάλες συνθέσεις της ομάδας E(ii) του Hayes ενώ δεν λείπουν και απλούστερα παραδείγματα με συνθέσεις της κατηγορίας A(iii)/E(i) και E(i). Η διακόσμηση συμπληρώνεται συχνά από σειρά αυλακώσεων τόσο στην εσωτερική όσο και την εξωτερική επιφάνεια1163. Η παραγωγή και των δύο παραλλαγών1164 εντοπίζεται τόσο στα εργαστήρια του El 1160 Τριβυζαδάκη 2005, 151, αρ. Ε54. Ζαχαριάδης 2010, 484, 486, 490, εικ. 9.1, 9.5, Zachariadis 2014, 706, 707, εικ. 9, 14 1161 Μια όψιμη εκδοχή του τύπου (104C) που δεν συμπεριλαμβάνεται στο υλικό που εξετάζεται, διαφοροποιείται αρκετά από τα παραπάνω καθώς η βάση είναι χαμηλότερη, δακτυλιοειδής ενώ το χείλος διαμορφώνεται σχεδόν οριζόντιο, με ένταση κυλινδρικής διατομής στην εξωτερική απόληξη του σώματος. Η μορφολογία του τύπου, φαίνεται πως σε γενικές γραμμές παρουσιάζει κοινή εξελικτική πορεία με τον τύπο 99, παρά τις μεγάλες διαφορές στο σχήμα των δύο αγγείων. 1162 Νεώτερες μελέτες διακρίνουν επί μέρους παραλλαγές, οι οποίες μπορούν αν συνδεθούν με τη βασική διάκριση του Hayes αλλά παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία (104A= τύπος 56A1 – A3, Mackensen τύπος 33 – 35, 104Β= Bonifay τύπος 56Β, Mackensen τύπος 36 – 37). Επιπλέον, ο Mackensen εντοπίζει μια μικρή παραλλαγή του τύπου 104Α (τύπος 38) 1163 Hayes 1972, 160 – 166. Atlante I, 94 – 95. Mackensen 1993, 346 – 352. Bonifay 2004 181 – 183. 1164 Οι οψιμότερες εκδοχές του τύπου (104C) πάντως απουσιάζουν από το σχηματολόγιο των εργαστηρίων της κοιλάδας του Medjerda, ενώ εντοπίζονται νοτιότερα στο εργαστήριο στη θέση Sidi Khalifa (Mackensen, Scneider 2002, 128. Bonifay 2004, 205) 156 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Mahrine1165 και του Bord El Djerbi1166 όσο και στα αταύτιστα εργαστήρια της παραγωγής D2 ανατολικότερα1167, στην οποία αποδίδονταν αρχικά κατ’ αποκλειστικότητα1168. Ο τύπος φαίνεται πως είναι σύγχρονος σχεδόν με τα βαθιά πινάκια του τύπου 99. Αν και ο Hayes θεωρεί πως οι πρωιμότερες εκδοχές του εντοπίζονται από το β΄ τρίτο του 6ου αιώνα και μετά1169 η υιοθέτηση πρωιμότερων διακοσμητικών προτύπων (Aiii/Ei) που αποδίδονται στο δεύτερο μισό του 5ου (450 – 480) αιώνα1170 υποδεικνύει μια προγενέστερη χρονολόγηση. Σύμφωνα λοιπόν με τα νεότερα δεδομένα, αν και ο τύπος 104Α χαρακτηρίζει τον 6ο αιώνα, τα πρώτα του παραδείγματα εντοπίζονται ήδη από τα τέλη του προηγούμενου, ενώ οι οψιμότερες εκδοχές του φαίνεται πως φτάνουν μέχρι τα μέσα του 7ου, και συνυπάρχουν με τα αγγεία του τύπου 104Β κατά το β΄μισό του 6ου αιώνα1171. Πρωτογενές υλικό (αρ. 258 - 259) Πρόκειται για τον δεύτερο τύπο μεγάλων πινακίων, με τη μορφή δίσκου που απαντούν στο υλικό που εξετάζεται, μετά το παράδειγμα του τύπου 90. Το μοντέλο της διάχυσης των δύο πρώτων παραλλαγών του τύπου 104 ταυτίζεται με εκείνο του τύπου 99, με μόλις δύο όστρακα (αρ. 258 – 259), κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii) να εντοπίζονται σε αντίστοιχα σύνολα. Όλα τους προέρχονται από στρώματα λίγο ως πολύ αδιάφορα χρονολογικά, είτε στο νότιο κράσπεδο της παρακείμενης διαγώνιας οδού είτε σε επιφανειακά στρώματα. Περισσότερα και καλύτερα διατηρημένα παραδείγματα έχουν επισημανθεί σε άλλα οψιμότερα σύνολα της πόλης, ακόμη και στο νότιο όριο της ίδιας οικοδομικής νησίδας1172. ARSW105 Το σχήμα των πινακίων του τύπου 105 ουσιαστικά διαφοροποιείται από εκείνα του 104 μόνο ως προς το χείλος, το οποίο στην άνω επιφάνειά του διαμορφώνεται επίπεδο και όχι κυρτό, ενώ συμπεριλαμβάνονται και παραδείγματα στα οποία η μετάβαση από το σώμα στον πυθμένα ορίζεται από ήπια τροπίδωση1173. 1165 Mackensen 1993, 346 – 352. Mackensen, Scneider 2002, 143 1166 Mackensen, Scneider 2002, 147 1167 Mackensen, Scneider 2002, 149 1168 Atlante I, 94 – 95 1169 Hayes 1972, 166 1170 Mackensen 1993, 418 – 420 1171 Mackensen 1993, 410 – 412, Bonifay 2004 183 1172 Τριβυζαδάκη 2005, 152, αρ. Ε56 – 57. Ζαχαριάδης 2008, 184 – 186, αρ. 422, 425, 427. Ζαχαριάδης 2010, 490 εικ. 9.3, 9.6 1173 Hayes 1972, 167, αρ. 15. Saguì 2001, 269. Bonifay 2004, 185, αρ. 8. Το χαρακτηριστικό αυτό γενικεύεται στα πινάκια του τύπου 106. Οι ομοιότητες και τα κοινά εξελικτικά χαρακτηριστικά των 157 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) Αν και δεν διακρίνονται επί μέρους παραλλαγές, υπάρχει μια σαφής εσωτερική εξέλιξη του σχήματος, ανάλογη με αυτή του τύπου 104, που τείνει από μικρότερα σε μεγαλύτερα μεγέθη, με ολοένα περισσότερο αποστρογγυλευμένο χείλος και χαμηλότερη βάση, με λιγότερο ραδινές αναλογίες. Ο διάκοσμος, αντίθετα με τις παραλλαγές του τύπου 104 που εξετάστηκαν παραπάνω, είναι περιορισμένος. Τα ενσφράγιστα θέματα απουσιάζουν και μόνο σειρά από αυλακώσεις στη βάση ή στην περιφέρεια του πυθμένα κοσμούν τα αγγεία αυτά1174. Ωστόσο εντοπίζονται παραδείγματα που φέρουν ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο1175 ενισχύοντας τη σύνδεση με τα πινάκια του τύπου 90 που από νωρίς επισημάνθηκε1176. Αν και ο τύπος αποδίδεται στην μέχρι τώρα βιβλιογραφία στα εργαστήρια της παραγωγής D21177, από την περιοχή της ΒΑ Τυνησίας1178, παραδείγματά του εντοπίζονται στο πλαίσιο εργαστηριακών εγκαταστάσεων από την περιοχή Sidi Khalifa1179. Επιπλέον, είναι πιθανό πως με αυτόν θα μπορούσε να συσχετιστεί και μια σειρά πινακίων από το εργαστήριο του El Mahrine1180. Η απουσία εμπίεστου διακόσμου υποδεικνύει από μόνη της τον όψιμο χαρακτήρα του τύπου. Ο Hayes χρονολογεί την εμφάνισή του στα τέλη του 6ου – αρχές 7ου αιώνα (580/600), ενώ τα οψιμότερα μπορούν με αρκετή ασφάλεια να τοποθετηθούν στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα, μετά το 6601181. Η πιο πρόσφατη έρευνα επιβεβαιώνει την πρόταση αυτή1182, ενώ παραδείγματά του τύπου 105 εντοπίζονται και σε σύνολα που ανάγονται στα τέλη του 7ου αιώνα1183. Πρωτογενές υλικό (αρ. 258 - 259) Και στην περίπτωση αυτή, όπως συμβαίνει και με τα αγγεία των τύπων 99 και 104 μόλις δύο όστρακα, με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii) επισημαίνονται στο υλικό που εξετάστηκε (αρ. 260 – 261), το ένα μάλιστα στις παρυφές του κτηρίου (αρ. τύπων 104 – 106 υποδεικνύουν ότι αποτελούν διαφορετικά εξελικτικά στάδια ή παραλλαγές του ίδιου σχήματος, ωστόσο παρουσιάζονται ξεχωριστά για λόγους συνέπειας με τη διαθέσιμη βιβλιογραφία. 1174 Hayes 1972, 166 – 169. Atlane I, 96. Bonifay 2004, 183 – 185 1175 Hayes 1972, 167, αρ. 19. Επιπλέον, διάκοσμος με σφραγιδοκύλινδρο εντοπίζεται και στην περιφέρεια του πυθμένα σε παράδειγμα του τύπου από το μουσείο της Ρωμαϊκής Αγοράς της Θεσσαλονίκης. 1176 Hayes 1972, 140 1177 Atlante I, 96 1178 Mackensen, Scneider 2002 σελ 128, 149 1179 Bonifay 2004, 205. Ben Moussa 2007, 129, 172 – 173 1180 Mackensen 1993, 352 - 353(τύποι 39 – 42). Ο Mackensen συνδέει τα συγκεκριμένα αγγεία με τον τύπο Hayes 104Β, ωστόσο, η διαμόρφωση του χείλους παρουσιάζει μορφολογικά μεγαλύτερες ομοιότητες με τα πινάκια του τύπου 105, ενώ απουσιάζει ο ενσφράγιστος διάκοσμος. Κατ’ αντιστοιχία είναι πιθανότερο πως θα πρέπει να αποδοθεί στον τύπο 105 και ένα από τα πινάκια που ο Hayes παρουσιάζει ως παραλλαγή του τύπου 104Β (Hayes 1972, 163, αρ. 22) 1181 Hayes 1972, 1182 Mackensen 1998a, 35. Tortorella 1998, 43. Bonifay 2004, 185 1183 Hayes: 1978, 43 εικ. 8, αρ. 2. Saguì 1998, 307 - 308, Saguì 2001, 269 158 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) 261). Ωστόσο περισσότερα παραδείγματα του τύπου 105, έχουν επισημανθεί σε άλλες θέσεις της Πανεπιστημιακής ανασκαφής, στο χώρο του μικρού λουτρού και ενός αποθέτη στο νοτιότερο ανεσκαμμένο τμήμα της ίδιας οικοδομικής νησίδας1184 και ιδιαίτερα στην παρακείμενη Νησίδα 41185. ARSW109 Ο τύπος 109 είναι και ο τελευταίος της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής που εντοπίζεται στο σύνολο που εξετάζουμε. Αφορά απλοποιημένα πινάκια μεγάλου μεγέθους, με κοίλο σώμα και ενιαίο πυθμένα. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, συχνά με μικρή ένταση ή οριζόμενο από αυλάκωση εσωτερικά. Μόνο σε ορισμένα από τα οψιμότερα παραδείγματα το σχήμα του μπορεί να διαφοροποιείται, τείνοντας προς το τριγωνικό1186. Η βάση ποικίλει από επίπεδη έως δακτυλιοειδής με το τύμπανο να παραμένει κατά κανόνα επίπεδο. Πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους τύπους που φέρουν στιλβωτό διάκοσμο1187, ο οποίος στα περισσότερα παραδείγματα συνίσταται σε λεπτές ή πλατύτερες ταινίες ή μια ενιαία σπείρα που καλύπτει ολόκληρη την εσωτερική επιφάνεια του αγγείου. Σε ορισμένες περιπτώσεις ένα κεντρικό μετάλλιο φέρει φυτικά ή γεωμετρικά θέματα είτε ακόμη και επιγραφές1188. Ο τύπος αποδίδεται εξ΄ ολοκλήρου στα εργαστήρια της παραγωγής D2, στη βορειοανατολική Τυνησία1189. Ωστόσο, ο τρόπος διακόσμησης και ο εντοπισμός μεγάλου αριθμού παραδειγμάτων κατά χώρα συνδέει τα πινάκια αυτά και με τα εργαστήρια στη θέση Sidi Khalifa1190. O Ηayes θεωρούσε πως τα πινάκια αυτά παράγονται κατά το πρώτο μισό του 7ου αιώνα1191. Πλέον όμως θεωρείται πιθανότερο πως η αφετηρία του πρέπει να τοποθετηθεί περίπου δύο δεκαετίες νωρίτερα, στον όψιμο 6ο αιώνα. Η παραγωγή και η κυκλοφορία του του συνεχίστηκε πιθανότατα μέχρι τα τελευταία χρόνια του 7ου, όταν η αραβική κατάληψη σήμανε το οριστικό τέλος της παραγωγής της αφρικανικής ερυθροβαφούς παραγωγής1192. Πάντως, παραδείγματά απαντούν και σε πιο όψιμα σύνολα1193, ενδεχομένως ως υπολειμματικό υλικό. Πρωτογενές υλικό (αρ. 258 - 259) Όπως και στους προηγούμενους όψιμους τύπους που παρουσιάστηκαν η παρουσία 1184 Ζαχαριάδης 2008, 188 – 189, αρ. 428 - 431 1185 Τριβυζαδάκη 2005, 154, αρ. Ε60 - 61. 1186 Bonifay 2004 187, τύπος 60C 1187 Βλ. σελ. 107 – 108 1188 Hayes 1972, 172. Rodziewicz: 1976, 236, εικ. 258. Bonifay 1998 78. Bonifay 2004, 187 – 188 1189 Mackensen, Scneider 2002 σελ 128, 149 1190 Ben Moussa 2007, 177 (τύπος Pheradi Maius 71), 211 – 215, Bonifay 2004, 205 1191 Hayes 1972, 171 1192 Tortorella 1998, 47. Bonifay 2004, 189 1193 Bonifay 1998, 78 - 79 159 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) του τύπου 109 είναι εντονότερη στο νότιο τμήμα της νησίδας1194, εκτός των ορίων του κτηρίου με τα πλούσια ψηφιδωτά δάπεδα. Το μοναδικό παράδειγμα από το σύνολο που εξετάζεται είναι κατασκευασμένο από πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii). Μορφολογικά ανήκει σε μια πρώιμη παραλλαγή του τύπου (αρ. 262), την οποία ο Bonifay κατατάσσει ως μεταβατική από τον τύπο 87C προς τον τύπο 1091195, παράδειγμα της οποίας εντοπίζεται στο Άργος σε στρώματα του όψιμου 6ου αιώνα1196, μαζί με όστρακα του τύπου 99Α και 104Α. Αν και εντοπίζεται σε στρώμα καταστροφής, σε ικανό βάθος1197, θα πρέπει να σημειωθεί πως στο συγκεκριμένο τμήμα σημειώνεται μια, πιθανότατα, όψιμη επέμβαση, κατά την οποία φράσσεται το θυραίο άνοιγμα στον βόρειο τοίχο του αποδυτηρίου του λουτρικού χώρου που καταλαμβάνει το νότιο τμήμα της νησίδας. Το παράδειγμα του τύπου 109, μαζί με εκείνα των τύπων 99, 104 και 105 συγκροτούν μια ομάδα αγγείων η παρουσία των οποίων εντοπίζεται με ικανή συχνότητα σε άλλα, οψιμότερα σύνολα της πόλης των Φιλίππων, αλλά είναι ιδιαίτερα σποραδική στο σύνολο που εξετάζεται. Συχνά μάλιστα τα παραδείγματα αυτά προέρχονται από τις παρυφές του κτηρίου ή από επιφανειακά και διαταραγμένα στρώματα. Η αναλογία που διαπιστώνεται σε όλους τους όψιμους τύπους της παραγωγής δεν μπορεί να είναι σύμπτωση αλλά μάλλον είναι ενδεικτική της υποβαθμισμένης χρήσης του χώρου από τον 6ο αιώνα και έπειτα. Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο Πρωτογενές υλικό (αρ. 263 - 271) 1198 Ένα ικανός αριθμός οστράκων από το σύνολο που μελετήθηκε φέρει εμπίεστο διάκοσμο, αλλά διατηρείται σε τμήμα που δεν επιτρέπει την τυπολογική ταύτισή του. Ωστόσο, το διακοσμητικό πρότυπο που υιοθετείται παρέχει αρκετά χρονολογικά στοιχεία, ενώ τα χαρακτηριστικά του πηλού καθιστούν σχετικά εύκολη την απόδοση του στα επί μέρους κέντρα παραγωγής. Σε όλα ο διάκοσμος οργανώνεται στα πρότυπα της κατηγορίας Α του Hayes ενώ απουσιάζουν τα οψιμότερα πρότυπα (Ε)1199. Δύο όστρακα (αρ. 263 – 264), κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.i – ii), φέρουν διάκοσμο της κατηγορίας A(i) με στενή ζώνη που φέρει επάλληλες, μικρές, απλές σφραγίδες περιμετρικά του κεντρικού μεταλλίου. Πιθανόν προέρχονται από πινάκια τύπου Hayes 59 ή 61Α, ενώ αποδίδονται στο δεύτερο 1194 Ζαχαριάδης 2008, 191 – 192, αρ. 432, 434 – 435. Ζαχαριάδης 2010, 490, εικ. 9.2, 9.7 1195 Bonifay 2004, 187 (87C/109) 1196 Aupert 1980a, 417, αρ. 119 1197 Α. Ε. 163 1198 Καθώς οι επί μέρους ομάδες διακόσμου έχουν εξεταστεί και παρουσιαστεί στο εισαγωγικό λήμμα της παραγωγής κρίνεται σκόπιμο να γίνει αμέσως η παρουσίαση του υλικού που συμπεριλαμβάνεται στο σύνολο που μελετήθηκε 1199 Για μια ακόμη φορά επισημαίνεται η ίδια σχέση που και παραπάνω διαπιστώθηκε, για την εξαιρετικά περιορισμένη παρουσία της παραγωγής στο υλικό από τον 6ο αιώνα και μετά. 160 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) τέταρτο του 4ου αιώνα1200. Αντίστοιχα, δύο (αρ. 265 – 266) είναι τα παραδείγματα με διάκοσμο της κατηγορίας A(ii), το κεντρικό μετάλλιο των οποίων κοσμείται από φύλλα φοίνικα, με παραπληρωματικά μοτίβα μεταξύ των κορυφών τους1201. Στο ένα από αυτά μια ζώνη από εμπίεστα θέματα, σε εναλλαγή, φαίνεται πως περικλείει το κεντρικό μετάλλιο (αρ. 266). Και τα δύο ανήκουν στην παραγωγή TSC D και είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.i – ii), γεγονός που περιορίζει κάπως τα σχήματα στα οποία μπορούν να ανήκουν, μεταξύ των τύπων 59, 61, 63 ή 671202. Με βάση τα παραπάνω πρέπει μάλλον να χρονολογηθούν μεταξύ του β΄μισού του 4ου και των πρώτων δεκαετιών του 5ου αιώνα1203. Tα υπόλοιπα διακοσμημένα παραδείγματα φέρουν πλατιές ζώνες με επαναλαμβανόμενα ή σε εναλλαγή θέματα1204. Με βάση τις σφραγίδες που χρησιμοποιούνται, ένα εξ αυτών (αρ. 267) με επάλληλες σπείρες εντάσσεται στην κατηγορία A(iii), είναι κατασκευασμένο με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii) και συνδέεται, με την παραγωγή D2. Πιθανότατα, προέρχεται από πινάκιο τύπου 61Β, και μάλλον θα πρέπει να χρονολογηθεί μέσα στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα, παρά το ευρύτερο πλαίσιο του συγκεκριμένου διακοσμητικού προτύπου1205. Τα άλλα δύο, αν και παρουσιάζουν την ίδια διακοσμητική διάταξη, φέρουν σφραγίδες που, σύμφωνα με την κατάταξη του Hayes, χαρακτηρίζουν την κατηγορία Β (αρ. 268) και C (αρ. 269). Είναι κατασκευασμένα από πιο λεπτόκοκκο πηλό (ARSWii.iii), που υποδεικνύει πως προέρχονται από κέντρα παραγωγής της κεντρικής Τυνησίας. Θα πρέπει μάλλον να αποδοθούν σε πινάκια του τύπου 62 ή 68, ενώ το χρονολογικό πλαίσιο στην περίπτωση αυτή εκτείνεται σε ολόκληρο το διάστημα από τα μέσα του 4ου μέχρι τα μέσα του 5ου αιώνα.1206 Παράλληλα με τα όστρακα που φέρουν εμπίεστο διάκοσμο σημειώνονται δύο παραδείγματα τα οποία κοσμούνται στον πυθμένα από σύνολα ομόκεντρων αυλακώσεων (αρ. 270 – 271). Και τα δύο είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (ARSWi.ii) και τα χαρακτηριστικά τους ταιριάζουν στα πρότυπα της παραγωγής D2. Με βάση αυτό και λαμβάνοντας υπόψη και τα ελάχιστα μορφολογικά χαρακτηριστικά που διατηρούν είναι πιθανό να προέρχονται από πινάκια του τύπου 58Β1207. 1200 Hayes 1972, 218. Mackensen 1993, 192 (I.1/1) 1201 ΠΑΦ5378 1202 Hayes 1972, 218. Mackensen 1993, 192 (I.2/1) 1203 Hayes 1972, 218 1204 Mackensen 1993, 197 (I.3/1) 1205 Hayes 1972, 220 1206 Mackensen 1993, 197 1207 Hayes 1972, 93 161 1.1.3 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Η συγκεκριμένη κατηγορία ερυθροβαφούς κεραμικής, με περιορισμένη παρουσία στο σύνολο που εξετάζουμε, συμπεριλαμβάνει μια σειρά αγγείων τα οποία δεν εντάσσονται στις τυπικές κατηγορίες της λεπτής κεραμικής (fine ware) 1208, όπως νοείται από τους περισσότερους μελετητές. Αφορά μια ομάδα ερυθροβαφών αγγείων, ανοιχτών ή κλειστών, με εμπίεστο ή συνηθέστερα γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος, η παραγωγή των οποίων εντοπίζεται στην περιοχή της Αττικής. Η ποικιλία στα σχήματα και το μέγεθος των αγγείων υποδεικνύει πως στόχος της συγκεκριμένης παραγωγής είναι η κάλυψη ενός ευρύτερου φάσματος της καθημερινότητας, στα πρότυπα της κοινής κεραμικής. Επιπλέον, σε αντίθεση με άλλες παραγωγές σύγχρονες παραγωγές της κατηγορίας, η διάδοσή των προϊόντων της, με εξαίρεση τους λύχνους, είναι περιορισμένη κυρίως στον ελλαδικό χώρο. Αντίστοιχα περιορισμένη είναι και η έρευνα γύρω από τα αγγεία αυτά. Τα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται κυρίως από την αρχική δημοσίευση του Kübler1209 και αναφορές στη δημοσίευση του υλικού της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας1210. Για ακόμη μια φορά ουσιαστική πάνω στο ζήτημα είναι η συμβολή του J.W. Hayes, ο οποίος προτείνει τον όρο Αθηναϊκή (Athenian) για την κεραμική αυτή1211, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται, από τον ίδιο η συστηματική δημοσίευση του υλικού αυτού από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας1212, δείγμα της οποίας έχει ήδη παρουσιαστεί1213. Εναλλακτικά, έχουν προταθεί οι όροι γραπτή κεραμική (painted ware)1214 και πιο πρόσφατα, ο ορθότερος αθηναϊκή κεραμική με λευκό γραπτό διάκοσμο (white painted ware)1215. Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμη η παράλειψη του όρου γραπτή καθώς πρόκειται για μία μόνο από τις διακοσμητικές τεχνικές που υιοθετούνται, ενώ δεν λείπουν και τα ακόσμητα παραδείγματα1216. Ο Hayes επανέρχεται στο ζήτημα εισάγοντας τον όρο Αθηναϊκή υστερορωμαϊκή κεραμική με επίχρισμα (Athenian late Roman slip coated wares)1217, ο οποίος απαντά ικανοποιητικά στις απαιτήσεις της περιγραφής της συγκεκριμένης παραγωγής, ιδιαίτερα στην αγγλική γλώσσα. Στην παρούσα μελέτη προτείνεται η αντικατάσταση του όρου με επίχρισμα (slip coated) από τον πιο συγκεκριμένο ερυθροβαφής (red slip), κατ’ αναλογία με αντίστοιχες παραγωγές τις περιόδου, και του όρου Αθηναϊκή, με τον γεωγραφικό προσδιορισμό Αττική, όπως έχει 1208 Hayes 1972, 407 1209 Kübler 1931 1210 Waagé 1933, 305 – 307, Robinson 1959, 61 - 63 1211 Hayes 1972, 407 - 408 1212 Hayes 2010, 22, υποσ. 2 1213 Hayes 2008b 1214 Robinson 1959, 61 – 63 1215 Grigoropoulos 2005, 199, 223, 227 1216 Waagé 1933, 307 – 308 βλ. επίσης Robinson 1959, πίν. 37 no P 4592 και, 63, πίν. 12, αρ. Κ34 1217 Hayes 2008b, 442. Hayes 2010, 25 162 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) ήδη καθιερωθεί για τα λυχνάρια της ίδιας παραγωγής1218. Ως εκ τούτου προτείνεται, και στο εξής θα χρησιμοποιηθεί ο όρος Αττική ερυθοβαφής κεραμική (Attic Red Slip Ware). Σχήματα Στο πλαίσιο της παραγωγής συμπεριλαμβάνονται τόσο ανοιχτά όσο και κλειστά σχήματα. Μια πρώτη πρόταση τυπολογικής κατάταξης διατυπώνεται στο συλλογικό έργο Atlante delle forme Ceramiche η οποία ωστόσο δεν είναι εξαντλητική και περιορίζεται στα μέχρι τότε δημοσιευμένα παραδείγματα, χωρίς μάλιστα εξελικτικά ή χρονολογικά κριτήρια1219. Εν αναμονή της συστηματικής δημοσίευσης, ένα δείγμα του διαθέσιμου υλικού και της σχετικής τυπολογίας παρουσιάζεται από τον Hayes με τη μορφή σκαριφημάτων1220. Αρκετές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες η αττική παραγωγή αντιγράφει, συχνά με αρκετά ελεύθερη απόδοση, εισηγμένα πρότυπα. Αυτά προέρχονται τόσο από την παράδοση της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής1221, όσο και ανατολικών παραγωγών, όπως της Φώκαιας1222 και της Eastern Sigillata B1223. Περισσότερη πρωτοτυπία χαρακτηρίζει μια σειρά από βαθιά πινάκια, με χαρακτηριστικό δακτύλιο στη μετάβαση από το σώμα στο χείλος εξωτερικά1224. Τα αγγεία αυτά αν και απηχούν επιρροές, από τα αντίστοιχα σχήματα της παραγωγής Çandarli1225, διατηρούν έναν αυτόνομο χαρακτήρα, που εκφράζεται με την εισαγωγή αρκετών νέων στοιχείων, όπως είναι οι ταινιωτές λαβές και ο γραπτός διάκοσμος. Σημαντικό μέρος της παραγωγής αφορά κλειστά σχήματα1226 όπως οινοχόες1227, πρόχους1228 και κύπελλα1229, αλλά και μεγαλύτερα αγγεία όπως μεγάλα αποθηκευτικά σκεύη ή αμφορείς1230. Μεταξύ αυτών, αξίζει να σημειωθεί ένας τύπος αμφορέα με δακτυλιοειδή βάση και πλατύ δακτύλιο στο λαιμό, πάνω από το ύψος των λαβών. Τέλος, ως ειδικά σχήματα, χαρακτηρίζονται μια σειρά από χύτρες με κρίκους 1218 Σημειώνεται πως ενώ ο όρος Αττικός έχει καθιερωθεί στην ελληνική βιβλιογραφία (βλ. π.χ. Πινγιάτογλου 2005. Βελένης κ.α. 2009. Κατσιώτη 2010) στην αγγλική γλώσσα ο όρος Athenian παραμένει επικρατέστερος (Karivieri 1996), χωρίς όμως να απουσιάζει ο όρος Attic κυρίως όμως από Έλληνες συγγραφείς (Katsioti 2017). 1219 Atlante I, 253 – 254 πίν. CXXVII – CXXIX 1220 Hayes 2008b, 442 – 446 1221 Hayes 1972, 407 – 408. Hayes 2008b, 442 1222 Hayes 1972 407 – 408. Atlante I, 253 - 254 1223 Kübler 1931 εικ. 3, αρ. 8 1224 Waagé 1933, 305, εικ. 6, αρ. 243. Robinson 1959, 61 - 62, πίν. 12, 37, 42, 57, 69, αρ. Κ19 - 22 1225 Βλ. τύπο Hayes 3 και Loesckhe 19 (Atlante I, 253) 1226 Hayes 1972 413, Grigoropoulos 2005, 199 1227 Robinson 1959, 104, πίν. 27, αρ. Μ213, 109, πίν. 29, αρ. Μ215 1228 Robinson 1959, 109, πίν. 29, αρ. Μ266 1229 Robinson 1959, 52 – 53, πίν. 9, αρ. J11, J19 - 21, 55, πίν. 9, αρ. J34, 64 – 65, πίν. 13, 37, αρ. Κ59 – 61, 97 – 98, πίν. 24, αρ. M145 – 149, M150 – 153, M155, 101 – 102, πίν. 26, αρ. Μ190 – 194. Κουβέλη 2010, 617 – 618, εικ. 37 - 41 1230 Robinson 1959, 104, πίν. 27, αρ. Μ214, Μ215 163 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) ανάρτησης1231 αλλά και τηγανόσχημα αγγεία1232 ή φιάλες1233 που φέρουν συχνά πλαστικά διαμορφωμένες λαβές. Διακόσμηση Ο εμπίεστος διάκοσμος των πινακίων της Αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής ταυτίζεται ουσιαστικά με εκείνων των εργαστηρίων της Τυνησίας1234. Συμπεριλαμβάνει ρόδακες, γεωμετρικά θέματα και σχηματοποιημένα φυτικά μοτίβα. Οι σφραγίδες, συνήθως μικρές, απαντούν στον πυθμένα των αγγείων εγγεγραμμένες σε κυκλικό μετάλλιο ή περιμετρικά αυτού σε πλατιά ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις1235, συχνά με τρόπο ανάλογο με τα διακοσμητικά πρότυπα της κατηγορία Hayes A(i – iii), αν και με μικρότερη τυποποίηση. Σπανιότερα εντοπίζονται ενσφράγιστες παραστάσεις ζώων1236 και σταυρών1237. Ο γραπτός διάκοσμος είναι περισσότερο διαδεδομένος και απαντά τόσο σε ανοιχτά όσο και σε κλειστά σχήματα. Διαμορφώνεται με λευκό χρώμα πάνω στο ερυθρό βάθος του επιχρίσματος και αφορά συνήθως επάλληλες σπείρες. Λιγότερο συχνά απαντούν γεωμετρικά και φυτικά θέματα ή απλές ταινίες1238 και σπανιότερα επιγραφές1239, με τις τελευταίες να απαντούν πιο συχνά σε κλειστά σχήματα. Στην ίδια παραγωγή εντάσσει ο Hayes και μια σειρά αγγείων με διάκοσμο από πλατιές κάθετες αυλακώσεις (gouged ware)1240, χωρίς να αποκλείεται το ενδεχόμενο να συνδυάζονται και με γραπτά θέματα (αρ. 294). Τέλος, μεταξύ των διακοσμητικών τεχνικών που υιοθετούνται στο πλαίσιο της Αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής συμπεριλαμβάνεται και η χρήση πλαστικά διαμορφωμένων λαβών σε τηγανόσχημα αγγεία ή φιάλες της παραγωγής. Είναι συνήθως ζωόμορφες και συχνά φέρουν παραπληρωματικό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος. Μεταξύ αυτών είναι γνωστά παραδείγματα που απεικονίζουν πάνθηρες, κριούς, λέοντες και αγριόχοιρους1241. 1231 Robinson 1959 πίν. 37 no P 4592 (για παράλληλο χωρίς διάκοσμο βλ. Robinson 1959, 63, πίν. 12, αρ. Κ34 1232 Waagé 1933, 306 – 307, εικ. 6, αρ. 256 1233 Robinson 1959, 103, πίν. 26, 37, 71, no Μ209. Hayes 2008b εικ. 6, W645 1234 Οι ομοιότητες είναι τόσο έντονες ώστε ο Hayes να υποστηρίζει πως ορισμένα από τα πινάκια αυτά αποτελούν προϊόντα κατασκευασμένα με μήτρες που προέκυψαν από εισηγμένα αγγεία (Hayes 2010, 23). Η άποψη αυτή πιθανότατα στηρίζεται στην γενικότερη αντίληψη του πως αρκετά από τα προϊόντα τόσο των βορειοαφρικανικών εργαστηρίων όσο και εκείνων της Φώκαιας κατασκευάζονταν με χρήση μήτρας. Ωστόσο, όπως έχει ήδη επισημανθεί σε προηγούμενα σημεία η θέση αυτή μάλλον θα πρέπει να αναθεωρηθεί 1235 Kübler 1931, πίν. ΧΧΙΧ - ΧΧΧV 1236 Kübler 1931, πίν. ΧΧΧVI αρ. 4 1237 Hayes 1972, 408 (Agora P 2096) 1238 Kübler 1928, 181. Waagé 1933, 305. Robinson 1959 πίν. 27. Hayes 2008b, 441 εικ. 6 1239 Robinson 1959, 61, πίν. 57, 69, αρ. Κ19, 97 - 98, πίν. 24, αρ. Μ145 – 148, 101, πίν. 26, αρ. Μ190 1240 Hayes 2010, 25 1241 Waagé 1933, 306 – 307 εικ. 6 αρ. 256. Robinson 1959, 103 – 104, πίν. 26, 71, αρ. Μ209, Μ210 164 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Πηλός Ο πηλός της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής είναι αρκετά σκληρός, περισσότερο χονδρόκοκκος σε σχέση με άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές της περιόδου1242, με αρκετές προσμίξεις, που χαρακτηρίζονται από την έντονη παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων και καστανέρυθρων συσσωρεύσεων1243. Τα περισσότερα αγγεία φέρουν θαμπό επίχρισμα που καλύπτει το εσωτερικό και τμήμα μόνο του εξωτερικού των ανοιχτών αγγείων. Στα κλειστά σχήματα το επίχρισμα εφαρμόζεται εξωτερικά, και πάλι όμως τμηματικά, αφήνοντας μέρος του αγγείου ακάλυπτο. Οι συνθήκες όπτησης έχουν ως αποτέλεσμα μια μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων του πηλού, αλλά και του επιχρίσματος, ακόμη και στο ίδιο αγγείο το χρώμα του οποίοι κυμαίνεται από σκούρο κόκκινο έως ιδιαίτερα σκούρο, σχεδόν μαύρο1244. Ο διάκοσμος διαμορφώνεται από λευκό, καολινιτικό πηλό, πιθανότατα εισηγμένο, που παράγει ένα ανθεκτικό στο χρόνο και τη διάβρωση διακοσμητικό αποτέλεσμα. Ωστόσο σε πρωιμότερα παραδείγματα φαίνεται πως γίνεται χρήση μια άλλης λευκής ουσίας που σπάνια διατηρείται. Στην τελευταία περίπτωση τα διακοσμητικά θέματα είναι ιδιαιτέρως δυσδιάκριτα και συχνά δεν ξεχωρίζουν από τις δευτερογενείς ασβεστιτικές αποθέσεις στην επιφάνεια των οστράκων1245. Τα παραδείγματα που δεν φέρουν γραπτό διάκοσμο χαρακτηρίζονται από περισσότερο επιμελημένη επιφάνεια και λεπτότερο επίχρισμα που διακρίνεται με δυσκολία από το σώμα του πηλού1246. Δημοσιευμένες πετρογραφικές μελέτες δεν στάθηκε δυνατό να εντοπιστούν, ωστόσο πιθανή θεωρείται η σχέση του πηλού της παραγωγής με εκείνο των Αττικών λυχναριών, που όμως χαρακτηρίζεται από λιγότερες προσμίξεις1247. Προέλευση Το κέντρο παραγωγής της κεραμικής αυτής είναι με αρκετή ασφάλεια ταυτισμένο, όπως υποδεικνύει και ο προσδιορισμός Αττική. Εργαστήρια παραγωγής έχουν εντοπιστεί στην περιοχή του Κεραμεικού όπου έχει επισημανθεί αποθέτης με εργαστηριακά κατάλοιπα της παραγωγής στην περιοχή του Πομπείου. Σε αυτόν συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα της παραγωγής τόσο με ενσφράγιστο όσο και με γραπτό διάκοσμο, μαζί με μεγάλη ποικιλία ενυπόγραφων λύχνων1248. Επιπλέον εργαστηριακά απορρίμματα της παραγωγής που έχουν εντοπιστεί στην αρχαία Αγορά 1242 Ο πηλός είναι χονδρόκοκκος σε σχέση με τις υπόλοιπες ερυθροβαφείς παραγωγές της περιόδου, ωστόσο παραμένει αρκετά πιο λεπτόκοκκος από πολλές κατηγορίες της κοινής κεραμικής. 1243 Hayes 2008b, 441 - 442 1244 Robinson 1959, 61. Hayes 1972 407. Grigoropoulos 2005, 276. Hayes 2008b, 441 - 442 1245 Hayes 2010, 25 1246 Grigoropoulos 2005, 277 1247 Η παραπάνω σχέση διαπιστώνεται με σαφήνεια από την παρατήρηση του υλικού των Φιλίππων, στο οποίο εντοπίζεται πληθώρα εισηγμένων λύχνων αττικής παραγωγής, που όμως δεν θα απασχολήσουν την παρούσα μελέτη. 1248 Kübler 1928, 181 165 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) της Αθήνας1249 πιθανότατα συνδέονται με κλιβάνους που έχουν επισημανθεί στην πόλη1250. Τεχνολογία Ο Hayes επαναφέρει, και στην περίπτωση αυτή1251, την πρόταση για χρήση μητρών στα αγγεία με εμπίεστο διάκοσμο, την οποία όμως επεκτείνει ακόμη και στα κλειστά σχήματα1252. Η απουσία σχετικών ευρημάτων και η εθνολογική εμπειρία, μάλλον αναιρούν την παραπάνω υπόθεση. Μάλιστα, το σύνολο των παραδειγμάτων που εξετάστηκαν στο υλικό των Φιλίππων δεν παρέχει καμία ένδειξη για χρήση ανάλογης τεχνικής. Αντίθετα, επαρκείς είναι οι ενδείξεις για τη χρήση κεραμικού τροχού. Χρονολόγηση Η παραγωγή της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής φαίνεται πως ξεκινά πριν από την επιδρομή των Ερούλων στην Αθήνα το 267μ. Χ. και συνεχίζεται μέχρι τουλάχιστον το τρίτο τέταρτο1253 ή ακόμη και το τέλος του 5ου αιώνα1254. Παραδείγματά της εντοπίστηκαν σε στρώματα της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας που χρονολογούνται μεταξύ του πρώτου τέταρτου του 3ου αιώνα και την εποχή της επιδρομής1255, ενώ τα ευρήματα του Κεραμεικού χρονολογούνται μετά την καταστροφή του Πομπείου το 267μ. Χ. και φτάνουν πιθανότατα μέχρι κατά τα μέσα του 5ου αιώνα1256. Επιπλέον, στα τέλη του 3ου αιώνα χρονολογείται και το υλικό από τις εργαστηριακές εγκαταστάσεις στην Αθήνα, που έχουν συσχετιστεί με τη συγκεκριμένη παραγωγή1257. Αν και δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένη τυπολογική πρόταση, τα διαθέσιμα δεδομένα υποδεικνύουν πως τα επί μέρους σχήματα καλύπτουν το σύνολο του χρονολογικού φάσματος της παραγωγής. Μικρές αποκλίσεις παρουσιάζουν τα παραδείγματα με εμπίεστο διάκοσμο που φαίνεται να εμφανίζονται λίγο αργότερα. Αντίθετα, ο γραπτός διάκοσμος φαίνεται πως αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της παραγωγής1258. 1249 Robinson 1959, 61, 1250 Αλεξανδρή 1968, 227, εικ. 4. Αλεξανδρή 1969, 39. Hayes 1972, 407. Hayes 1996, 11 1251 Όπως και για την παραγωγή της Τυνησίας και της Φώκαιας (βλ. σελ. 71, 113 – 114) 1252 Hayes 2010, 23 – 24 1253 Hayes 1972, 407 – 408, 413. Hayes 1996, 10 - 11 1254 Hayes 2008b, 442 1255 Robinson 1959, 58, 59, 61 – 62, πίν. 12, αρ. Κ19 – 31 κ.α. 1256 Kübler 1928, 182 1257 Αλεξανδρή 1969, 39 1258 Hayes 2008b, 441 - 442 166 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Πρωτογενές υλικό Τα προϊόντα των αττικών εργαστηρίων1259 αντιπροσωπεύονται σε μικρό ποσοστό στο σύνολο από τη Νησίδα του Υαλουργείου, τουλάχιστον συγκριτικά με άλλες παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής, καθώς το ποσοστό τους επί του συνόλου των αγγείων είναι περίπου 12 φορές μικρότερο σε σχέση με την παραγωγή της Φώκαιας και 7 με εκείνη της Τυνησίας. Παρόλα αυτά, αυτή τη στιγμή, αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο σύνολο αττικών αγγείων από τον βορειοελλαδικό χώρο1260 και ένα από τα σημαντικότερα εκτός αττικής, τουλάχιστον με βάση τις μέχρι σήμερα δημοσιεύσεις. Τα παραδείγματα που εξετάστηκαν παρουσιάζουν αρκετή ομοιογένεια ως προς τη σύσταση του πηλού που χρησιμοποιείται (AtRSW), αλλά αρκετή ποικιλία ως προς τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του, όπως το χρώμα, την ποσότητα, το μέγεθος και την κατανομή των προσμίξεων. Κυμαίνεται από πορτοκαλόχρωμος έως σκούρος καστανός, είναι λεπτόκοκκος, συνήθως σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό και ενιαίο πυρήνα, ενώ η υφή του, συνήθως μέτρια, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το σχήμα και την κατεργασία του κάθε αγγείου. Από τη μικροσκοπική παρατήρηση του υλικού διαπιστώνεται πως ο μεγαλύτερος όγκος των προσμίξεων που απαντούν αφορούν πυριτικής σύστασης υλικά, με παράλληλη ικανή παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων καθώς και μαρμαρυγία που αφορά κατά πάσα πιθανότητα φολίδες βιοτίτη. Επιπλέον, με αρκετή συχνότητα εντοπίζονται φολίδες κόκκινου χρώματος και ωόλιθοι ή συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος, αλλά και σκουρόχρωμες προσμίξεις, συνήθως κρυσταλλικές, απροσδιόριστης σύστασης. Με βάση την ποσότητα και το μέγεθος των προσμίξεων, διακρίνονται δύο βασικές ομάδες. Η πρώτη, που επισημαίνεται κυρίως στα ανοιχτά σχήματα, έχει εμφανώς μικρότερου μεγέθους και περιορισμένες σε ποσότητα προσμίξεις (AtRSWi) (αρ. 273, 287). Η δεύτερη χαρακτηρίζει περισσότερο τα κλειστά αγγεία και συμπεριλαμβάνει περισσότερες και μεγαλύτερες προσμίξεις, κυρίως πυριτικής σύστασης, με μέτρια ή κακή κατανομή στο σώμα του πηλού (AtRSWii) (αρ. 276, 285, 292). Πάντως θα πρέπει να σημειωθεί πως η τυποποίηση είναι αρκετά χαλαρή, καθώς διαπιστώνονται παραδείγματα τα οποία βρίσκονται μεταξύ των δύο ομάδων (AtRSWi/ii) (αρ. 278). Τέλος, σημειώνονται μεμονωμένα παραδείγματα από κλειστά αγγεία, ο πηλός των οποίων αν και διαφοροποιείται από αυτό των πινακίων της παραγωγής παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με λύχνους αττικής προέλευσης που έχουν επισημανθεί στο υλικό των Φιλίππων, με πολλές – άφθονες μικροσκοπικές ασβεστιτικές, ελάχιστες μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις και ωόλιθους καστανέρυθρου ή σκούρου 1259 Εξαιρουμένων πάντοτε των λύχνων της παραγωγής που δεν αποτέλεσαν μέρος της συγκεκριμένης μελέτης. 1260 Σημαντικές ποσότητες της παραγωγής εντοπίζονται και στη Θεσσαλονίκη από τις ανασκαφές του ΜΕΤΡΟ. Ωστόσο δεδομένα από αυτές παραμένουν αδημοσίευτα. 167 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) χρώματος (αρ. 289). Μάλιστα, σε μια περίπτωση το αγγείο φαίνεται πως έχει εκτεθεί σε υψηλότερες θερμοκρασίες, αποκτώντας μια σκουρότερη απόχρωση, διατηρώντας όμως το αρχικό του χρώμα κατά τόπους στον πυρήνα (αρ. 293). Μεγαλύτερη ποικιλία παρουσιάζει το επίχρισμα το οποίο είναι κατά κανόνα ισχυρό και θαμπό, αλλά ποικίλει, ακόμη και στο πλαίσιο του ίδιου οστράκου, από ερυθρό έως σκούρο καστανό. Συχνά εντοπίζεται έντονα απολεπισμένο, ενώ μπορεί να απουσιάζει εντελώς από τμήματα του αγγείου. Σε αντίθεση με άλλες παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής η επιφάνεια παραμένει κατά κανόνα μέτρια, αν και αρκετά επιμελημένη, χωρίς όμως ενδείξεις στίλβωσης ή άλλης δευτερογενούς επεξεργασίας. Εξαίρεση αποτελούν τα σποραδικά ίχνη από την κατά τόπους λείανση της επιφάνειας με νωπό ύφασμα ή βρεγμένα δάχτυλα, που αποτυπώνεται στο αγγείο με τη μορφή μικρών αραχνοειδών μοτίβων. Πάντως, και στις περιπτώσεις αυτές οι επεμβάσεις φαίνονται τοπικές και έχουν χαρακτήρα επισκευής από ατυχήματα κατά την διαμόρφωση του αγγείου ή μετά από άλλες διεργασίες, όπως π.χ. η εφαρμογή της λαβής. Επιπλέον, σε ορισμένους τύπους, διαπιστώνονται ενδείξεις που υποδεικνύουν την πιθανότητα τη όπτησης σε στοίβες (αρ. 274, 275), όπως συμβαίνει με τα αγγεία της Φώκαιας. Στο υλικό από τους Φιλίππους διαπιστώνονται δύο βασικοί τύποι ανοιχτών αγγείων της παραγωγής, μικρός αριθμός από κύπελλα και μεμονωμένα όστρακα πιθανότατα από οινοχόες. Καθώς δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί η τυπολογία του Hayes επιλέχθηκε να χρησιμοποιηθούν οι τύποι που συμπεριλαμβάνονται στο σκαρίφημα που αυτός παραθέτει1261 και, όταν αυτοί δεν επαρκούν, να γίνεται χρήση των δημοσιευμένων παραδειγμάτων από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας1262. AtRSW W655 Περιγραφή Πρόκειται ίσως για το πιο χαρακτηριστικό σχήμα της παραγωγής και επισημαίνεται στο υλικό της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας με μεγάλη συχνότητα1263. Αφορά βαθιά πινάκια το μέγεθος των οποίων ποικίλει. Το σώμα είναι κοίλο ή με επικλινή προς το εσωτερικό τοιχώματα και το χείλος υψηλό, κάθετο, συνήθως έσω νεύον, που διακρίνεται από το σώμα με στενό ανάγλυφο δακτύλιο ή έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το αυτό. Χαρακτηριστικές είναι οι ταινιωτές λαβές, συχνά κυματοειδείς και τοποθετημένες σε επαφή με το σώμα, εν είδει απόφυσης. Δεν λείπουν όμως και τα παραδείγματα στα οποία η λαβή διαμορφώνεται κάθετη, σε υπεροχή ως προς το χείλος, εκκινώντας από την άνω απόληξή του και καταλήγοντας 1261 Hayes 2008b εικ. 6 1262 Robinson 1959 1263 Waagé 1933, 305, εικ. 6, αρ. 243. Robinson 1959, 61 - 62, πίν. 12, αρ. Κ19 – 29, Κ31, 63 – 64, πίν. 12, αρ. K43 – 47, 76, πίν. 16, αρ. L22, 94, πίν. 23, αρ. M113, 104, πίν. 26, αρ. M211 168 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) στην κάτω1264. Η βάση είναι κυκλική, δακτυλιοειδής με αρκετό όμως ύψος. Ο πυθμένας είναι συνήθως ενιαίος με το σώμα, κοίλος, ενώ το τύμπανο είναι αντίστοιχα κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Τυπολογία Ο Hayes, στο σκαρίφημα με τους τύπους της παραγωγής που παρουσιάζει, διακρίνει δύο παραλλαγές, με βάση την διαμόρφωση του χείλους1265, ωστόσο η ποικιλία του σχήματος είναι πολύ μεγαλύτερη. Αν και τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου δεν είναι διατυπωμένα και σαφή, διακρίνεται μια σταδιακή υποχώρηση της έντασης του δακτυλίου που ορίζει τη μετάβαση από το σώμα στο χείλος, που πιθανότατα έχει χρονολογικό αντίκρισμα. Διακόσμηση Τα αγγεία του τύπου φέρουν κατά κανόνα, αυλακώσεις στην άνω και κάτω απόληξη του χείλους εξωτερικά και συνήθως εσωτερικά στον πυθμένα. Ωστόσο χαρακτηριστικό γνώρισμά του αποτελεί είναι ο γραπτός διάκοσμο λευκού χρώματος στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους, που συμπεριλαμβάνει φυτικά θέματα ή και επιγραφές και κυρίως επάλληλες σπείρες1266. Πρωτογενές υλικό (αρ. 272 – 278) Αποτελεί τον πιο κοινό τύπο, καθώς αντιπροσωπεύει περισσότερα από τα μισά αγγεία της παραγωγής που επισημαίνονται στο υλικό που μελετήθηκε (εξαιρουμένων πάντοτε των λύχνων). Όλα τα παραδείγματα του τύπου χαρακτηρίζονται από πηλό της πρώτης ομάδας (AtRSWi) με εξαίρεση ένα (αρ. 278) που φαίνεται να βρίσκεται μεταξύ των δύο ομάδων της παραγωγής (AtRSWi/ii). Ένα ακόμη όστρακο του τύπου διαφοροποιείται, καθώς κατασκευάζεται με πηλό αντίστοιχης σύστασης αλλά αρκετά πιο μαλακό, πιθανότατα εξαιτίας χαμηλότερης θερμοκρασίες όπτησης (αρ. 273)1267. Η διαφοροποίηση στο χρώμα και στην ποιότητα του επιχρίσματος στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους, που επισημαίνεται σε αρκετά παραδείγματα του τύπου (αρ. 274 – 275), είναι ενδεικτική της πιθανότητας η όπτηση των συγκεκριμένων αγγείων 1264 Ο Hayes διακρίνει έναν ξεχωριστό τύπο με κάθετη λαβή (Hayes 2008b εικ. 6 W657) αλλά τα αγγεία αυτά χαρακτηρίζονται από κάθετο χείλος και χαμηλότερο σώμα. Στο παράδειγμα των Φιλίππων (αρ. 275) το χείλος είναι ξεκάθαρα έσω νεύον. Δεδομένου ότι η τυπολογική πρόταση που υιοθετούμε είναι αποσπασματική και προκαταρκτική κρίνεται σκόπιμο οι δύο αυτές εκδοχές να ενταχθούν στον ίδιο τύπο, λαμβάνοντας υπόψη την μορφολογία του σώματος και του χείλους περισσότερο από τον τρόπο εφαρμογής της λαβής. 1265 Hayes 2008b εικ. 6 W655A – B 1266 Robinson 1959, 61 - 62, πίν. 12, 37, αρ. Κ19 – 28 1267 Το παράδειγμα αυτό, με πολύ πιο μαλακό πηλό σε σχέση με τα υπόλοιπα της κατηγορίας, αποτελεί μια ακόμη ένδειξη πως τα κεραμικά σκεύη μπορούν να εντάσσονται στην εμπορική κυκλοφορία, ακόμη και αν δεν ανταποκρίνονται στα ποιοτικά πρότυπα μιας παραγωγής, εφόσον αυτά παραμένουν λειτουργικά. 169 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) να γίνεται σε στοίβες, με τον δακτύλιο του χείλους να διαμορφώνει την επιφάνεια επαφής με το υποκείμενο αγγείο. Σε ορισμένα παραδείγματα το επίχρισμα στο χείλος είναι πλήρως απολεπισμένο (αρ. 272) ή αποχρωματισμένο (αρ. 274 – 275) ενώ σε άλλες περιπτώσεις το ίδιο τμήμα παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις σε σχέση με την πιο ομοιογενή εσωτερική επιφάνεια ή το κατώτερο τμήμα του αγγείου, καθώς βρίσκονταν εκτεθειμένο στις συνθήκες του κλιβάνου. Τέλος αξίζει να γίνει λόγος για μια σειρά αγγείων από τη νησίδα του Υαλουργείου, που αφορούν πιθανότατα απομιμήσεις των αττικών προϊόντων, τα οποία παρουσιάζονται αναλυτικά στο κεφάλαιο των ερυθροβαφών παραγωγών1268. Hayes W645 / Robinson M209 Περιγραφή Εκτός από τα βαθιά πινάκια του προηγούμενου τύπου επισημαίνεται μια ακόμη σειρά πινακίων, ολοκληρώνοντας τα ανοιχτά σχήματα της παραγωγής. Τα αγγεία αυτά χαρακτηρίζονται από κοίλο σώμα, οριζόντιο με δακτύλιο χείλος, ελαφρώς επικλινές προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, που φέρει χαρακτηριστικές βαθιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Η βάση τους είναι κυκλική, δακτυλιόσχημη, ο πυθμένας κοίλος, ενιαίος με το σώμα, και το τύμπανο συνήθως κυρτό. Τυπολογία Τα πινάκια του τύπου βρίσκονται αρκετά κοντά στα αγγεία αν και δεν βρίσκουν απόλυτη μορφολογική ταύτιση με τους τύπους της παραγωγής που έχουν μέχρι τώρα προταθεί παρουσιάζουν αρκετά κοινά στοιχεία με μια σειρά από πινάκια / φυάλες με πλαστικά διαμορφωμένες λαβές που εντοπίζονται στην αρχαία αγορά της Αθήνας και έχουν συσχετιστεί με τελετουργικές χρήσεις1269. Διακόσμηση Σε αντίθεση με τα βαθιά πινάκια του τύπου Hayes W665, τα αγγεία αυτά φέρουν το γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος, συνήθως με σπείρες, στην εσωτερική τους επιφάνεια1270, γεγονός που μάλλον ενισχύει την υπόθεση για κάποια ειδική χρήση. Πρωτογενές υλικό (αρ. 279 – 283) Τα παραδείγματα από τους Φιλίππους αφορούν μόλις πέντε όστρακα, τα οποία εντοπίζονται όλα στο κεντρικό τμήμα του κτηρίου, στην ανατολική στοά και τα δύο παρακείμενα δωμάτια, προερχόμενα κυρίως από τα χαμηλότερα επίπεδα της 1268 Βλ. σελ. 238 – 239 (RSW4) 1269 Ωστόσο μια χρήση συσχετισμένη με το λουτρό είναι μάλλον πιθανότερη (Βλ., σελ. 53, λήμμα τηγάνι) 1270 Robinson 1959, 103, πίν. 26, 37, 71 αρ. Μ209. Hayes 2008b εικ. 6 W645 170 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) ανασκαφής. Όλα τους είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (AtRSWi) και διαφοροποιούνται αρκετά μορφολογικά από τα παραδείγματα του τύπου που εντοπίζονται στην Αθήνα. Κανένα από αυτά δεν διατηρεί μέρος της λαβής, ενώ το χείλος διαφοροποιείται αρκετά, τόσο μεταξύ τους όσο και σε σχέση με το πρότυπο. Ωστόσο υιοθετούν την ίδια βασική μορφολογία και την εφαρμογή του γραπτού διακόσμου εσωτερικά. Αντίθετα, αξιοσημείωτη είναι η ομοιότητα δύο οστράκων με πινάκια της Φώκαιας τύπου Hayes 8 (αρ. 282 – 283). Εάν δεχτεί κανείς την χρονολογική πρόταση του Robinson για τον τύπο στον πρώιμο 4ο αιώνα1271 και των πινακίων της Φώκαιας τύπου Hayes 8 στο β΄μισό του 5ου αιώνα1272, προσπαθώντας να εντάξει το υλικό των Φιλίππων μεταξύ των δύο, διαπιστώνει μια προοδευτική ένταση του πλάτους του δακτυλίου του χείλους, με παράλληλη μείωση του πάχους, τονισμό της προβολής του χείλους προς το εσωτερικό και, τέλος, σταδιακή εμφάνιση ήπιας τροπίδωσης στην άνω απόληξη του σώματος, εξωτερικά, στο σημείο που στα πρωιμότερα παραδείγματα σημειώνεται από ένα ζεύγος αυλακώσεων (αρ. 279)1273. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί, πως ελλείψει άλλων διαθέσιμων στοιχείων ο παραπάνω συσχετισμός δεν αποτελεί παρά μόνο μια υπόθεση. Robinson Μ147 – 153 Περιγραφή Τα κύπελλα αυτά χαρακτηρίζονται από σώμα σφαιρικό έως ελαφρώς ωοειδές , χείλος κάθετο, συνήθως έξω νεύον, που διακρίνεται από το σώμα του αγγείου με ανάγλυφη ταινία, έντονη ακμή ή αυλάκωση. Η βάση είναι κυλινδρική ή κωνική, κοίλη εσωτερικά, ενώ το τύμπανο παραμένει συνήθως ελαφρώς κοίλο και συχνά χαρακτηρίζεται από μια βαθιά αυλάκωση στην περιφέρεια του. Η λαβή είναι κατά κανόνα λεπτή, ταινιωτή και εκκινεί από το χείλος απολήγοντας στη μεγίστη διάμετρο του σώματος. Τυπολογία Αν και τα χαρακτηριστικά τους είναι μάλλον κοινά διαπιστώνει κανείς δύο διακριτές παραλλαγές μεταξύ των κυπέλλων της ομάδας αυτής που εντοπίζονται στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας. Στην πρώτη από αυτές (Robinson Μ147 – 149) το σώμα τείνει προς το σφαιρικό, το χείλος διακρίνεται με αρκετή σαφήνεια από τον ώμο του αγγείου ενώ ενώ η βάση παραμένει μάλλον κυλινδρική1274. Στην δεύτερη ομάδα (Robinson Μ150 - 153) τονίζεται ελαφρώς ο κάθετος άξονα ενώ το 1271 Robinson 1959, 103 1272 Hayes 1972, 342 1273 Robinson 1959 πίν. 71 αρ. Μ209 1274 Robinson 1959, 97 – 98, πίν. 24, 57 αρ. Μ147 – 149 171 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) χείλος είναι περισσότερο οργανικά συνδεδεμένο με το κυρίως μέρος του αγγείου και διακρίνεται από το σώμα εξωτερικά με χαμηλή ακμή ή αυλακώσεις. Η βάση διευρύνεται ελαφρώς προς το ανώτερο τμήμα και τείνει μάλλον προς το κωνικό. Ωστόσο βασική διαφοροποίηση από τα κύπελλα της προηγούμενης ομάδας είναι η προσθήκη πλαστικά διαμορφωμένων αυλακώσεων στο σώμα του αγγείου1275. Τα χρονολογικά όρια του τύπου είναι ασαφή ωστόσο, αν δεχτούμε την χρονολόγηση που προτείνει ο Robinson, τα κύπελλα της πρώτης ομάδας εντοπίζονται στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα, λίγο πριν1276 και λίγο μετά1277 την καταστροφή της Αθήνας από τους Ερούλους το 267. Οι δύο παραλλαγές του τύπου είναι μάλλον σύγχρονες καθώς και τα παραδείγματα με τις πλαστικές αυλακώσεις καθώς εντοπίζονται σε ανάλογα στρώματα1278. Διακόσμηση Βασικό στοιχείο που διακρίνει τις δύο παραλλαγές του σχήματος είναι πως τα αγγεία της πρώτης ομάδας (Μ147 – 149) φέρουν, όπως και τα πινάκια της παραγωγής, γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος πάνω στην επιχρισμένη εξωτερική τους επιφάνεια. Συχνά μάλιστα εντοπίζονται και ενεπίγραφα παραδείγματα1279. Τα κύπελλα της δεύτερης ομάδας παραμένουν ακόσμητα, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας εξακολουθεί να καλύπτεται από επίχρισμα1280. Πρωτογενές υλικό (αρ. 284 – 287) Συνολικά επτά επί μέρους παραδείγματα κυπέλλων της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής επισημαίνονται στο υλικό των Φιλίππων που αν και συγκεντρώνονται στο νότιο μισό του κτηρίου εντοπίζονται διάσπαρτα σε μια αρκετή έκταση αλλά και στο σύνολο της στρωματογραφίας. Όλα τα όστρακα είναι κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας (AtRSWii). Ένα μόλις κύπελλο φέρει γραπτό διάκοσμο (αρ. 284) και ανήκει στην πρώτη ομάδα ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν ακόσμητα και μάλλον ανήκουν στην δεύτερη παραλλαγή του σχήματος. Ωστόσο στο σύνολό τους αφορούν τμήματα βάσης με μικρό μέρος του σώματος και, ως εκ τούτου, η ταύτιση με το συγκεκριμένο σχήμα δεν είναι ούτε απόλυτη ούτε πάντοτε ασφαλής. 1275 Robinson 1959, 74, πίν. 16, αρ. L4, 98, πίν. 24, αρ. Μ150 – Μ153 1276 Robinson 1959, 58 – 59 (group K), 83 (group M, layer V) 1277 Robinson 1959, 83 (group M, layer VI) 1278 Robinson 1959, 73 (group L, Layer I), 83 (group M, layer V – VI) 1279 Robinson 1959, 64 – 65, πίν. 13, 37, αρ. Κ59 – 61, 97 – 98, πίν. 24, 57 αρ. Μ147 – 149, 101, πίν. 26, 57, αρ. Μ190 1280 Robinson 1959, 74, πίν. 16, αρ. L4, 98, πίν. 24, αρ. Μ150 – Μ153, 102, πίν. 26, αρ. Μ192, Μ194 172 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Άλλοι τύποι Εκτός από τους λιγοστούς τύπους που παρουσιάστηκαν παραπάνω ένας μικρός αριθμός οστράκων μπορεί να αποδοθεί στην παραγωγή της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής, αλλά δεν ταυτίζεται απόλυτα μορφολογικά με κάποιο από τους τύπους είτε του Hayes είτε ακόμη και του Robinson. Η αδυναμία αυτή προκύπτει από την απουσία ικανού αριθμού δημοσιευμένων παραδειγμάτων της παραγωγής, αλλά κυρίως από την αποσπασματική διατήρησης του υλικού που εξετάζεται στους Φιλίππους. Το σύνολο των παραδειγμάτων αυτών προέρχονται από κλειστά αγγεία προερχόμενα από διαφορετικά σημεία και στρώματα της ανασκαφής. Καθένα από αυτά αφορά μεμονωμένο παράδειγμα που δεν μπορεί να ομαδοποιηθεί με τα υπόλοιπα, ενώ όπου αυτό ήταν δυνατό επιχειρήθηκαν ταυτίσεις με τη διαθέσιμη βιβλιογραφία, οι οποίες όμως σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν επισφαλείς. Πρωτογενές υλικό (αρ. 289 – 294) Πέντε μόλις όστρακα, από ανάλογα σύνολα του υλικού των Φιλίππων, προέρχονται από κλειστά αγγεία της παραγωγής που ανήκουν σε σχήματα μεγαλύτερου μεγέθους. Ένα από αυτά μπορεί να αποδοθεί σε οινοχόη, με ευρύ χωανοειδές χείλος (αρ. 288)1281 και ένα σε πρόχου, με στενό δακτύλιο στο χείλος (αρ. 289)1282. Ένα ακόμη (αρ. 290) αποδίδεται σε σχήμα που βρίσκεται μεταξύ μικρής πρόχου και μεγάλου κυπέλλου, ανάλογο του οποίου επισημαίνεται στο σύνολο της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας1283. Σε όλα υπόλοιπα παραδείγματα το σωζόμενο τμήμα δεν επιτρέπει την ταύτιση. Δύο από αυτά διατηρούν κάποια μορφολογικά χαρακτηριστικά. Το ένα (αρ. 291) παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τα κύπελλα της προηγούμενης ομάδας, ωστόσο οι σαφώς μεγαλύτερες διαστάσεις του σώματος επιβάλουν την ένταξή του σε μεγαλύτερο σχήμα. Δύο ακόμη (αρ. 292 - 293), διακρίνονται για τη δακτυλιόσχημη βάση ενώ φέρουν στην εξωτερική τους, επιφάνεια πλατιές επίπεδες ταινίες, πιθανότατα διαμορφωμένες με σπάτουλα, χαρακτηριστικό που φαίνεται πως υιοθετείται σε αρκετά παραδείγματα από κύπελλα και οινοχόες στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας1284. Επιπλέον, ένα όστρακο που δεν είναι δυνατό να αποδοθεί σε κάποιο από τους γνωστούς τύπους της παραγωγής (αρ. 294), δεδομένης και της ιδιαίτερα αποσπασματικής του διατήρησης φαίνεται πως πρέπει να συμπεριληφθεί μεταξύ των αττικών προϊόντων που εντοπίζονται στους Φιλίππους. Το συγκεκριμένο όστρακο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καταχρηστικά ως τμήμα κυπέλλου. Εκτός από τις ομοιότητες που διατηρεί με τα υπόλοιπα προϊόντα της αττικής παραγωγής ως προς το υλικό κατασκευής, υιοθετεί και τους δύο τρόπους διακόσμησης που την χαρακτηρίζουν, συνδυάζοντας το γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος με τις πλατιές 1281 Για ανάλογα σχήματα βλ. Hayes 2008b εικ. 7 W681, W683, W689 1282 Για ανάλογο σχήμα βλ. Hayes 2008b εικ. 7 W685 1283 Robinson 1959, 53, πίν. 9, αρ. J20 – 21 1284 Βλ. Robinson 1959 πίν. 16, αρ. L24, πίν. 24, αρ. Μ147, Μ149, πίν. 27, Μ213 – 215 173 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) διαγώνιες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια. 174 1.1.4 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) Η παραμελημένη αυτή κατηγορία κεραμικής υπολείπεται στην έρευνα παρά την μεγάλη γεωγραφική της διάδοση, ενδεχομένως γιατί απαντά σε πολύ περιορισμένες ποσότητες, όπως ακριβώς συμβαίνει και στο σύνολο από την Νησίδα του Υαλουργείου. Συμπεριλαμβάνει αγγεία με ανοιχτόχρωμο πηλό και σχεδόν κιτρινωπό επίχρισμα και αποδίδεται στην περιοχή της Μικράς Ασίας. Πρώτος ο Hayes ταυτίζει τη συγκεκριμένη παραγωγή1285 αν και παραδείγματά της δημοσιεύονται νωρίτερα1286. Από τότε η βιβλιογραφία παρουσιάζει σημαντικά κενά, αναπαράγοντας εν πολλοίς τις ίδιες πληροφορίες, για σχεδόν 40 χρόνια. Νέα δεδομένα προκύπτουν όταν παρουσιάζεται το υλικό της κεραμικής αυτή από το Πάριο1287 και πιο πρόσφατα από την Λαοδίκεια1288 της Μ. Ασίας, όπου για πρώτη φορά αναγνωρίζονται με αρκετή ασφάλεια πιθανά κέντρα παραγωγής και δημοσιεύονται αξιοσημείωτες ποσότητες αγγείων της κατηγορίας. Ο Hayes προτείνει αρχικά τον όρο Ανοιχτόχρωμη Κεραμική της Ύστερης Ρωμαϊκής Περιόδου (Late roman light colored ware)1289 και λίγο αργότερα επανέρχεται με την αντικαθιστώντας τον προσδιορισμό της περιόδου με εκείνον της προέλευσης, περιγράφοντας την παραγωγή με τον όρο Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη κεραμική (Asia Minor Light Colored ware)1290. Την τελευταία διατύπωση υιοθετεί και η παρούσα μελέτη, όπως συμβαίνει και σε άλλες δημοσιεύσεις1291. Η προσθήκη του προσδιορισμού δυτικής1292 (West Asia Μinor light colored Ware) κρίνεται προς το παρόν αδόκιμη, καθώς διαφαίνεται η ανάγκη για διάκρισή της από κάποια άλλη μικρασιατική παραγωγή. Σχήματα Τα προϊόντα της παραγωγής αφορούν κυρίως ανοιχτά αγγεία, πινάκια και βαθιά πινάκια ή μικρές λεκανίδες1293, χωρίς όμως να απουσιάζουν και τα κλειστά σχήματα1294. Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα σαφώς διαμορφωμένη και ολοκληρωμένη τυπολογία. Μια πρώτη προσπάθεια κάνει ο Opaiţ στηριζόμενος στα ευρήματα από την περιοχή της Σκυθίας1295. Ωστόσο, το σύνολο που παρουσιάζεται είναι ιδιαίτερα περιορισμένο. Πιο συστηματική και εκτεταμένη είναι η προσπάθεια του Ergurer1296, 1285 Hayes 1968, 211, Hayes 1972 408 – 410 1286 Waagé et al. 1948, 42, εικ. 23, αρ. 21 1287 Ergürer 2014 1288 Şimşek, Bilgin 2018, 183 - 187 1289 Hayes 1968, 211 1290 Hayes 1980, 68 1291 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 33 (Céramique Claire d’ Asie Mineure) 1292 Heath, Tekkök 2008, 67 1293 Hayes 1972 408 – 409 1294 Hayes 1968, 211. Şimşek, Bilgin 2018, 186 1295 Opaiţ 2004a, 76 1296 Ergürer 2014 175 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) που όμως επίσης προέρχεται από συγκεκριμένη θέση και δεν συγκεντρώνει το σύνολο του διαθέσιμου υλικού. Ακόμη πιο πλούσια είναι η πρόταση που στηρίζεται στο υλικό της Λαοδίκειας, ωστόσο συμπεριλαμβάνει στην ίδια τυπολογία αγγεία της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής και άλλα ερυθροβαφή παραδείγματα, τα χαρακτηριστικά των οποίων διαφοροποιούνται αρκετά1297. Τα δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας εμπλούτισαν κατά πολύ τις γνώσεις γύρω από την συγκεκριμένη παραγωγή. Απουσιάζει όμως ακόμη μια συστηματική προσπάθεια οργάνωσης όλου του διαθέσιμου υλικού, σε μια τυπολογική σειρά, με εξελικτικά ή άλλα κριτήρια. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των πινακίων της παραγωγής είναι η τροπίδωση που διαμορφώνουν στο άνω μισό του σώματος τους, ενώ το χείλος απηχεί συνήθως έντονες επιρροές από τα σχήματα της ερυθροβαφούς κεραμικής της Φώκαιας1298. Ωστόσο, δε λείπουν και οι βορειοαφρικανικές επιδράσεις, όπως υποδεικνύει η χρήση υψηλού πόδιου που παραπέμπει σε αγγεία του τύπου Hayes 901299 και το αρθρωτό χείλος που προσομοιάζει σε φόρμες του τύπου Hayes 671300 και 761301. Σε οψιμότερα παραδείγματα έντονες είναι οι ομοιότητες με τα μεγάλα πινάκια του τύπου Hayes 104 – 105, με αποστρογγυλευμένο, σχεδόν κυλινδρικό χείλος και έξω νεύον, χαμηλό πόδιο1302, που όμως διατηρούν αρκετά μεγάλο βάθος, κατ’ αναλογία με τις πρώιμες παραλλαγές των πινακίων του τύπου 10 της Φώκαιας1303. Επιπλέον θα πρέπει να σημειωθεί πως η διαμόρφωση του σώματος, με τον έντονα γωνιώδη χαρακτήρα του, παρουσιάζει κοινά στοιχεία μ τα πινάκια αιγυπτιακής προέλευσης1304. Τα παραπάνω στοιχεία είναι ενδεικτικά της πολυσυλλεκτικότητας που χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη παραγωγή, η οποία όμως δεν στερείται έμπνευσης και πρωτοτυπίας. Στα κλειστά σχήματα συμπεριλαμβάνονται κυρίως οινοχόες μικρού μεγέθους, με πιο χαρακτηριστικά δύο παραδείγματα από την Αττική, με σφαιρικό σχεδόν σώμα, ελαφρώς κωνικό λαιμό, υψηλό χείλος και πλατιά δισκοειδής βάση1305. Επιπλέον 1297 Şimşek, Bilgin 2018, 183 – 187, εικ. 15 – 16 1298 Hayes 1972, 408, Rautman 1995, 42 Βλ. Τύπος 1 (Hayes 2008a, 251 - 252, εικ. 43, αρ. 1449, Ergürer 2014, 178 – 179, πίν. 1, αρ. 1 – 3, 181, πίν. 2, αρ. 10), τύπος 2 (Ergürer 2014, 179, πίν. 1, αρ. 4 - 6), τύπος 3 (Bockisch, Böttger 1966, 242, εικ. 32, αρ. 333. Biers 1990, 80, πίν. 32, αρ. 124. Papadopoulos 2001, 593, εικ. 138 αρ. 14.293 – 14.295. Hayes 2008a, 250, εικ. 43, αρ. 1430 – 32. Ergürer 2014, 181, πίν. 3, αρ. 11 – 14) Τύπος 5 (Hayes 1992, 94, εικ. 32, αρ. 11.10, Hayes 2008a, 250, εικ. 43, αρ. 1436 – 9, Ergürer 2014, 179 – 181, πίν. 2, αρ. 7 – 9) Τύπος 6 (Hayes 2008a, 250 – 251, εικ. 43, αρ. 1440 – 1442, Ergürer 2014, 181 – 183, πίν. 4, αρ, 15 - 16) και τύπος 7 (Hayes 2008a, 250, εικ. 43, αρ. 1433, 1439, Ergürer 2014, 183, πίν. 4, αρ. 17) 1299 Hayes 1972, 409, εικ. 92, αρ. 7. Η χρήση του έντονα διακοσμημένο υψηλού, σχεδόν κάθετου πόδιου προσομοιάζει έντονα σε παραδείγματα του τύπου Hayes 90 της βορειοαφρικανικής παραγωγής. 1300 Hayes 2008a, 250, εικ. 43, αρ. 1429 1301 Hayes 2008a, 250, εικ. 43, αρ. 1436 1302 Hayes 1968, 211, εικ. F, αρ, 73. Hayes 1992, 7, 101, εικ. 41, αρ. 73 1303 Ergürer 2014, 185 – 188 (τύπος 15) 1304 Βλ. Winlock 1926 εικ. 37. Hayes 1972, 389 – 392, εικ. 86, τύποι J, K, M 1305 Kübler 1931, 86, πίν. XXXVII B. Hayes 2008a, 252, εικ. 43, αρ. 1451 – 1452 (παρουσιάζονται δύο οινοχόες με εμπίεστο διάκοσμο από τον κεραμικό εκ των οποίων η μια ταυτίζεται από τον Hayes ως 176 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) επισημαίνεται ένα παράδειγμα ευρύστομου κυπέλου με έξω νεύον χείλος και κάθετη λαβή χωρίς ωστόσο να μπορεί να αποκατασταθεί η γενικότερη μορφή του αγγείου1306. Τέλος αξίζει να σημειωθεί και μια ακόμη κατηγορία αγγείων που πιθανότατα σχετίζεται με δισκοπότηρα1307. Τα παραδείγματά της διατηρούνται αποσπασματικά, ωστόσο μεταξύ τους θα πρέπει μάλλον να συμπεριληφθεί και ένα όστρακο κωνικού σχήματος, που μάλλον εσφαλμένα ταυτίζεται από τον Hayes με καπάκι1308. Αντίστοιχα σχήματα διαπιστώνονται συμπεριλαμβάνονται και στα προϊόντα της γκρίζας μακεδονικής κεραμική, για την οποία θα γίνει λόγος στο επόμενο κεφάλαιο1309. Διακόσμηση Τα παραδείγματα της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής φέρουν συνήθως πλούσιο διάκοσμο. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος συνίσταται σε ζώνες με αυλακώσεις και σφραγιδοκύλινδρο. Συχνή είναι η χρήση ενσφράγιστων θεμάτων που συμπεριλαμβάνουν εμπίεστα πέλματα (planta pedis)1310, ρομβοειδή μοτίβα με κουκκίδες στο κέντρο, σχηματοποιημένα φυτικά θέματα, ομόκεντρους κύκλους καθώς και απλούς ή διάλιθους σταυρούς1311. Επιπλέον σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως σε παραδείγματα με οριζόντιο χείλος απαντά και η προσθήκη οδοντωτής ταινίας1312 ή δαντελωτής διαμόρφωσης1313 στην εξωτερική του απόληξη. Τέλος, μεταξύ των αγγείων της παραγωγής, ξεχωρίζουν δύο παραδείγματα από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας, που φέρουν πλαστικά διαμορφωμένα ομφάλια στον πυθμένα, σε συνδυασμό με τον εμπίεστο διάκοσμο1314. Οι διακοσμητικές συνθέσεις που υιοθετούνται συχνά αντιγράφουν εκείνες των αγγείων της Φώκαιας1315. Τα περισσότερα παραδείγματα κοσμούνται από μεμονωμένα ενσφράγιστα θέματα στο κέντρο του πυθμένα ή φέρουν διακοσμητικές συνθέσεις σε ακτινωτή διάταξη, τις οποίες περιβάλλουν ζώνες από αυλακώσεις ή παράδειγμα της Μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής. Ο Hayes δεν προχωρά στην ταύτιση του δεύτερου παραδείγματος, ωστόσο επισημαίνεται πως τυπολογικά τα αγγεία βρίσκονται εξαιρετικά κοντά (βλ. Hayes 2008a, 91 υποσ. 25). Με τα αγγεία από τον κεραμικό φαίνεται πως ταυτίζονται τυπολογικά και παράδειγματα από την Αγορά της Αθήνας (Hayes 2008a, 252, εικ. 43, αρ. 1450) το οποίο ο Hayes αποδίδει πιθανόν σε ληκύθο. 1306 Hayes 1992, 134, εικ. 1.1 αρ. 9 1307 Hayes 1992, 7, εικ. 1.2. Εξίσου πιθανό είναι τα στελέχη αυτά να προέρχονται από θυμιατήρια. 1308 Hayes 1992, 102, εικ. 44 αρ. 110 1309 Anderson – Stojanović 1992, 71 εικ .55 αρ. 476 – 477 1310 Harrison, Firatli 1965, 235, εικ. D.10. De Luca 1984, 24, πίν. 8, αρ. 117. Hayes 1992, 225, πίν. 1e. Papadopoulos 2001, 622, εικ. 139, πίν. 81 αρ. 14.316. Ergürer 2014, 177, πίν. 3, 6 – 8, αρ. 11, 35 1311 Papadopoulos 2001, 622, εικ. 139, πιν. 81, αρ. 14.315, Ergürer 2014, 189, πίν. 6, αρ. 34. Şimşek 2003. Şimşek, Bilgin 2018 εικ. 17 1312 Heath, Tekkök 2008, 67 αρ. 1 1313 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 34, εικ. 14, αρ. CF190. Επιπλέον βλ. αρ. 301 1314 Hayes 2008a, 251, εικ. 43, πίν. 70, αρ. 1444 - 1445 1315 Βλ. σελ. 66 - 68 177 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) σφραγιδοκύλινδρο1316. Η παραπάνω οργάνωση των σφραγίδων παραπέμπει έντονα στα πρότυπα της δεύτερη ομάδας του Hayes (group II) για τα πινάκια της Φώκαιας1317. Επιπλέον, διαπιστώνεται κατά περίπτωση η χρήση κτενωτού διακόσμου στο χείλος1318 ή τον πυθμένα, όπου μπορεί να συνδυάζεται με εμπίεστα θέματα ή ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο1319. Λιγότερο διαδεδομένα είναι τα πινάκια με επιπεδόγλυφο διάκοσμο, που διαμορφώνεται με αφαίρεση της επιχρισμένης επιφάνειας και απόδοση των διακοσμητικών λεπτομερειών με λεπτή χάραξη1320, κατά τρόπο ανάλογο με τα βυζαντινά εφυαλωμένα πινάκια (champlevé)1321. Στην περίπτωση αυτή τα διακοσμητικά θέματα είναι πλουσιότερα και πιο περίπλοκα. Συμπεριλαμβάνουν σκηνές κυνηγιού1322, ανθρώπινες μορφές1323 ή μορφές ζώων1324, υδάτινες παραστάσεις με ιχθύες και φύκια1325 σχηματοποιημένους σταυρούς1326 ενώ περιμετρικά φέρουν γεωμετρικά και σχηματοποιημένα φυτικά θέματα1327 ή κυμάτια1328. Η επιπεδόγλυφη διακόσμηση, η χρήση οδοντωτών ταινιών1329 ή δαντελωτής διαμόρφωσης στο χείλος, πλαστικά διαμορφωμένων ομφαλίων στον πυθμένα και τα γωνιώδη σχήματα που επιλέγονται αποτελούν στοιχεία που παραπέμπουν σε έργα μεταλλοτεχνίας. Εξάλλου, οι έντονες διαφορές στις φωτοσκιάσεις που δημιουργούνται από τον τύπο επιχρίσματος, ιδιαίτερα στις διακοσμημένες επιφάνειες, και τα αγγεία εκείνα που παραπέμπουν σε μεταλλικά δισκοπότηρα, 1316 Waagé et al. 1948, 42, εικ. 23, αρ. 21. De Luca 1984, 23, πίν. 7, αρ. 82. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 34, εικ. 14, αρ. CF185. Ηayes 2008a, 250, πίν. 64, αρ. 1341.Ergürer 2014 1317 Hayes 1972, 346, Ergürer 2014, 181 1318 Ergürer 2014 πίν. 1, αρ. 1 – 2. Şimşek, Bilgin 2018 εικ. 20. Χρήση κτενωτού διακόσμου με ανάλογο τρόπο επισημαίνεται και σε πινάκια της Φώκαιας τύπου Hayes 3 (Hayes 2008a, 239, εικ. 38, πίν. 60, αρ. 1255 – 1256) 1319 De Luca 1984, 23, πίν. 7, αρ. 82 – 83. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 34, εικ. 14, αρ. CF185. Şimşek, Bilgin 2018 εικ. 17 1320 Hayes 1972, 409, Hayes 1992, 7 – 8 1321 Η διαφορά των δύο τεχνικών είναι πως στην περίπτωση αυτή το διακοσμητικό θέμα παρουσιάζεται σκουρότερο από τον ανοιχτόχρωμο κάμπο, πρακτική που αντιστρέφεται στα βυζαντινά επιπεδόγλυφα αγγεία. 1322 Tončeva 1953, 29, εικ. 47a, b, αρ. 1, Tončeva 1961, εικ. 1. Hayes 1968, 211, εικ. F, εικ. 20, αρ. 78 – 79. Hayes 1992 πίν. 1g – 1l. De Luca 1984, 34, πιν. 13, αρ. 294 – 295. Şimşek, Bilgin 2018, 186, εικ. 25. Στην ομάδα αυτή θα πρέπει να αποδοθεί πιθανότατα και ένα παράδειγμα στο οποίο διακρίνονται φυτικά θέματα και τμήματα παράστασης με πτηνά και πλατύ ριπιδιόσχημο μοτίβο που παραπέμπει σε παγώνι (Waagé et al. 1948, 50, πίν. 35 αρ. LB16). 1323 De Luca 1984, 34, πιν. 13, αρ. 291, 293b 1324 Şimşek, Bilgin 2018 εικ. 34 1325 Crawford et al. 1983 εικ. 4. Crawford et al. 1988, 60, εικ. 6. Greenwalt 1985 (πρόκειται για όστρακα προερχόμενα πιθανότατα από το ίδιο πινάκιο με παράσταση πιθανόν υδάτινου θιάσου καθώς στο ένα όστρακο διακρίνεται με αρκετή σαφήνεια τμήμα χεριού ωστόσο η παράσταση δεν περιγράφεται με λεπτομέρεια) 1326 Hayes 1972, πίν. ΧΧΙΙΙa 1327 Hayes 1992, πίν. 1h, εικ. 1.3 – 4. De Luca 1984, 34 – 35, πίν. 13, αρ. 292, 296. Ergürer 2014 πίν. 6, 8, αρ. 29 1328 De Luca 1984, 34, πίν. 13, αρ. 293, Buchholz 1975, 110, πίν. 23d, αρ. Ε121 1329 Hayes 1972, 409 178 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) θυμίζουν ζωηρά τα πολυτελέστερα έργα της αργυροχρυσοχοίας. Αν και η συγκεκριμένη υπόθεση απαιτεί εκτεταμένη συγκριτική έρευνα σε σχέση με την συνύπαρξη των δύο παραγωγών μπορεί κανείς να διακρίνει ένα δίπολο μεταξύ των αγγείων της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης και της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής. Εάν μπορούμε να παραλληλίσουμε τα προϊόντα της τελευταίας με αργυρά σκεύη είναι πιθανό πως τα αγγεία της μικρασιατικής παραγωγής παραπέμπουν σε αντικείμενα κατασκευασμένα από μπρούντζο ή και χρυσό. Πηλός Η μικρασιατική ανοιχτόχρωμη κεραμική χαρακτηρίζεται από λεπτόκοκκο, πηλό, σαφή στο σπάσιμο, με χρώμα που κυμαίνεται από ανοιχτό πορτοκαλί έως ανοιχτό καστανό και σε ορισμένες περιπτώσεις ρόδινο ή υπόλευκο. Το επίχρισμα είναι ερυθροκάστανο, σχεδόν κίτρινο ή πορτοκαλί, ισχυρό, θαμπό, ανομοιογενές1330 και καλύπτει τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική επιφάνεια. Είναι σκουρότερο, με λεία υφή στο εσωτερικό, ενώ εξωτερικά είναι λεπτότερο και η επιφάνεια παραμένει περισσότερο αδρή. Προς το παρόν δεν έχουν δημοσιευτεί πετρογραφικές αναλύσεις για παραδείγματα της συγκεκριμένης κατηγορίας. Πετρογραφικές αναλύσεις για παραδείγματα της παραγωγής δεν υπάρχουν διαθέσιμες. Ωστόσο, με βάση τη μικροσκοπική παρατήρησης του υλικού από τους Φιλίππους διαπιστώνεται πως ο πηλός είναι πλούσιος σε ασβεστιτικά στοιχεία. Συμπεριλαμβάνει χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία, πιθανότατα βιοτίτη, μικροσκοπικές κοκκινωπές φολίδες, αρκετές μικροσκοπικές κοκκινωπού χρώματος προσμίξεις, συχνά ευδιάκριτες ακόμη και μακροσκοπικά καθώς και περιορισμένη ποσότητα ωόλιθων καστανέρυθρου χρώματος. Προέλευση Αναφορικά με το κέντρο παραγωγής έχει προταθεί από τον Hayes η περιοχή της Κνίδου, με βάση της ομοιότητες που παρουσιάζει ο πηλός με προγενέστερα προϊόντα της περιοχής1331. Ωστόσο έχουν διατυπωθεί ενστάσεις στην παραπάνω πρόταση1332, οι οποίες όμως αμφισβητούν ακόμη και την μικρασιατική προέλευσή της παραγωγής1333. Νεότερες μελέτες αντιπροτείνουν μια σειρά από πιθανά κέντρα κατά μήκος της μικρασιατικής ακτής, στα οποία συμπεριλαμβάνονται οι περιοχές του Πάριου1334, της Τροίας1335 και της Περγάμου1336. Ισχυρές είναι οι ενδείξεις για την 1330 Rautman 1995, 42, Hayes 1972, 408, Ergürer 2014, 177 1331 Hayes 1972, 409 1332 Kenrick 1985, 404 1333 Rautman 1995, 42 1334 Ergürer 2014, 176 1335 Ergürer 2014, 176, υποσ. 9 179 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) παρουσία εργαστηρίου στην περιοχή της Λαοδικείας, όπου εκτός από μεγάλες ποσότητες της κεραμικής αυτής, εντοπίζονται και κατάλοιπα εργαστηριακής δραστηριότητας της συγκεκριμένης παραγωγής, αν και δεν έχουν εντοπιστεί αποθέτες1337. Εργαστηριακές αναλύσεις σε δείγματα της παραγωγής υποδεικνύουν μια πιθανή προέλευσή τους από την περιοχή της Περγάμου και του Γρύνιου. Αντίθετα η χημική υπογραφή άλλων οστράκων της κατηγορίας τα κατατάσσει σε αταύτιστες προς το παρόν ομάδες1338. Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί ένδειξη για περισσότερα από ένα κέντρα παραγωγής, όπως είχε από νωρίς προταθεί1339. Τεχνολογία Τα αγγεία είναι στο σύνολό τους τροχήλατα1340 και με εξαίρεση τη χρήση επιπεδόγλυφης τεχνικής, σε ορισμένα όψιμα παραδείγματα, δεν φαίνεται να παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Ο εντοπισμός εργαστηρίων ή εργαστηριακών αποθετών της παραγωγής θα επιτρέψει περαιτέρω τεχνικές μελέτες και ειδικά συμπεράσματα επί του θέματος. Χρονολόγηση Μια πρόταση χρονολογικής κατάταξης με βάση τα ευρήματα, κυρίως από την Αγορά της Αθήνας και το Sarachane, διατυπώνεται από τον Hayes, η οποία σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται σε συγκρίσεις με σχήματα άλλων παραγωγών1341. Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν υπάρχει σαφής τυπολογία, με συγκεκριμένα εξελικτικά χαρακτηριστικά, η χρονολόγηση των επί μέρους σχημάτων είναι μάλλον πρόωρη. Σε γενικές γραμμές τα πιο ανοιχτόχρωμα προϊόντα θεωρούνται πρώιμα ενώ τα οψιμότερα παραδείγματα τείνουν προς το κοκκινωπό1342. Το χρονολογικό εύρος της παραγωγής κυμαίνεται μεταξύ του 5ου και του 7ου αιώνα1343. Τα αγγεία με εμπίεστο και εγχάρακτο διάκοσμο εμφανίζονται πρώτα. Τα παραδείγματα από την Αγορά της Αθήνας εντοπίζονται σε στρώματα που χρονολογούνται κυρίως μεταξύ του τρίτου τέταρτου του 5ου και τα μέσα περίπου του 6ου αιώνα. Ωστόσο ορισμένα παραδείγματα αποδίδονται και στις αρχές του 5ου αιώνα, με βάση τα τυπολογικά χαρακτηριστικά τους1344. Στο Saraçhane τα πρωιμότερα παραδείγματα εντοπίζονται σε στρώματα του δεύτερου τέταρτου του 5ου 1336 Domzalski: 2012, 340 1337 Şimşek 2003, 417 – 418, Şimşek, Bilgin 2018, 190 - 195 1338 Japp 2014, 20, Japp 2009, 206 - 207, 244, Perga 106, 246 Perga 112, 115 1339 Rautman 1995, 42 1340 Ergürer 2014, 177 1341 Hayes 1972, 409 – 410 1342 Heath, Tekkök 2008, 67 1343 Hayes 1972, 409 – 410 1344 Hayes 2008a, 252 180 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) αιώνα (420 – 450)1345, ενώ τα οψιμότερα προέρχονται από σύνολα του τρίτου τέταρτου του 7ου αιώνα1346. Παραδείγματα της παραγωγής έχουν εντοπιστεί μαζί με προγενέστερη1347 ή πολύ οψιμότερη1348 κεραμική, ωστόσο θεωρούνται παρεισφρύον ή υπολειμματικό υλικό και δεν λογίζονται ως χρονολογικό τεκμήριο. Τα αγγεία με επιπεδόγλυφο διάκοσμο έπονται χρονολογικά1349. Πιθανότερο είναι πως εμφανίζονται στο δεύτερο μισό1350 ή τα τέλη του 6ου αιώνα1351 και συνεχίζουν και μετά τα μέσα του 7ου αιώνα1352. Εξάλλου, στην ίδια περίοδο, μεταξύ της εποχής του Ιουστιανιανού και τις αρχές του 7ου αιώνα, χρονολογούνται και τα μεταλλικά αγγεία που φαίνεται να λειτουργούν ως πρότυπα τους1353. Πρωτογενές υλικό (295 – 302) Η μικρασιατική ανοιχτόχρωμη κεραμική αποτελεί την ομάδα των ερυθροβαφών αγγείων που αντιπροσωπεύεται με το μικρότερο ποσοστό στο υλικό που εξετάστηκε, καθώς δεν ξεπερνά το 1/1000 του συνόλου, με ελάχιστα μόνο παραδείγματα να επισημαίνονται, διάσπαρτα σε όλη σχεδόν την έκταση και τη στρωματογραφία του χώρου. Όλα τα όστρακα της κατηγορίας χαρακτηρίζονται από τον ίδιο (AMLCW), εξαιρετικά λεπτόκοκκο, ανοιχτόχρωμο, σκληρό, πηλό, με σαφή ή αρκετά σαφή θραυσμό, λεία ή στιλπνή επιφάνεια, το χρώμα το οποίου είναι κατά κανόνα ανοιχτό καστανό και μόνο κατά τόπος μπορεί να τείνει προς το ρόδινο. Δεν συμπεριλαμβάνει μακροσκοπικά ορατές προσμίξεις, εξαιρουμένων των φολίδων μαρμαρυγία και σποραδικών ασβεστιτικών στοιχείων. Μικροσκοπικά ο πηλός είναι εύκολα αναγνωρίσιμος λόγω της έντονης παρουσίας κοκκινωπών φολίδων ενώ ισχυρή είναι η παρουσία των ασβεστιτικών στοιχείων και περιορισμένη η παρουσία πυριτικών προσμίξεων. Με βάση το σώμα του πηλού διακρίνονται δύο επί μέρους ομάδες οι οποίες σχετίζονται ενδεχομένως με διαφορετικές θερμοκρασίες όπτησης και όχι με διαφορετικές παραγωγές καθώς η σύσταση φαίνεται πως παραμένει ίδια. Η πρώτη (αρ. 296) χαρακτηρίζεται από την παρουσία αρκετών μικροσκοπικών οπών και ο πηλός φαίνεται πως παρουσιάζει πρώιμα στάδια υαλοποίησης, ενώ τα ασβεστιτικά στοιχεία είναι με σαφήνεια ορατά στο σώμα του πηλού, συνήθως με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης. Η δεύτερη ομάδα αφορά όστρακα στα οποία ο πηλός είναι πιο ομοιογενής, με μόνο διακριτό στοιχείο τις κοκκινωπές φολίδες και σποραδικά 1345 Hayes 1992, 7, 93 εικ. 31, 94, εικ. 32, αρ. 10 – 11 1346 Hayes 1992, 100 – 101, εικ. 41, αρ. 73 – 77, 79, 102, εικ. 44, αρ. 110 1347 Kenrick 1985, 404 1348 Hayes 1992, 107, 225, πίν. 1i, 131, 225, πίν. 1l αρ. 38 1349 De Luca 1984, 33 1350 Hayes 1992, 7 1351 Crawford et al. 1988, 60 1352 Hayes 1992, 100 – 101, πίν. 1g, αρ. 78 1353 Hayes 1972, 409. Hayes 2008a, 91 υποσ. 24 181 Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) πυριτικά στοιχεία (αρ. 301)1354. Τέλος, δεν λείπουν και τα ενδιάμεσα παραδείγματα, με περιορισμένα ορατά ασβεστιτικά στοιχεία και περιορισμένη παρουσία των μικροσκοπικών οπών (αρ. 299). Στο υλικό από τους Φιλίππους κυριαρχούν τα ανοιχτά σχήματα. Τα περισσότερα παραδείγματα που ταυτίζονται προέρχονται από πινάκια (αρ. 295 – 300) και ένα από λεκανίδα (αρ. 301), ενώ επισημαίνεται και μεμονωμένο όστρακο σώματος από κλειστό αγγείο (αρ. 302)1355. Όλα τα επί μέρους όστρακα της παραγωγής διατηρούν ενδείξεις στίλβωσης, η οποία στα ανοιχτά σχήματα εκτείνεται τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική επιφάνεια. Το επίχρισμα εφαρμόζεται με περισσότερη επιμέλεια εσωτερικά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αφήνει το ακάλυπτο τμήμα του αγγείου εξωτερικά (αρ. 295). Παράλληλα με τα παραδείγματα που με ασφάλεια μπορούν να αποδοθούν στην παραγωγή εντοπίζεται στο υλικό που εξετάστηκε ένα μεμονωμένο αγγείο (αρ. 298) το οποίο μορφολογικά υπάγεται στα πρότυπα της παραγωγής αλλά διαφοροποιείται ελαφρώς ως προς το υλικό κατασκευής. Ο πηλός του παραμένει ρόδινος, με ασβεστιτικά στοιχεία και χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία, απουσιάζουν όμως οι χαρακτηριστικές κοκκινωπές φολίδες. Επιπλέον, το επίχρισμα είναι ισχυρότερο και τείνει προς το πορτοκαλί. Προς το παρόν δεν είναι δυνατό να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για απομίμηση ή μια διαφορετική εκδοχή της παραγωγής. Πάντως επισημαίνεται πως ένα αντίστοιχο παράδειγμα από τη Θάσο1356 αποδίδεται στην μικρασιατική παραγωγή. 1354 Και στην περίπτωση αυτή η περιεκτικότητα σε ασβεστιτικό υλικό είναι μεγάλη όπως υποδεικνύει η εκτεταμένη αντίδραση στην επιφάνεια όταν εφαρμόζεται διάλυμα HCL, ωστόσο, δεν είναι διακριτό, μακροσκοπικά ή μικροσκοπικά, όπως συμβαίνει στα προηγούμενα παραδείγματα, ενδεχομένως λόγω της χαμηλότερης θερμοκρασίας όπτησης) 1355 Καθώς δεν υπάρχει διαμορφωμένη τυπολογία κρίθηκε σκόπιμο τα παραδείγματα από το υλικό που εξετάστηκε να παρουσιαστούν στον κατάλογο που ακολουθεί (β΄τόμος) ανά σχήμα, με αναφορές – όπου αυτό είναι δυνατό – σε δημοσιευμένα παραδείγματα, κυριότερα από τις συλλογές του Πάρειου (Ergürer 2014) και της Λαοδίκειας (Şimşek, Bilgin 2018) 1356 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 33, εικ. 13, αρ. CF183 182 1.1.5 Κεραμική Çandarli (CW) Η πρωιμότερη παραγωγή ερυθροβαφούς κεραμικής από όσες εξετάζονται, και η μοναδική που διακρίνεται χρονολογικά από τις υπόλοιπες, αφορά αγγεία που χαρακτηρίζονται για το εξαιρετικό στιλπνό τους επίχρισμα και το έντονα κόκκινο χρώμα. Πρόκειται ουσιαστικά για την τελευταία από τις κατεξοχήν ρωμαϊκές παραγωγές η οποία από τις αιγαιακές ακτές της Μ. Ασίας διαδίδεται σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο και στις ακτές του Ευξείνου πόντου1357. Τα προϊόντα της έχουν επικρατήσει στη διεθνή βιβλιογραφία με τον όρο Κεραμική Çandarli (Çandarli Ware) από τη στιγμή που συνδέθηκαν με ένα κέντρο παραγωγής της στην ομώνυμη περιοχή της Μικράς Ασίας, στην αρχαία Πιτάνη1358 . Ωστόσο, είναι πλέον σαφές πως εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο μιας παραγωγής που ξεκινά ήδη από την ελληνιστική περίοδο1359 και είναι γνωστή με τον όρο Περγαμηνά αγγεία (Pergamene Ware1360 / Red Gloss Wares of the Pergamon Region1361) ή, όπως έχει καθιερωθεί στη νεότερη βιβλιογραφία, με τον όρο ESC (Eastern Sigillata C)1362. Στην παρούσα μελέτη εξετάζεται αποκλειστικά η οψιμότερη φάση της παραγωγής η οποία για πρώτη φορά διαπιστώνεται στα εργαστήρια του Çandarli1363. Τα προϊόντα της, στα οποία συμπεριλαμβάνεται το υλικό των Φιλίππων, εξετάζονται συστηματικά για πρώτη φορά από τον Hayes και χαρακτηρίζονται από εμφανώς περιορισμένη μορφολογική ποικιλία σε σχέση με τις πρωιμότερες περιόδους της παραγωγής1364. Για μια ακόμη φορά η έρευνα πάνω στη συγκεκριμένη κατηγορία ερυθροβαφούς κεραμικής φαίνεται πως επιβραδύνεται μετά την παρουσίαση της τυπολογίας του Hayes, κατά τρόπο αντιστρόφως ανάλογο του ρυθμού με τον οποίο παραδείγματα της παραγωγής έρχονται στο φως. Μόλις στις αρχές του 21ου αιώνα το ενδιαφέρον γύρω από την παραγωγή αναζωπυρώνεται με επιφανειακές έρευνες στην περιοχή και αρχαιομετρικές μελέτες1365, ενώ σημαντικά στοιχεία προσφέρει η δημοσίευση του τόμου για την κεραμική της μικρασιατικής ακτής του Αιγαίου, το 20141366. 1357 Malfitana 2002. Domżalski 2014, 156 1358 Loeschcke 1912 1359 Schäfer1962 1360 Waagé et al. 1948, 18 – 28, 32 – 38. Meyer-Schlichtmann 1988 1361 Hayes 2008a, 49 - 50 1362 Kenyon 1957a, 283. Hellström 1965, 29. Domżalski 2014. Japp 2014, 12. Η χρήση του όρου Eastern Sigillata C (ESC) έχει επικρατήσει στη νεότερη έρευνα περιγράφοντας το σύνολο της συγκεκριμένης παραγωγής, με ευρύτερο χρονολογικό πλαίσιο σε σχέση με το υλικό που εντοπίζεται στους Φιλίππους. Στην παρούσα μελέτη προκρίνεται καταχρηστικά η χρήση του όρου κεραμική Çandarli για να περιγράψει μόνο την όψιμη σειρά, που αποτελεί και το αντικείμενο του συγκεκριμένου κεφαλαίου, ενώ ο ορθότερος όρος ESC θα χρησιμοποιείται όταν γίνεται αναφορά στο σύνολο της παραγωγής. 1363 Loeschcke 1912 1364 Hayes 1972, 316 – 322. Atlante II, 71 - 78 1365 Japp 2009 1366 Meyza H., Domzalski K. (επιμ.), Late Hellenistic to Mediaeval Fine Wares of the Aegean Coast of Anatolia. Their Production, Imitation and Use, Warschau 183 Κεραμική Çandarli (CW) Σχήματα Κατά την ελληνιστική περίοδο και τους πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους η παραγωγή χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία. Ο Loescke διακρίνει 42 επί μέρους τύπους στο κέντρο της αρχαίας Πιτάνης, που συμπεριλαμβάνουν κυρίως ανοιχτά σχήμα αλλά και ορισμένα κλειστά αγγεία,1367. Από τα τέλη του 1ου αιώνα και έπειτα τα εργαστήρια της ESC περιορίζουν σημαντικά το σχηματολόγιό τους και επιδίδονται στην κατασκευή λίγων μόνο τύπων ανοιχτών αγγείων, που δεν παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις κατά την εξέλιξή τους1368. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται μια σειρά από λεκανίδες με χαμηλή βάση και ένα βαθύ πινάκιο με πλαστικό δακτύλιο στο χείλος. Προοδευτικά, και ιδιαίτερα κατά την περίοδο που απασχολεί τη συγκεκριμένη μελέτη, από τον 2ο αιώνα και μετά, οι λεκανίδες υποχωρούν και αντικαθίστανται από πινάκια μεγάλου μεγέθους και μικρότερα βαθιά πινάκια με απλοποιημένο σχήμα, που ο Hayes συνοψίζει σε μια σειρά με πέντε επί μέρους τύπους1369. Η επικέντρωση της παραγωγής σε συγκεκριμένους μόνο τύπους αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, η ερμηνεία του οποίου δεν αποτελεί στόχο της παρούσας μελέτης, αλλά παρουσιάζει ενδιαφέρον. Το ενδεχόμενο το εργαστήριο της Αρχαίας Πιτάνης, στο οποίο αποδίδεται το μεγαλύτερο μέρος της όψιμης σειρά των προϊόντων της παραγωγής, να αποτελεί εγκατάσταση με αποκλειστικό στόχο την εξαγωγή1370, θα μπορούσε να αποτελεί μια πιθανή εξήγηση, καθώς προσαρμόζονταν στις ανάγκες και τη ζήτηση του υπερπόντιου πελατολογίου. Εναλλακτικά και δεδομένου ότι ελάχιστα είναι τα ανασκαφικά δεδομένα εργαστηρίων που σχετίζονται με την παραγωγή αυτή, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως προϊόντα με τοπικό χαρακτήρα κάλυπταν τις ανάγκες των υπολοίπων σχημάτων. Διακόσμηση Τα αγγεία της κεραμικής Çandarli παραμένουν κατά κανόνα ακόσμητα, σε αντίθεση με τις προγονικές παραγωγές της Μικράς Ασίας που μπορούν να φέρουν πλούσιο εμπίεστο ή ανάγλυφο διάκοσμο1371. Γενικότερα τα παραδείγματα της ESC σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις διατηρούν εμπίεστο διάκοσμο, ο οποίος περιορίζεται σε ανθέμια, ρόδακες, ομόκεντρους κύκλους ή πέλματα (planta pedis)1372, ενώ απουσιάζει από τα όψιμα παραδείγματα της σειράς, εξαιρουμένων μεμονωμένων 1367 Loeschcke 1912, 360 – 389, πίν. XXVIII 1368 Hayes 2008a, 51 1369 Hayes 1972, 318 – 322. Atlante II, 77 - 78 1370 Domżalski 2014, 156 1371 Βλ. Schäfer1962. Meyer-Schlichtmann 1988. Hübner 1993. Bounegru 2003 1372 Loeschcke 1912, 374 – 375, εικ. 6. Atlante II, 72. Domżalski 2014, 154 184 Κεραμική Çandarli (CW) παραδειγμάτων1373. Πηλός Ο πηλός των αγγείων της παραγωγής είναι λεπτόκοκκος, με χρώμα το οποίο ποικίλει από υπόλευκο έως ερυθροκάστανο, χωρίς ιδιαίτερα διαγνωστικά χαρακτηριστικά. Εξαίρεση αποτελεί η παρουσία φολίδων μαρμαρυγία, συχνά αρκετά μεγάλου μεγέθους ώστε να ξεχωρίζουν μέσα στο σώμα του πηλού. Πιο χαρακτηριστικό είναι το επίχρισμα των αγγείων. Στα πρωιμότερα παραδείγματα της ESC αυτό είναι πιο ανοιχτόχρωμο, κοντά στο χρώμα του πηλού. Από το δεύτερο αιώνα γίνεται σκουρότερο, ισχυρό και ιδιαίτερα στιλπνό εσωτερικά, ενώ παραμένει λεπτότερο και θαμπό εξωτερικά1374. Σταδιακά, η ποιότητα του επιχρίσματος υποχωρεί, παραμένει όμως στις περισσότερες περιπτώσεις ισχυρό και αρκετά στιλπνό1375. Η σύσταση του πηλού των εργαστηρίων του Çandarli και της Περγάμου φαίνεται πως είναι απαράλλακτη. Τα προϊόντα τους είναι μακροσκοπικά όμοια και μόνο η χημική ανάλυση επιτρέπει τη μεταξύ τους διάκριση1376. Διαπιστώνεται ότι εμπεριέχουν προσμίξεις που δεν ξεπερνούν σε διάμετρο τα 0,25χιλ. και συμπεριλαμβάνουν αστριούς, βιοτίτη ανδαλουσίτη και μεταμορφωμένα πετρώματα, που περιέχουν με τη σειρά τους αστριούς, μαρμαρυγιακούς σχιστόλιθους, πυρόξενους, αμφιβολίτες, βιοτίτη και σερικτίτη1377. Προέλευση Η συγκεκριμένη κεραμική ήδη από την ταύτισή της συνδέθηκε με ένα βασικό κέντρο παραγωγής στην περιοχή της αρχαίας Πιτάνης, με το σημερινό τοπωνύμιο Çandarli. Εκεί εντοπίστηκαν σε μικρά δοκιμαστικά ορύγματα προϊόντα της συγκεκριμένης κατηγορίας, μαζί με εργαστηριακά απορρίμματα, χωρίς ωστόσο να έχουν επισημανθεί οι εργαστηριακές εγκαταστάσεις1378. Πιο πρόσφατες μελέτες επιβεβαίωσαν την αρχική αυτή υπόθεση επεκτείνοντας όμως την παραγωγή και στην περιοχή της Περγάμου1379. Επιπλέον, ενδείξεις για την παραγωγή της κεραμικής αυτής εντοπίζονται στην περιοχή του Γρύνιου, όπου συνυπάρχει με τα οψιμότερα προϊόντα της Φώκαιας, ενώ πρώιμα παραδείγματα της ESC εντοπίζονται και στα 1373 Όστρακο λεκανίδας, φέρει στο κέντρο του πυθμένα σφραγίδα από τον οπισθότυπο νομίσματος (Domżalski, Jaworski 2010). Επιπλέον μεμονωμένο παράδειγμα από τη Θάσο διατηρεί διάκοσμο με σφραγιδοκύλινδρο (Abadie - Reynal, Sodini 1992, 14, εικ. 1, αρ. CF14) 1374 Hayes 1972, 316 – 317. Atlante II, 71 – 72. Hayes 2008a, 50. Japp 2014, 15 – 16, 1375 Hayes 2008a, 51 1376 Schneider, Mommsen 2009, 223 – 225, 257. Schneider, Japp 2009, 294 – 296. Japp 2014, 19 1377 Poblome et al: 2001, 150 1378 Loeschcke 1912. Domżalski 2014 1379 Hayes 2008a, 49, υποσ. 8. Japp 2009, 230 Perga 68, 244 Perga 109. Domżalski 2014, 151. Japp 2014, 11 185 Κεραμική Çandarli (CW) βαθύτερα στρώματα των αποθετών των εργαστηρίων της Φώκαιας1380. Τεχνολογία Το σύνολο των παραδειγμάτων της παραγωγής είναι τροχήλατα, και συχνά διατηρούν στην εξωτερική επιφάνεια λεπτές αυλακώσεις που διαμορφώνονται κατά το πλάσιμο. Αυτές απουσιάζουν από την εσωτερική επιφάνεια, γεγονός που υποδεικνύει στίλβωση, διαδικασία που θα ενίσχυε την χαρακτηριστική στιλπνή εικόνα του αγγείου. Άλλωστε στιλβωτήρες συμπεριλαμβάνονται και μεταξύ των εργαστηριακών απορριμμάτων που εντοπίζονται στην περιοχή του Çandarli1381. Η εφαρμογή του επιχρίσματος φαίνεται πως πραγματοποιείται με εμβάπτιση. Στην πρακτική αυτή ενδεχομένως οφείλονται τα συχνά δακτυλικά αποτυπώματα στην εξωτερική επιφάνεια, ενώ συχνά η επιφάνεια έδρασης των αγγείων παραμένει ακάλυπτη. Προοδευτικά, η επεξεργασία των αγγείων γίνεται αμελέστερη, με ολοένα και περισσότερα ίχνη επεξεργασίας να επισημαίνονται στην εξωτερική επιφάνεια. Παράλληλα, η χρωματική διαφοροποίηση των οψιμότερων παραδειγμάτων είναι ενδεικτική των υψηλότερων θερμοκρασιών όπτησης. Χαρακτηριστικό της παραγωγής αποτελεί η χρήση μικρών δισκοειδών πήλινων στηρίγματων όπτησης, τα ίχνη των οποίων είναι συχνά διακριτά στον πυθμένα αλλά και στην επιφάνεια έδρασης των προϊόντων της παραγωγής1382. Τέτοια στηρίγματα σκοπό έχουν να αποτρέψουν το ενδεχόμενο τα αγγεία να κολλήσουν μεταξύ τους, αλλά και για να εξασφαλίσουν την ομαλή ροή του αέρα στο εσωτερικό του κλιβάνου, επιτυγχάνοντας ομοιόμορφες συνθήκες όπτησης1383. Παραδείγματα εντοπίστηκαν ήδη από τις πρώτες ανασκαφές στην περιοχή1384 ενώ ακόμη και σήμερα εντοπίζονται διάσπαρτα, συχνά κολλημένα στον πυθμένα ή τη βάση αγγείων, μαζί με άλλα εργαστηριακά απορρίμματα1385. Χρονολόγηση O Loeschcke διακρίνει στο εργαστήριο της Πιτάνης δύο βασικές φάσεις της παραγωγής, μια πρώιμη που αποδίδει στην εποχή του Τιβέριου, τον 1ο αιώνα, και μία οψιμότερη, που συνεχίζει στον επόμενο αιώνα1386. Σταδιακά τα δεδομένα αυτά τροποποιήθηκαν. Ο Hayes αρχικά επεκτείνει την παραγωγή Çandarli, μέχρι και τον όψιμο 3ο ή ακόμη και το α΄ μισό του 4ο αιώνα1387. 1380 Empereur, Picon 1986, 143 – 144 1381 Loeschcke 1912 εικ. 4, αρ. 3 & 9 1382 Hayes 1972, 316 – 317. Atlante II, 72. Hayes 2008a, 50 – 52, 1383 Papadopoulos 1992, 215 – 216 1384 Loeschcke 1912 355, εικ. 4, αρ. 2, 4 – 6, 8 1385 Domżalski 2014, 154 1386 Loeschcke 1912, 404 - 407 1387 Hayes 1972, 316 – 317. Atlante II, 71 186 Κεραμική Çandarli (CW) Πάντως, από τα μέσα1388 ή τα τέλη 3ου αιώνα1389 η αρχαία παράδοση των ανατολικών ερυθροβαφών αγγείων φαίνεται πως υποχωρεί υπό την πίεση των νέων προϊόντων που φτάνουν από τη Βόρειο. Αφρική, ενώ η συνέχισή της μέσα στον 4ο αιώνα θεωρείται πως έχει περιορισμένο και τοπικό χαρακτήρα1390. Ωστόσο, προϊόντα της κεραμικής Çandarli εντοπίζονται ακόμη και σε οψιμότερα στρώματα, που φτάνουν μέχρι τον όψιμο 4ο αιώνα1391. Σε κάθε περίπτωση πάντως, το πέρασμα στον 4ο αιώνα φαίνεται πως σηματοδοτεί την αρχή του σταδιακού μετασχηματισμού της παραγωγής σε μια νέα κατηγορία, που θα κυριαρχήσει στην ανατολική μεσόγειο με τη μορφή των προϊόντων της Φώκαιας. Πρωτογενές υλικό Τα αγγεία της παραγωγής Çandarli που απαντούν στο υλικό των Φιλίππων απαρτίζουν τη δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα ερυθροβαφούς κεραμικής που εξετάστηκε. Εντοπίζονται σε όλη την έκταση του χώρου, αλλά απαντούν με μεγαλύτερη συχνότητα στα στρώματα καταστροφής του κτηρίου. Εξάλλου και χρονολογικά βρίσκονται πολύ πιο κοντά στην αρχική του φάση. Αν και τα περισσότερα παραδείγματα συγκλίνουν με τα γενικότερα χαρακτηριστικά της παραγωγής, παρατηρούνται μεταξύ τους έντονες διαφοροποιήσεις. Το επίχρισμα είναι κατά κανόνα ισχυρό εσωτερικά και λεπτότερο εξωτερικά, αλλά δεν είναι πάντα στιλπνό. Ο πηλός είναι σε όλες τις περιπτώσεις λεπτόκοκκος, με χρώμα που ποικίλει από υπόλευκο έως καστανέρυθρο, ωστόσο τα περισσότερα παραδείγματα βρίσκονται πιο κοντά σε αποχρώσεις του ερυθοκίτρινου. Είναι σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, κατά περιπτώσεις λείος, εσωτερικά και λιγότερο επιμελημένος εξωτερικά, χωρίς ωστόσο μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των παραδειγμάτων. Οι προσμίξεις αφορούν κατά κύριο λόγο ασβεστιτικά στοιχεία τα οποία εντοπίζονται με διαφορετική πυκνότητα και μορφή, χωρίς να λείπουν και οι πυριτικές, με μικρότερο όμως μέγεθος και σε μικρότερη ποσότητα. Σταθερό χαρακτηριστικό παραμένει στις περισσότερες περιπτώσεις η παρουσία μαρμαρυγία, επί το πλείστον χρυσού χρώματος και σε σπάνιες μόνο περιπτώσεις με ασημίζουσα απόχρωση. Επιπλέον, κοινό στοιχείο αποτελούν οι καστανέρυθρες προσμίξεις, με τη μορφή ωόλιθων ή μικρών συσσωρεύσεων, καθώς και ικανού αριθμού μικροσκοπικών κοκκινωπών προσμίξεων, με τη μορφή κρυσταλλικών στοιχείων ή φολίδων, που αποτελούν και το βασικό διακριτικό χαρακτηριστικό από ορισμένα προϊόντα της Φώκαιας. Με βάση τα χαρακτηριστικά του πηλού διακρίνονται τρεις βασικές ομάδες, ενώ αρκετά είναι και τα ενδιάμεσα παραδείγματα. Η πρώτη ομάδα (CWi) (βλ. αρ. 304, 1388 Hayes 1972, 317 1389 Domżalski 2014, 154 1390 Hayes 2008a, 51 - 52 1391 Reynolds et al. 2011, 28, αρ. 26 - 27 187 Κεραμική Çandarli (CW) 307, 330, 333, 340, 393) χαρακτηρίζεται από το ενιαίο, ομοιόμορφο σώμα του πηλού, μέσα στο οποίο ξεχωρίζουν μικροσκοπικές, ασβεστιτικής σύστασης, κρυπτοκρυσταλλικές προσμίξεις, μαζί με κοκκινωπές προσμίξεις και φολίδες, καθώς και συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος, συνήθως με τη μορφή ωόλιθων. Μοναδικό μακροσκοπικά διακριτό στοιχείο αποτελούν οι μικρές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία. Στο πλαίσιο της ίδιας ομάδας διαπιστώνεται αρκετή ποικιλία τόσο ως προς την ποσότητα και το μέγεθος των ασβεστιτικών στοιχείων, όσο και σε σχέση με τη δομή του σώματος του πηλού, το οποίο σε ορισμένα από τα οψιμότερα παραδείγματα παρουσιάζει μικροσκοπικές οπές και πιο συμπαγή δομή, ενδεικτικό υψηλότερων θερμοκρασιών όπτησης. Η ποικιλία μεταξύ των παραδειγμάτων είναι τέτοια που η ομαδοποίησή τους σε επί μέρους παραλλαγές κρίνεται μάλλον άσκοπη1392. Η δεύτερη ομάδα (CWii) (βλ. αρ. 357, 361, 365, 382, 386) συμπεριλαμβάνει όστρακα στα οποία η παρουσία των ασβεστιτικών στοιχείων είναι ιδιαίτερα έντονη, συχνά με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης. Κυριαρχούν στο σώμα του πηλού, το οποίο παρουσιάζει μεγαλύτερη χρωματική ποικιλία, καθώς κυμαίνεται από ρόδινο έως καστανέρυθρο. Τα παραδείγματα αυτά ουσιαστικά θα μπορούσαν να αποδοθούν σε αγγεία της παραγωγής της Φώκαιας, ωστόσο διαφοροποιούνται λόγω των σχημάτων που υιοθετούν, της παρουσίας μικρών καστανέρυθρων συσσωρεύσεων και των σποραδικών φολίδων μαρμαρυγία που εμπεριέχουν. Σε αντίθεση με την προηγούμενη ομάδα, οι κοκκινωπές προσμίξεις απαντούν μόνο σποραδικά ή απουσιάζουν εντελώς. Το σώμα του πηλού, παρουσιάζεται περισσότερο συμπαγές, ενίοτε και ήπια υαλοποιημένο (αρ. 382), με λίγες – αρκετές μικρές και μικροσκοπικές οπές και υποδεικνύει εμφανώς υψηλότερες θερμοκρασίες όπτησης σε σχέση με τα αγγεία της πρώτης ομάδας. Και στην περίπτωση αυτή η ποικιλία είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς πολλά είναι τα ενδιάμεσα στάδια. Οι ομοιότητες της ομάδας με τα αγγεία της παραγωγής της Φώκαιας1393 ενισχύει την μεταξύ τους σχέση και ενδεχομένως υποδεικνύει μεγαλύτερη διεπαφή των δύο από όσο μέχρι σήμερα έχει αναγνωριστεί. Η τελευταία ομάδα (CWiii) (βλ. αρ. 316, 339, 350) διαφοροποιείται ουσιαστικά από τις δύο προηγούμενες καθώς το χρώμα του πηλού είναι πολύ πιο ανοιχτόχρωμο και κυμαίνεται από ανοιχτό καστανό έως υπόλευκο. Στο ανοιχτόχρωμο βάθος οι ασβεστιτικής σύστασης προσμίξεις είναι λιγότερο διακριτές, συχνά με τη μορφή δακτυλίων όπτησης. Αντίθετα, εντονότερα προβάλλονται οι κοκκινωπές προσμίξεις και φολίδες και οι καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επιπλέον, σημειώνονται περισσότερες και μεγαλύτερου μεγέθους πυριτικές προσμίξεις. Η δομή του σώματος του πηλού παρουσιάζει ποικιλία, καθώς κυμαίνεται από ενιαίο, χωρίς οπές, μέχρι 1392 Σε στενή σχέση με την ομάδα CΗi θα πρέπει να εξεταστεί η ομάδα PHRSWiii (βλ. σελ. 74). 1393 Βλ. PHRSWi (σελ. 73 – 74). 188 Κεραμική Çandarli (CW) συμπαγές με αρκετές μικροσκοπικές οπές. Tα όστρακα της ομάδας αυτής δεν θα πρέπει να συγχέονται με παραδείγματα της CWii, τα οποία μακροσκοπικά παρουσιάζονται ανοιχτόχρωμα, αλλά μικροσκοπικά διαπιστώνεται πως αυτό οφείλεται στις άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις που κυριαρχούν πάνω στο κοκκινωπό βάθος του πηλού (αρ. 357). Τέλος, σημειώνονται και μεμονωμένα παραδείγματα ερυθροβαφών λεκανίδων, που φαίνεται πως μιμούνται τα πρότυπα της παραγωγής Çandarli (CWim) (βλ. αρ. 331 – 332), αλλά διαφοροποιούνται αρκετά από αυτά. Και οι πέντε επί μέρους τύποι της όψιμης σειράς που παρουσιάζει ο Hayes αντιπροσωπεύονται στο υλικό που εξετάστηκε, αν και με διαφορετική ένταση. Επιπλέον, σημειώνονται και προγενέστερα παραδείγματα, της τυπολογικής σειράς του Loeschcke, τα οποία όμως ανήκουν στις ίδιες φόρμες, από τις οποίες προκύπτουν οι τύποι της οψιμότερης σειράς, υποδεικνύοντας πως η εξαγωγική δραστηριότητα αφορούσε από νωρίς συγκεκριμένους μόνο τύπους, παρά την παράλληλη κατασκευή και άλλων σχημάτων. Τα περισσότερα τεχνολογικά χαρακτηριστικά που περιγράφονται στη διαθέσιμη βιβλιογραφία απαντούν και στο υλικό των Φιλίππων, όπως π.χ. τα ίχνη μικρών στηριγμάτων στο εσωτερικό ή τη βάση των αγγείων και την αμελέστερη επεξεργασία της εξωτερικής επιφάνειας. Παρά την χρήση στηριγμάτων όπτησης πάντως, διαπιστώνονται μεμονωμένα παραδείγματα στα οποία το επίχρισμα στο χείλος διαφοροποιείται και είναι είτε σκουρότερο είτε έντονα αποχρωματισμένο (αρ. 339)1394, γεγονός που υποδεικνύει την πιθανότατα η πρακτική της τοποθέτησης των αγγείων σε στοίβες, που γενικεύεται στα αγγεία της Φώκαιας, να ξεκινά νωρίτερα, έστω και με περιορισμένη χρήση. CW1 Περιγραφή Ο πρώτος τύπος που διαπιστώνει ο Hayes στην όψιμη σειρά της παραγωγής Çandarli (CW1) αφορά λεκανίδες αρκετά μεγάλου μεγέθους, με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος του σώματος. Το χείλος παρουσιάζει αρκετή ποικιλία. Μπορεί να διαμορφώνεται από οριζόντιο δακτύλιο, κάθετο, με μικρή προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη1395. Η βάση είναι κυκλική, με χαμηλό, κυλινδρικό πόδιο, μεγάλου πάχους, που συχνά διαμορφώνει ήπια σπείρα εξωτερικά. Ο πυθμένας είναι συνήθως επίπεδος ή ελαφρώς κοίλος και το τύμπανο κατά κανόνα κυρτό, σε έντονη υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού1396. 1394 Το ίδιο φαινόμενο διαπιστώνεται και σε δεύτερο όστρακο του τύπου που δεν συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο (ΠΑΦ4888) 1395 Για μια σειρά παραδειγμάτων με διαφορετικό χείλος βλ . Hayes 1983, εικ. 2, αρ. 1 – 5 1396 Hayes 1972, 318. Atlante II, 77. Hayes 1983, εικ. 2, αρ. 1 – 5 189 Κεραμική Çandarli (CW) Τυπολογία Αφετηρία του σχήματος αποτελούν οι λεκανίδες Loeschcke 291397. Ωστόσο ο τύπος διαφοροποιείται σημαντικά σε σχέση με τα προγονικά παραδείγματα. Οι μεταξύ τους διαφορές συνίστανται κυρίως στην τροπίδωση που ορίζει τη μετάβαση προς το κάτω μέρος του σώματος και στη μορφή του πόδιου της βάσης, το οποίο στα παραδείγματα του πρώιμου τύπου είναι λεπτότερο και έξω νεύον. Επιπλέον, τα παραδείγματα της σειράς του Hayes είναι εμφανώς μικρότερα, με λιγότερο τονισμένο τον κάθετο άξονα, στοιχεία που αποτελούν τα εξελικτικά γνωρίσματα του τύπου. Πάντως, παρά το γεγονός πως ο συσχετισμός με τα αγγεία του τύπου Loeschcke 29 είναι αποδεκτός από το σύνολο των μελετητών, δεν πρέπει να παραγνωριστεί και η επιρροή του τύπου Loeschcke 271398, ο οποίος εισάγει στα σχήματα της παραγωγής την χαρακτηριστική τροπίδωση. Προοδευτικά, το χείλος απλοποιείται, ο πλατύς δακτύλιο περιορίζεται και τελικά ενσωματώνεται στην άνω απόληξη του σώματος, με τη μορφή μικρής προβολής εξωτερικά. Το μέγεθος των αγγείων περιορίζεται και τα τοιχώματα ανοίγουν ολοένα και περισσότερο, διατηρώντας ουσιαστικά την ίδια χωρητικότητα, με μικρότερο όμως ύψος1399. Διακόσμηση Τα αγγεία του τύπου παραμένουν κατά κανόνα ακόσμητα. Ωστόσο, σε μεμονωμένο όστρακο από τη Θάσο διαπιστώνεται η παρουσία ζώνης διαμορφωμένης με σφραγιδοκύλινδρο στην εξωτερική απόληξη του δακτυλίου του χείλους1400 Χρονολόγηση Σε σχέση με τη χρονολόγηση των αγγείων του τύπου δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής διαφορετικές προτάσεις από αυτή που διατυπώνει ο Hayes, o οποίος αποδίδει τα πρωιμότερα παραδείγματα στο β΄ μισό του 2ου αιώνα ενώ τα οψιμότερα στο α΄ μισό του επόμενου1401. Τα ανασκαφικά δεδομένα επιβεβαιώνουν την πρόταση αυτή.1402. Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό πως σε σύνολα από την Κνωσσό, αν και εντοπίζονται παραδείγματα της σειράς Loeschcke σε προγενέστερα στρώματα, ο τύπος Hayes 1 απουσιάζει από στρώματα που χρονολογούνται πριν την εποχή του Αδριανού, και 1397 Loeschcke 1912, 378 – 379 1398 Loeschcke 1912, 377 – 378 1399 Hayes 1972, 318. 1400 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 14, εικ. 1, αρ. CF14 1401 Hayes 1972, 319 1402 Coldstream 1972, 46 – 47, εικ. 17, αρ. 12. Hayes 2008a, 200, αρ. 801 (Μέσα 2ου αιώνα). Hayes 1983, 104, 118, εικ. 2, αρ. 1 – 7. Marchetti et al. 1995, 304 – 305, αρ. 64 – 68, πίν. 40 εικ. 51 – 52 (Β΄μισό 2ου αιώνα) Sackett 1992, 247 (σύνολο S1 όπου εντοπίζονται μεμονωμένα όστρακα του τύπου). Lippolis 2001, 34. Pickersgrill, Roberts 2003, 564, εικ. 6 αρ. 31 (Ά μισό 3ου αιώνα) 190 Κεραμική Çandarli (CW) επιχωριάζει κυρίως σε στρώματα που αποδίδονται στον όψιμο 2ο αιώνα1403. Τα στρώματα της Κνωσσού αποτελούν εξαιρετικό μάρτυρα για την εμφάνιση του τύπου και τον μετασχηματισμό του τύπου Loeschke 29, τουλάχιστον στο πλαίσιο του εξαγωγικού εμπόριου, ερώτημα παραμένει πότε ακριβώς σταματά η παραγωγή του, και εάν συνεχίζει μέχρι τα μέσα ή το τρίτο τέταρτο του 3ου αιώνα, όπως υποδεικνύουν τα ευρήματα από την αγορά της Αθήνας1404. Πάντως, η πυκνότητα των ευρημάτων σε καλά χρονολογημένα στρώματα υποδεικνύει πως η μέγιστη διάδοση του τύπου σημειώνεται στα τέλη του 2ου αιώνα, ενώ είναι πιθανό πως τα παραδείγματα σε σύνολα που ξεπερνούν τα μέσα του επόμενου αιώνα είναι υπολειμματικά1405. Πρωτογενές υλικό Οι λεκανίδες του τύπου 1 αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος της παραγωγής Çandarli στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου. Παραδείγματά τους εντοπίζονται διάσπαρτα σε όλη την έκταση του κτηρίου, προερχόμενα κυρίως από τα στρώματα καταστροφής του χώρου. Αν και τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (CWi) δεν λείπουν και όστρακα με πηλό των υπόλοιπων (CWii και CWiii), όπως συμβαίνει και στους υπόλοιπους τύπους της παραγωγής, επιβεβαιώνοντας την υπόθεση πως οι διαφορετικές ομάδες του πηλού δεν έχουν χρονολογικό αντίκτυπο. Το σχήμα, με έμφαση στη μορφή του χείλους, παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία και ακολουθεί όλα τα εξελικτικά βήματα του τύπου, υποδεικνύοντας πως το υλικό καλύπτει όλη τη διάρκεια της παρουσίας του στην εμπορική κυκλοφορία. Στα πρωιμότερα παραδείγματα το χείλος διαμορφώνεται από δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής (αρ. 303 – 305). Προοδευτικά ο δακτύλιος αυτός στρέφεται προς το κάτω μέρος και γίνεται περισσότερο πλαστικός, με προβολή στο κάτω μέρος του. Μεταβατικά φαίνεται πως λειτουργούν δύο παραδείγματα (αρ. 306 – 307) που διαμορφώνουν μια επίπεδη επιφάνεια μεταξύ της άνω απόληξης του σώματος και της προβολής του δακτυλίου εξωτερικά. Σταδιακά το εύρος του χείλους περιορίζεται (αρ. 308 – 310) καταλήγοντας στα οψιμότερα παραδείγματα σε μικρή ένταση στην άνω εξωτερική απόληξη του σώματος (αρ. 311 - 312). Αντίστοιχα, τα τμήματα βάσης που διατηρούνται ακολουθούν την εξελικτική πορεία του τύπου (αρ. 313 – 317) , με προοδευτικά μικρότερο ύψος και λιγότερο ραδινές αναλογίες. Χαρακτηριστικό είναι ένα όστρακο, στο οποίο η βάση είναι ιδιαίτερα χαμηλή, στα πρότυπα παραδειγμάτων 1403 Sackett 1992, 159, 242, 244 σύνολα R1, R2 (Για τη χρονολόγηση των συνόλων βλ. ακόμη Reynolds et al. 2011, 16) 1404 Hayes 2008a, 201, αρ. 803. Αν και το στρώμα αφορά υλικό που σχετίζεται με τις καταστροφές των Ερούλων (267) φαίνεται πως περιέχει προγενέστερο υλικό, που αποδίδεται στα μέσα περίπου του αιώνα (Reynolds et al. 2011, 17) 1405 Lippolis 2001, 34 (Φάση: Ε5) 191 Κεραμική Çandarli (CW) του επόμενου τύπου στη σειρά του Hayes (αρ. 317). Ωστόσο, τα κάθετα τοιχώματα του σώματος και η περιορισμένη, αναλογικά διάμετρος της βάσης το κατατάσσει στον τύπο 1, αν και φαίνεται πως ανήκει στα οψιμότερα παραδείγματά του. Μοναδικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό αποτελεί η παρουσία αυλακώσεων στην εξωτερική ή και την εσωτερική επιφάνεια ορισμένων παραδειγμάτων, στα τοιχώματα ή στο κάτω μέρος του σώματος. Σε κάθε περίπτωση διακρίνεται έντονη αμηχανία στον τρόπο απόδοσης του διακόσμου αυτού, που αποδίδεται πρόχειρα, ενίοτε με τις σπάτουλες που χρησιμοποιεί ο κεραμέας για τη διαμόρφωση του αγγείου (αρ. 308) ή με τα δάχτυλα (αρ. 306). Παρά την εξαιρετικά επιμελημένη και στιλβωμένη εσωτερική επιφάνεια με το ισχυρό επίχρισμα, η εικόνα των αγγείων διαφοροποιείται εξωτερικά. Η εφαρμογή του επιχρίσματος γίνεται με τρόπο ανομοιογενή. Συχνές είναι οι πλατιές ταινίες και οι λεπτές ακανόνιστες αυλακώσεις από τη χρήση σπάτουλας σε ολόκληρη την εξωτερική επιφάνεια, και ιδιαίτερα στο κάτω μέρος του αγγείου. Τέλος, στο τύμπανο, που σχηματίζεται με αφαίρεση πηλού, δεν διαπιστώνεται προσπάθειας εξομάλυνσης της επιφάνειας. Τα παραπάνω υποδεικνύουν μια πλημμελή διαχείριση της εξωτερικής επιφάνειας, η οποία μάλιστα φαίνεται πως εντείνεται προοδευτικά. Ωστόσο, διαπιστώνονται παραδείγματα που εξαιρούνται από τον κανόνα αυτό και παρά το ότι μορφολογικά ανήκουν στις οψιμότερες εκδοχές του τύπου (αρ. 311, 317) χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα επιμελημένη κατασκευή. CW2 Περιγραφή Ο δεύτερος τύπος στη σειρά του Hayes (CW2) αφορά μια ακόμη λεκανίδα, που θα μπορούσε να αποτελεί παραλλαγή του προηγούμενου. Συμπεριλαμβάνει αγγεία με ανάλογα χαρακτηριστικά, συνήθως μικρότερα, με περισσότερο τονισμένο τον οριζόντιο άξονα και χαμηλότερη, δισκοειδή βάση. Το χείλος διαμορφώνεται από μικρή ένταση στην εξωτερική απόληξη του σώματος ενώ όλα τα υπόλοιπα γνωρίσματα, μορφολογικά και τεχνολογικά σχεδόν ταυτίζονται με τα αγγεία του τύπου CW1. Η τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος διατηρείται, ωστόσο η γωνία που σχηματίζει είναι περισσότερο αμβλεία, ενώ ο λόγος της διαμέτρου του χείλους προς αυτήν της βάσης μειώνεται1406. Τυπολογία Αν και παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία με τα όψιμα παραδείγματα του τύπου CW1 φαίνεται πως οι δύο τύποι έχουν κοινή πορεία και όχι εξελικτική σχέση. Το σχήμα ξεκινά από τον τύπο Loeschcke 26b, ο όποιος χαρακτηρίζεται από πιο κάθετα 1406 Hayes 1972, 319 – 321. Atlante II, 77 – 78. Hayes 1983 εικ. 2, αρ. 8 – 13. Sackett 1992 πίν. 191 αρ. 20 – 22 192 Κεραμική Çandarli (CW) τοιχώματα και με σαφήνεια διακριτό χείλος, ενώ δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί και η επίδραση του τύπου Loeschcke 271407. Ως μεταβατικά, μεταξύ του τύπου Loeschcke 26b και του Hayes 2, θα πρέπει να θεωρηθούν τα παραδείγματα τα οποία ο βρετανός ερευνητής άλλοτε θεωρεί προγονικά της όψιμης σειράς1408 και άλλοτε αποδίδει στον τύπο Loeschcke 261409 ή και στον τύπο 2 της όψιμης σειράς που ο ίδιος προτείνει1410. Πιθανότερο πάντως φαίνεται πως η συγκεκριμένη εκδοχή του σχήματος είναι το αποτέλεσμα συνδυασμού και εξέλιξης περισσότερων τύπων1411. Για λόγους σαφήνειας προκρίνεται τα παραδείγματα αυτά, με τα λεπτά τοιχώματα και το έξω νεύον χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος να χαρακτηριστούν με τον διττό όρο Loeschcke 26 / Hayes 21412. Σε σχέση με τον μεταβατικό τύπο, τα αγγεία της όψιμης σειράς (CW2) είναι χαμηλότερα, με μεγαλύτερο πάχος και χείλος το οποίο δεν διακρίνεται με σαφήνεια από το σώμα. Προοδευτικά το μέγεθος τους συρρικνώνεται και τα τοιχώματα γίνονται ολοένα και περισσότερο ανοιχτά, ενώ παράλληλα παρατηρείται υποβάθμιση της επιμέλειας στην κατασκευή1413. Πάντως ανεξαρτήτως της διαδρομής, που το κάθε σχήμα ακολούθησε στην εξέλιξή του, οι δύο λεκανίδες της όψιμης σειράς που παρουσιάζει ο Hayes (CW1 – 2), παρά τις όποιες μεταξύ τους διαφορές, αποτελούν ουσιαστικά διαφορετικές εκδοχές του ίδιου σχήματος. Το γεγονός πως συμπίπτουν και χρονολογικά, όπως θα φανεί παρακάτω, ενισχύει την υπόθεση αυτή, ενώ είναι σαφές, πως τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου CW2 απηχούν επιρροές από τα μεγαλύτερα ανάλογά τους του τύπου CW1. Διακόσμηση Στα παραδείγματα της όψιμης σειράς δεν σημειώνεται γενικευμένη χρήση διακόσμου. Ωστόσο, τόσο στα αγγεία του τύπου Loeschcke 26 και 27 μπορεί να απαντά εμπίεστος διάκοσμος με ποικιλία θεμάτων1414. Ανάλογος διάκοσμος, οργανωμένος σε ζώνες, οριζόμενες από αυλακώσεις σημειώνεται και στα μεταβατικά παραδείγματα Loeschcke 26 / Hayes 21415, ενώ περισσότερα είναι τα αγγεία εκείνα 1407 Loeschcke 1912, 373 – 377 1408 Hayes 1972, εικ. 63c 1409 Atlante II πίν. XVII, αρ. 11. Hayes 2008a, 200 εικ. 25, αρ. 797, 799 1410 Hayes 2008a, 200 εικ. 25, αρ. 800 1411 Loeschcke 1912 πίν. 28, αρ 26a, 26b, 27. 1412 Η ίδια διττή ονομασία για το σχήμα αυτό υιοθετείται και από άλλους μελετητές (Domżalski 2014 εικ. 4 αρ. 6) 1413 Hayes 1972, 319. Το τελευταίο εξελικτικό χαρακτηριστικό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη, όπως ήδη φάνηκε και από τα παραδείγματα του τύπου CW1 1414 Loeschcke 1912, 374 – 376, εικ. 6 1415 Domżalski 2014 εικ. 4 αρ. 6 193 Κεραμική Çandarli (CW) στα οποία οι λεπτές αυλακώσεις αποτελούν το μοναδικό διακοσμητικό θέμα1416. Χρονολόγηση Ο μεταβατικός τύπος Loeschcke 26 / Hayes 2 αποδίδεται στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα1417, όπως δείχνουν τα ευρήματα από την Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας1418 και άλλες θέσεις1419. Τα αγγεία του τύπου CW2, έπονται χρονολογικά και σύμφωνα με τον Hayes είναι σύγχρονα με εκείνα των μεγαλύτερων λεκανίδων του τύπου 11420. Άλλωστε, τα ανασκαφικά ευρήματα επιβεβαιώνουν την συνύπαρξη των δύο τύπων στους ίδιους χρονολογικούς ορίζοντες, μεταξύ των μέσων του 2ου και του 3ου αιώνα 1421 Πρωτογενές υλικό Ο τύπος 2, μαζί με τα μεταβατικά παραδείγματα απαντά συχνότερα από τις μεγαλύτερες λεκανίδες του προηγούμενου τύπου, γεγονός που ενδεχομένως σχετίζεται με το ελαφρώς μεγαλύτερο χρονολογικό του εύρος. Παραδείγματά του εντοπίζονται σε αρκετά επί μέρους σύνολα, που αν και προέρχονται από ολόκληρη την έκταση του κτηρίου, είναι συχνότερα στο νότιο μισό, όπου το βάθος της επίχωσης είναι μεγαλύτερο. Όπως συμβαίνει και με τον προηγούμενο τύπο τα περισσότερα όστρακα προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, χωρίς όμως να απουσιάζουν και από την υπόλοιπη στρωματογραφία. Τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (CWi). Λιγότερα είναι τα όστρακα που ανήκουν στη δεύτερη ομάδα (CWii), ενώ μεμονωμένα είναι εκείνα των οποίων το υλικό κατασκευής ανήκει στην τελευταία ομάδα (CWiii). Μεταξύ των αγγείων που εντοπίστηκαν συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα του μεταβατικού τύπου Loeschke 26 / Hayes 2 (αρ. 318 – 321), το χείλος των οποίων διαμορφώνεται από την έξω νεύουσα άνω απόληξη του σώματος, ενώ το μοναδικό παράδειγμα βάσης που αποδόθηκε στον τύπο αυτό (αρ. 321) χαρακτηρίζεται από πιο ήπια τροπίδωση και περιορισμένο πάχος των τοιχωμάτων. Σε αντίθεση με τα παραδείγματα της όψιμης σειράς, το σύνολο των οστράκων του μεταβατικού τύπου είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (CWi), με ιδιαίτερα ομοιογενή 1416 Hayes 1972, 319. Atlante II 77, πίν. XVII αρ. 11 1417 Hayes 1972, 319 1418 Hayes 2008a, 200 αρ. 797, 799 – 800 1419 Sackett 1992, 236, πίν. 175 αρ. D4, 5 1420 Hayes 1972, 319. Atlante II, 77 1421 Coldstream 1972, 46 – 47, εικ. 17, αρ. 14. Hayes 1983, 104, 118, εικ. 2, αρ. 8 – 13. Sackett 1992, 159, 242, 244 σύνολα R1, R2, 247, σύνολο S1 (Για τη χρονολόγηση των συνόλων από την Κνωσσό βλ. ακόμη Reynolds et al. 2011, 16). Marchetti et al. 1995, 304 – 305, αρ. 69 – 70, πιν. 40, εικ. 53. Lippolis 2001, 34 (Όστρακο του τύπου εντοπίζονται στα φάση G2B που αποδίδεται στο πρώτο μισό του 3ου αιώνα). Hayes 2008a, 200 αρ. 802. 194 Κεραμική Çandarli (CW) χαρακτηριστικά και εξαιρετικά περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Τα υπόλοιπα παραδείγματα ανήκουν στον τύπο Hayes 2 (αρ. 322 – 330) χωρίς να αποκλίνουν από τα βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά του, ενώ απαντούν με ποικιλία πηλών. Η διακόσμηση, όταν απαντά, περιορίζεται σε λεπτές αυλακώσεις, στην εσωτερική ή την εξωτερική επιφάνεια, οι οποίες όμως αποδίδονται με μεγαλύτερη επιμέλεια και συγκρότηση σε σχέση με τα μεγαλύτερα ανάλογα του τύπου CW1. Μεμονωμένο παράδειγμα διατηρεί στην εξωτερική του επιφάνεια ίχνη διακόσμου που φαίνεται πως έχει διαμορφωθεί με σφραγιδοκύλινδρο ή νυκτά με τη χρήση μικρής σπάτουλας (αρ. 324)1422. Τεχνολογικά δεν διαφοροποιούνται από τις λεκανίδες του τύπου 1. Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού είναι μικρότερες και γενικότερα τα παραδείγματα παρουσιάζονται περισσότερο επιμελημένα. Συχνά, στη μετάβαση από το κάτω μέρος του σώματος προς τα τοιχώματα του αγγείου διαπιστώνεται μια χαμηλή ακμή, που πιθανότατα σχετίζεται με την επεξεργασία της επιφάνειας με χρήση σπάτουλας. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν απουσιάζει από τα παραδείγματα του τύπου CW1 αλλά απαντά με μικρότερη συχνότητα και ένταση ενδεχομένως λόγο της πιο οξείας γωνίας που σχηματίζουν στο σημείο αυτό. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί μεμονωμένο όστρακο στο οποίο αντί των συνηθέστερων στηριγμάτων όπτησης ωοειδούς σχήματος απαντά ίχνος ορθογώνιου σχήματος (αρ. 329)1423. Τέλος, αξίζει να γίνει αναφορά σε δύο επί μέρους όστρακα που φαίνεται πως μιμούνται παραδείγματα της παραγωγής. Στο πρώτο από αυτά (αρ. 331) το σχήμα βρίσκεται μεταξύ του τύπου Hayes1 και 2. Το χείλος παραμένει διακριτό από το σώμα στην εξωτερική του απόληξη καθώς διαμορφώνει ένταση ημικυλινδρικής διατομής. Ωστόσο, το έντονα ανοιχτό σχήμα υποδεικνύει πως βρίσκεται πιο κοντά σε πρότυπα του τύπου 2. Ο πηλός διαφοροποιείται από τα τυπικά παραδείγματα της παραγωγής (CWim), διατηρεί όμως αρκετές ομοιότητες με αυτά. Συμπεριλαμβάνει αρκετές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις, αλλά τα ασβεστιτικά στοιχεία είναι εξαιρετικά περιορισμένα και δεν εντοπίζονται φολίδες μαρμαρυγία, ενώ ο πυρήνας διαφοροποιείται χρωματικά. Σημαντικότερες είναι οι αποκλίσεις στο επίχρισμα, το οποίο είναι θαμπό, λεπτό και ανομοιογενές στην εξωτερική επιφάνεια. Δεν αποκλείεται το συγκεκριμένο παράδειγμα να προέρχεται ακόμη από την ίδια περιοχή, ωστόσο τα χαρακτηριστικά του είναι αποκλίνοντα σε σχέση με την κύρια μάζα της παραγωγής. Το δεύτερο παράδειγμα (αρ. 332) μορφολογικά ταυτίζεται με τα αγγεία του τύπου, ωστόσο η διάμετρός του είναι μικρότερη από το ½ του μέσου όρου αυτών. Επιπλέον, 1422 Ο διάκοσμος παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με αγγείο του τύπου Hayes 1 από τη Θάσο (Abadie - Reynal, Sodini 1992, 14, εικ. 1, αρ. CF14), για το οποίο έχει γίνει λόγος και παραπάνω (βλ. σελ. 184, 190) 1423 Στον τύπο CW2 τα παραδείγματα στα οποία εντοπίζονται ίχνη στηριγμάτων όπτησης είναι περισσότερα, ωστόσο αυτό είναι πιθανό πως συνδέεται με το μικρότερο μέγεθος των αγγείων. 195 Κεραμική Çandarli (CW) μικρές διαφοροποιήσεις επισημαίνονται και στον πηλό, που είναι σαφώς πιο μαλακός, με περισσότερες φολίδες μαρμαρυγία και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. CW3 Περιγραφή Ο τρίτος τύπος στην όψιμη σειρά της παραγωγής Çandarli, όπως την διατυπώνει ο Hayes, (CW3) αφορά μια μεγάλη σειρά από βαθιά πινάκια, με ποικιλία μεγέθους, που αποτελούν και το πλέον διαδεδομένο σχήμα της παραγωγής. Πρόκειται για εύκολα αναγνωρίσιμα αγγεία καθώς δεν μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά με άλλους τύπους. Το σώμα είναι κοίλο, σχεδόν ημισφαιρικό. Το χείλος, τριγωνικής σχεδόν διατομής, διαμορφώνεται εσωτερικά από την άνω απόληξη του σώματος, αλλά παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία εξωτερικά, πάντοτε όμως παραμένει με σαφήνεια διακριτό από το υπόλοιπο αγγείο. Η βάση είναι κυκλική. Σχηματίζεται από χαμηλό, συχνά έξω νεύον, πόδιο. Ο πυθμένας παραμένει σταθερά κοίλος, ενιαίος με το σώμα, αλλά το τύμπανο είναι συνήθως κωνικό, σε υποχώρηση, χωρίς να απουσιάζουν και τα παραδείγματα στα οποία αυτό παραμένει κυρτό ή ακόμη και σχεδόν επίπεδο1424. Τυπολογία Σε αντίθεση με τους προηγούμενους τύπους της παραγωγής που εξετάστηκαν, τα βαθιά πινάκια CW3 δεν αποτελούν ένα νέο τύπο που προκύπτει από παλιότερα πρότυπα, αλλά την άρρηκτη συνέχεια του τύπου Loeschcke 191425. Τα πρώιμα παραδείγματα της σειρά από την αρχαία Πιτάνη έχουν λεπτότερα τοιχώματα και πιο ραδινές αναλογίες. Το χείλος διαμορφώνεται ουσιαστικά από το ανώτερο τμήμα του σώματος με έναν λεπτός, τριγωνικής ή τραπεζοειδούς διατομής δακτύλιο να ορίζει τη μετάβαση προς στο σώμα εξωτερικά. Αντίστοιχα, η βάση είναι σχετικά λεπτή, έξω νεύουσα και το τύμπανο στις περισσότερες περιπτώσεις κυρτό1426. Στα αγγεία που ο Hayes συμπεριλαμβάνει στον τύπο 3 το σώμα είναι ευρύτερο, αποκλίνοντας από το ημισφαιρικό σχήμα. Το χείλος είναι συμπαγές, τριγωνικής διατομής, και προβάλλεται έντονα εξωτερικά. Η βάση είναι χαμηλότερη, φτάνοντας σε ορισμένα παραδείγματα να γίνεται σχεδόν συμπαγής, κυλινδρική, εξαιρουμένου του τυμπάνου, το οποίο είναι κωνικό, σε υποχώρηση διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού1427. Οι δύο εκδοχές του σχήματος, που εκφράζονται από τις επί μέρους τυπολογίες, 1424 Hayes 1972, 321. Hayes 1983, 118, εικ. 3, αρ. 26 – 31 1425 Οι δύο τύποι (CW3 και Loeschcke 19) κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν από κοινού. Για λόγους ομοιογένειας επιλέγεται η χρήση της της τυπολογίας του Hayes ωστόσο οι δύο σειρές θα πρέπει να θεωρηθούν και να αντιμετωπιστούν ενιαία. 1426 Loeschcke 1912, 370 – 371. Atlante II, 77 1427 Hayes 1972, 321. Atlante II, 77 196 Κεραμική Çandarli (CW) διαφοροποιούνται μορφολογικά, αλλά τα ενδιάμεσα στάδια είναι πολλά και συχνά η διάκριση μεταξύ τους αποδεικνύεται προβληματική. Επιχειρώντας να συνοψίσει κανείς την πορεία του σχήματος διαπιστώνει πως αυτή συνίσταται στις ολοένα και λιγότερο ραδινές αναλογίες, τον περιορισμό του ύψους των αγγείων και σε πιο συμπαγή και χαμηλά χείλη και βάσεις. Το σημείο της μετάβαση μεταξύ των δύο τύπων (Loeschcke 19 και Hayes 3) παραμένει ασαφές, γεγονός που μπορεί να έχει και ερμηνευτικές προεκτάσεις, όταν τα παραδείγματα του τύπου χρησιμοποιούνται ως χρονολογικά τεκμήρια. Το πρόβλημα επιτείνεται εάν συνυπολογίσει κανείς το γεγονός πως τα αγγεία αυτά, πιθανότατα εξαιτίας του ιδιαίτερα διαδεδομένου χαρακτήρα του, έχουν τύχει και πολλών, με τοπικό χαρακτήρα, απομιμήσεων, σε αρκετές περιοχές του αιγαιακού χώρου1428. Διακόσμηση Κανένα από τα παραδείγματα του τύπου δεν φέρει διάκοσμο. Εξαίρεση αποτελούν οι περιστασιακές αυλακώσεις που εντοπίζονται εσωτερικά ή εξωτερικά στην επιφάνεια του σώματος και του χείλους1429. Αντίθετα, καθώς το σχήμα μάλλον συνδέεται με αγγείο πόσης, συχνές είναι οι εγχάρακτες επιγραφές1430, με αναφορά κυρίως σε ονόματα, που πιθανότατα σχετίζονταν με τον κάτοχο του αγγείου1431, ή με συμποσιακό χαρακτήρα1432. Χρονολόγηση Τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου Loeschcke 19 αποδίδονται στο δεύτερο μισό του 1ου αιώνα1433. Η εμφάνιση του τύπου Hayes 3 τοποθετείται σύγχρονα με τους τύπους των λεκανίδων που προηγήθηκαν, στα μέσα περίπου του 2ου αιώνα. Ωστόσο, είναι σαφές πως παρά τους σχετικούς μετασχηματισμούς η παρουσία του σχήματος είναι αδιάλειπτη σε όλο το διάστημα που μεσολαβεί. Όσον αφορά το τέλος του τύπου υποστηρίζεται πως ακολουθεί την πορεία όλης της παραγωγής και υποχωρεί στα μέσα του 3ου αιώνα1434. Παραδείγματα του συνυπάρχουν με τις λεκανίδες CW1 και 2 σε καλά χρονολογημένα στρώματα της περιόδου μεταξύ των κεντρικών δεκαετιών του 2ου και του 3ου αιώνα1435. Στους ίδιους 1428 Atlante II, 73 1429 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 13 – 14, εικ. 1, αρ. CF3. Marchetti et al. 1995, 305, αρ. 72, πίν. 40, εικ. 56. Hayes 2008a, 199 – 200, εικ. 24, αρ. 788 – 793, 1430 Heath, Tekkök 2008, 38, 43, αρ. 17 1431 Hayes 2008a, 198 – 199, εικ. 24, πίν. 44 αρ. 780, 1432 Maffre 1971, 785, εικ. 11 1433 Loeschcke 1912, 370 – 371. Atlante II, 76 1434 Hayes 1972, 32. Atlante II, 79 1435 Coldstream 1972, 47, εικ. 17, αρ. J11. Sackett 1992, 233, πίν. 174, αρ. 8, 243, πίν. 184, αρ. 1, 244, πίν. 185, αρ. 7, 246, πιν. 187, αρ. 1, 247. Marchetti et al. 1995, 305, πίν. 40, εικ. 55 – 57, αρ. 71 – 73, 197 Κεραμική Çandarli (CW) χρονολογικούς ορίζοντες, περιορίζονται και τα παραδείγματα από την αρχαία Αγορά της Αθήνας, τα οψιμότερα των οποίων φτάνουν μέχρι τον πρώιμο 3ο αιώνα1436. Ωστόσο, πινάκια CW3 εντοπίζονται και σε στρώματα των αρχών του 4ου αιώνα, αν και παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις από τα τυπικά χαρακτηριστικά του1437, ενώ δεν λείπουν και από σύνολα, που φτάνουν μέχρι και το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα1438. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις τα ευρήματα αυτά θεωρούνται υπολειμματικά, φαίνεται πιθανότερο πως πινάκια του τύπου 3 συνεχίζουν να παράγονται και μετά τη διακοπή της κυκλοφορίας των λεκανίδων της κεραμικής Çandarli, ακόμη και μέσα στον 4ο αιώνα, καθώς όταν εντοπίζονται στα στρώματα αυτά δεν συνυπάρχουν με τους προγενέστερους τύπους1439. Πρωτογενές υλικό Τα βαθιά πινάκια του τύπου CW3, με όλες τις επί μέρους εκδοχές τους αποτελούν το δεύτερο πιο διαδεδομένο σχήμα της παραγωγής στο υλικό που μελετήθηκε, καθώς αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 1/4 του συνόλου των αγγείων της. Εντοπίζονται διάσπαρτα σε όλη την έκταση του κτηρίου, και αν και επιχωριάζουν κυρίως στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής η παρουσία τους είναι ισχυρή σε όλη τη στρωματογραφία του χώρου. Τα πολυάριθμα παραδείγματα ανταποκρίνονται στην ποικιλία που παρουσιάζει ο τύπος ως προς τη φόρμα, τον πηλό και τα επί μέρους χαρακτηριστικά (αρ. 333 – 360). Όλες οι ομάδες πηλού που χαρακτηρίζουν την παραγωγή εκπροσωπούνται στα όστρακα του τύπου (CWi – iii), με διαφορετικές φυσικά αναλογίες, ενώ διαπιστώνεται πως τα όστρακα στα οποία κυριαρχούν οι ασβεστιτικές προσμίξεις (CWii) είναι περισσότερα μεταξύ των αγγείων εκείνων που ταυτίζονται μορφολογικά με οψιμότερα πρότυπα. Καθώς, όπως αναφέρθηκε παραπάνω η διάκριση μεταξύ των παραδειγμάτων του τύπου Loeschcke 19 και Hayes 3 μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα προβληματική, επιλέγεται οι δύο εκδοχές του σχήματος να παρουσιαστούν από κοινού1440, ξεκινώντας από τα εκείνα που εντάσσονται με αρκετή βεβαιότητα στην πρώιμη σειρά του τύπου και καταλήγοντας σε εκείνα που ο Hayes συμπεριλαμβάνει στην δική του 314, πίν. 44, εικ. 99, αρ. 140., 315, πίν. 46, εικ. 114 – 116, αρ157 – 159. Pickersgrill, Roberts 2003, 564, εικ. 6, αρ. 30 1436 Hayes 2008a, 200, εικ. 25, αρ. 796 1437 Warner - Slane 1994, 129, εικ. 1, αρ. 3 1438 Yangaki 2005, 103, πίν. 12, εικ. 4a & b, αρ. 144 – 145, Lippolis 2001, 34 1439 Ο τύπος εντοπίζεται συχνά μαζί με οψιμότερο υλικό, συνήθως σε συνύπαρξη με παραδείγματα του τύπου CW4, στις ανασκαφές του μετρό Θεσσαλονίκης, από στρώματα στα οποία απουσιάζουν οι λεκανίδες των προηγούμενων τύπων. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στο υλικό που εξετάστηκε από τη Nησίδα του Υαλουργείου. Επιπλέον, παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται και σε οψιμότερα σύνολα, από την Πανεπιστημιακή ανασκαφή, μαζί όμως με νομίσματα του 4ου αιώνα (Zachariadis 2014, 706) 1440 Η πρακτική αυτή υιοθετείται από τον ίδιο τον Hayes στην παρουσίαση του υλικού της Αρχαία Αγοράς της Αθήνας, χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ των δύο τύπων (Hayes 2008a, 199) 198 Κεραμική Çandarli (CW) τυπολογία. Μορφολογικά διαπιστώνεται μεγάλη ποικιλία, τόσο στο χείλος όσο στη βάση. Λιγοστά παραδείγματα (αρ.333 – 335) διατηρούν χαρακτηριστικά ανάλογα με παραδείγματα που ο Hayes αποδίδει στο α΄ μισό του 2ου αιώνα1441 και βρίσκονται πιο κοντά στον τύπο Loeschcke 19. Τα υπόλοιπα χαρακτηρίζονται από μια σταδιακή ενσωμάτωση του δακτυλίου με το υπόλοιπο χείλος, που γίνεται σταδιακά περισσότερο συμπαγές (αρ. 336 – 347). Ξεχωρίζει μια ομάδα αγγείων (αρ. 342 – 343), με μικρότερη διάμετρο, στα οποία το σώμα διαμορφώνει ήπια τροπίδωση εξωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος. Σταδιακά, τα χαρακτηριστικά αυτά υποχωρούν και υποκαθίστανται από μια χαμηλή ακμή στη στο ίδιο σημείο (αρ. 346), ενώ σε ένα παράδειγμα το χείλος διαμορφώνει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη (αρ. 347). Τόσο η χαμηλή αυτή ακμή όσο και η προβολή του χείλους προς τα κάτω αποτελούν χαρακτηριστικά που γενικεύονται στα παραδείγματα του τύπου 3 της Φώκαιας, ενισχύοντας την πιθανή σχέση των δύο παραγωγών. Αντίστοιχη εξέλιξη παρουσιάζουν και τα όστρακα του τύπου που διατηρούν μέρος της βάσης (αρ. 348 – 353), με ολοένα και πιο βαριές αναλογίες, μεγαλύτερο πάχος και εντονότερα κωνικό τύμπανο. Σε ξεχωριστή κατηγορία φαίνεται πως ανήκει μια ομάδα αγγείων (αρ. 354 – 360), που ακολουθούν τα βασικά γνωρίσματα του τύπου, αποκλίνουν όμως τόσο μορφολογικά όσο και στο υλικό κατασκευής. Το σώμα είναι ευρύτερο στο κάτω μέρος. Το χείλος διαμορφώνεται από διακριτό δακτύλιο και η βάση χαρακτηρίζεται από λεπτό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Ο πυθμένας ποικίλει από επίπεδος, με χαμηλό κομβίο στο κέντρο, μέχρι κοίλος, ενώ το τύμπανο διατηρεί τη, χαρακτηριστική για τον τύπο, κωνική μορφή του. Στα παραδείγματα αυτά το επίχρισμα είναι θαμπό τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, συχνά ανομοιογενές1442, ενώ διατηρούνται αρκετά έντονα ίχνη επεξεργασίας στην εσωτερική ή και την εξωτερική επιφάνεια. Οι ομοιότητές της συγκεκριμένης ομάδας με την ερυθροβαφή κεραμική της Φώκαιας είναι αξιοσημείωτες και δεν αποκλείεται να αντιπροσωπεύουν το υλικό μιας διαφορετικής, ενδεχομένως οψιμότερης φάσης της παραγωγής Çandarli1443. Αν και η σταδιακή υποχώρηση της επιμέλειας στην κατασκευή των αγγείων χαρακτηρίζει το σύνολο της όψιμης φάσης της παραγωγής, στην περίπτωση του συγκεκριμένου σχήματος το φαινόμενο παρατηρείται εντονότερο. Παρά το γεγονός ότι η εσωτερική επιφάνεια είναι συνήθως στιλβωμένη, συχνά στο κέντρο του 1441 Hayes 1972 εικ. 63b 1442 Το ίδιο παρατηρείται και σε πολλά όστρακα του τύπου CW4 1443 Στην ίδια κατηγορία πιθανότατα θα πρέπει να συμπεριληφθεί και το παράδειγμα από την Κόρινθο που χρονολογείται στις αρχές του 4ου αιώνα με θαμπό επίχρισμα και εμφανώς συνεπτυγμένο χείλος το οποίο παρουσιάζει ομοιότητες με το παράδειγμα αρ. 355 (Warner - Slane 1994, 129, εικ. 1, αρ. 3) 199 Κεραμική Çandarli (CW) πυθμένα διατηρούνται ίχνη από ανάγλυφη σπείρα που προκύπτει κατά το πλάσιμο του αγγείου και δεν απαλείφεται. Επιπλέον, σε αρκετά τμήματα της εσωτερικής επιφάνειας, η στίλβωση διακόπτεται, πιθανόν λόγω της έντονης καμπυλότητας του αγγείου, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα διατηρούνται εξωτερικά αρκετά ίχνη επεξεργασίας με σπάτουλα. Εντονότερα είναι τα ίχνη επεξεργασίας στη βάση. Το κωνικό τύμπανο είναι στο σύνολο των παραδειγμάτων διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, με ιδιαίτερη προχειρότητα, διατηρώντας σε πολλές περιπτώσεις έντονα τα ίχνη της κατεργασίας του και μάζες πλεονάζοντος πηλού. Αντίστοιχα, με προχειρότητα διαμορφώνεται και το πόδιο της βάσης, που φέρει ενδείξεις για το κόψιμο του πηλού με νήμα ή τέμνον μέσο. Συχνά, η επιφάνεια έδρασης διατηρείται σε διαφορετικά επίπεδα, ή παραμένει ακανόνιστα λοξότμητη και χωρίς επίχρισμα. Αξιοσημείωτα είναι ορισμένα παραδείγματα που διατηρούν επιμήκη ίχνη στη βάση (αρ. 351). Μια πιθανή ερμηνεία είναι πως αυτά προκύπτουν κατά την τοποθέτηση των αγγείων σε εσχάρες, μετά την εφαρμογή του επιχρίσματος, πιθανότατα με εμβάπτιση, μέχρι να στεγνώσουν. Τέλος, χαρακτηριστικά είναι τα ίχνη από στηρίγματα όπτησης που φέρουν αρκετά παραδείγματα στην επιφάνεια έδρασης. Ωστόσο, σε κανένα δεν εντοπίζονται ανάλογα ίχνη στον πυθμένα των αγγείων, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό. Αντίθετα, υπάρχουν όστρακα με αποχρωματισμένο ή σκουρότερο το επίχρισμα στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους (αρ. 339, 354), γεγονός που υποδεικνύει, την πιθανότητα όπτησης των αγγείων αυτών σε στοίβες. CW4 Περιγραφή Ο τέταρτος τύπος της σειράς του Hayes για την κεραμική Çandarli συμπεριλαμβάνει πινάκια μεσαίου ή μεγάλου μεγέθους, με κοίλο σώμα το οποίο φέρει συχνά στην εξωτερική του επιφάνεια ήπια τροπίδωση. Το χείλος είναι απλό, κάθετο, έσω νεύον και διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του σώματος. Η βάση διαμορφώνεται από χαμηλό πόδιο τριγωνικής ή τραπεζοειδούς διατομής, αλλά δεν λείπουν και παραδείγματα στα οποία αυτή είναι χαμηλότερη, σχεδόν δακτυλιοειδής. Ο πυθμένας είναι κοίλος, ενιαίος με το σώμα, αν και σε ορισμένα παραδείγματα μπορεί να ορίζεται από μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Το τύμπανο είναι κατά κανόνα ελαφρώς κυρτό και σε λιγότερες περιπτώσεις μπορεί να είναι σχεδόν επίπεδο. Διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα προϊόντα της παραγωγής καθώς το επίχρισμα είναι συνήθως θαμπό, ακόμη και στην εσωτερική επιφάνεια, ενώ συμπεριλαμβάνει παραδείγματα με ασημίζουσες φολίδες μαρμαρυγία1444. Διατηρεί έντονα ίχνη επεξεργασίας εξωτερικά, τα οποία όμως περιορίζονται στο κάτω μέρος του σώματος, 1444 Η ασημίζουσα λάμψη αποτελεί χαρακτηριστικό του μοσχοβίτη, ενώ η τυπική χρυσίζουσα απόχρωση συνήθως σχετίζεται με φολίδες βιοτίτη. 200 Κεραμική Çandarli (CW) στο τύμπανο και την εσωτερική επιφάνεια της βάσης, που φαίνεται πως διαμορφώνονται, όπως και στους προηγούμενους τύπους, με αφαίρεση πηλού1445. Τυπολογία Το σχήμα του αγγείου απηχεί επιρροές από τον τύπο Loeschcke 61446 της πρώιμης σειράς της παραγωγής1447, ωστόσο η σχέση τους δεν είναι εξελικτική, όπως συμβαίνει με τους προηγούμενους τύπους που εξετάστηκαν. Είναι πιθανότερο πως ο τύπος 4 της όψιμης σειράς του Hayes αφορά ένα καινούριο σχήμα και αποτελεί την πρώτη και τελευταία ένδειξη νεωτερισμού μιας παραγωγής που φαίνεται πως είχε εγκλωβιστεί σε παλαιότερα πρότυπα. Η μορφή των αγγείων του τύπου παραμένει σε γενικές γραμμές σταθερή στην πορεία του χρόνου, ενδεικτικό ενός νέου προϊόντος που δεν χρήζει ανανέωσης για να διατηρήσει τη θέση του στην αγορά της εποχής. Οι επί μέρους διαφοροποιήσεις είναι μάλλον αποτέλεσμα πειραματισμών σε μια φόρμα που δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί και ως εκ τούτου είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς συγκεκριμένα εξελικτικά κριτήρια. Πάντως, αν θεωρηθεί πως τα πρώιμα παραδείγματα του τύπου 1 της Φώκαιας1448, αντιπροσωπεύουν την οψιμότερη εκδοχή του ίδιου τύπου, τότε η πορεία του συνοψίζεται στο ολοένα βαθύτερο σώμα και τον σταδιακό περιορισμό του λόγου της διαμέτρου της βάσης προς αυτή του χείλους. Διακόσμηση Η διακόσμηση του αγγείου είναι, όπως και στους άλλους τύπους της παραγωγής εξαιρετικά λιτή και περιορίζεται σε λεπτές αυλακώσεις, που όμως δεν αποτελούν απαραίτητο στοιχείο1449. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό, που απαντά σε αρκετά παραδείγματα του τύπου είναι η παρουσία επάλληλων, πλαστικά διαμορφωμένων εντάσεων, διαγώνια τοποθετημένων στην εξωτερική επιφάνεια του κάτω μέρους του σώματος1450. Χρονολόγηση Σύμφωνα με τον Hayes ο τύπος 4 αποτελεί προϊόν του 3ο αιώνα1451. Ωστόσο, διαπιστώνεται πως εντοπίζεται ήδη σε στρώματα του όψιμου 2ου αιώνα, έστω και σε 1445 Hayes 1972, 321. Atlante II, 75. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 15 – 18, εικ. 2, αρ. CF25 – CF29, CF47 – 52. Sackett 1992 πίν. 186 αρ. 2, πίν. 187, αρ. 1 – 2, πίν. 191 αρ. 25 – 27 1446 Loeschcke 1912, 363 – 364. Atlante II, 75 1447 Το γενικότερο σχήμα των πινακίων αυτών είναι γνωστό στην μικρασιατική κεραμική παράδοση από πολύ νωρίς (βλ. Kenyon 1957a, 296, (τύπος 1). Atlante II, 14, τύπος 3 – 4) 1448 Βλ. σελ. 75 1449 Hayes 1972, 321 1450 Heath, Tekkök 2008, 41, αρ. 28. Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν πρόκειται για διακοσμητικό ή τεχνικό χαρακτηριστικό. 1451 Hayes 1972, 322. Atlante II, 78 201 Κεραμική Çandarli (CW) μικρούς αριθμούς, μαζί με όστρακα των προηγούμενων τύπων της παραγωγής1452, ενώ απουσιάζει από ελαφρώς προγενέστερα σύνολα1453. Σε σχέση με το τέλος του τύπου τα δεδομένα είναι ακόμη πιο προβληματικά. O Ηayes χαρακτηρίζει πιθανόν υπολειμματικά τα παραδείγματα από στρώματα της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας που αποδίδονται στο τρίτο τέταρτο του 3ου αιώνα1454 και τοπικές επιβιώσεις1455 τα αγγεία που εντοπίζονται σε στρώματα των αρχών του 4ου αιώνα στην Μυτιλήνη1456. Το γεγονός όμως ότι ο τύπος επισημαίνεται σε σύνολα των αρχών1457 ή και του β΄ μισού του 4ου αιώνα1458 σε άλλες θέσεις, πολύ μακριά από τα κέντρα παραγωγής, ενισχύει την πρόταση που έχει διατυπωθεί για συνέχιση τη παραγωγής και εμπορικής κυκλοφορίας του τουλάχιστον μέχρι τον όψιμο 3ο ή τον πρώιμο 4ο αιώνα1459. Είναι πιθανό πως ακόμη και το όριο του πρώιμου 4ου αιώνα πρέπει να ξεπεραστεί καθώς το τέλος του τύπου και κατ’ επέκταση της παραγωγής Çandarli συνίσταται στον σταδιακό μετασχηματισμό του προς τα πρώιμα παραδείγματα του τύπου 1 της Φώκαιας (PhRSW1) που φαίνεται να εξελίσσεται σε όλη τη διάρκεια του αιώνα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 361 – 392) Τα πινάκια του τύπου CW4 είναι το πλέον διαδεδομένο προϊόν της κεραμικής Çandarli στο σύνολο από την Νησίδα του Υαλουργείου, καθώς αντιπροσωπεύει σχεδόν τα μισά παραδείγματα της παραγωγής. Τα παραδείγματά του εντοπίζονται διάσπαρτα σε μεγάλο αριθμό συνόλων, σε ολόκληρη την έκταση και στρωματογραφία του κτηρίου που καταλαμβάνει το βόρειο μέρος της Νησίδας. Τα χρονολογικά του όρια συμπίπτουν με την αρχική χρήση του χώρου και για αυτό μεγάλο μέρος του υλικού προέρχεται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, όπως άλλωστε διαπιστώνεται για το σύνολο της παραγωγής Çandarli. Αν και ορισμένα από τα αγγεία του τύπου ακολουθούν τα πρότυπα της παραγωγής, με στιλπνό, ισχυρό επίχρισμα, ιδιαίτερα στην εσωτερική επιφάνεια, τα περισσότερα διαφοροποιούνται. Πιο συχνή είναι η χρήση ισχυρού μεν, αλλά θαμπού επιχρίσματος, σε πιο ανοιχτούς τόνους συγκριτικά με το υλικό των προηγούμενων τύπων1460. Ο πηλός εξακολουθεί να ανήκει στις τρεις επί μέρους ομάδες (CWi – iii) της παραγωγής, ενώ επισημαίνονται και μεμονωμένα όστρακα στα οποία είναι σχεδόν υαλοποιημένος (αρ. 382, 387). 1452 Sackett 1992, 244, στρώμα R2 1453 Sackett 1992, 244, στρώμα R1, Marchetti et al. 1995, 304 1454 Hayes 2008a, 201, εικ. 25, αρ. 807 1455 Hayes 1972, 321 1456 Χαριτονίδης 1961, 210 1457 Warner - Slane 1994, 129, εικ. 1, αρ. 2, 1458 Yangaki 2005, 104, εικ. 4c – d, πίν. II, αρ. 2 – 3, Reynolds et al. 2011, 28, αρ. 26 – 27 1459 Yangaki 2005, 104 1460 Η διαφοροποίηση αυτή στην ποιότητα του επιχρίσματος έχει ήδη επισημανθεί σε ορισμένα, αποκλίνοντα μορφολογικά, παραδείγματα του προηγούμενου τύπου που εξετάστηκε (CW3) 202 Κεραμική Çandarli (CW) Αν και δεν προκύπτουν ασφαλή εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου, μπορεί να διαπιστωθεί μεταξύ των παραδειγμάτων μια σταδιακή υποχώρηση της τροπίδωσης που διαμορφώνει το σώμα εξωτερικά. Μεγαλύτερη είναι η ποικιλία στη μορφή της βάσης η οποία κυμαίνεται από χαμηλή, σχεδόν δακτυλιοειδής (αρ. 375) έως οξύληκτη, τριγωνικής διατομής (αρ. 392). Ωστόσο, όπως ήδη επισημάνθηκε, δεν είναι ασφαλές να αποδοθεί στις διαφοροποιήσεις αυτές χρονολογικός χαρακτήρας1461. Χαρακτηριστικό γνώρισμα σε πολλά παραδείγματα (αρ. 380 – 381, 386 – 387, 389 – 390), αποτελεί μια χαμηλή ακμή ή βαθιά αυλάκωση στη μετάβαση από το σώμα στη βάση εξωτερικά η οποία φαίνεται πως δεν αποτελεί διακοσμητικό χαρακτηριστικό αλλά αποτέλεσμα του τρόπου διαμόρφωσης της βάσης, με χρήση σπάτουλας, κατά την επεξεργασία του αγγείου μετά το αρχικό πλάσιμο. Στην ίδια φάση της κατασκευής διαμορφώνεται και το τύμπανο, με αφαίρεση πηλού. Αποτέλεσμα της επεξεργασίας πιθανότατα είναι και οι πυκνές αυλακώσεις, που συχνά απαντούν στο κάτω μέρος του σώματος, οι οποίες σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις διατάσσονται με κάποια κανονικότητα, υποδεικνύοντας διακοσμητική πρόθεση, όπως και στα παραδείγματα του τύπου CW3. Έντονα ίχνη επεξεργασίας επισημαίνονται και στην εσωτερική επιφάνεια ορισμένων αγγείων, όπου διατηρούνται επάλληλες επίπεδες ταινίες, διαμορφωμένες πιθανότατα με στενή σπάτουλα. Το χαρακτηριστικό αυτό εντοπίζεται μόνο σε αγγεία με θαμπό επίχρισμα, στα οποία παραλείπεται το στάδιο της στίλβωσης, που χαρακτηρίζει τους υπόλοιπους τύπους της παραγωγής. Δεν είναι εύκολο να διαπιστωθεί, αν η διατήρηση των τεχνικών αυτών χαρακτηριστικών αποτελεί ένδειξη της υποχώρησης της ποιότητας κατασκευής ή εάν, αποτελεί αισθητική επιλογή. Πάντως διαπιστώνεται πως ιδιαίτερα στον τύπο αυτό, η επιμέλεια στην διαμόρφωση της τελικής επιφάνειας υποχωρεί ακόμη πιο έντονα. Χαρακτηριστικό είναι ένα παράδειγμα (αρ. 387) στο οποίο η εσωτερική επιφάνεια διατηρεί ίχνη επισκευής πριν την όπτηση, που δεν έχει γίνει προσπάθεια να απαλειφθούν. Σε ελάχιστα παραδείγματα από το υλικό της νησίδας του Υαλουργείου διατηρούνται οι χαρακτηριστικές για τον τύπο διαγώνιες εντάσεις στο κάτω μέρος της εξωτερικής επιφάνειας του αγγείου. Αυτές διαμορφώνονται είτε στο σώμα (αρ. 383, 389), είτε στη βάση (αρ. 388). Η ταύτισή τους με ίχνη που προκύπτουν κατά την περιστροφή στον τροχό1462 φαίνεται πως δεν ευσταθεί, καθώς διαπιστώνεται πως στα σημεία αυτά έχουν απαλειφθεί οι λεπτές αυλακώσεις που προκύπτουν κατά την περιστροφή του αγγείου. Πιο πιθανό είναι πως αποτελούν διακοσμητικό χαρακτηριστικό, που διαμορφώνεται πιθανόν με αμβλύ αντικείμενο το οποίο πιέζεται 1461 Η παρουσίαση του υλικού στον κατάλογο γίνεται με βάση την μορφολογική εγγύτητα των παραδειγμάτων στα αγγεία της Φώκαιας τύπου Hayes 1 (PHRSW1). 1462 Heath, Tekkök 2008, 41 203 Κεραμική Çandarli (CW) στην νωπή επιφάνεια του πηλού, μετά το πλάσιμο του αγγείου. Τέλος, σε ελάχιστα μόνο παραδείγματα σημειώνεται η χρήση στηριγμάτων όπτησης στην εσωτερική επιφάνεια των αγγείων (αρ. 387, 390), ενώ αντίθετα δεν διαπιστώνονται εμφανείς ενδείξεις όπτησης των αγγείων σε στοίβες, όπως έχει επισημανθεί σε παραδείγματα από την Τροία1463, χωρίς αυτό να αποκλείει την πιθανότητα οι δύο πρακτικές να είναι χρησιμοποιούνται παράλληλα. Άλλοι τύποι Εκτός από τους τέσσερεις τύπους που προηγήθηκαν άλλοι δύο τύποι της παραγωγής Çandarli συμπεριλαμβάνονται στο σύνολο από τη Νησίδα του Υαλουργείου, αλλά αντιπροσωπεύονται από ελάχιστα μόνο παραδείγματα. Ο πρώτος αφορά πινάκια της πρώιμης σειράς της παραγωγής και θα ήταν πιο σωστό να υπάγεται στην γενικότερη κατηγορία Eastern Sigillata C ενώ ο δεύτερος αφορά το μικρότερο ανάλογο του τύπου CW4. Οι τύποι αυτοί, όπως ακριβώς και οι αντίστοιχοι της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής παρουσιάζονται συνοπτικά. Loeschke 9 Πρόκειται για λεκανίδες, μικρού μεγέθους, με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και χείλος οριζόντιο, ή κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη συνήθως μετάβαση προς το σώμα. Ο πυθμένας είναι σχεδόν επίπεδος ενώ το τύμπανο μπορεί να είναι ελαφρώς κοίλο, διαμορφώνοντας με την περιφέρειά του την επιφάνεια έδρασης του αγγείου. Συμπεριλαμβάνεται στην πρώιμη σειρά των εργαστηρίων της Αρχαίας Πιτάνης που παρουσιάζει ο Loeschke, ο οποίος διακρίνει δύο επί μέρους παραλλαγές με βάση τη μορφή του χείλους. Στην πρώτη (9a) το χείλος διαμορφώνεται από στενό οριζόντιο δακτύλιο, συνήθως ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό ενώ στη δεύτερη (9b) αυτό είναι κάθετο, έξω νεύον και σχηματίζεται από την άνω απόληξη του σώματος, που διακρίνεται από αυτό με αυλάκωση εξωτερικά1464. Πρόκειται για σχήμα που εμφανίζεται πιθανότατα κατά τον 1ο μ. Χ. αιώνα, ωστόσο φαίνεται πως συνεχίζει, μέχρι το α΄μισό του επόμενου. Τα οψιμότερα παραδείγματα χαρακτηρίζονται από περισσότερο τονισμένο τον οριζόντιο άξονα του δακτυλίου του χείλους, ο οποίος όμως γίνεται σταδιακά λεπτότερος1465. Πρωτογενές υλικό (αρ. 393) Δύο μόλις παραδείγματα, με πηλό της πρώτης ομάδας (CWi) μπορούν να αποδοθούν στον τύπο αυτό και ανήκουν στην πρώτη παραλλαγή του. 1463 Heath, Tekkök 2008, 41, αρ. 29 1464 Loeschcke 1912, 365 – 366. 1465 Atlante II, 76, Hayes 1972 εικ. 63a 204 Κεραμική Çandarli (CW) CW5 Στην όψιμη σειρά του Hayes o πέμπτος τύπος αφιερώνεται σε μια σειρά από βαθιά πινάκια μικρού μεγέθους τα οποία παρουσιάζονται ιδιαίτερα συνοπτικά. Επί της ουσίας αποτελούν το μικρότερο, βαθύ ανάλογο του τύπου CW4, με το οποίο ταυτίζεται στα επί μέρους χαρακτηριστικά και θα έπρεπε ίσως να θεωρείται παραλλαγή του συγκεκριμένου τύπου. Το σώμα είναι κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά και χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του. Η βάση είναι κυκλική, με χαμηλό πόδιο τριγωνικής σχεδόν διατομής ενώ το τύμπανο, στις ελάχιστες περιπτώσεις που διατηρείται είναι κατά κανόνα κυρτό1466. Θα μπορούσε κανείς να συσχετίσει το σχήμα αυτό με τον τύπο 20 της σειράς του Loeschke1467. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά του πηλού είναι πιο κοντά στα παραδείγματα του τύπου 4. Φαίνεται λοιπόν πιθανότερο πως πρόκειται για προϊόν που ξεκινά στον όψιμο 2ο αιώνα και εξελίσσεται μέσα στον 3ο1468. Δεν αποκλείεται ο τύπος να συνεχίζεται, παράλληλα με τον CW4 και μέσα στον 4ο αιώνα, στο ίδιο πλαίσιο του σταδιακού μετασχηματισμού των προϊόντων της παραγωγής Çandarli σε εκείνα της παραγωγής της Φώκαιας. Τα περιορισμένα γνωστά παραδείγματα καθιστούν, προς το παρόν, ένα τέτοιο ενδεχόμενο καθαρά υποθετικό. Πάντως η σχέση του με μια σειρά από βαθιά πινάκια, με ανάλογο σχήμα, που εντάσσονται στο πλαίσιο του τύπου 1 της Φώκαιας1469 ενισχύει περαιτέρω την οργανική σχέση των δύο παραγωγών. Πρωτογενές υλικό (αρ. 394 - 396) Η αντιπροσώπευσή του στο υλικό των Φιλίππων περιορίζεται σε 6 μόλις όστρακα, επιβεβαιώνοντας τη σπανιότητα του, σε σχέση με τα πολυάριθμα παραδείγματα των υπόλοιπων τύπων της παραγωγής. Δεν λείπουν τα παραδείγματα με στιλπνό, ισχυρό επίχρισμα (αρ. 394), αλλά τα περισσότερα όστρακα χαρακτηρίζονται από πηλό της πρώτης και της δεύτερης ομάδας (CWi – ii) με ισχυρό, αλλά θαμπό επίχρισμα τόσο στην εσωτερική όσο και την εξωτερική επιφάνεια. 1466 Hayes 1972, 323. Atlante II, 78. Hayes 1983 εικ. 3, αρ. 24 – 25. Abadie - Reynal 2007, 125, πιν. 30, αρ. 194 1467 Loeschcke 1912, 371 1468 Hayes 1983, 112. Kenrick 1985, 265. Abadie - Reynal 2007, 125 1469 Βλ. σελ.78 (αρ. 49 – 52) 205 1.2 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) Η ομάδα αυτή συμπεριλαμβάνει αγγεία γκρίζου χρώματος που χαρακτηρίζονται από μεταλλική σχεδόν λάμψη και τεφρό, στις περισσότερες περιπτώσεις, πυρήνα. Βρίσκεται σε στενή συνάφεια με τις ερυθροβαφείς παραγωγές, καθώς αφορά αγγεία κατασκευασμένα από λεπτόκοκκο, πηλό, με ανάλογες χρήσεις και χαρακτήρα, ενώ παράλληλα διαφοροποιείται έντονα ως προς το χρώμα και τον τρόπο κατασκευής των αγγείων. Αν και ο Hayes κάνει λόγο για τη συγκεκριμένη κεραμική στο πλαίσιο του Late Roman Pottery, περιορίζεται σε μια εξαιρετικά συνοπτική αναφορά1470. Η ουσιαστική συμβολή έρχεται με το έργο της Anderson – Stojanovic για την κεραμική των Στόβων1471 και έκτοτε η πρόοδος πάνω στο θέμα είναι ελάχιστη. Αν και η έρευνα είναι περιορισμένη, έχουν προταθεί αρκετοί όροι για να περιγράψουν την παραγωγή, που έχει επικρατήσει στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία ως Macedonian Gray Ware1472. Ο Hayes προτείνει τον όρο Terra Sigillata Grise ενώ σε ελληνικές δημοσιεύσεις απαντούν οι όροι Υστερορωμαϊκή Κεραμική Μακεδονικού Τύπου1473, Τεφρόχρωμη1474 ή Φαιόχρωμη1475 κεραμική, ακόμη και ο αδόκιμος, Terra nigra1476, ο οποίος αφορά μια εντελώς διαφορετική παραγωγή. Το θέμα ανακινείται πρόσφατα, με αφορμή το υλικό των Φιλίππων, όπου προτείνεται για την ελληνική γλώσσα ο όρος Μακεδονική Γκρίζα Κεραμική1477. Σχήματα Η παραγωγή συμπεριλαμβάνει κυρίως ανοιχτά σχήματα, επί το πλείστον πινάκια και βαθιά πινάκια, αλλά και κλειστά αγγεία που αφορούν οινοχόες και κύπελλα1478. ενώ επιπλέον αναφέρονται χύτρες και καπάκια που ανήκουν στην ίδια κεραμική παράδοση1479. Η πρώτη και μοναδική τυπολογική πρόταση προκύπτει από το υλικό των Στόβων και συμπεριλαμβάνει έντεκα επί μέρους τύπους1480. Η σειρά αυτή συμπληρώνεται και κατά περιπτώσεις αναθεωρείται πρόσφατα, ενσωματώνοντας δημοσιευμένα ή μη ευρήματα από άλλες περιοχές και ιδιαίτερα από τους Φιλίππους, χωρίς ωστόσο σε καμία περίπτωση να μπορεί και να θεωρηθεί ολοκληρωμένη ή 1470 Hayes 1972, 405 - 407 1471 Anderson - Stojanović 1981, 52 – 53. Anderson - Stojanović 1984. Anderson - Stojanović 1992, 61 - 72 1472 Anderson - Stojanović 1992, 61 - 72. 1473 Τριβυζαδάκη 2005, 179 - 181. 1474 Αδάμ - Βελένη κ.α. 1996. Καλάβρια, Μπόλη 2001, 47 1475 Μπόλη, Σκιαδαρέσης 2001, 93. Γρηγορόπουλος 2010, 677 1476 Πέτσας 1966, πιν. 355δ. Χρυσοστόμου Α. 2010, 511 1477 Ζαχαριάδης 2018 1478 Anderson - Stojanović 1981, 52 – 53. Anderson - Stojanović 1984, 103. Anderson - Stojanović 1992, 66 - 72. 1479 Hayes 1972, 405. 1480 Anderson - Stojanović 1992, 62. 206 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) εξαντλητική, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα κλειστά σχήματα1481. Επιπλέον, θα πρέπει να γίνει λόγος για μια σειρά από ειδικά σχήματα. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται βαθιά πινάκια που φέρουν επίθετες πλατιές, πλούσια διακοσμημένες λαβές1482, κατ’ αναλογία είτε με πινάκια της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής του τύπου Hayes 421483. Ακόμη, χαρακτηριστικά είναι τα θυμιατήρια ή δισκοπότηρα της παραγωγής. Παραδείγματα με περίτεχνο διάκοσμο στο κωνικό πόδιο εντοπίζονται στους Στόβους1484 και φαίνεται πιθανό πως προέρχονται από αγγεία ανάλογα με εκείνα που επισημαίνονται στην παραγωγή της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής, ενισχύοντας την πιθανή σχέση μεταξύ των δύο1485 και την πιθανότητα να εμπνέονται από μεταλλικά πρότυπα. Από τα παραπάνω, τα ανοιχτά σχήματα παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με πρότυπα της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής ιδιαίτερα με τα πινάκια των τύπων 59 – 61 της σειράς του Hayes1486, ενώ ορισμένα παραδείγματα φαίνεται πως απηχούν και μικρασιατικές επιρροές1487. Σε κάθε περίπτωση πάντως πολύ ισχυρότερες φαίνεται πως είναι οι σχέσεις της συγκεκριμένης παραγωγής με τα δυτικής προέλευσης ανάλογά της Γαλατικής γκρίζας κεραμικής (Gaullish Gray Ware), από όπου όμως πιθανότατα απουσιάζουν οι οινοχόες1488. Για το τελευταίο σχήμα φαίνεται πως η Γκρίζα μακεδονική κεραμική ενσωματώνει και συνεχίζει την παράδοση μια σειράς παλιότερων αγγείων, με ανάλογα χαρακτηριστικά, τα οποία εξελίσσονται μέσα από τη δυναμική της νέας παραγωγής1489. Διακόσμηση Αν και το πιο ισχυρό χαρακτηριστικό των αγγείων αυτών παραμένει η έντονη, μεταλλική σχεδόν λάμψη της επιφάνειάς του, ο διάκοσμος συμπληρώνει συχνά το εντυπωσιακό αισθητικό αποτέλεσμα. Στα ανοιχτά σχήματα αυτός αποτελεί σταθερό σχεδόν χαρακτηριστικό στην άνω επιφάνεια του χείλους, επί το πλείστον με δαντελωτή διαμόρφωση1490, που συχνά συνδυάζεται ή αντικαθίσταται από 1481 Ζαχαριάδης 2018, 501 – 502, εικ. 1 1482 Anderson - Stojanović 1992, 67, πιν. 49, αρ. 425, 429. Καθώς το σχήμα διατηρείται αποσπασματικά η αποκατάστασή του είναι μάλλον αβέβαιη. Ωστόσο φαίνεται πως τα παραδείγματα αυτά μπορούν να βρουν αναλογίες με πινάκια και βαθιά πινάκια της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής τύπου Hayes 42 (Atlante I, 63, πίν. 27 αρ. 6) ή Hayes 45 (Atlante I, 63, πίν. 28 αρ. 2) ή ακόμη και με τα χαρακτηριστικά αγγεία της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής τύπου Hayes W645 που έφεραν πλαστικά διαμορφωμένες λαβές (βλ. σελ. 170 - 171) 1483 Hayes 1972, 60 - 61 1484 Anderson - Stojanović 1992, 71, πιν. 55, αρ. 476 - 477. 1485 Βλ. σελ. 177 1486 Βλ. Ζαχαριάδης 2018 εικ. 1 αρ. 1, 3, 8 1487 Βλ. Ζαχαριάδης 2018 εικ. 1 αρ. 9 1488 Rigoir 1968, Bourgeois 1979, Bonifay et al. 1983, 327 – 334, 1489 Γραικός 2010, 434. Ζαχαριάδης 2018, 506 – 507 1490 Anderson - Stojanović 1984, 66 - 69. 207 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) αυλακώσεις, ανάγλυφες ταινίες σχοινίου1491 ή εμπίεστα θέματα1492, παραπέμποντας έντονα σε μεταλλικά πρότυπα1493. Επιπλέον η εσωτερική επιφάνεια μπορεί να κοσμείται, κυρίως στα μεγαλύτερα πινάκια, από ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο1494 ή ομόκεντρες αυλακώσεις και σπανιότερα με ενσφράγιστες συνθέσεις στα πρότυπα των βορειοαφρικανικών αγγείων και σε διατάξεις που αντιγράφουν την ομάδα Α του Hayes1495. Η εξωτερική επιφάνεια παραμένει συνήθως ακόσμητη ωστόσο δεν λείπουν τα παραδείγματα με ενσφράγιστο1496 ή άλλο διάκοσμο1497. Τα κλειστά σχήματα συχνά παραμένουν ακόσμητα. Σε αρκετά παραδείγματα, ιδιαίτερα σε οινοχόες, μοναδικό διακοσμητικό στοιχείο, μπορούν να αποτελούν οι πλαστικές διαμορφώσεις, κυρίως στο λαιμό1498 ή τη λαβή και ενίοτε επίθετα στοιχεία1499. Επιπλέον, συχνά απαντά εμπίεστος διάκοσμος, με απλά γεωμετρικά ή φυτικά θέματα, ο οποίος είναι περισσότερο διαδεδομένος σε μικρότερα σχήματα όπως κύπελλα και ευρύστομα αγγεία1500. Πηλός Ο πηλός που χρησιμοποιείται είναι εξαιρετικά λεπτόκοκκος, με ελάχιστες μικρές οπές στο σώμα του. Εξαιρουμένης της ισχυρής παρουσίας φολίδων μαρμαρυγία με ασημίζουσα λάμψη, μοσχοβίτη αλλά και βιοτίτη, οι υπόλοιπες προσμίξεις είναι σπάνιες και αντιπροσωπεύονται σε ποσοστό μικρότερο από το 1% του πηλού, αποτελούμενες από χαλαζία και αστριούς, ενώ σε μικρότερη ποσότητα εντοπίζονται πυριγενή και μεταμορφωμένα πετρώματα. Το χρώμα ποικίλει και απαντά σε διαφορετικούς τόνους του γκρίζου, με τον πυρήνα συχνά να διαφοροποιείται από το υπόλοιπο πάχος του αγγείου1501. Προέλευση Η συγκεκριμένη παραγωγή έχει συσχετιστεί εξ’ αρχής με τη Βαλκανική. Ο Hayes επισημαίνει την παρουσία της στη Θεσσαλονίκη και προτείνει την απόδοσή της στην 1491 Anderson - Stojanović 1984, 108 - 109. 1492 Anderson - Stojanović 1984, 102, εικ. 2α. 1493 Anderson - Stojanović 1992, 63. 1494 Anderson - Stojanović 1984, 105, εικ 3c. Anderson - Stojanović 1992, 70, πίν. 52, αρ. 461. 1495 Hayes 1972, 405, εικ. 91. Ζαχαριάδης 2018, 502 1496 Καλάβρια, Μπόλη 2001 εικ. 32. 1497 Αναφέρεται παράδειγμα με κάθετες αυλακώσεις κατ’ αναλογία με τα αφρικανικά ερυθροβαφή πινάκια τύπου Hayes 59A (βλ. Hayes 2008a, 91 υποσ. 19). 1498 Ζαχαριάδης 2018, 501, εικ. 1 αρ. 15 - 16 1499 Παραδείγματα με περίτεχνες λαβές και επίθετα ωτία παρουσιάστηκαν από την Στ. Βραχιονίδου στη Συνάντηση για το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη κατά το 2013, από τον Κλείτο τη Κοζάνης (ΚΛΤ/961), ενώ πλούσια διακοσμημένο παράδειγμα αδημοσίευτης πρόχου με επίθετα θέματα συμπεριλαμβάνεται στο υλικό του μουσείου των Τρικάλων. 1500 Anderson - Stojanović 1984, 108 – 109. Staikova 1991 εικ. 10. Ζαχαριάδης 2018, 502, εικ. 2 αρ. 18 – 19 1501 Anderson - Stojanović 1992, 9, 62. Little 1992, 198 - 199 208 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) Μακεδονία1502. Η Anderson, υποδεικνύει ως πιθανό κέντρο παραγωγής τους Στόβους1503, που προμηθεύονται την πρώτη ύλη από τις ιλλυτικές αποθέσεις του ποταμού Crna, που συμβάλει στο σημείο αυτό με τον Αξιό. Αν και τα αποτελέσματα των πετρογραφικών αναλύσεων δεν μπορούν δώσουν σαφείς απαντήσεις1504, η γεωλογία της περιοχής συνάδει με την παραπάνω υπόθεση1505. Εναλλακτικά, ως πιθανό κέντρο παραγωγής, έχει προταθεί η περιοχή του Kustendil και Sandanski, στο βορειότερο τμήμα της κοιλάδας του Στρυμόνα1506 ενώ τα τελευταία χρόνια αρκετοί είναι οι μελετητές που κάνουν λόγο για προέλευση των αγγείων αυτών από το χώρο της βορείου Ελλάδος1507. Αν και τα παραδείγματα της παραγωγής παρουσιάζονται ιδιαίτερα διαδεδομένα σε ολόκληρη την βαλκανική1508, τα στοιχεία από ανασκαφές στο βορειοελλαδικό χώρο σταδιακά ανατρέπουν τις αναλογίες. Παράλληλα η μεγάλη ποικιλία των τύπων που απαντούν, η εμφάνισή τους σε στρώματα πρωιμότερα σε σχέση με την υπόλοιπη βαλκανική και ιδιαίτερα με το σύνολο των Στόβων, καθώς και ο συσχετισμός της παραγωγής με μια σειρά από γκρίζες οινοχόες που έχουν αποδοθεί στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, ενισχύει την πιθανότητα η γκρίζα μακεδονική κεραμική να ξεκινά από την κεντρική Μακεδονία. Μάλιστα δεν αποκλείεται να χρησιμοποιούνται οι ιλλυτικές αποθέσεις του Αξιού1509. Τεχνολογία Η ποιότητα του πηλού, όπως σχετίζεται κυρίως με τις αποθέσεις που χρησιμοποιούνται1510 και δεν φαίνεται να υιοθετούνται περίπλοκοι μηχανισμοί ανάμιξης ή καθαρισμού. Τα αγγεία είναι στο σύνολό τους τροχήλατα και το αποτέλεσμα της στιλπνής επιφάνειας επιτυγχάνεται με στίλβωση, που εφαρμόζεται τόσο σε ανοιχτά όσο και σε κλειστά σχήματα1511. Ακολούθως τα αγγεία ψήνονται σε αναγωγικές συνθήκες, πιθανότατα σε σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες1512, ώστε να επιτευχθεί η χαρακτηριστική γκρίζα απόχρωση του πηλού. Ωστόσο επισημαίνονται και παραδείγματα με κοκκινωπό ή καστανό πηλό, ψημένο σε οξειδωτική ατμόσφαιρα, από τους Στόβους1513 και τη Θράκη1514, τα οποία έχουν 1502 Hayes 1972, 405 1503 Anderson - Stojanović 1992, 61 - 62 1504 Anderson - Stojanović 1992, 8 1505 Folk 1973, 41 - 49 1506 Staikova 1991, 278 1507 Γραικός 2010, 434. Karivieri et al. 2010, 422. Χατζηιωαννίδης κ.α. 2010, 278 - 279. 1508 Βλ. Anderson - Stojanović 1992, 65. Bulatović 2006 1509 Ζαχαριάδης 2018, 506 - 507 1510 Anderson - Stojanović 1992, 8 1511 Ζαχαριάδης 2018, 503 1512 Anderson - Stojanović 1992, 62, υποσ. 98 1513 Anderson - Stojanović 1984, 103. Anderson - Stojanović 1992, 62. 1514 Κοκκοτάκη, Τσόκα 2010, 371, 376, εικ. 24 – 25, αρ. 37 - 39. 209 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) χαρακτηριστεί ως παραλλαγές ή απομιμήσεις1515. Πάντως, πολλά παραδείγματα που διαφοροποιούνται μακροσκοπικά φαίνεται πως θα πρέπει μάλλον να αποδοθούν στην ίδια παραγωγή, καθώς είναι πιθανό οι χρωματικές αποκλίσεις να είναι αποτέλεσμα αστοχίας κατά την όπτηση. Η υπόθεση αυτή ενισχύει περαιτέρω την άποψη πως ελλαττωματικά προϊόντα μπορούσαν να εντάσσονται στο δίκτυο διακίνησης των προϊόντων μιας παραγωγής1516. Εναλλακτικά ο αποχρωματισμός, ενδέχεται να είναι το αποτέλεσμα δευτερογενούς έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες, κατά τη χρήση του ή μετά από αυτή (π.χ. πυρκαγιά ή χρήση σε εστία), αναστρέφοντας το αποτέλεσμα της αναγωγικής όπτησης. Παραδείγματα στα οποία μέρος μόνο του οστράκου έχει αποχρωματιστεί ενισχύουν μια τέτοια υπόθεση (αρ. 426, 468, 469) 1517. Χρονολόγηση Αν και απουσιάζουν προς το παρόν συστηματικές μελέτες που να χρονολογούν τους επί μέρους τύπους και σχήματα της παραγωγής, αυτή αποδίδεται μεταξύ του όψιμου 4ου και τα μέσα περίπου του 6ου αιώνα1518, ενώ στο εκτεταμένο αυτό διάστημα τοποθετούνται το σύνολο των επί μέρους τύπων και παραλλαγών. Αν και το δημοσιευμένο υλικό της παραγωγής, ιδιαίτερα από τον ελλαδικό χώρο, παραμένει περιορισμένο, φαίνεται πως οι μελετητές αποδέχονται στο σύνολό τους την παραπάνω χρονολογική πρόταση1519. Ωστόσο, σημειώνονται ορισμένα παραδείγματα, από την αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης που αποδίδονται στις αρχές του 4ου αιώνα1520. Επιπλέον, αγγεία της παραγωγής έχουν εντοπιστεί σε κλειστά ταφικά σύνολα μαζί με ευρήματα του δεύτερου τέταρτου του αιώνα1521, ενώ παραδείγματα από τον Πειραιά εντοπίζονται σε στρώματα του όψιμου 3ου ή του πρώτου μισού του επόμενου αιώνα1522. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν την ανάγκη για διεύρυνση του χρονολογικού ορίου της παραγωγής, μέχρι τις αρχές ή το δεύτερο τέταρτο του 4ου αιώνα, τουλάχιστον σε ότι αφορά τον βορειοελλαδικό χώρο1523, ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις για συνέχιση της παραγωγής μετά τα μέσα του 6ου αιώνα. Εξάλλου, η απουσία συστηματικών δημοσιεύσεων από την περιοχή της Β. Ελλάδος, αλλά και της 1515 Είναι πιθανό πως τα συγκεκριμένα παραδείγματα μπορούν να ενταχθούν στην παραγωγή της στιλβωμένης κεραμικής ερυθρού χρώματος (BRW) που ακολουθεί (σελ. 228 – 233) 1516 Αντίστοιχες περιπτώσεις έχουν επισημανθεί για τις περισσότερες από τις παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής που προηγήθηκαν 1517 Ζαχαριάδης 2018, 504, υποσ. 41 1518 Anderson - Stojanović 1992, 63 - 65. 1519 Adamsheck 1979, 91. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 34 – 35. Papadopoulos 2001, 536 – 538. Στρατή, Σινάκος 2006, 936 – 937. Τριβυζαδάκη 2005, 178 – 180. Hayes 2008a, 91 – 92, αρ. 1427 – 1428. Παζαράς 2009, 124. Χατζηιωαννίδης κ.α. 2010, 278 – 279. Χρυσοστόμου Α. 2010, 509. Karivieri et al. 2010, 422, Παντή 2010, 473 – 474, 479 1520 Καλάβρια, Μπόλη 2001, 2001, 47, εικ. 32. 1521 Μάλαμα, Νταράκης 2008, 246 – 247, σχ. 71, πίν. 67, αρ. ΜΑ6835 - 6836. 1522 Γρηγορόπουλος 2010, 677. 1523 Ζαχαριάδης 2018, 504, υποσ. 41 210 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) βαλκανικής για την περίοδο αυτή, δεν επιτρέπει περαιτέρω αναθεώρηση των δεδομένων που παρουσιάζει η Anderson – Stojanović. Πρωτογενές υλικό Τα αγγεία της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής από την Νησίδα του Υαλουεγείου, αν και απαντούν με συχνότητα ανάλογη με εκείνη της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής, αποτελούν τη μεγαλύτερη συσσώρευση υλικού της συγκεκριμένης παραγωγής που έχει μελετηθεί μέχρι σήμερα1524. Ο πηλός1525 είναι λεπτόκοκκος, γκρίζος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις η επιφάνεια είναι στιλπνή, συνήθως στιλβωμένη, εξαιρουμένης της εσωτερικής επιφάνειας στις οινοχόες και σε ορισμένα βαθιά πινάκια, στα οποία αυτή παραμένει χωρίς περαιτέρω επεξεργασία. Οι προσμίξεις αφορούν στην πλειονότητά τους φολίδες μαρμαρυγία με ασημίζουσα λάμψη, συνήθως διακριτές μακροσκοπικά, ενώ σποραδικά παρατηρούνται μικρά λευκού χρώματος στοιχεία, ασβεστιτικής κυρίως σύστασης. Μικροσκοπικά διακρίνονται σποραδικές πυριτικές προσμίξεις ενώ σε ορισμένα παραδείγματα επισημαίνονται μικροαπολιθώματα (αρ. 465) και, σπανιότερα, καστανέρυθρες συσσωρεύσεις (αρ. 494). Αν και η σύσταση παραμένει ομοιογενείς υπάρχουν δύο με σαφήνεια διακριτές ομάδες. Στα παραδείγματα της πρώτης (MGrWi) (βλ. αρ. 408, 479, 492, 494, 504) ο πυρήνας είναι ενιαίος και το σώμα του πηλού περισσότερο συμπαγές. Οι προσμίξεις, ακόμη και οι φολίδες μαρμαρυγία, είναι εμφανώς περιορισμένες, με σπάνιες ή ελάχιστες διακριτές οπές στο σώμα του πηλού, ενώ η επιφάνεια είναι συνήθως περισσότερο ομοιογενής και ανοιχτόχρωμη. Στην κατηγορία αυτή θα πρέπει να ενταχθεί, παρά τις έντονες μακροσκοπικές διαφορές του, και ένα παράδειγμα (αρ. 468), με καστανή απόχρωση, που δεν διατηρεί κανένα στοιχείο αναγωγικής όπτησης, αλλά ταυτίζεται ως προς της σύσταση και τα λοιπά χαρακτηριστικά με τα προϊόντα της ομάδας αυτής. Η δεύτερη ομάδα (MGrWii) (βλ. αρ. 402, 425, 432, 435, 437, 446, 465, 486, 488) χαρακτηρίζεται από τον τεφρό πυρήνα στο σώμα του πηλού, το πάχος του οποίου ποικίλει, ενώ διαπιστώνονται και παραδείγματα στα οποία αυτός διαμορφώνεται σε στοιβάδες που διαφοροποιούνται μεταξύ τους χρωματικά (αρ. 402, 425). Ο πηλός είναι λιγότερο ομοιογενής, ενώ οι επί μέρους προσμίξεις είναι περισσότερες και πιο ευδιάκριτες. Το χρώμα της επιφάνειας είναι συνήθως σκουρότερο και λιγότερο 1524 Ζαχαριάδης 2018, 500. Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2018 αναφέρονται 350 όστρακα της κατηγορίας, ωστόσο ο αριθμός αυτός διαμορφώνεται πλέον στα 400 περίπου αντικείμενα από τον ευρύτερο χώρο της νησίδας του υαλουργείου ενώ 255 εντοπίζονται στα όρια του κτηρίου που εξετάζεται. Ενδεικτικά σημειώνεται πως το σύνολο του υλικού από ολόκληρη την πόλη των Στόβων αριθμεί μόλις 160 όστρακα. 1525 Για τα χαρακτηριστικά και την ομαδοποίηση του πηλού από το υλικό των Φιλίππων βλ. επίσης Ζαχαριάδης 2018, 503 – 504, εικ. 4. 211 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) ομοιογενές, ενώ συχνά διαφοροποιείται έντονα από το σώμα του πηλού, χωρίς να αποκλείονται και παραδείγματα στα οποία η επιφάνεια και οι υποκείμενες αυτής στρώσεις του πηλού έχουν απωλέσει το γκρίζο χρώμα της αναγωγικής όπτησης (αρ. 488). Η διαφοροποίηση του χρώματος της επιφάνειας από αυτό του πηλού ώθησε αρκετούς να υποστηρίξουν πως τα αγγεία φέρουν σκουρόχρωμο επίχρισμα1526, ωστόσο η μικροσκοπική παρατήρηση δεν επιβεβαιώνει την υπόθεση αυτή. Η στίλβωση στα σκουρότερα παραδείγματα φαίνεται πως είναι εντονότερη και ενδεχομένως ευθύνεται για την χρωματική διαφορά καθώς τροποποιεί τις φυσικοχημικές ιδιότητες του πηλού στην επιφάνεια των αγγείων. Εκτός από τις δύο παραπάνω κατηγορίες διαπιστώνεται μια τρίτη ομάδα, με αποκλίνοντα παραδείγματα (MGrWvar), που παρουσιάζουν έντονες διαφοροποιήσεις ως προς τα χαρακτηριστικά της πρώτης ύλης, αλλά υιοθετούν τα ίδια μορφολογικά και διακοσμητικά πρότυπα. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται όστρακα με έντονες ομοιότητες με τις προηγούμενες ομάδες, που όμως χαρακτηρίζονται από πιο χονδρόκοκκο υλικό, με περισσότερες πυριτικές προσμίξεις, ενίοτε πολυκρυσταλλικές (αρ. 424, 431). Άλλα παραδείγματα διαφοροποιούνται εντονότερα από τα τυπικά παραδείγματα της παραγωγής. Παρά το ότι χρησιμοποιούν λεπτόκοκκο πηλό, αυτός είναι λιγότερο ομοιογενής, συνήθως καστανός, μέτριας σκληρότητας – μαλακός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη επιφάνεια και ενιαίο, τεφρό ή σκουρόχρωμο πυρήνα. Οι προσμίξεις αν και είναι ανάλογες με εκείνες της καθ’ αυτό παραγωγής εντοπίζονται σε διαφορετικές αναλογίες και παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία μεταξύ των παραδειγμάτων της ίδιας ομάδας. Μάλιστα, τα αγγεία αυτά διαφοροποιούνται και τεχνολογικά1527, καθώς φέρουν λεπτό, θαμπό σκουρόχρωμο επίχρισμα, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται μόνο στην εξωτερική επιφάνεια (αρ. 489) ή παραλείπεται ολοσχερώς (αρ. 420), ενώ φαίνεται πως παραλείπεται και το στάδιο της στίλβωσης. Με βάση τα παραπάνω ενισχύεται η πιθανότητα τα προϊοντα αυτά να αφορούν απομιμήσεις, ωστόσο αυτό δεν μπορεί να διαπιστωθεί με ασφάλεια χωρίς τη χρήση εργαστηριακών τεχνικών και αναλύσεων. Πάντως προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις που να υποδεικνύουν ένα διαφορετικό χρονολογικό πλαίσιο για τις πιθανές απομιμήσεις. Δυστυχώς η φύση των συνόλων από τους Φιλίππους δεν μπορεί να δώσει περαιτέρω στοιχεία πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Η πλειονότητα των παραδειγμάτων από το υλικό που εξετάζεται ανήκει σε ανοιχτά 1526 Anderson - Stojanović 1992, 62. Papadopoulos 2001, 537. Τριβυζαδάκη 2005, 178. Χρυσοστόμου Α. 2010, 509, 513 1527 Η κοντινή σύσταση του πηλού θα μπορούσε να κάνει κάποιον να υποθέσει πως η ομάδα αυτή συμπεριλαμβάνει παραδείγματα της παραγωγής που απλά έχουν ψηθεί σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, ωστόσο η διαφοροποίηση της τεχνολογίας αποτελεί ένδειξη πως πρόκειται για προϊόντα διαφορετικών εργαστηρίων. 212 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) σχήματα ενώ τα κλειστά αγγεία, εκτός της μικρότερης αντιπροσώπευσής τους, χαρακτηρίζονται και από ιδιαίτερα αποσπασματική διατήρηση. Το γεγονός αυτό δεν επιτρέπει στις περισσότερες περιπτώσεις την ένταξή τους σε συγκεκριμένη τυπολογία και γι αυτό θα παρουσιαστούν με βάση το σχήμα στο οποίο αποδίδονται. Για τα υπόλοιπα σχήματα θα υιοθετηθεί η αναθεωρημένη πρόταση που διατυπώνεται με αφορμή το υλικό από τους Φιλίππους1528. Παρά την ιδιαίτερα επιμελημένη κατασκευή των αγγείων της παραγωγής αρκετά είναι τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά που μπορούν να διαπιστωθούν. Η στίλβωση φαίνεται πως αποτελεί κανόνα στα περισσότερα παραδείγματα, παρά την άποψη της Anderson – Stojanovic πως σημειώνεται σε λίγες μόνο περιπτώσεις1529. Συχνά μάλιστα επεκτείνεται ακόμη και στο τύμπανο ορισμένων ανοιχτών αγγείων, απαλείφοντας τα όποια ίχνη από το κόψιμο του αγγείου. Σε αρκετά από τα βαθιά πινάκια και τις οινοχόες φαίνεται πως η δακτυλιοειδής βάση διαμορφώνεται με αφαίρεση πηλού. Ωστόσο και σε αυτή την περίπτωση διαπιστώνεται πως οι κεραμείς επιμελούνται ιδιαίτερα ακόμη και αυτό το τμήμα του αγγείου. MGrW1 Περιγραφή Ο πρώτος από τους τύπους της παραγωγής συμπεριλαμβάνει μια σειρά από πινάκια, με οριζόντιο χείλος, με πλατύ δακτύλιο, συχνά επικλινή προς το εσωτερικό. Η βάση παρουσιάζει ποικιλία και μπορεί ναι είναι κυκλική, επίπεδη, με ομαλή ή γωνιώδη μετάβαση, ή δακτυλιοειδής. Ο πυθμένας είναι κατά κανόνα κοίλος η επίπεδος, ενώ το τύμπανο παραμένει συνήθως επίπεδο στα παραδείγματα με επίπεδη βάση, ή ελαφρώς κοίλο σε εκείνα όπου αυτή ορίζεται με δακτύλιο1530. Τυπολογία Η Anderson – Stojanovic διακρίνει τέσσερεις επί μέρους παραλλαγές. Στην πρώτη (Α) συμπεριλαμβάνει τα μεγαλύτερα αγγεία με ήπια μετάβαση από το σώμα στη βάση. Η δεύτερη παραλλαγή (Β) αφορά μικρότερα αγγεία με τα ίδια χαρακτηριστικά και εμφανώς μικρότερο βάθος. Η επόμενη (C) διαφοροποιείται ως προς το χείλος, καθώς αυτό διαμορφώνεται κλιμακωτό. Τέλος, τα αγγεία της τέταρτης παραλλαγής (D) χαρακτηρίζονται από πιο κάθετα τοιχώματα και γωνιώδη μετάβαση από το σώμα στη βάση, εσωτερικά και εξωτερικά και μια χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον πυθμένα1531. Πάντως, σε καμιά από τις παραπάνω παραλλαγές δεν 1528 Ζαχαριάδης 2018, 500 – 501, εικ. 1 1529 Anderson - Stojanović 1992, 62, 1530 Anderson - Stojanović 1992, 66 – 67, πίν. 48, αρ. 418 – 423. Papadopoulos 2001, 537, εικ. 137, αρ. 14.287 – 14.291. Ζαχαριάδης 2018, 508 – 509, εικ. 3, αρ. 1 - 6 1531 Anderson - Stojanović 1992, 66 – 67 213 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα με δακτυλιοειδή βάση, όπως αυτά που επισημαίνονται στην Τορώνη1532, την Αθήνα1533 αλλά και τους Φιλίππους (αρ. 448 – 449). Τα πινάκια αυτά μορφολογικά ταυτίζονται με τον τύπο 1 της Γαλατικής γκρίζας κεραμικής1534 και παρουσιάζουν έντονες αναλογίες με τα πινάκια του τύπου Hayes 59, στις περισσότερες παραλλαγές τους (A – C), ενώ τα εκείνα με τα κάθετα τοιχώματα είναι πιο κοντά στα αγγεία του τύπου Hayes 58 και ιδιαίτερα του τύπου 58Β της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής1535. Διακόσμηση Το βασικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό του τύπου είναι η δαντελωτή διαμόρφωση του χείλους, που συνήθως συμπληρώνεται από ένα ζεύγος αυλακώσεων ή μια λεπτή αυλάκωση και μια πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική περιφέρειά του. Ποικιλία διακοσμητικών τρόπων επισημαίνεται στο χείλος, που συμπεριλαμβάνει εγχάρακτες τεθλασμένες γραμμές, οδοντωτές ταινίες, ενώ δεν είναι σπάνια και τα εμπίεστα θέματα. Αυτά μπορούν να λειτουργούν παραπληρωματικά της δαντελωτής απόληξης, ή αυτόνομα. Στην τελευταία περίπτωση απαντούν διατεταγμένα σε ζώνες που ορίζονται από αυλακώσεις ή ελεύθερα1536. Εσωτερικά τα παραδείγματα του τύπου μπορούν να φέρουν διάκοσμο από λεπτές αυλακώσεις1537 ή ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο1538. Τέλος, σε ελάχιστες περιπτώσεις απαντά η χρήση πλατιών αυλακώσεων στην εξωτερική επιφάνεια του πινακίου, με τρόπο ανάλογο με αυτόν που απαντά σε πινάκια του τύπου 59Α της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής1539, ενισχύοντας περαιτέρω την σχέση με τον συγκεκριμένο τύπο. Χρονολόγηση Αν και δεν υπάρχει σαφής χρονολογική πρόταση για τους επί μέρους τύπους της παραγωγής, τα πινάκια αυτά φαίνεται πως εμφανίζονται από νωρίς και ενδεχομένως αποτελούν ένα από τα πρώτα σχήματα που υιοθετούνται. Οι ομοιότητες με σχήματα που αποδίδονται μέσα στον 4ο αιώνα, και ιδιαίτερα με τα πινάκια του τύπου ARSW 58Β, η κυκλοφορία του οποίου σταματά στα μέσα περίπου του αιώνα, ενισχύει την 1532 Papadopoulos 2001, 537, εικ. 137, αρ. 14. 291 – 14.292 1533 Hayes 2008a, 250, εικ. 42, αρ. 1427 1534 Rigoir 1968, 199 - 200 1535 Anderson - Stojanović 1992, 66 1536 Anderson - Stojanović 1992, 66 – 67, πίν. 48, αρ. 419 – 423. Papadopoulos 2001, 537, εικ. 137, αρ. 14. 285 – 14.287. Hayes 2008a, 250, πίν. 70, αρ. 1427 – 1428. Ζαχαριάδης 2018, 508 – 512, εικ. 2, αρ. 4 – 6, 14, 22, 25 1537 Χρυσοστόμου Α. 2010 εικ. 23 1538 Anderson - Stojanović 1992, 66, πίν. 48, αρ. 421 1539 Hayes 2008a, 91, υποσ. 19, Αντίστοιχο όστρακο εντοπίζεται σε όστρακο από την ανασκαφή του Μετρό Θεσσαλονίκης 214 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) πρόταση για πρώιμη χρονολόγηση1540. Παραδείγματα του τύπου επισημαίνονται σε στρώματα της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας που αποδίδονται πιθανότατα στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα1541. Στον ίδιο τύπο συμπεριλαμβάνεται και πινάκιο από τα Κερδύλια1542 που εντοπίζεται σε κλειστό, ταφικό σύνολο, μαζί με νομίσματα του δεύτερου τέταρτου του 4ου αιώνα. Πρωτογενές υλικό Τα μεγάλα πινάκια του πρώτου τύπου της παραγωγής αποτελούν και το πλέον διαδεδομένο σχήμα το υλικό που μελετήθηκε, καθώς αντιπροσωπεύουν περισσότερο από τα μισά αγγεία της παραγωγής. Τα πολυάριθμα παραδείγματά του εντοπίζονται διάσπαρτα σε ολόκληρη την έκταση και τη στρωματογραφία του χώρου και δεν παρέχουν ενδείξεις για το τέλος του σχήματος. Ωστόσο η αυξημένη συσσώρευση των οστράκων του τύπου στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής είναι ενδεικτική της πρώιμης χρονολόγησής του. Τα πινάκια του τύπου απαντούν κατασκευασμένα με όλες τις επί μέρους ομάδες του πηλού (MGrWi – ii) με ενιαίο τεφρό ή σκουρόχρωμο πυρήνα ενώ δεν λείπουν και τα παραδείγματα που διαφοροποιούνται (MGrWvar) και ενδεχομένως σχετίζονται με απομιμήσεις. Η ποικιλία των σχημάτων που εντοπίζονται στο υλικό που εξετάστηκε καθιστούν τον καταμερισμό του τύπου (A – D) που προτείνει η Anderson – Stojanovic ανεπαρκή. Εξάλλου, στην μελέτη για του Στόβους δεν προτείνονται συγκεκριμένα εξελικτικά χαρακτηριστικά, ώστε να μπορεί κανείς να εντάξει σε αυτά ή σε επί μέρους στάδια το διαφορετικό υλικό. Επιχειρείται έτσι μια εσωτερική κατανομή των πινακίων του τύπου από τους Φιλίππους με βάση τα μορφολογικά κυρίως χαρακτηριστικά, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και τα παραδείγματα που ενδεχομένως σχετίζονται με απομιμήσεις. Αναλυτικά, η πρώτη ομάδα (MGrW1.i) αφορά μια σειρά πινακίων (αρ. 397 – 408) μεγάλου μεγέθους, με σώμα έντονα κοίλο και χείλος που διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, συχνά ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Η βάση, όταν διατηρείται, είναι επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Ωστόσο, ίσως ορισμένα από παραδείγματα με δακτυλιόσχημη βάση που εντοπίζονται στο σύνολο να προέρχονται από αγγεία της ομάδας αυτής (αρ. 448). Με βάση τη μορφή του χείλους διαπιστώνεται μια υποομάδα με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που δεν φέρει δαντελωτή απόληξη στην άνω επιφάνειά του, αλλά κοσμείται από ταινίες, απλές ή οδοντωτές. Σταδιακά η ένταση αυτή υποχωρεί και εμφανίζεται ο δαντελωτός διάκοσμος. Παραλλαγή της ομάδας αυτής φαίνεται να αποτελούν δύο μεμονωμένα όστρακα 1540 Βλ. σελ. 126 - 128 1541 Hayes 2008a, 250, αρ. 1427 – 1428 1542 Μάλαμα, Νταράκης 2008, 247, αρ. ΜΑ6836 215 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) (αρ. 407 – 408) από πινάκια με μικρότερη διάμετρο και χαμηλότερο σώμα βάθος, που φέρουν εμπίεστο διάκοσμο στην άνω επιφάνεια του χείλους1543. Μάλιστα, και τα δύο, χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα σκουρόχρωμη, στιλπνή επιφάνεια, παρά το γεγονός ότι ανήκουν σε διαφορετικές ομάδες πηλού. Τα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας (MGrW1.ii) χαρακτηρίζονται από στενότερο δακτύλιο στο χείλος, με ορθογώνια σχεδόν διατομή (αρ. 409 – 420). Η διάμετρος τους παραμένει σχετικά διευρυμένη, αλλά παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία, καθώς συμπεριλαμβάνονται αγγεία μεσαίου και μεγάλου μεγέθους. Χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης παραλλαγής είναι η προοδευτική αύξηση του πάχους των τοιχωμάτων. Η βάση σε όλες τις περιπτώσεις είναι επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση από το σώμα στο τύμπανο, ενώ χαρακτηριστικό είναι πως το πάχος του σώματος συχνά δεν μεταβάλλεται σε όλο το ύψος του αγγείου. Ακολουθεί μια ολιγάριθμη ομάδα πινακίων (MGrW1.iii), με εξίσου μεγάλες διαστάσεις με εκείνα της πρώτης παραλλαγής (αρ. 421 – 426), και σχετικά κάθετο, χαμηλό σώμα, στα οποία ο δακτύλιος, παραμένει πλατύς αλλά στρέφεται προς το εξωτερικό ή διαμορφώνεται ελαφρώς κυρτός. Στα παραδείγματα αυτά η δαντελωτή διακόσμηση σπανίζει ενώ βασικό διακοσμητικό στοιχείο παραμένουν οι πλατιές αυλακώσεις στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειας του χείλους, που σε ένα μόνο παράδειγμα συνδυάζεται με εμπίεστα φυτικά θέματα (αρ. 423). Η επόμενη παραλλαγή (MGrW1.iv), που είναι και η πολυπληθέστερη (αρ. 427 – 441), συμπεριλαμβάνει, εκτός των άλλων, και αρκετά μικρότερα παραδείγματα. Αν και δεν διαφοροποιούνται ριζικά από τα αγγεία της δεύτερης ομάδας, το πάχος των τοιχωμάτων και ιδιαίτερα του χείλους είναι περιορισμένο, αποκτώντας έτσι πολύ πιο ραδινές αναλογίες. Το χείλος διαμορφώνει γωνία 90ο σχεδόν με το σώμα και η μεταξύ τους διάκριση συχνά δεν είναι ιδιαίτερα σαφής. Σταδιακά το σώμα γίνεται περισσότερο κοίλο και η μετάβαση προς το χείλος περισσότερο ήπια. Στην ομάδα αυτή συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε απομιμήσεις στα οποία το χαρακτηριστικό αυτό γίνεται ακόμη εντονότερο. Τέλος διαπιστώνεται μια ομάδα πινακίων (MGrW1.v) που απηχούν επιρροές από τα πινάκια τύπου Hayes 2 της παραγωγής της Φώκαιας (αρ. 442 – 447). Το χείλος είναι τριγωνικής σχεδόν διατομής, συμπαγές, συνήθως επικλινές προς το εσωτερικό, με σταδιακή συρρίκνωση ως προς το πλάτος. Χαρακτηριστική είναι στα περισσότερα από τα παραδείγματα της ομάδας η πλατιά σκοτία και ήπια τροπίδωση που διαμορφώνονται υποκείμενα του χείλους εξωτερικά. Σε κάθε περίπτωση, η ομαδοποίηση που προτείνεται παραπάνω δεν διαμορφώνει αυστηρά όρια και συχνά διαπιστώνονται παραδείγματα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μεταβατικά (αρ. 409 – 411). Δεν είναι σαφές εάν οι επί μέρους 1543 Τα παραδείγματα αυτά θα μπορούσαν να ταυτιστούν με τον τύπο 1Β των Στόβων. 216 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) κατηγορίες έχουν χρονολογικό αντίκτυπο, καθώς λείπουν τα σαφώς χρονολογημένα παραδείγματα από κλειστά σύνολα, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως οδηγοί1544. Ακολουθώντας πάντως το εξελικτικό μοντέλο άλλων παραγωγών, της ίδιας περιόδου, που υποδεικνύουν μια σταδιακή συρρίκνωση στο μέγεθος και μια προοδευτική χαλάρωση της φόρμας και της επιμέλειας στην κατασκευή, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως τα παραδείγματα της πρώτης και της δεύτερης ομάδας είναι σύγχρονα ή έχουν μια στενή εξελικτική σχέση1545, ενώ εκείνα του τύπου MGrWiv πιθανότατα έπονται. Τα πινάκια με το κυρτό ή νεύον προς το κάτω μέρος χείλος φαίνεται πως αποτελούν μια ανεξάρτητη ομάδα. Είναι πιθανότερο πως σχετίζονται περισσότερο με τα παραδείγματα της πρώτης παραλλαγής, ενώ εκείνα της τελευταίας ομάδας φαίνεται πως παρουσιάζουν μια ανεξάρτητη εσωτερική εξέλιξη. Τεχνολογικά δεν διαπιστώνονται ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που να διαφοροποιούνται σε σχέση με το σύνολο της παραγωγής. Όλα σχεδόν τα αγγεία του τύπου φέρουν στίλβωση εσωτερικά και εξωτερικά, που εξαλείφει σχεδόν ολοσχερώς τα ίχνη από την διαδικασία κατασκευής, ενώ συχνά διακρίνονται πλατιές επίπεδες ταινίες που προκύπτουν από την ίδια τη στίλβωση1546. MGrW2 Περιγραφή Ο δεύτερος τύπος της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής αφορά βαθιά πινάκια, κυρίως μικρού μεγέθους, με οριζόντιο χείλος. Το σώμα είναι έντονα κοίλο, σχεδόν ημισφαιρικό, ενώ το χείλος διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, που συχνά φέρει δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. Η βάση, σε αντίθεση με τα μεγαλύτερα και χαμηλότερα ανάλογά τους, είναι κατά κανόνα δακτυλιοειδής1547. Ο πυθμένας είναι ενιαίος με το σώμα, κοίλος, ενώ το τύμπανο ποικίλει από ελαφρώς κυρτό μέχρι και κοίλο1548. Τυπολογία Στους Στόβους διακρίνονται δύο επί μέρους παραλλαγές, η πρώτη (A) φέρει απλό 1544 Μια πιθανή δημοσίευση του πλούσιου υλικού της παραγωγής από το Μετρό της Θεσσαλονίκης και ιδιαίτερα από τα ταφικά σύνολα του ανατολικού και δυτικού νεκροταφείου θα μπορούσε να προσφέρει καλά χρονολογημένα παραδείγματα. 1545 Είναι χαρακτηριστικό πως παραδείγματα των δύο πρώτων παραλλαγών (αρ. 400 και 414) φέρουν ταυτόσημο εμπίεστο διάκοσμο ενδεικτικό του σύγχρονου χαρακτήρα ή της στενής μεταξύ τους σχέσης. 1546 Από αυτά εξαιρούνται τα αγγεία της ομάδας MGrWvar τα οποία, όπως επισημάνθηκε διαφοροποιούνται τεχνολογικά 1547 Η Anderson – Stojanović παρουσιάζει όστρακο την βάση του οποίου αποκαθιστά σχεδιαστικά ως δισκοειδής (Anderson - Stojanović 1992, 68, πίν. 50, αρ. 446), ωστόσο τέτοια παραδείγματα μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί. 1548 Anderson - Stojanović 1992, 67 – 69, πίν. 49 – 51, αρ. 430 – 453. Μάλαμα, Νταράκης 2008, 246, σχ. 71, πίν. 67, αρ. ΜΑ6835. Χρυσοστόμου Α. 2010, 513, σχ. 9, αρ. 44. Ζαχαριάδης 2018, 509 – 10, εικ. 3, αρ. 7 – 9 217 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) οριζόντιο χείλος, στα πρότυπα του τύπου MGrW1, ενώ η δεύτερη (Β) χαρακτηρίζεται από έντονη ακμή στο μέσο περίπου του πλάτους της άνω επιφάνειας του δακτυλίου του χείλους και συμπεριλαμβάνει μεγαλύτερου μεγέθους αγγεία1549. Στο συγκεκριμένο σχήμα ενσωματώνονται οι τύποι 2 και 3 της Γαλατικής γκρίζας κεραμικής1550 και ουσιαστικά αποτελεί μια βαθύτερη εκδοχή του προηγούμενου τύπου. Διακόσμηση Η διακόσμηση, δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από τα πρότυπα του τύπου MGrW1. Βασικό χαρακτηριστικό παραμένει η δαντελωτή διαμόρφωση του χείλους, ενώ συχνά είναι και τα εμπίεστα θέματα. Παραλείπεται η εφαρμογή διακόσμου στην εσωτερική επιφάνεια των αγγείων, πιθανότατα λόγω του σχήματος, ωστόσο σημειώνονται παραδείγματα που φέρουν ενσφράγιστο διάκοσμο στην εξωτερική τους επιφάνεια1551. Χρονολόγηση Και στην περίπτωση αυτή, όπως και στον τύπο 1, δεν υπάρχουν σαφή χρονολογικά δεδομένα. Πιθανότατα το σχήμα είναι σύγχρονο με τα μεγαλύτερα πινάκια της παραγωγής, καθώς εντοπίζονται μαζί σε κλειστό ταφικό σύνολο1552 του δεύτερου τέταρτου του 4ου αιώνα1553. Για το τέλος του τύπου τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ακόμη λιγότερα. Ωστόσο η ποικιλία του σχήματος υποδεικνύει μεγάλη διάρκεια, που δεν αποκλείεται εκτείνεται σε όλο το χρονολογικό εύρος της παραγωγής φτάνοντας μέχρι τον 6ο αιώνα. Πρωτογενές υλικό Όπως και τα μεγαλύτερα ανάλογά του τα βαθιά πινάκια του τύπου 2 απαντούν σε ικανό αριθμό στο σύνολο που μελετήθηκε στους Φιλίππους, καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 1/4 των αγγείων της παραγωγής. Ωστόσο, η παρουσία του είναι εμφανώς περιορισμένη σε σχέση με τα πινάκια του τύπου 1. Παραδείγματα εντοπίζονται σε ολόκληρη την έκταση και τη στρωματογραφία του χώρου. Πάντως η έντονη παρουσία του τύπου στα επιφανειακά στρώματα που είναι αντίστοιχη περίπου με εκείνη στο στρώμα καταστροφής του κτηρίου ενισχύει την υπόθεση για διαχρονικής παρουσία του τύπου κατά τη διάρκεια δραστηριοποίησης της συγκεκριμένης παραγωγής. Τα αγγεία του τύπου που εξετάστηκαν είναι κατασκευασμένα από πηλό που 1549 Anderson - Stojanović 1992, 67 – 69 1550 Rigoir 1968, 200 – 202, εικ. 14, πίν. IV – V 1551 Καλάβρια, Μπόλη 2001 εικ. 32. Karivieri et al. 2010, 422 1552 Μάλαμα, Νταράκης 2008, 246 – 247 1553 Βλ. σελ. 213 218 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) ανήκει και στις δύο ομάδες της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής (MGrWi – ii). Ωστόσο, διαπιστώνεται πως τα παραδείγματα της πρώτης ομάδας είναι συχνότερα από ότι στα αγγεία του τύπου 1. Ένα μόλις όστρακο διαφοροποιείται από τον τυπικό πηλό της παραγωγής (MGrWvar), φέρει σκουρόχρωμο επίχρισμα και θα μπορούσε να συσχετιστεί με απομιμήσεις (αρ. 463). Σε σχέση με τους τύπους της Anderson, τα παραδείγματα των Φιλίππων εντάσσονται στο σύνολό τους στην πρώτη παραλλαγή. Ωστόσο, και στην περίπτωση αυτή διαπιστώνεται μια εσωτερική κατηγοριοποίηση. Μια σειρά παραδειγμάτων φαίνεται πως λειτουργούν είναι μεταβατικά μεταξύ των τύπων 1 και 2 της παραγωγής, καθώς οι αναλογίες του τα κατατάσσουν μεταξύ των δύο σχημάτων (αρ. 451 – 453). Μορφολογικά βρίσκονται κοντά στις πρώτες παραλλαγές του τύπου 1 (MGrW1.i/ii), ωστόσο η περιορισμένη διάμετρος και ο τονισμένος κάθετος άξονας τα διαφοροποιούν από αυτές. Τα υπόλοιπα αγγεία μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο βασικές και δύο δευτερεύουσες παραλλαγές. Στην πρώτη (MGrW2i), και πιο πολυπληθή (αρ. 454 – 475), συμπεριλαμβάνονται εκείνα με υψηλό, σχεδόν ημισφαιρικό σώμα, πλατύ οριζόντιο χείλος, με διάμετρο που κυμαίνεται μεταξύ 12 και 18 εκατοστά, και μορφή που ποικίλει κατά τρόπο ανάλογο με τα μεγαλύτερα πινάκια του τύπου 1. Η βάση είναι δακτυλιοειδής, ενώ ο πυθμένας είναι κοίλος, ενιαίος με το σώμα και συνήθως φέρει μια ή περισσότερες πλατιές αυλακώσεις στο κέντρο. Το τύμπανο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, κυμαίνεται από ελαφρώς κυρτό, μέχρι και ελαφρώς κοίλο. Η δεύτερη παραλλαγή (MGrW2.ii)1554 αφορά μια μικρή ομάδα (αρ. 476 – 480) με μειωμένη διάμετρο, ιδιαίτερα πλατύ χείλος και χαμηλότερο σώμα. Ο διάκοσμος είναι απλοποιημένος και συχνά αποδίδεται με αμελώς εκτελεσμένες, χονδρές γραμμές στο χείλος. Αντίθετα διαπιστώνεται υψηλή ποιότητα κατασκευής, τόσο ως προς την πρώτη ύλη όσο και το τελικό φινίρισμα της επιφάνειας. Τέλος, διαπιστώνονται δύο επί πλέον παραλλαγές, που αντιπροσωπεύονται από μεμονωμένα όστρακα, με σαφώς μεγαλύτερη διάμετρο και ενσφράγιστο διάκοσμο στην άνω επιφάνεια του χείλους. Η πρώτη (MRGWiii) (αρ. 481) χαρακτηρίζεται από μικρή συστολή στην άνω απόληξη του σώματος και πλατύ οριζόντιο δακτύλιο1555. Η δεύτερη (MRGW2iv) (αρ. 482) έχει υψηλό κάθετο σώμα και παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με τα αγγεία του τύπου 1D από τους Στόβους, ωστόσο οι αναλογίες του παραδείγματος από τους Φιλίππους το κατατάσσουν, έστω και οριακά, στα βαθιά πινάκια. Η σχέση μεταξύ των πρώτης παραλλαγής του τύπου 2 και εκείνων του τύπου 1 1554 Παραδείγματα της παραλλαγής συμπεριλαμβάνονται και στο υλικό των Στόβων (βλ. Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 51, αρ. 449 1555 Παράδειγμα όμοιο μορφολογικά με μικρότερη όμως διάμετρο εντοπίζεται στους Στόβους και συμπεριλαμβάνεται στον τύπο 2Α (Stojanović: Stobi, 68, πίν. 49, αρ. 437) 219 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) είναι έντονη, όπως υποδεικνύει και η χρήση πανομοιότυπων σφραγίδων στα παραδείγματά του (αρ. 455 και 414 / 450). Μάλιστα μπορεί κανείς να παρακολουθήσει μια παράλληλη εξέλιξη μεταξύ των δύο. Ωστόσο, η εξελικτική και κατ’ επέκταση χρονολογική, σχέση μεταξύ των υπολοίπων παραλλαγών παραμένει ασαφής. Τεχνολογικά τα αγγεία του τύπου 2 διαφοροποιούνται από τα μεγαλύτερα ανάλογά του κυρίως ως προς την παράλειψη της στίλβωσης στην εσωτερική επιφάνεια πολλών αγγείων, και ιδιαίτερα στον πυθμένα, πιθανότατα λόγω των δυσκολιών που παρουσιάζει η έντονα κυρτή και περιορισμένη σε έκταση επιφάνεια. Άλλοι τύποι Τα υπόλοιπα σχήματα, αν και αθροιστικά αποτελούν ικανό μέρος του συνόλου των οστράκων της παραγωγής, παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία και μπορούν να αποδοθούν σε πολλούς επί μέρους τύπους. Ωστόσο, οι περισσότεροι από αυτούς απαντούν με ελάχιστα ή μεμονωμένα παραδείγματα. Επιπλέον, όσον αφορά τις οινοχόες της παραγωγής, η ιδιαίτερα αποσπασματική διατήρηση συχνά δεν επιτρέπει την απόδοση σε συγκεκριμένο τύπο, ενώ όπως έχει ήδη επισημανθεί, προβληματική και μάλλον ελλιπής φαίνεται πως είναι και η τυπολογική πρόταση στο συγκεκριμένο σχήμα1556. Κρίνεται λοιπόν σκόπιμο, κατ’ αναλογία με τις υπόλοιπες παραγωγές, οι τύποι αυτοί να παρουσιαστούν ξεχωριστά και ανά σχήμα, με συνοπτικό τρόπο, καθώς κανένας από αυτούς δεν συμπεριλαμβάνει ικανό αριθμό αγγείων. MGrW3 Παράλληλα τους δύο πρώτους και βασικότερους τύπους της παραγωγής διαπιστώνεται, ένα ακόμη ανάλογο ζεύγος που αντιπροσωπεύεται από τους δύο επόμενους τύπους της Anderson – Stojanovic. Τα πινάκια του τύπου 3, που δεν εντοπίζονται δημοσιευμένα σε άλλο σύνολο, εκτός των Στόβων, χαρακτηρίζονται από κάθετα σχεδόν τοιχώματα και χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη τους, με μικρή μόνο ένταση εξωτερικά. Το μοναδικό παράδειγμα που διατηρείται σε ολόκληρη την κατατομή του φέρει βάση κυκλική, επίπεδη, με ήπια μετάβαση προς το σώμα, πυθμένα ελαφρώς κυρτό και τύμπανο αντίστοιχα κοίλο, ενώ κοσμείται από αυλακώσεις και ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο1557. Το σχήμα βρίσκεται πολύ κοντά στον τύπο Rigoir 4, της γαλατικής γκρίζας κεραμικής, ενώ παρουσιάζει ορισμένες αναλογίες με τα πινάκια του τύπου MGrW1.ii. Χαρακτηρίζεται από μεγάλο πάχος, το οποίο παραμένει σχετικά σταθερό σε όλο το ύψος του αγγείου, ενώ ο δακτύλιος του χείλους συρρικνώνεται περαιτέρω. Με βάση 1556 Ζαχαριάδης 2018, 500 – 501, εικ. 1, αρ. 15 - 17 1557 Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 51 – 52, αρ. 454 – 456 220 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) τα παραπάνω είναι πιθανό οι δύο τύποι να συνδέονται εξελικτικά χωρίς ωστόσο να μπορούν να διατυπωθούν περαιτέρω χρονολογικά συμπεράσματα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 483) Στο υλικό των Φιλίππων εντοπίζεται μεμονωμένο όστρακο του τύπου, στο οποίο μάλιστα σημειώνεται πλατιά σκοτία στην μετάβαση από το σώμα στο χείλος. MGrW4 Κατ’ αντιστοιχία με τα βαθιά πινάκια του τύπου 2 ο τύπος αυτός αποτελεί την βαθύτερη εκδοχή του προηγούμενου σχήματος. Αφορά βαθιά πινάκια με ημισφαιρικό σχεδόν σώμα, χείλος έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά και βάση χαμηλή, δακτυλιοειδή1558. Όπως και τα παραδείγματα του τύπου 3, απαντά δημοσιευμένος, προς το παρόν, μόνο στο υλικό των Στόβων όπου αντιπροσωπεύεται επίσης από ελάχιστα όστρακα. Το σχήμα του βρίσκεται κοντά στον τύπο Rigoir 6a, της γαλατικής γκρίζας κεραμικής1559, ωστόσο διαφοροποιείται από αυτόν, καθώς δεν διαπιστώνεται χρήση διακόσμου. Πρωτογενές υλικό (αρ. 484) Στους Φιλίππους εντοπίζεται μεμονωμένο παράδειγμα, το οποίο όμως διαφοροποιείται αρκετά από τα παραδείγματα των Στόβων και μοιάζει να είναι μεταβατικό μεταξύ των τύπων MGrW3 και MGrW 4. Το σώμα είναι ευρύτερο και διαμορφώνει ήπια τροπίδωση. MGrW6 Πρόκειται για έναν ακόμη τύπο πινακίου που συμπεριλαμβάνεται στην τυπολογική σειρά των Στόβων1560. Η Anderson εντάσσει σε αυτόν μικρά και μεγάλα αγγεία που διαφοροποιούνται αρκετά ως προς τη γενική φόρμα. Στην πρώτη περίπτωση τα αγγεία του τύπου διαμορφώνονται με κάθετα τοιχώματα και μάλλον θα έπρεπε να συσχετιστούν εκείνα του τύπου MGrW31561. Η δεύτερη παραλλαγή αφορά πινάκια με χαμηλότερο σώμα, χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και κυκλική, επίπεδη βάση, με ομαλή μετάβαση προς το σώμα1562. Πρωτογενές υλικό (αρ. 485) Ο τύπος εκπροσωπείται στο υλικό από τη Νησίδα του Υαλουργείου με δύο όστρακα 1558 Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 52, αρ. 457, Ζαχαριάδης 2018 εικ. 1, αρ. 4 1559 Rigoir 1968, 203, εικ. 14 1560 Anderson - Stojanović 1992 τύπος 5, 69 – 70. Ζαχαριάδης 2018 εικ. 1, αρ. 6 1561 Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 52, αρ. 458 1562 Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 52, αρ. 459 221 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) του τύπου, σε αντίστοιχα σύνολα, από επιφανειακά στρώματα. Και τα δύο ανήκουν στη δεύτερη παραλλαγή του τύπου. MGrW7 Ο τύπος δεν απαντά μέχρι στιγμής σε άλλα δημοσιευμένα σύνολα, πλην των Φιλίππων. Συμπεριλαμβάνει μια σειρά από βαθιά πινάκια μεσαίου – μεγάλου μεγέθους, με κρατηρόσχημο σχήμα. Το σώμα είναι κοίλο στο κάτω μέρος και διαμορφώνει τροπίδωση στο μέσο περίπου του ύψους του, ενώ στρέφεται προς τα έξω στο ανώτερο τμήμα. Το χείλος είναι κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά ή εσωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, δακτυλιοειδής, ο πυθμένας κοίλος, ενιαίος με το σώμα ενώ το τύμπανο παραμένει κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Η διακόσμηση περιορίζεται, στα παραδείγματα που επισημαίνονται, σε αυλακώσεις οι οποίες απαντούν, κυρίως εξωτερικά, στο χείλος, στο σώμα αλλά και εκατέρωθεν της βάσης1563. Τα αγγεία αυτά παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες, χωρίς όμως να ταυτίζονται με εκείνα του τύπου Rigoir 18 της γαλατικής κεραμικής1564. Όπως και στα παραδείγματα του τύπου MGrW4, απουσιάζει ο εμπίεστος διάκοσμος, ενώ οι αναλογίες στα αγγεία της μακεδονικής γκρίζας παραγωγής είναι λιγότερο ραδινές1565. Πρωτογενές υλικό (αρ. 486 – 489) Επτά επί μέρους παραδείγματα εντοπίζονται σε αντίστοιχα σύνολα των Φιλίππων. Από αυτά τα πέντε υιοθετούν τα τυπικά χαρακτηριστικά της παραγωγής, με τεφρό πυρήνα (MGrWii), αν και ο πηλός είναι πιο λεπτόκοκκος και ομοιογενής σε σχέση με άλλα όστρακα της ίδιας ομάδας. Ένα αγγείο διατηρεί τα ίδια χαρακτηριστικά αλλά είναι εξολοκλήρου αποχρωματισμένο (αρ. 488). Το τελευταίο παράδειγμα διαφοροποιείται ριζικά και φαίνεται πως πρόκειται για απομίμηση (αρ. 489), κατασκευάζεται με καστανόχρωμο πηλό και φέρει σκουρόχρωμο επίχρισμα στην εξωτερική του μόνο επιφάνεια (MGrWvar). Καθώς δεν μπορούν να διαπιστωθούν τυπολογικές αλληλεπιδράσεις με καλύτερα χρονολογημένες παραγωγές τα χρονολογικά δεδομένα για τον συγκεκριμένο τύπο δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν περισσότερο εντός του γενικού πλαισίου της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής. Ωστόσο, αξίζει να επισημανθεί πως τα τρία όστρακα που προέρχονται από στρωματογραφημένα σύνολα συνυπάρχουν με υλικό που εκτείνεται 1563 Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 7, 510, εικ. 3, αρ. 11 – 13 1564 Rigoir 1968, 207, εικ. 14 1565 Εξαίρεση αποτελεί το παράδειγμα που σχετίζεται ενδεχομένως με απομίμηση της παραγωγή (αρ. 489), με τονισμένο τον κάθετο άξονα. 222 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) χρονολογικά τουλάχιστον από τον 4ο μέχρι τον πρώιμο 5ο αιώνα1566. MGrW8 Ένας ακόμη τύπος που απαντά μέχρι στιγμής μόνο στο υλικό των Φιλίππων αφορά πινάκιο το οποίο αντιγράφει τα αγγεία του τύπου Hayes 61A της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής1567. Πρωτογενές υλικό (αρ. 490 - 491) Το μοναδικό όστρακο του τύπου που αποδίδεται με σαφήνεια στον τύπο αυτό είναι κατασκευασμένο από πηλό της δεύτερης ομάδας (MGrWii) και δεν φέρει κανένα διάκοσμο (αρ. 490). Η στενή ομοιότητα με τα αφρικανικά παράλληλα του σχήματος, υποδεικνύει μια χρονολόγηση που δεν μπορεί να απέχει πολύ από αυτή του τύπου ARSW61Α, μεταξύ του δεύτερου μισού του 4ου και πρώτου μισού του 5ου αιώνα1568. Την ίδια χρονολόγηση ενισχύει και η πιθανή απόδοση στον τύπο αυτό οστράκου με εμπίεστο διάκοσμο (αρ. 491) που οργανώνεται με διάταξη ανάλογη των αφρικανικών ερυθροβαφών πινακίων της ομάδας Hayes A(ii)1569. MGrW10 Πρόκειται για το πρώτο κλειστό σχήμα στην τυπολογική σειρά που υιοθετείται και ταυτίζεται με τον τύπο 8 της Anderson - Stojanovic1570. Αν και τα παραδείγματα στους Στόβους δεν διατηρούν το κάτω μέρος του αγγείου, τα ελάχιστα όστρακα από τους Φιλίππους, τα οποία συσχετίζονται με τον τύπο συμπληρώνουν το σχήμα των αγγείων, όπως προτείνεται στην αναθεωρημένη τυπολογία της παραγωγής1571. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί πως η αποκατάσταση της βάσης παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποθετική. Αφορά ευρύστομα αγγεία, που βρίσκονται μεταξύ του κυπέλλου και της πρόχου. Η αποκατάσταση από την Anderson – Stojanovic με δύο λαβές, η οποία υιοθετείται, αλλά και το μέγεθος του αγγείου καθιστά πιο σωστή την ένταξή του στα κύπελλα. Αφορά αγγεία με ατρακτόσχημο ή σφαιρικό σχεδόν σώμα που διαμορφώνουν έναν ευρύ υψηλό λαιμό, κυλινδρικό ή ελαφρώς κωνικό, ενίοτε με μικρή ένταση, που συχνά φέρει εμπίεστο διάκοσμο. Το χείλος παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία και κυμαίνεται από κάθετο, μέχρι οριζόντιο με δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό1572. Η βάση είναι 1566 Ενδεικτικά σημειώνονται όστρακα αμφορέων Kapitan II, LRA3, πινακίων ARSW50, ARSW59, ARSW72, PHRSW1, PHRSW2, CW3, CW4 1567 Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 8, 510, εικ. 3, αρ. 10 1568 Βλ. σελ.135 – 137 1569 Hayes 1972, 218 1570 Anderson - Stojanović 1992, 70, πίν. 53, αρ. 463 - 467 1571 Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 10 1572 Η Anderson – Stojanović διακρίνει δύο επί μέρους παραλλαγές με βάση το χείλος (8A με κάθετο χείλος και 8β με οριζόντιο), τις οποίες συνδυάζει και με άλλα χαρακτηριστικά όπως το σχήμα του 223 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) πιθανό πως διαμορφώνονταν συμπαγής κυλινδρική, με βάση τη μορφή μεμονωμένων οστράκων που συνδέονται με το συγκεκριμένο σχήμα. Πρωτογενές υλικό (αρ. 492 - 493) Αν και τα παραδείγματα που εντοπίζονται στους Φιλίππους είναι ελάχιστα προσφέρουν αρκετά σημαντικές πληροφορίες. Διαπιστώνεται πως η εφαρμογή του εμπίεστου διακόσμου στο λαιμό μπορεί να παραλείπεται, ενώ συμπληρώνουν στοιχεία για τη μορφή της βάσης. Δυστυχώς καθώς τα όστρακα του τύπου προέρχονται στο σύνολό τους από επιφανειακά ή απροσδιόριστα, στρωματογραφικά, σύνολα δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως χρονολογικά τεκμήρια για τον τύπο. MGrW11 Ο τύπος αφορά κύπελλα με έντονη τροπίδωση στο κάτω μέρος του σώματος και διάμετρο που περιορίζεται προοδευτικά προς τα επάνω και ταυτίζεται με τον τύπο 9 της Anderson – Stojanovic. Το μεμονωμένο όστρακο από τους Στόβους φέρει χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από στενό δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό. Αν και έχει προταθεί η αποκατάσταση του κατώτερου τμήματος με επίπεδη ή δισκοειδή βάση, αυτό δεν μπορεί προς το παρόν να επιβεβαιωθεί, όπως συμβαίνει και με την παρουσία δύο λαβών. Η χρήση εμπίεστου διακόσμου που διατάσσεται σε ζώνες στο άνω τμήμα του σώματος φαίνεται πως αποτελεί τυπικό χαρακτηριστικό, ενώ αυλακώσεις και οδοντωτές ταινίες μπορούν να συμπληρώνουν τις ενσφράγιστες συνθέσεις1573. Πρωτογενές υλικό (αρ. 494 - 496) Στο υλικό του τύπου από τους Φιλίππους, που περιορίζεται σε τρία μόλις παραδείγματα (αρ. 494 – 496), τα δύο από το ίδιο σύνολο, τα αγγεία διαφοροποιούνται από εκείνα των Στόβων. Ωστόσο κρίνεται σκόπιμο να ενταχθούν στον ίδιο τύπο. Οι αναλογίες τους είναι περισσότερο τονισμένες στον κάθετο άξονα. Το χείλος είναι απλούστερο, κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, αλλά διατηρούν όμως τη χαρακτηριστική τροπίδωση στο κάτω μέρος του αγγείου και την παρουσία λαβής. Αν και είναι πιθανό να πρόκειται για παραλλαγή του ίδιου τύπου, το διαθέσιμο υλικό παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένο για να προβεί κανείς σε τέτοιο επιμερισμό. Τα χρονολογικά τεκμήρια γύρω από τον τύπο είναι ελάχιστα. Θα πρέπει να σημειωθεί πως τα δύο πιο εκτεταμένα παραδείγματα προέρχονται από σύνολο μάλλον λαιμού και τον ορισμό της μετάβαση από το λαιμό στο σώμα (Anderson - Stojanović 1992, 70, πίν. 53, αρ. 467 – 469). Στον ίδιο τύπο συμπεριλαμβάνονται και παραδείγματα με χοανοειδή λαιμό. Ωστόσο, τα όστρακα αυτά, καθώς δεν διατηρούν μέρος από το σώμα του αγγείου είναι πιθανό να προέρχονται από διαφορετικό σχήμα, ενδεχομένως πρόχους μεγαλύτερου μεγέθους. 1573 Anderson - Stojanović 1992, 70 - 71, πίν. 54, αρ. 470 – 471. Ζαχαριάδης 2018 εικ. 1, αρ. 11 224 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) πρώιμο, όπου συνυπάρχουν με αγγεία της παραγωγής Çandarli και πρώιμα παραδείγματα της παραγωγής της Φώκαιας, υποδεικνύοντας μια χρονολόγηση μέσα στον 4ο αιώνα, πιθανότατα στο πρώτο μισό του. Οινοχόες Με βασικό κριτήριο τη μορφή του σώματος, διακρίνονται τρεις τύποι οινοχοών μεταξύ των ελάχιστων δημοσιευμένων αγγείων του σχήματος (MGrW15 – 17)1574. Ο πρώτος (MGrW15) χαρακτηρίζεται από σφαιρικό σώμα και στενό κυλινδρικό λαιμό που σημειώνεται από μικρή τροπίδωση στο κάτω μέρος του. Αν και ο τύπος συμπεριλαμβάνεται στο υλικό που παρουσιάζεται από τους Στόβους1575, ως πρότυπο για αυτόν χρησιμοποιείται μια οινοχόη από τη συλλογή Φωστηροπούλου1576. Ο δεύτερος (MGrW16) χαρακτηρίζεται από ωοειδές – απιόσχημο σώμα και χαμηλό, ευρύ λαιμό, πρότυπο του οποίου αποτελεί ένα παράδειγμα από την Αλμωπία1577. Στον ίδιο τύπο θα πρέπει να ενταχθεί και το παράδειγμα από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, με εντονότερα απιόσχημο σώμα και στενότερο λαιμό, το οποίο φέρει εντελώς διαφορετικό χείλος, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο1578. Ο τελευταίος τύπος (MGrW17) του σχήματος διακρίνεται για το ατρακτόσχημο σώμα και τον στενό, υψηλό λαιμό, όπως και το παράδειγμα από το Λιμόρι της Επανομής1579. Σε αυτούς θα πρέπει να ενταχθούν τα επί μέρους όστρακα, με διαφορετικές διαμορφώσεις στο χείλος και τη βάση, τουλάχιστον μέχρι το διαθέσιμο υλικό να επιτρέψει τη μια καινούρια τυπολογική πρόταση. Πρωτογενές υλικό (αρ. 497 - 512) Τα περισσότερα όστρακα του σχήματος από τη νησίδα του Υαλουργείου διατηρούνται ιδιαίτερα αποσπασματικά. Στην πλειονότητά τους αποτελούν τμήματα σώματος και βάσης, ενώ ελάχιστα από αυτά αφορούν μικρά όστρακα χείλους, κυρίως από τριφυλλόστομα αγγεία. Κρίθηκε σκόπιμο να συμπεριληφθούν στον κατάλογο που ακολουθεί χωρίς τυπολογικό προσδιορισμό. Όπως είναι αναμενόμενο, απαντούν κατασκευασμένα και από τις δύο βασικές ομάδες πηλού (MGrWi/ii), αν και οι μαρμαρυγιακές προσμίξεις διαπιστώνεται πως είναι μάλλον περιορισμένες σε σχέση με τα ανοιχτά σχήματα. Μόλις ένα παράδειγμα φέρει καστανόχρωμο πυρήνα, που περιβάλλεται από τεφρές στοιβάδες, και φαίνεται πως αποκλίνει από τα τυπικά χαρακτηριστικά του πηλού της παραγωγής (αρ. 509). Αν και δεν είναι εφικτή η ένταξή τους σε συγκεκριμένους τύπους διακρίνονται 1574 Βλ. Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 16 - 17 1575 Anderson - Stojanović 1992, 71, πίν. 54, αρ. 472 1576 Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 15. Πέτσας 1974, 346, πίν. 38γ 1577 Χρυσοστόμου Α. 2010, 509, εικ. 6 1578 Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2006, 51 1579 Παζαράς 2009, 42, 124, εικ. 158, σχ. 13 225 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) ορισμένες ομαδοποιήσεις. Σημαντική είναι η ομάδα των οστράκων με τριφυλόσχημο χείλος. Δύο όστρακα διατηρούν την χαρακτηριστική ακμή στη γένεση του λαιμού που έχει παρατηρηθεί σε παραδείγματα του τύπου MGrW15 (αρ. 499 – 500). Ένα παράδειγμα (αρ. 501) διατηρεί τμήμα χοανοειδούς λαιμού και κάθετου, απλού χείλους, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του, κατ’ αναλογία με την οινοχόη από την Επανομής. Δύο τμήματα βάσης με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο (αρ. 505 – 506) παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με τμήμα βάσης του τύπου MGrW15 από τους Στόβους1580, αλλά στηρίζουν ωοειδές ή ατρακτόσχημο σώμα, ενισχύοντας την άποψη πως η βάση μπορεί να διαφοροποιείται στα επί μέρους παραδείγματα των τύπων που έχουν προταθεί. Πάντως, η μεγαλύτερη ομάδα αφορά όστρακα με επίπεδη κυκλική βάση, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα (αρ. 510 – 512), το οποίο φαίνεται πως διαμορφώνεται με τονισμένο τον κάθετο άξονα. Το σύνολο συμπληρώνεται από παραδείγματα διαφορετικά μεταξύ τους, με δακτυλιοειδείς ή κυλινδρικές, συμπαγείς βάσεις, με ποικιλία μορφών. Μεταξύ όλων των παραπάνω παραδειγμάτων ελάχιστα είναι εκείνα που φέρουν διάκοσμο, ο οποίος συνήθως περιορίζεται σε λεπτές ή πλατύτερες αυλακώσεις. Ένα μόνον όστρακο (αρ. 502), που και πάλι δεν ταυτίζεται τυπολογικά, φέρει ενσφράγιστο θέμα διάκοσμο, κατά τρόπο αντίστοιχο με αυτόν που επισημαίνεται στις οινοχόες της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής1581, ενισχύοντας περαιτέρω τη σχέση των δύο παραγωγών. Επιπλέον, σε μεμονωμένο παράδειγμα λαβής σημειώνεται η χρήση σχηματοποιημένων πετάλων, σε διάταξη ριπιδίου στην κάτω απόληξή της, στο σημείο εφαρμογής της στο σώμα (αρ. 503). Η πλειονότητα των αγγείων του σχήματος φέρει στίλβωση εξωτερικά. Εκείνα με επίπεδη βάση διατηρούν, ίχνη από κόψιμο με νήμα, που έχουν όμως σε μεγάλο βαθμό απαλειφθεί από τη στίλβωση, ενώ στο σύνολο των οστράκων με δακτυλιοειδή βάση διαπιστώνεται πως αυτή διαμορφώνεται με αφαίρεση πηλού. Απροσδιόριστα Δύο επί μέρους όστρακα βάσης δεν μπορούν να αποδοθούν σε συγκεκριμένο τύπο ή σχήμα. Το πρώτο (αρ. 513), αν και θα μπορούσε να αποδοθεί σε μια μικρή εκδοχή οινοχόης τύπου MGrW16, με ωοειδές σώμα, θα μπορούσε επίσης να προέρχεται από κύπελλο MGrW14, ανάλογο με αυτό που εντοπίζεται στο ανατολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης, με κυλινδρικό σχεδόν σώμα, έξω νεύον χείλος και ελαφρώς στενότερη βάση1582. Το πάχος των τοιχωμάτων προκαλεί προβληματισμό και ως εκ τούτου η απόδοσή του παραμένει ασαφής. 1580 Anderson - Stojanović 1992, 71, πίν. 54, αρ. 472 1581 Βλ.σελ. 176, υποσ.1303, 1582 Παντή 2010, 479, εικ. 4γ. Ζαχαριάδης 2018, 501 εικ. 1, αρ. 14 226 Μακεδονική Γκρίζα κεραμική (MGrW) Το δεύτερο (αρ. 514) αφορά το κάτω μέρος αγγείου με τροπίδωση στο σώμα και δακτυλιοειδή βάση. Αν και η σχετικά μεγάλη διάμετρος καθιστά την απόδοσή του σε κύπελλο προβληματική, παρουσιάζει αρκετές κοινά στοιχεία με αγγεία του τύπου MGrW11. Εντονότερες είναι οι ομοιότητές του με ένα άωτο κύπελλο της παραγωγής που συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, με σώμα κυλινδρικό με μικρή ένταση, τροπίδωση και δακτυλιοειδή βάση1583. 1583 Παπανικόλα - Μπακιρτζή 2006, 51 227 1.3 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) Η κατηγορία αυτή, αποτελεί την πρώτη ομάδα κεραμικής που δεν αναφέρεται σε κάποια από τις γνωστές και ταυτισμένες βιβλιογραφικά παραγωγές. Τα επί μέρους στοιχεία, οι τυπολογικές προτάσεις και οι όποιες παρατηρήσεις και συμπεράσματα συνάγονται από την παρατήρηση του υλικού της που εντοπίζεται στους Φιλίππους. Τα αγγεία που αποδίδονται στη συγκεκριμένη παραγωγή βρίσκονται σε στενή σχέση και παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με την γκρίζα μακεδονική κεραμική. Χαρακτηρίζονται από την στιλβωμένη επιφάνειά και διατηρούν συχνά ερυθρή απόχρωση, ενώ αντιγράφουν, σε μεγάλο βαθμό, τα πρότυπα των προϊόντων της παραγωγής που προηγήθηκε1584. Ο όρος στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος επιλέγεται και υιοθετείται λόγω του βασικού τεχνικού χαρακτηριστικού των αγγείων αυτών, μέχρι τουλάχιστον να προκύψουν νέα στοιχεία σε σχέση με τη συγκεκριμένη παραγωγή. Σχήματα Η πλειονότητα των παραδειγμάτων που αποδίδονται στην συγκεκριμένη παραγωγή αφορά πινάκια με μικρό ή μεγαλύτερο βάθος και ποικιλία διαστάσεων. Ωστόσο, σημειώνονται και μεμονωμένα όστρακα κλειστών αγγείων, από οινοχόες ή κύπελλα που όμως διατηρούνται εξαιρετικά αποσπασματικά. Τα ανοιχτά σχήματα μπορούν να ενταχθούν μορφολογικά στους δύο πρώτους τύπους της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής. Ωστόσο, φαίνεται πως και οι διεθνείς ερυθροβαφείς παραγωγές της περιόδου επιδρούν εξίσου ως πρότυπα. Μια σειρά πινακίων απηχεί έντονες επιρροές από πινάκια του τύπου Hayes 2 της παραγωγής της Φώκαιας, ενώ άλλα παραδείγματα παραπέμπουν σε αγγεία του τύπου Hayes 67 της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής, χωρίς ωστόσο να τα αντιγράφουν επακριβώς. Διακόσμηση Ο διάκοσμος είναι περιορισμένος και στα περισσότερα, αγγεία αφορά ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου του χείλους. Ωστόσο, στα βαθιά πινάκια της παραγωγής παρατηρείται η χρήση διακόσμου, ανάλογου με αυτού που υιοθετείται στα αντίστοιχα σχήματα της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής, με δαντελωτή διαμόρφωση του χείλους, αλλά ακόμη και εμπίεστα θέματα. 1584 Μια υπόθεση, που δεν μπορεί προς το παρόν να επιβεβαιωθεί, είναι πως τα ερυθροβαφή παραδείγματα που αναφέρονται από τους Στόβους (Anderson - Stojanović 1984, 103. Anderson - Stojanović 1992, 62.)1584 αλλά και τη Θράκη (Κοκκοτάκη, Τσόκα 2010, 371, 376, εικ. 24 – 25, αρ. 37 - 39)1584, ως απομιμήσεις της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής, ανήκουν στην κατηγορία αυτή. 228 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) Πηλός Οι ομοιότητες με τη γκρίζα μακεδονική κεραμική δεν περιορίζονται μόνο στο σχήμα και το διάκοσμο, αλλά επεκτείνονται στη σύσταση και την κατεργασία της πρώτη ύλης. Τα παραδείγματα που αποδίδονται στη συγκεκριμένη παραγωγή χαρακτηρίζονται από κιτρινέρυθρο – καστανό, λεπτόκοκκο, σκληρό πηλό (BRW), με αρκετά σαφή στις περισσότερες περιπτώσεις θραυσμό, συνήθως στιλπνή ή σαπωνώδη υφή και, κατά κανόνα, τεφρό πυρήνα. Το σώμα του πηλού είναι ομοιογενές, ενώ η κατανομή των περιορισμένων σε ποσότητα προσμίξεων είναι καλή. Καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα αναλυτικών τεχνικών η σύσταση του πηλού δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί με ασφάλεια. Ωστόσο, με μακροσκοπική και μικροσκοπική παρατήρηση των διαθέσιμων παραδειγμάτων διαπιστώνεται πως και στην περίπτωση αυτή οι μαρμαρυγιακές προσμίξεις είναι κυρίαρχες. Σε αντίθεση με τα γκρίζα πρότυπά τους, τα αγγεία της παραγωγής χαρακτηρίζονται από χρυσίζουσες φολίδες, που υποδεικνύουν την παρουσία βιοτίτη. Τα υπόλοιπα στοιχεία που επισημαίνονται σε ιδιαίτερα περιορισμένες ποσότητες αφορούν κυρίως μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Σποραδικά απαντούν ασβεστιτικά στοιχεία1585, ενώ σε ακόμη μικρότερες ποσότητες σημειώνονται μικροσκοπικές σκουρόχρωμες και κοκκινωπές προσμίξεις. Μεταξύ των παραδειγμάτων της ομάδας αυτής, και παρά τη σχετική ομοιογένεια, διακρίνονται δύο επί μέρους κατηγορίες. Στην πρώτη (BRWi) (βλ. αρ. 527, 532, 535) οι δευτερεύουσες προσμίξεις, εκτός των μαρμαρυγιακών, είναι ελάχιστες και δυσδιάκριτες στο σώμα του πηλού, ακόμη και με τη χρήση μικροσκοπίου. Στη δεύτερη, (BRWii) (βλ. αρ.515, 534) που αντιπροσωπεύεται από λιγότερα όστρακα, αυτές είναι περισσότερες και μεγαλύτερες, διατηρούν όμως την ίδια σύσταση. Τέλος, σε στενή συνάφεια με την προηγούμενη ομάδα σημειώνεται μεμονωμένο όστρακο (BRWvar) (βλ. αρ. 522) το οποίο, ενώ διατηρεί κοινά χαρακτηριστικά, διακρίνεται από τα υπόλοιπα παραδείγματα ως προς την απουσία του τεφρού πυρήνα, αλλά και ως προς το γεγονός ότι οι δευτερεύουσες προσμίξεις αφορούν ασβεστιτικά στοιχεία, τα οποία μάλιστα εντοπίζονται με αρκετά μεγάλη πυκνότητα. Προέλευση Δεδομένου ότι τα προϊόντα τη ομάδας αυτής δεν στάθηκε δυνατό, να ταυτιστούν με κάποια από τις εμπορικές παραγωγές της περιόδου και παράλληλα απουσιάζουν πλήρως τα δεδομένα αναλυτικών τεχνικών, η απόδοσή τους σε συγκεκριμένο κέντρο παραγωγής, προς το παρόν, δεν είναι εφικτή. Ωστόσο, οι ισχυρές επιρροές από τη μακεδονική γκρίζα κεραμική, η διάδοση της οποίας δεν φαίνεται να ξεφεύγει πολύ 1585 Σημειώνεται πως ακόμη και σε παραδείγματα όπου δεν διακρίνονται μικροσκοπικά ή μακροσκοπικά ασβεστιτικές προσμίξεις η ήπια αντίδραση κατά την εφαρμογή HCL τοπικά υποδεικνύει την παρουσία οργανικών στοιχείων. 229 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) από τον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας και της νότιας βαλκανικής χερσονήσου, οδηγούν στην υπόθεση πως τα ερυθρωπά ανάλογά τους αποτελούν επίσης προϊόντα της ίδιας περιοχής. Τεχνολογία Το σύνολο των αγγείων της συγκεκριμένης ομάδας είναι τροχήλατα. Χαρακτηριστικό, κοινό στοιχείο αποτελεί η στίλβωση, η οποία στα περισσότερα παραδείγματα επεκτείνεται τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική επιφάνειά, με εξαίρεση τα ελάχιστα όστρακα από κλειστά σχήματα, όπου αυτή περιορίζεται, όπως είναι αναμενόμενο, εξωτερικά. Η επιφάνεια στις περισσότερες περιπτώσεις διακρίνεται χρωματικά από τις υποκείμενες στοιβάδες του πηλού, αλλά παραμένει ασαφές εάν αυτή η διαφοροποίηση είναι αποτέλεσμα εφαρμογής επιχρίσματος ή της διαμόρφωσης μιας επιδερμίδας στον πηλό ως αποτέλεσμα της στίλβωσης. Σε αντίθεση με τα συγγενή παραδείγματα της γκρίζας μακεδονικής παραγωγής, η όπτηση λαμβάνει χώρα σε οξειδωτική ατμόσφαιρα, ωστόσο και εδώ η θερμοκρασία παραμένει μάλλον σχετικά χαμηλή, γεγονός που δικαιολογεί τον τεφρό πυρήνα, ο οποίος σε αρκετές περιπτώσεις καταλαμβάνει μεγάλο πάχος των τοιχωμάτων του αγγείου. Μάλιστα αρκετά είναι τα παραδείγματα τα οποία χαρακτηρίζονται από μέτριας σκληρότητας ή μαλακό πηλό και έντονα σαπωνώδη επιφάνεια. Προσεκτική παρατήρηση υποδεικνύει πως αυτό μπορεί να οφείλεται σε ακόμη χαμηλότερες θερμοκρασίες όπτησης, χωρίς όμως να αποκλείεται και το ενδεχόμενο η διαφοροποίηση αυτή να σχετίζεται με την κατάσταση διατήρησης του αντικειμένου. Χρονολόγηση Καθώς δεν υπάρχουν συγκριτικά δεδομένα, τα χρονολογικά στοιχεία για την συγκεκριμένη παραγωγή, όπως και η προέλευσή της είναι αβέβαια και ασαφής. Η παραβολή με την μακεδονική γκρίζα κεραμική μπορεί να παρέχει ένα ευρύτερο χρονολογικό πλαίσιο, μεταξύ του 4ου και του πρώιμου 6ου αιώνα. Ωστόσο, οι επιρροές από τις διεθνείς ερυθροβαφείς παραγωγές της Φώκαιας και της Τυνησίας και πιο συγκεκριμένα από τους τύπους Hayes 21586 και 671587, αντίστοιχα, παρέχουν σαφέστερες ενδείξεις για χρονολόγηση της παραγωγής μέσα στον 5ο αιώνα. Τα παραδείγματα από τη Νησίδα του Υαλουργείου ενισχύουν μια τέτοια χρονολόγηση καθώς όταν προέρχονται από στρώματα με ομοιογενές χρονολογικά υλικό αυτό συνήθως μπορεί να αποδοθεί μέσα στον 5ο αιώνα. 1586 Βλ. σελ. 79 - 82 1587 Βλ. σελ. 137 - 141 230 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) Πρωτογενές υλικό Τα αγγεία της παραγωγής αντιπροσωπεύουν ελάχιστο μόνο μέρος του υλικού που εξετάστηκε. Το ποσοστό τους είναι ασήμαντο σε σύγκριση με τα αγγεία της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής αλλά και σε σχέση με τις περισσότερες παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής. Παρ’ όλα αυτά, τα παραδείγματα παρουσιάζουν αρκετή μορφολογική ποικιλία. Καθώς διακρίνονται τουλάχιστον τέσσερεις επί μέρους τύποι ανοιχτών αγγείων που αφορούν πινάκια με μικρό ή μεγαλύτερο βάθος. Τα όστρακα των κλειστών αγγείων είναι μεμονωμένα και εντοπίζονται ιδιαίτερα αποσπασματικά. Το σύνολο των τύπων που ακολουθεί αφορά αποκλειστικά το υλικό των Φιλίππων και δεν μπορεί, προς το παρόν να συσχετιστεί με άλλες θέσεις. Η μεταξύ τους διάκριση δεν ενέχει εξελικτικό χαρακτήρα, αλλά μάλλον ανταποκρίνεται στα πρότυπα που ο κάθε ένας αντιγράφει. BRW1 (αρ. 515 – 524) Ο τύπος αντλεί από τα πινάκια της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής MGrW1. Αφορά αγγεία μεγάλου και μεσαίου μεγέθους με κοίλο σώμα, πλατύ οριζόντιο χείλος, με δακτύλιο, σε ορισμένες περιπτώσεις επικλινές προς το εσωτερικό και κυκλική επίπεδη ή δισκοειδή βάση, χωρίς να μπορούν να αποκλειστούν και διαφορετικές διαμορφώσεις. Ο πυθμένας, όταν σώζεται, είναι ελαφρώς κοίλος, ενώ το τύμπανο, επίσης ελαφρώς κοίλο, διατηρεί ίχνη από το κόψιμο με νήμα. Μεταξύ των αγγείων του τύπου διαπιστώνεται μια επί μέρους ομάδα (αρ. 519 – 520, 522) τα παραδείγματα της οποίας χαρακτηρίζονται από αναλογικά πλατύτερο χείλος, επικλινές προς το εσωτερικό που παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με πινάκια της Φώκαιας τύπου Hayes 2, όπως άλλωστε και η τελευταία παραλλαγή των γκρίζων μακεδονικών πινακίων MGrW1v. Η διακόσμηση σημειώνεται κυρίως στο χείλος και περιορίζεται σε πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου του και ομόκεντρες αυλακώσεις στον πυθμένα, στο κέντρο (αρ. 524) ή την περιφέρειά του (αρ. 517). Ωστόσο σε άλλες περιπτώσεις ο πυθμένας παραμένει ακόσμητος. Επιπλέον, σε δύο όστρακα της παραλλαγής με πλατύτερο χείλος, μια πλατιά κυματοειδής ταινία συμπληρώνει το διάκοσμό του (αρ. 519 – 520). Ο τύπος αυτός είναι ο πολυπληθέστερος της παραγωγής. Στο σύνολό τους σχεδόν, τα παραδείγματά του είναι κατασκευασμένα με πηλό των δύο πρώτων ομάδων (BRWi/ii), ωστόσο μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται και το μοναδικό παράδειγμα (αρ. 522) που διαφοροποιείται (BRWiii). Δεδομένου ότι οι πληροφορίες γύρω από τη συγκεκριμένη παραγωγή είναι εξαιρετικά περιορισμένες, το συγκεκριμένο αγγείο αποδίδεται σε αυτή, καθώς τα μορφολογικά και τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά συνάδουν με τα υπόλοιπα αγγεία τη ομάδας. 231 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) BRW1/2 (αρ. 525) Μεταβατικά, μεταξύ του τύπου 1 και του επόμενου, φαίνεται να λειτουργεί μεμονωμένο παράδειγμα που αποδίδεται στην παραγωγή. Αν και με βάση τις αναλογίες του ανήκει στα βαθιά πινάκια του τύπου BRW2, το ιδιαίτερα πλατύ χείλος του, που αντιγράφει σε σχήμα και διάκοσμο παραδείγματα πινακίων MGrW1i το τοποθετεί πιο κοντά στα αγγεία του προηγούμενου τύπου. BRW2 (αρ. 526 – 532) Τα βαθιά πινάκια αυτά βρίσκουν τα ανάλογά τους στον τύπο MGrW2. Οι μεταξύ τους ομοιότητες είναι έντονες και δεν περιορίζονται στην μορφή αλλά επεκτείνονται και στους διακοσμητικούς τρόπους που υιοθετούνται. Αφορούν αγγεία μικρού και μεσαίου μεγέθους, με κοίλο σώμα και οριζόντιο χείλος που διαμορφώνεται με στενό δακτύλιο, σε ορισμένες περιπτώσεις επικλινή προς το εξωτερικό. Η βάση, που διατηρείται σε μεμονωμένα παραδείγματα, είναι δακτυλιοειδής, ή κυκλική επίπεδη, δισκοειδής. Ένα αγγείο διαφοροποιείται ελαφρώς από τα υπόλοιπα (αρ. 532), καθώς είναι ευρύτερο και βρίσκει αρκετές αναλογίες με ενδιάμεσα παραδείγματα των τύπων MGrW1/2 1588. Ο διάκοσμος στα περισσότερα παραδείγματα αντιγράφει τα πρότυπα της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής, με παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους, δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη ή και εμπίεστα θέματα, που μπορούν να συνδυάζονται μεταξύ τους. Το μεγαλύτερο σε μέγεθος αγγείο του τύπου κοσμείται με τρόπο που επαναλαμβάνεται στα πινάκια του τύπου BRW11589, με κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη που διαμορφώνεται στην άνω επιφάνεια του χείλους. BRW3 (αρ. 533 – 534) Ο επόμενος τύπος που εμπνέεται από την γκρίζα μακεδονική κεραμική αντιπροσωπεύεται από μεμονωμένο όστρακο χείλος πινακίου που παραπέμπει σε παραδείγματα του τύπου MGrW31590. Πρόκειται για αγγείο μεγάλης διαμέτρου, με έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. Στον ίδιο τύπο πιθανότατα θα πρέπει να αποδοθεί και ένα ακόμη ευρύτερο παράδειγμα, που διαφοροποιείται αρκετά αλλά διατηρεί τα ίδια βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά. Και στα δύο παραδείγματα ο διάκοσμος είναι περιορισμένος σε λεπτές ή ευρύτερες αυλακώσεις. BRW4 Ο τελευταίος τύπος της παραγωγής φαίνεται πως υιοθετεί ως πρότυπο τα πινάκια 1588 Βλ .σελ.219, αρ. 482 1589 Βλ. αρ. 519 – 520 1590 Βλ. Anderson - Stojanović 1992, 69, πίν. 52, αρ. 455 232 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος(BRW) του τύπου Hayes 67 της αφρικανικής ερυθροβαφούς κεραμικής1591. Δύο μόλις αγγεία (αρ. 535 – 536) αποδίδονται στον συγκεκριμένο τύπο και αφορούν βαθιά πινάκια, με διαφορετικές μεταξύ τους διαστάσεις, το χείλος των οποίων διαμορφώνει κυμάτιο. Δυστυχώς τα σωζόμενα τμήματα δεν επιτρέπουν περαιτέρω υποθέσεις για τη μορφή των αγγείων. Μοναδικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό στα σωζόμενα παραδείγματα, που κατασκευάζονται από πηλό και δύο ομάδων της παραγωγής (BRWi/ii), αποτελεί μια λεπτή αυλάκωση στην άνω απόληξη του χείλους. Κλειστά σχήματα (αρ. 537 – 538) Για τα κλειστά σχήματα της παραγωγής τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ελάχιστα. Μόλις δύο όστρακα βάσης (αρ. 537 – 538) πιθανότατα από μικρές οινοχόες σημειώνονται στο υλικό που μελετήθηκε, ενώ και αυτά διατηρούνται αποσπασματικά. 1591 Σημειώνεται πως παρά το γεγονός ότι ο τύπος Hayes 67 αφορά κυρίως πινάκια με χαμηλότερο ύψος, μια παραλλαγή του, με βαθύτερα αγγεία, μικρότερου όμως μεγέθους συνυπάρχει την ίδια περίοδο (Mackensen 1993, 332, πίν. 60, τύπο 14.1 – 5) 233 1.4 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές. Εκτός από τις μεγάλες διεθνείς παραγωγές, όπως αυτή της Φώκαιας και της Τυνησίας, μια πληθώρα ερυθροβαφών αγγείων με ποικιλία σχημάτων και ετερόκλητο υλικό κατασκευής, επισημαίνονται στο υλικό που εξετάστηκε. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα προϊόντα αυτά συνιστούν μικρές ομάδες, με περιορισμένη παρουσία και κοινά χαρακτηριστικά, όπως η στιλβωμένη κεραμική που παρουσιάστηκε παραπάνω. Ωστόσο, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, παραμένουν εκτός αντίστοιχου πλαισίου. Τα παραδείγματα αυτά δεν στάθηκε δυνατό να συσχετιστούν με κάποια από τις γνωστές παραγωγές, που κυκλοφορούν στο αιγαίο αυτή την εποχή. Συνήθως εντοπίζονται μεμονωμένα ή σε πολύ μικρές ομάδες γεγονός που καθιστά την τοπική προέλευση μάλλον απίθανη, καθώς στην περίπτωση αυτή η αντιπροσώπευση τους θα ήταν ισχυρότερη. Οι εξαιρετικά περιορισμένες συστηματικές δημοσιεύσεις από την ευρύτερη περιοχή γύρω από τους Φιλίππους και γενικότερα τον βορειοελλαδικό χώρο καθιστούν τον εντοπισμό παραλλήλων σχεδόν αδύνατο. Ακόμη και όταν διαπιστώνονται μορφολογικές ομοιότητες με δημοσιευμένα αγγεία, η ταύτιση αποδεικνύεται προβληματική, καθώς συνήθως δεν παρέχονται πληροφορίες για τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά. Για τους παραπάνω λόγους προκρίθηκε η λύση της ομαδοποίησης του υλικού αυτού και η συνοπτική παρουσίαση του ανά σχήμα, ακόμη και όταν η χρονολόγησή ή ο περαιτέρω προσδιορισμός του δεν είναι ασφαλής. Αντίστοιχη προσπάθεια, με μικρότερη όμως ποικιλία υλικού σημειώνεται στην δημοσίευση των Στόβων1592, όπου ορισμένες αταύτιστες παραγωγές, με λιγοστά παραδείγματα, οργανώνονται είτε με περιγραφικούς τίτλους (πχ. Red micaceus ware) είτε υπό τον γενικό όρο miscelaneus imports. Αντίστοιχα στη δημοσίευση της Γόρτυνας, το πρότυπο της οποίας υιοθετείται, διαμορφώνεται μια εσωτερική τυπολογία με βασικό κριτήριο το σχήμα, ξεκινώντας από τα ανοιχτά αγγεία1593. Ωστόσο, σε άλλες δημοσιεύσεις το υλικό αυτό παραλείπεται1594 ή συμπεριλαμβάνεται στην κοινή κεραμική1595. Ξεχωρίζουν δέκα διαφορετικοί τύποι / ομάδες που συμπεριλαμβάνουν κυρίως πινάκια και οινοχόες. Λιγότερο έντονη είναι η παρουσία των υπόλοιπων σχημάτων1596 ενώ ικανός αριθμός οστράκων δεν μπορεί να αποδοθεί σε συγκεκριμένο σχήμα λόγω του διατηρούμενου τμήματος. Η κατάταξη και η σειρά παρουσίασης των 1592 Anderson - Stojanović 1992, 77 – 78, 87 – 88 1593 Lippolis 2001b 1594 Papadopoulos 2001, 1595 Abadie - Reynal, Sodini 1992 1596 Από τις κατηγορίες που εξετάζονται κρίθηκε σκόπιμο να εξαιρεθούν τα κύπελλα τα οποία εξετάζονται από κοινού με τα παραδείγματα της κοινής κεραμικής, οι λύχνοι και γενικότερα όλα τα προϊόντα εκείνα που εντάσσονται σε τύπους που συμπεριλαμβάνουν εξίσου κοινά και ερυθροβαφή παραδείγματα 234 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) τύπων δεν έχει εξελικτικό χαρακτήρα, εκτός και αν προσδιορίζεται διαφορετικά. Τέλος, τα παραδείγματα που δεν μπορούν να ενταχθούν σε κάποια από τις επί μέρους ομάδες παρουσιάζονται ξεχωριστά, στον κατάλογο που ακολουθεί. Προβληματικό παραμένει το ζήτημα της ποσοτικοποίησης των επί μέρους ομάδων που διαμορφώνονται, οι οποίες αντιμετωπίζονται από κοινού ως άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές. Αν και το στατιστικό αποτύπωμα της κάθε μιας, όπως θα φανεί παρακάτω, αποδεικνύεται ασήμαντο, η συνολική ποσότητα του υλικού αυτού παραμένει ουσιαστική και δεν μπορεί να παραλειφθεί. Πινάκια Τα πινάκια με μικρό ή μεγαλύτερο βάθος αποτελούν ένα από τα δύο βασικά σχήματα που απαντούν μεταξύ των αταύτιστων ερυθροβαφών προϊόντων. Αν και δεν μπορούν στο σύνολο τους να συστηματοποιηθούν τυπολογικά ή με βάση τον πηλό διακρίνονται τέσσερεις μικρές ομάδες, με διαφορετικά κάθε φορά κριτήρια ενώ σε αρκετά παραδείγματα διαπιστώνονται επιρροές από μεγάλες παραγωγές της ύστερης αρχαιότητας. Συνολικά αριθμούν 123 όστρακα που εντοπίζονται σε 85 επί μέρους σύνολα και συνιστούν, με μικρή διαφορά, το δεύτερο πιο συχνό σχήμα στην κατηγορία που εξετάζεται. Ωστόσο, αν λάβει κανείς υπόψη τον ελάχιστο αριθμό αγγείων στα οποία αυτά αντιστοιχούν, το σχήμα είναι ξεκάθαρα το πολυπληθέστερο. Πρωτογενές υλικό RSW1 (αρ. 539 – 543) Η πρώτη ομάδα χαρακτηρίζεται από αρκετά μεγάλου μεγέθους αγγεία, με κοίλο σώμα και οριζόντιο χείλος, που διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Η βάση, όπου διατηρείται, είναι δακτυλιοειδής, ο πυθμένας κοίλος, ενιαίος με το σώμα ενώ το τύμπανο ποικίλει από επίπεδο έως κυρτό στο σωζόμενο τμήμα του. Ο διάκοσμος είναι εξαιρετικά περιορισμένος και αφορά μεμονωμένα όστρακα που διατηρούν λεπτές αυλακώσεις στο δακτύλιο του χείλους ή στον πυθμένα. Σε μια περίπτωση αυτός συμπληρώνεται από δαντελωτή διαμόρφωση του χείλους. Τέλος, σε ορισμένα παραδείγματα επισημαίνονται πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος, που όμως αποτελούν μάλλον κατάλοιπα της επεξεργασίας και όχι διακοσμητικά μέσα. Ο πηλός παρουσιάζει αρκετή ομοιογένεια. Είναι καστανόχρωμος, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία - στιλπνή επιφάνεια και τεφρό πυρήνα. Οι περιορισμένες μακροσκοπικά διακριτές προσμίξεις αφορούν κυρίως χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία, οι οποίες αποτελούν βασικό γνώρισμα του τύπου. Επιπλέον εντοπίζονται, μικροσκοπικά, λιγοστές πυριτικές κρυσταλλικές, σκουρόχρωμες αλλά και καστανέρυθρες προσμίξεις. Το επίχρισμα είναι λεπτό, θαμπό και εφαρμόζεται 235 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) εσωτερικά και εξωτερικά χωρίς όμως να διατηρείται στο σύνολο της επιφάνειας του αγγείου. Παρά τα χαρακτηριστικά του πηλού που διαπιστώνονται στο καλύτερα διατηρούμενο παράδειγμα τα υπόλοιπα, στο σύνολό τους, χαρακτηρίζονται από έντονα απολεπισμένη επιφάνεια και μαλακό – μέτριας σκληρότητας πηλό, πιθανότατα λόγω των συνθηκών διατήρησης, γεγονός που υποδεικνύει χαμηλές θερμοκρασίες όπτησης, ένδειξη των οποίων είναι και ο τεφρός πυρήνα. Πιθανότατα το σύνολο των παραδειγμάτων έφερε στίλβωση, αν και η παρουσία της διαπιστώνεται με σαφήνεια σε ένα μόνο αγγείο (αρ. 539), ενώ σε ένα όστρακο (αρ. 540) διατηρούνται ίχνη που ενδεχομένως μπορούν να συσχετιστούν με χρήση στηριγμάτων όπτησης. Η σύσταση και τα χαρακτηριστικά του πηλού, αλλά και η χρήση στίλβωσης, υποδεικνύουν σχέσεις με τα στιλβωμένα πινάκια που παρουσιάστηκαν παραπάνω, ωστόσο ο συσχετισμός αυτός δεν μπορεί να υποστηριχθεί περαιτέρω. Αν και κανένα από τα παραδείγματα του τύπου δεν προέρχεται από σφραγισμένα ή ασφαλώς χρονολογημένα σύνολα, τα περισσότερα παραδείγματα εντοπίζονται στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής και συνυπάρχουν με εισηγμένη κεραμική που στην πλειονότητά της μπορεί να χρονολογηθεί κυρίως μέσα στον 4ο αιώνα1597, ενώ τα οψιμότερα χρονολογημένα συνευρήματά τους δεν ξεπερνούν τον 5ο αιώνα1598. RSW2 (αρ. 544 – 545) Η δεύτερη ομάδα αφορά μια σειρά αγγείων για τα οποία τα διαθέσιμα δεδομένα είναι ελάχιστα. Αν και διαμορφώνουν μορφολογικά μια σαφή ενότητα διατηρούνται μόνο στο επίπεδο της βάσης. Ως εκ τούτου παραμένει ασαφές το πώς αυτά διαμορφώνονται στο ανώτερο τμήμα τους. Τα σωζόμενα όστρακα προέρχονται από πινάκια με κοίλο σώμα. Η βάση διαμορφώνεται με χαμηλό πόδιο, το οποίο σχηματίζει μικρή προβολή εξωτερικά. Ο πυθμένας είναι πάντοτε κοίλος και το τύμπανο αντίστοιχα κυρτό, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για οποιασδήποτε μορφής διάκοσμο. Ο πηλός είναι ερυθροκίτρινος, λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή – αρκετά σαφή θραυσμό και επί το πλείστον με λεία επιφάνεια. Οι προσμίξεις αφορούν κυρίως μικροσκοπικές κοκκινωπές φολίδες και ασβεστιτικά στοιχεία (αρ. 545). Ωστόσο, ένα παράδειγμα διαφοροποιείται καθώς στην μικροσκοπική του εικόνα κυριαρχούν οι ασβεστιτικές προσμίξεις (αρ. 544), προσομοιάζοντας σε αγγεία της Φώκαιας. Δεν είναι σαφές εάν οι δύο παραλλαγές αφορούν διαφορετικές παραγωγές ή παραλλαγές του ίδιου προϊόντος, ωστόσο ισχυρές παραμένουν οι αναλογίες με μικρασιατικά προϊόντα (PhRSW και AMLCW). 1597 Τα παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται μαζί με όστρακα αφρικανικών ερυθροβαφών πινακίων τύπου Hayes 58, 59, 61Α, πινακίων Çandarli τύπου Hayes 3 και 4, πινακίου αττικής παραγωγής, AtRSW W655, λύχνου κορινθιακού τύπου και αμφορέα Kapitan II. 1598 Πρόκειται για αμφορείς τύπου Σπαθείου, LRA1A, LRA12 και όστρακο λύχνου αττικού τύπου 236 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Τεχνολογικά τα αγγεία αυτά διαφοροποιούνται από όσα μέχρι τώρα εξετάστηκαν καθώς αποτελούν μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις στις οποίες η βάση φαίνεται να είναι επίθετη. Επίσης, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το επίχρισμα εφαρμόζεται στην εσωτερική επιφάνεια ιδιαίτερα αμελώς, με πλατιές πινελιές χωρίς μέριμνα για την κάλυψη της, ενδεικτικό του γεγονότος ότι η χρήση του είναι καθαρά διακοσμητική και δεν εξυπηρετεί λειτουργικούς σκοπούς. Οι διαθέσιμες πληροφορίες για τον τύπο είναι ανάλογες της συχνότητας με την οποία απαντά. Μόλις τέσσερα όστρακα, από τρία σύνολα, σε εγγύτητα μεταξύ τους, επισημαίνονται στο υλικό που εξετάστηκε. Η ίδια ασάφεια διέπει και τα χρονολογικά στοιχεία καθώς όλα τα παραδείγματα προέρχονται από στρώματα που συμπεριλαμβάνουν ετερόκλητο υλικό το οποίο κυμαίνεται χρονολογικά από τον 4ο μέχρι τον 6ο αιώνα. RSW3 (αρ.546 – 550) Η τρίτη ομάδα των ερυθροβαφών πινακίων από το υλικό που εξετάστηκε αφορά παραδείγματα τα οποία αντιγράφουν προϊόντα της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής. Τα παραδείγματα της ομάδας αυτής δεν θα πρέπει να συγχέονται με τα αποκλίνοντα ως προς τον πηλό προϊόντα της παραγωγής (MGrWvar)1599, αλλά ούτε και με τα αγγεία της στιλβωμένης κεραμικής (BRW)1600 για τα οποία γίνεται λόγος σε προηγούμενα κεφάλαια. Συμπεριλαμβάνει πινάκια τα οποία αντιγράφουν τη φόρμα και τον διάκοσμο των δύο πρώτων τύπων της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής (MGrW1 – 2), με κοίλο σώμα, πλατύ οριζόντιο χείλος που φέρει δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και, στις περισσότερες περιπτώσεις, απλοποιημένο διάκοσμο στην άνω επιφάνειά του. Ο πηλός είναι κιτρινέρυθρος – καστανόχρωμος, λεπτόκοκκος – μέτριος, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία – στιλπνή επιφάνεια και πυρήνα που ποικίλει από τεφρός - ενιαίος, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αυξημένη παρουσία μαρμαρυγία με χρυσίζουσες φολίδες, ενώ σποραδικά απαντούν και ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Το επίχρισμα, συνήθως κοκκινωπό, ποικίλει από λεπτό ως ισχυρό, στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως παραμένει θαμπό. Αν και για μια ακόμη φορά δεν μπορεί να διατυπωθεί με ασφάλεια κάποια πρόταση για την προέλευση των αγγείων της ομάδας η απόδοσή τους στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, λόγω των προτύπων που υιοθετούν, ενώ και χρονολογικά, δεν μπορεί να απέχουν πολύ από αυτά. Μάλιστα, συχνά συνυπάρχουν με αγγεία της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής. Η διαφοροποίηση στη σύσταση και στα χαρακτηριστικά, ιδιαίτερα στον πυρήνα του 1599 Βλ. σελ. 212 1600 Βλ. σελ. 228 - 233 237 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) αγγείου, υποδεικνύει χαμηλή τυποποίηση της διαδικασίας κατασκευής, ως εκ τούτου μια παραγωγή με πιο τοπικό χαρακτήρα δεν μπορεί να αποκλειστεί. Δέκα επί μέρους όστρακα, από εννέα σύνολα σημειώνονται στο υλικό που εξετάστηκε ένα εκ των οποίων αντιγράφει πινάκια του τύπου MGrW1 (αρ. 546) ενώ τα υπόλοιπα αφορούν βαθύτερα παραδείγματα (αρ. 547 – 550). RSW4 (αρ. 551 – 555) Η μεγαλύτερη ομάδα που επισημαίνεται φαίνεται πως σχετίζεται άμεσα με την αττική ερυθροβαφή κεραμική και συμπεριλαμβάνει μια ομάδα από βαθιά πινάκια που μορφολογικά παρουσιάζουν μεγάλες ομοιότητες με εκείνα του τύπου AtRSW W6551601. Αφορά αγγεία με κοίλο σώμα και υψηλό χείλος που φέρουν ένα στενό, οριζόντιο δακτύλιο τριγωνικής διατομής στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. Η άνω απόληξή τους διαμορφώνει μικρή ένταση εσωτερικά και σε ορισμένες περιπτώσεις μικρή προβολή εξωτερικά. Παρά το ότι δύο τουλάχιστον παραδείγματα σώζονται σε ικανό τμήμα (αρ. 551 – 552), κανένα δεν διατηρεί μέρος της βάσης η μορφή της οποίας μπορεί να υποθέσει κανείς πως θα ήταν παρόμοια με τα αττικά παράλληλα του σχήματος. Ο πηλός που χρησιμοποιούν ομοιάζει αρκετά με αυτόν των αττικών προϊόντων. Είναι ερυθρός – καστανός, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία επιφάνεια και τεφρό, κατά τόπους, πυρήνα. Ωστόσο εμπεριέχει μεγαλύτερες πυριτικές προσμίξεις, ορισμένες εκ των οποίων πολυκρυσταλικές, περιορισμένα ασβεστιτικά στοιχεία και μεγάλη ποσότητα μαρμαρυγία. Εντονότερες είναι οι διαφορές από τα αττικά προϊόντα στο επίχρισμα, το οποίο είναι κοκκινωπό, λεπτότερο, ανομοιογενές και καλύπτει συνήθως μόνο την εσωτερική επιφάνεια και το χείλος εξωτερικά. Επιπλέον, σε κανένα από τα παραδείγματα που εντοπίστηκαν δεν διακρίνεται διάκοσμος. Είναι πιθανόν πως πρόκειται για απομίμηση των αττικών αγγείων, χωρίς όμως να μπορεί να προσδιοριστεί προς το παρόν η προέλευσή τους. Αρκετές πάντως είναι οι ενδείξεις1602 για την προέλευσή τους από τον ευρύτερο βορειοελλαδικό χώρο, ίσως και από περιοχή με γεωγραφική εγγύτητα στην πόλη των Φιλίππων. Με βάση τις επιρροές των αττικών προτύπων και τα συνευρήματα με τα οποία εντοπίζονται, μια χρονολόγηση μεταξύ του δεύτερου μισό του 4ου και ενδεχομένως τις κεντρικές δεκαετίες του 5ου αιώνα είναι πιθανή. Στο υλικό που εξετάστηκε εντοπίζονται 24 όστρακα του τύπου, από 15 1601 Βλ. σελ. 168 - 170 1602 Η προτίμηση που διαπιστώνεται στα προϊόντα της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής στον ευρύτερο βορειοελλαδικό χώρο, όπως φαίνεται από τα σύνολα των Φιλίππων αλλά και τις ανασκαφές του Μετρό της Θεσσαλονίκης, και η σχέση του συγκεκριμένου τύπου με λεκανίδες της κοινής κεραμικής (βλ. CIW4 σελ. 358 - 359) παραδείγματα των οποίων εντοπίζονται στις Σέρρες και τους Φιλίππους, ενισχύουν την παραπάνω υπόθεση 238 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) τουλάχιστον αγγεία, σε 17 επί μέρους σύνολα, καθιστώντας το συγκεκριμένο σχήμα το πλέον πολυάριθμο μεταξύ των αταύτιστων ερυθροβαφών παραγωγών. Άλλα παραδείγματα (αρ. 556 – 573) Σε αντίθεση με τις παραπάνω ομάδες που συνιστούν τύπους με κοινά μορφολογικά και κατασκευαστικά χαρακτηριστικά τα υπόλοιπα όστρακα εντοπίζονται μεμονωμένα ή σε μικρότερες ομάδες. Ωστόσο πολλά από αυτά απηχούν επιρροές από σχήματα άλλων παραγωγών της ύστερης αρχαιότητας. Η πρώτη ύλη ποικίλει τόσο μεταξύ των παραδειγμάτων, όσο και σε σχέση με τις παραγωγές τα μορφολογικά πρότυπα των οποίων υιοθετούν, ενώ μόνον ένα όστρακο είναι κατασκευασμένο με πηλό που προσομοιάζει σε προϊόντα που χαρακτηρίζονται ως τοπικά (αρ. 564). Ένα παράδειγμα αντιγράφει αγγεία του τύπου MGrW2 (αρ. 556) ως προς το σχήμα και τον διάκοσμο, αλλά διαφοροποιείται έντονα, τόσο από αυτά όσο και από εκείνα του τύπου RSW3, ως προς τον πηλό και το επίχρισμα. Αρκετά είναι τα παραδείγματα εκείνα που παραπέμπουν σε σχήματα της μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής (αρ. 557 – 559) (AMLW), ενώ ένα εξ’ αυτών παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία και με αγγεία της αττικής παραγωγής (αρ. 560). Περιορισμένες φαίνεται πως οι επιρροές των αφρικανικών ερυθροβαφών πινακίων (αρ. 561 – 564), ενώ ένα ζεύγος οστράκων αντιγράφουν προγενέστερα πρότυπα της πρώιμης αυτοκρατορικής περιόδου (αρ. 565 – 566). Το υπόλοιπο υλικό αφορά μεμονωμένα όστρακα που δεν μπορούν να ενταχθούν σε συγκεκριμένο πλαίσιο (αρ.567 – 573) και παρουσιάζονται στο τέλος του καταλόγου του σχήματος. Λεκανίδες Οι λεκανίδες αφορούν ελάχιστο μέρος της ερυθροβαφούς κεραμικής. Μόνον μια ομάδα με παραδείγματα τα οποία παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες με αγγεία της παραγωγής Çandarli επισημαίνονται ενώ το υπόλοιπο υλικό δεν μπορεί να τυποποιηθεί και διατηρείται αποσπασματικά σε τμήματα σώματος και βάσης. Τα παραδείγματα που επισημαίνονται αφορούν μόλις 17 όστρακα, ορισμένα εκ των οποίων συνανήκοντα από 15 επί μέρους σύνολα. Σε αυτά δεν συμπεριλαμβάνεται μια ομάδα λεκανίδων που αν και φέρουν ερυθρό επίχρισμα εξετάζονται ξεχωριστά μαζί με μια σειρά εισηγμένων αγγείων πιθανότατα αιγαιακής προέλευσης1603. Πρωτογενές υλικό RSW5 (αρ. 574 – 579) Η μοναδική ομάδα με κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των ερυθροβαφών λεκανίδων απηχεί μορφολογικές επιρροές από αγγεία της παραγωγής Çandarli τύπου Hayes 2, χωρίς όμως να προκύπτουν περαιτέρω συσχετισμοί με αυτά, χρονολογικοί ή 1603 Βλ. σελ. 336 – 338 239 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) άλλοι1604. Μεταξύ των παραδειγμάτων διαπιστώνεται ποικιλία, τόσο ως προς τη φόρμα όσο και ως προς το υλικό κατασκευής. Τα τοιχώματα των αγγείων του τύπου είναι σε όλες τις περιπτώσεις ιδιαίτερα ανοιχτά, επικλινή προς το εσωτερικό. Το χείλος παρουσιάζει αρκετή ποικιλία αλλά σε όλες τις περιπτώσεις διαμορφώνεται από μικρή ένταση ή προβολή στην άνω εξωτερική απόληξη του σώματος, με διατομή που ποικίλει από ημισφαιρική μέχρι τριγωνική. Αν και η βάση δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση, το μοναδικό εκτεταμένο παράδειγμα διαμορφώνει τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος του αγγείου, κατά τρόπο ανάλογο με τις λεκανίδες της παραγωγής Çandarli. Κατ’ αντιστοιχία με τα μικρασιατικά πρότυπά του, τα αγγεία αυτά στερούνται οποιασδήποτε διακόσμησης. Χαρακτηρίζονται από λεπτόκοκκο πηλό, καστανού χρώματος, σκληρό ή μέτριας σκληρότητας, με μέτρια, σαπωνώδη ή λεία υφή, και τεφρό πυρήνα, ενδεικτικό της σχετικά χαμηλής θερμοκρασίας όπτησης. Σε ένα παράδειγμα (αρ. 577) ο πηλός είναι περισσότερο μαλακός, διαφοροποίηση που σχετίζεται μάλλον με την κατάσταση διατήρησης του οστράκου. Οι προσμίξεις αφορούν κυρίως φολίδες μαρμαρυγία, που απαντούν με περιορισμένη πυκνότητα. Επιπλέον συμπεριλαμβάνονται, με διαφορετικές κάθε φορά αναλογίες, μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις. Το επίχρισμα κυμαίνεται από ερυθρό μέχρι καστανόχρωμο, είναι κατά κανόνα λεπτό, θαμπό και καλύπτει κυρίως την εσωτερική επιφάνεια του αγγείου. Συχνά είναι έντονα απολεπισμένο και διατηρείται σε ελάχιστη έκταση. Ορισμένες ομοιότητες σημειώνονται με τον πηλό που χρησιμοποιείται στα αγγεία των πινακίων του τύπου RSW4. Ένα μεμονωμένο παράδειγμα με ανάλογο σχήμα, το οποίο όμως δεν συνοδεύεται με άλλες πληροφορίες, χρονολογικές ή σε σχέση με το υλικό κατασκευής, προέρχεται από την ευρύτερη περιοχή των Φιλίππων καθώς εντοπίζεται στο Ιερό του Ήρωος Αυλωνίτου στο Παγγαίο1605, ενισχύοντας την υπόθεση για μια τοπική παραγωγή. Ο τύπος αριθμεί ελάχιστα όστρακα. Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχουν με προϊόντα της παραγωγής Çandarli, μεταξύ των οποίων και παραδείγματα του τύπου Hayes 1 και 2, τα συνευρήματά του συμπεριλαμβάνουν αρκετά οψιμότερα όστρακα, κυρίως του 5ου αιώνα. Ως εκ τούτου οποιαδήποτε χρονολογική ταύτιση του τύπου με τα πρότυπά τους είναι αβέβαιη. Άλλα παραδείγματα (αρ. 580) Μόλις οκτώ επιπλέον παράδειγμα λεκανίδας με ερυθρό επίχρισμα εντοπίζονται στο υπόλοιπο υλικό σε έξι επί μέρους σύνολα, μεταξύ των οποίων μόνο ένα διατηρείται σε ικανή έκταση (αρ. 580). Τόσο η μορφή όσο και το υλικό κατασκευής 1604 Ανάλογο παράδειγμα με κοινά χαρακτηριστικά εντοπίζεται στην Κνωσσό σε στρώματα του β΄μισού του 2ου αιώνα (Sackett 1992, 243, πίν. 184, αρ. R1.10) 1605 Malamidou 2005, 65, εικ. 96, αρ. 1438 240 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) του δεν μπορούν να ομαδοποιηθούν περαιτέρω. Λεκάνες Το μοναδικό όστρακο λεκάνης από το υλικό που εξετάστηκε που ανήκει στην ερυθροβαφή κεραμική (αρ. 581), είναι κατασκευασμένο με λεπτόκοκκο πηλό, μέτριας σκληρότητας, με ελάχιστες, διακριτές μόνο μικροσκοπικά προσμίξεις και ισχυρό αρκετά στιλπνό επίχρισμα. Το σχήμα δεν διαφοροποιείται ριζικά από τις λεκάνες της κοινής κεραμικής και διατηρεί πλατύ χείλος, το οποίο προβάλλεται και εσωτερικά. Αν και δεν μπορεί να ταυτιστεί με κάποια από τις γνωστές παραγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής, τα συνευρήματά του είναι ιδιαίτερα όψιμα και αποδίδονται στην τελευταία οικοδομική φάση του χώρου, από τον 7ο αιώνα και μετά. Ωστόσο ενδέχεται, το συγκεκριμένο παράδειγμα να αποτελεί υπολειμματικό όστρακο. Οινοχόες Το δεύτερο πολυπληθέστερο σχήμα της ερυθροβαφούς κεραμικής αφορά μια σειρά από οινοχόες. Σε αντίθεση με τα ανοιχτά αγγεία διαπιστώνεται ελάχιστος βαθμός τυποποίησης στο υλικό αυτό, μεταξύ των παραδειγμάτων από τη Νησίδα του Υαλουργείου, τόσο ως προς το σχήμα όσο και σε σχέση με το υλικό κατασκευής. Ελάχιστα παραδείγματα παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά που εντοπίζονται σε περισσότερα όστρακα, ενώ για ορισμένα παρατηρούνται ομοιότητες με σχήματα της κοινής ή και της εφυαλωμένης κεραμικής. Πάντως, σε καμία περίπτωση το σωζόμενο τμήμα δεν επαρκεί για να αποκατασταθεί το συνολικό σχήμα των αγγείων, ώστε να αποδοθούν σε αυτό περισσότερα παραδείγματα. Το πρόβλημα επιτείνεται στις περιπτώσεις που αφορούν βάσεις αγγείων, τα μορφολογικά στοιχεία των οποίων είναι ελάχιστα. Εκτός της περιορισμένης τυποποίησης των σχημάτων, μεγάλη είναι και η ποικιλία ως προς την πρώτη ύλη. Ο πηλός είναι συνήθως λεπτόκοκκος, με περιορισμένη ποσότητα προσμίξεων και επιμελημένη επεξεργασία, χωρίς να απουσιάζουν και τα πιο χονδρόκοκκα παραδείγματα. Το επίχρισμα είναι κατά κανόνα λεπτό και θαμπό, καλύπτει την εξωτερική επιφάνεια και το ανώτερο τμήμα του λαιμού εσωτερικά. Αν και δεν διαπιστώνεται μέχρι στιγμής σχέση με τον πηλό των προϊόντων που χαρακτηρίζονται ως τοπικά, το ενδεχόμενο αυτό δεν μπορεί να αποκλειστεί, χωρίς τη χρήση εργαστηριακών τεχνικών. Τα διακοσμητικά μέσα που υιοθετούνται είναι περιορισμένα και αφορούν κυρίως λεπτές αυλακώσεις ή χαμηλές ανάγλυφες ταινίες. Σε ορισμένα πιο χονδρόκοκκα αγγεία απαντά νυκτός διάκοσμος, που υιοθετείται κυρίως σε οινοχόες της κοινής κεραμικής. Επιπλέον, σε μεμονωμένα παραδείγματα, διαπιστώνεται διακοσμητική προσπάθεια στο σημείο εφαρμογής της λαβής στο σώμα των αγγείων, με την διαμόρφωση πεταλόσχημων θέματων σε διάταξη ριπιδίου. 241 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Η μεγάλη ποικιλία επεκτείνεται και στα τεχνικά χαρακτηριστικά. Αν και το σύνολο των παραδειγμάτων είναι τροχήλατα, η επεξεργασία της επιφάνειας διαφέρει. Ορισμένα παραδείγματα φέρουν στίλβωση στην εξωτερική επιφάνεια ενώ σε άλλα αυτή παραμένει λεία ή μέτριας υφής. Η περιορισμένη χρήση της στίλβωσης και η εφαρμογή λεπτού επιχρίσματος, το οποίο συνήθως παραλείπεται στο χαμηλότερο τμήμα του σώματος, είναι πιθανότατα ενδεικτικά της χρήσης των αγγείων. Όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις μεταγενέστερες στάμνες, το μεγάλο πορώδες στα υδροφόρα ή οινικά αγγεία εξυπηρετεί στην ψύξη του περιεχομένου με την εξάτμιση του υγρού που οσμωτικά φτάνει στην εξωτερική επιφάνεια1606. Η στίλβωση και το ισχυρό επίχρισμα μειώνουν κατά πολύ τη δυνατότητα αυτή και δεν αποκλείεται τα αγγεία που υιοθετούν αυτά τα χαρακτηριστικά να έχουν διαφορετική χρήση (π.χ. λαδικά). Δεδομένων των παραπάνω περιορισμών, προτείνονται, καταχρηστικά, τέσσερεις επί μέρους τύποι που στην ουσία αφορούν παραδείγματα τα οποία απαντούν περισσότερο από μια φορές στο υλικό που εξετάστηκε, χωρίς να είναι δυνατό να προσδιοριστούν τα χαρακτηριστικά τους συνολικά ή να διατυπωθούν ασφαλείς χρονολογικές προτάσεις. Μεταξύ των υπόλοιπων παραδειγμάτων τα πιο χαρακτηριστικά παρατίθενται σε ενιαίο εκτεταμένο κατάλογο. Συνολικά 112 όστρακα από ερυθροβαφείς οινοχόες εντοπίζονται στο υλικό που εξετάστηκε σε 70 επί μέρους σύνολα, ωστόσο ο ελάχιστος αριθμός αγγείων αριθμεί μόλις 22 παραδείγματα, που συχνά διατηρούν ελάχιστα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Πρωτογενές υλικό RSW6 (αρ. 582 – 583) Ο πρώτος τύπος, που απαντά σε περισσότερα από ένα όστρακα, αφορά αγγεία με κυρτό ώμο, στενό κωνικό λαιμό και κάθετο, έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνει μικρή προβολή εσωτερικά και πλατιά επίπεδη, επικλινή προς το εσωτερικό επιφάνεια στην άνω απόληξη του (αρ. 582). Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, ταινιωτή και εκκινεί αμέσως κάτω από το χείλος, απολήγοντας πιθανότατα στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Τα παραδείγματα που εντοπίζονται δεν επιτρέπουν την αποκατάσταση του κατώτερου τμήματος του αγγείου ή της βάσης. Ο πηλός που χρησιμοποιείται είναι ερυθροκίτρινος έως καστανός, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία ή σαπωνώδη επιφάνεια, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες ασβεστιτικές, λιγοστές έως αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές και λιγοστές μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Το επίχρισμα, σε όλα τα παραδείγματα είναι ερυθρό, λεπτό, θαμπό και εφαρμόζεται στην εξωτερική επιφάνεια και το ανώτερο τμήμα του λαιμού. 1606 Γράτσια 1999, 17 242 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Η διακόσμηση περιορίζεται σε λεπτές αυλακώσεις στον ώμο και ευρύτερες αυλακώσεις στη ράχη της λαβής. Σε στενή σχέση με τα αγγεία του τύπου βρίσκονται δύο όστρακα που διατηρούνται σε ελάχιστο τμήμα, με ανάλογα χαρακτηριστικά στον πηλό, μικρότερη διάμετρο και στενό δακτύλιο στην κάτω επιφάνεια του χείλους (αρ. 583). Αν και τα παραδείγματα αυτά δεν ταυτίζονται μορφολογικά, παρουσιάζονται από κοινού με τις οινοχόες του συγκεκριμένου τύπου. Μορφολογικές ομοιότητες εντοπίζονται σε οινοχόες της κοινής κεραμικής, με πιο χονδρόκοκκο πηλό (αρ. 846 – 848) αλλά και σε παράδειγμα εφυαλωμένης οινοχόης (αρ.1962), πιθανότατα πρώιμης. Στο υλικό που εξετάστηκε με ασφάλεια εντοπίζονται συονλικά μόλις πέντε παραδείγματα του τύπου, δύο εκ των οποίων φέρουν το χαρακτηριστικό δακτύλιο στην κάτω επιφάνειά του χείλους. Ωστόσο, η αποσπασματική διατήρηση του υλικού δεν μπορεί να αποκλείσει πως ο τύπος εκπροσωπείται με μεγαλύτερη ένταση. Χρονολογικά, δεν μπορούν να προκύψουν ασφαλείς ταυτίσεις. Ορισμένα από τα όστρακα του τύπου προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, ωστόσο συνυπάρχουν με αντικείμενα διαφορετικών περιόδων που κυμαίνονται από τον 3ο μέχρι τον 6ο αιώνα. RSW7 (584) Ο δεύτερος τύπος ερυθροβαφούς οινοχόης εντοπίζεται μόνο σε μικρά τμήματα που διατηρούν μόνο το ανώτερο τμήμα του αγγείου. Χαρακτηρίζεται από κυρτό ώμο, κυλινδρικό λαιμό με μικρή ένταση και έντονη τροπίδωση λίγο κάτω από το έξω νεύον χείλος, το οποίο διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Σε κανένα παράδειγμα δεν διατηρείται η γένεση της λαβής ή εκτεταμένο μέρος του σώματος του αγγείου. Πάντως το σχήμα παρουσιάζει αρκετές αναλογίες και με παραδείγματα της κοινής κεραμικής (αρ. 856). Ο πηλός είναι λεπτόκοκκος, καστανός, σκληρός, με ασαφή ή αρκετά σαφή θραυσμό λεία επιφάνεια, τεφρό ή ανοιχτόχρωμο πυρήνα, λιγοστές ασβεστιτικές και πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Το επίχρισμα είναι ερυθρόχρωμο και σε ορισμένες περιπτώσεις σκουρότερο, λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές και εφαρμόζεται στην εξωτερική επιφάνεια και στο χείλος. Η διακόσμηση αποτελεί σταθερό στοιχείο σε όλα τα παραδείγματα και αφορά παράλληλες λεπτές ή εντονότερες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του λαιμού και του χείλους. Τέσσερα όστρακα από αντίστοιχα σύνολα εντοπίζονται στο υλικό από τους Φιλίππους, χωρίς να αποκλείεται η πιθανότητα και άλλα, αταύτιστα παραδείγματα να προέρχονται από ανάλογα αγγεία. Τα δύο αγγεία, για το οποία διατηρούνται πληροφορίες σε σχέση με το στρώμα από το οποίο προέρχονται, εντοπίζονται σε σύνολα που εμπεριέχουν υλικό που χρονολογείται μεταξύ του 4ου και 5ου αιώνα. Αν 243 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) και μια σχετικά πρώιμη χρονολόγηση μέσα στο παραπάνω εύρος είναι πιθανή, ο περιορισμένος αριθμός παραδειγμάτων δεν επιτρέπει ασφαλείς υποθέσεις. RSW8 (αρ. 585) Τα παραδείγματα του επόμενου τύπου διατηρούνται ακόμη πιο αποσπασματικά και περιορίζονται σε τμήματα χείλους με ελάχιστο μέρος του λαιμού (αρ. 585). Τα σωζόμενα όστρακα χαρακτηρίζονται από κυλινδρικό λαιμό και στενό κάθετο χείλος ελαφρώς έσω ή έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού εσωτερικά και μικρή ημικυλινδρικής διατομής ένταση εξωτερικά. Ο πηλός είναι ερυθροκίτρινος – καστανός, λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό στις περισσότερες περιπτώσεις, σαπωνώδης – λείος, με ενιαίο πυρήνα, ασβεστιτικές και κοκκινωπές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις καθώς και περιορισμένη ποσότητα μαρμαρυγία. Το επίχρισμα είναι σε όλα τα παραδείγματα ερυθρό, λεπτό, θαμπό και εφαρμόζεται εξωτερικά. Μόλις τρία όστρακα, δύο εκ των οποίων ενδεχομένως συνανήκουν επισημαίνονται στο υλικό που εξετάστηκε και απαντούν από κοινού με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό, χωρίς να επιτρέπουν περαιτέρω εκτιμήσεις για τα αγγεία του τύπου. Άλλα παραδείγματα (586 – 599) Τα υπόλοιπα παραδείγματα δεν μπορούν να τυποποιηθούν και απαντούν μεμονωμένα στο υλικό που εξετάστηκε (αρ. 586 – 599). Όπως και ορισμένοι από τους τύπους που προηγήθηκαν, συχνά έχουν ομοιότητες με σχήματα της κοινής ή και της εφυαλωμένης κεραμικής. Στον κατάλογο παρουσιάζονται ενδεικτικά παραδείγματα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και διατηρούν βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά. Μεταξύ αυτών σημειώνεται ένα όστρακο (αρ. 586) που παρουσιάζει έντονες μορφολογικές ομοιότητες τόσο στο σχήμα όσο και στη σύσταση του πηλού με μια σειρά από οινοχόες και αμφορείς της κοινής κεραμικής με τοπικό χαρακτήρα (CLW8)1607. Ένα παράδειγμα με ιδιαίτερα επιμελημένη κατασκευή (αρ. 587) βρίσκει πολύ κοντινά παράλληλα σε παραδείγματα εφυαλωμένων αγγείων1608, αλλά και σε αγγεία από την παρακείμενη οικοδομική νησίδα1609. Ένα ιδιαίτερα αποσπασματικό τμήμα χείλους (αρ. 589) παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με αμφορείς LRA3 του 1607 Βλ. σελ. 385 - 386 1608 Βλ . αρ. 1926 1609 Ο τύπος εντοπίζεται σε αδημοσίευτο υλικό (ΠΑΦ5755) το οποίο μελετήθηκε από τον υπογράφοντα και αφορά το μοναδικό ίσως κλειστό σύνολο της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής των Φιλίππων. Προέρχεται από το υλικό της κατάχωσης της δεξαμενής στο αίθριο της οικοδομικής νησίδας 4 που συμπεριλαμβάνει υλικό το οποίο φτάνει χρονολογικά τουλάχιστον μέχρι τον όψιμο 6ο αιώνα, μεταξύ των οποίων μεγάλος αριθμός οστράκων από αμφορείς τύπου LRA1B και LRA5/6C, ενώ φαίνεται να σφραγίζεται από κατασκευές του 7ου αιώνα.. Επιπλέον βλ. Τριβυζαδάκη 2005, 130 – 132 αρ. Ε10 - 16 244 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) δεύτερου μισού του 5ου αιώνα, σχήμα το οποίο έχει εκτεταμένα συσχετιστεί με υδροφόρα αγγεία1610. Τέλος, ένα όστρακο χείλους (αρ.591) αντιπροσωπεύει στον κατάλογο τα τρία παραδείγματα από ερυθροβαφείς τριφυλόστομες οινοχόες, που όμως δεν μπορούν να συσχετιστούν μεταξύ τους. Η ποικιλία των βάσεων εκπροσωπούνται στον κατάλογο που ακολουθεί από ενδεικτικά παραδείγματα (αρ. 592 – 596), ενώ συμπεριλαμβάνονται και ορισμένα επιπλέον όστρακα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το διάκοσμο ή τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά (αρ. 588, 590, 597 – 599). Βιτύνες Το σχήμα αυτό είναι ιδιαίτερο καθώς απαντά κυρίως σε αγγεία της κοινής κεραμικής που συνδέονται με μαγειρική ή αποθηκευτική χρήση1611. Παρόλα αυτά στο υλικό που εξετάστηκε εντοπίζεται ένας τύπος, τα χαρακτηριστικά του οποίου τον εντάσσουν στο συγκεκριμένο σχήμα. Επιπλέον, σε άμεση σχέση με το σχήμα αυτό βρίσκεται ένα μεμονωμένο αγγείο το οποίο καταχρηστικά χαρακτηρίζεται ερυθροβαφές καθώς το χρώμα κατέχει σε αυτό καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα. Συνολικά 44 όστρακα από 17 επί μέρους αγγεία, εντοπίζονται σε 19 διαφορετικά σύνολα, από αυτά όμως μεγάλος αριθμός είναι συνανήκοντα. Πρωτογενές υλικό RSW9 (600 – 610) Ο μοναδικός τύπος που του συγκεκριμένου σχήματος που απαντά σε ερυθροβαφή εκδοχή χαρακτηρίζεται από πλατύ οριζόντιο χείλος σε έντονη εσοχή, που συχνά φέρει στενό δακτύλιο στην εξωτερική του απόληξη (αρ. 600 – 610). Ένα μοναδικό όστρακο διατηρεί τμήμα κάθετης, τοξωτής λαβής, οκτώσχημης διατομής που εκκινεί από το χείλος. Κανένα από τα παραδείγματα που εντοπίστηκαν δεν διατηρεί μεγαλύτερο μέρος το αγγείου. Ως εκ τούτου, η αποκατάσταση της γενικής μορφής του σώματος ή της βάσης είναι αδύνατη. Πάντως διαπιστώνεται μεγάλη ποικιλία ως προς το μέγεθος των αγγείων, με βάση τη διάμετρο του χείλους. Αν και ο περιορισμένος αριθμός τους, η απουσία συγκριτικού υλικού και τα ασαφή χρονολογικά στοιχεία δεν επιτρέπουν τη διατύπωση εξελικτικών χαρακτηριστικών, διακρίνεται μια σταδιακή απλοποίηση του χείλους και ενσωμάτωσή του με το σώμα του αγγείου. Παράλληλα, διαπιστώνεται μια σειρά μικρότερων αγγείων με ανάλογα χαρακτηριστικά (αρ. 608, 610). Ο πηλός που χρησιμοποιείται είναι ερυθροκίτρινος, λεπτόκοκκος έως μέτριος, σκληρός, με σαφή ή αρκετά σαφή θραυσμό, λείος στην πλειονότητα των περιπτώσεων, με πυρήνα συνήθως τεφρό, πυριτικές κυρίως προσμίξεις η ποσότητα 1610 Βλ. σελ. 272 1611 Βλ. σελ. 45 245 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) των οποίων διαφοροποιείται κατά περίπτωση, ελάχιστες ασβεστιτικές, που ενδεχομένως αφορούν δευτερογενείς αποθέσεις, και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος που διακρίνονται μόνον μικροσκοπικά. Σταθερό στοιχείο αποτελούν οι χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία που εντοπίζονται σε ικανή ποσότητα σε όλα τα όστρακα. Η σύσταση του πηλού δεν αποκλείει τον συσχετισμό του αγγείου με τα προϊόντα που χαρακτηρίζονται ως τοπικά, δεδομένου μάλιστα ότι ο τύπος δεν αποθησαυρίζεται σε άλλη θέση, συμπεριλαμβανομένου και του υλικού από τη Θεσσαλονίκη. Το επίχρισμα, σε τόνους του κόκκινου, είναι λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές και εφαρμόζεται με διαφορετική ένταση κατά περίπτωση. Σε αρκετά παραδείγματα αυτό είναι εξαιρετικά λεπτό, αφομοιωμένο από τον πηλό ενώ σε άλλα φαίνεται να απουσιάζει ολοσχερώς. Δεν είναι σαφές προς το παρόν εάν τα παραδείγματα αυτά δεν δέχτηκαν ποτέ επίχρισμα, εάν αυτό έχει απολεπιστεί εξ’ ολοκλήρου ή εάν η ενσωμάτωσή του από το σώμα του πηλού το καθιστά μη διακριτό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος διαμόρφωσης του χείλους, καθώς σχηματίζεται με αναδίπλωση του πηλού προς τα έξω, ενώ οι τελικές λεπτομέρειες διαμορφώνονται πιθανότατα με κάποιου είδους σπάτουλας. Στο στάδιο αυτό πιθανότατα σχηματίζεται και η τροπίδωση ή χαμηλή ακμή που σε πολλά παραδείγματα σημειώνεται στην άνω απόληξη του ώμου, αμέσως κάτω από το χείλος. Τα διακοσμητικά στοιχεία στα σωζόμενα τμήματα περιορίζονται σε λεπτές αυλακώσεις ή ανάγλυφες ταινίες στην περιφέρεια του χείλους, ωστόσο η απουσία του μεγαλύτερου τμήματος των αντίστοιχων αγγείων δεν επιτρέπει περαιτέρω υποθέσεις. Ο τύπος συμπεριλαμβάνει 16 όστρακα από ισάριθμα αγγεία που εντοπίζονται σε αντίστοιχα σύνολα. Τα περισσότερα παραδείγματα προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής του κτηρίου και συχνά συνυπάρχουν με υλικό του 4ου και του 5ου αιώνα. Ωστόσο, καθώς κανένα από αυτά δεν προέρχεται από σφραγισμένο ή αμιγώς χρονολογημένο σύνολο η απόδοσή του σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι ασφαλής. Πάντως, η απουσία του από το υλικό της παρακείμενης οικοδομικής νησίδας 4 ενισχύει την υπόθεση της πρώιμης χρονολόγησής του. Άλλα παραδείγματα (αρ. 611) Μόλις ένα παράδειγμα ερυθροβαφούς αγγείο του σχήματος, που διατηρείται σε μεγάλο τμήμα, σε πολλά συναρμόζοντα όστρακα τα οποία εντοπίστηκαν διάσπαρτα, διαφοροποιείται από τον προηγούμενο τύπο (αρ.611). Πρόκειται για αγγείο με ατρακτοειδές σώμα, που φέρει διευρυμένο, κυλινδρικό σχεδόν λαιμό, οριζόντιο με δακτύλιο χείλος και λαβές κάθετες, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, ενώ δεν διατηρείται τμήμα της βάσης. Αν και το σχήμα προσομοιάζει σε πρόχου, η παρουσία γένεσης δεύτερης λαβής καθιστά ορθότερη την ένταξή του στις βιτύνες. 246 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Το αγγείο είναι κατασκευασμένο από λεπτόκοκκο ρόδινο πηλό, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, τεφρό πυρήνα και σαπωνώδη επιφάνεια και συμπεριλαμβάνει ελάχιστες ασβεστιτικές και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Αρκετές είναι οι ομοιότητές του με πινάκια του τύπου RSW1, ωστόσο προς το παρόν είναι δύσκολο να διαπιστωθούν περαιτέρω συσχετισμοί. Εντάσσεται καταχρηστικά στην κατηγορία των ερυθροβαφών αγγείων καθώς το ερυθρό επίχρισμα, λεπτό και θαμπό, εφαρμόζεται με ακανόνιστες πινελιές σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας με καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα. Τα χαρακτηριστικά του πηλού υποδεικνύουν χαμηλές θερμοκρασίες όπτησης, ενώ και η παραμόρφωση σε μεγάλο μέρος του αγγείου είναι ενδεικτική προβλημάτων στην κατασκευή. Αντίστοιχη προχειρότητα υποδεικνύει και ο τρόπος εφαρμογής τους επιχρίσματος. Ανάλογα παραδείγματα ερυθροβαφών οστράκων, με ακανόνιστες πινελιές ερυθρού χρώματος σημειώνονται και σε άλλα παραδείγματα το σχήμα των οποίων δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Το αγγείο παρουσιάζει αρκετές αναλογίες με αγγεία που φαίνεται πως είναι αρκετά διαδεδομένα στη βαλκανική και χρονολογούνται μεταξύ του 3ου και 4ου αιώνα, ωστόσο τα γνωστά παραδείγματα φέρουν τρεις λαβές και εγχάρακτο διάκοσμο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου1612. Αν και εντοπίζεται σε ιδιαίτερα χαμηλή στάθμη της ανασκαφής τα σύνολα από τα οποία προέρχεται σχετίζονται με διαταραχή που προκαλείται από οψιμότερο ασβεστόλακκο και συνυπάρχει με ετερόκλητα χρονολογικά ευρήματα τα οποία ξεκινούν από τον 3ο και φτάνουν ενδεχομένως ακόμη και στον 7ο μ. Χ. αιώνα. Χύτρες Αν και οι χύτρες έχουν ταυτιστεί, όχι άδικα, με πυρίμαχα αγγεία μαγειρικής χρήσης, στο υλικό που εξετάστηκε σημειώνονται ελάχιστα παραδείγματα κατασκευασμένα επί το πλείστον με λεπτόκοκκο πηλό που φέρουν, στην εσωτερική ή την εξωτερική τους επιφάνεια επίχρισμα. Ελάχιστα από αυτά μπορούν να ενταχθούν σε ενιαίο τύπο με κοινά χαρακτηριστικά ενώ τα υπόλοιπα απαντούν σε μεμονωμένα παραδείγματα. Μόλις επτά όστρακα, δύο συνανήκοντα, από έξι διαφορετικά σύνολα εντοπίζονται σε όλο το υλικό που εξετάστηκε. Πρωτογενές υλικό RSW10 (αρ. 612) Τα περισσότερα από τα ερυθροβαφή όστρακα του σχήματος ανήκουν σε ένα κοινό τύπο (αρ. 612). Τα ακριβή χαρακτηριστικά του παραμένουν ασαφή καθώς διατηρείται σε όλες τις περιπτώσεις σε ελάχιστο τμήμα που αφορά μέρος του χείλους. Αυτό διαμορφώνεται κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του 1612 Brukner 1981, 183, Τ.105. Anderson - Stojanović 1992, 137, πίν. 140, αρ. 1202 247 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) απόληξη ενώ ο ώμος στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του παραμένει επικλινής προς το εξωτερικό. Ο πηλός είναι καστανός, λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Η σύστασή του, αν και δεν μπορεί να διαπιστωθεί με βεβαιότητα χωρίς την πραγματοποίηση αναλύσεων, προσομοιάζει σε μικρασιατικά προϊόντα όπως αυτά της παραγωγής της Φώκαιας και του Çandarli, καθώς και ορισμένων λύχνων μικρασιατικής προέλευσης. Το επίχρισμα είναι λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές και εφαρμόζεται στην εσωτερική επιφάνεια και το μέτωπο το χείλους εξωτερικά. Αν και η αποσπασματική διατήρηση δεν επιτρέπει την ασφαλή ταύτιση με δημοσιευμένα παραδείγματα σημειώνεται πως ανάλογα όστρακα έχουν εντοπιστεί και σε στρώματα της ύστερης αρχαιότητας από τη Θεσσαλονίκη1613. Και τα τέσσερα παραδείγματα του τύπου προέρχονται δυστυχώς από σύνολα που δεν προσφέρουν στρωματογραφικά ή χρονολογικά δεδομένα, ωστόσο συνυπάρχουν με όστρακα που χρονολογούνται μεταξύ 4ου και α΄ μισού του 5ο αιώνα κυρίως. Άλλα παραδείγματα (αρ. 613 – 615) Τρία επιπλέον παραδείγματα από ερυθροβαφείς χύτρες συμπεριλαμβάνονται στο υλικό από τη Νησίδα του Υαλουργείου. Όλα τους διατηρούνται αποσπασματικά και αφορούν τμήματα σώματος και χείλους. Το πρώτο χαρακτηρίζεται από σφαιρικό σχεδόν σώμα (αρ. 613) και μικρό μέγεθος ενώ τα άλλα δύο διατηρούν ελάχιστο μόνο τμήμα του σώματος και μόνο ένα από αυτά φέρει διάκοσμο (αρ. 615). Δεν διακρίνονται κοινά χαρακτηριστικά ως προς το υλικό κατασκευής, αλλά και τα τρία, σε αντίθεση με τα παραδείγματα του τύπου RSW10, φέρουν επίχρισμα στην εξωτερική επιφάνεια. Το γεγονός ότι εντοπίζονται σε εγγύτητα μεταξύ τους και σε ανάλογα βάθη είναι μάλλον συμπτωματικό καθώς δεν διαπιστώνονται περεταίρω μεταξύ τους σχέσεις. Χρονολογικά κριτήρια δεν προκύπτουν με σαφήνεια, ωστόσο το παράδειγμα με το σφαιρικό σώμα εντοπίζεται σε στρώμα καταστροφής που συμπεριλαμβάνει αρκετά πρώιμο υλικό, μέρος του οποίου φαίνεται πως προηγείται της οικοδόμησης του κτηρίου, ενώ το διακοσμημένο όστρακο εντοπίζεται με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα. 1613 Πρόκειται για ευρήματα από τις ανασκαφές του ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης που παραμένουν αδημοσίευτα. 248 1.5 Κοινή κεραμική (CoW) Εκτός από τις ειδικές κατηγορίες κεραμικής που προηγήθηκαν ένα ικανό μέρος των εισαγωγών, περίπου το 1/5 από αυτές, αφορούν αγγεία της κοινής κεραμικής. Από αυτά ίσως η πλέον χαρακτηριστική ομάδα αφορά τους εμπορικούς αμφορείς, ωστόσο διαπιστώνεται και η παρουσία μιας σειράς επί μέρους παραγωγών με ποικιλία σχημάτων που φτάνουν στους Φιλίππους από κοντινές ή πιο απομακρυσμένες περιοχές. Ορισμένες από τις παραγωγές αυτές αναγνωρίζονται ενώ άλλες παραμένουν αταύτιστες ωστόσο τα προϊόντα τους αποδίδονται με αρκετή βεβαιότητα σε εισαγωγές. Μεταξύ των προϊόντων από γνωστά κέντρα παραγωγής, εκτός από τους αμφορείς, που λειτουργούν και ως σημαντικοί χρονολογικοί δείκτες για τα επί μέρους σύνολα, αξιοσημείωτη είναι η παρουσία μιας κατηγορίας αιγαιακής προέλευσης με σκεύη μαγειρικού κυρίως χαρακτήρα, αλλά και μια σειρά από κύπελλα, με κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά. Ουσιαστική βιβλιογραφία και τυπολογικές σειρά με διεθνή χαρακτήρα υπάρχουν κυρίως για τους αμφορείς. Η σειρά των συνεδρίων για την κοινή κεραμικής της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου (Late Roman Coarse Ware 1 - 6) έχει προσφέρει σημαντικά στοιχεία στην γνώση μας γύρω από τις επί μέρους παραγωγές, κυρίως όμως σε ότι αφορά προϊόντα με ευρύτερη παρουσία στον μεσογειακό χώρο. Παρόλα αυτά μεγάλο μέρος της κοινής κεραμικής από το σύνολο που μελετήθηκε δεν μπορεί να αποδοθεί σε κάποια από τις ταυτισμένες παραγωγές, αλλά διαφοροποιείται με σαφήνεια από την κεραμική με τοπικό χαρακτήρα, για την οποία θα γίνει λόγος στο επόμενο κεφάλαιο. Για το υλικό αυτό της εισηγμένης κοινής κεραμικής (CIW) προκρίθηκε η λύση που υιοθετήθηκε και για τις αταύτιστες ερυθροβαφείς παραγωγές. 249 1.5.1 Αμφορείς Ανατολική Μεσογείου Μεταξύ των εισηγμένων προϊόντων κεραμικής το πολυπληθέστερο και πιο αντιπροσωπευτικό όλων είναι οι αμφορείς. Πρόκειται για το κατ’ εξοχήν εμπορικό αγγείο καθώς αποτελεί την συσκευασία των αγροτικών προϊόντων που διακινούνται, κατά κύριο λόγω μέσω των θαλάσσιων δρόμων. Τα κέντρα παραγωγής των αμφορέων που φτάνουν στου Φιλίππους είναι πολλά, διάσπαρτα σε ολόκληρη τη μεσογειακή λεκάνη αν και η πλειονότητά τους μπορεί να εντοπιστεί στις ακτές του Αιγαίου και της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Συχνά περισσότερες από μια περιοχές παράγουν τον ίδιο τύπο αμφορέα, πάντοτε όμως στα πλαίσια της ίδιας γεωγραφικής ενότητας, καθώς φαίνεται πως η μορφή του αμφορέα αποτελεί ένα είδος εμπορικού σήματος και συνάμα εγγύησης για το περιεχόμενό του. Ωστόσο, δεν είναι λίγες οι απομιμήσεις ή οι επιβιώσεις ορισμένων τύπων που μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να έχουν διαφορετική προέλευση από το πρότυπό τους. Η αντιγραφή αυτή είναι πιθανό πως αποτελεί μέρος της προσπάθειας παραπλάνησης του αγοραστικού κοινού, στο πλαίσιο της προώθησης παραπλήσιων εμπορικών προϊόντων, κατ’ αναλογία με σημερινές πρακτικές marketing. Οι μελέτες πάνω στους αμφορείς είναι πολλές και το συγκεκριμένο σχήμα αποτελεί ενδεχομένως ένα από τα καλύτερα τεκμηριωμένα της ύστερης αρχαιότητας. Αναφορικά με τους αμφορείς της ανατολικής Μεσογείου, έχει υιοθετηθεί, από το σύνολο σχεδόν των μελετητών, η πρόταση του Riley με επτά βασικούς τύπους στους οποίους προστίθεται το πρόθεμα LRA (Late Roman Amphora)1614. Αν και η τυπολογία αυτή συμπληρώνεται και τροποποιείται σε δεύτερη φάση από τον ίδιο, συμπεριλαμβάνοντας προγενέστερους τύπους1615, σήμερα έχει επικρατήσει η αρχική πρόταση που διατυπώθηκε1616. Η πιο πρόσφατη μελέτη πάνω στους αμφορείς αυτούς, που ουσιαστικά εξελίσσει την πρόταση του Riley, έρχεται από τον Pieri1617, η τυπολογία του οποίου, υιοθετήθηκε στην παρούσα μελέτη. Πολυάριθμες είναι οι προτάσεις που έχουν διατυπωθεί και έχουν επηρεάσει σημαντικά την έρευνα πάνω στους αμφορείς της περιόδου αυτής μέχρι να αποκρυσταλλωθεί μια ευρέως αποδεκτή τυπολογία1618. Ξεχωριστά θα πρέπει να αναφερθεί το συγκεντρωτικό έργο των Peacock και Williams που συγκεντρώνει τους πιο χαρακτηριστικούς τύπους των εμπορικών αμφορέων του μεσογειακού χώρου από 1614 Riley 1981, 115 - 122 1615 O Riley παρουσιάζει 14 τύπους αμφορέων LRA (Riley 1979, 212 – 236) στους οποίους όμως συμπεριλαμβάνονται και βορειοαφρικανικά παραδείγματα. Επιπλέον προτείνεται τυπολογία και για προγενέστερους αμφορείς (Early / Mid Roman Amphora). 1616 Αν και η μελέτη του Riley για τους αμφορείς από την Καρχηδόνα (Riley 1981) έπεται χρονολογικά της δημοσιευσης για τη Βεγγάζη (Riley 1979 ) φαίνεται πως η συγγραφή του προηγείται. 1617 Piéri 2005 1618 Kirwan 1938a. Almagro 1955. Thomas 1959. Zeest 1960. Beltran 1970. Kuzmanov 1973. Egloff 1977. Manacorda 1977. Scorpan 1977. Panella 1986 250 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου τον 2ος π.Χ. μέχρι τον 7ο αιώνα1619 αλλά και το έργο του Hayes1620, ιδιαίτερα για τη συμβολή τους στους αμφορείς που χρονολογούνται στους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους (7ος – 9ος αιώνας). LRA1 Περιγραφή Ο αμφορέας αυτός είναι ο πρώτος στην κατάταξη του Riley1621 και ένας από τους πιο κοινούς τύπους στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Αφορά αγγεία μεσαίου ή μεγάλου μεγέθους, η χωρητικότητα των οποίων, στην πλειονότητα των παραδειγμάτων, κυμαίνεται μεταξύ 15 και 27 λίτρα. Το σώμα τους ποικίλει από ατρακτόσχημο έως ωοειδές ή κυλινδρικό. Φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, οι οποίες γίνονται πυκνότερες στο κάτω μέρος του σώματος και στον ώμο. Ο λαιμός είναι κάθετος, κυλινδρικός και διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του ώμου, συχνά χωρίς να διακρίνεται από αυτόν εξωτερικά. Το χείλος είναι κατά κανόνα κάθετο, σε πολλές περιπτώσεις έξω νεύον, συνήθως διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού και ενίοτε προβάλλεται εξωτερικά1622. Η βάση είναι κυρτή και μπορεί να φέρει ένα χαμηλό κομβίο εξωτερικά. Οι λαβές, κάθετες, ασύμμετρα τοποθετημένες, συνήθως γωνιώδεις, με ακανόνιστη διατομή, που τείνει όμως προς το κυλινδρικό σχήμα, εκκινούν από το λαιμό και απολήγουν στον ώμο. Χαρακτηριστικό τους γνώρισμα όμως αποτελεί η έντονη νεύρωση που διαμορφώνεται στη ράχη, συνήθως συνοδευόμενη από βαθιά αυλάκωση1623, που πιθανότατα έχει διαμορφωθεί με τέμνων μέσο1624. Συχνά επιγραφές ερυθρού χρώματος απαντούν στον ώμο και το λαιμό των αγγείων οι οποίες συνήθως συσχετίζονται με την χωρητικότητά τους1625, ενώ δεν λείπουν και οι εγχάρακτες επιγραφές1626. Τυπολογία Η καταγωγή του τύπου εντοπίζεται σε μια σειρά αμφορέων από την περιοχή της Κιλικίας που χρονολογούνται από τον 1ο μέχρι και τον 3ο αιώνα, με του οποίους παρουσιάζουν έντονες ομοιότητές ως προς τα χαρακτηριστικά του πηλού, αλλά διαφοροποιούνται αρκετά ως προς τη φόρμα1627. Μέσα στον 4ο αιώνα εμφανίζεται ένας τύπος που παραπέμπει έντονα στον καθ’ αυτό LRA1, με κωνικό σώμα, υψηλό 1619 Peacock, Williams 1986 1620 Hayes 1992 1621 Riley 1981, τύπος 1. Στις προηγούμενες τυπολογίες: Kirwan 1938a τύπος 6. Thomas 1959 τύπος Bii. Kuzmanov 1973 τύπος 13. Egloff 1977, τύπος 164, 169. Scorpan 1977, τύπος 8Β. Riley 1979, τύπος 1. Keay 1984, τύπος 53. Peacock, Williams 1986, τύπος 44. 1622 Demesticha 2014, 601- 602 1623 Riley 1979, 212. Riley 1981, 120 – 121. Opaiţ 1984 πίν. 13 – 15. Peacock, Williams 1986, 185 – 186. Piéri 2005, 70 1624 Demesticha 1998, 140 1625 Riley 1979, 212 (Ενδεικτικά βλ. Lang 1976, 62 Ha36, 63 Ha 43, Ha 44, Ha 52, ) 1626 Διαμαντή 2010β, 51 1627 Reynolds 2005, 564 – 565. Opaiţ 2009, 284 – 285. Opaiţ 2010, 1015 – 1017. Demesticha 2014, 601 251 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου λαιμό και λαβές, που φέρουν μια πλατιά βαθιά αυλάκωση στη ράχη1628. Τέλος, μορφολογικές ομοιότητες του τύπου εντοπίζονται και σε σχέση με προγενέστερους Κρητικούς αμφορείς1629, αν και μια σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο έχει αμφισβητηθεί1630. Σύμφωνα με την τυπολογική πρόταση του Pieri, διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές, με αρκετά μεταβατικά παραδείγματα και δύο υποκατηγορίες, με αγγεία μικρότερου μεγέθους1631. Ορισμένοι μελετητές διακρίνουν περισσότερες παραλλαγές1632, που όμως συνήθως μπορούν να ενταχθούν μορφολογικά σε μία από τις παραλλαγές του Pieri. Η πρώτη και πρωιμότερη εκδοχή του τύπου (LRA1A) ταυτίζεται με τα αγγεία Egloff 1691633 και φαίνεται να έχει ιδιαίτερα μεγάλη διάδοση τόσο στην ανατολική όσο και τη δυτική μεσόγειο1634. Χαρακτηρίζεται από ατρακτόσχημο σώμα το οποίο φέρει εξωτερικά πυκνές παράλληλες αυλακώσεις, που διακόπτονται στον ώμο και στο κατώτερο τμήμα του σώματος. Ο λαιμός είναι σχετικά ψηλός, μάλλον ραδινός, κωνικού σχεδόν σχήματος, με χείλος κάθετο, διαμέτρου 5 – 7,5εκ., που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού και μικρή ένταση εσωτερικά ή εξωτερικά. Οι λαβές είναι μάλλον τοξωτές παρά γωνιώδεις, με τη χαρακτηριστική νεύρωση στη ράχη, ενώ η βάση απολήγει συνήθως σε χαμηλό κομβίο. Παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία στο μέγεθος, με την χωρητικότητά τους να κυμαίνεται μεταξύ 27 και 15 λίτρων, ενώ παρατηρείται μια προοδευτική συρρίκνωση, αντιστρόφως ανάλογη με τη διάμετρο του χείλους1635. Χρονολογικά, τα παραδείγματα της παραλλαγής αυτής καλύπτουν το διάστημα από τα μέσα ή πιθανότερα τον όψιμο 4ο αιώνα, μέχρι και τα τέλη περίπου του 5ου αιώνα, χωρίς να αποκλείεται ορισμένα να εντοπίζονται και σε στρώματα του πρώιμου 6ου αιώνα.1636. Μεταξύ του όψιμου 5ου και των αρχών του 6ου αιώνα ο τύπος αρχίζει να 1628 Egloff 1977, 113, πίν. 57, 8. Arthur, Arthur, Oren 1998, 203, εικ. 6, αρ. 1 – 2. Opaiţ 2009, 285, εικ. 8 – 9. Ορισμένοι μελετητές κατατάσσουν τον συγκεκριμένο τύπο ως πρώιμο παράδειγμα LRA1 και όχι ως έναν ακόμη προγονικό τύπο (Reynolds 2005, 566 – 567, εικ. 26 – 28). Ωστόσο, όπως θα φανεί παρακάτω είναι πιο πιθανό πως αποτελεί έναν ξεχωριστό τύπο, με μεγάλη διάρκεια ζωής, στοιχεία του οποίου μοιράζονται τα πρώιμα παραδείγματα του LRA1 1629 Piéri 2005, 70 1630 Opaiţ 2009, 283. Όπως σωστά επισημαίνεται παρά τη μορφολογική διαφορά των πρώιμων κρητικών αμφορέων με την όψιμη σειρά του τύπου (LRA1B) δεν εντοπίζονται ομοιότητες με τις πρώιμες παραλλαγές (LRA1A) (Opaiţ 2010, 1015). Επιπλέον, ιδιαίτερα έντονη είναι η διαφοροποίηση του πηλού μεταξύ των δύο παραγωγών. Αντίθετα ιδιαίτερα πειστικά φαίνονται τα επιχειρήματα αυτών που αναζητούν την προέλευση του τύπου στην Κιλικία, περιοχή στην οποία εξάλλου συνεχίζεται η παραγωγή του τύπου κατά την ύστερη αρχαιότητα. 1631 Piéri 2005, 70 - 77 1632 Opaiţ 2004a, 8 - 11 1633 Egloff 1977, 113, πίν. 58. 2 1634 Piéri 1999, 20. Piéri 2005, 74 1635 Bonifay, Piéri 1995, 108. Piéri 2005, 70 - 72 1636 Bass, Van Doornink 1971, 34, εικ. 10 – 11. Riley 1979, 212. Riley 1981, 120. Piéri 2005, 70 – 72. Demesticha 2014, 601- 602 252 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου μετασχηματίζεται. Στα μεταβατικά παραδείγματα(LRA1A/B) ο λαιμός παραμένει ακόμη σχετικά στενός, το σώμα τείνει περισσότερο προς το ωοειδές ενώ το χείλος διαμορφώνεται διακριτό από το λαιμό, συνήθως έξω νεύον1637. Μέσα στον 6ο αιώνα, την εποχή που ο τύπος γνώριζε το ζενίθ της διάδοσής του στην ανατολική μεσόγειο1638, η φόρμα του είχε ήδη αποκρυσταλλωθεί σε αυτό που επρόκειτο να αποτελέσει την παραλλαγή LRA1B, η οποία ταυτίζεται με τον τύπο Egloff 1641639. Το σώμα των αγγείων τείνει πλέον προς το κυλινδρικό, με λιγότερο ραδινές αναλογίες που επιτείνονται από τον χαμηλότερο ώμο. Οι αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια γίνονται πλατύτερες στο κεντρικό τμήμα του αγγείου. Αντίστοιχα, ο λαιμός γίνεται κυλινδρικός, αρκετά ακανόνιστος, με διάμετρο που φτάνει τα 10 – 12,5εκ. Συχνά μια νεύρωση ή λεπτή ανάγλυφη ταινία, στο ύψος όπου εφάπτονται οι λαβές, ορίζει τη μετάβαση προς το χείλος, το οποίο αν και εξακολουθεί να διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού προβάλλεται εντονότερα εξωτερικά. Οι λαβές, σε πολλά παραδείγματα έχουν πλέον ωοειδή διατομή και είναι μάλλον γωνιώδεις, χωρίς να υποχωρεί η νεύρωση της ράχης. Η βάση τέλος τείνει περισσότερο προς το ημισφαιρικό σχήμα ενώ απαλείφεται και το κομβίο που απαντά στον τύπο LRA 1A1640. Στα πλαίσια του ίδιου τύπου διαπιστώνεται μια υποομάδα αγγείων (LRA1B2) στα οποία ο λαιμός διαμορφώνεται με συστολή, ενώ η άνω απόληξή του σχηματίζει το χείλος. Επιπλέον, στα παραδείγματα αυτά διαφοροποιείται και η λαβή καθώς υποχωρεί η έντονη νεύρωση στη ράχη1641. Ο αμφορέας LRA1B φαίνεται πως εξακολουθεί να παράγεται μέσα στον αιώνα που ακολουθεί και παραδείγματά του εντοπίζονται και σε σύνολα που φτάνουν μέχρι τον όψιμο 7ο αιώνα1642. Ωστόσο, το πότε ακριβώς διακόπτεται η κυκλοφορία του παραμένει ασαφές. Την απάντηση στο ερώτημα αυτό κάνει δυσκολότερη η ομοιότητα των αγγείων της συγκεκριμένης παραλλαγής με μια σειρά αμφορέων μικρότερου μεγέθους, από τους οποίους η διάκριση είναι ιδιαίτερα δύσκολη όταν πρόκειται για αποσπασματικά όστρακα1643. Επιπλέον των παραπάνω παραλλαγών διαπιστώνεται μια παράλληλη σειρά, μικρότερου μεγέθους, που ο Pieri ταξινομεί ως υποκατηγορίες των δύο βασικών 1637 Τα αγγεία αυτά περιγράφονται σε παλαιότερες δημοσιεύσεις ως LRA1 similis (Bonifay, Piéri 1995, 108 – 109). Στην πιο πρόσφατη βιβλιογραφία, αυτά αναφέρονται είτε ως όψιμα παραδείγματα του τύπου LRA1A είτε ως μεταβατικά (Piéri 2005, 72, εικ. 30, πίν. 13 - 14). Τα παραδείγματα αυτά για άλλους μελετητές εντάσσονται στην ίδια τυπολογική σειρά με τις υπόλοιπες παραλλαγές και παρουσιάζονται από κοινού καθώς προκρίνεται μια τυπολογική διάκριση με βάση το μέγεθος και όχι τα μορφολογικά χαρακτηριστικά (Peacock, Williams 1986, 185). Στην παρούσα μελέτη θα υιοθετηθεί ο όρος μεταβατικά καθώς τόσο μορφολογικά όσο και τυπολογικά τα παραδείγματα αυτά βρίσκονται μεταξύ των δύο παραλλαγών. 1638 Lund 1993, 131. Piéri 2005, 75 - 76 1639 Egloff 1977, 112, πίν. 19 αρ. 5, πίν. 57.4 1640 Bonifay, Piéri 1995, 108, εικ. 6, αρ. 44 – 46. Piéri 2005, 75 – 76. Demesticha 2014, 603 - 604 1641 Piéri 2005, 76 1642 Saguì 1998, 318, εικ. 9.2 1643 Riley 1979, 216 253 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου παραλλαγών (sous-modules)1644, όπως συμβαίνει σε προηγούμενες μελέτες1645. Ωστόσο η ενιαία κατάταξη και η από κοινού αντιμετώπισή τους με τα μεγαλύτερα ανάλογά τους παρουσιάζει προβλήματα. Καθώς, όμως παραδείγματά τους δεν εντοπίζονται με βεβαιότητα στο υλικό των Φιλίππων δεν θα εξεταστούν περαιτέρω. Πηλός Η ποικιλία στη μορφή και το μέγεθος του LRA 1 αντιπροσωπεύεται και στο υλικό κατασκευής του1646, ενδεικτικό των διαφορετικών κέντρων παραγωγής1647. Ο Pieri διακρίνει πέντε βασικές ομάδες πηλού με βάση τη μακροσκοπική παρατήρηση1648. Ωστόσο, ο κατεξοχήν πηλός που χαρακτηρίζει τον τύπο έχει χρώμα από ανοιχτό ρόδινο έως κιτρινέρυθρο, είναι σκληρός, μέτρια έως καλά ψημένος, σε θερμοκρασίες που κυμαίνονται μεταξύ 750 και 1100 βαθμών1649, με αδρή ή αμμώδη υφή, ευδιάκριτες ασβεστιτικές1650 και καστανέρυθρου ή κόκκινου χρώματος προσμίξεις, καθώς και μαρμαρυγίες1651. Πετρολογικά, εκτός από την πυκνή παρουσία κρυπτοκρυσταλλικών ασβεστολιθικών προσμίξεων και χαλαζία, διαπιστώνεται η παρουσία πυρόξενων και σερπεντίνη, πυριτόλιθου και οξειδίων του σιδήρου, καθώς και καστανέρυθρων ωόλιθων1652. Η σύσταση είναι ενδεικτική αργίλων που σχετίζονται με οφιολιθικά συμπλέγματα1653. Περιστασιακά εντοπίζονται θραύσματα από ηφαιστιογενή πετρώματα που εμπεριέχουν κεροστίλβη, οξυκεροστίλβη, γρανάτες, επίδοτο, ολιβίνη, ανδεσίνη και μεταλεύματα σιδήρου1654. Προέλευση Αρχικά η Αίγυπτος είχε προταθεί ως πιθανός τόπος παραγωγής1655, υπόθεση που από νωρίς αμφισβητήθηκε1656. Αντίστοιχα η υπόθεση της προέλευσης του τύπου από την Δυτική ακτή της Μαύρης Θάλασσας1657 δεν φαίνεται να έχει βάση. Η χημική σύσταση του πηλού περιορίζει πολύ τις πιθανές πηγές του1658. Στην περιοχή της 1644 Piéri 2005, 76 - 77 1645 Peacock, Williams 1986, 185 (παραλλαγή Β), Riley 1979, 216 (τύπος 1a). Piéri 1998, 99 (LRA1C για τις μικρές παραλλαγές του τύπου LRA1B και LRA similis για τα παραδείγματα που σχετίζονται με τον τύπο LRA1A). Piéri 1999, 21 (LRA similis). 1646 Ενδεικτικά βλ. Riley 1979, 216. Bonifay, Piéri 1995, 108. Van Alfen 1996, 192, 194, 196, 198, 200, 201. Rautman et al. 1999, 379 1647 Ballet, Picon 1987, 24 1648 Piéri 2005, 81 1649 Caelen 2011, 5 - 6 1650 Peacock, Williams 1986, 187 1651 Keay 1984 270, 459. Peackock 1984a, 20. Yangaki 2005, 199 1652 Peacock, Williams 1986 187. Williams 1987, 237. Caelen 2011, 4 – 5. Smokotina 2015, 133 1653 Ballet, Picon 1987, 24 1654 Peackock 1984a, 20. Williams 2005, 617 - 618 1655 Hayes 1976, 116 1656 Riley 1979, 212 1657 Irimia 1968, 386 – 388, 398 – 401, εικ. 14, 20 – 21. Alcock 1971, 204, 1658 Williams 1979, 181 254 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ανατολικής Μεσογείου, κοιτάσματα που να συνάδουν με τη σύσταση του πηλού των αγγείων αυτών, εντοπίζονται στην Κύπρο1659, στη Λέσβο και στην Εύβοια1660, ενώ μεγαλύτερες συσσωρεύσεις υπάρχουν στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία και στη βόρεια Συρία1661. Νεότερες μελέτες αποδίδουν τον τύπο στην περιοχή της Κιλικίας. Κατάλοιπα εργαστηρίων και αποθέτες εντοπίστηκαν στις εκβολές του ποταμού Ορόντη, στη Σελεύκεια Πιερίας, κατά μήκος της ακτής του κόλπου της Αλεξανδρέτας, στις περιοχές Karatas, Yumurtalik Ayas, Iskenderun, Delice Çay και γύρω από το λιμάνι του Arsuz, στην Ταρσό, στην θέση όπου εντοπίζεται η αρχαία πόλη Σόλοι και τέλος στην Αγιά, την αρχαία πόλη της Ελεούσας – Σεβάστειας1662. Παράλληλα ο αμφορέας LRA 1 φαίνεται ότι παράγονταν στο νησί της Ρόδου, σε μικρές όμως ποσότητες, κοντά στο σημερινό χωριό Απολακιά1663. Εξάλλου, η σχέση των αμφορέων αυτών με το νησί της Ρόδου επιβεβαιώνεται και από τα επιγραφικά δεδομένα1664. Η Κύπρος είχε προταθεί από νωρίς ως πιθανό κέντρο παραγωγής1665, θέση που ενισχύεται από την χρήση του Κυπριακού Μόδιου στις γραπτές επιγραφές που συχνά απαντούν σε παραδείγματα του τύπου1666. Νεότερα ευρήματα επιβεβαιώνουν την υπόθεση αυτή, ιδιαίτερα όσον αφορά την οψιμότερη φάση του τύπου1667, με τον εντοπισμό πιθανών εργαστηρίων στον Αμαθούντα1668 στην Πάφο1669 στο Κούριο1670 και – πιο πρόσφατα – στη θέση Ζύγι - Πετρίνι, στα νότια του νησιού1671. Τέλος πιθανή θεωρείται και η παραγωγή αμφορέων στην περιοχή του Κίτιου και της Σαλαμίνας1672, ενώ δεν αποκλείεται να υπάρχουν και άλλα, μικρότερα κέντρα παραγωγής στις παράκτιες ζώνες του νησιού1673. Ορισμένα από τα γνωστά παραδείγματα αμφορέων LRA 1 είναι δυνατό, με βάση τα χαρακτηριστικά του πηλού να αποδοθούν στα εργαστήρια της νότιας και της νοτιοδυτικής Κύπρου1674. Επιπλέον έχει επισημανθεί η πιθανότητα πως εργαστήρια που επιδίδονται στην παραγωγή του 1659 Rautman et al. 1993 239 1660 Williams 1979, 181 1661 Williams 1979, 181. Robertson, Dixon 1984, 11 – 12. Williams 2005, 617 1662 Ferrazzoli, Ricci 2008. Iacomi 2010 1663 Ballet, Picon 1987, 24. Empereur, Picon 1989, 236 – 242. Rauh, Warner Slane 2000, 326. Autret et al. 2010. Senol, Alkaç 2017 1664 Kirwan 1938b, 403, αρ. 19 1665 Peackock 1984a 21 – 22, Peacock, Williams 1986 186, 1666 Lang 1976, 58 1667 Demesticha 2003, 471 - 474 1668 Empereur 1985, 989 (όπου ως υπόθεση προτείνεται η τοπική παραγωγή αμφορέων LRA 1B μικρού μεγέθους) 1669 Karageorgis 1989, 848, Papageorgiou 1990, 951. Demesticha, Michaelides 2001 1670 Empereur, Picon 1989, 242 1671 Manning et al. 2000, 235 1672 Diederichs 1980, 56 1673 Demesticha, Michaelides 2001, 293 1674 Rautman et al. 1999, 389. Williams 2002, 111 - 112 255 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου τύπου λειτουργούν και εκτός αυτής της ζώνης που παραπάνω περιγράφεται1675. Περιεχόμενο (αρ. 616 – 627) Το περιεχόμενο των αμφορέων LRA 1 δεν έχει ακόμη καθοριστεί με σαφήνεια. Έχει προταθεί το κρασί και το λάδι1676 χωρίς όμως κανένα από τα δύο να μπορεί με ασφάλεια να επιβεβαιωθεί. Ακόμη και τα σιτηρά προτάθηκαν ως πιθανότητα1677, υπόθεση που ωστόσο δεν συνάδει με την έντονη παρουσία τέτοιων αμφορέων σε σημαντικά κέντρα παραγωγής σιτηρών όπως η βόρειος Αφρική1678. Η έμφαση στην εξαγωγή ελαιολάδου από την περιοχή της Αντιόχειας και της Συρίας, που αποτέλεσε σημαντικό κέντρο παραγωγής LRA 1, οδήγησε πολλούς μελετητές στην υπόθεση πως το λάδι αποτελούσε το κύριο περιεχόμενο των αμφορέων αυτών1679. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιγραφές που μπορούν να αναγνωστούν ως έλαιον παραπέμπουν στο πιθανό εμπόρευμα που μετάφεραν τα αγγεία1680. Εξάλλου, κατάλοιπα λαδιού έχουν εντοπιστεί σε όστρακα του τύπου και με εργαστηριακές αναλύσεις1681. Βασικό τεκμήριο που στήριξε την παραπάνω υπόθεση αποτέλεσε η απουσία, παραδειγμάτων που έφεραν ρητίνη στην εσωτερική τους επιφάνεια. Το τελευταίο, που θεωρήθηκε από νωρίς ενδεικτική της χρήσης των αγγείων για μεταφορά κρασιού1682. Σύντομα η υπόθεση αυτή φάνηκε να αναθεωρείται καθώς άρχισαν να έρχονται στο φως αμφορείς που έφεραν σχετικά υπολείμματα1683, ιδιαίτερα σε θέσεις όπου το περιβάλλον ήταν πρόσφορο1684. Σήμερα ο συσχετισμός της παρουσίας ή μη ρητίνης με το περιεχόμενο έχει ανατραπεί1685. Έχει προταθεί πως η ποικιλία του μεγέθους που παρουσιάζουν τα αγγεία του τύπου αντικατοπτρίζουν διαφορετικά προϊόντα1686. Επιπλέον έχει υποστηριχθεί πως ο LRA1 1675 Elton 2005, 691 1676 Riley 1979, 215 1677 Kirwan 1938b, 401 1678 Riley 1979, 215 1679 Liebeschuetz 1972, 79 1680 Van Alfen 1996, 202, Riley 1979, 215 1681 Williams 1987, 237. Williams 2005, 617 1682 Riley 1979, 215. Σκοπός της ρητίνης ήταν να καταστήσει αδιαπέραστη την κεραμική επιφάνεια από το υγρό περιεχόμενο και παράλληλα να το αρωματίσει (Kapitän 1961, 298). Εναλλακτικά έχει προταθεί πως η ρητίνη θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για τη σφράγιση του αγγείου, ανεξαρτήτως περιεχομένου (Robinson 1959, 106. Frost 1969, 26 – 27). Τέλος αμφορείς γεμάτοι με ρητίνη έχουν εντοπιστεί σε ναυάγια (Parker, Squire 1974, 32), πιθανότατα όμως προορίζονταν για διάφορες χρήσεις κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ακόμη και για την συντήρηση του ίδιου του σκάφους. 1683 Kirwan 1938a, 388. Sodini 2000, 185 1684 Empereur 1985, 989. Bonifay, Piéri 1995, 109. Sodini 2000, 185 1685 Βλ. σελ. 310 και υποσ. 2115 1686 Van Alfen 1996, 206. Υποστηρίζεται πως τα διαφορετικά μεγέθη είναι αποτέλεσμα του διαφορετικού ειδικού βάρους του κάθε προϊόντος, ωστόσο πιο πιθανό είναι πως οι μικρές διαφοροποιήσεις είναι μάλλον αποτέλεσμα των διαφορετικών εργαστηρίων παραγωγής του κάθε αγγείου. Η συνύπαρξη μεγάλων και μικρών παραλλαγών, εάν τα μεγάλα παραδείγματα δεν αποτελούν μέρος του εξοπλισμού του σκάφους, πιθανότατα σημειώνει τη μετάβαση από την παραλλαγή 1Β στην 256 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί μέρος του συστήματος της anonna, της εισφοράς δηλαδή των επαρχιών σε είδη, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονταν τόσο το λάδι, όσο και το κρασί1687. Πάντως ένα προϊόν που παράγεται για τουλάχιστον 3 αιώνες, σε μια τόσο εκτεταμένη περιοχή, γνωστή για την πλούσια αγροτική της παραγωγή, δεν αποκλείεται να συνδέεται με περισσότερα προϊόντα κατά την πορεία του στο χώρο και το χρόνο1688. Παρόλα αυτά οι νεότερες μελέτες τείνουν να θεωρούν το κρασί ως το πιο συνηθισμένο περιεχόμενο των αμφορέων του τύπου1689 και έχουν πλέον καινούρια επιχειρήματα για αυτό. Στο σύνολο από ναυάγιο του Yassi Ada μεγάλος αριθμός σπόρων σταφυλιού εντοπίστηκε να περιέχεται σε αγγεία του τύπου1690, ενώ και ορισμένες εργαστηριακές αναλύσεις συντείνουν προς την άποψη αυτή1691. Καθώς οι αμφορείς αποτελούν το βασικό δοχείο για την μεταφορά και εμπορία του αγροτικού πλεονάσματος ο καλύτερος οδηγός για τον προσδιορισμό του περιεχομένου τους δεν μπορεί να είναι άλλος από την κυρίαρχη παραγωγή σε κάθε περιοχή. Ο συσχετισμός του συγκεκριμένου τύπου με την νοτιοανατολική μεσόγειο, παραδοσιακό κέντρο οινοποιίας, με περιορισμένη ελαιουργική δραστηριότητα, δεν αφήνει πολλά περιθώρια αμφισβήτησης πως οι αμφορείς LRA1 προορίζονταν, κυρίως, για την εμπορία του φημισμένου κρασιού της περιοχής1692. Απομιμήσεις Απομιμήσεις του τύπου, με πηλό που προσμοιάζει σε τοπικές παραγωγές και χείλος που συχνά διαφοροποιείται εντοπίζονται στις ακτές του Ευξείνου πόντου1693 με πιθανή προέλευση την περιοχή της Capidava1694. Επιπλέον, υπάρχουν αναφορές για απομιμήσεις του τύπου και από εργαστήρια της Τυνησίας, που φαίνεται μάλιστα πως αποτελούν και προϊόν εμπορίας προς την ιταλική χερσόνησο1695. Πρωτογενές υλικό (αρ. 616 – 627) Αν και ο αριθμός των αγγείων του τύπου που διατηρούν τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά είναι περιορισμένος, ο χαρακτηριστικός του πηλός τον καθιστά εύκολα αναγνωρίσιμο ακόμη και όταν διατηρείται σε άμορφα όστρακα σώματος. Παραδείγματά του απαντούν σε 65 από τα σύνολα που εξετάστηκαν σε διαφορετικά 1C, ενδεικτική της σταδιακής διαφοροποίησης της καταναλωτικής δύναμης του αγοραστικού κοινού (βλ. σελ. 317, όπου εξετάζεται το ίδιο φαινόμενο με αφορμή τα σπαθεία τύπου ΙΙΙ, ). 1687 Karagiorgou 2000, 149. Η άποψη αυτή ωστόσο δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερο έρεισμα για τα πρώιμα παραδείγματα του τύπου, καθώς αυτός απαντά τόσο εντός όσο και εκτός των ορίων της αυτοκρατορίας. 1688 Elton 2005, 691 - 692 1689 Piéri 2005, 82 - 86 1690 Van Alfen 1996 203, 1691 Rothschild - Boros 1981, 86 1692 Piéri 2005, 81 - 85 1693 Smokotina 2015, 139 - 131 1694 Opriş 2016, 28, εικ. 4, 7, 13, 19.23, 19.25 1695 Bonifay 2004, 151. Nacef 2007, 583. Nacef 2015, 57 257 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου στρώματα, διάσπαρτα στο σύνολο σχεδόν της έκτασης της Νησίδας. Μεταξύ των οστράκων που εξετάστηκαν διακρίνονται τρεις βασικές ομάδες πηλού, ωστόσο μπορούν να παρατηρηθούν υποομάδες, μεταβατικά παραδείγματα αλλά και αντικείμενα τα οποία δεν μπορούν με σαφήνεια να ταξινομηθούν. Η πρώτη ομάδα1696 (LRA1i.i) (βλ. αρ. 627) που απαντά με μεγαλύτερη συχνότητα χαρακτηρίζεται από όστρακα με μέτριο πηλό, σκληρό, με ασαφή θραυσμό, μέτριο – αδρό στην υφή, το χρώμα του οποίου κυμαίνεται από ανοιχτό καστανό έως πορτοκαλόχρωμο, αρκετά ομοιογενή ως προς το χρώμα και τη σύσταση. Οι προσμίξεις είναι πολλές έως άφθονες, μικρού κυρίως και μικροκοσκοπικού μεγέθους. Κυριαρχούν οι ήπια γωνιώδεις ή ήπια αποστρογγυλευμένες λευκού χρώματος κρυσταλλικές προσμίξεις, πολλές εκ των οποίων διαπιστώνεται πως έχουν ασβεστιτική σύσταση ενώ οι υπόλοιπες αφορούν πυριτικά στοιχεία1697. Επιπλέον, αρκετές είναι οι σκουρόχρωμες υαλώδεις ή κρυσταλλικές προσμίξεις, συνήθως ήπια αποστρογγυλευμένες, Ακολουθούν σε συχνότητα οι μικρές και κυρίως μικροσκοπικές ερυθρωπές ή καστανέρυθρες, υαλώδεις προσμίξεις, ενώ σπανιότερα εντοπίζονται μικροσκοπικοί ωόλιθοι, σε ορισμένες περιπτώσεις με σκούρο κρυσταλλικό πυρήνα. Μια παραλλαγή της παραπάνω ομάδας1698 (LRA1i.ii) αφορά όστρακα (αρ. 627) στα οποία ο πηλός είναι περισσότερο λεπτόκοκκος, ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμος με την εξωτερική και σε ορισμένες περιπτώσεις την εσωτερική επιφάνεια να διαμορφώνονται υπόλευκες, ενώ ποικιλία παρουσιάζεται και στο χρώμα του πυρήνα, που μπορεί να σχηματίζει στοιβάδες. Η σύσταση και οι αναλογίες των προσμίξεων είναι παρόμοιες με αυτή της πρώτης ομάδα ωστόσο περιορίζονται οι κρυσταλλικές προσμίξεις ασβεστιτικής σύστασης που δίνουν τη θέση τους σε κρυπτοκρυσταλλικές αποστρογγυλευμένου σχήματος. Η δεύτερη ομάδα1699 (LRA1ii) αφορά όστρακα (αρ. 620) με πιο λεπτόκοκκο πηλό, περισσότερο ομοιογενή, σκληρό, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και χρώμα που κυμαίνεται από ανοιχτό καστανό (very pale brown) μέχρι ρόδινο (pink). Η επιφάνεια διαφοροποιείται ελάχιστα σε σχέση με τον πυρήνα καθώς φαίνεται να φέρει μια λεπτή στρώση λεπτόκοκκου πηλού1700 η οποία καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των προσμίξεων. Η σύσταση τους πάντως δεν διαφοροποιείται ριζικά από αυτή της προηγούμενης ομάδας, αλλάζουν όμως οι αναλογίες στις οποίες απαντούν. Οι 1696 Ενδεχομένως ταυτίζεται με την ομάδα P3 του Piéri ενώ η περιγραφή ταιριάζει με παραδείγματα από τα κέντρα παραγωγής της Κύπρου (Williams 2005, 618) 1697 Κατά τη μικροσκοπική παρατήρηση διαπιστώθηκε πως πολλές από τις κρυσταλλικές προσμίξεις παρουσιάζουν ισχυρή αντίδραση κατά την εφαρμογή HCL (30% V/V) γεγονός που υποδεικνύει την ασβεστητική τους σύσταση. 1698 Ενδεχομένως σχετίζεται με την ομάδα P5 του Piéri 1699 Ενδεχομένως ταυτίζεται με την ομάδα P1 του Piéri, ενώ η περιγραφή ταιριάζει με παραδείγματα από τη θέση Yumurtalik (Williams 2005, 618) 1700 Είναι πιθανό πως η επεξεργασία της εξωτερικής επιφάνειας με υψηλά ποσοστά υγρασίας να επιφέρει το συγκεκριμένο αποτέλεσμα καθώς επιτρέπει στου πιο λεπτόκοκκο υλικό να ανέλθει στην επιφάνεια 258 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου πυριτικές προσμίξεις είναι λιγότερες, ήπια αποστρογγυλευμένες ενώ εντοπίζονται αρκετές ασβεστιτικές, συνήθως κρυπτοκρυσταλλικές και περιορισμένες σκουρόχρωμες κρυσταλλικές ή υαλώδεις προσμίξεις. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τη ομάδας πάντως αποτελούν οι συσσωρεύσεις καστανού χρώματος, συχνά με μικρή οπή στο κέντρο (αρ. 616). Σε ορισμένα παραδείγματα αυτές εντοπίζονται σε αφθονία και κυριαρχούν στο σώμα του πηλού. Τέλος, αν και σποραδικά, έχουν επισημανθεί και μικροαπολιθώματα σε παραδείγματα της συγκεκριμένης ομάδας. Μια σειρά παραδειγμάτων (LRA1i/ii)1701 (βλ. αρ. 619) βρίσκεται μεταξύ των δύο βασικών ομάδων, με στοιχεία και από τις δύο καθώς χαρακτηρίζεται από ένας ενδιάμεσο πηλό, με πληθώρα προσμίξεων, με αρκετή ποικιλία αλλά και παρουσία των καστανόχρωμων συσσωρεύσεων της δεύτερης ομάδας. Τέλος, μια τρίτη ομάδα1702, με ελάχιστα παραδείγματα (βλ. αρ. 624) στο υλικό που εξετάζεται, (LRA1iii) αφορά όστρακα με πηλό ιδιαίτερα ανοιχτόχρωμο. Οι σκουρόχρωμες, κρυσταλλικές και υαλώδεις προσμίξεις κυριαρχούν και ξεχωρίζουν στο σώμα του πηλού, ενώ δευτερεύοντος επισημαίνονται ασβεστιτικές, πυριτικές αλλά και ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις και κοκκινωπές φολίδες μαρμαρυγία.΄ Με βάση τα τμήματα που διατηρούν μορφολογικά στοιχεία ώστε να ταυτιστούν με τις υποκατηγορίες του τύπου, τα περισσότερα ανήκουν στην πρώτη παραλλαγή του τύπου (αρ. 616 – 619). Δύο μόλις είναι τα παράδειγμα μεταβατικά παραδείγματα του τύπου LRA1A/B (αρ. 620 – 621), ενώ ελάχιστα είναι εκείνα του της οψιμότερης εκδοχής του τύπου (αρ. 622 – 623). Τέλος, μεμονωμένα όστρακα φαίνεται πως μπορούν να συσχετικούν με προγωνικούς τύπους του αμφορέα αυτού (αρ. 624 – 625), ενώ τα περισσότερα παραδείγματα ταυτίζονται μόνο με βάση τα χαρακτηριστικά του πηλού (αρ. 626 – 627). Αν και οι συσχετισμοί του πηλού με τις τυπολογικές παραλλαγές δεν είναι πάντα εύκολη, μπορεί να διαπιστωθεί πως ο πηλός της ομάδας LRA1i συνδέεται με παραδείγματα της παραλλαγής LRA1B ενώ ο πηλός της ομάδας LRA1ii μάλλον συσχετίζεται με τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου (LRA1A). Τέλος, αξίζει ίσως να σημειωθεί ένα παράδειγμα λαβής προγονικού τύπου LRA1 (αρ. 624) το οποίο προσομοιάζει περισσότερο στον πηλό της ομάδας LRA1i, χωρίς όμως να ταυτίζεται απόλυτα με τα χαρακτηριστικά της. LRA2 Περιγραφή Ο δεύτερος τύπος στη σειρά των περισσότερο διαδεδομένων αμφορέων της 1701 H περιγραφή ταιριάζει με παραδείγματα από τα κέντρα παραγωγής στην πόλη Σόλοι αν και ταύτιση δεν είναι απόλυτη (Williams 2005, 618) 1702 Η περιγραφή ταιριάζει με παραδείγματα από τα κέντρα παραγωγής στη Σελεύκεια Πιερία και τη Ρόδο (Williams 2005, 618) 259 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ανατολικής Μεσογείου (LRA 2)1703 απαντά στην έρευνα και ως σφαιρικός αμφορέας1704, λόγω του χαρακτηριστικού του σχήματος. Ωστόσο πρέπει να διακριθεί από τους βυζαντινούς σφαιρικούς αμφορείς για τους οποίους θα γίνει λόγος παρακάτω1705. Πρόκειται για αγγεία μεγάλου μεγέθους, η χωρητικότητα των οποίων κυμαίνεται μεταξύ 40 και 55 λίτρων1706. Το αγγείο στην βασική του μορφή χαρακτηρίζεται από σώμα που τείνει προς το σφαιρικό, συχνά με μια μικρή συμπίεση στον κάθετο άξονα ή ελαφρώς πιο φαρδύ στο άνω τμήμα. Το σχήμα αυτό επιτρέπει τον περιορισμό του ύψους, διατηρώντας τη μεγάλη χωρητικότητά του1707. Ο ώμος είναι κυρτός και κοσμείται κατά κανόνα από πυκνές λεπτές αυλακώσεις, οι οποίες κατασκευάζονται με χτένι. Μάλιστα ο διάκοσμος αυτός είναι τόσο χαρακτηριστικός, ώστε ακόμη και εάν οι αμφορείς αυτοί δεν ταυτίζονται τυπολογικά, γίνονται αντιληπτοί από τις αναφορές σε κτενωτά όστρακα ή όστρακα με κτενωτό διάκοσμο1708. Ο κωνικός λαιμός κατασκευάζεται ξεχωριστά και μπορεί απλά να εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμου ή, συνηθέστερα, να την ενσωματώνει εσωτερικά. Ο αρμός της ένωσης των δύο τμημάτων απαλείφεται εξωτερικά, παραμένει ωστόσο ευδιάκριτος εσωτερικά. Το χείλος είναι υψηλό, έξω νεύον, κωνικού σχήματος, κοίλο εσωτερικά. Κατασκευάζεται ενιαίο με το λαιμό και φέρει συνήθως ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. Οι λαβές είναι τοξωτές, με μεγάλο πάχος, ωοειδούς διατομής και δεν φέρουν αυλακώσεις στη ράχη τους. Η βάση είναι κυρτή και φέρει συνήθως ένα μικρό έμβολο ή χαμηλό κομβίο, στην κάτω απόληξη του σώματος1709. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαντούν γραπτές ή εγχάρακτες επιγραφές στον ώμο που συνήθως σχετίζονται με την ποσότητα του περιεχόμενου. Σε λιγότερες περιπτώσεις εντοπίζονται αναφορές στο προϊόν που εμπεριέχεται1710 και αποτροπαϊκές επιγραφές1711, ενώ σπανιότερες είναι εκείνες που σχετίζονται με ονόματα1712. 1703 Riley 1981 τύπος 2. Στις προηγούμενες τυπολογίες: Thomas 1959, τύπος Bi. Kuzmanov 1973, τύπος 19. Scorpan 1977, τύπος 7a. Riley 1979, τύπος 2. Keay 1984, τύπος 65. Peacock, Williams 1986, τύπος 43 1704 Δεμέστιχα 2002 1705 Βλ. σελ. 299 - 300 1706 Opaiţ 2004a, 11, 1707 Η σχέση της χωρητικότητας του σε σχέση με το βάρος του κενού αγγείου αποδεικνύεται ιδιαίτερα καλή καθώς φτάνει τα 3, 3l /kg, ενώ αντίστοιχα η σχέση αυτή για τον LRA1 είναι μόλις 1, 9l/kg (McCormick 2012, 67 – 68, υποσ. 82) 1708 Κουκούλη - Χρυσανθάκη 1988, 426. Χατζημιχάήλ - Σκορδά 1989. Ψαρρά 2003, 546. Pettegrew 2016, 220 1709 Riley 1979, 217. Opaiţ 1984 πίν. 2 – 9. Piéri 2005, 86 – 88. 1710 Harper 1995, 31, αρ. 145, εικ. 16, πίν. 25. Sodini 2000 186 1711 Rădulescu 1973, 201 – 206. Papadopoulos 2001, 85. Piéri 2005, 90, 1712 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 56, εικ. 24, αρ. CC 285 260 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Τυπολογία Η καταγωγή του τύπου αποδίδεται σε αμφορείς του 1ου μ. Χ. αιώνα1713 και του 2ου1714 αιώνα, ενώ έχει προταθεί και η σχέση του με ακόμη προγενέστερα αγγεία1715. Οι προγονικοί αυτοί αμφορείς αφορούν αγγεία με πολύ μεγάλο μέγεθος και χωρητικότητα που ξεπερνά τα 80 λίτρα. Χαρακτηρίζονται για τον τονισμένο κάθετο άξονα και το υψηλό, κωνικό χείλος, ενώ φέρουν πλατιές, αυλακώσεις στο σώμα και τον ώμο1716. Μια σειρά από αγγεία με τα ίδια χαρακτηριστικά επισημαίνονται στον ελλαδικό χώρο και στην Βαλκανική και στις αρχές του 4ου αιώνα 1717. Την ίδια περίπου εποχή εμφανίζονται και τα πρώτα παραδείγματα που ταυτίζονται μορφολογικά με τον αμφορέα που θα επικρατήσει ως LRA2, τόσο ώστε αρκετοί μελετητές να θεωρούν πως πρόκειται για πρώιμες εκδοχές του τύπου1718. Ωστόσο, στους αμφορείς αυτούς το σώμα παραμένει ωοειδές ή ατρακτόσχημο και περιορισμένο σε μέγεθος, ενώ δεν έχει εμφανιστεί ο χαρακτηριστικός διάκοσμος με χτένι1719. Ο A. Opaiţ προτείνει ίσως την πληρέστερη τυπολογία για τους αμφορείς αυτούς1720, αλλά συμπεριλαμβάνει στον τύπο και παραδείγματα που μάλλον θα πρέπει να θεωρηθούν προγονικοί τύποι, τοπικές παραλλαγές ή και επιβιώσεις του LRA2. Τα χαρακτηριστικά του τύπου, όπως καθιερώνεται στη νεότερη βιβλιογραφία, αποκρυσταλλώνονται τελικά στον όψιμο 4ο αιώνα, ενώ διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές. Τα αγγεία της πρώτης (LRA 2A), χαρακτηρίζουν τον 5ο αιώνα, ενώ συνεχίζουν και μέχρι τα μέσα περίπου του επόμενου1721. Ταυτίζονται με τον τύπο LRA 2, όπως περιγράφεται από τον Riley1722. Ο κάθετος άξονας του αγγείου είναι περιορισμένος και η μετάβαση από τον ώμο στο λαιμό δεν είναι διακριτή με σαφήνεια. Στη βάση φέρει έντονο κομβίο ή ακόμη και μικρό κωνικό έμβολο. Το χείλος είναι αρκετά ανοιχτό, με ήπια μεταβολή στο πάχος του. Οι αυλακώσεις στον ώμο, είναι κατά κανόνα παράλληλες και προοδευτικά γίνονται πυκνότερες, βαθύτερες και περισσότερο οξείες1723, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις, επεκτείνονται και στο κάτω μέρος του σώματος1724. 1713 Opaiţ 2004b, 295 1714 Scorpan 1977, 274. Piéri 2005, 85 1715 Ο τύπος έχει συνδεθεί με αμφορείς της ελληνιστικής περιόδου (Opaiţ 2007) ή ακόμη και της κλασσικής αρχαιότητας (Opaiţ 2004a, 10) 1716 Opaiţ 2004b, 295 - 296 1717 Piéri 2005, 85, εικ. 44. Δεμεστιχα 2010, τύπος Τ2, εικ.3, 6 1718 Arthur 1998, 168. Δεμέστιχα 2002 115. Opaiţ 2004b, 296 1719 Opaiţ 2004a, 11 (Novae, North Dobrudja, Tomi) 1720 Opaiţ 1984, 311 – 316, πίν. 1 - 12 1721 Piéri 2005, 86 – 88 1722 Riley 1979, 217 1723 Piéri 1999, 100 1724 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 56, εικ. 24, αρ. CC284 – 285. Papadopoulos 2001, 628, εικ. 147, αρ. 14.378 261 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Προοδευτικά, τα αγγεία γίνονται περισσότερο ραδινά1725. Τα παραδείγματα της οψιμότερης παραλλαγής (LRA2B), που έχει μορφοποιηθεί περίπου στα μέσα του 6ου αιώνα, χαρακτηρίζονται από σώμα που τείνει εκ νέου προς το ωοειδές, ενώ ο λαιμός είναι αρκετά τονισμένος, με σαφήνεια διακριτός από το σώμα. Το χείλος είναι αναλογικά χαμηλότερο, και συχνά παρουσιάζει έντονη στροφή προς το εσωτερικό στην άνω απόληξή του. Ωστόσο, το πιο εύκολα αναγνωρίσιμο στοιχείο της οψιμότερης αυτής εκδοχής του τύπου, είναι ο διάκοσμος του ώμου, καθώς οι αυλακώσεις μπορεί να είναι κυματοειδείς και όχι ευθείες1726. Τέλος, το κομβίο της βάσης περιορίζεται προοδευτικά1727 και σε ορισμένες περιπτώσεις εξαφανίζεται ολοσχερώς1728. Το πέρας της παραγωγής του LRA2 συμπίπτει με την εποχή που διακόπτουν τη λειτουργία τους τα εργαστήρια στα οποία έχει μέχρι σήμερα αποδοθεί, στο τέλος του 6ου αιώνα1729 ή τις πρώτες δεκαετίες του 7ου, γεγονός που έχει συσχετιστεί από ορισμένους μελετητές με σλαβικές επιδρομές1730. Παραδείγματά του εντοπίζονται σε ορισμένες περιπτώσεις σε σύνολα που χρονολογούνται στις αρχές του 7ου αιώνα1731, χωρίς να αποκλείεται η πιθανότατα η επιβίωσή τους να οφείλεται σε επανάχρηση των αγγείων για μεγάλο χρονικό διάστημα1732. Ως τρίτη παραλλαγή του τύπου αντιμετωπίζεται από ορισμένους μελετητές μια ομάδα μικρότερων αμφορέων, που κάνουν την εμφάνισή τους στον όψιμο 6ο ή πιθανότατα μέσα στον 7ο αιώνα1733. Τα αγγεία αυτά, αν και σχετίζονται, κυρίως μορφολογικά, με τον τύπο LRA2 είναι μάλλον προτιμότερο να ενταχθούν στην ευρύτερη κατηγορία των Σφαιρικών αμφορέων1734 οι οποίοι κρίνεται σκόπιμο να εξεταστούν ξεχωριστά1735. Πηλός Ο πηλός των αμφορέων LRA 2, είναι αρκετά χαρακτηριστικός αν και παρουσιάζει σχετική ποικιλία. Το χρώμα ποικίλει από αρκετά ανοιχτό έως κοκκινωπό. Ο Pieri διακρίνει επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη αφορά αγγεία με αδρή σχετικά επιφάνεια και πολλές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές γκρίζου, καστανού, ερυθρού και σκούρου χρώματος, αλλά και μεγάλη ποσότητα μαρμαρυγία. Μια δεύτερη ομάδα 1725 Δεμέστιχα 2002, 115 1726 Piéri 2005, 88. Piéri 1999, 100 1727 Δεμέστιχα 2002, 115 1728 Opaiţ 1984, 316. Opaiţ 2007 632 1729 Rudolf 1979, 304 1730 Rudolf 1979, 305. Zimmerman - Munn 1985, 343 1731 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 243, υποσ. 57 1732 Van Doornink 1989, 250 1733 Bonifay, Piéri 1995, 110 (LRA2 sous – type 2). Piéri 2005, 88 – 89 1734 Arthur 1998, 168 . Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 743 1735 Ήδη, περισσότερο από 15 χρόνια πριν η κ. Πούλου – Παπαδημητρίου επισημαίνει τη σκοπιμότητα της διάκρισης αυτής προτείνοντας τότε τους όρους απομιμήσεις και επιβιώσεις (Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 244) 262 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου αγγείων είναι κατασκευασμένη με πηλό ανάλογο με αυτόν που περιγράφει ο Riley1736 μάλλον λεπτόκοκκο, σκληρό, με αρκετές ορατές ασβεστιτικές προσμίξεις, που συχνά τείνουν να εκρήγνυνται δημιουργώντας απολεπίσεις στην επιφάνεια του αγγείου και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία1737. Οι πετρογραφικές αναλύσεις έδειξαν ότι ο πηλός των LRA2 περιέχει, εκτός των κρυπτοκρυσταλλικών ασβεστιτικών προσμίξεων, που αποτελούν την πλειονότητα, ελάχιστα απολιθώματα, αρκετές προσμίξεις χαλαζία και μικρό αριθμό από φολίδες μοσχοβίτη και βιοτίτη. Επιπλέον διαπιστώνεται η παρουσία πυριτόλιθου, πλαγιόκλαστου και μεταμορφωμένου χαλαζίτη, που υποδεικνύουν προέλευση από μια περιοχή όπου κυριαρχούν τα ιζηματογενή πετρώματα, τα οποία όμως εντοπίζονται σε αφθονία στη μεσογειακή λεκάνη 1738. Προέλευση Ως πιθανή προέλευση των αμφορέων LRA2, είχε προταθεί η περιοχή των δυτικών ακτών του Ευξείνου Πόντου και της παρακείμενης ενδοχώρας1739. Λίγο αργότερα αντιπροτείνεται η περιοχή του Αιγαίου1740 και της ευρύτερης νοτιοανατολικής Μεσογείου, με πιθανά κέντρα παραγωγής στην Κρήτη, την Σάμο την Πελοπόννησο αλλά και την Κύπρο1741. Τέλος μια άλλη άποψη θέλει τους αμφορείς αυτούς να προέρχονται από την ανατολική ακτή του Αιγαίου και πιο συγκεκριμένα από την περιοχή της Αλικαρνασσού1742. Αν και οι παραπάνω περιοχές συνάδουν με τα δεδομένα των πετρογραφικών αναλύσεων1743, στην πλειονότητά τους δεν επιβεβαιώνονται1744 Σήμερα οι αμφορείς LRA2 θεωρούνται χαρακτηριστικοί του ηπειρωτικού ελλαδικού χώρου και του Αιγαίου1745. 1736 Riley 1979, 217 1737 Piéri 2005, 92. Επιπλέον ο Piéri διακρίνει μια επιπλέον παραλλαγή, με πηλό που αφήνει λεπτόκοκκη σκόνη στα δάχτυλα του παρατηρητή, που όμως, με βάση την παρατήρηση του υλικού από τους Φιλίππους, μάλλον αφορά παραδείγματα σφαιρικών αμφορέων και όχι τις δύο βασικές παραλλαγές του τύπου. 1738 Peackock 1984a, 20. Peacock, Williams 1986, 184 1739 Scorpan 1977, 276 1740 Boardman, Hayes 1973, 116. Riley 1981, 122 1741 Hautumm 1981, 25 – 27, 30 1742 Rădulescu 1973, 205 1743 Peackock 1984a, 20 1744 Δεμέστιχα 2002 117. Η αφθονία των αγγείων αυτών στις βορειότερες χώρες της Βαλκανικής, οδηγεί ορισμένους μελετητές (Piéri 2005, 91. Yangaki 2005, 200) στην υπόθεση πως δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο κάποιου κέντρου παραγωγής στην περιοχή του Ευξείνου Πόντου, ωστόσο δεν υπάρχουν προς το παρόν άλλες ενδείξεις που να το επιβεβαιώνουν. Μάλιστα, τα παραδείγματα του τύπου που εντοπίστηκαν σε έναν κεραμικό κλίβανο στην περιοχή Öltina της Ρουμανίας (Irimia 1968, 386, 400 – 401, 403, εικ. 13/7, 9, 17/1, 2, 7, 8, 19/6, 9) φαίνεται πως δεν αποτελούσαν μέρος της παραγωγής του, όπως αρχικά είχε υποτεθεί (Alcock 1971, 204), καθώς φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για την κατασκευή πλίνθων (Peackock 1984a, 20) 1745 Δεμεστιχα 2010, 136 263 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Ως πιθανό κέντρο παραγωγής έχει προταθεί η Κνίδος1746, όπου εντοπίζεται η παραγωγή αμφορέων με χαρακτηριστικά, ανάλογα των πρώιμων παραλλαγών του τύπου1747. Αντίστοιχα ένα εργαστήριο, με ανάλογα προϊόντα ανασκάφθηκε στη Χίο1748, ωθώντας αρκετούς ερευνητές στη σύνδεση του νησιού με την παραγωγή των αμφορέων LRΑ21749. Πρόδρομες παραλλαγές, που χρονολογούνται μέσα στον 4ο αιώνα, έχουν εντοπιστεί και σε εργαστήριο στο Δήλεσι της Βοιωτίας1750, ενώ ο Hayes έχει διατυπώσει την άποψη πως εργαστήρια θα πρέπει να αναζητηθούν και στην περιοχή του Σαρωνικού1751. Τέλος, ένα παράδειγμα από την Ίτανο της Κρήτης, ο πηλός του οποίου διαφοροποιείται από τα τυπικά παραδείγματα του LRA2, έχει θεωρηθεί ενδεικτικό ενός, τουλάχιστον, ακόμη κέντρου παραγωγής1752. Προς το παρόν, εργαστήρια τα οποία επιδίδονται στην παραγωγή του τύπου έχουν διαπιστωθεί μόνο στην περιοχή της Αργολίδας. Στα ΝΑ των Αλιέων, κοντά στο Πόρτο Χέλι, εντοπίστηκαν δύο κεραμικοί κλίβανοι που σχετίζονται με την παραγωγή των LRA2, όπως υποδεικνύουν τα ανασκαφικά ευρήματα, που συμπεριλαμβάνουν όστρακα παραμορφωμένων παραδειγμάτων1753, οι χημικές αναλύσεις1754 και τα αποτελέσματα από την όπτηση δοκιμίων, με πηλό της περιοχής1755. Ένα δεύτερο εργαστήριο εντοπίζεται, στην περιοχή της Ερμιωνίδας, απέναντι από το νησί Κουνούπι1756. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό, πως όλοι οι αμφορείς που εντοπίστηκαν σε κλειστό σύνολο στην Αργολίδα, αποτελούνταν από αγγεία των δύο παραλλαγών του τύπου, μαζί με έναν σφαιρικό αμφορέα1757. Σε κάθε περίπτωση, η παραγωγή των αμφορέων αυτών εντοπίζεται στον αιγαιακό χώρο, ενώ η Πελοπόννησος, που υπήρξε από νωρίς και διαχρονικά σημαντικό ελαιοπαραγωγικό κέντρο1758, φαίνεται πως παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή. 1746 Opaiţ 2004b, 296 1747 Tuna et al. 1988, 49 1748 Τσαραβόπουλος 1986, 139 – 141 1749 Arthur 1998, 168. Opaiţ 2004a, 11. Opaiţ 2004b, 290. Opaiţ, Tsaravopoulos 2011, 280, εικ. 10 – 14. Επιπλέον η παρουσία καταλοίπων μαστίχας Χίου σε ορισμένα παραδείγματα (Rădulescu 1973, 197) θεωρήθηκε ενδεικτική της παραγωγής του τύπου στο νησί (Piéri 2005, 93). Ωστόσο πολλές ακόμη ρητίνες, με διαφορετικές προελεύσεις επισημαίνονται στο εσωτερικό των αμφορέων του τύπου, χωρίς να σχετίζονται με πιθανά κέντρα παραγωγής του 1750 Gerousi 2014, 194 – 196 1751 Η θέση αυτή αναφέρεται στα σχόλια του 7ου διεθνούς συνεδρίου Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου (Hayes 2003, 529) 1752 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 877 1753 Rudolf 1979, 301 – 305, εικ. 6. Runnels, Munn 1994, 443 - 444 1754 Megaw, Jones 1983, 246 – 247, 258, πίν. 24.1, 24.3 1755 Rudolf 1979, 304, υποσ. 23 1756 Zimmerman - Munn 1985, 342, 1757 Κορμαζοπούλου, Χατζηλαζάρου 2010, 171 – 172 1758 Αναγνωστάκης 1996, 125 – 127. Μπαλτά 2007. Τον 12ο αιώνα ο Benedict of Peterborough (Stubbs 1867, 199) αναφέρεται στον μεγάλο αριθμό ελαιόδεντρων στην Κορώνη η οποία εξάλλου αποτέλεσε μέχρι τη νεότερη περίοδο σημαντικό κέντρο κεραμικής παραγωγής. 264 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Περιεχόμενο Αναφορικά με τα προϊόντα που διακινούνταν με τους LRA2, έχουν κατά καιρούς προταθεί τόσο το λάδι1759 όσο και το κρασί1760 καθώς και άλλα αγαθά, όπως η μαστίχα, οι σταφίδες, ο ρητινίτης οίνος1761 και ο γάρος1762. Επιπλέον, στο εσωτερικό τέτοιων αμφορέων έχουν εντοπιστεί ακόμη και δημητριακά, αλλά πιθανότατα αφορούσαν το περιεχόμενο τους σε δεύτερη χρήση, ως αποθηκευτικό σκεύος και όχι ως εμπορική συσκευασία1763. Τα επιγραφικά στοιχεία αναφέρονται επιπλέον στο μέλι ως πιθανό περιεχόμενο1764. Περισσότερο πειστική φαίνεται η άποψη ότι ο αμφορέας LRA2, χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τη μεταφορά λαδιού1765. Μάλιστα, ο συγκεκριμένος τύπος έχει συνδεθεί με την τροφοδοσία στρατιωτικών μονάδων που ήταν εγκατεστημένες στις παραδουνάβιες περιοχές και σε φρούρια τους Αιγαίου (annona militaris)1766. Επιπλέον, παραδείγματα του τύπου έχουν εντοπιστεί στη Σάμο, σε άμεση σχέση με χώρους παρασκευής φαγητού1767. Ακόμη, αν υποθέσουμε πως οι αμφορείς από το σπηλαιοβάραθρο της Ανδρίτσας στην Αργολίδα, πολύ κοντά στα ταυτισμένα μέχρι σήμερα κέντρα παραγωγής, βρίσκονται στην αρχική τους χρήση, τότε το λάδι αποτελεί πολύ πιθανότερο περιεχόμενο, ως βασικό εφόδιο επιβίωσης όσων κατέφυγαν στο εσωτερικό του σπηλαίου1768. Τέλος, ο συσχετισμός των βασικών παραλλαγών του τύπου με την σημαντική ελαιοπαραγωγική περιοχή της Πελοποννήσου1769 ενισχύει την υπόθεση του λαδιού ως κυρίαρχο περιεχόμενο1770. Απομιμήσεις Η αυστηρή τυποποίηση του αμφορέα αυτού ενισχύει την υπόθεση της Καραγιώργου για το συσχετισμό του τύπου με τον θεσμό της Annona, που συνεπάγεται ένα βαθμό κρατικού παρεμβατισμού στην διακίνηση και γιατί όχι και στην παραγωγή του. Χρησιμοποιώντας την αντίστροφη συλλογιστική θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει πως αυτή ακριβώς η παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας είναι που οδηγεί στην τυποποίηση του συγκεκριμένου εμπορικού αγγείου. Πάντως, στα 1759 Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Hautumm περιγράφει τους σφαιρικούς αμφορείς που μελετά στη Σάμο ως “Ein amphorentypus fur Öl” (Hautumm 1981, 21, 51) 1760 Arthur 1998, 169. Sodini 2000, 185 1761 Arthur 1998, 169 1762 Sodini 2000, 185 1763 Steckner 1989, 64 1764 Harper 1995, 31, αρ. 145, εικ. 16, πίν. 25. Sodini 2000 186 1765 H Καραγιώργου παραθέτει σειρά επιχειρημάτων που ενισχύουν την άποψη για τη μεταφορά λαδιού σε αμφορείς LRA 2 που σχετίζονται με γραπτές επιγραφές (dipinti) σε αγγεία του συγκεκριμένου τύπου, συσχετισμούς με τον τόπο παραγωγής και εύρεσής τους καθώς και μορφολογικά χαρακτηριστικά (Karagiorgou 2000, 146 – 149) 1766 Karagiorgou 2000, 149 – 155, 1767 Steckner 1989, 64 – 65 1768 Κορμαζοπούλου, Χατζηλαζάρου 2010, 171 - 172 1769 Βλ. υποσ. 1757 1770 Karagiorgou 2000, 147 265 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου μέχρι τώρα δημοσιευμένα παραδείγματα ελάχιστα είναι εκείνα που επιχειρούν να μιμηθούν αμφορείς του τύπου LRA2. Μεταξύ αυτών αξίζει να αναφερθούν μια σειρά αμφορέων, με ιδιαίτερα περιορισμένη κυκλοφορία που εντοπίζονται κατά τον 5ο αιώνα στον κάτω ρου του Δούναβη, σε περιοχές της κεντρικής Βουλγαρίας1771. Επιπλέον, μικρός αριθμός απομιμήσεων εντοπίζεται και στους Φιλίππους ενώ μεμονωμένα παραδείγματα δεν μπορούν να αποκλειστούν και σε άλλες περιοχές, χωρίς πάντοτε να ταυτίζονται στη διαθέσιμη βιβλιογραφία. Στην κατηγορία των απομιμήσεων πιθανότατα εντάσσεται ένας ενεπίγραφος αμφορέας από τη Θάσο, με ζώνη από παράλληλες αυλακώσεις στο κάτω μέρος του αγγείου1772 αλλά και σειρά αμφορέων από τις ανασκαφές του Μετρό της Θεσσαλονίκης, που εντοπίστηκαν σε στρώματα του όψιμου 6ου – πρώιμου 7ου αιώνα. Ορισμένοι εξ αυτών βρίσκονται πολύ κοντά στο κλασικό σχήμα του τύπου LRA2 ενώ άλλοι παρουσιάζουν τάσεις μετασχηματισμού τους προς το σχήμα των σφαιρικών αμφορέων1773. Τέλος, παράλληλα των αμφορέων από τη Θεσσαλονίκη εντοπίστηκαν και στην περιοχή της Capidava1774. Πρωτογενές υλικό (αρ. 628 – 663) Ο τύπος LRA2 αποτελεί με μεγάλη διαφορά τον πλέον διαδεδομένο εισηγμένο αμφορέα στο υλικό που μελετήθηκε, καθώς εντοπίζεται με συχνότητα υπερδιπλάσια όλων των υπόλοιπων επί μέρους τύπων του σχήματος, ξεπερνώντας ακόμη και αγγεία που αποδίδονται στην τοπική παραγωγή1775. Τα παραδείγματά του, εντοπίζονται σε πολυάριθμα σύνολα, από όλη την έκταση και στρωματογραφία του κτηρίου που καταλαμβάνει το βόρειο μέρος της Νησίδας του Υαλουργείου. Ωστόσο τα περισσότερα από αυτά προέρχονται από το στρώμα καταστροφής του κτηρίου. Αν και η χρονολόγηση της καταστροφής του κτηρίου συμπίπτει μάλλον με τα πρώιμα παραδείγματα του τύπου, η έντονη παρουσία του σε αυτά δεν ξενίζει, καθώς συνήθως συνυπάρχει και με οψιμότερα όστρακα, που καλύπτουν το σύνολο του χρονολογικού εύρους του τύπου, ιδιαίτερα όμως του 5ου αιώνα. Εξάλλου η πλειονότητα των παραδειγμάτων αφορούν σε αγγεία της πρώτης παραλλαγής (αρ. 628 – 653), ενώ μεμονωμένα είναι τα όστρακα που μπορούν να αποδοθούν σε αμφορείς LRA2B (αρ. 654 – 656). Ο πηλός (LRA2), παρουσιάζει αρκετές διαφοροποιήσεις μακροσκοπικά οι οποίες 1771 Swan 2004, 372- 374, εικ. 6 – 7, 9 - 10 1772 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 56, εικ. 24, αρ. CC 285 1773 Τζεβρένη υπό έκδοση. Τα παραδείγματα αυτά μορφολογικά ανήκουν στον τύπο LRA2 αλλά διαφοροποιούνται ως προς τον πηλό και κυρίως ως προς το περιορισμένο τους μέγεθος. Οι διαφοροποιήσεις του πηλού που επισημαίνονται και σε άλλα παραδείγματα (βλ. παραπάνω για παράδειγμα από την Ίτανο σελ. 264, υποσ.1750) δεν είναι προς το παρόν σαφές εάν θα πρέπει να ενταχθούν στα πλαίσια των απομιμήσεων του τύπου ή αν αποτελούν ενδείξεις για περαιτέρω κέντρα παραγωγής. 1774 Opriş 2016, 27, εικ. 18, 8 – 9 1775 Βλ. σελ. 387 – 388 (τύπος CLW9) 266 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου σχετίζονται πιθανότατα με την επεξεργασία, πριν και κυρίως κατά την όπτηση του αγγείου. Ωστόσο, η σύστασή του φαίνεται πως παραμένει, σε γενικές γραμμές σταθερή. Το χρώμα του κυμαίνεται από σκούρο καστανό μέχρι ερυθρό και από γκρίζο μέχρι πολύ ανοιχτό καστανό. Είναι λεπτόκοκκος έως μέτριος, αρκετά σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία ή μέτρια υφή, και ενιαίο ή ρόδινο πυρήνα. Οι προσμίξεις παρουσιάζουν μέτρια έως καλή κατανομή, ως προς το μέγεθος και την πυκνότητα. Κυρίαρχες είναι οι αποστρογγυλευμένες, κρυπτοκρυσταλλικές προσμίξεις ασβεστιτικής σύστασης, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις διατηρούνται με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης. Επιπλέον συμπεριλαμβάνονται αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σποραδικά εντοπίζονται φολίδες κοκκινωπού χρώματος, μικροσκοπικά καστανέρυθρα στοιχεία ενώ σε μεμονωμένα παραδείγματα απαντούν και μικροσκοπικοί ωόλιθοι. Παρά τη σχετική ομοιογένεια της σύστασης εντοπίζονται μικροσκοπικά διαφορές. Η πρώτη αφορά στην κατανομή των προσμίξεων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζονται περισσότερο ομοιογενείς ως προς το μέγεθος και το σχήμα (βλ. αρ. 648), γεγονός που ενδεχομένως οφείλεται στην σύσταση του αποθέματος του πηλού ή είναι αποτέλεσμα επιμελέστερου καθαρισμού του, με μηχανικές τεχνικές ή επίπλευση. Η δεύτερη αφορά στο σώμα του πηλού. Διακρίνονται δύο επί μέρους ομάδες. Τα παραδείγματα της πρώτης παρουσιάζονται περισσότερο συμπαγή, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές οπές, ενίοτε με ήπιες ενδείξεις αρχικών σταδίων υαλοποίησης (βλ. αρ. 642, 659). Στην δεύτερη, το σώμα του πηλού διαφοροποιείται, παρουσιάζει μικρότερη συνοχή μεταξύ των συστατικών του και μικρότερες, περισσότερο αποστρογγυλευμένες και κανονικού σχήματος οπές (βλ. αρ. 648, 652. Η διαφοροποίηση αυτή είναι πιθανότατα ενδεικτική διαφορετικών θερμοκρασιών όπτησης, γεγονός που ερμηνεύει και το μεγάλο χρωματικό εύρος στα αγγεία του τύπου. Τα παραπάνω αν και θα μπορούσαν να υποδεικνύουν διαφορετικά εργαστήρια δεν αποτελούν απόδειξη ως προς αυτό. Αντίθετα, η ομοιογένεια στη σύσταση ενισχύει την υπόθεση της κοινής προέλευσης, τουλάχιστον γεωγραφικά. Τα μεμονωμένα παραδείγματα που διαφοροποιούνται έντονα σε σχέση με τα παραπάνω είναι πιθανό να αποτελούν απομιμήσεις του τύπου ή, εάν η υπόθεση των διαφορετικών κέντρων παραγωγής επιβεβαιωθεί, προϊόντα με διαφορετική προέλευση σε σχέση με την πλειονότητα. Σε συνάρτηση με τους αμφορείς LRA2, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σειρά παραδειγμάτων από το σύνολο που μελετήθηκε (αρ. 657 – 661), τα οποία παρουσιάζονται στον κατάλογο που ακολουθεί με τον όρο LRA2 similis. Στα αγγεία αυτά το χείλος στρέφεται έντονα προς το εσωτερικό και διαμορφώνει ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Μορφολογικά φαίνεται να συνδέεται περισσότερο με τους LRA12 της 267 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου τυπολογικής σειράς του Pieri1776, αν και διαφοροποιείται από αυτούς ως προς τις αναλογίες του χείλους. Καθώς ο πηλός τους ταυτίζεται (αρ. 659) με αυτόν των τυπικών παραδειγμάτων του LRA2 κρίνεται προτιμότερο να συσχετιστεί με τους τελευταίους. Αν και η στροφή του χείλους προς το εσωτερικό υποδεικνύει σχέση με τα όψιμα παραδείγματα του LRA2B αξίζει να σημειωθεί πως στο υλικό που μελετήθηκε απαντούν μαζί με όστρακα που υπαγορεύουν μια πρωιμότερη χρονολόγηση, πιθανότατα μέσα στον 5ο αιώνα1777. Τέλος αξίζει να σημειωθεί και ένας μικρός αριθμός οστράκων που αν και μορφολογικά ανήκουν στον τύπο φαίνεται πως διαφοροποιούνται ριζικά ως προς τον πηλό (LRAim) και μπορούν να θεωρηθούν απομιμήσεις (αρ. 662 – 663). LRA3 Περιγραφή Ο τύπος που έχει επικρατήσει στην έρευνα ως LRA31778 αφορά ένα από τους μικρότερους αμφορείς ευρείας κυκλοφορίας, συγκριτικά με τα σύγχρονα παραδείγματά του, με χωρητικότητα 6 έως 8 λίτρα και ύψος 0,50 – 0,60μ1779. Πρόκειται για εξαιρετικά διαδεδομένο αγγείο, γεγονός στο οποίο συντελεί και η εκτεταμένη χρονική διάρκειά του. Το σώμα είναι συνήθως ατρακτόσχημο, με τη μεγαλύτερη διάμετρο να σημειώνεται στο ύψος της μετάβασης προς τον ώμο, όπου συχνά σχηματίζει τροπίδωση. Ο λαιμός είναι κωνικός, με ραδινές αναλογίες και στις περισσότερες παραλλαγές διαμορφώνει ομαλή μετάβαση προς τον ώμο, χωρίς να διακρίνεται με σαφήνεια από αυτόν. Το χείλος είναι κάθετο, ορισμένες φορές ελαφρώς έξω νεύον, κυλινδρικής ή τριγωνικής διατομής με μικρή διάμετρο. Φέρει κάθετες, ταινιωτές λαβές, οι οποίες εκκινούν και απολήγουν στο λαιμό, ενώ συχνά, στη γένεσή τους, διαμορφώνουν λεπτές λωρίδες που τυλίγουν το σύνολο της διαμέτρου του λαιμού, σχηματίζοντας έναν ακανόνιστο δακτύλιο. Το κάτω μέρος του σώματος είναι οξύληκτο, απολήγοντας σε χαμηλό κοίλο πόδιο ή στενό κωνικό, συνήθως κοίλο έμβολο. Το τελευταίο εφαρμόζεται εξωτερικά στην ανοιχτή κάτω απόληξη του σώματος1780, διαμορφώνοντας ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό. Σε ολόκληρη την εξωτερική επιφάνειά του σώματος, φέρει πλατιές, αβαθείς αυλακώσεις, συνήθως ελαφρώς αποκλίνουσες από τον οριζόντιο άξονα, οι οποίες διακόπτονται στο λαιμό, χωρίς άλλα διακοσμητικά στοιχεία1781.Εξαίρεση αποτελούν 1776 Βλ. Piéri 2005, 139 1777 Τα παραδείγματα αυτής της παραλλαγής απαντούν μαζί με όστρακα αμφορέων Kapitan II αλλά και όστρακο πινακίων ARSW75 1778 Riley 1981 τύπος LRA3, 118, εικ. 12 Σε άλλες τυπολογίες: Kirwan 1938a, τύπος 13a. Thomas 1959, τύπος Biv. Zeest 1960 τύπος 95. Kuzmanov 1973, τύπος 7. Hayes 1976, τύπος 3. Scorpan 1977, τύπος 5. Riley 1979, τύπος LRA10. Keay 1984, τύπος 54. Peacock, Williams 1986 τύπος 45. Robinson 1959, Micaceous water jars, 17, πίν. 41 1779 Opaiţ 2004a, 14. Piéri 2005, 97 1780 Hautumm 1981, 141 – 142, εικ. 402 1781 Riley 1981, 118. Peacock, Williams 1986, 188. Piéri 2005, 95 – 98, 268 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου οι πολυπληθείς επιγραφές, γραπτές και εγχάρακτες, που όμως απαντούν συνήθως στα προγενέστερα παραδείγματα με μία λαβή1782. Τυπολογία Ο LRA3 αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανθεκτικός στο χρόνο, καθώς η προέλευσή του εντοπίζεται σε αγγεία που ξεκινούν ήδη από τον 1ο π. Χ. αιώνα με μία μόνο λαβή, πόδιο δισκοειδές ή συμπαγές1783. Λίγο αργότερα, μέσα στον 2ο μ.Χ. αιώνα εμφανίζονται τα πρώτα τυπικά παραδείγματα, με το χαρακτηριστικό κοίλο πόδιο, διευρυνόμενο, αρχικά, προς την κάτω απόληξή του1784, που εξακολουθούν να φέρουν μία μόνο λαβή. Οι πρόδρομες αυτές παραλλαγές συνεχίζονται μέχρι και τα μέσα του 4ου αιώνα1785, ενώ από κατά το δεύτερο μισό προστίθεται η δεύτερη λαβή1786. Ο Riley ξεχωρίζει τα πρωιμότερα παραδείγματα με μία λαβή από εκείνα με δύο1787, ενώ άλλοι μελετητές,1788 εξετάζουν το σχήμα ενιαία. Ο Pieri αν και δεν υιοθετεί την κατάταξη του Riley διαχωρίζει τα πρώιμα παραδείγματα από εκείνα που χρονολογούνται μετά τα μέσα του 4ου αιώνα. Στην παρούσα μελέτη υιοθετήθηκε η χρήση του όρου LRA3 τόσο για τις πρώιμες όσα και για τις οψιμότερες παραλλαγές. Εξάλλου το υλικό κατασκευής, και πιθανότατα η προέλευση τους συμπίπτει. Θεωρείται λοιπόν σκόπιμο η προσθήκη της δεύτερης λαβής και οι υπόλοιπες αλλαγές που συντελούνται στο σχήμα, να αντιμετωπιστούν ως εξελικτικά χαρακτηριστικά του ίδιου τύπου και όχι ως μορφολογικά στοιχεία επαρκή για την μεταξύ τους διάκριση. Τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του LRA3 συνοψίζονται στον τονισμό του κάθετου άξονα, το περιορισμό της διαμέτρου του πόδιου και του χείλους, την προοδευτική προβολή του λαιμού σε σχέση με τον ώμο1789. Το σώμα από ωοειδές, όπως διαμορφώνεται από τον 2ο μέχρι περίπου τα μέσα του 4ου αιώνα1790 τείνει ολοένα και περισσότερο στο ατρακτοειδές1791, ενώ από τα μέσα του 5ου αιώνα και έπειτα, ο ώμος διακρίνεται με σαφήνεια από αυτό σχηματίζοντας ήπια και προοδευτικά εντονότερη τροπίδωση1792. Ο λαιμός γίνεται ολοένα και πιο ραδινός χωρίζοντας σταδιακά από τον ώμο1793. Το χείλος γίνεται στενότερο, αρχικά με τη μορφή μικρού δακτυλίου στην 1782 Lang 1955, 279 – 282, πίν. 80 1783 Lang 1955, 277, pl. 79 a – d. Robinson 1959, 11, 17, αρ. F65, F66. Piéri 2005 εικ. 55 1784 Lang 1955, 278, pl . 79 h – t. Robinson 1959, 11, 17, αρ. F65, F66, Panella 1973, 461. Riley 1981, 118. Panella 1986, 622 1785 Robinson 1959, 17. Riley 1979, 184 1786 Robinson 1959, 78, αρ. L50, πίν. 17. Annis 1976, 33 – 34. Opaiţ 2004a, 13 1787 Riley 1979, 183, τύπος MRA3, 229 τύπος LRA10. Η παραπάνω διάκριση παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα, όταν τα παραδείγματα διατηρούνται αποσπασματικά 1788 Robinson 1959, 17. Scorpan 1977, 272 – 273. Opaiţ 2004a, 13 - 14 1789 Για τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου βλ. Robinson 1959, 17, πίν. 41. Riley 1979 183. Hautumm 1981 131 – 138. Piéri 2005, 95 – 97. Yangaki 2005, 230 και υποσ. 1064 1790 Lang 1955, 278, πίν. 79 h – t. Piéri 2005, εικ. 57 Α1 1791 Piéri 2005, εικ. 57 Α2 1792 Piéri 2005, εικ. 57 Α3 1793 Piéri 2005, εικ. 57 Α4 269 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου άνω εξωτερική απόληξη του λαιμού, και σταδιακά περισσότερο οξύληκτο, μέχρις ότου, στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα, αποκτήσει τριγωνική διατομή1794. Το πόδιο, κλείνει σταδιακά, έως ότου μετατραπεί στα οψιμότερα παραδείγματα του τύπου, στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα σε συμπαγές κωνικό έμβολο1795. Η μεγαλύτερη διάδοση του τύπου σημειώνεται κατά τη διάρκεια του 5ου και του πρώιμου 6ου αιώνα1796. Σταδιακά η κυκλοφορία του στη δυτική Μεσόγειο περιορίζεται. Στην ανατολή, αν και με λιγότερο έντονη παρουσία, συνεχίζει να εντοπίζεται σε στρώματα του όψιμου 6ου και του 7ου αιώνα1797, ακόμη και στο δεύτερο μισό του, αν και στην περίπτωση αυτή θεωρείται μάλλον υπολειμματικό εύρημα1798 . Παράλληλα με τη βασική παραλλαγή (LRA3A) διακρίνεται και μια υποκατηγορία (LRA3B) με μικρότερα αγγεία, μόλις 1 – 2 λίτρων και ύψους 0,40 – 0,50μ1799. Ωστόσο, καθώς το υλικό κατασκευής μεταξύ των δύο παραλλαγών ταυτίζεται, η διάκριση μεταξύ τους, όταν δεν διατηρούνται σε ικανό τμήμα, είναι σχεδόν αδύνατη. Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της, αναφορικά με το χείλος και τη βάση των αγγείων συμπίπτουν με αυτά των μεγαλύτερων παραλλήλων τους. Το σώμα όμως διαφοροποιείται αισθητά, καθώς το σχήμα του κυμαίνεται από ωοειδές μέχρι κυλινδρικό, συχνά με ήπια τροπίδωση στο άνω ή και στο κάτω μέρος. Επιπλέον, οι χαρακτηριστικές αυλακώσεις στο σώμα είναι κατά τόπους εντονότερες, αλλά καλύπτουν τμήμα μόνο της εξωτερικής επιφάνειάς1800. Ο τύπος LRA3B φαίνεται να εντοπίζεται ήδη από τον 3ο αιώνα, με παραδείγματα που φέρουν μια μόνο λαβή. Και στην περίπτωση αυτή, η μέγιστη διάδοση του τύπου παρατηρείται μέσα στον 5ο αιώνα ενώ τα οψιμότερα παραδείγματά του αποδίδονται στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 7ου αιώνα1801. Πηλός Το υλικό κατασκευής του συγκεκριμένου αμφορέα είναι πολύ χαρακτηριστικό. Ο πηλός κυμαίνεται από ερυθροκάστανος έως σκούρος καστανός, είναι λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας ή σκληρός, με σαπωνώδη υφή και χαρακτηρίζεται από την αφθονία φολίδων μαρμαρυγία. Πετρογραφικά, διαπιστώνεται πως το σώμα του πηλού είναι ανισοτροπικό, με λίγους μικροσκοπικούς (0,05 χιλ.) και άφθονους μεγαλύτερου μεγέθους (0,1 χιλ.) κόκκους χαλαζία, θραύσματα μεταμορφωμένου χαλαζίτη και 1794 Piéri 2005, 96, εικ. 58 1795 Piéri 2005, 96, εικ. 59 1796 Peackock 1984b, 121. Opaiţ 2004a, 13. Piéri 2005, 95 1797 Bass 1982, 183, αρ. P74, εικ. 8-19. Peackock 1984b, 121. Hayes 1992, 100-105 (context 30). Opaiţ 2004a, 13. Piéri 2005, 95 1798 Saguì 1998, 318 1799 Opaiţ 2004a, 14. Piéri 2005, 97 1800 Piéri 2005, 97 – 98 1801 Boardman, Hayes 1973, 117. Hayes 1992 εικ. 48, αρ, 176 – 177. Piéri 2005, 98 270 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου λιγότερο συχνά σχιστόλιθου χαλαζία – μοσχοβίτη, ενώ κυρίαρχες είναι οι άφθονες φολίδες μοσχοβίτη και βιοτίτη1802. Τα πετρογραφικά ευρήματα δεν μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες, καθώς οι προσμίξεις είναι εξαιρετικά κοινές στο περιβάλλον της ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, περαιτέρω αναλυτικές τεχνικές υποδεικνύουν την πιθανή προέλευση των αγγείων αυτών από περιοχές η γεωλογία των οποίων χαρακτηρίζεται από πυριγενή ή μεταμορφικά πετρώματα1803. Προέλευση Αν και μέχρι σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί συγκεκριμένα κέντρα παραγωγής του LRA3, έχουν διατυπωθεί πολλές εναλλακτικές προτάσεις, με πιθανά κέντρα παραγωγής την περιοχή του Βυζαντίου1804, την Αίγυπτο1805, τη Σάμο1806 ακόμη και την Θάσο1807. Οι αναλύσεις του πηλού προκρίνουν ως πιθανότερη την περιοχή της Δυτικής Μικράς Ασίας1808, όπως από νωρίς είχε προταθεί1809. Σήμερα είναι μάλλον κοινή πεποίθηση πως η προέλευση του χαρακτηριστικού αυτού αγγείου θα πρέπει να αναζητηθεί στην κοιλάδα του Μαιάνδρου ή στην κοιλάδα του Έρμου ποταμού, στην ευρύτερη περιοχή ανατολικά της Αφροδισιάδας1810 ή λίγο βορειότερα, στη περιοχή μεταξύ Αλικαρνασσού και Σάρδεων1811. Η ομοιότητα του πηλού, που αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του τύπου, με ορισμένα κεραμικά προϊόντα που αποδίδονται σε εργαστήρια της περιοχής Karacasu, στην επαρχία του Αϊδινίου, ενισχύει την παραπάνω υπόθεση1812. Τέλος, με την καταγωγή του συγκεκριμένου τύπου έχει συσχετιστεί και η Έφεσος, με την πλούσια κεραμική παράδοση, η οποία άλλωστε εντάσσεται στο ίδιο γεωγραφικό πλαίσιο1813. Περιεχόμενο Το κύριο περιεχόμενο των αμφορέων LRA 3 δεν έχει ταυτιστεί με βεβαιότητα. Το μικρό μέγεθος του έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι προορίζονταν για τη μεταφορά προϊόντων μεγάλης αξίας1814, μεταξύ των οποίων έχουν προταθεί ο γάρος και το μελι1815. Αναλύσεις καταλοίπων σε όστρακα του τύπου υποδεικνύουν λιπαρό 1802 Peacock, Williams 1986, 190. Peackock 1984a, 22. Piéri 2005, 100 1803 Williams 1979, 181. Williams 1982, 103-104 1804 Thomas 1959, 93 1805 Grace 1961, εικ. 67. Hautumm 1981, 129 ( ο τύπος τιτλοφορείται ως Αιγυπτιακός), 161 – 162, 1806 Zeest 1960, 119. Scorpan 1977, 272 1807 Picard, Sodini 1972, 947, υποσ. 37 1808 Williams 1982, 104. Peacock, Williams 1986, 190 1809 Hayes 1976, 117. Riley 1979 184 1810 Hayes 1976, 117. Hayes 1992 63. Panella 1986, 623 – 62. Bonifay, Piéri 1995, 112. Piéri 2007. εικ. 2 1811 Bonifay, Piéri 1995, 112 1812 Piéri 2005, 100 1813 Outschar 1993, 52. Gassner 1997, 181, 183 1814 Hayes 1992, 434 no 6 1815 Bonifay, Piéri 1995, 112. Martin 1999, 357 271 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου περιεχόμενο, γεγονός που οδήγησε στην υπόθεση των αρωματικών ελαίων ως διακινούμενο προϊόν1816.Ωστόσο δεν αποκλείεται τα κατάλοιπα αυτά να έχουν προκύψει από κάποια δεύτερη χρήση του αγγείου1817. Το γεγονός ότι πολλά παραδείγματα φέρουν επικάλυψη με ρητίνη στη εσωτερική τους επιφάνεια, οδηγεί πολλούς μελετητές στην υπόθεση του κρασιού ως περιεχόμενο1818. Με βάση μάλιστα την υπόθεση των ακριβών μεταφερόμενων αγαθών αρκετοί μελετητές συνδέουν τον τύπο αυτό με ποικιλίες κρασιών τα οποία πωλούνταν σε ιδιαιτέρως υψηλή τιμή, όπως το caroenum Maeonium1819. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί, πως το μικρό μέγεθος δεν αποτελεί ασφαλή ένδειξη πολύτιμου περιεχομένου1820. Ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τον εύθραυστο χαρακτήρα των αγγείων αυτών, με τα πολύ λεπτά τοιχώματα και τον μάλλον ευαίσθητο πηλό, δεν φαντάζει πολύ πιθανό να εμπνέει αρκετή εμπιστοσύνη ώστε να προορίζεται για ακριβά αγαθά. Επιπλέον, οι ποσότητες στις οποίες εντοπίζεται ο τύπος, τόσο σε αστικά κέντρα1821 όσο και στην επαρχία, είναι αναντίστοιχες με την παραπάνω υπόθεση. Τέλος, η διαχρονικότητα του συγκεκριμένου τύπου καθιστά μάλλον απίθανο αυτός να σχετίζεται με ένα συγκεκριμένο προϊόν (π.χ. συγκεκριμένη ποικιλία κρασιού), εν είδει εμπορικού σήματος, καθώς αυτό προϋποθέτει ανάλογη διαχρονική κυκλοφορία του αγαθού αυτού. Ωστόσο, η πιθανότητα του κρασιού ως διακινούμενου προϊόντος δεν αμφισβητείται. Εξάλλου η περιοχή της δυτικής Μικράς Ασίας και ιδιαίτερα της Αφροδισιάδας, αποτέλεσε από νωρίς σημαντικό κέντρο παραγωγής και εμπορίας κρασιού. Αξίζει πάντως να σημειωθεί, ότι το συγκεκριμένο σχήμα αποδεικνύεται αρκετά δημοφιλές ως αγγείο μεταφοράς νερού, σε δεύτερη χρήση, όπως υποδεικνύουν οι οπές που διανοίγονται συχνά στον ώμο τους προκειμένου να διευκολύνεται η άντληση1822, γεγονός που θα δικαιολογούσε και την επιβίωση παραδειγμάτων του τύπου σε οψιμότερα στρώματα. Απομιμήσεις Από νωρίς εντοπίζονται απομιμήσεις που κυκλοφορούν παράλληλα με τους αμφορείς LRA3, τόσο με μία, όσο και με δύο λαβές, αλλά διαφοροποιούνται έντονα ως προς την πρώτη ύλη. Παραδείγματα απαντούν στην Κρήτη1823, στο Άργος1824, 1816 Rothschild - Boros 1981, 83, 86. Keay 1984, 287 1817 Piéri 2005, 101 1818 Robinson 1959, 17. Opaiţ 2004a, 14. Piéri 2005, 101 1819 Hayes 1992, 434, no 6, 1820 βλ. σπαθεία τύπου ΙΙΙ (σελ. 317) και πρώιμους βυζαντινούς αμφορείς (σελ. 299 – 306) 1821 Στις ανασκαφές του Μετρό της Θεσσαλονίκης ο τύπος εντοπίζεται σε μεγάλες ποσότητες σε στρώματα του 5ου και 6ου αιώνα και αποτελεί έναν από τους πλέον διαδεδομένους τύπους για την περίοδο αυτή. 1822 Robinson 1959, 17, Το ίδιο φαινόμενο εντοπίζεται σε παραδείγματα του τύπου από την Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης. 1823 Yangaki 2004, 512 – 513. Yangaki 2005, 204 – 205. Γιανγάκη 2009, 209 272 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου στην Caesarea Maritima1825, την Capidava1826 αλλά και στο Sarachane1827 χωρίς ωστόσο αυτές να έχουν ευρύτερη διάδοση. Επιπλέον, απομιμήσεις του αμφορέα LRA3 παράγονται και στην Κω, με πηλό που διαφοροποιείται έντονα από τα τυπικά παραδείγματα1828. Πρωτογενές υλικό (αρ.664 – 678) Αν και αρκετά είναι τα όστρακα του τύπου στο υλικό που εξετάστηκε ελάχιστα παραδείγματα διατηρούν χρονολογήσιμα μορφολογικά χαρακτηριστικά και αφορούν κυρίως βάσεις. Μάλιστα μόνον δύο όστρακα αφορούν τμήματα του χείλους, περιορίζοντας ιδιαίτερα τον ελάχιστο αριθμό αγγείων που συνυπολογίζονται στο σύνολο. Η κατανομή των επί μέρους οστράκων στο χώρο δεν διαφοροποιείται από εκείνη των αμφορέων LRA2 καθώς παραδείγματά του εντοπίζονται με μεγαλύτερη ένταση στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής. Άλλωστε οι δύο τύποι φαίνεται πως καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό το ίδιο χρονολογικό εύρος. Τα επί μέρους παραδείγματα παρουσιάζουν, στην πλειονότητα τους, εξαιρετική ομοιογένεια ως προς το υλικό κατασκευής, μακροσκοπικά και μικροσκοπικά. Οι διαφοροποιήσεις που μπορούν να παρατηρηθούν, αφορούν στο χρώμα των οστράκων, που κυμαίνεται από καστανέρυθρο έως ανοιχτό καστανό, στην πυκνότητα, την ποσότητα και την κατανομή των προσμίξεων. Ωστόσο, οι επί μέρους διαφορές είναι τόσο μικρές, που θα μπορούσαν κάλλιστα να παρατηρηθούν ακόμη και στο πλαίσιο διαφορετικών τμημάτων του ίδιου αγγείου. Ο πηλός, στο υλικό των Φιλίππων δεν διαφοροποιείται από τα τυπικά παραδείγματα που επισημαίνονται στη βιβλιογραφία. Είναι λεπτόκοκκος, σκληρός ή μέτριας σκληρότητας, με θραυσμό μάλλον ασαφή, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, ενώ συχνά παρουσιάζει μικρές ή μεγαλύτερες απολεπίσεις. Η επιφάνεια είναι σαπωνώδης και ο πυρήνας, στα περισσότερα παραδείγματα ενιαίος, χωρίς να λείπουν και περιπτώσεις στις οποίες διαμορφώνεται σε στοιβάδες ή παραμένει κατά τόπους τεφρός. Οι προσμίξεις κατά κανόνα αφορούν μικροσκοπικές φολίδες μαρμαρυγία, επί το πλείστον χρυσίζουσες, ενώ σταθερά εντοπίζονται μικροσκοπικές ήπια αποστρογγυλευμένες έως ήπια γωνιώδεις πυριτικές και σκουρόχρωμες, 1824 Piérart, Thalmann 1980, 474, αρ, Α11 (η απόδοση του παραδείγματος σε απομίμηση LRA 3 γίνεται με σχετική επιφύλαξη καθώς δεν παρατίθεται σχέδιο ή φωτογραφία του, παρά μόνο περιγράφεται μαζί με το σύνολο των LRA 3) 1825 Adan-Bayewitz 1986, 101 - 102 1826 Opriş 2016, 27, εικ. 18.10. Ο συγγραφέας αποδίδει το παράδειγμα σε αγγείο του τύπου, ωστόσο η διαφοροποίηση του χείλους από τα μέχρι τώρα γνωστά παραδείγματα, αλλά και το γεγονός ότι μορφολογικά ανήκει σε παραλλαγή του 5ου αιώνα, δηλαδή τουλάχιστον έναν αιώνα παλιότερη από το στρώμα εντοπισμού του, υποδεικνύουν την πιθανότητα να πρόκειται για απομίμηση του LRA3. 1827 Hayes 1992, 69, τύπος 20 1828 Ντιντιούμη 2014, 172 – 173. Αν και δεν προσδιορίζεται πως πρόκειται για απομιμήσεις, η περιγραφή του πηλού ως αμμώδης και η παρουσία επιχρίσματος (Didioumi 2014, 171) απομακρύνει τα αγγεία της Κω από τα τυπικά παραδείγματα του αμφορέα LRA3 273 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ενδεχομένως πυριτολιθικές, προσμίξεις, η ποσότητα των οποίων ποικίλει από αρκετές (βλ. αρ. 671, 675) έως σποραδικές (βλ. αρ. 670). Πολύ σπάνια, απαντούν μεγαλύτερες πυριτικές προσμίξεις (βλ. αρ. 667), ενώ σε μεμονωμένα παραδείγματα εντοπίζονται ασβεστιτικά στοιχεία, που μπορεί να αφορούν και δευτερογενείς αποθέσεις. Στο σύνολο που εξετάστηκε εντοπίζονται μεμονωμένα παραδείγματα από τις πρώιμες παραλλαγές του τύπου (αρ. 664 – 665), που μπορούν να χρονολογηθούν πριν τον 4ο αιώνα. Τα περισσότερα παραδείγματα (αρ. 666 – 675) δεν επιτρέπουν την απόδοσή τους στην μικρή ή μεγάλη παραλλαγή με ελάχιστες εξαιρέσεις που ταυτίζονται με τις μικρότερες εκδοχές του σχήματος, με βάση κυρίως την πυκνότητα των αυλακώσεων στην εξωτερική επιφάνεια (αρ. 676 – 677). Στις περιπτώσεις που διατηρούνται τμήματα της βάσης αυτά παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία, αλλά απουσιάζουν πλήρως τα όψιμα παραδείγματα με συμπαγές κωνικό έμβολο, ενδεικτικό της υποχώρησης της δραστηριότητας στο χώρο κατά το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα. Ένα μόνο όστρακο (αρ. 678), που διατηρεί τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του τύπου φαίνεται να διαφοροποιείται έντονα ως προς τον πηλό και αφορά ενδεχομένως απομίμηση LRA3. Στο παράδειγμα αυτό αν και η σύσταση του πηλού δεν φαίνεται να διαφοροποιείται ριζικά, ως προς τις προσμίξεις που εντοπίζονται δεν ισχύει το ίδιο με το σώμα του πηλού. LRA4 Περιγραφή Ο τέταρτος στη σειρά τύπος που εξετάζουμε αφορά ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μεταφορικά αγγεία της ύστερης αρχαιότητας, με εξαιρετικά μεγάλη διάδοση. Εκτός από τον τυπολογικό του χαρακτηρισμό1829, απαντά στην έρευνα και με άλλους όρους, που εμπνέονται από τη μορφή του, όπως Cigar Shaped Amphora1830, Αμφορέας Τορπίλη1831 ή την προέλευσή του, ως Αμφορέας της Γάζας1832. Το σώμα του είναι κυλινδρικό, με μικρή σχετικά διάμετρο, κυρτό ή κωνικό στην κάτω απόληξή του. Η βάση διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του αγγείου, με κυρτό ή επίπεδο τύμπανο, ενώ το χείλος διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του ώμου, χωρίς τη μεσολάβηση λαιμού. Οι λαβές είναι μικρές, βρογχόσημες τοποθετημένες στο ύψος του ώμου1833. Η επιφάνεια του αγγείου παραμένει λεία στο μεγαλύτερο 1829 Riley 1981, τύπος LRA4, 120. Σε άλλες τυπολογίες: Flinders 1905, 27, πίν.33 αρ. 129. Kirwan 1938a, τύπος 10. Almagro 1955, τύπος 54. Kuzmanov 1973 τύπος 14. Riley 1975, τύπος 2. Egloff 1977,τύπος 182-183. Scorpan 1977, τύπος 14, αρ. 1,3,4. Zemer 1978, τύποι 49 – 53, Riley 1979 LRA 3. Keay 1984, τύπος 54. Hayes 1992, τύπος 6. Peacock, Williams 1986 τύπος 48 – 49. Tubb 1986, τύπος 1 1830 Reynolds, Vroom 2018. Peackock 1984b, 121. Tomber, Williams 1986, 50. 1831 Ο όρος υιοθετείται κυρίως για προγονικούς τύπους του LRA4 (Finkelstein et al. 2011) 1832 Hayes 1976, 117. Landgraf 1980, 82. Tomber, Williams 1986, 50. Blakely 1988, 35. Majcherek 1995. Magness 2003, 55, 93. Reynolds 2005, 574 – 575. Heath, Tekkök 2008, 94 1833 Riley 1979, 219 – 220. Peacock, Williams 1986, 198 274 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου μέρος, με εξαίρεση μια ζώνη από πυκνές, λεπτές ή πλατύτερες αυλακώσεις, στον ώμο ή την άνω απόληξη του σώματος και επάλληλες πλατιές αυλακώσεις στο κατώτερο τμήμα του αγγείου, οι οποίες αποσκοπούν πιθανότατα στον καλύτερο χειρισμό του κατά την μεταφορά. Σε ορισμένα παραδείγματα σημειώνεται μια ή περισσότερες επιπλέον ζώνες αυλακώσεων στο σώμα1834, ενώ τα οψιμότερα παραδείγματα μπορούν να φέρουν και ζώνη από γραπτές ταινίες ερυθρού χρώματος1835. Οι γραπτές επιγραφές, αν και δεν είναι συχνές, εντοπίζονται περιστασιακά1836. Παρά τις όποιες μορφολογικές διαφορές των επί μέρους παραδειγμάτων, χαρακτηριστικό στοιχείο σε όλους του αμφορείς LRA4 είναι η παρουσία καταλοίπων πηλού στο χείλος και το άνω μέρος του ώμου1837, που ενώ αποτελεί στοιχείο ταυτότητας του τύπου, η φύση τους δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Έχει προταθεί πως πρόκειται για κατάλοιπα νωπού πηλού με σκοπό τη σφράγιση του αγγείου1838. Ωστόσο σε όλα τα παραδείγματα που εξετάστηκαν, τόσο στους Φιλίππους, όσο και αλλού, η εικόνα είναι διαφορετική, καθώς οι μάζες αυτές με σαφήνεια προηγούνται της όπτησης του αγγείου. Ο Tubb υποστηρίζει πως σκοπός τους είναι η διαμόρφωση μιας επιφάνειας που θα επέτρεπε τη στερέωση του πώματος των αγγείων1839, ενώ πιο πειστική φαίνεται η υπόθεση, πως τα κατάλοιπα αυτά είναι αποτέλεσμα της απόθεσης του ανώτερου τμήματος του αγγείου σε σχετική υποδομή κατά την κατασκευή του1840. Η συνολική εικόνα του αγγείου υποδεικνύει την απουσία ιδιαίτερης σπουδής για την τελική εμφάνιση του αγγείου. Επιπλέον, και τα υπόλοιπα τεχνικά χαρακτηριστικά του αγγείου, η απουσία λαιμού, η χαμηλή θερμοκρασία όπτησης1841, ακόμη και η μεγάλη διακύμανση στο πάχος των τοιχωμάτων, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας για μαζική παραγωγή με γνώμονα την ταχύτητα, εις βάρος της ποιότητας, τουλάχιστον αισθητικά, του τελικού προϊόντος. Τυπολογία 1834 Ενδεικτικά βλ. Piéri 2005, πίν. 34, αρ. 10, πίν. 39, αρ. 2, πίν. 42, αρ. 3. Opaiţ 2004a, πίν. 7, αρ. 11, 12 1835 Piéri 2005 108, εικ. 71b 1836 Opaiţ 2004a, 22. Piéri 2005 108, 1837 Riley 1975, 27 1838 Zemer 1978, 61, 92 1839 Η υπόθεση αυτή παρουσιάζεται χωρίς περαιτέρω διευκρινήσεις (Tubb 1986, 55). Αν θεωρήσουμε πως η παρουσία των επίθετων αυτών μαζών είναι εσκεμμένη και εξυπηρετούσαν συγκεκριμένη σκοπιμότητα είναι πιθανότερο πως θα υιοθετούνταν περισσότερο τυποποιημένα χαρακτηριστικά. Εξάλλου, η στερέωση του πώματος, εάν δεχτούμε πως πραγματοποιούνταν με τη χρήση σχοινιού (Zemer 1978, 90), θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί, από τη μικρή προβολή που διαμορφώνει το χείλος εξωτερικά, ενώ στα πρωιμότερα παραδείγματα η θέση και η μορφή των λαβών θα επέτρεπε την ασφαλή πρόσδεση του. 1840 Landgraf 1980, 82. Schuring 1984, 173 1841 Schuring 1984, 173 275 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Γνωστός στην έρευνα για περίπου έναν αιώνα1842, ο αμφορέας αυτός έχει απασχολήσει αρκετούς μελετητές και έχουν διατυπωθεί διαφορετικές τυπολογίες και εξελικτικές προτάσεις, με πιο πρόσφατες αυτές των Keay1843, Majcherek1844, Opaiţ1845 Pieri 1846 και Sazanov1847. Η καταγωγή του τύπου ανάγεται σε αγγεία του 1ου μ.Χ. αιώνα, τα οποία διαδέχεται στον 4ο αιώνα ο LRA 41848. Έχει επιχειρηθεί ακόμη η σύνδεσή του με τους φοινικικούς αμφορείς σε ένα εξελικτικό πλαίσιο που ανάγει την αφετηρία της ήδη στον 17ο π.Χ. αιώνα1849. Πάντως, η μορφολογική ομοιότητα των παραδειγμάτων του τύπου με προγονικά παραδείγματα του, που τοποθετούνται χρονολογικά μεταξύ 1ου και 3ου μ. Χ. αιώνα από την Αίγυπτο είναι προφανής1850. Ο τύπος LRA4 έχει αποκρυσταλλωθεί στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα, ενώ πρώιμα παραδείγματα επισημαίνονται και σε προγενέστερα στρώματα. Εξελικτικά το σχήμα του τείνει σε ολοένα και περισσότερο ραδινές αναλογίες. Η διάμετρος του σώματος περιορίζεται και αυξάνεται το ύψος1851. Παράλληλα, το χείλος τονίζεται στον κάθετο άξονα και απλοποιείται ως προς το σχήμα του1852. Σύμφωνα με τον Pieri1853 διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές με επί μέρους υποκατηγορίες. Η πρώτη από αυτές (LRA4A) έχει σχεδόν ωοειδές σχήμα, με βαριές αναλογίες. Το κυλινδρικής ή ορθογώνιας διατομής χείλος διαμορφώνεται κάθετο στην άνω απόληξη του ώμου1854, οι βρογχόσχημες λαβές τοποθετούνται ψηλά, πολύ κοντά στο χείλος, ενώ η βάση είναι κυρτή, διαμορφωμένη από την κάτω απόληξη του σώματος, ιδίως στα πρωιμότερα παραδείγματα. Ζώνες από πυκνές αυλακώσεις διαμορφώνονται τόσο στον ώμο, στο ύψος των λαβών όσο και στη βάση1855. 1842 Flinders 1905, πίν. 33, αρ. 29 1843 Keay 1984, 278 – 285 1844 Majcherek 1995 1845 Opaiţ 2004a, 20 – 22 1846 Piéri 2005, 101 – 114 1847 Sazanov 2017 1848 Majcherek 1995, 166. Piéri 2005, 101 1849 Regev 2004 1850 Arthur, Oren 1998, 201, εικ. 8, αρ. 1. Ο Majcherek εντάσσει τα προγονικά αυτά παραδείγματα, στον τύπο LRA4, ωστόσο, δεδομένης και της έντονης ομοιότητας με τον αμφορέα LRA5/6, που προέρχεται από την ίδια γεωγραφική ζώνη είναι πιθανότερο πως τα αγγεία αυτά αποτελούν έναν κοινό πρόγονο των επί μέρους τύπων, που ακολουθούν χρονολογικά. Επιπλέον, ο τοπικός χαρακτήρας των αγγείων αυτών που μορφολογικά ταυτίζονται με τις πρώιμες παραλλαγές του LRA4 ως προς το σώμα και τις πρώιμες παραλλαγές του LRA5/6 ως προς το χείλος ενισχύει την παραπάνω υπόθεση και τον χαρακτηρισμό των αγγείων αυτών ως προγονικών του LRA4 (Majcherek 1995, 166, τύπος 1, πιν. 3.1, 4, 9.1), 1851 Majcherek 1995, 165 1852 Opaiţ 2004a, 22 1853 Επιλέγεται να χρησιμοποιηθεί η τυπολογία του Pièri, καθώς προκρίνεται ως σαφέστερη αναφορικά με τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου. 1854 Piéri 2005, πίν. 33 – 36 1855 Piéri 2005, 104 276 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Διακρίνονται δύο επί μέρους υποκατηγορίες, η πρώτη και μικρότερη (LRA4A1) 1856 έχει διάμετρο χείλους 10 – 11 εκατοστά και χωρητικότητα περίπου 13 λίτρα. Η βάση δεν διακρίνεται με σαφήνεια από το σώμα ενώ το χείλος διακρίνεται ελάχιστα από την απόληξη του ώμου. Παραδείγματά της εμφανίζονται από τον 4ο αιώνα1857, ενώ ένα από τα πρωιμότερα αγγεία της εντοπίζεται σε στρώμα καταστροφής που χρονολογείται πριν το 365 στην Κύπρο1858, ενώ ορισμένοι μελετητές αποδίδουν το σχήμα αυτό, ακόμη νωρίτερα, μεταξύ 3ου και 4ου αιώνα1859. Η δεύτερη υποκατηγορία (LRA4A2)1860 είναι ελαφρώς μεγαλύτερη, με τονισμένο τον άξονα του ύψους (50 – 60 εκ.), αυξημένη χωρητικότητα, περίπου 15 – 16 λίτρα, διακριτό χείλος και μια ήπια τροπίδωση στη μετάβαση από το σώμα στη βάση1861. Αν και αποτελεί σχήμα κατ’ εξοχήν του 5ου αιώνα, εντοπίζονται και ελαφρώς προγενέστερα παραδείγματα, ήδη από το δεύτερο μισό του 4ου1862. Ο τύπος LRA4A2 φαίνεται πως αντικαθιστά την μικρότερη εκδοχή του, που πιθανότατα δεν συνεχίζει μέσα στον 5ο αιώνα1863, σηματοδοτώντας ουσιαστικά την έκρηξη της κυκλοφορίας του αμφορέα αυτού, την ίδια περίοδο που τοποθετείται και η άνθηση της οινοποιίας στην περιοχή της Παλαιστίνης1864. Στα τέλη του 5ου αιώνα1865, πιο συγκεκριμένα στο τελευταίο τρίτο1866, εμφανίζεται η δεύτερη παραλλαγή του τύπου (LRA4B). Στα αγγεία αυτά είναι τονισμένος ο άξονας του ύψους, ενώ το μέγεθος αυξάνεται περαιτέρω, φτάνοντας τα 24 – 26 λίτρα. Το σώμα είναι κυλινδρικό στο μεγαλύτερο τμήμα του. Στην άνω απόληξή του σχηματίζει τον ενιαίο με αυτό ώμο, υψηλότερο και λιγότερο κυρτό από τα προγενέστερα παραδείγματα, ενώ στην κάτω διαμορφώνεται κωνικό, σχηματίζοντας συνήθως μια επίπεδη βάση, με κοίλο ή επίπεδο τύμπανο. Παράλληλα οι αυλακώσεις του ώμου, μετατοπίζονται χαμηλότερα, στο σώμα, αμέσως κάτω από τις λαβές1867. Το χείλος παρουσιάζει αρκετή ποικιλία και διαφοροποιείται με το πέρασμα του χρόνου. Στα πρωιμότερα παραδείγματα της παραλλαγής αυτό διακρίνεται από τον ώμο, με τη μορφή χαμηλού δακτυλίου (LRA4B1)1868. Από τα μέσα περίπου του 6ου 1856 Αντιστοιχεί με τους τύπους: Zemer 1978, τύπος 53. Peacock, Williams 1986 τύπος 48. Opaiţ 2004a τύπος LRA 4A1 1857 Opaiţ 2004a, 20. Piéri 2005, 104 – 105 1858 Williams 1987, 236 – 237, εικ. 4 1859 Zemer 1978, 61. Peacock, Williams 1986, 196 1860 Αντιστοιχεί με τους τύπους: Flinders 1905 αρ. 129. Zemer 1978 τύπος 52. Peacock, Williams 1986 τύπος 48, Majcherek 1995, τύπος 2. Opaiţ 2004a, τύπος LRA 4A2 1861 Piéri 2005, 104 – 105 1862 Majcherek 1995, 167 1863 Opaiţ 2004a, 20 1864 Mayerson 1985, 75 1865 Majcherek 1995, 168 1866 Piéri 2005, 106. Ο Opaiţ τοποθετεί την εμφάνιση παραδειγμάτων της παραλλαγής αυτής ήδη στις αρχές του 5ου αιώνα (Opaiţ 2004a, 20 – 21) 1867 Piéri 2005, 105 – 106 1868 Αντιστοιχεί με του τύπους: Zemer 1978, τύπος 49, 51. Riley 1981, LRA4. Peacock, Williams 1986, τύπος 49., Majcherek 1995 τύπος 3. Opaiţ 2004a, τύποι LRA4A3, LRA4C1, LRA4D 277 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου αιώνα1869 απλοποιείται (LRA 4B2)1870 και διαμορφώνεται πλέον από την άνω απόληξη του ώμου, χωρίς να διαφοροποιείται από αυτόν με σαφήνεια. Παράλληλα, η κάτω απόληξη του σώματος γίνεται ακόμη στενότερη1871, ενώ παρατηρείται μια μικρή μείωση της διαμέτρου στο άνω μισό του αγγείου1872. Τα οψιμότερα παραδείγματα του τύπου (LRA4B3)1873, που απαντούν σποραδικά, σε στρώματα του 7ου, και του πρώιμου 8ου αιώνα διαφοροποιούνται από τα προηγούμενα. Το σώμα τείνει προς το ατρακτόσχημο. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, ελαφρώς έξω νεύον, και σχηματίζει ήπια σκοτία στη μετάβαση προς αυτόν. Η βάση γίνεται οξύληκτη, ενώ οι χαρακτηριστικές αυλακώσεις στο άνω μέρος του σώματος απαλείφονται1874. Πηλός Ο πηλός των αμφορέων LRA4 παρουσιάζει αρκετή ομοιογένεια μεταξύ των διαφορετικών παραδειγμάτων. Είναι συνήθως σκληρός, αμμώδης ως ένα βαθμό, με αρκετές ασβεστιτικής σύστασης προσμίξεις που συχνά εκρήγνυνται προκαλώντας μικρές απολεπίσεις στην επιφάνεια. Το χρώμα του παρουσιάζει αρκετή ποικιλία, η επιφάνεια ωστόσο είναι συνήθως καστανή, χωρίς να λείπουν και πιο ανοιχτόχρωμα παραδείγματα. Ο πηλός σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι ελαφρώς τεφρός στον πυρήνα1875, ενώ σε ορισμένα από τα πρωιμότερα παραδείγματα η επιφάνεια είναι ρόδινη και ο πυρήνας καστανός με ανοιχτόχρωμες στοιβάδες εκατέρωθεν1876. Οι πετρογραφικές αναλύσεις δείχνουν ένα πηλό με αρκετές γωνιώδεις και ήπια γωνιώδεις προσμίξεις χαλαζία και λίγες πλαγιόκλαστων, ομοιόμορφα κατανεμημένες, με μέγεθος 0,05 – 0,1 χιλ. ενώ δεν λείπουν και μεγαλύτερου μεγέθους προσμίξεις, που ωστόσο είναι περιορισμένες και περισσότερο αποστρογγυλευμένες. Παράλληλα με τα παραπάνω επισημαίνεται η παρουσία κρυπτοκρυσταλλικών ασβεστιτικών προσμίξεων και μικρός αριθμός απολιθωμάτων καθώς και συμπληρωματικών ορυκτών όπως τουρμαλίνη1877 και ζιρκονίου1878. Παρά τη σχετική ομοιογένεια του πηλού στα περισσότερα από τα παραδείγματα που έχουν μελετηθεί, εντοπίζονται επί μέρους διαφοροποιήσεις, που μπορούν να αποτελούν ενδείξεις για διαφορετικά κέντρα παραγωγής, στην ίδια όμως περιοχή. Σε όστρακα από τη Ρώμη ο πηλός διαφοροποιείται ελαφρώς, καθώς παρουσιάζεται 1869 Majcherek 1995, 169. Opaiţ 2004a 21, 22. Piéri 2005, 106 1870 Αντιστοιχεί με τους τύπους: Zemer 1978, τύπος 50. Hayes 1992, τύπος 6. Majcherek 1995, τύπος 4. Opaiţ 2004a τύποι LRA4A4, LRA4C2, LRA4D 1871 Piéri 2005, 106 1872 Piéri 2005 106, πίν. 40, αρ. 12 1873 Αντιστοιχεί με: Riley 1975 τύπος 2Z 1874 Adan-Bayewitz 1986, εικ. 8, 9, 12, 13. Arthur, Oren 1998, 207, εικ. 8, αρ. 4. Piéri 2005, εικ. 66 1875 Peacock, Williams 1986, 199 1876 Peacock, Williams 1986, 197 1877 Riley 1975, 30 1878 Peackock 1984a, 24 278 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου αρκετά μαλακός και περιέχει επιπλέον μικρή ποσότητα από μαρμαρυγίες, πιο συγκεκριμένα σερικίτη, κοινής ποικιλίας του μοσχοβίτη1879. Σε παραδείγματα από την Caesarea Maritima επισημάνθηκε εκτός των άλλων και η παρουσία πυρόξενων, ανδαλουσίτη, γρανάτη και ρουτίλιου. Επιπλέον η ποσότητα των προσμίξεων διαφοροποιείται κατά περίπτωση, φτάνοντας ακόμη και το διπλάσιο ποσοστά σε διαφορετικά παραδείγματα1880. Όλα τα παραπάνω υποδεικνύουν την παρουσία περισσότερων κέντρων παραγωγής, ακόμη και αν αυτά πρέπει να αναζητηθούν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Προέλευση Αν και η σχέση του τύπου με την περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου ήταν εμφανής από την αρχή1881, η αντιπαραβολή των παραδειγμάτων που μελετήθηκαν με συγκριτικό υλικό από νεότερα εργαστήρια κεραμικής στην περιοχή της Γάζας, επιβεβαίωσε την αρχική υπόθεση για την παλαιστινιακή προέλευση του συγκεκριμένου τύπου1882. Με βάση την γεωλογία της περιοχής διακρίνονται δύο βασικές ζώνες προέλευσης της πρώτη ύλης1883. Η πρώτη αφορά την παράκτια περιοχή της Γάζας, ενώ η δεύτερη εντοπίζεται στην ενδοχώρα του σημερινού Ισραήλ, στην περιοχή της ερήμου Negev1884. Μέχρι σήμερα έχει επισημανθεί μεγάλος αριθμός εργαστηρίων που συνδέονται με την παραγωγή αμφορέων LRA4. Είκοσι θέσεις με ευρήματα, όπως απορρίμματα, υπολείμματα κλιβάνων και κεραμικούς τροχούς εντοπίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ των ποταμών Lakhish και Bessor. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται εργαστήρια στην πόλη της Γάζας και του Ascalon, που βρίσκεται περίπου 25 χιλιόμετρα βορειότερα. Στην τελευταία εντοπίστηκαν κεραμικοί κλίβανοι σε συνάφεια με μεγάλη εγκατάσταση παραγωγής κρασιού1885. Δύο ακόμη εργαστήρια ξεχωρίζουν, λόγο του μεγέθους των κλιβάνων που εντοπίστηκαν σε αυτά, ένα στη θέση Mefalsim, στα ανατολικά και ένα στη θέση Nahal Bohu, στα νοτιοανατολικά της Γάζας1886 ενώ τέσσερεις κλίβανοι έχουν ανασκαφεί στo Ashdod1887. Επιπλέον εργαστήρια που επιδίδονται στην παραγωγή της πρώιμης παραλαγής του τύπου (LRA4A), θα πρέπει να αναζητηθούν στην κοιλάδα του Be'er Sheva, νοτιοανατολικά 1879 Schuring 1984, 172 - 173 1880 Blakely 1988, 37 1881 Riley 1975, 27 1882 Riley 1975, 30 1883 Για τη γεωλογία της περιοχής βλ. Nachmias 1969 και Muhsa et al. 2013 1884 Blakely 1988, 38 1885 Israel 1993a, 105 1886 Israel 1993b, 106 – 107 1887 Baumgarten 2000 279 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου της Γάζας, όπως αυτά στη θέση Horvat Pattish1888 και, ακόμη νοτιότερα, σε θέσεις όπως το Avdat, πάνω στο δρόμο των καραβανιών μεταξύ Πέτρας και Γάζας1889. Εκτός από τα παραπάνω έχουν κατά καιρούς προταθεί και άλλες θέσεις ως πιθανά κέντρα παραγωγής. Οι περιοχές αυτές εντοπίζονται δυτικότερα, στο El – Arish1890 και γενικότερα στην παράλια ζώνη βόρεια του Σινά1891, ακόμη στην Αίγυπτο, όπως στο Lac Mariout, κοντά στην πόλη της Αλεξάνδρειας1892. Ωστόσο, ο συσχετισμός της Αιγύπτου με την παραγωγή των LRA4 δεν έχει προς το παρόν επιβεβαιωθεί, ενώ τα αποτελέσματα των πετρογραφικών αναλύσεων δεν υποστηρίζουν μια ανάλογη υπόθεση1893. Περιεχόμενο Το περιεχόμενο των αμφορέων LRA4 έχει απασχολήσει αρκετά την έρευνα, ωστόσο οι περισσότερες μελέτες συντείνουν στην πιθανότητα πως επρόκειτο για αγγεία μεταφοράς κρασιού. Από νωρίς ο συγκεκριμένος τύπος συνδέθηκε με τη μεταφορά του φημισμένου κρασιού της Γάζας και του Ascalon, γνωστό από πληθώρα πηγών που χρονολογούνται στον 5ο και 6ο μ. Χ. αιώνα1894. Έχουν προταθεί και άλλα πιθανά περιεχόμενα όπως παστά ψάρια1895, τα οποία επίσης αποτελούσαν εξαγώγιμο προϊόν της Γάζας1896, δημητριακά1897, ενώ ακόμη και καρφιά έχουν εντοπιστεί στο εσωτερικό τέτοιων αμφορέων1898. Τα προϊόντα αυτά, ωστόσο, θα πρέπει να αναφέρονται σε δεύτερη χρήση των αγγείων. Σειρά από εργαστηριακές μελέτες εντόπισαν λιπαρό περιεχόμενο, όπως φυτικά έλαια, πιθανότατα σησαμέλαιο και ελαιόλαδο1899 σε παραδείγματα του τύπου, που όμως αφορούν μικρό ποσοστό του υλικού που εξετάστηκε1900. Αντίθετα, περισσότερες είναι οι ενδείξεις για το κρασί. Ενδεχομένως μάλιστα, να μπορούν να διακριθούν και επί μέρους κατηγορίες κρασιού, όπως λευκό, ερυθρό ή ρητινούχο. Τα παραπάνω οδήγησαν τους μελετητές σε τρεις διαφορετικές υποθέσεις. Η πρώτη αφορά την παράλληλη χρήση των αγγείων αυτών για μεταφορά κρασιού και λαδιού, κάτι το οποίο δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, καθώς από τις πηγές δεν προκύπτει η εξαγωγή λαδιού από την περιοχή της Γάζας. Η δεύτερη αποδίδει το λιπαρό περιεχόμενο σε δεύτερη χρήση του αγγείου, ενώ η τρίτη αναφέρεται στην συνήθεια 1888 Piéri 2005, 109 1889 Blakely 1988, 38 1890 Arthur, Oren 1998, 201 1891 Snape 1997 103 – 108. Piéri 2005, 110 1892 Empereur, Picon 1989, 243 1893 Empereur, Picon 1992, 149 – 150. Piéri 2005 109 1894 Riley 1979, 220. Mayerson 1992, 76. Piéri 2005, 112 - 114 1895 Johnson, West 1949, 145, 148. Riley 1979, 222. Bonifay, Villedieu 1989, 29. Mayerson 1992, 79. 1896 Johnson, West 1949, 145 1897 Riley 1979, 222 1898 Rădulescu 1973 194, εικ. 5. Blakely 1988, 38. Bonifay, Piéri 1995, 112 1899 Passi et al. 1981, 783 – 784. Rothschild - Boros 1981, 86. Passi, Whitehouse 1985, 203 1900 Passi et al. 1981 (2/6). Passi, Whitehouse 1985 (4/20) 280 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου της χρήσης στρώματος λαδιού προκειμένου να προστατεύσουν το κρασί από την οξείδωση1901. Η παρουσία ρητίνης στην εσωτερική επιφάνεια μεγάλου αριθμό παραδειγμάτων1902, η συνάφεια των εργαστηρίων παραγωγής των αγγείων αυτών με οινοποιητικές εγκαταστάσεις1903, αλλά ακόμη και η απεικόνιση ενός αμφορέα αυτού του τύπου που περιβάλλεται από κληματίδες σε ψηφιδωτό από ναό της περιοχής Be’er Shema1904, σε συνδυασμό με την μαρτυρία των πηγών για το εκτεταμένο εμπόριο κρασιού από την περιοχή1905 δεν αφήνουν αμφιβολίες για το περιεχόμενο των αμφορέων LRA4. Οι μικρές οπές που συχνά απαντούν στο κάτω μέρος ή στις πλευρές του σώματος1906 αρκετών παραδειγμάτων του τύπου1907 είναι πιθανό πως έχουν διανοιχθεί για την δοκιμή του περιεχομένου1908, πριν την αποσφράγιση του αγγείου, πρακτική που συνάδει με το κρασί, αλλά όχι με το λάδι. Πρωτογενές υλικό (αρ. 679 – 694) Ο τύπος, παρά την εκτεταμένη διάδοσή του στον βορειοελλαδικό χώρο1909 έχει περιορισμένη παρουσία στο υλικό που εξετάστηκε στο πλαίσιο της παρούσης μελέτης. Αν και η κατανομή του στο χώρο και τη στρωματογραφία του συνόλου που εξετάστηκε δεν παρέχει σημαντικά στοιχεία, η ολοκληρωτική απουσία των όψιμων παραλλαγών του τύπου ενισχύει την εικόνα που παρουσιάζουν και οι υπόλοιποι τύποι εμπορικών αμφορέων στο υλικό, και υποδεικνύει υποχώρηση, ή τροποποίηση της δραστηριότητας στο χώρο από το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και έπειτα. Τα παραδείγματα από το υλικό που μελετήθηκε παρουσιάζουν μεγάλη ομοιογένεια ως προς τα χαρακτηριστικά της πρώτης ύλης. Το χρώμα του πηλού κυμαίνεται από κιτρινέρυθρο έως καστανό. Είναι μέτριος και σε ορισμένες μόνο περιπτώσεις τείνει προς το λεπτόκοκκο, σκληρός, με ασαφή θραυσμό και πυρήνα που στην πλειονότητα των παραδειγμάτων είναι ενιαίος. Σε ορισμένες περιπτώσεις το σώμα του πηλού διαμορφώνει επάλληλες στοιβάδες (βλ. αρ. 692) που διαφοροποιούνται χρωματικά. Ελάχιστα παραδείγματα χαρακτηρίζονται από τεφρό κατά τόπους πηλό (βλ. αρ. 685) 1901 Passi, Whitehouse 1985, 203 1902 Kirwan 1938a, 390. Zemer 1978, 95. Schuring 1984 173. Hayes 1992, 64. Kingsley, Raveh 1996, 51. Kingsley 2000, 51 υποσ. 42. Kingslay 2003, 88. Piéri 2005, 111 κ.α. 1903 Israel 1993a, 102, 105 1904 Kingsley 2000, 51 1905 Mayerson 1992 1906 Σε σύνολο από τη Θεσσαλονίκη, όπου αγγεία του τύπου εντοπίστηκαν μαζί με τα πώματά τους, φαίνεται πως αποθηκεύονταν οριζόντια (βλ. Τζεβρένη υπό έκδοση) 1907 Kirwan 1938a, 390. Adan-Bayewitz 1986, 99. Akrivopoulou, Slampeas 2014, 288, εικ. 3. Επιπλέον, παραδείγματα του τύπου, με μικρές κυκλικές οπές, προσεκτικά διανοιγμένες εντοπίζονται και στις ανασκαφές του ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης. 1908 Ανάλογη πρακτική, με την διάνοιξη μικρή οπής στις πλευρές των βαρελιών εφαρμόζεται ακόμη και σήμερα, ιδιαίτερα σε βαρέλια με αποστάγματα. Οι οπές ανοίγονται με μικρή αρίδα και ακολούθως σφραγίζονται εύκολα με ποικιλία υλικών. 1909 Παραδείγματα του τύπου LRA4 αντιπροσωπεύουν πολύ μεγάλο ποσοστό του υλικού των εισηγμένων αμφορέων από την ανασκαφή του Μετρό Θεσσαλονίκης 281 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου και ενίοτε εντοπίζονται σκουρόχρωμες ή ερυθρωπές περιοχές στον κατά τα άλλα ενιαίο πυρήνα. Η επιφάνεια των οστράκων είναι μέτρια και κατά τόπους περισσότερο αδρή, κυρίως λόγω της διαφορετικής επεξεργασίας της, ενώ συχνά παρουσιάζει έντονες χρωματικές διαφοροποιήσεις, που φτάνουν μέχρι το υπόλευκο, ακόμη και στα διαφορετικά σημεία του ίδιου οστράκου. Συχνά η διαφοροποίηση στο χρώμα αφορά μια λεπτή επιδερμίδα, που κατά τόπους απολεπίζεται (αρ. 687). Οι διαφοροποιήσεις αυτές είναι πιθανότατα αποτέλεσμα διαφορετικών συνθηκών όπτησης. Ανεξάρτητα από τη σύσταση, η κατανομή των προσμίξεων ποικίλει μεταξύ των οστράκων από μέτρια (βλ. αρ. 685) μέχρι καλή (βλ. αρ. 694), γεγονός που οφείλεται μάλλον στην πλημμελή προετοιμασία του πηλού, παρά σε διαφοροποίηση των αποθέσεων που χρησιμοποιούνται, καθώς η σύσταση, η μορφή και οι αναλογίες των προσμίξεων παραμένουν σταθερές. Αν και οι πολυπληθέστερες προσμίξεις στο σώμα του πηλού αφορούν πυριτικά κρυσταλλικά στοιχεία, οι κρυπτοκρυσταλικές ασβεστιτικές είναι μεγαλύτερες και συνήθως ευδιάκριτες μακροσκοπικά. Συχνά απαντούν σκουρόχρωμα στοιχεία, ενώ σποραδικά εντοπίζονται ωόλιθοι και μικροαπολιθώματα (βλ. αρ. 684). Τέλος, σημειώνονται μικροσκοπικά επιμήκεις οπές με σκουρόχρωμα κατάλοιπα, που ενδεχομένως σχετίζονται με οργανικό μη πλαστικό υλικό, ενδεχομένως άχυρο, που έχει απανθρακωθεί κατά την όπτηση (βλ. αρ. 694). Οι φολίδες μαρμαρυγία, διαπιστώνονται μόνον μικροσκοπικά1910, ωστόσο είναι σταθερά παρούσες στα παραδείγματα που εξετάστηκαν, με τη μορφή μικροσκοπικών κοκκινωπών φολίδων. Τυπολογικά, αν και το μεγαλύτερο μέρος του υλικού αφορά τμήματα σώματος και λαβής, που συνήθως δεν επιτρέπουν λεπτομερή ταύτιση, διαπιστώνεται πως ο αμφορέας LRA4 αντιπροσωπεύεται από αγγεία και των δύο βασικών παραλλαγών LRA4A (αρ. 679 – 688) και LRA4B1 (689 - 694), αλλά απουσιάζουν πλήρως τα όψιμα παραδείγματα του (LRA4B2 – 3). Αρκετές είναι οι τεχνολογικές πληροφορίες που συνάγονται από τη μελέτη του υλικού των Φιλίππων. Σε ορισμένα παραδείγματα, πλεονάζων πηλός εντοπίζεται και πάνω στη λαβή των αγγείων (αρ. 681), γεγονός που υποδεικνύει ότι η εφαρμογή της προηγείται. Καθώς το στάδιο αυτό, κατά κοινή παραδοχή, αποτελεί το τελευταίο βήμα στην κατασκευή ενός αγγείου η υπόθεση πως οι επίθετες μάζες προκύπτουν κατά την απόθεση των τμημάτων του αγγείου σε κάποιου είδους πάγκο πριν την συναρμογή τους φαίνεται προβληματική. Εξάλλου, η συστηματική εμφάνιση των μαζών αυτών στο σύνολο των αγγείων καθιστά απίθανο να πρόκειται για τυχαίο αποτέλεσμα. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως τα αγγεία τοποθετούνταν σε ειδικά διαμορφωμένες βάσεις ή εσοχές, προκειμένου να στεγνώσουν. Οι συγκεκριμένες μάζες, στις οποίες ο πηλός μπορεί να 1910 Ενδεχομένως λόγω του ιδιαίτερα μικρού μεγέθους των κρυστάλλων που σχηματίζει ο σερικίτης 282 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου διαφοροποιείται σε σχέση με αυτόν του αγγείου, είναι πιθανό να αποτελούσαν ένα είδος προστατευτικής στρώσης, πριν την απόθεση του αγγείου. Πάντως, αρκετές είναι οι ενδείξεις πως τα αγγεία του τύπου κατασκευάζονταν σε τμήματα και τουλάχιστον το κατώτερο μέρος, που διαμορφώνει και τη βάση, είναι επίθετο. Μάλιστα, φαίνεται πως ο κεραμέας δεν δείχνει ιδιαίτερη επιμέλεια για να κρύψει τα σημάδια της ένωσης, η οποία διακρίνεται συχνά από ήπια τροπίδωση στο χαμηλότερο μέρος του σώματος εσωτερικά (αρ. 693) ή εξωτερικά (αρ. 687). Η ίδια αμέλεια παρατηρείται και στο σημείο εφαρμογής της λαβής στο αγγείο, που παρά την ιδιαίτερη μέριμνα για την ενίσχυση της σύνδεσης των δύο τμημάτων με χρήση άφθονου πηλού (αρ. 694) και συχνά με παρουσία, εμπιέσεων με το δάχτυλο εσωτερικά (αρ. 691), δεν σημειώνεται καμία προσπάθεια για την εξομάλυνση της τελικής επιφάνειας. Τέλος, έντονα είναι τα ίχνη κατεργασίας και επί μέρους επισκευών κατά το πλάσιμο και στην υπόλοιπη επιφάνεια του σώματος. LRA5/6 Περιγραφή Η χρήση του διπλού αριθμητικού προσδιορισμού LRA5/6, που έχει επικρατήσει για να περιγράψει ένα και μόνο τύπο αμφορέα1911, είναι αποτέλεσμα της διάκρισής από τον J.W. Hayes δύο αγγείων με κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά αλλά διαφορετικό πηλό1912. Το σχήμα αυτό, γνωστό σε πολλές τυπολογικές σειρές ως ενιαίος ή διακριτός τύπος1913, τείνει να αντικατασταθεί στις πιο πρόσφατες μελέτες από τον όρο Bag Shaped Amphoras1914, ο οποίος θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά ως Ασκοειδείς Αμφορείς ή τον όρο Παλαιστινιακοί Αμφορείς1915. Οι αμφορείς αυτοί χαρακτηρίζονται από ασκοειδές σώμα με πυκνές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, βρογχόσμημες, μικρές, κάθετες λαβές στον ώμο ή στη μετάβαση προς το σώμα. Το χείλος είναι κάθετο, υψηλό, κυλινδρικό, χωρίς τη μεσολάβηση λαιμού, ενώ η βάση είναι συνήθως κυρτή. Ένα από τα βασικά γνωρίσματά του τύπου είναι η παρουσία γραπτού διακόσμου, με λευκό χρώμα, στο σώμα1916, που διαμορφώνεται από εξαιρετικά λεπτόκοκκο υλικό, ασβεστιτικής σύστασης και εφαρμόζεται στο αγγείο πριν την όπτηση. Αφορά 1911 Riley 1981, 121. Peackock 1984b, 121 1912 Hayes 1976, 117. Στην πρώτη, και περισσότερο διαδεδομένη εκδοχή του τύπου ο πηλός είναι ανοιχτόχρωμος και αδρός. Τα αγγεία της δεύτερης ομάδας είναι κατασκευασμένα από περισσότερο λεπτόκοκκο πηλό, κοκκινωπού ή καστανού χρώματος και σκουρόχρωμη ή γκρίζα επιφάνεια1912. Καθώς παραδείγματα της δεύτερης δεν απαντούν στους Φιλίππους κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν τα χαρακτηριστικά που αφορούν μόνο στην πρώτη εκδοχή του σχήματος. 1913 Σε άλλες τυπολογίες: Kuzmanov 1973, τύπος 6. Riley 1975, τύπος 1& 3. Egloff 1977, τύπος 187. Scorpan 1977, τύπος 6. Zemer 1978, τύπος 54 – 56. Riley 1979 τύπος 4 – 5. Hayes 1992, τύπος 7 – 8. Peacock, Williams 1986, τύπος 42/62- 63 1914 Blakely 1988, 38 – 39. . Magness 1992, 191. Piéri 2005, 115 1915 Magness 1992, 191. Blakely 1988, 38. Kingslay 2003, 88. Reynolds 2013, 99 1916 Peackock 1984b, 121 283 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου συνθέσεις σε μεγάλο βαθμό αφηρημένες1917, από σύνολα γραμμών και σπείρες1918, ενώ κατά περιπτώσεις σημειώνεται και χρήση σκούρου κόκκινου χρώματος1919. Σε ορισμένα παραδείγματα το θέμα είναι πλουσιότερο1920. Οι ελεύθερες επιγραφές, γραπτές ή εγχάρακτες, σπανίζουν, χωρίς όμως να απουσιάζουν εντελώς1921. Συχνά μικρές συσσωρεύσεις πηλού παρατηρούνται στο χείλος ή στον ώμο των αμφορέων αυτών, όπως και στους LRA4, αν και το φαινόμενο σημειώνεται με μικρότερη ένταση και συχνότητα, πιθανότατα ως αποτέλεσμα της επεξεργασίας του αγγείου. Επιπλέον, σε πολλά παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται μικρές οπές, στον ώμο των αγγείων, διαμορφωμένες μετά την όπτηση, που σε ορισμένες περιπτώσεις διατηρούν και μολύβδινα πώματα1922. Τυπολογία Η καταγωγή του σχήματος έχει αποδοθεί στην απώτερη αρχαιότητα, στους λεγόμενους Φοινικικούς αμφορείς1923. Εντονότερη είναι η σχέση με τους πρώιμους ελληνιστικούς ασκοειδείς αμφορείς1924, ενώ το σχήμα του εξελίσσεται σταδιακά καθ’ όλη τη ρωμαϊκή περίοδο1925, με προοδευτικά λιγότερο ραδινές αναλογίες, τείνοντας 1917 Για την ερμηνεία των διακοσμητικών συνθέσεων αυτών, που δεν απαντούν μόνο σε αμφορείς αλλά και σε αποθηκευτικά αγγεία (βλ. Harding 1950, εικ. 4, αρ. 66), έχει προταθεί ο συσχετισμός με το εβραϊκό σύμβολο της επτάφωτης λυχνίας (Landgraf 1980, 76). Ωστόσο, οι συνδυασμοί που χρησιμοποιούνται παρουσιάζουν εξαιρετική ποικιλία (Uscatescu 2003, εικ. 2.9 – 12), έστω και εάν τα πρωιμότερα παραδείγματα παρουσιάζουν μια σχετική τυποποίηση (Piéri 2005, 122). Εναλλακτικά, διατυπώθηκε η άποψη πως η διακοσμητική σύνθεση μπορεί να αποτελεί μια ιδιότυπη εκδοχή ετικέτας του εργαστηρίου, υπόθεση που ενισχύεται από το γεγονός ότι τα θέματα παραμένουν σταθερά σε αμφορείς του τύπου που προέρχονται από το ίδιο κέντρο παραγωγής για μεγάλα διαστήματα (Młynarczik 2013, 479) 1918 Piéri 2005, 122 1919 Magness 1992, 131. Τη χρήση κόκκινου χρώματος σε παραδείγματα του τύπου LRA5/6B.1 επισημαίνει και ο Piéri (Piéri 2005, 122, υποσ. 496) 1920 Robinson 1959, 115, αρ. Μ 329, πίν. 32, 35. Johnson 1986, 593, αρ. 1, εικ. 1a – c. Piéri 2005, εικ. 81 1921 Robinson 1959, 115, αρ. Μ 330, πίν. 32. Aharoni 1964, πίν 4, αρ. 4. Riley 1975, 27, αρ. 11, εικ. 1. Magness 1993, 226, αρ. 2. Romančhuk 2005, πίν. 68, αρ. 4. Młynarczik 2013, 477, υποσ. 18 1922 Callender 1965, 43 – 44. Adan-Bayewitz 1986, 100, εικ. ΙΙΙ100 – 101. Για τις οπές αυτές έχει προταθεί πως μπορεί να εξυπηρετούν στην σταδιακή άντληση του περιεχομένου ή τον αερισμό του αγγείου, προκειμένου να εκτονώνεται η πίεση των αερίων της ζύμωσης του κρασιού (Adan-Bayewitz 1986, 91- 96). Πάντως εάν οι οπές αυτές αποτελούν επινόηση για την σταδιακή άντληση του περιεχομένου και διαμορφώνονται μετά την αγορά του προϊόντος, ο εντοπισμός πωμάτων στο φορτίο ενός εμπορικού πλοίου (Kingslay 2003, 88) δημιουργεί προβληματισμό. Επιπλέον, αν οι οπές προορίζονταν για τα αέρια της ζύμωσης, είναι πιο πιθανό να ανοίγονταν πριν την όπτηση και πιθανότατα θα απαντούσαν σε όλα τα παραδείγματα και όχι σε κάποια από αυτά. Αντίστοιχες οπές σε διαφορετικές θέσεις, διαμορφωμένες μετά την όπτηση εντοπίζονται σε αμφορείς LRA4 και δεν αποκλείεται η ερμηνεία να είναι κοινή 1923 Regev 2004, Amiran 1969, 237 – 247, πίν. 78 – 81 1924 Zemer 1978, τύπος 27 1925 Lapp 1961, 15, 152, τύπος 11. Riley 1975, 26, τύπος 1Α. Piéri 2005, 115, υποσ. 376. Παρόμοιο παράδειγμα από ναυάγιο (Giacobbi-Lequément 1987, 172, εικ. 4) περιγράφεται ως τυχαίο εύρημα και αποδίδεται στον 5ο ή τον 6ο αιώνα ωστόσο πρόκειται πιθανότατα για πρώιμο τύπο που χρονολογείται στα τέλη του 1ου μ. Χ. αιώνα βλ. σχετικά και Piéri 2005, 115 υποσ. 379) 284 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου προς το σφαιρικό1926. Στα τέλη του 3ου – αρχές του 4ου αιώνα η μορφή του τύπου έχει σε γενικές γραμμές αποκρυσταλλωθεί, αν και ο κάθετος άξονας παραμένει τονισμένος σε σχέση με πολλά από τα μεταγενέστερα παραδείγματα1927. Από τον 4ο αιώνα και μετά μία ποικιλία παραλλαγών συνιστά έναν από του μακροβιότερους τύπους αμφορέα που φτάνει μαζί με τις επιβιώσεις του μέχρι και τον 10ο1928 ή ακόμη και τον 11ο αιώνα, με τοπικό μάλλον χαρακτήρα1929. Σχετικά με την εξέλιξή του έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί διαφορετικές τυπολογίες1930, που όμως παρουσιάζουν αρκετά προβλήματα στη διάρθρωσή τους1931. Η πληρέστερη και πλέον πρόσφατη είναι αυτή του Pieri και αφορά τα παραδείγματα που χρονολογούνται από τον όψιμο 4ο / πρώιμο 5ο αιώνα και έπειτα. Ωστόσο και η πρόταση αυτή παρουσιάζει επί μέρους μεθοδολογικά ζητήματα, παρά την εξαιρετική ομαδοποίησή που έχει επιτύχει1932. Από τα μέχρι τώρα δεδομένα, φαίνεται πως ο τύπος LRA5/6 δεν ακολουθεί μια γραμμική εξελικτική πορεία και παρουσιάζει παράλληλα στάδια, που εκφράζονται με διαφορετικές παραλλαγές, οι οποίες συνυπάρχουν χρονολογικά. Η υπόθεση αυτή και η κατάταξη που παρακάτω προτείνεται δεν έρχεται να αμφισβητήσει την τυπολογική πρόταση του Pieri αλλά επιχειρεί να την επαναδιατυπώσει με κριτήριο, εκτός από τα μορφολογικά χαρακτηριστικά, την χρονική αλληλουχία των επί μέρους παραλλαγών. Με βάση τα παραπάνω διακρίνονται τέσσερεις βασικές παραλλαγές. Η πρώτη (LRA5/6A)1933 και πρωιμότερη εμφανίζεται στις αρχές του 5ου αιώνα1934, αν και σε αναφορές από την ευρύτερη περιοχή της Παλαιστίνης τοποθετείται αρκετά προγενέστερα χρονολογικά1935. Πρόκειται για τα μεγαλύτερα αγγεία του τύπου, καθώς η χωρητικότητα των πρώιμων παραδειγμάτων της φτάνει τα 30 λίτρα. Χαρακτηρίζεται από απιόσχημο σώμα με τροπίδωση στη μετάβαση προς τον επικλινή ώμο αλλά και το κάτω μέρος του αγγείου. Οι λαβές τοποθετούνται στον ώμο, από τον οποίο εκκινεί ένας στενός κυλινδρικός λαιμός, οριζόμενος από χαμηλή ακμή, που 1926 Uscatescu 2003, 549 1927 Hamilton 1944, 33, εικ. 16. Johnson 1986, 589. Magness 1993, 222 – 224, τύποι 2, 3, 4A 1928 Ballet, Picon 1987, 39. Magness 1993, 230 – 231. Watson 1995, 319. Piéri 1999, 23 1929 Piéri 1999, 24 1930 Riley 1975, 26 – 27 (τύπος 1A, 1B, 1X, 1Y). Scorpan 1977, 273, εικ. 9. Magness 1993, 224 – 231 (τύπος 4 – 7). Piéri 2005, 116 – 122 1931 Piéri 2005, 115 1932 Η τυπολογία του Piéri, αν και εξαιρετικά αναλυτική και οργανωμένη, παρουσιάζει δύο βασικά προβλήματα στις δύο πρώτες ομάδες. Το ένα αφορά τη διάκριση των τύπων 1Β και 2Β ως μικρές εκδοχές των δύο παραλλαγών του αγγείου, παρά τα διαφορετικά μορφολογικά χαρακτηριστικά. Το δεύτερο σχετίζεται με την αναντιστοιχία της χρονολόγησης με επί μέρους εξελικτικά στάδια του αγγείου, καθώς η δεύτερη παραλλαγή του τύπου (2Α) εμφανίζεται σχεδόν έναν αιώνα νωρίτερα από τα αγγεία της πρώτης (1Α). 1933 Ταυτίζεται με την παραλλαγή 2A του Piéri (Piéri 2005, 118 εικ. 77.1) και τον τύπο 1Α και 1Χ του Rilley (Riley 1975, 26 – 27 αρ. 7 – 10). 1934 Piéri 2005 σελ 118 1935 Bahat 1974, 162 – 165. Riley 1975, 26, αρ. 8 – 9 285 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου απολήγει σε απλό, έξω νεύον χείλος1936. Σταδιακά, και μέχρι τον 8ο αιώνα το μέγεθος των αγγείων περιορίζεται και το σχήμα απλοποιείται, το σώμα γίνεται περισσότερο αποστρογγυλευμένο, ο λαιμός περιορίζεται σε ύψος και οι λαβές τοποθετούνται χαμηλότερα1937. Η δεύτερη παραλλαγή (LRA5/6B), εμφανίζεται την ίδια περίπου περίοδο με την προηγούμενη. Τα πρωιμότερα παραδείγματά της (LRA5/6B.1)1938, εντοπίζονται στρώματα του 5ου αιώνα1939 και παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με αμφορείς του τύπου LRA41940. Έχουν χωρητικότητα κοντά στα 6 λίτρα και τονισμένο τον άξονα του ύψους. Το σώμα είναι σχεδόν κυλινδρικό, με ενιαίο κυρτό ώμο, που απολήγει σε απλό κυλινδρικής διατομής χείλος. Οι λαβές τοποθετούνται στη μετάβαση από τον ώμο στο σώμα, όπου διαμορφώνεται ζώνη με πυκνές, παράλληλες αυλακώσεις, ενώ το υπόλοιπο σώμα παραμένει λείο μέχρι την κυρτή βάση1941. Μέσα στον 6ο αιώνα τα αγγεία της παραλλαγής αυτής (LRA5/6B.2)1942 περιορίζονται καθ’ ύψος, αλλά διπλασιάζουν σχεδόν τη χωρητικότητά τους. Οι αυλακώσεις επεκτείνονται στο κάτω μέρος του σώματος και αφήνουν πλατιά λεία ζώνη στο μέσο περίπου του αγγείου. Το χείλος προβάλλεται υψηλό, με σαφήνεια διακριτό από τον ώμο, χωρίς της μεσολάβηση λαιμού. Οι επόμενες παραλλαγές, ταυτίζονται με την τυπολογική κατάταξη του Pieri. Η τρίτη από αυτές (LRA5/6C)1943 συμπεριλαμβάνει τα παραδείγματα του τύπου με σφαιρικό σώμα. Εμφανίζεται στις αρχές του 6ου αιώνα και συνεχίζει να υφίσταται μέχρι και τον 7ο1944 ή τις αρχές του 8ου αιώνα1945. Το χείλος είναι υψηλό αλλά χωρίς τον ραδινό λαιμό του τύπου LRA5/6A. Ωστόσο διατηρεί την χαρακτηριστική ακμή στη γένεσή του, μαζί με μια πλατιά αβαθή σκοτία περιμετρικά. Η χωρητικότητα των αγγείων της συγκεκριμένης παραλλαγής τους κυμαίνεται μεταξύ 18 και 23 λίτρων1946. Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του και ιδιαίτερα η ακμή στην άνω απόληξη του ώμου υποδεικνύουν πως σχετίζεται με την παραλλαγή LRA5/6A, καθώς μάλιστα εξελίσσεται παράλληλα με τα όψιμα παραδείγματα αυτής. 1936 Johnson 1986, 593, 595, αρ. 3, εικ. 4a – b. Piéri 2005, 118, πίν. 44.1 – 3, 44.5 – 6, 1937 Piéri 2005 εικ. 77.2 - 3 1938 Αφορά τα παραδείγματα της παραλλαγή 1Β του Piéri (Piéri 2005, 117 – 118) 1939 Williams et al: 1974, 32, πίν. 8 αρ. 50. Aupert 1980a, 438, fig. 45 no 321 – 321a. Johnson 1986, 591-593, εικ.1 a-c, 2 a-b. Abadie - Reynal 1989, 54, fig. 12 1940 Zemer 1978 τύπος 36. Scorpan 1977, 274, εικ. 9.1. Majcherek 1995, τύπος 1, 166, πιν. 3.1, 4, 9.1 1941 Ο τύπος αυτός φαίνεται πως συσχετίζεται στενά με ένα ανάλογο, σύγχρονο σχήμα, με τοπικό μάλλον χαρακτήρα, που εμφανίζεται την ίδια περίπου περίοδο και συνεχίζει να κυκλοφορεί μέχρι και τον 9ο αιώνα (Piéri 2005, παραλλαγή 2Β, 119, εικ. 76) 1942 Ταυτίζεται με την παραλλαγή 1Α του Piéri (Robinson 1959, 115, ρ. M 329 – M 330 πίν. 32. Piéri 2005, 116 - 117) 1943 Magness 1993 τύπος 4Β – 6Β. Piéri 2005 παραλλαγή 3 1944 Piéri 2005, 120 1945 Magness 1993, 226 1946 Piéri 2005, 119 - 120, εικ. 76 286 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Η τελευταία εκδοχή του τύπου (LRA5/6D)1947 αφορά αγγεία μικρότερου μεγέθους, με χωρητικότητα που ποικίλει από 7,5 – 15 λίτρα και έχουν ιδιαίτερα περιορισμένη γεωγραφική διάδοση. Πρόκειται ουσιαστικά για μια όψιμη εκδοχή της προηγούμενης παραλλαγής, που εμφανίζεται τα πρώτα χρόνια του 7ου αιώνα και επιβιώνει μέχρι και τον 11ο. Στα αγγεία αυτά το σώμα γίνεται περισσότερο ραδινό, ενώ το χείλος παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία1948. Πηλός Ο πηλός της ανοιχτόχρωμης εκδοχής του τύπου LRA5/6 είναι εύκολα διακριτός από άλλου τύπους αμφορέων. Χαρακτηρίζεται από πορτοκαλόχρωμο έως ανοιχτόχρωμο κιτρινωπό πηλό, μαλακό ή μέτριας σκληρότητας, με αμμώδη υφή και σε ορισμένες περιπτώσεις ελαφρώς σκονισμένη επιφάνεια1949. Το σώμα του πηλού είναι ανισοτροπικό, υποδεικνύοντας χαμηλές θερμοκρασίες όπτησης. Οι προσμίξεις είναι καλά κατανεμημένες, πιθανότατα λόγω της σύστασης του κοιτάσματος που χρησιμοποιείται και όχι χάρη στην επεξεργασία του πηλού. Αποτελούνται κατά κύριο λόγο από ελαφρώς ή έντονα αποστρογγυλευμένους κόκκους χαλαζία, ενώ σποραδικά εντοπίζονται πλαγιόκλαστα, αποστρογγυλευμένες ασβεστολιθικές προσμίξεις με οργανική προέλευση (βιοσπαρίτες) και κεροστίλβη1950. Αξίζει να σημειωθεί πως μακροσκοπικά, έχουν επισημανθεί και παραδείγματα που εμπεριέχουν μαρμαρυγία, με χρυσίζουσα λάμψη1951. Η σύσταση αυτή είναι ενδεικτική της Γαλιλαίας αλλά και του συνόλου της παραθαλάσσιας πεδινής ζώνης στα βορειοδυτικά του Ισραήλ1952. Προέλευση Η προέλευση των ασκοειδών αμφορέων, παρά τον χαρακτηρισμό Παλαιστινιακοί, αποδίδεται, σε μια σειρά εργαστηρίων, στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Άλλωστε η παρουσία περισσότερων κέντρων παραγωγής είναι αναμενόμενη σε έναν τύπο με τόσο μεγάλη μορφολογική ποικιλία. Με βασικό κριτήριο την πυκνότητα με την οποία εντοπίζονταν, η προέλευσή των αμφορέων αυτών έχει αποδοθεί από νωρίς στην ευρύτερη περιοχή της Παλαιστίνης, Η πόλη της Καισάρειας είχε προταθεί αρχικά ως πιθανό κέντρο παραγωγής1953, ενώ η J.Magness αποδίδει τα αγγεία του τύπου στην ευρύτερη περιοχή της νότιας 1947 Egloff 1977 τύποι 187, 188, 190. Zemer 1978 τύποι 60 – 62. Riley 1979, 224, τύπος 5. Peacock, Williams 1986 σελ 216, no 63. Piéri 2005 τύπος 4 1948 Ο Piéri διακρίνει τέσσερεις επί μέρους παραλλαγές με βάση τα χαρακτηριστικά του χείλους (βλ. Piéri 2005, εικ. 79) 1949 Riley 1975, 26. Hayes 1976, 117. Riley 1979, 223. Peackock 1984a, 22 1950 Riley 1975, 30. , Landgraf 1980, 78 – 79. Peackock 1984a, 22. Peacock, Williams 1986, 192 1951 Piéri 2005, 116 1952 Landgraf 1980, 79 1953 Riley 1975, 26 – 27. Riley 1979, 223 287 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Παλαιστίνης1954. Η έρευνα έχει καταλήξει πως οι επί μέρους παραλλαγές, ιδιαίτερα στο τμήμα που επικαλύπτονται χρονολογικά αποτελούν προϊόντα διαφορετικών εργαστηρίων. Αν και τα εκείνα της πρώτης και πλέον διαδεδομένης εκδοχής του τύπου (LRA5/6A) παραμένουν αταύτιστα, τα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (LRA5/6B), φαίνεται πως παράγονταν στην πεδιάδα της Πτολεμαϊδος, στην περιοχή της Άκρας και στην πεδιάδα που απλώνεται ανατολικά του όρους Κάρμηλος, βόρεια και ανατολικά της σημερινής πόλης Haifa. Η πυκνότητα των ευρημάτων στη Γαλιλαία και η ομοιότητα του πηλού με προϊόντα τοπικών εργαστηρίων υποδεικνύει την σχέση του τύπου με την περιοχή1955, ενώ στη θέση Khirbet Al Aiyadiya, όπου εντοπίζεται κεραμικό εργαστήριο, επισημαίνονται εργαστηριακά απορρίμματα του τύπου1956. Το θέμα της προέλευσης είναι περισσότερο πολύπλοκο για τους οψιμότερους αμφορείς με σφαιρικό σώμα του τύπου LRA5/6C. Αν και τα κέντρα παραγωγής φαίνεται να είναι πολυάριθμα η περιοχή της Ιουδαίας συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον1957. Η ισχυρή παρουσία του τύπου στην ευρύτερη περιοχή της Ιερουσαλήμ την καθιστά σημαντική υποψήφια ως κέντρο παραγωγής1958. Οι αμφορείς που εντοπίστηκαν στη θέση Ramat Rahel έχουν αποδοθεί σε εργαστήρια που λειτούργησαν στην παρακείμενη μονή του Mar Elias1959. Επιπροσθέτως, ως κέντρο παραγωγής έχει προταθεί και η παραλιακή ζώνη της Σαμάρειας1960. Περιεχόμενο Η ποικιλία των παραλλαγών, τα διαφορετικά κέντρα παραγωγής και η εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια του τύπου περιπλέκουν και το ζήτημα του περιεχομένου των αμφορέων του τύπου. Σε παραδείγματά του έχουν εντοπιστεί ποικιλία ξηρών προϊόντων, που όμως δεν σχετίζονται με την εμπορική χρήση του αγγείου1961. Επιπλέον έχει διαπιστωθεί η περιστασιακή χρήση του για αποθήκευση ποικιλίας αγαθών1962. Τέλος, έχει προταθεί το ενδεχόμενο να πρόκειται για αγγεία με σκοπό τη μεταφορά του νερού1963. Ωστόσο, η τελευταία χρήση παρατίθεται με αρκετή 1954 Magness 1992, 131 – 132 1955 Piéri 2005, 124 1956 Landgraf 1980, 76, 78 1957 Piéri 2005, 124 1958 Magness 1993, 160 – 161, εικ. 8 1959 Piéri 2005, 125 1960 Piéri 2005, 125 1961 Σε πρώιμα παραδείγματα του τύπου (πρώιμος 4ος αιώνας) έχουν εντοπιστεί προϊόντα, όπως όσπρια, ξηροί καρποί, σιτηρά και ελιές, που όμως φαίνεται να αποτελούσαν μέρος πρόσφορου με ιερό χαρακτήρα. Τόσο η φύση της προσφοράς όσο και η πρωιμότητα των παραδειγμάτων δεν επιτρέπουν συσχετισμούς με την εμπορική χρήση των αγγείων αυτών (Kingsley, Raveh 1996, 43- 44) 1962 Adan-Bayewitz 1986, 96 1963 Blakely 1988, 39 288 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου επιφύλαξη και αφορά τις οικιακές χρήσεις των αγγείων1964. Ως πιθανότερο προβάλλεται το ενδεχόμενο οι αμφορείς που εξετάζουμε να αποτελούσαν, κατά κύριο λόγο αγγεία μεταφοράς και εμπορίας κρασιού1965. Αρκετοί μελετητές θεωρούν πως ο εντοπισμός υπολειμμάτων ρητίνης στο εσωτερικό αμφορέων του τύπου ενισχύει την παραπάνω υπόθεση1966. Ωστόσο, πολύ σημαντικότερη ένδειξη θα πρέπει να θεωρηθεί το γεγονός ότι πολυάριθμα παραδείγματα έχουν εντοπιστεί σε στενή σχέση με οινοποιητικές εγκαταστάσεις σε διάφορες θέσεις1967. Άλλωστε, το λευκό κρασί της Παλαιστίνης ήταν ιδιαίτερα φημισμένο1968 και θα πρέπει να αποτελούσε βασικό εξαγώγιμο προϊόν της περιοχής1969. Απομιμήσεις Αν και δεν πρόκειται ακριβώς για απομιμήσεις, αλλά μάλλον για επιβιώσεις και τοπικές παραλλαγές του τύπου διαπιστώνεται μια σειρά αμφορέων με ασκοειδές σώμα, που όμως δεν εντάσσεται στον χρονολογικό ορίζοντα της παρούσης μελέτης. Αφορά αγγεία με αντίστοιχα μορφολογικά χαρακτηριστικά, κάθετο υψηλό χείλος, ασκοειδές σώμα και δακτυλιοειδείς λαβές οι οποίοι εξακολουθούν να παράγονται, με τοπικό κυρίως χαρακτήρα κατά την περίοδο των Αββασιδών, μετά δηλαδή τα μέσα του 8ου αιώνα1970. Ωστόσο, καθώς δεν εντάσσονται στο χρονολογικό πλαίσιο του υλικού που απασχολεί την παρούσα μελέτη δεν κρίνεται σκόπιμο να παρουσιαστούν αναλυτικά. Πρωτογενές υλικό (αρ. 695 – 702) Η παρουσία του τύπου LRA5/6 στο υλικό που μελετήθηκε είναι εξαιρετικά περιορισμένη γεγονός που βρίσκεται σε αντιδιαστολή με άλλα σύνολα από τον πολεοδομικό συγκρότημα των Φιλίππων που εκτείνονται χρονολογικά μέσα στον 7ο αιώνα1971. Τα παραδείγματά του που διατηρούν μορφολογικά χαρακτηριστικά και προσμετρώνται στον ελάχιστο αριθμό των αγγείων του τύπου είναι μόλις τρία. Τα σχετικά αυξημένα όστρακα (45 στο σύνολο) οφείλονται σε δύο κυρίως παραδείγματα (αρ. 697, 699), στα οποία αποδίδεται περίπου το 1/2 των συνολικών οστράκων του 1964 Adan-Bayewitz 1986, 97. Johnson 1986, 59, 1965 Riley 1979, 223. Peacock, Williams 1986, 191. Blakely 1988, 39. Vogt 1997, 14. Piéri 2005, 126 – 127 1966 Sibella 1995, 14. Kingslay 2003, 88. Piéri 2005, 126 1967 Hamilton 1934, 117. Hirschfeld, Birger - Calderon 1991, 107 – 109. Rahmani 1991, 102, εικ. 14, αρ. 1. Abd El - Aziz Negm 1998, 69, εικ. 6, 1968 Riley 1979, 223 1969 Για λεπτομέρειες βλ. Piéri 2005, 126, υποσ. 540 και 545 1970 Piéri 2005, 122, εικ. 76, 80 1971 Ζαχαριάδης 2010, 485. Zachariadis 2014, 706 – 707. Επιπλέον αρκετά παραδείγματα επισημαίνονται στην Οικοδομική νησίδα 4 (βλ. Τριβυζαδάκη 2005, 66 – 74, Μ30, Μ36, Μ39 – Μ41, Μ46) και ιδιαίτερα στο υλικό πλήρωσης του της δεξαμενής του αιθρίου που σφραγίζεται από οικοδομικά κατάλοιπα του 7ου αιώνα. 289 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου τύπου. Συνολικά εντοπίζονται σε λιγοστά μόνο σύνολα, από τα οποία μικρό λιγότερα από το 1/3 σχετίζεται με τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, όπου στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχει και με όψιμα όστρακα. Εξάλλου, η πλειονότητα των αγγείων του τύπου που επισημάνθηκαν σχετίζεται με τις οψιμότερες παραλλαγές του Όλα ανεξαιρέτως τα παραδείγματα του τύπου ανήκουν στην κατηγορία των ανοιχτόχρωμων αγγείων1972. Το χρώμα τους κυμαίνεται από κιτρινέρυθρο έως ερυθροκίτρινο και ελάχιστα είναι τα σκουρότερα ή πιο ανοιχτόχρωμα παραδείγματα. Ωστόσο η επιφάνεια συχνά είναι περισσότερο ανοιχτόχρωμη από τον πυρήνα και παρατηρείται μεγάλη χρωματική ανομοιογένεια ακόμη και στα όρια των επί μέρους οστράκων (αρ. 697, 699). Ο πηλός είναι μέτριος ως προς την κοκκομετρία, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή και πυρήνα που είναι είτε ενιαίος είτε διαμορφώνει επάλληλες στοιβάδες, αν και στην τελευταία περίπτωση η αλλαγή του χρώματος είναι σταδιακή και τα όρια της κάθε στοιβάδας ασαφή (αρ. 700). Η σύσταση παρουσιάζει αρκετή ομοιογένεια, με τις πυριτικές προσμίξεις να επικρατούν, στην πλειονότητά τους αποστρογγυλευμένες και τις ασβεστιτικές να είναι ευδιάκριτες, με διαφορετικές κατά περίπτωση αναλογίες, ενώ σποραδικά εντοπίζονται μικροσκοπικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος και μικροαπολιθώματα. Με βάση την αναλογία των προσμίξεων και το σώμα του πηλού διαπιστώνονται δύο βασικές επί μέρους ομάδες. Η πρώτη (βλ. αρ. 700 – 701) συμπεριλαμβάνει παραδείγματα στα οποία το σώμα του πηλού εμφανίζεται πιο χονδρόκοκκο, με πολλές έως άφθονες μικροσκοπικές οπές, συχνά επιμήκεις ή ακανόνιστου σχήματος. Οι προσμίξεις, καλά κατανεμημένες προβάλλουν ευδιάκριτες από το σώμα του πηλού και καταλαμβάνουν περισσότερο από το 50% της ορατής επιφάνειας της τομής, ενώ είναι μεγαλύτερου μεγέθους, συγκριτικά με τα αγγεία της δεύτερης ομάδας και αφορούν κυρίως πυριτικά στοιχεία. Στην δεύτερη ομάδα (βλ. αρ. 698 – 699) το σώμα του πηλού επικρατεί στην επιφάνεια της τομής. Οι προσμίξεις είναι μικρότερες και μέτρια κατανεμημένες, με κυρίαρχες τις κρυπτοκρυσταλλικές ασβεστιτικές, ενώ σποραδικά διακρίνονται και μικροσκοπικά σκουρόχρωμα στοιχεία. Επιπλέον, ένα μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 702) φαίνεται να διαφοροποιείται από τις δύο προηγούμενες ομάδες. Ο ιδιαίτερα ανοιχτόχρωμος πηλός του είναι πλούσιος αποστρογγυλευμένες πυριτικές προσμίξεις, όπως τα τυπικά παραδείγματα των παλαιστινιακών αμφορέων, ενώ επιπλέον εντοπίζονται μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις, μικροσκοπικές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικές σκούρες 1972 Ο συσχετισμός αυτός έρχεται σε αντιδιαστολή με το υλικό της Θεσσαλονίκης, όπως αυτό παρουσιάζεται στις ανασκαφές του Μετρό, όπου οι σκουρόχρωμη εκδοχή του τύπου απαντά με μεγαλύτερη συχνότητα και σε προγενέστερα κυρίως στρώματα. 290 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου κρυσταλλικές προσμίξεις. Προς το παρόν δεν είναι σαφές εάν το συγκεκριμένο παράδειγμα αποτελεί προϊόν απομίμησης, διαφορετικού κέντρου παραγωγής ή απλά μια ακόμη από τις πολλές παραλλαγές του υλικού κατασκευής του ίδιου αμφορέα. Τα περισσότερα παραδείγματα που εντοπίζονται διατηρούνται εξαιρετικά αποσπασματικά και αφορούν στην πλειονότητά τους τμήματα σώματος και λαβής, που δεν μπορούν να ενταχθούν σε κάποια από τις επί μέρους παραλλαγές. Ωστόσο, όσα μπορούν να ταυτιστούν τυπολογικά, φαίνεται πως ανήκουν κυρίως στην όψιμη παραλλαγή LRA5/6C (696 – 698). Ένα μόνο παράδειγμα αποδίδεται με αρκετή πιθανότητα στην παραλλαγή LRA5/6B1 (αρ. 696). Αρκετά, τέλος, είναι τα όστρακα που διατηρούν γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος, με ποικιλία θεμάτων, κυρίως με παράλληλες ή συμπλεκόμενες γραμμές (αρ. 699 – 702). Kapitän II Περιγραφή Πρόκειται για έναν αμφορέα χαρακτηριστικού σχήματος, εύκολα αναγνωρίσιμου, η παρουσία και διάδοση του οποίου1973 είναι δυσανάλογη της μελέτης γύρω από αυτόν. Έχει επικρατήσει με το όνομα Kapitän II σύμφωνα με την κατάταξη του G.Kapitän για του αμφορείς από ένα ναυάγιο στην περιοχή του Marzamemi στη νότιο Ιταλία1974, χωρίς να απουσιάζει από άλλες τυπολογικές προτάσεις1975. Το ύψος των αγγείων του τύπου κυμαίνεται μεταξύ 75 και 80 εκ, ενώ η διάμετρος του χείλους, περιορίζεται περίπου στα 7 εκ. Χαρακτηρίζεται από την σαφή διάκριση των δύο όγκων που διαμορφώνουν το λαιμό και το σώμα, με δύο ανεστραμμένα, άνισα κωνικά τμήματα. Το σώμα είναι κωνικό με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ήπια κυρτό ώμο. Στην άνω απόληξη του εδράζεται ο ξεχωριστά κατασκευασμένος, υψηλός, κωνικός λαιμός, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Το κάθετο χείλος, είναι ελάχιστα έξω νεύον σε ορισμένες περιπτώσεις, ωοειδούς, τριγωνικής ή ορθογώνιας διατομής, που συχνά διαμορφώνει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Κάτω από αυτό, σχηματίζεται πλατιά σκοτία και τριγωνικής σχεδόν διατομής ανάγλυφος δακτύλιος. Αμέσως υποκείμενα βρίσκεται η γένεση των χαρακτηριστικών υψηλών, ωοειδούς διατομής λαβών, που υπερέχουν του χείλους, απολήγουν στον ώμο του αγγείου και φέρουν δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη τους. Επιπλέον, χαρακτηριστικό γνώρισμα του αγγείου είναι το μεγάλο πάχος των τοιχωμάτων του, τόσο στο σώμα, όσο και στο λαιμό. Εξίσου χαρακτηριστική είναι και η βάση των αγγείων του τύπου, που διαμορφώνεται κυλινδρική, σχηματίζοντας χαμηλό πόδιο, προσδίδοντας σε αυτόν το 1973 Riley 1979, 192 1974 Kapitän 1961, 296 - 298 1975 Σε άλλες τυπολογίες: Oelmann 1914 τύπος 77 (Niederbieber 77). Zeest 1960, τύπος 79. Kuzmanov 1973, τύπος 7. Riley 1979, Mid Roman 7. Keay 1984 τύπος 12. Peacock, Williams 1986, τύπος 47 291 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου περιγραφικό όνομα Hollow Foot Amphora1976. Το τύμπανο της βάσης είναι κωνικό και ο πυθμένας αντίστοιχα κοίλος, ενώ εξωτερικά, μέχρι το ύψος του πυθμένα σημειώνονται πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Το μεγάλο πάχος των τοιχωμάτων του και το μεγάλο βάρος του αγγείου αναλογικά με το περιεχόμενό του υποδεικνύουν ένα αγγείο προορισμένο για να παρέχει ιδιαίτερα μεγάλη προστασία στο μεταφερόμενο προϊόν. Ωστόσο, ο σχετικά μεγάλος όγκος και η αυξημένη κυκλοφορία του δεν επιτρέπουν την υπόθεση κάποιου πολύτιμου περιεχομένου. Συνυπολογίζοντας την ισχυρή κατασκευή του αγγείου, την παρουσία του πόδιου στη βάση, τις ιδιαίτερα μεγάλες λαβές για τον εύκολο χειρισμό, τον στενό και υπερβολικά υψηλό λαιμό και την διαμόρφωση του χείλους, που θα μπορούσε να εξασφαλίσει μια ιδιαίτερα αποτελεσματική σφράγιση του αγγείου, μπορεί κάποιος να υποθέσει πως οι αμφορείς αυτοί προορίζονταν για ταξίδια με ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, όπως θα ήταν οι χερσαίες μετακινήσεις. Τυπολογία Το σχήμα του αμφορέα αυτού παρουσιάζει εντυπωσιακή σταθερότητα στο χρόνο. Τα βασικά χαρακτηριστικά του παραμένουν ίδια και είναι εύκολα αναγνωρίσιμος ακόμη και από μικρά όστρακα. Η καταγωγή του τύπου είναι ασαφής. Μορφολογικά παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία με αμφορείς του 6ου και του 7ου π.Χ. αιώνα από τη Σάμο1977 και με τους οψιμότερους ελληνικούς νησιωτικούς αμφορείς των κλασσικών και ελληνιστικών χρόνων, με το χαρακτηριστικό κυλινδρικό ή σχεδόν κυλινδρικό έμβολο, το κωνικό σώμα και τις υψηλές, τοξοτές στο άνω τμήμα τους λαβές1978. Επιπλέον, διαπιστώνονται σημαντικές ομοιότητες με τον τύπο Kapitän I1979, με τον οποίο και συνυπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις1980. Τέλος, η κοίλη, κυλινδρική βάση οδήγησε ορισμένους ερευνητές στη σύνδεση των αγγείων αυτών με τους αμφορείς LRA 3, ιδιαίτερα τους προγονικούς τύπους με μία λαβή1981, θέση που όμως χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση1982. Μικρές μόνο διαφοροποιήσεις εντοπίζονται μεταξύ των γνωστών παραδειγμάτων, ενώ οι παραλλαγές που έχουν κατά καιρούς προταθεί δεν εντάσσονται τελικά στον ίδιο τύπο1983. Μια κατάταξη μεταξύ των ορισμένων γνωστών παραδειγμάτων 1976 Peacock, Williams 1986, 193. Holbrook, Bidwell 1991, 218 1977 Grace 1971, 52, υποσ. 51 1978 Grace 1961 εικ. 47, 52. Grace 1971, 52. Panella 1972, 91. Panella 1986, 598 1979 Panella 1986, 598 1980 Parker, Squire 1974, 27 – 30. Parker 1992, 64, αρ. 76 1981 Panella 1973, 462. Panella 1986, 598 1982 Bezeczky 2005a, 205. Αν και το σχήμα των δύο αμφορέων παρουσιάζει κοινά στοιχεία η γενικότερη αντίληψη του σχήματος τους είναι εντελώς διαφρορετική. 1983 Riley 1979, 190. Αξίζει να σημειωθεί πως η παρατήρηση του Riley που απορρίπτει την πιθανή αποκατάσταση με συμπαγές έμβολο ενός παραδείγματος από τη Δούρα Ευρωπό (Dyson 1968, 19, εικ. 4, αρ. 66) φαίνεται πως αποτελεί παρανόηση αφού η περιγραφή του αγγείου αναφέρεται σε δακτυλιοειδές πόδιο. 292 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου διατυπώνεται από τους Negru M., Bădescu A. και Avram R, χωρίς ωστόσο να έχει υιοθετηθεί στη διαθέσιμη βιβλιογραφία1984. Στα παραδείγματα από την Όστια πάντως τα εξελικτικά χαρακτηριστικά συνοψίζονται στην προοδευτική μείωση της διαμέτρου του χείλους, ενώ παράλληλα γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρη η διάκριση μεταξύ του χείλους και του δακτυλίου που φέρει εξωτερικά. Ο αμφορέας Kapitän II είναι από τους πρωϊμότερους που θα μας απασχολήσουν καθώς πρόκειται ουσιαστικά για αγγείο που τοποθετείται μεταξύ των μέσων ρωμαϊκών τύπων (MRA 71985). Χρονολογείται σε γενικές γραμμές μέσα στον 3ο και τον 4ο αιώνα, ωστόσο φαίνεται πως έχει ήδη κάνει την εμφάνισή του στα τέλη του 2ου1986 αιώνα. Στην Όστια εντοπίζεται κυρίως σε στρώματα του 3ου αιώνα, ενώ περιορισμένα παραδείγματα έχουν εντοπιστεί και σε στρώματα του δεύτερου μισού του 2ου αιώνα, όπως και σε άλλα που χρονολογούνται μέχρι τον 5ο αιώνα1987. Σε όψιμα στρώματα που αποδίδονται στον όψιμο 4ο1988 και τον πρώιμο 5ο αιώνα εντοπίζονται παραδείγματα και στην αρχαία αγορά της Αθήνας1989. Επιπλέον, παραδείγματα του τύπου, μαζί με υλικό του 5ου αιώνα έχουν εντοπιστεί με μεγάλη συχνότητα και στη Θεσσαλονίκη1990. Τέλος παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε στρώματα του όψιμου 5ου, ακόμη και του 6ου αιώνα στην περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου και της Κυρηναϊκής, ωστόσο θεωρούνται μάλλον υπολειμματικά ευρήματα1991. Τα στρωματογραφικά δεδομένα τόσο από την Όστια όσο και από άλλες θέσεις επιβεβαιώνουν τη χρονολόγηση του τύπου μεταξύ του 2ου και 4ου αιώνα, άποψη στην οποία συντείνουν οι περισσότεροι μελετητές1992. Ωστόσο, η εποχή την μέγιστης διάδοσής του πρέπει να τοποθετηθεί μάλλον στα τέλη του 3ου – αρχές 4ου μ. Χ. αιώνα. Αν και έχει υποστηριχθεί πως η παραγωγή του δεν ξεπερνά τα όρια του 4ου αιώνα1993, τα πιο πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν πως αυτή συνεχίζεται, και μέσα στον 5ο αιώνα. Πηλός Παρά τη μεγάλη ομοιογένεια που παρατηρείται στο σχήμα των αγγείων του τύπου, 1984 Negru et al. 2003a, Negru et al. 2003b. Είναι πιθανότερο οι επί μέρους παραλλαγές που παρουσιάζονται να αποτελούν απλά ποικιλίες του ίδιου αγγείου ή σειρά απομιμήσεων. Εξάλλου, οι βασικές παραλλαγές που παρουσιάζονται (Α2.2.1 και Α.2.2.2) δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά μεταξύ τους και οι όποιες αποκλίσεις δικαιολογούνται στα πλαίσια ενός χειροποίητου προϊόντος μαζικής παραγωγής 1985 Riley 1979, 189 1986 Peacock, Williams 1986, 194 1987 Panella 1986, 596 1988 Robinson 1959, 110 πίν. 31, αρ. Μ 274 1989 Robinson 1959, 112, πίν. 31, αρ. Μ 303 1990 Στις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης ο τύπος εντοπίζεται σε πολλά στρώματα που αποδίδονται με αρκετή ασφάλεια στον πρώιμο 5ο αιώνα (Ζαχαριάδης υπό έκδοση.). 1991 Riley 1979, 191, εικ. 34 1992 Parker, Squire 1974, 29 – 30. Panella 1986, 596 – 597. Outschar 1993, 52. Negru et al. 2003a, 235 1993 Riley 1979, 190 – 191. Panella 1986, 597 293 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου διαπιστώνεται πως ο πηλός παρουσιάζει μικρές αποκλίσεις και χαρακτηρίζεται από δύο διακριτές κατηγορίες. Ο πηλός της πρώτης και περισσότερο διαδεδομένης κατηγορίας είναι κοκκινωπός, με τεφρό σε πολλές περιπτώσεις πυρήνα, ιδιαίτερα σκληρός, με αδρή υφή. Μακροσκοπικά διακρίνονται αρκετές πυριτικές, συχνά μεσαίου και μεγάλου μεγέθους, καθώς και αρκετές καστανέρυθρες κρυσταλλικές προσμίξεις. Επιπλέον διαπιστώνονται σποραδικοί ωόλιθοι, μικρές σιδηρούχες καστανέρυθρες προσμίξεις, ασημίζουσες φολίδες μαρμαρυγία, καθώς και ελάχιστα κατάλοιπα ασβεστιτικών στοιχείων. Η πετρογραφική εξέταση δείχνει ελαφρώς ασβεστούχο ισοτροπικό σώμα, που υποδεικνύει ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες όπτησης με μέτρια ή καλή κατανομή των προσμίξεων. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται χαλαζίες, και άστριοι, μεταξύ των οποίων πλαγιόκλαστα και καλιούχοι άστριοι. Λιγότερο συχνά εντοπίζονται προσμίξεις πολυκρυσταλλικού χαλαζία, πυριτόλιθου, χαλαζίτη, ηφαιστειακών πετρωμάτων, άχρωμων σιδηρομαγνησιούχων ορυκτών και φολίδες μοσχοβίτη. Επιπλέον εντοπίζονται ιλλιόλιθοι και ψαμμίτες, που σε σπάνιες περιπτώσεις χαρακτηρίζονται από σιδηρούχο υλικό πλήρωσης1994. Η δεύτερη κατηγορία που επισημαίνεται στη βιβλιογραφία χαρακτηρίζεται από πιο ανοιχτόχρωμο πηλό, περισσότερο λεπτόκοκκο με μικρές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία που φέρει εξωτερικά υπόλευκο επίχρισμα1995. Οι προσμίξεις είναι μικρότερες και καλύτερα κατανεμημένες μέσα στο σώμα του πηλού. Αφορούν κυρίως μονοκρυσταλικούς και πολυκρυσταλικούς χαλαζίες και μοσχοβίτη. Δευτερευόντως εντοπίζονται αλκαλικοί άστριοι, βιοτίτης και σποραδικά πλαγιόκλαστα, ενώ απουσιάζουν τα ασβεστιτικά στοιχεία. Η ορυκτολογική σύσταση της κατηγορίας αυτής υποδεικνύει πως προέρχεται από περιοχή με μεταμορφωμένα κρυσταλλικά πετρώματα, σε αντίθεση με το πλούσιο σε ηφαιστειακά πετρώματα υλικό της πρώτης παραλλαγής1996. Προέλευση Η προέλευση του τύπου παραμένει αβέβαιη και δεν έχουν προς το παρόν εντοπιστεί εργαστήρια ή αποθέτες. Από νωρίς ωστόσο ο τύπος έχει αποδοθεί στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και πιο συγκεκριμένα στον αιγιακό χώρο1997, είτε στις νησιωτικές περιοχές, είτε στην περιοχή της Μικράς Ασίας1998, την Παλαιστίνη και την Κυρηναϊκή1999, την Αίγυπτο2000 ακόμη και τη Ρόδο2001. Ως πιθανότερο κέντρο 1994 Peackock 1977, 297, εικ. 23.1. Riley 1979, 190. Peacock, Williams 1986, 195. Tomber, Dore 1998, 109 (P&W AM 47). Sauer 2005, 117 – 118 (WA18/98) 1995 Majcherek 1993, 218. Bezeczky 2005b, 45 1996 Sauer 2005, 117 (WA17/98) 1997 Riley 1979, 192 1998 Panella 1972, 92. Panella 1986, 598. Laubenheimer 1990, 141 1999 Riley 1979, 192 2000 Panella 1986, 598 294 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου παραγωγής προβάλλεται η περιοχή της Εφέσου2002. Έχει ακόμη προταθεί η Μίλητος2003 και το νησί της Σάμου. Η τελευταία πρόταση, ωστόσο, στηρίζεται κυρίως στην τυπολογική ομοιότητα του αμφορέα αυτού με παλαιότερα αγγεία που έχουν αποδοθεί στο συγκεκριμένο κέντρο παραγωγής2004. Οι πετρογραφικές αναλύσεις δεν έδωσαν καταφατικές απαντήσεις στο ερώτημα των κέντρων παραγωγής του τύπου2005. Πάντως, τα συστατικά του πηλού των τυπικών παραδειγμάτων, με τον ερυθρωπό πηλό, είναι κοινά στην περιοχή της Εφέσου. Για την πιο λεπτόκοκκη, επιχρισμένη εκδοχή, οι ορυκτολογικές αναλύσεις δείχνουν πως ο πηλός θα μπορούσε να προέρχεται από τις αλλουβιακές αποθέσεις της κοιλάδας του Μαιάνδρου, ενώ ως πιθανό κέντρο παραγωγής εμφανίζεται και η Σάμος2006. Περιεχόμενο Έχει υποστηριχθεί πως οι αμφορείς του τύπου αποτελούσαν αγγεία μεταφοράς και εμπορίας κρασιού2007. Επιπλέον έχει προταθεί, ως πιθανό περιεχόμενο ο γάρος, ή κάποια άλλη σάλτσα από ψάρια, χωρίς η υπόθεση αυτή να φαίνεται πειστική2008. Σε ορισμένα παραδείγματα του τύπου έχει εντοπιστεί η παρουσία σκούρης ρητίνης στο εσωτερικό2009, πιθανότατα προερχόμενης από κωνοφόρα δέντρα2010. Επιπλέον, το σχήμα του αγγείου με τον υψηλό και στενό λαιμό του αλλά και η πιθανή απόδοσή του σε αιγιακά κέντρα παραγωγής καθιστούν την υπόθεση του κρασιού ισχυρότερη, καθώς αποτελεί το βασικό εξαγώγιμο προϊόν του νησιωτικού χώρου2011. Προς αυτή την άποψη άλλωστε φαίνεται πως συντείνουν και οι περισσότεροι ερευνητές2012. Απομιμήσεις Η επισήμανση παραδειγμάτων που διαφοροποιούνται από την τυπική πρώτη ύλη στη Vidobona2013 και το El-Alamein2014, αλλά και στον βορειοελλαδικό χώρο, όπως 2001 Fisher, McCown 1930, 32. Empereur, Picon 1989, 233. Majcherek 1993, 218 2002 Outschar 1993, 52. Bezeczky 2005a, 203 2003 Empereur 1998, 398 2004 Grace 1971, 52, υποσ. 51. Η σημαντική διαφοροποίηση του πηλού της πρώτης και ευρύτερα διαδεδομένης ομάδας με τον τυπικό κοκκινωπό πηλό με τον πλούσιο σε μαρμαρυγία ερυθρό – καστανέρυθρο, μάλλον λεπτόκοκκο πηλό του νησιού (Grace 1971, 72 – 73) καθιστά μάλλον αβάσιμο ένα τέτοιο συσχετισμό, ωστόσο αυτή η σχέση δεν μπορεί να αποκλειστεί για την δεύτερη, πιο λεπτόκοκκη, επιχρισμένη εκδοχή του τύπου) 2005 Peacock, Williams 1986, 195 2006 Sauer 2005, 117 – 118 2007 Riley 1979, 192. Peacock, Williams 1986, 194 2008 Parker, Squire 1974, 32 2009 Robinson 1959, 106, αρ. Μ 237, πίν. 28. Kapitän 1961, 298 2010 Kapitän 1961 (παράτημα από Hartmut Linde), 317 - 318 2011 Panella 1972, 92 – 93. Panella 1986, 599 2012 Parker, Squire 1974, 32. Panella 1972, 93. Carandini, Panella 1981, 494. Laubenheimer 1990, 141, Lemaître 1995, 200. Negru et al. 2003a, 235, 2013 Bezeczky 2005b, 45. Sauer 2005, 117 (WA17/98) 2014 Majcherek 1993, 218 295 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου επισημαίνεται στο υλικό τόσο των Φιλίππων (αρ. 716), όσο και άλλων θέσεων2015, καθιστά το ζήτημα της ταξινόμησης των αμφορέων του τύπου αυτού ακόμη ανοιχτό. Ως εκ τούτου είναι ακόμη πρόωρο, μιλήσει κανείς για απομιμήσεις. Δεν αποκλείεται πάντως ο συγκεκριμένος τύπος να έχει επηρεάσει αρκετά σχήματα, μεταξύ των οποίων ένας αμφορέας από τους Φιλίππους2016, ενώ έντονες φαίνεται πως είναι οι επιρροές και σε έναν εξαιρετικά διαδεδομένο τύπο της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου2017. Πρωτογενές υλικό(αρ. 703 – 718) Ο τύπος απαντά με αρκετή συχνότητα στο σύνολο που μελετήθηκε και εάν συνυπολογιστούν οι δυο εκδοχές του (RSW και CoW) από κοινού αποτελεί τον τρίτο πιο συχνό τύπο μεταξύ των παραγωγών της ανατολικής μεσογείου κατά την ύστερη αρχαιότητα. Τα παραδείγματά του εντοπίζονται στην πλειονότητά τους στα στρώματα καταστροφής του χώρου, όπως άλλωστε συνάδει και με το χρονολογικό πλαίσιο της διάδοσης του τύπου. Μάλιστα, ο τύπος αυτός είναι το μόνο εμπορικό αγγείο που μπορεί με ασφάλεια να συνδεθεί με την αρχική οικοδομική φάση του κτηρίου, πριν τη μετασκευή του σε εργαστηριακό χώρο. Αντίθετα διαπιστώνεται η ολοκληρωτική απουσία του τύπου στα στρώματα της παρακείμενης Νησίδας 42018 Αν και μορφολογικά δεν παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, στο σύνολο που εξετάστηκε διαπιστώνονται δύο βασικές ομάδες όσον αφορά το υλικό κατασκευής. Η πρώτη συμπίπτει με την κοινή παραλλαγή του τύπου, όπως περιγράφεται από τους Peackock και Williams2019ενώ η δεύτερη παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με το παράδειγμα της Vidobona2020, αλλά διαφοροποιείται ως προς το χρώμα του επιχρίσματος. Πιο αναλυτικά, η πρώτη ομάδα (αρ. 703 – 712) αφορά παραδείγματα με πηλό ερυθρό έως ερυθροκίτρινο, μέτριο, σκληρό, με αδρή ή μέτρια υφή στην εξωτερική επιφάνεια, που διατηρεί αρκετά ίχνη επεξεργασίας, ασαφή θραυσμό και ενιαίο πυρήνα στα περισσότερα παραδείγματα. Οι προσμίξεις παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία ως προς το μέγεθος, με μέτρια ή κακή κατανομή στο σώμα του πηλού, γεγονός που υποδεικνύει την περιορισμένη επεξεργασία της πρώτης ύλης πριν το πλάσιμο του αγγείου. Κυριαρχούν τα πυριτικά στοιχεία, με προσμίξεις το σχήμα των οποίων κυμαίνεται από ήπια αποστρογγυλευμένο ως γωνιώδες. Συστηματικά εντοπίζονται μικροί και μικροσκοπικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου (αρ. 705) ή και υπόλευκου χρώματος (αρ. 704), που συχνά διαπιστώνεται πως εμπεριέχουν 2015 Αγγεία του τύπου με ερυθρό ή σκούρο επίχρισμα επισημαίνονται στις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης 2016 Βλ. τύπο CLW8 (σελ. 385 - 386) και Τριβυζαδάκη 2005, 81 – 82, Μ.59 - 65 2017 Günsenin 1989, 271 – 274 (τύπος ΙΙΙ) 2018 Τριβυζαδάκη 2005, 26 – 92 2019 Peacock, Williams 1986, 195 2020 Bezeczky 2005b, 45. Sauer 2005, 117 (WA17/98) 296 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου μικροσκοπικά κρυσταλλικά πυριτικά στοιχεία. Σπανιότερα εντοπίζονται σκουρόχρωμες προσμίξεις ενώ δεν απουσιάζουν τα ασβεστιτικά στοιχεία, με τη μορφή κρυπτοκρυσταλλικών προσμίξεων, καθώς και οι φολίδες μαρμαρυγία. Η δεύτερη παραλλαγή (αρ. 713 – 718) αφορά όστρακα του τύπου με πηλό που απαντά στα ίδια χρώματα με την προηγούμενη παραλλαγή, ελαφρώς πιο λεπτόκοκκο, η σύσταση του οποίου δεν φαίνεται να διαφοροποιείται, ως προς το είδος των προσμίξεων (αρ. 713, 716). Χαρακτηρίζεται από αρκετά σαφή θραυσμό και περισσότερο επιμελημένη επιφάνεια ενώ φέρει εξωτερικά λεπτό, θαμπό επίχρισμα το χρώμα του οποίου κυμαίνεται από ερυθρό ως καστανέρυθρο2021. Δεν είναι σαφές εάν τα αγγεία αυτά διαφοροποιούνται από το παράδειγμα της Vidobona και σε άλλα στοιχεία, πέραν του χρώματος που έχει το επίχρισμα. Ωστόσο, ανάλογα παραδείγματα, εντοπίζονται σποραδικά και στη Θεσσαλονίκη2022. Αν και το στατιστικό δείγμα δεν επιτρέπει γενικεύσεις, διαπιστώνεται επιπλέον και μικρή διαφοροποίηση και στον τρόπο κατασκευής των αγγείων με επίχρισμα, καθώς σε αυτά απουσιάζει η χαρακτηριστική πτύχωση του πηλού στο εσωτερικό του λαιμού, ενδεικτικό της εξ αρχής κατασκευής του με το τελικό κωνικό σχήμα. Τυπολογικά τα αγγεία της ομάδας αυτής δεν διαφοροποιούνται από εκείνα της περισσότερο διαδεδομένης κατηγορίας. Σημειώνεται πάντως μια απλοποίηση του ανάγλυφου δακτυλίου και της υποκείμενης σκοτίας κάτω από το χείλος, η ένταση των οποίων περιορίζεται, ενώ και ο ώμος γίνεται περισσότερο κυρτός. Σε κάθε περίπτωση πάντως, δεν είναι δυνατό, τουλάχιστον με βάση το σύνολο των Φιλίππων να διακρίνουμε χρονολογικά τις δύο παραλλαγές. Η προσεκτική παρατήρηση του υλικού που εξετάστηκε οδήγησε σε ορισμένες διαπιστώσεις σε σχέση με την τεχνολογία κατασκευής των αγγείων του τύπου, που φαίνεται πως έχουν καθολικό σχεδόν χαρακτήρα. Όσον αφορά το χείλος, διαπιστώνεται πως σχηματίζεται με αναδίπλωση του πηλού, από την άνω απόληξη του λαιμού. Αντίστοιχα ο στενός δακτύλιος που χαρακτηρίζει τον τύπο δεν είναι επίθετος, αλλά σχηματίζεται παράλληλα με την σκοτία, από την πηλό που αφαιρείται κατά τη διαμόρφωσή της. Ιδιαίτερος είναι επίσης ο τρόπος με τον οποίο οι λαβές εφαρμόζονται στο λαιμό, αγαλλιάζοντας ουσιαστικά το σύνολο της περιφέρειάς του, εξασφαλίζοντας την ισχυρή συναρμογή και υψηλή αντοχή τους κατά το χειρισμό του αγγείου. Το υπόλοιπο αγγείο είναι κατασκευασμένο σε δύο επί μέρους τμήματα, ένα για το λαιμό και ένα για το σώμα, που πιθανότατα κατασκευάζεται ενιαία με τη βάση. Για 2021 Τα παραδείγματα με επιχρισμένη επιφάνεια πάντως δεν θα πρέπει να συγχέονται με παραδείγματα των οποίων η εξωτερική επιφάνεια διαμορφώνεται σκουρόχρωμη λόγω των συνθηκών όπτησης (αρ. 712), τα χαρακτηριστικά του πηλού των οποίων παραμένουν ανάλογα με αυτά της πρώτης ομάδας 2022 Αγγεία του τύπου με καστανέρυθρο ή ερυθρό επίχρισμα εντοπίζονται στις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης, αν και η παρουσία τους υπολείπεται κατά πολύ των τυπικών παραδειγμάτων του σχήματος, χωρίς επίχρισμα 297 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου την συναρμογή των δύο τμημάτων φαίνεται πως ο λαιμός εφαρμόζεται στην άνω επιφάνεια του ώμου και ακολούθως ο αρμός λειαίνεται εξωτερικά, αλλά και εσωτερικά στις περισσότερες περιπτώσεις. Η απαλοιφή του αρμού εσωτερικά, υποδεικνύει πως το τελικό σχήμα του λαιμού διαμορφώνεται μετά την συναρμογή των τμημάτων, όπως υποδεικνύουν οι πτυχές από τη συστολή του αγγείου κατά το πλάσιμο, που συχνά σημειώνονται στην εσωτερική επιφάνεια (αρ. 704). Επιπλέον, διαπιστώνεται πως η βάση κατασκευάζεται αρχικά ανοιχτή και ακολούθως σφραγίζεται με ένθετο κυκλικό δίσκο, που διαμορφώνει το τύμπανο και τον πυθμένα. Και στο σημείο αυτό η ένωση ενισχύεται με την συστολή του εν λόγω τμήματος, που έχει ως αποτέλεσμα το τελικό. Ο αρμός από την διαδικασία αυτή απαλείφεται εξωτερικά αλλά παραμένει στο σύνολο των παραδειγμάτων διακριτός, με τη μορφή πλεονάζοντος πηλού, στη μετάβαση από τον πυθμένα στο σώμα (βλ αρ. 717 – 718). 298 1.5.2 Βυζαντινοί αμφορείς Ο όρος Βυζαντινοί Αμφορείς υιοθετείται για να περιγράψει μια σειρά εμπορικών αγγείων που κυριαρχούν τόσο στο αιγαίο, όσο και σε ολόκληρη τη μεσόγειο από τον 7ο μέχρι και τον 9ο αιώνα2023. Η χρήση του όρου βυζαντινός στην περιγραφή των αμφορέων της περιόδου έχει προταθεί εδώ και αρκετά χρόνια2024 σε αντικατάσταση του προθέματος ύστερος ρωμαϊκός που χαρακτηρίζει τους προγενέστερους εμπορικούς αμφορείς (LRA). Στην κατηγορία αυτή υπάγονται δύο επί μέρους τύποι οι Σφαιρικοί Αμφορείς, που αποτελούν τη συνέχεια των LRA2 και οι Επιβιώσεις του LRA1. Χαρακτηρίζονται από περιορισμένη χωρητικότητα, γνώρισμα πολλών αμφορέων της εποχής αυτής, ενώ αρκετές είναι και οι μορφολογικές ομοιότητές τους, κυρίως στο ανώτερο τμήμα των αγγείων, δηλαδή το λαιμό και το χείλος. Οι δύο αυτοί τύποι στις διαφορετικές εκδοχές τους συνθέτουν ένα κοινό σχηματολόγιο2025, το οποίο υιοθετείται από πληθώρα κέντρων παραγωγής, και αντικαθιστά σε μεγάλο βαθμό τους τύπους των αμφορέων που διακινούνταν μέσω των θαλάσσιων δρόμων μέχρι τότε. Η στροφή αυτή, που δεν αποκλείεται να σχετίζεται και με αλλαγές στον τύπο των πλοίων, απηχεί ένα οργανωμένο σύστημα διακίνησης προϊόντων που επιβάλλεται και ρυθμίζεται από κάποια ενιαία αρχή και πιθανότατα σχετίζεται με τη στρατιωτική annona2026. Περιγραφή Σφαιρικοί αμφορείς Οι σφαιρικοί αμφορείς2027 αποτελούν ουσιαστικά τον διάδοχο των αμφορέων τύπου LRA2. Ορισμένοι μελετητές θεωρούν τον τύπο αυτό όψιμη παραλλαγή του κατεξοχήν αιγαιακού αμφορέα της ύστερης αρχαιότητας2028. Πιο ακριβής, ωστόσο, είναι η περιγραφή των αγγείων αυτών ως απομιμήσεις ή καλύτερα επιβιώσεις του τύπου2029. Αγγεία του ίδιου σχήματος συχνά έχουν αποδοθεί στον τύπο LRA132030, 2023 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874 – 875, 2024 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 247. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2007, 759. Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 743. Πούλου - Παπαδημητρίου 2011, 404 – 405. Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 138 - 140 2025 Ανάλογο φαινόμενο παραγωγής του ίδιου ή μορφολογικά όμοιου τύπου επισημαίνεται και στην ύστερη ελληνιστικη περίοδο στον αιγαιακό χώρο (βλ αμφορείς από την Κω, τη Ρόδο, τη Μένδη, τη Θάσο, τη Μένδη κ.α.), ωστόσο οι ομοιότητες και οι διαφορές των δύο αυτών περιπτώσεων βρίσκονται πέρα από τους στόχους της παρούσας μελέτης. 2026 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 244 – 245. Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 138 – 139. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874. Poulou - Papadimitriou 2017, 203 - 206 2027 Arthur 1998, 168. Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 743. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874 2028 Hautumm 1981 21 – 51. Opaiţ 1984, 316 – 319. Steckner 1989, 58, 65. Bonifay, Piéri 1995, 110 (LRA2 sous – type 2). Opaiţ 2004a, 10. Piéri 2005, 88 – 89 2029 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 243 - 244 2030 Δεμέστιχα 2002, 117 – 119. Demesticha 2003, 472 - 474 299 Βυζαντινοί Αμφορείς ταύτιση που θα πρέπει να εγκαταλειφθεί. Μεγάλη ποικιλία παραλλαγών παρουσιάζεται από τον Hayes, που διακρίνει αρκετούς επί μέρους τύπους2031, ενώ πολλές παραλλαγές του ίδιου τύπου φαίνεται πως συμπεριλαμβάνονται και στο σχηματολόγιο των κρητικών εργαστηρίων της πρώιμης βυζαντινής περιόδου2032. Η ιδιαίτερα εκτεταμένη διάδοση του τύπου και τα πολυάριθμα κέντρα παραγωγής, σε ολόκληρο σχεδόν το χώρο της Μεσογείου καθιστούν την αναζήτηση αυστηρών τυπολογικών χαρακτηριστικών άσκοπη2033 .Ωστόσο τα γενικά μορφολογικά χαρακτηριστικά παραμένουν ουσιαστικά κοινά. Πρόκειται για αμφορείς μικρού συνήθως μεγέθους, που παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία στα επί μέρους χαρακτηριστικά τους2034. Το σώμα είναι κατά κανόνα σφαιρικό, η βάση κυρτή, διαμορφωμένη από το κάτω μέρος του σώματος ή ελαφρώς πεπλατυσμένη. Ο λαιμός ποικίλει από κωνικός έως κυλινδρικός, ιδιαίτερα στο ανώτερο τμήμα. Το χείλος κυμαίνεται από κάθετο, απλό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού μέχρι και έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής και εκκινούν από τον λαιμό, συχνά αμέσως κάτω από το χείλος απολήγοντας στον ώμο του αγγείου. Μια παραλλαγή που εντάσσεται στην ευρύτερη Οικογένεια των Βυζαντινών Σφαιρικών Αμφορέων και επιχωριάζει σε στρώματα του 8ου αιώνα, είναι οι Ωοειδείς Αμφορείς.. Διατηρούν τον κωνικό λαιμό και τις χαρακτηριστικές τοξωτές λαβές, αλλά παράλληλα χαρακτηρίζονται από σώμα ωοειδούς σχήματος2035. Η διακόσμηση των σφαιρικών αμφορέων είναι απλή και διαμορφώνεται συνήθως από ζώνες με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις ενώ σπανιότερα, σε πρώιμα κυρίως παραδείγματα, μπορεί να είναι και κτενωτός, καλύπτοντας ολόκληρη την επιφάνεια ή μέρος του ώμου2036. Επιπλέον, σε μεμονωμένα παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται επιγραφές, κυρίως εγχάρακτες2037 ενώ σε παραδείγματα από την Κω σημειώνονται μικρές σφραγίδες στους λαιμούς ή τις λαβές σφαιρικών αμφορέων2038. Η ευρύτερη οικογένεια των βυζαντινών σφαιρικών αμφορέων καλύπτει μεγάλο χρονολογικό εύρος, καθώς εμφανίζονται ήδη από τις πρώτες δεκαετίες και κυρίως από τα μέσα του 2031 Hayes 1992, 69 – 71, τύποι 26, 28, 36 - 40, 42 – 43 2032 Portale, Romeo 2001, 311, πίν. XLVII, d – f . Yangaki 2007, 768 – 77, 2033 Arthur 1993, 235. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 247 2034 Οι διαστάσεις των αγγείων παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση, ακόμη και στο πλαίσιο του ίδιου συνόλου, καθώς τα μεγαλύτερα παραδείγματα είναι σχεδόν διπλάσια σε όγκο από τα μικρότερα (Bass 1982, 157 – 160). Ο Piéri υπολογίζει τη διακύμανση της χωρητικότητας των αγγείων αυτών μεταξύ 10 και 30 λίτρων (Piéri 2005, 89) 2035 Hayes 1992, 71 τύπος 44. Portale, Romeo 2001, 311, πίν. XLVII, d – f, τύπος TRC10. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2007, 758, εικ.6, αρ. 14. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874 – 875. Klontza - Jaklová 2014a, 802 εικ. 8, 13. Klontza - Jaklová 2014b, 171, εικ. 8 2036 Piéri 2005, 88. Διαμαντή 2010α, 146 – 147. Διαμαντή 2010β, 73, 80, 84 – 88. Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 742 – 743. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874, 2037 Bass 1982, 161. Διαμαντή 2010β, 88 - 89 2038 Διαμαντή 2010β, 92 - 95 300 Βυζαντινοί Αμφορείς 7ου και συνεχίζουν μέχρι και τον 9ος αιώνα2039, ενώ εντοπίζονται σε ολόκληρη σχεδόν τη Μεσόγειο2040 Επιβιώσεις LRA1 Παράλληλα, συχνά σε συνύπαρξη, με τη μεγάλη ποικιλία των σφαιρικών αμφορέων εντοπίζονται μια σειρά αγγείων, που φαίνεται πως εμπνέονται από το σχήμα του αμφορέα LRA1 και έχουν επικρατήσει ως Επιβιώσεις του LRA12041. Ο Hayes συμπεριλαμβάνει παραδείγματα της ομάδας αυτής στην τυπολογία του με αφορμή το υλικό από το Saraçhane2042. Αγγεία του ίδιου σχήματος έχουν εσφαλμένα συμπεριληφθεί μαζί με σφαιρικούς αμφορείς στον τύπο LRA13 του Riley2043. Αντίθετα, Οι Peackock & Williams διαχωρίζουν τους δύο επί μέρους τύπους2044. Τέλος, στην ίδια κατηγορία μπορούν να ενταχθούν μορφολογικά και ορισμένες παραλλαγές κρητικών αμφορέων της πρώιμης βυζαντινής περιόδου2045. Πάντως, παρά τις όποιες ομοιότητες, θα πρέπει τα αγγεία αυτά, που εντάσσονται στην αιγαιακή παράδοση, να διακριθούν από τα όψιμα μικρά παραδείγματα του καθ’ αυτώ LRA1, και ιδιαίτερα με τις μικρού μεγέθους παραλλαγές των κυπριακών εργαστηρίων2046, αλλά και τις απομιμήσεις του τύπου που εμφανίζονται μέσα στον 7ο αιώνα2047. Οι επιβιώσεις του LRA1 δανείζονται τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του αρχικού τύπου. Το σώμα είναι ωοειδές έως κυλινδρικό, ή ατρακτόσχημο, συχνά με μικρή συστολή στο μέσο περίπου του ύψους του. Η χωρητικότητα τους είναι, ανάλογη με αυτή των σφαιρικών αμφορέων, περίπου 10 λίτρα. Το ύψος των αγγείων δεν ξεπερνά το μισό μέτρο, ενώ η διάμετρος του χείλους κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 7 και 8 εκατοστών. Ο λαιμός ποικίλει από κυλινδρικός, συχνά με συστολή, έως ελαφρώς κωνικός, με μικρή διάμετρο και περιορισμένο ύψος. Το χείλος παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. και διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, συνήθως έξω νεύον, με μικρή ένταση κυλινδρικής ή ωοειδούς διατομής ή ακόμη και κοίλο εσωτερικά. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές ή γωνιώδεις, ωοειδούς διατομής και εκκινούν, κατά κανόνα, κάτω από το χείλος, απολήγοντας στον ώμο των αγγείων. Η εξωτερική επιφάνεια του σώματος καλύπτεται, στα περισσότερα παραδείγματα, από πλατιές 2039 Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 138. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874 (με αναλυτική βιβλιογραφία) εικ. 3, 7 2040 Για τη διάδοση του τύπου στον Μεσογειακό χώρο βλ. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 245 – 246. Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 139. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 874. Poulou - Papadimitriou 2017, 201 – 202 2041 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 875 2042 Hayes 1992, 69, 71, τύποι 27, 44, 45 2043 Riley 1979, 231 - 232 2044 Peacock, Williams 1986, τύπος 54 2045 Portale, Romeo 2001, 310 – 311, πίν. XLVIIb-c, LIVc-f, τύπος TRC9. Yangaki 2004, 514 – 515, Γιανγάκη 2009, 207 – 208 2046 Για τις όψιμες παραλλαγές του LRA1 βλ. σελ.253 - 254 2047 Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 741 – 743. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 875 301 Βυζαντινοί Αμφορείς παράλληλες αυλακώσεις ενώ η επεξεργασία είναι συνήθως αμελής2048. Πάντως σε κάθε περίπτωση. όπως ακριβώς και στους σφαιρικούς αμφορείς, τα επί μέρους τυπολογικά χαρακτηριστικά είναι δύσκολο και μάλλον άσκοπο να αναζητηθούν, καθώς το σχήμα παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Εκτός από τις αυλακώσεις δεν απαντούν άλλα διακοσμητικά στοιχεία ενώ και οι επιγραφές, γραπτές ή εγχάρακτες σπανίζουν2049 Οι αμφορείς αυτοί παράγονται κατά τον 8ο και 9ο αιώνα σε πληθώρα εργαστηρίων, το οποία, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, εντοπίζονται στον ελληνικό νησιωτικό χώρο. Η διάδοσή τους, εκτείνεται στο σύνολο των αιγαιακών ακτών αλλά και στην Κύπρο2050 ενώ θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως η δημοσίευση περαιτέρω συνόλων της περιόδου θα αυξήσει τον αριθμό των διαθέσιμων παραδειγμάτων. Προέλευση Τα πολυάριθμα κέντρα παραγωγής του κάθε τύπου, αφ’ ενός, και η κατά περίπτωση παραγωγή και των δύο στα ίδια εργαστήρια, αφ’ ετέρου καθιστούν την προσπάθεια συστηματοποίησης των χαρακτηριστικών του πηλού, ιδιαίτερα δύσκολη και τελικά μάλλον άσκοπη2051. Οι δύο κατηγορίες αμφορέων διαφοροποιούνται, ως προς το μοντέλο παραγωγής και διάδοσής τους. Το σχήμα των σφαιρικών αμφορέων φαίνεται πως αποκτά σχεδόν οικουμενικό χαρακτήρα, αφού διαδίδεται αλλά και παράγεται2052 σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου, από τη βόρειο Αφρική μέχρι την Αδριατική και φυσικά ολόκληρη την αιγαιακή λεκάνη, διαμορφώνοντας μια βυζαντινή κοινή όπως έχει προταθεί2053 μεταξύ επί μέρους κέντρων, που συχνά εντάσσονται σε διαφορετικές κεραμικές παραδόσεις. Αντίθετα, οι επιβιώσεις LRA1 φαίνεται πως αποτελούν προϊόν με περισσότερο αιγαιακό χαρακτήρα, καθώς τα κέντρα παραγωγής του, που μέχρι στιγμής έχουν επισημανθεί, φαίνεται να περιορίζονται κυρίως στην νησιωτική χώρα. Από τα πολυάριθμα κέντρα παραγωγής επιλέγεται να εξεταστούν εκείνα του αιγαίου και τις Κύπρου, που με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα δεδομένα είναι πιθανότερο να τροφοδοτούν την περίοδο αυτή την πόλη των Φιλίππων. Έτσι λοιπόν η παραγωγή των δύο τύπων εντοπίζεται ή αποδίδεται σε αρκετές 2048 Διαμαντή 2010β, 60 – 66. Papavassiliou et al. 2014, 160 – 161. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 875 2049 Διαμαντή 2010β, 62 2050 Για τη διάδοση του τύπου βλ. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 875 2051 Πούλου - Παπαδημητρίου 2014, 138. Καθώς στο υλικό των Φιλίππων δεν έχουν πραγματοποιηθεί εργαστηριακές αναλύσεις κρίνεται σκόπιμο να μην παρουσιαστούν τα στοιχεία των πηλών για τα επί μέρους εργαστήρια. Εξάλλου είναι τουλάχιστον επισφαλής, αν όχι απίθανη, η απόδοση των παραδειγμάτων που εξετάστηκαν σε κάποιο από τα κέντρα παραγωγής με βάση τη μακροσκοπική ή τη μικροσκοπική παρατήρηση, δεδομένης μάλιστα της τεράστιας ποικιλίας των πηλών που διαπιστώνεται. 2052 Arthur 1993, 232 – 241. Sazanov: 1997, 94. Arthur, Patterson 1998, 516 – 521. Murialdo 2001, 286 – 295. Bonifay 2004, 151 – 153. Ferrazzoli, Ricci 2008, 818 – 819 2053 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 247 302 Βυζαντινοί Αμφορείς θέσεις, όπου άλλοτε παράγεται ένας μόνο από αυτούς, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνεται η παράλληλη παραγωγή του. Αν και επισημαίνονται ομοιότητες μεταξύ του τυπικού πηλού των LRA2 με παραδείγματα σφαιρικών αμφορέων δεν στάθηκε μέχρι σήμερα δυνατό να εντοπιστούν ενδείξεις για την παραγωγή τους στα μέχρι τώρα γνωστά2054 εργαστήρια στην περιοχή της Αργολίδας2055. Πάντως ένα παράδειγμα από την Ψείρα φαίνεται πως κατασκευάζεται από πηλό ανάλογο με αυτό τυπικών LRA2 της περιοχής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για συνέχιση της παραγωγής και μετά τον 7ο αιώνα2056. Το νησί της Κω αποτέλεσε κέντρο παραγωγής ήδη από τον 7ο αιώνα, τόσο σφαιρικών αμφορέων όσο και μιας σειράς απομιμήσεων του LRA1, στην περιοχή της Καρδάμαινας2057 και της Αλάσαρνας2058. Ένα ακόμη εργαστήριο, στα απορρίμματα του οποίου επισημαίνονται παραδείγματα επιβιώσεων LRA1 εντοπίστηκε στη θέση Μαστιχάρι, στα βόρεια του νησιού2059. Ένα δεύτερο νησιωτικό κέντρο όπου παράγονται τόσο σφαιρικοί αμφορείς όσο και επιβιώσεις LRA1, εντοπίζεται στην Νάουσα της Πάρου, στη θέση Λαγέρι, δίπλα από το ναό της Ζωοδόχου Πηγής2060. Επιπλέον, επιβιώσεις του LRA1 φαίνεται πως προέρχονται και από τους Λειψούς2061, ενώ η Σάμος συσχετίζεται έμμεσα με την παραγωγή του τύπου2062. Η Κρήτη, αποτελεί μια διακριτή ενότητα στην παραγωγή και διακίνηση των βυζαντινών αμφορέων καθώς αποτέλεσε σημαντικό κέντρο και για του δύο επί μέρους τύπους, αλλά και ενδιάμεσων παραλλαγών2063. Τέλος η Κύπρος, αν και δεν εντάσσεται γεωγραφικά στο Αιγαίο βρίσκεται σε στενή συνάφεια με αυτό εμπορικά, καθώς τροφοδοτεί για αιώνες τόσο τον ελλαδικό χώρο όσο και την μικρασιακτική ακτή, μέσω διαχρονικών εμπορικών δρόμων2064. Η μακραίωνη παράδοση των LRA1 που συνεχίζουν και κατά τον 7ο αιώνα να παράγονται στο νησί δεν αφήνει χώρο για 2054 Για τα κέντρα παραγωγής του τύπου LRA2 βλ. σελ. 263 - 264 2055 Demesticha 2005, 175 2056 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 872 (PS 3789). Παραδείγματα που παρουσιάζουν ομοιότητες στο υλικό κατασκευής με τον πηλό των LRA2 συμπεριλαμβάνονται και στο υλικό των Φιλίππων (ΠΑΦ6764, ΠΑΦ6790), ωστόσο η έλλειψη εργαστηριακών αναλύσεων δεν επιτρέπει περαιτέρω συμπεράσματα 2057 Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 741 – 743. Ντιντιούμη 2014, 169 - 170 2058 Diamanti 2010, 1 – 4. Διαμαντή 2010α, 141 – 147. Διαμαντή 2010β, 58 – 61. Ντιντιούμη 2014, 171 -172 2059 Ντιντιούμη 2014, 172 - 174 2060 Diamanti 2016 2061 Papavassiliou et al. 2014, 160 – 161. Η χρονολόγηση των αμφορέων γίνεται αποκλειστικά με βάση τυπολογικά παράλληλα από άλλα εργαστήρια. Ωστόσο, η απόδοση στο β΄μισό του 7ου αιώνα φαίνεται αυθαίρετη, καθώς τα παράλληλα που προτείνονται από την Κω εμφανίζονται ήδη αρκετά νωρίτερα. Επιπλέον, η χρήση μιας οινοχόης τοπικής παραγωγής ως χρονολογικό τεκμήριο, με βάση την τυπολογική της ομοιότητα με ανάλογα προϊόντα από την Κρήτη, δεν φαίνεται επαρκής. 2062 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2007, 758. Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 876 2063 Ενδεικτικά βλ. Portale, Romeo 2001, 310 – 311, πίν. XLVIIb-c, LIVc-f (TRC9), 311, πίν. XLVII, d – f (TRC10). Πούλου - Παπαδημητρίου 2011, 397 – 405.Yangaki 2004 518 – 520. Yangaki 2007 2064 Demesticha 2005, 169 303 Βυζαντινοί Αμφορείς την παραγωγή των επιβιώσεων του τύπου2065. Ωστόσο παράλληλα διαπιστώνεται, έστω και με μικρή ένταση η παραγωγή σφαιρικών αμφορέων2066 Περιεχόμενο Όπως και για τους υπόλοιπους τύπους που εξετάστηκαν, το περιεχόμενο των πρώιμων βυζαντινών αιγαιακών αμφορέων αποτέλεσε βασικό ερευνητικό ερώτημα. Πάνω σε αυτό, το σύνολο των μελετητών συναινούν πως τα αγγεία αυτά προορίζονταν για την μεταφορά κρασιού και λαδιού2067. Ωστόσο παραμένει ασαφές εάν ο κάθε τύπος αφορούσε ένα και μόνο προϊόν. Τα ευρήματα από το Yassi Ada, υποδεικνύουν πως οι σφαιρικού σχήματος αμφορείς εμπεριείχαν λάδι αλλά και κρασί, όπως προκύπτει από τις εγχάρακτες επιγραφές που επισημαίνονται, αλλά και τον εντοπισμό τόσο πυρήνων ελιάς όσο και σπόρων σταφυλιού. Φαίνεται, πάντως, πως το φορτίο του συγκεκριμένου πλοίου περιέχει ποσότητα αμφορέων σε δεύτερη χρήση, ή ακόμη και άδειων αγγείων2068.Η νεότερη έρευνα συσχετίζει τόσο τους σφαιρικού αμφορείς όσο και τις επιβιώσεις LRA1 με τις ανάγκες τροφοδοσίας του στρατού και το θεσμό της Annona militaris2069. Με βάση αυτό φαίνεται πως τόσο το κρασί όσο και το λάδι αποτελούν μέρος του περιεχομένου των δύο τύπων που κυριαρχούν στους ναυτικούς εμπορικούς δρόμους από τον 7ο μέχρι τον 9ο αιώνα2070. Πρωτογενές υλικό (αρ.719 – 737) Στο υλικό από την νησίδα του υαλουργείου οι βυζαντινοί αμφορείς εντοπίζονται στην πλειονότητά τους στο βορειότερο όριο της, πλησίον της διαγώνιας οδού, η οποία παραμένει σε χρήση διαχρονικά, σε θέσεις που σχετίζονται με την τελευταία οικοδομική φάση του χώρου, σε επιφανειακά στρώματα. Ωστόσο δεν λείπουν και από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, όπου εντοπίζονται συχνά μαζί με όστρακα χειροποίητης κεραμικής και άλλους όψιμους τύπους, που υποδεικνύουν διαταραχές στη στρωματογραφία. Τα περισσότερα παραδείγματα που ταυτίζονται με τους επί μέρους τύπους των βυζαντινών αμφορέων αφορούν όστρακα λαιμού και χείλους ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι αποδώσεις σε σφαιρικό αμφορέα ή επιβίωση LRA1 μπορεί να είναι επισφαλείς. Η πληθώρα κέντρων παραγωγής και το γεγονός ότι συχνά, από τον 8ο αιώνα και μετά, οι δύο τύποι παράγονται ταυτόχρονα στα ίδια κέντρα, καθιστά την διάκριση μεταξύ τους δυσχερή. Ωστόσο, διαπιστώνονται δύο επί μέρους βασικές διακριτές 2065 Βλ. σελ. 255 2066 Demesticha 2005, 169 - 173 2067 Διαμαντή 2010α, 147 – 148. Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 744. Diamanti 2016, 691 2068 Bass 1982, 163 – 165. Van Doornink 1989, 247 – 253. Poulou - Papadimitriou 2017 2069 Δεμέστιχα 2002, 119. Διαμαντή 2010α, 149, Poulou - Papadimitriou, Didioumi 2010, 744. Didioumi 2014, 172. Diamanti 2016, 691. Poulou - Papadimitriou 2017, 206 - 207 2070 Poulou - Papadimitriou 2017 304 Βυζαντινοί Αμφορείς ομάδες πηλού, οι οποίες απαντούν σε αγγεία και των δύο τύπων και αφορούν την πλειονότητα των παραδειγμάτων. Η πρώτη (BAWi) αφορά παραδείγματα (βλ. αρ. 719, 727, 733b) με λεπτόκοκκο έως μέτριο πηλό, ερυθροκίτρινο έως κιτρινέρυθρο, σκληρό, με ασαφή θραυσμό και μέτρια υφή, με κυριαρχία πυριτικών προσμίξεων, συχνά μεγαλύτερου μεγέθους, περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Η δεύτερη (BAWii) συμπεριλαμβάνει όστρακα (βλ. αρ. 722, 729. 731, 736με πηλό κατά περιπτώσεις σκουρότερο, όπου οι αναλογίες των προσμίξεων αντιστρέφονται. Τα ασβεστιτικά στοιχεία είναι εμφανώς περισσότερα, αν και συνήθως μικροσκοπικού μεγέθους, ενώ οι πυριτικές προσμίξεις είναι περιορισμένες και μικρότερες σε σχέση με την προηγούμενη ομάδα. Αποτέλεσμα της σύστασης αλλά και της κοκκομετρίας των προσμίξεων είναι η περισσότερο ήπια υφή των οστράκων αυτών η οποία συχνά είναι σαπωνώδης. Τέλος επισημαίνεται μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 719), προερχόμενο από παράδειγμα σφαιρικού αμφορέα, μάλλον πρώιμου σε σχέση με τα υπόλοιπα παραδείγματα, που διαφοροποιείται (BAWvar), με λεπτόκοκκο πηλό, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία και ένα ακόμη (αρ. 773), το οποίο αποδίδεται σε επιβίωση LRA1, που συμπεριλαμβάνει ικανό αριθμό από σκουρόχρωμες, έντονα γωνιώδεις, κρυσταλλικές προσμίξεις, σε σώμα πλούσιο σε ασβεστιτικά στοιχεία (BAWvar). Σφαιρικοί αμφορείς (αρ. 719 – 726) Οι σφαιρικοί αμφορείς του συνόλου χαρακτηρίζονται από λαιμό κυλινδρικό ή ελαφρώς κωνικό με συστολή και χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση συνήθως εξωτερικά αλλά σε αρκετές περιπτώσεις και εσωτερικά. Oρισμένα παραδείγματα (αρ. 719 – 721) παρουσιάζουν ομοιότητες με αγγεία από το Yassi Ada2071, αλλά περισσότερα είναι εκείνα (αρ. 724 – 726) που παραπέμπουν σε οψιμότερες εκδοχές του σχήματος, που έχουν αποδοθεί στον 8ο και τον 9ο αιώνα2072. Σε ένα μόνο παράδειγμα του τύπου διατηρείται τμήμα του ώμου. Σε αυτό διαπιστώνεται πως ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο και το σημείο της ένωσης σημειώνεται εσωτερικά από πλατιά αβαθή σκοτία, ενώ εξωτερικά ο αρμός απαλείφεται. Μεταξύ των υπολοίπων οστράκων του τύπου το μοναδικό κατασκευαστικό στοιχείο που διατηρείται είναι οι πλατιές και έντονες αυλακώσεις που διαμορφώνονται στην εσωτερική επιφάνεια του λαιμού, ιδιαίτερα στις οψιμότερες εκδοχές του σχήματος. Αντίθετα, στα παραδείγματα που συνδέονται με τα σχήματα του Yassi Ada, με απλούστερη διαμόρφωση του χείλους οι αυλακώσεις αυτές είναι περισσότερο ήπιες ή δεν επισημαίνονται καθόλου. 2071 Bass 1982, 157 – 158, εικ. 8.5, αρ. CA13. Van Doornink 1989 εικ. 1, αρ. 2 – 3, 11 2072 Hayes 1992, 71, τύπος 36 305 Βυζαντινοί Αμφορείς Επιβιώσεις LRA1 (727 – 737) Τα παραδείγματα που αποδίδονται σε επιβιώσεις του LRA1 είναι περισσότερα και διατηρούνται συχνά σε πολύ μεγαλύτερη έκταση. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ένα που διατηρεί, σε πολλά συνανήκοντα όστρακα το σύνολο της κατομής του (αρ. 727). Τα παραδείγματα του τύπου χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη τυποποίηση σε σχέση με τους σφαιρικούς αμφορείς. Διαπιστώνονται δύο βασικές παραλλαγές, οι οποίες αντιστοιχούν στις επί μέρους εκδοχές του τύπου Hayes 452073 . Η πρώτη, που ταυτίζεται μορφολογικά με παράδειγμα που εντοπίζεται στη Ψείρα2074 συμπεριλαμβάνει αγγεία με χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού και είτε δεν διακρίνεται από αυτόν, είτε διακρίνεται ελάχιστα (αρ. 727 - 732). Η δεύτερη συμπεριλαμβάνει μια σειρά αγγείων στα οποία το χείλος διαμορφώνεται έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά (733 – 737). Μεταξύ των παραδειγμάτων της δεύτερης ομάδας ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο αγγεία (αρ. 7332075 – 734) στα οποία ο πηλός που χρησιμοποιείται για λαιμό διαφοροποιείται δραστικά σε σχέση με αυτόν που χρησιμοποιείται για το σώμα του αγγείου, ως προς το μέγεθος των προσμίξεων αλλά όχι και τη σύσταση. Στο σώμα χρησιμοποιείται πηλός με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις (βλ. 733 BAWi), ενώ στο λαιμό ο πηλός είναι πλούσιος σε προσμίξεις, μεγαλύτερες σε μέγεθος, με μέτρια – κακή κατανομή (βλ. αρ. 733 BAWvar). Η διαφορά αυτή είναι πιθανότατα αποτέλεσμα της επεξεργασίας του, που γίνεται ενδεχομένως με επίπλευση, όπως υποδεικνύει η ισχυρότερη παρουσία φολίδων μαρμαρυγία στο λεπτόκοκκο υλικό. Ο στόχος της επιλογής αυτής δεν είναι σαφής. Πάντως είναι σίγουρο πως ο πηλός του σώματος θα εξασφάλιζε μεγαλύτερη στεγανότητα στο αγγείο και μεγαλύτερη μηχανική αντοχή στο λαιμό. Τα παραδείγματα του τύπου αυτού φαίνεται πως διαμορφώνονται, στην πλειονότητά τους με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με άλλους αμφορείς. Συνήθως ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμου, τον οποίο ενσωματώνει σε μικρή έκταση. Ο αρμός μπορεί να παραμένει ευδιάκριτος ή να καλύπτεται από λεπτή ταινία πηλού, που ενισχύει το σημείο της ένωσης. Επιπλέον, φαίνεται πως το σώμα του αγγείου κατασκευάζεται σε περισσότερα τμήματα, ενώ πιθανό είναι πως και η βάση διαμορφώνονταν από ξεχωριστά. 2073 Hayes 1992, 73, τύπος 45, εικ. 58, αρ. 16 - 17 2074 Poulou - Papadimitriou, Nodarou 2014, 876, εικ. 10, αρ. PS3789 2075 Μαζί με αυτό εντοπίζεται και δεύτερο παράδειγμα με τα ίδια χαρακτηριστικά, από διαφορετικό αγγείο, που δεν συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο 306 1.5.3 Αφρικανικοί αμφορείς Στον αντίποδα των παραγωγών της ανατολικής Μεσογείου και του αιγαιακού χώρου βρίσκεται η περιοχή της Τυνησίας. Το μεγάλο αυτό κέντρο τροφοδοτεί, διαχρονικά σχεδόν, την αυτοκρατορία με αγαθά πρώτης ανάγκης και αντιπροσωπεύει μια σημαντική κεραμική παράδοση που επεκτείνεται εκτός από τους αμφορείς και στη λεπτή κεραμική. Όσον αφορά τη μελέτη των αμφορέων καθοριστικό είναι το έργο του Keay2076 που συνιστά την πρώτη ολοκληρωμένη τυπολογική πρόταση του υλικού αυτού, ενώ η μελέτη του Bonifay2077, δύο δεκαετίες αργότερα, συνοψίζει, εξελίσσει και επικαιροποιεί την μέχρι τότε έρευνα πάνω στο θέμα. Παρά την ποικιλία των τύπων που επισημαίνονται στους Φιλίππους, ο μοναδικός που αντιπροσωπεύεται αποτελεσματικά είναι αυτός του σπαθείου, για τον οποίο θα γίνει ιδιαίτερη μνεία. Οι υπόλοιποι αφορούν μεμονωμένα συνήθως όστρακα. Η ιδιομορφία αυτή επιβάλλει μια διαφορετική προσέγγιση στο υλικό αυτό που κρίνεται σκόπιμο να αντιμετωπιστεί ως ενιαίο, παρά τον καταμερισμό των τύπων, που μπορεί να ανήκουν στο ίδιο ή σε διαφορετικό χρονολογικό ορίζοντα. Εξάλλου, τα κέντρα παραγωγής, η πρώτη ύλη, οι εμπορικοί δρόμοι μέσω των οποίων τα προϊόντα αυτά έφτασαν στην πόλη, αλλά ακόμη και το περιεχόμενό τους ταυτίζονται. Μάλιστα, φαίνεται πως ακόμη και στο ίδιο φορτίο είναι πιθανό να συμπεριλαμβάνονται διαφορετικοί τύποι, συχνά από διαφορετικά εργαστήρια ή ακόμη και ξεχωριστές ζώνες παραγωγής2078. Πηλός –Προέλευση Τα εργαστήρια που έχουν επισημανθεί στην ευρύτερη περιοχή της Τυνησίας είναι εξαιρετικά πολλά2079. Εάν σε αυτά προστεθούν τα κέντρα παραγωγής που εντοπίζονται ανατολικότερα, στο σύνολο της Africa Proconsularis2080, με κοινά χαρακτηριστικά και δίκτυο διανομής, τότε ο αριθμός αυτός αυξάνεται περαιτέρω. Ωστόσο, φαίνεται πως τα χαρακτηριστικά των επί μέρους εργαστηρίων είναι κοινά, τουλάχιστον ανά περιοχή, ενώ σε μεγάλο βαθμό φαίνεται πως μοιράζονται και το ίδιο σχηματολόγιο. Χάρη στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πηλού, μακροσκοπικά και μικροσκοπικά, η αναγνώρισή των αφρικανικών αμφορέων είναι συνήθως εύκολη, ακόμη και όταν το σωζόμενο τμήμα δεν επαρκεί για τυπολογική ταυτοποίηση. Ο πηλός των περισσότερων αφρικανικών αμφορέων είναι σκληρός, με χρώμα που ποικίλει από ανοιχτό κόκκινο έως ανοιχτό τεφρό, η επιφάνεια έχει μέτρια – αδρή υφή, 2076 Keay 1984 2077 Bonifay 2005 2078 Bonifay 2007a, 254 - 258 2079 Peacock et al. 1989. Peackock et al. 1990. Bonifay et al. 2002 – 2003. Bonifay 2004, εικ. 1 – 2. Ghalia et al. 2005. Bonifay et al. 2010 κ.α. 2080 Bonifay 2004, 9 - 41 307 Αφρικανικοί Αμφορείς ενώ εξωτερικά είναι συνήθως υπόλευκη2081 ή ελαφρώς πρασινωπή2082 πιθανότατα εξ’ αιτίας της προσθήκης αλατιού στον πηλό είτε σε κρυσταλλική μορφή, είτε με τη χρήση θαλασσινού ή υφάλμυρου νερού2083. Η παρουσία του αλατιού κατά την όπτηση φαίνεται πως λειτουργεί ως καταλύτης επιτρέποντας μια σειρά διεργασιών που έχουν ως αποτέλεσμα τον λευκό χρωματισμό της επιφάνειας, εφόσον όμως συντρέχουν μια σειρά από προϋποθέσεις αναφορικά με την θερμοκρασία και την ατμόσφαιρα όπτησης2084. Επιπλέον, η πρακτική αυτή έχει συσχετιστεί και με το ομαλότερο στέγνωμα των αγγείων, προκειμένου να μην προκαλούνται ρωγμές στα κεραμικά, πιθανότατα λόγω των υψηλών θερμοκρασιών στην περιοχή. Για τον ίδιο λόγο φαίνεται πως εφαρμόζεται και η πρακτική της διαμόρφωσης πλατιών, κάθετων ταινιών με τη χρήση ήπιας στίλβωσης στην επιφάνεια πολλών αμφορέων της περιοχής2085. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται καλύτερη στεγανοποίηση της εξωτερικής επιφάνειας και, κατ’ επέκταση, πιο αργή αποβολής της υγρασίας από το νωπό πηλό. Η χρωματική διαφοροποίηση μεταξύ των παραδειγμάτων σχετίζεται με την περιεκτικότητα του πηλού σε σίδηρο. Διακρίνονται δύο βασικές ομάδες. Η πρώτη χαρακτηρίζεται από ανοιχτόχρωμο υπόβαθρο στο οποίο κυριαρχούν τα οργανικά στοιχεία, ενώ η δεύτερη από κοκκινωπό ή καστανό χρώμα εξ’ αιτίας της ισχυρής παρουσίας σιδηρούχων στοιχείων2086. Πετρογραφικά, διαπιστώνεται κυριαρχία των χαλαζιακών προσμίξεων, σε ποικιλία μεγέθους, με λιγότερο ή περισσότερο αποστρογγυλευμένο σχήμα, αποτέλεσμα της αιολικής δράσης στην άμμο της ερήμου. Επιπλέον, διαπιστώνεται η παρουσία μικροαπολιθωμάτων, ασβεστολιθικών και περιστασιακά μεταμορφικών και ηφαιστειακών προσμίξεων2087. Παρά τη γενική ομοιογένεια υπάρχουν διαφοροποιήσεις μεταξύ των πολυάριθμων επί μέρους κέντρων παραγωγής. Ο πηλός που χαρακτηρίζει την περιοχή της Καρχηδόνας και της ευρύτερης ζώνης, στα βόρεια της Τυνησίας, χαρακτηρίζεται από περιορισμένες ορατές ασβεστιτικές προσμίξεις ή δακτυλίους αντίδρασης2088. Τα προϊόντα της κεντρικής Τυνησίας διαμορφώνουν στο σώμα του πηλού επάλληλες στοιβάδες που διαφοροποιούνται χρωματικά, και εμπεριέχουν σε ίδιες περίπου αναλογίες, πυριτικά και ασβεστιτικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων εντοπίζονται 2081 Συχνά η υπόλευκη επιφάνεια εκλαμβάνεται, εσφαλμένα ως επίχρισμα 2082 Peacock, Williams 1986, 203 2083 Peackock 1984b, 263 – 264. Bonifay 2004, 41 – 44 2084 Sherriff et al. 2002 σελ 867 – 871 2085 Gibbins 2001, 325 2086 Capelli 2001, 729 2087 Bonifay et al. 2002, 196 – 199. Bonifay et al. 2002 – 2003, 181 2088 Peacock, Williams 1986, 154. Peacock et al. 1989, 182. Peackock 1984b, 14 – 15. Capelli 1998a, 252 groupo A. Tomber, Dore 1998, 102, NAF AM2. Capelli 2001, 729 308 Αφρικανικοί Αμφορείς θραύσματα από όστρεα, και σκουρόχρωμες προσμίξεις2089. Τα κέντρα παραγωγής της βορειοανατολικής ακτής, όπως αυτό του Sidi Zahruni διακρίνονται για την αυξημένη παρουσία οξειδίων του σιδήρου2090, όπως συμβαίνει και νοτιότερα στην περιοχή του Sahel, σε ποικίλα εργαστήρια στις θέσεις Hadrumetum2091, Moknine2092, El Maklouba και Leptis minor (Leptiminus)2093. Στα προϊόντα που παράγονται στην περιοχή Sullechtum (Salakta)2094, οι προσμίξεις είναι καλύτερα κατανεμημένες και συμπεριλαμβάνουν, μεταξύ άλλων ηφαιστειακά πετρώματα2095. Τα όστρακα από το εργαστήριο αυτό ξεχωρίζουν από τις άλλες παραγωγές λόγω των ευδιάκριτων μικρών λευκών προσμίξεων και τον γκρίζο πυρήνα που συχνά τα χαρακτηρίζει2096. Σε γεωγραφική εγγύτητα με τα προηγούμενα εντοπίζεται το εργαστήριο στη θέση Henchir ech Chekaf που χαρακτηρίζεται από σιδηρούχο πηλό, λιγότερο ή περισσότερο υαλοποιημένο2097. Προχωρώντας νοτιότερα, κοντά στη σημερινή πόλη του Sfax έχουν επισημανθεί εργαστήρια στη θέση Thaenae τα αγγεία των οποίων εμπεριέχουν σχεδόν αποκλειστικά χαλαζιακές προσμίξεις, ωστόσο διακρίνονται στο σώμα του πηλού σποραδικοί δακτυλίοι αντίδρασης, πιθανότατα λόγω της παρουσίας 2098 μικροαπολιθωμάτων . Ακόμη πιο νότια στη βόρεια ακτή του κόλπου του Gabes, στη θέση Junca σημειώνεται ένα ακόμη εργαστήριο, με σιδηρούχο πηλό που παρουσιάζει πρώιμα στάδια υαλοποίησης2099. Σε σημαντικό κέντρο παραγωγής αναδεικνύει η μέχρι τώρα έρευνα το νησί Jerba, οπου, χρησιμοποιείται μια πιο λεπτόκοκκη εκδοχή του πηλού των αφρικανικών αμφορέων2100. Στην απέναντι ηπειρωτική ακτή, στον κλειστό κόλπο του Boughara εντοπίζεται στη θέση Zitha / Zian εργαστήριο, τα προϊόντα του οποίου χαρακτηρίζονται από πηλό με ευδιάκριτα μικροαπολιθώματα στο σώμα του, ενδεχομένως λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών όπτησης που υιοθετούνται2101. Τέλος, στην ενδοχώρα, επισημαίνονται εργαστήρια στην περιοχή Majoura, όπου παράγονται εκτός από αμφορείς και ερυθροβαφή αγγεία2102, με πηλό που 2089 Peackock 1984b, 17 – 18. Peacock et al. 1989, 182. Peackock et al. 1990, 62. Capelli 1998a, 252 groupo B. Tomber, Dore 1998, 101, NAF AM1 2090 Bonifay et al. 2002 - 2003, 181. Ghalia et al. 2005, 496 – 497. Capelli at al 2006. Fontana et al. 2009, 319 – 327 2091 Capelli, Bonifay 2016, 546 2092 Capelli, Bonifay 2016, 546 - 547 2093 Bonifay et al. 2002 - 2003, 181 2094 Nacef 2007, Nacef 2010 2095 Capelli at al 2006. Nacef 2015, 247 - 249 2096 Capelli, Bonifay 2016, 547 2097 Capelli: 2007, Nacef 2015, 246 2098 Capelli, Bonifay 2016, 547 2099 Gandolfi et al. 2010, 36 2100 Bonifay et al. 2002 - 2003, 181. Fontana et al. 2009, 326 – 327 2101 Gandolfi et al. 2010, 36 2102 Nasr 2015, 121 - 124 309 Αφρικανικοί Αμφορείς διαφοροποιείται σε σχέση με τα υπόλοιπα προϊόντα της Τυνησίας2103. Περιεχόμενο Κυρίαρχο περιεχόμενο των Αφρικανικών αμφορέων αποτελεί πιθανότατα το λάδι2104. Την υπόθεση αυτή επιβεβαιώνουν και μια σειρά εργαστηριακών αναλύσεων2105. Εξάλλου, η ελαιοπαραγωγική παράδοση της περιοχής είναι ιδιαίτερα ισχυρή, ήδη από τα ρωμαϊκά χρόνια, αποτελώντας μια από τις κύριες πηγές της αυτοκρατορίας2106. Από νωρίς ως πιθανές εναλλακτικές του λαδιού έχουν προταθεί ο γάρος ή τα διατηρημένα με διάφορους τρόπους ψάρια2107, ενίοτε μέσα σε φυτικό λάδι2108. Στην υπόθεση αυτή πειστικά επιχειρήματα παρέχουν οι άφθονες εγκαταστάσεις παρασκευής παστών προϊόντων που εντοπίζονται στην παραλιακή ζώνη της Τυνησίας2109, αλλά και ο εντοπισμών καταλοίπων από ψάρια σε παραδείγματα αφρικανικών αμφορέων2110, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται η πιθανότητα αυτά να αναφέρονται σε δεύτερη χρήση των αγγείων2111. Επιπλέον, για ορισμένους τύπους αμφορέων έχει προταθεί ως πιθανό περιεχόμενο το κρασί2112, άποψη που υποστηρίζεται και από ορισμένα αποτελέσματα εργαστηριακών αναλύσεων2113, αλλά και το ξύδι2114. Θα πρέπει να σημειωθεί πως πολλές από τις διαθέσιμες μελέτες έχουν στραφεί στην αναζήτηση περιεχομένου διαφορετικού από το λάδι, κυρίως λόγω της παρουσίας κατάλοιπων ρητίνης στην εσωτερική επιφάνεια των αμφορέων2115. Για πολλά χρόνια επικρατούσε η άποψη πως η παρουσία ρητίνης είναι ασύμβατη με τη μεταφορά λαδιού2116. Ωστόσο, η νεότερη έρευνα αντιστρέφει τη θέση αυτή2117 και οι αποδόσεις 2103 Gandolfi et al. 2010, 36 2104 Zevi,Tchernia 1969, 198 – 214. Carandini 1970, 105. Bonifay 2004, 471 2105 Passi, Whitehouse 1985, 202 – 203. Bonifay 2004, 471. Pecci, Cau Ontiveros 2010, 598 2106 Camps - Fabrer 1953. Mattingly 1988a. Mattingly 1988b 2107 Zevi,Tchernia 1969, 185 (Οι συγγραφείς αναφέρουν ως πιθανότητα μόνο τα προϊόντα αυτά χωρίς να κάνουν διάκριση ανάμεσα σε αμφορείς με ρητίνη ή όχι). Lequément 1975, 678 – 679. Opaiţ 2000, 441. Revilla Calvo 2018, 175 2108 Auriemma 2000, 42, υποσ. 36 2109 Ben Lazreg et al. 1995, 103 – 132. Slim et al. 2008 2110 Morales Muñiz 1989. Bonifay 2004, 472 (Σε παράδειγμα του τύπου Keay XXV εντοπίζονται, με αναλυτικές τεχνικές, κατάλοιπα ζωικού λίπους, ενδεχομένως από ψάρια, ωστόσο, είναι πιθανόν να μη σχετίζονται με το καθ΄αυτό περιεχόμενο του αμφορέα, Woodworth et al.: 2015, 51), Auriemma 2000, 31 2111 Auriemma 2000, 31 2112 Bonifay 2004, 473. Bonifay 2005, 453 2113 Formenti, Joncheray 1995, Woodworth et al. 2015, 50, 54 2114 Sodini 2000, 185. Revilla Calvo 2018, 175 2115 Bonifay 2004, 464 – 467 2116 Lequément 1975, 678. Charlin et al. 1978, 21 – 22 (Σημειώνεται πως οι συγγραφείς δεν παραθέτουν επιχειρήματα για το ασύμβατο του λαδιού με την παρουσία ρητίνης παρά μόνο την επικρατούσα άποψη), 2117 Romanus et al. 2009, 907 – 908. Pecci, Cau Ontiveros 2010, 597 – 600. Garnier et al. 2011, 408 – 410 310 Αφρικανικοί Αμφορείς που στηρίζονται στο δεδομένο αυτό θα πρέπει να επανεξεταστούν. Οι πιο πρόσφατες μελέτες, που υποστηρίζονται επιπλέον από σειρά εργαστηριακών αναλύσεων, θέλουν τους βορειοαφρικάνικους αμφορείς να αποτελούν τη συσκευασία για το σύνολο του αγροτικού πλεονάσματος της περιοχής2118, ωστόσο φαίνεται, με βάση κυρίως τα οικονομικά δεδομένα της εποχής, πως το λάδι μάλλον έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο2119. Εξάλλου, η παραγωγή κρασιού στην περιοχή, είναι περιορισμένη, ενώ ακόμη και για την τοπική διακίνησή του φαίνεται πως υιοθετούνταν διαφορετικοί τρόποι συσκευασίας2120. Πρωτογενές υλικό Η ιδιαιτερότητα στην προσέγγιση του υλικού των αφρικανικών αμφορέων από τη νησίδα του υαλουργείου, έγκειται μεταξύ άλλων και στο γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό τους αφορά όστρακα σώματος, λαβής ή εμβόλου που δεν είναι δυνατό να ταυτιστούν με επί μέρους τύπους, αλλά με σαφήνεια μπορούν να αποδοθούν στη συγκεκριμένη παραγωγή. Εξετάζοντας λοιπόν το σύνολο των βορειοαφρικανικών αμφορέων διαπιστώνεται πως τα όστρακα της κατηγορίας απαντούν με αρκετά μεγάλη συχνότητα, σε σχέση με τους επί μέρους τύπους. Ωστόσο η παρουσία του θα πρέπει να εξετάζεται μόνο συγκριτικά με το σύνολο ανάλογων παραγωγών (π.χ. αμφορέων των κέντρων της νοτιοανατολικής Μεσογείου ή του αιγαιακού χώρου) Από τους επί μέρους τύπους που ταυτίζονται μόνον τα σπαθεία αντιπροσωπεύονται ουσιαστικά και μάλιστα, στην πλειονότητά τους, αφορούν συγκεκριμένη παραλλαγή. Η παρουσία τους επιβεβαιώνει το γεγονός ότι οι εμπορικοί δρόμοι μεταξύ των ακτών της Τυνησίας και των Φιλίππων παραμένουν ανοιχτοί κατά την ύστερη αρχαιότητα. Ωστόσο, η κυριαρχία τους έναντι των μεγαλύτερων αφρικανικών αμφορέων παραμένει ερώτημα, για την απάντηση του οποίου απαιτούνται δεδομένα από την υπόλοιπη πόλη, που δεν είναι διαθέσιμα. Καθώς οι άλλοι τύποι αφρικανικών αμφορέων που εντοπίζονται αφορούν μεμονωμένα παραδείγματα, αποφασίστηκε να παρουσιαστούν μόνο συνοπτικά και μόνο για λόγους χρονολογικής τεκμηρίωσης των επί μέρους συνόλων. Για το σκοπό αυτό προκρίθηκε η τυπολογία του Keay2121, καθώς είναι πληρέστερη και περισσότερο λεπτομερής, αν και σε αρκετές περιπτώσεις η πρόταση του Bonifay ομαδοποιεί και περιγράφει καλύτερα το υλικό2122. 2118 Woodworth et al. 2015, 54. Revilla Calvo 2018, 175 2119 De Vos 2007 2120 Martin-Kilcher 1998, 514 – 515 2121 Keay 1984 2122 Bonifay 2004, 89 - 154 311 Αφρικανικοί Αμφορείς Σπαθεία Περιγραφή Ο συγκεκριμένος τύπος περιγράφεται από την πλειονότητα των μελετητών ως Σπαθείον και όχι με κάποιον αριθμητικό προσδιορισμό των τυπολογικών σειρών στις οποίες συμπεριλαμβάνεται (πχ. Keay XXVI)2123. O όρος χρησιμοποιείται σε αιγυπτιακούς παπύρους και έχει υιοθετηθεί από νωρίς για τους αμφορείς του τύπου αυτού2124, παρά το γεγονός ότι στην πραγματικότητα αφορούσε μάλλον διαφορετικά αγγεία2125. Πρόκειται για οξυπύθμενα αγγεία μικρών, διαστάσεων, με ύψος που κυμαίνεται μεταξύ 0,402126 και 1μ.2127 και διάμετρο μικρότερη από 20 εκατοστά. Το σώμα τους είναι κατά κανόνα, κυλινδρικό, ο ώμος κυρτός, ενιαίος με το σώμα και τον υψηλό κυλινδρικό λαιμό, που απολήγει σε κάθετο, έξω νεύον χείλος, η μορφή του οποίου παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Η βάση τους διαμορφώνεται συνήθως από οξύληκτο, κωνικού σχήματος, συμπαγές έμβολο, ενώ οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές στο άνω τμήμα, ωοειδούς συνήθως διατομής, τοποθετημένες πολύ κοντά στο λαιμό, από το άνω μέρος του οποίου εκκινούν οι λαβές, απολήγοντας χαμηλότερα, στον ίδιο το λαιμό ή στο άνω μέρος του ώμου2128. Σταθερό χαρακτηριστικό είναι οι επάλληλες κάθετες ταινίες, που διαμορφώνονται λειαίνοντας ήπια την εξωτερική επιφάνεια2129, οι οποίες πιθανότατα έχουν τεχνική σκοπιμότητα και όχι διακοσμητικό χαρακτήρα2130. Η παρουσία γραπτών και εγχάρακτων επιγραφών έχει επισημανθεί2131, ωστόσο τα δημοσιευμένα παραδείγματα φαίνεται να είναι εξαιρετικά περιορισμένα2132. Τυπολογία Τα σπαθεία ανήκουν στην μεγάλη οικογένεια των αφρικανικών αμφορέων και αποτελούν ουσιαστικά τη μικρότερη εκδοχή των κυλινδρικών αμφορέων της όψιμης αυτοκρατορικής περιόδου τύπου Keay XXVI2133, με τους οποίους συχνά 2123 Scorpan 1977, τύπος 16. Riley 1979, τύπος LRA8. Keay 1984, τύπος XXVI. Hayes 1992, τύπος 13 – 14. Peacock, Williams 1986, τύπος 51. Bonifay 2004 τύπος 31 – 33 2124 Grace 1961 εικ. 67 2125 Είναι πιθανότερο πως οι συγκεκριμένες πηγές, με τον όρο σπαθίο αναφέρονται σε αιγυπτιακής προέλευσης αμφορείς με κωνικό σώμα (Bonifay, Leffy 2002, 48, υποσ. 42) που έχουν επικρατήσει στη σύγχρονη έρευνα ως LRA7 (Riley 1981, 121) 2126 Riley 1979, 226. Hayes 1992, 67, τύπος 13 2127 Riley 1979, 227. Hayes 1992, 67, τύπος 14 2128 Riley 1979, 226. Peacock, Williams 1986, 202 2129 Manacorda 1977, 217 – 218. Bailey 1998, 121, πίν. 76, 105, αρ. Τ9 – Τ11. Bonifay 2004, 127 εικ. 69C αρ. 1 (Επιπλέον βλ. αρ. 753 – 754) 2130 Βλ. σελ. 308 2131 Panella 1986, 612 – 613 2132 Barnea et al. 1971, 239, αρ. 194, 200. Manacorda 1977, 212. Barnea 1997, 235, εικ. 90/3. Bailey 1998, 121, πίν. 76, 105, αρ. Τ11. Magnelli 2001, 650, εικ. 335, αρ, 27 2133 Manacorda 1977, 171 312 Αφρικανικοί Αμφορείς συνυπάρχουν2134. Εξάλλου, φαίνεται πως προέρχονται και από τα ίδια κέντρα παραγωγής2135. Εξελικτικά ο τύπος τείνει προς τη συρρίκνωση του μεγέθους και την απλοποίηση των χαρακτηριστικών του χείλους2136. Παρουσιάζει μεγάλη μορφολογική ποικιλία και μεγάλη χρονική διάρκεια. Από τις ποικίλες τυπολογικές προτάσεις που έχουν διατυπωθεί2137 πιο πρόσφατη και πιθανότατα πιο λειτουργική είναι αυτή του Bonifay, ο οποίος διακρίνει τρεις βασικές κατηγορίες (τύπος Ι – ΙΙΙ), με επί μέρους παραλλαγές2138. Από αυτές, οι δύο πρώτες χρονολογούνται κατά κύριο λόγο στον 5ο και 6ο αιώνα, ενώ η τρίτη με τα μικρότερου μεγέθους παραδείγματα, εντάσσεται σχεδόν εξολοκλήρου στον 7ο αιώνα2139. Η πρώτη κατηγορία (τύπος Ι), αναφέρεται στα μεγαλύτερα παραδείγματα του τύπου, γνωστά και ως κλασσικά σπαθεία2140, με ύψος που προσεγγίζει το ένα μέτρο και διάμετρο χείλους που κυμαίνεται μεταξύ 13 και 18 εκατοστά. Τα αγγεία του τύπου χαρακτηρίζουν το πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Ο Bonifay διακρίνει τέσσερεις επί μέρους παραλλαγές, ωστόσο ουσιαστική διάκριση από τις υπόλοιπες παρουσιάζει μόνον η πρώτη (Ι.Α). Χαρακτηριστικό της γνώρισμα αποτελεί το έντονα έξω νεύον χείλος, με σαφήνεια διακριτό από το λαιμό και με έντονη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη2141, συχνά ελαφρώς κοίλο στο κατώτερο μέρος της εσωτερικής επιφάνειάς του. Οι υπόλοιπες παραλλαγές αφορούν ουσιαστικά αγγεία του ίδιου σχήματος και υιοθετούν απλούστερες φόρμες, συχνά δύσκολο να διακριθούν μεταξύ τους. Το χείλος διαμορφώνεται ενιαίο με τον διευρυνόμενο στο άνω μέρος λαιμό, ενώ διαφοροποιείται η άνω απόληξη του χείλους που ποικίλει από ημικυλινδρική (Ι.Β) ή τριγωνικής διατομής (Ι.C), συχνά με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, έως εντελώς απλοποιημένη, με μικρή μόνο ένταση εξωτερικά (Ι.D)2142. Μια μικρότερη εκδοχή του τύπου (τύπος ΙΙ) αποδίδεται στο β΄μισό του 5ου και το α΄μισό του 6ου αιώνα. Συμπεριλαμβάνει αγγεία με ύψος που φτάνει μέχρι τα 0,85 μέτρα και διάμετρο χείλους μέχρι τα 13 εκατοστά. Διακρίνονται και εδώ δύο επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (ΙΙ.Α) αναφέρεται σε ψιλόλιγνα αγγεία, με χείλος που τείνει προς το ορθογώνιο2143 και διαμορφώνει σε πολλές περιπτώσεις μικρή κάθετη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη2144, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις είναι 2134 Joncheray 1975b, 144, pl. II. Santamaria 1995, 27 - 57 2135 Bonifay 2004, 125. Panella 1982, 179 2136 Bonifay, Piéri 1995, 97 2137 Riley 1979, 226 – 227. Keay 1984, 212 – 219. Hayes 1992, 67 2138 Bonifay 2004, 125 – 129. Bonifay 2005, 452 - 453 2139 Riley 1979, 227, 228. Peacock, Williams 1986, 203. Bailey 1998, 120 2140 Bonifay, Piéri 1995, 97, εικ. 1 – 3 2141 Bonifay 2004, 125 2142 Santamaria 1995, 54, πίν. VI, αρ. 2 2143 Bonifay 2004, 126 – 127 2144 Manacorda 1977, 214, πίν. LXXVII εικ. 573. Panella 1982 εικ. 22. Keay 1984 εικ. 91, αρ. 7 313 Αφρικανικοί Αμφορείς λοξότμητο εσωτερικά2145. Στις αρχές περίπου του 6ου αιώνα τα μεγαλύτερα παραδείγματα υποκαθίστανται από μικρότερα αγγεία (ΙΙ.Β), με ύψος περίπου 50 – 55 εκατοστά και αναλογίες πολύ λιγότερο ραδινές2146. Το χείλος γίνεται απλούστερο, ελαφρώς έξω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, ωοειδούς2147 ή ορθογώνιας2148 διατομής, κοίλο στην εξωτερική του επιφάνεια, περισσότερο οργανικά συνδεδεμένο με το λαιμό, συχνά με μικρή κάθετη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη2149. Η τελευταία από τις κατηγορίες του τύπου (τύπος ΙΙΙ) διαφοροποιείται από τις δύο προηγούμενες στο σχήμα και συχνά ως προς τον πηλό. Πρόκειται για τα μικρότερα παραδείγματα με ύψος που δεν ξεπερνά τα 40 – 45 εκατοστά και διάμετρο χείλους που κυμαίνεται μεταξύ 8 και 12 εκατοστών2150, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν φέρουν λαβές2151. Με βάση τη μορφή του χείλους, διακρίνονται τέσσερεις επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (ΙΙΙ.Α) εμφανίζεται στα τέλη του 6ου αιώνα ενώ τα οψιμότερα παραδείγματά της φτάνουν μέχρι το 2ο μισό του 7ου αιώνα2152. Συμπεριλαμβάνει αγγεία που προσομοιάζουν σε αυτά του τύπου ΙΙ.Β, ωστόσο είναι μικρότερα, το χείλος είναι εντονότερα έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ο λαιμός γίνεται σχεδόν κωνικός2153. Στην ίδια παραλλαγή αποδίδονται και ορισμένα παραδείγματα με έντονα αρθρωτό χείλος2154 αλλά και απλούστερες εκδοχές2155. Η δεύτερη παραλλαγή (ΙΙΙ.Β) αποτελεί κατ εξοχήν προϊόν του 7ου αιώνα και πιθανότατα εμφανίζεται στο β΄μισό2156 ή β΄τέταρτο του αιώνα2157. Συμπεριλαμβάνει αγγεία μικρότερου όγκου, με περισσότερο ραδινές αναλογίες που μορφολογικά βρίσκονται πιο κοντά στην παραλλαγής Ι.Α., με έντονα έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά χείλος, που διαμορφώνεται κλιμακωτό εξωτερικά, με δύο επάλληλες ακμές2158. Η τρίτη παραλλαγή (ΙΙΙ.C), φαίνεται πως συμπεριλαμβάνει τα οψιμότερα παραδείγματα του τύπου, καθώς συνεχίζει να παράγεται μέχρι το τέλος του 7ου2159, 2145 Keay 1984 εικ. 91, αρ. 7 2146 Bonifay 2004, 127 2147 Bailey 1998, 121, πίν. 76, 105, αρ. Τ9 2148 Bonifay, Piéri 1995, 97, εικ. 1, αρ. 4 2149 Keay 1984 εικ. 91, αρ. 2. Bonifay 2004, 127, εικ. 68, αρ. 14 2150 Bonifay 2004, 127 2151 Bass 1982, 181, εικ. 8.18, αρ. P 67. Opaiţ 1997 - 1998 no. 44. Bonifay 2004, 127, εικ. 69C, αρ. 6., Επιπλέον δύο αδημοσίευτα παραδείγματα από την Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης εκτίθενται στο μουσείο του χώρου. 2152 Bonifay 2004, 127 – 128 2153 Feraud 1987, 182, αρ. 1 2154 Keay 1984, 214, εικ. 91, αρ. 5 2155 Villa 1998, 283, εικ. 4.1 2156 Bonifay 2004, 127 2157 Bass 1982, 181, εικ. 8.18, p.66 - 67 2158 Bass 1982, 181, εικ. 8.18, αρ. P 66, 67. Saguì 1998, 312, εικ. 7, αρ. 1 – 6. Murialdo 2001, 273, πίν. 12, αρ. 83 - 113 2159 Duval et al. 2002, 188, εικ. 12, Bonifay 2004, 127 314 Αφρικανικοί Αμφορείς ίσως ακόμη και τα πρώτα χρόνια του 8ου αιώνα2160. Διακρίνεται από ένα χαρακτηριστικό, ωοειδούς2161 ή μηνισκοειδούς2162 διατομής χείλος, που μπορεί να διαμορφώνεται ενιαία, ως συνέχεια του λαιμού2163 ή να βρίσκεται σε μικρή προβολή ως προς αυτόν εξωτερικά2164. Η τελευταία, από τις παραλλαγές του τύπου (ΙΙΙ.D), με ελάχιστα γνωστά παραδείγματα, είναι σύγχρονη με τη λειτουργία του εργαστηρίου στη θέση Moknine, μέσα στον 7ο αιώνα2165. Φέρει χαρακτηριστικό κάθετο, υψηλό, μικρού πάχους χείλος, ελαφρώς έξω νεύον, σε μικρή προβολή εξωτερικά, ενώ απουσιάζουν οι λαβές2166. Πηλός Η πρώτη ύλη για τις μεγαλύτερες παραλλαγές των σπαθείων εμπίπτει στις βασικές κατηγορίες των αφρικανικών αμφορέων, ειδικότερα, σε αυτές των παραγωγών από την βόρεια ζώνη της Τυνησίας2167. Ο πηλός είναι σκληρός, μέτριος – αδρός, με χρώμα που ποικίλει από ανοιχτό ερυθρό μέχρι ανοιχτό τεφρό ενώ η εξωτερική επιφάνεια είναι υπόλευκη και σε ορισμένες περιπτώσεις πρασινωπή2168. Οι μικρότερες παραλλαγές του τύπου ΙΙΙ μπορούν να παρουσιάζουν ποικιλία ως προς το χρώμα το πηλού, ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις είναι ανοιχτόχρωμος, σχεδόν υπόλευκος. Η διαφοροποίηση αυτή σχετίζεται με τις αναλογίες σε οξείδια του σιδήρου και ασβεστιτικά στοιχεία. Οι πετρογραφικές αναλύσεις σε παραδείγματα της ομάδας με ανοιχτόχρωμο πηλό διαπιστώνουν πως οι μη πλαστικές ύλες συμπεριλαμβάνουν κυρίως χαλαζιακές προσμίξεις, σε ποικιλία μεγεθών, ως επί το πλείστον αποστρογγυλευμένες. Παράλληλα εντοπίζονται λίγες προσμίξεις ασβεστολιθικών πετρωμάτων και πυριτόλιθων, μεγαλύτερου συνήθως μεγέθους, σποραδικά μικροαπολιθώματα (foraminifera), ενώ σπανιότερα απαντούν πλαγιόκλαστα, καλιούχοι άστριοι και μαρμαρυγίες. Με βάση τα παραπάνω θα πρέπει να αποδοθούν μάλλον σε εργαστήρια της περιοχής της βόρειας Τυνησίας και της ανατολική ακτής και όχι ηπειρωτική χώρα2169. Προέλευση Από νωρίς τα αγγεία του τύπου είχαν αποδοθεί στη βόρεια Αφρική2170 και πιο 2160 Duval et al. 2002, 190 2161 Saguì 1998, 312, εικ. 7, αρ. 8 2162 Peackock 1984b, 135, εικ. 42.103, αρ. 69. Duval et al. 2002, 188, εικ. 12, αρ. 43. Bonifay 2004, 127, εικ. 69C, αρ. 6 2163 Murialdo 2001, 275, πιν. 13, αρ. 140 – 146. Sánchez 2008, 202, εικ. 4.2 2164 Saguì 1998, 312, εικ. 7, αρ. 8. Murialdo 2001, 275, πιν. 13, αρ. 134 2165 Bonifay 2004, 35, 128 2166 Murialdo 2001, 275 – 277, αρ. 151, 152, 155. Bonifay 2004, 127, εικ. 69, 2167 Βλ. σελ. 308 2168 Peacock, Williams 1986, 203 2169 Capelli 2001, 729, Capelli 1998b, 331 2170 Beltran 1970, 571 υποσ. 1374. Riley 1979, 228. Panella 1986, 612 - 613 315 Αφρικανικοί Αμφορείς συγκεκριμένα στην περιοχή της Τυνησίας2171. Η παραγωγή τους επισημαίνεται σε διάφορα από τα εργαστήρια που έχουν ταυτοποιηθεί, τόσο στη βόρεια όσο και στην ακτογραμμή της κεντρικής Τυνησίας. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται πως τα σπαθεία εντάσσονταν στο σχηματολόγιο των εργαστήριων στην περιοχή El Ariana2172, κοντά στην Καρχηδόνα, στη βόρεια ακτή της Τυνησίας και σε αυτά του Sidi Zahrouni2173, αλλά και νοτιότερα στο εργαστήριο στη θέση Salakta2174. Οι μικρότερες παραλλαγές του τύπου εντοπίζονται κυρίως νοτιότερα, στο εργαστήριο στη θέση Moknine, στην ανατολική ακτή της κεντρικής Τυνησίας, όπου παράγονταν η παραλλαγή ΙΙΙ.D2175, αλλά και σε εργαστήρια στην σημερινή πόλη Nabeul, απ’ όπου φαίνεται πως προέρχονται και οι παραλλαγές με ανοιχτόχρωμο πηλό2176. Η διάδοση τους στην ιταλική χερσόνησο και στην ανατολή ώθησε πολλούς ερευνητές να διατυπώσουν διαφορετικές υποθέσεις αναφορικά με την προέλευσή τους2177, κυρίως των μικρότερων παραλλαγών, χωρίς όμως να υπάρχουν, μέχρι στιγμής, αρχαιολογικά τεκμήρια που να τις επιβεβαιώνουν. Ως εναλλακτικά κέντρα παραγωγής έχουν προταθεί η ευρύτερη ζώνη της ανατολικής Μεσογείου2178 η Σικελία2179, καθώς και η νότια Ισπανία, λόγω της μεγάλης ομοιότητας του πηλού με προϊόντα της Ιβηρικής χερσονήσου2180. Περιεχόμενο Το περιεχόμενο των σπαθείων συμπεριλαμβάνεται στην ευρύτερη προβληματική για τα προϊόντα που διακινούνταν με τους αφρικανικούς αμφορείς2181. Ωστόσο, η συχνότητα με την οποία εντοπίζονται και ιδιαίτερα η παρουσία παραλλαγών πολύ μικρού μεγέθους έχει τροφοδοτήσει περαιτέρω το διάλογο πάνω στο συγκεκριμένο τύπο. Η ομοιότητα των αγγείων αυτών με τους μεγαλύτερους αμφορείς του τύπου Keay 25, σε παραδείγματα των οποίων έχουν εντοπιστεί υπολείμματα ψαριού2182, αποτελεί κατά τον Reynolds ένδειξη πως τα σπαθεία προορίζονταν για την εμπορία γάρου ή 2171 Panella 1986b, 258 – 261. Keay 1984, 215 2172 Manacorda 1977, 217. Panella 1982, 179 2173 Ghalia et al. 2005, 496. Capelli, Bonifay 2016, 544 2174 Capelli, Bonifay 2016, 547 2175 Bonifay 2004, 35, 129 2176 Bonifay 2004, 39, 129. Bonifay 2005, 453. Capelli, Bonifay 2016, 544 2177 Panella 1982, 179 2178 Mackensen 1992, 250 2179 Arthur 1989, 82, υποσ. 1 2180 Keay 1984, 215 2181 Βλ. σελ. 310 – 311 2182 Lequément 1976, 181 316 Αφρικανικοί Αμφορείς παστών ψαριών, τουλάχιστον από τα μέσα του 5ου αιώνα και έπειτα2183. Την άποψη αυτή ενισχύουν και τα αποτελέσματα ορισμένων εργαστηριακών αναλύσεων που εντοπίζουν σε παραδείγματα του τύπου υπολείμματα ιχθυοπανίδας2184. Ωστόσο το εύρημα αυτό δεν αποκλείεται να είναι περιστασιακό και να αναφέρεται σε κάποια δεύτερη χρήση των αγγείων. Πληθώρα προϊόντων, όπως το κρασί, ο γάρος, το λάδι, οι φακές, αλλά και το μέλι, συσχετίζονται με τα σπαθεία από τις πηγές2185, ενώ έχουν εντοπιστεί και μάζες στερεοποιημένης ρητίνης2186. Επιπλέον, σε παραδείγματα του τύπου, που αποτελούσαν μέρος εμπορικού φορτίου, έχουν εντοπιστεί πυρήνες ελιάς, οδηγώντας στην υπόθεση πως εμπεριείχαν ελιές, διατηρημένες σε άλμη ή σε γλυκό κρασί2187. Περισσότερο διαδεδομένη μεταξύ των μελετητών είναι η πρόταση που θέλει το κρασί να αποτελεί το συχνότερο περιεχόμενο του τύπου αυτού2188. Η παραπάνω υπόθεση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην παρουσία υπολειμμάτων ρητίνης σε πολλά παραδείγματα2189, που όμως φαίνεται να καταρρίπτεται ως επιχείρημα2190. Αντίθετα, αναλυτικές τεχνικές εντόπισαν κατάλοιπα φυτικών ελαίων σε παραδείγματα του τύπου από τη Ραβέννα, πιθανότατα ελαιολάδου αλλά και καστορέλαιου2191. Με βάση τα παραπάνω, το μόνο επιβεβαιωμένο περιεχόμενο των σπαθείων φαίνεται πως είναι τα φυτικά έλαια. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να έχουν χρησιμοποιηθεί για την εμπορία και άλλων προϊόντων ως ένα είδος πολυχρηστικού αγγείου2192 του οποίου η υψηλή τυποποίηση και το μικρό μέγεθος, εξυπηρετούσε στην ευκολότερη φόρτωση των πλοίων, ενδεχομένως ακόμη και ως ευέλικτο συμπλήρωμα στο διαθέσιμο αποθηκευτικό χώρο2193. Αξίζει τέλος να σημειωθεί και μία ακόμη χρήση των αμφορέων αυτών, που όπως 2183 Reynolds 1995, 53. Σημειώνεται πάντως πως ο Keay (Keay 1984, 193) θεωρεί πιθανότερο πιθανότερο περιεχόμενο των αμφορέων του τύπου ΧΧV το λάδι, ενώ τα προϊόντα ψαριού φαίνεται να αποτελούσαν δευτερεύον ή περιστασιακό προϊόν 2184 Morales Muñiz 1989 2185 Manacorda 1977, 220. McCormick 1998, 74 υποσ. 79 όπου γίνεται αναλυτική αναφορά για τις πηγές που αναφέρονται στο μέλι. Ωστόσο θα πρέπει να σημειωθεί πως οι νεότερες μελέτες συσχετίζουν τις αναφορές σε σπαθεία με άλλο τύπο αμφορέα (Bailey 1998, 121) 2186 Joncheray 1975a, 111 – 113. Παραδείγματα αμφορέων γεμάτων με ρητίνη έχουν εντοπιστεί και σε άλλα ναυάγια, ωστόσο πιθανότατα δεν επρόκειτο για μέρος του φορτίου αλλά αποσκοπούσε στην εξυπηρέτηση των αυξημένων αναγκών του ίδιου του πλοίου (Parker, Squire 1974, 32) 2187 Tchernia 1969, 472. Santamaria 1995, 54, 55, 122, 123, 191. Bailey 1998, 121. Η πρακτική της διατήρησης του καρπού της ελιάς μέσα σε κρασί μαρτυρείται από τις πηγές (Cato Agr 7, 4) και τις επιγραφικές μαρτυρίες από άλλους, προγενέστερους τύπους αμφορέων (Colls et. al. 1977, 87 – 89. Lequément, Massy 1980, 264 – 266.) 2188 Abadie - Reynal 1989, 52. Reynolds 1995, 50. Vogt 2000, 82. Bonifay 2004, 129. Bonifay 2005, 453. Yangaki 2005, 212 2189 Bonifay, Piéri 1995, 97. Santamaria 1995, 54. Bonifay 2005, 453. 2190 Για την σχέση ρητίνης και περιεχομένου των αμφορέων βλ. παραπάνω σελ. 310 - 311 2191 Pecci et al. 2010, 618 2192 Panella 1982, 179. Woodworth et al. 2015, 54 2193 Bonifay 2016, 603 317 Αφρικανικοί Αμφορείς κατά καιρούς έχουν χρησιμοποιηθεί στην οικοδομική. Η μεγαλύτερη εκδοχή του τύπου αποτέλεσε δομικό υλικό του θόλου της οροφής στο μαυσωλείου της Galla Placidia στη Ραβέννα2194. Έχει μάλιστα προταθεί το, μάλλον απίθανο, ενδεχόμενο τα αγγεία αυτά να είχαν κατασκευαστεί εξ αρχής ως οικοδομικό υλικό2195. Επιπλέον σπαθεία, με αποκεκρουσμένη την κάτω απόληξή τους, έχουν χρησιμοποιηθεί στη θέση πήλινων αγωγών στη Θεσσαλονίκη2196. Οι μικρότερες παραλλαγές του τύπου (τύπος ΙΙΙ) έχει υποστηριχθεί πως προορίζονταν για τη μεταφορά πολύτιμων προϊόντων. Στα πιθανά περιεχόμενα συμπεριλαμβάνονται εκλεκτά εδέσματα, π.χ. γάρος ή άλλες σάλτσες ψαριών, σπάνιες ποικιλίες κρασιών και άλλα προϊόντα2197, ή ακόμη αρώματα, αλοιφές2198 και μπαχαρικά2199. Η εκτεταμένη διάδοση των αμφορέων αυτών, σε μεγάλες μάλιστα συγκεντρώσεις, καθιστά την υπόθεση του πολύτιμου περιεχομένου μάλλον απίθανη, δεδομένου μάλιστα ότι ο τύπος εμφανίζεται σε μια εποχή έντονης οικονομικής ύφεσης2200. Η θέση του Murialdo, που συνδέει την χρήση των μικρότερων παραλλαγών με τα νέα οικονομικά δεδομένα που διαμορφώνονται κατά τον 7ο αιώνα και την αλλαγή στις καταναλωτικές συνήθειες φαίνεται πως βρίσκεται πιο κοντά στην πραγματικότητα2201. Εξάλλου, την εποχή αυτή η συρρίκνωση του μεγέθους των αμφορέων αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό2202. Απομιμήσεις Εκτός από τις αφρικανικές εξαγωγές φαίνεται πως υπάρχουν και απομιμήσεις του τύπου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο κρητικός αμφορέας TRC11, ο όποιος μιμείται την παραλλαγή ΙΙΙ.B2203. Περισσότερες είναι οι απομιμήσεις από την Ισπανική ακτή, όπως την περιοχή της Καταλονίας2204 και της Murcia2205, με τοπικό 2194 Grace 1961 εικ. 68 2195 Lister, Lister 1981, 68 2196 Παραδείγματα αγωγών που διαμορφώνονται από σπαθεία με αποκερουσμένη την κάτω απόληξή τους εκτίθενται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης ενώ εντοπίστηκαν και κατά την ανασκαφή του Σταθμού Βενιζέλου, για την κατασκευή του ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης. 2197 Portale, Romeo 2001, 318, 320 2198 Saguì 1998, 314, υποσ. 31, Carignani 1989, 79 2199 Murialdo 2001, 277 – 278 2200 Hanldon 1997 2201 Murialdo 2001, 277 – 278 2202 Βλ. LRA1B (μικρές εκδοχές) (σελ. 253 – 254) και τους πρώιμους βυζαντινούς αμφορείς (σελ. 299 – 307), Το φαινόμενο της μείωσης του μεγέθους της συσκευασίας σε περιόδους οικονομικής ύφεσης προκειμένου να προσαρμοστεί η τελική τιμή στις δυνατότητες του αγοραστικού κοινού βρίσκει παράλληλα ακόμη και στη σύγχρονη εποχή. Σημειώνεται πως με αφορμή την ανατίμηση της τιμής του ελαιολάδου κατά το έτος 2017, εν μέσω ευρύτερης οικονομικής κρίσης, πολλές εταιρίες προχώρησαν στο να υιοθετήσουν μικρότερες συσκευασίες, των 4 λίτρων αντί της ευρύτερα διαδεδομένης συσκευασίας των 5 λίτρων προκειμένου να διατηρήσουν την τιμή του τελικού προϊόντος σχεδόν αμετάβλητη. 2203 Portale, Romeo 2001, 311 – 312, πίν. XLVIIg 2204 Freed 1995, 167 318 Αφρικανικοί Αμφορείς μάλλον χαρακτήρα. Επιπλέον, γίνεται λόγος, χωρίς επιπλέον τεκμήρια, για παραγωγή του συγκεκριμένου τύπου και μάλιστα της μικρότερης παραλλαγής, στην περιοχή του Friouli της Βενετίας2206, στην περιοχή της Δακίας και στα παράλια του Ευξείνου Πόντου2207, αλλά και στη Βαλκανική στην περιοχή του Prahovo, στην περιφέρεια του Bor της ανατολικής Σερβίας2208. Πρωτογενές υλικό (αρ. 738 – 785) Τα σπαθεία αποτελούν τον πιο χαρακτηριστικό τύπο αφρικανικό αμφορέα στο σύνολο που μελετήθηκε και τον μοναδικό με σημαντική αντιπροσώπευση. Μάλιστα, η ποσότητα των αγγείων που εντοπίζονται είναι ανάλογη, και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά τύπους αμφορέων της ανατολικής μεσογείου. Το σύνολο των παραδειγμάτων ανήκουν στις δύο πρώτες εκδοχές του σχήματος και δεν επισημαίνονται όστρακα των μικρότερων παραλλαγών, ενδεικτικό της περιόδου που καλύπτει η δραστηριότητα στον χώρο που διερευνήθηκε. Εντοπίζονται σε όλη την έκταση και τη στρωματογραφία του κτηρίου από το οποίο προέρχεται το υπό μελέτη υλικό, Μάλιστα ικανός αριθμός προέρχεται από επιφανειακά στρώματα. Αν και τα επί μέρους κέντρα παραγωγής είναι πολλά, η ομοιογένεια του πηλού στα παραδείγματα που εξετάστηκαν είναι χαρακτηριστική. Είναι κατά κανόνα ερυθρός και σε μεμονωμένα παραδείγματα ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμος, σκληρός, με ασαφή – αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Η εξωτερική επιφάνεια είναι συνήθως υπόλευκη, συχνά ανομοιογενής. Αρκετά είναι τα παραδείγματα που, ενώ διατηρούν κατάλοιπα της ανοιχτόχρωμης αυτής επιδερμίδας, η επιφάνεια είναι, αποχρωματισμένη ή σκουρόχρωμη (αρ. 746 – 747) ή ακόμη και απολεπισμένη (αρ. 742). Μάλιστα, παρατηρείται πως σε παραδείγματα με σκουρόχρωμη επιφάνεια ο πηλός παρουσιάζει πρώιμα στάδια υαλοποίησης κατά τόπους (αρ. 755), ενώ η επιδερμίδα της εξωτερικής επιφάνειας παραμένει με σαφήνεια διακριτή από το σώμα του πηλού. Όσον αφορά τη σύσταση, ενώ μακροσκοπικά κυριαρχούν οι κρυπτοκρυσταλλικές ασβεστιτικές προσμίξεις, σε ποικιλία μεγέθους ή ως δακτύλιοι αντίδρασης, ενδεικτικό υψηλών θερμοκρασιών όπτησης, μικροσκοπικά διαπιστώνεται πως απαντούν με την ίδια σχεδόν συχνότητα με τις πυριτικές. Οι τελευταίες είναι συνήθως μικρές ή μικροσκοπικές, μονοκρυσταλλικές, αποστρογγυλευμένες, με καλή κατανομή. Σποραδικά εντοπίζονται ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος και μικρές ή 2205 Capelli, Bonifay 2016, 545, 2206 Villa 1998, 280 2207 Panella 1993 674 2208 Janković 1981, 150. Ωστόσο η πρόταση της παραγωγής αυτής δεν επιβεβαιώνεται καθώς η περιγραφή του πηλού σε αντίστοιχα παραδείγματα από το Garicin Grad “pȃte jaunȃtre et sableuse” και “pȃte brune ou jaunȃtre et sableuse” (Bjelejac 1990, 175 - 176, εικ. 133, πίν. ΧΧΙ 3, 4, 6, τύποι V3, V4) παραπέμπει μάλλον σε βορειοαφρικανικά παραδείγματα. 319 Αφρικανικοί Αμφορείς μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις, ενώ συχνότερη είναι η παρουσία μικροσκοπικών κοκκινωπών προσμίξεων ακανόνιστου σχήματος, που όμως απαντούν κυρίως στην εξωτερική επιφάνεια του αγγείου, στην υπόλευκη επιδερμίδα που φέρει (αρ. 744). Η ποσότητα και η κατανομή των προσμίξεων παρουσιάζει μικρή ποικιλία με περισσότερο (αρ. 738) ή λιγότερο (αρ. 751) ομοιογενή παραδείγματα. Η πλειονότητα των παραδειγμάτων μπορούν να αποδοθούν σε διάφορες εκδοχές της πρώτης παραλλαγής των σπαθείων (αρ. 738 – 751). Ένα παράδειγμα χαρακτηρίζεται ως μεταβατικό (αρ. 752) ενώ λιγοστά είναι αυτά που ενδεχομένως ανήκουν στη δεύτερη παραλλαγή (αρ. 753 – 755), ωστόσο το σωζόμενο τμήμα δεν επιτρέπει ασφαλής ταυτίσεις. Χαρακτηριστικό πάντως είναι το γεγονός ότι παρά την έντονη παρουσία των σπαθείων στο υλικό που μελετήθηκε απουσιάζει ολοσχερώς η μικρότερη, όψιμη παραλλαγή του τύπου. Η προσεκτική παρατήρηση του υλικού από τους Φιλίππους οδηγεί στη συναγωγή ορισμένων συμπερασμάτων για ζητήματα της τεχνολογίας κατασκευής των αγγείων του τύπου. Σε αντίθεση με τους περισσότερους αμφορείς ο λαιμός των αγγείων αυτών φαίνεται πως κατασκευάζεται ενιαία με το σώμα. Οι πτυχώσεις στο εσωτερικό υποδεικνύουν πως διαμορφώνεται με συστολή του κυλινδρικού σώματος (αρ. 738, 741, 744) και είναι πιθανό πως η ένωση μεταξύ διαφορετικών τμημάτων, ένα υπάρχει, θα πρέπει να αναζητηθεί κατά μήκος του σώματος. Το έμβολο είναι επίθετο και εφαρμόζεται εξωτερικά (αρ. 753). Το χείλος διαμορφώνεται σε πολλές περιπτώσεις με αναδίπλωση (αρ. 747 – 750) ενώ συχνά διατηρεί μικρές μάζες πηλού στην άνω απόληξή του (αρ. 742, 748 – 750), σε ορισμένες περιπτώσεις διαφορετικού από αυτόν του αγγείου (αρ. 741). Τα κατάλοιπα αυτά είναι ενδεικτικά της πρακτικής του να τοποθετείται το κεραμικό ανεστραμμένο, είτε στο έδαφος κατά το στέγνωμα, είτε πάνω στον τροχό για τη συναρμογή ή διαμόρφωση του κάτω τμήματος του αγγείου2209. Άλλοι τύποι Εκτός από τα σπαθεία, οι υπόλοιποι τύποι αφρικανικών αμφορέων που απαντούν στο υλικό των Φιλίππων αφορούν μεμονωμένα όστρακα. Κρίθηκε λοιπόν σκόπιμο, όπως και για τις κατηγορίες κεραμικής που προηγήθηκαν, οι τύποι αυτοί να παρουσιαστούν συνοπτικά, καθώς παρέχουν σημαντικές χρονολογικές πληροφορίες για τα σύνολα τα οποία απαντούν2210 . Keay IΑ Πρόκειται για αμφορείς που μιμούνται γαλατικά παραδείγματα του τύπου Dressel 2209 Βλ. σχετικά το παράδειγμα του LRA4 (σελ. 282 – 283) 2210 Σε αρκετές περιπτώσεις εκτεταμένα λήμματα του καταλόγου που ακολουθεί συμπληρώνουν τις πληροφορίες για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εκάστοτε παραδείγματος που αξίζει να σημειωθούν 320 Αφρικανικοί Αμφορείς 30. Αφορά αγγεία μεσαίου μεγέθους με ύψος γύρω στα 0,70μ., ατρακτόσχημο σώμα, με ενιαίο, κυρτό ώμο, χαμηλό λαιμό με συστολή που απολήγει σε έξω νεύον χείλος με μικρή ένταση εξωτερικά. Η βάση διαμορφώνεται με χαμηλό πόδιο, κοίλο εσωτερικά, ενιαίο με το σώμα, που διαμορφώνει πλατιά αυλάκωση στην περιφέρεια του τυμπάνου. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές ή γωνιώδεις, ωοειδούς ή μηνισκοειδούς διατομής, εκκινούν από την ελάχιστη διάμετρο του λαιμού και απολήγουν στον ώμο. Τα αφρικανικά παραδείγματα του τύπου φαίνεται πως εμφανίζονται από το β΄ τέταρτο του 3ου και συνεχίζουν τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 4ου αιώνα2211. Με βάση τα επιγραφικά δεδομένα αποδίδονταν με αρκετή ασφάλεια στην περιοχή της σημερινής Αλγερίας (Mauretania Caesariensis)2212. Ωστόσο νεότερες μελέτες εντοπίζουν την παραγωγή τους και σε εργαστήρια της Τυνησίας2213, στα βόρεια2214 της χώρας, αλλά ενδεχομένως και νοτιότερα στην ανατολική ακτή2215. Πρωτογενές υλικό (αρ. 756 - 757) Μόλις δύο όστρακα του τύπου ταυτίζονται στο σύνολο που μελετήθηκε. Τα επί μέρους παραδείγματα, αν και μακροσκοπικά παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες, διαφοροποιούνται έντονα μεταξύ τους, καθώς πιθανότατα προέρχονται τόσο από την Τυνησία όσο και από τα κέντρα παραγωγής της Αλγερίας ενώ αφορούν έναν από τους πρωιμότερους τύπους αμφορέων που εξετάζονται. Keay VI Ο αμφορέας αυτός, αν και συμπεριλαμβάνεται στην τυπολογία του Keay, έχει επικρατήσει και ως Αφρικανικός τύπος ΙΙ.C με βάση το υλικό από την Όστια2216 , καθώς ανήκει στην ομάδα των αμφορέων μεγάλου μεγέθους (Africana grande)2217. Το ύψος των αγγείων αυτών κυμαίνεται συνήθως κοντά στο 1 μ. ενώ η διάμετρός του σώματος είναι συνήθως κοντά στα 35 εκατοστά, με τη χωρητικότητα τους να υπολογίζεται κοντά στα 60 λίτρα2218. Το σώμα είναι κυλινδρικό, με ενιαίο, κυρτό ώμο, που απολήγει σε κωνικό λαιμό. Το χείλος είναι ιδιαίτερο, κάθετο ή ελαφρώς έξω νεύον, ωοειδούς, ή μηνισκοειδούς διατομής, με ένταση που προβάλλεται μόνο εξωτερικά. Στο κάτω μέρος απολήγει σε συμπαγές έμβολο, κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα και κωνικό στην κάτω απόληξή του. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές και 2211 Keay 1984, 95 – 99. Bonifay 2004, 148 – 151 2212 Laporte 1976 - 1978, 131- 140. Keay 1984, 96 2213 Capelli, Bonifay 2007a, 554 - 555 2214 El Assa: Ben Lazreg et al. 1995, 131, εικ. 12 αρ. 8. Sidi Aoun: Ghalia et al. 2005, 498 2215 Bonifay 2004, 148. O συσχετισμός με το εργαστήριο αυτό συνδέεται με την ομοιότητα των παραδειγμάτων του τύπου με βάση μακροσκοπικές παρατηρήσεις και τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά με άλλους αμφορείς που έχουν συνδεθεί με το εργαστήριο αυτό (Gibbins 2001, 313, 325) 2216 Panella 1986, 586 – 588, εικ. 131, Manacorda 1977, 163 – 165 2217 Zevi,Tchernia 1969, 178 – 179 εικ. 4 2218 Remolà Vallverdú 2000, 112 321 Αφρικανικοί Αμφορείς εκκινούν από το άνω μέρος του λαιμού για να απολήξουν στο σημείο μετάβασης προς τον ώμο2219. Ορισμένα παραδείγματα φέρουν στον λαιμό ενσφράγιστες επιγραφές οι οποίες πιθανότατα σχετίζονται με το κέντρο παραγωγής τους και πιθανότατα με το όνομα κάποιου αξιωματούχου2220. Επιπλέον, σε αγγείο του τύπου έχει εντοπιστεί, τυλιγμένο στη λαβή, ενεπίγραφο μολύβδινο έλασμα2221, που έχει συσχετιστεί με το πιθανό περιεχόμενο του, για το οποίο για το οποίο προτείνεται ο γάρος ή ανάλογα προϊόντα2222. Αν και ο τύπος χρονολογείται από το β΄τέταρτο του 3ου αιώνα2223 μέχρι και το β΄μισό του 4ου2224, παραδείγματά του εντοπίζονται και σε στρώματα του επόμενου αιώνα2225. Ο Bonifay διακρίνει τρεις επί μέρους παραλλαγές, με βάση τη μορφή του χείλους. Τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου συντείνουν στις ολοένα περισσότερο ραδινές αναλογίες, με περιορισμό της διαμέτρου του σώματος και τονισμό του κάθετου άξονα, ιδιαίτερα στο λαιμό και το χείλος. Η παραγωγή του, με βάση την ερμηνεία των επιγραφών αποδίδεται στην περιοχή της αρχαίας Νεάπολης2226 και της Leptis Minor2227. Τα αρχαιολογικά τεκμήρια επιβεβαιώνουν την παραπάνω υπόθεση, κυρίως όσον αφορά τα εργαστήρια στο βορειοανατολικό τμήμα της Τυνησίας2228 ενώ μεμονωμένα όστρακα του τύπου έχουν εντοπιστεί και σε σχέση με εργαστηριακούς χώρους νοτιότερα, στην περιοχή του Sahel2229. Πρωτογενές υλικό (αρ. 758 – 759) Τα τέσσερα παραδείγματα που εντοπίζονται στην νησίδα του υαλουργείου, αν και διαφοροποιούνται μεταξύ τους, υποδεικνύουν προέλευση από εργαστήρια της βόρειας ζώνης της Τυνησίας, με τον πλούσιο σε πυριτικές προσμίξεις, σχετικά μεγάλου μεγέθους, ενώ ανήκουν όλα στις οψιμότερες παραλλαγές του τύπου2230, που χρονολογούνται πιθανότατα μέσα στον 4ο αιώνα ή ενδεχομένως και οψιμότερα. 2219 Manacorda 1977, 125. Keay 1984, 118. Panella 1986, 586 – 587. Bonifay 2004, 114 – 115 2220 Panella 1972, 97 – 98. Manacorda 1977, 164 – 165. Panella 1986, 587 – 588., Peacock et al. 1989, 198 2221 Lequément 1975, 668 - 674 2222 Lequément 1975, 678 - 679 2223 Panella 1986, 587 2224 Panella 1972, 98, εικ. 64. Manacorda 1977, 164. Panella 1986, 587. Bonifay 2004, 115 2225 Panella 1986, 587. Panella 1986, 587. Keay 1984, 119 - 121 2226 Panella 1972, 97 – 98. Panella 1986, 587 – 588 2227 Manacorda 1977, 164 – 165. Peacock et al. 1989, 198 2228 Sidi Aoun: Bonifay 2004, 37, εικ. 17.2 – 5 . Ghalia et al. 2005, 498 2229 El Hri II: Peacock et al. 1989, 192, εικ. 14.7 (Το όστρακο ταυτίζεται από τους συγγραφείς ως τύπος Africana IID, αλλά είναι πιθανότερο πως πρόκειται για πρώιμο παράδειγμα του τύπου που μας απασχολεί) 2230 Τα δύο παραδείγματα ανήκουν πιθανότατα στην παραλλαγή IIC.2 του Bonifay την οποία αποδίδει στο α΄μισό του 4ου αιώνα (Bonifay 2004, 115) 322 Αφρικανικοί Αμφορείς Keay XXV Ο τύπος αν και συμπεριλαμβάνεται στη σειρά των μικρών αφρικανικών αμφορέων (Africana piccolo)2231, αφορά αγγεία μεσαίων διαστάσεων, με ύψος κοντά το 1 μέτρο, μέγιστη διάμετρο περίπου 25 – 28 εκατοστά, διάμετρο χείλους που κυμαίνεται μεταξύ 12 και 15 εκ. και χωρητικότητα περίπου 40 λίτρα. Το σώμα των αγγείων του τύπου είναι κυλινδρικό, με ενιαίο κυρτό ώμο, ελαφρώς κωνικό – κυλινδρικό, υψηλό λαιμό και κάθετο, έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη λαιμού, ενώ η βάση του διαμορφώνεται από επίμηκες, συμπαγές έμβολο, με περιορισμένη διάμετρο2232. Το σχήμα παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με τις μεγαλύτερες παραλλαγές των σπαθείων και η ουσιαστική διαφοροποίηση τους συνοψίζεται κυρίως στη διάμετρο του σώματος και τον τονισμένο σε ύψος λαιμό.. Παράλληλα με την παραλλαγή που εξετάζουμε, η οποία αποδίδεται εξ’ ολοκλήρου στον 4ο αιώνα2233 ο τύπος συμπεριλαμβάνει τρεις υποκατηγορίες2234, που εκτείνονται χρονολογικά από τα τέλη του τρίτου, μέχρι και το α΄μισό του 5ου αιώνα.2235 Η παραγωγή του εντοπίζεται, σε εργαστήρια τη βόρειας Τυνησίας2236, νοτιότερα, στην περιοχή του Sahel2237 και του Sfax2238 και ακόμη πιο νότια, στις ακτές του κόλπου του Gabes2239 ή και στην ενδοχώρα2240. Επιπλέον, ο Bonifay θεωρεί πως στα κέντρα παραγωγής του τύπου θα πρέπει να συμπεριληφθούν και εργαστήρια στη Leptis Minor, όπου όμως εντοπίζεται η παραγωγή κυρίως μεγαλύτερων, προγενέστερων αγγείων2241. Πρωτογενές υλικό (αρ. 760 - 762) Στο σύνολο των Φιλίππων εντοπίζονται μόλις τρία παραδείγματα του τύπου (αρ. 760 – 762). Τα χαρακτηριστικά του πηλού δεν αποκλίνουν από την τυπική πρώτη ύλη των αφρικανικών αμφορέων. Μάλιστα, στο ένα παράδειγμα (αρ. 760) οι επάλληλες στρώσεις που διαμορφώνει ο πυρήνας το συνδέουν με εργαστήρια της κεντρικής 2231 Zevi,Tchernia 1969, 174. Freed 1995, 170 2232 Liou 1973, 584. Panella 1982, 177. Keay 1984, 184 – 212. Bonifay 2004, 119 – 122 2233 Bonifay 2004, 122 2234 Ο Keay διακρίνει 29 παραλλαγές τις οποίες επιμερίζει σε τρεις βασικές ομάδες. Η τριμερής κατάταξη προτείνεται και από άλλους μελετητές (Bonifay 2004, 119) ενώ υπάρχουν και περισσότερο απλοποιημένες προτάσεις (Freed 1995, 181) 2235 Bonifay 2004, 122 2236 El Ariana: Panella 1982, 177. Sidi Aoun: Ghalia et al. 2005, 498. Sidi Zahrouni: Ghalia et al. 2005, 496. Capelli, Bonifay 2016, 544 2237 El Hri I: Peacock et al. 1989, 191, εικ. 13.5 – 6, 13.18, 13.28, 13.29. Salacta: Peacock et al. 1989, 194, εικ. 17.9. Bonifay et al. 2002 - 2003, 165, αρ. 239. Nacef 2015, 48 - 49 2238 Thaenae: Bonifay et al. 2002 - 2003, 162, αρ. 232 – 233, Bonifay 2004, 119, εικ. 15.8 2239 Oued el – Akarit: Bonifay et al. 2002 - 2003, 162, αρ. 224 – 226. Bonifay 2004, 119, εικ. 14.5 2240 Henchir ech Choggaf: Peackock et al. 1990, 62 εικ. 2, αρ. 18. Όστρακα που αποδίδονται στον τύπο αυτό εντοπίζονται και σε άλλο εργαστήριο της περιοχής (Henchir Mbarek: Peackock et al. 1990, 64, εικ. 3 αρ. 8), ωστόσο είναι πιθανότερο πως αφορούν παραδείγματα προγενέστερων αμφορέων (βλ. Bonifay 2004 τύπος: Africaine IIB, 111 – 112, εικ. 59 αρ. 10) 2241 Bonifay 2004, 119. Ωστόσο το παράδειγμα στο οποίο αναφέρεται, αποδίδεται σε προγενέστερο τύπο, η παραγωγή του οποίου εντοπίζεται στην περιοχή (Peacock et al. 1989, 197 – 198 εικ. 23.7) 323 Αφρικανικοί Αμφορείς Τυνησίας. Επιπλέον, η πρασινωπή επιφάνεια που διαπιστώνεται σε άλλο αγγείο (αρ. 762) επίσης αποτελεί γνώρισμα των πηλών της συγκεκριμένης παραγωγής2242. Keay XXXV.B O τύπος Keay XXXV αφορά κυρίως αγγεία μεγάλου μεγέθους, με ύψος που ξεπερνά το 1 μέτρο και διάμετρο σώματος πάνω από 35 εκατοστά. Το σώμα είναι κυλινδρικό, με ενιαίο κυρτό ώμο και απολήγει σε χαμηλό συμπαγές έμβολο που παρουσιάζει ποικιλία σχημάτων και συχνά φέρει εγχάρακτα στοιχεία, διαμορφωμένα μετά την όπτηση2243. Ο λαιμός είναι κωνικός, σχετικά χαμηλός, με βαριές αναλογίες, σε αρκετές περιπτώσεις διακριτός από το σώμα και απολήγει σε κάθετο χείλος, το οποίο στην παραλλαγή που μας απασχολεί είναι διακριτό από λαιμό, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με κυρτή την άνω απόληξή του2244. Τα παραδείγματα του τύπου χρονολογούνται μέσα στον 5ο αιώνα2245, αν και έχουν συσχετιστεί και με οψιμότερα σύνολα, μέχρι τα μέσα του επόμενου αιώνα2246. Η ίδια πρόταση χρονολόγησης υιοθετείται και για τις υπόλοιπες παραλλαγές του τύπου. Η παραγωγή του εντοπίζεται στα εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας2247, όπως άλλωστε φαίνεται και από τον πλούσιο σε προσμίξεις πηλό2248. Παραδείγματα αναφέρονται και σε σχέση με εργαστήρια της κεντρικής Τυνησίας, ωστόσο είναι πιθανότερο αυτά να σχετίζονται διαφορετικούς τύπους2249. Πρωτογενές υλικό (αρ. 763) Στη νησίδα του υαλουργείου επισημαίνεται ένα μόνον παράδειγμα του τύπου (αρ. 763). Τόσο τα χαρακτηριστικά του πηλού, όσο και οι μάζες πηλού που διατηρούνται στην άνω επιφάνεια του χείλους, συνάδουν με ευρήματα του τύπου από την Τυνησία2250. Keay XLI Πρόκειται για έναν ακόμη μεγάλου μεγέθους αμφορέα, με ύψος κοντά στο 1μ. και 2242 Peacock, Williams 1986, 203 2243 Santamaria 1995, πιν. ΙΙΙ - IV 2244 Keay 1984, 234 – 235. Bonifay 2004 τύπος 41, 134 – 135. Ο Bonifay συμπεριλαμβάνει, ως παραλλαγή του ίδιου τύπου, αγγεία μικρότερου μεγέθους από την βασική παραλλαγή, με ατρακτόσχημο σώμα και επίπεδη, κοίλη στο κέντρο, βάση, με κοινά χαρακτηριστικά στο χείλος. Ωστόσο, οι διαφορές με τα υπόλοιπα παραδείγματα του τύπου μάλλον θα πρέπει να υπερισχύσουν της ομοιότητας στο χείλος και τα δύο σχήματα να διακριθούν σε επί μέρους τύπους, δεδομένης μάλιστα του μεγάλου καταμερισμού των αφρικανικών αμφορέων 2245 Bonifay 2004, 135 2246 Keay 1984, 235, 240 2247 Sidi Zahrouni: Bonifay et al. 2002 - 2003, 155. Ghalia et al. 2005, 496 2248 Bonifay 2004, 135 2249 Aioune ech Chekaf: Peackock et al. 1990, 62 – 64, εικ. 3 αρ. 2 Aioune es Soltane: Peackock et al. 1990, 64, εικ. 3 αρ. 16. Τα παραδείγματα που ταυτίζονται με τον τύπο Keay XXXV είναι πιθανότερο πως θα πρέπει να αποδοθούν στον τύπου ΧΙΙΙ (Keay 1984, 140 – 146) 2250 Bonifay et al. 2002 - 2003, 158, αρ. 168, 169, 171 324 Αφρικανικοί Αμφορείς διάμετρο σώματος περίπου 40 εκατοστά, αν και τα ακέραια αγγεία του τύπου είναι ελάχιστα2251, εκ των οποίων μόνο ένα δημοσιευμένο. Με βάση αυτό, το σώμα είναι κυλινδρικό, με ενιαίο, κυρτό ώμο, χαμηλό, κυλινδρικό με συστολή λαιμό και χείλος έσω νεύον, που διαμορφώνει λιγότερο ή περισσότερο έντονη τροπίδωση. Στο κάτω μέρος σε σφαιρικό σχεδόν έμβολο2252, κατ’ αντιστοιχία με ορισμένα παραδείγματα τύπου XXXV. Ωστόσο, φαίνεται πως και στον τύπο αυτό τα έμβολα παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, ενώ συχνά είναι και τα εγχάρακτα σημάδια, που διαμορφώνονται μετά την όπτηση2253. Ο εντοπισμός δύο ακέραιων παραδειγμάτων του τύπου σε ναυάγιο που αποδίδεται στο β΄μισό του 4ου αιώνα αποτελει terminus post quem για την εμφάνισή του2254, ενώ έχει προταθεί ένα αρκετά ευρύ χρονολογικό πλαίσιο που καλύπτει ολόκληρο τον 4ο2255 και τουλάχιστον το α΄μισό του 5ου αιώνα2256 για το σύνολο των παραλλαγών του τύπου. Εξίσου ασαφές είναι και το χρονολογικό πλαίσιο για τον τύπο Keay XL2257 με τον οποίο θα μπορούσε να συσχετισθεί. Με βάση τις ομοιότητές του με παραδείγματα του τύπου Keay XL, η παραγωγή του οποίου αποδίδεται σε εργαστήρια της κεντρικής Τυνησίας2258, έχει προταθεί μια αντίστοιχη προέλευση και για τον τύπο XLI2259. Πρωτογενές υλικό (αρ. 764) Το μοναδικό παράδειγμα του τύπου από τους Φιλίππους (αρ. 764), με τις μεγάλες, ευδιάκριτες, αλλά περιορισμένες σε ποσότητα προσμίξεις και το λεπτόκοκκο, με περιορισμένες οπές σώμα του πηλού παρουσιάζει ομοιότητες με παραδείγματα όπως αυτά του τύπου Keay I (αρ. 757) και συνάδει με τις περιγραφές του πηλού για άλλους τύπους (Keay XXVII και XXXVI) η παραγωγή των οποίων δεν εντοπίζεται στην ανατολική ακτή της Τυνησίας και θα πρέπει να αναζητηθεί σε άλλες περιοχές της χώρας, λιγότερο τεκμηριωμένες2260 ή ακόμη δυτικότερα στο γεωγραφικό χώρο της σημερινής Αλγερίας. Keay LIX Ο τελευταίος από τους τύπους βορειοαφρικανικών αμφορέων που ταυτίζονται 2251 Keay 1984, 252. Remolà Vallverdú 2000, 126 2252 Bass, Van Doornink 1971, 36, εικ. 29 (όπου γίνεται λόγος για δύο, πιθανότατα όμοια παραδείγματα). 2253 Remolà Vallverdú 2000, 126 2254 Bass, Van Doornink 1971, 36 – 37 (Σημειώνεται πάντως πως τα παραδείγματα από το ναυάγιο τουYassi Ada δεν αποτελούσαν μέρος του φορτίου, αλλά εξοπλισμό του σκάφους. Ως εκ τούτου η χρονολόγηση των αγγείων μπορεί να είναι ελαφρώς προγενέστερη του ναυαγίου) 2255 Keay 1984, 255 2256 Remolà Vallverdú 2000, 126 2257 Keay 1984, 255 2258 Peacock et al. 1989, 191, εικ. 14, αρ. 13. Peackock et al. 1990, 64, εικ. 3 αρ. 11 2259 Henchir Mbarek: Remolà Vallverdú 2000, 126 2260 Bonifay 2004, 22 (τύποι Keay 27 και 36) 325 Αφρικανικοί Αμφορείς στο σύνολο της νησίδας του υαλουργείου αφορά ακόμη ένα μεγάλου μεγέθους αμφορέα, το ύψος του οποίου κυμαίνεται κοντά στο 1μ.και η διάμετρός του γύρω στα 35 εκατοστά. Το σώμα του είναι κυλινδρικό, με ενιαίο, κυρτό ώμο, στην άνω απόληξη του οποίου διαμορφώνεται υψηλός, κυλινδρικός, ενίοτε με μικρή συστολή λαιμός, με λαβές, σχεδόν γωνιώδεις που εκκινούν από το μέσο του ύψους του και απολήγουν στον ώμο. Πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους τύπους με οριζόντιο χείλος, το οποίο διαμορφώνεται από στενό δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, συχνά με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Στο κάτω μέρος, απολήγει σε έμβολο κυλινδρικής σχεδόν διατομής. Ο Bonifay κατατάσσει τα παραδείγματα του τύπου μαζί με αυτά του Keay 8B, με τον οποίο ωστόσο οι διαφοροποιήσεις στο ανώτερο τμήμα του αγγείου είναι αρκετά έντονες. Πρόκειται για έναν από τους σχετικά διαδεδομένους στην ανατολική μεσόγειο τύπους, τα παραδείγματα του οποίου χρονολογούνται από τον όψιμο 4ο και μέχρι τα μέσα2261 ή τα τέλη του 5ου αιώνα, έως και τις αρχές του 6ου2262. Η παραγωγή του εντοπίζεται σε εργαστήρια στην περιοχή του Sahel2263. Παραδείγματα του τύπου έχουν συσχετιστεί με εργαστήρια της περιοχής, όπως επιβεβαιώνουν και τα αποτελέσματα ορισμένων πετρογραφικών αναλύσεων2264. Πρωτογενές υλικό (αρ. 765) Το μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 765) από τους Φιλίππους φαίνεται να συνάδει με την παραπάνω πρόταση καθώς οι περιορισμένες σε ποσότητα και κυρίως σε μέγεθος προσμίξεις ομοιάζουν στις περιγραφές της πρώτης ύλης των εργαστηρίων της περιοχής της κεντρικής Τυνησίας. 2261 Keay 1984, 300 – 302. Bonifay 2004, 132 2262 Peacock et al. 1989, 189 2263 Bonifay 2004, 132. Bonifay 2016, 596 2264 Bir Abbad: Peacock et al. 1989, 189, εικ. 11.9. El Mokaїda: Peacock et al. 1989, 190, εικ. 12.16, 12.7, 12.10. El Hri I: Peacock et al. 1989, 191, εικ. 13.10. El Hri II: Peacock et al. 1989, 192, εικ. 14.9, 14.11. Salakta: Peacock et al. 1989, 194, εικ. 18.9. Capelli at al 2006, 292 (αρ. 6153) 326 1.6 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Εκτός από τους αμφορείς, μια ακόμη ομάδα εισηγμένων αγγείων της κοινής κεραμικής διαπιστώνεται στο υλικό των Φιλίππων και αφορά αγγεία μαγειρικής κυρίως χρήσης2265, η προέλευση των οποίων έχει αποδοθεί στον ευρύτερο αιγαιακό χώρο. Πρόκειται ουσιαστικά για τη συνέχεια μιας μακράς παράδοσης κατασκευής και εμπορίας πυρίμαχων αγγείων, που έχει ήδη επικρατήσει κατά την ελληνιστική περίοδο, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές2266. Ο όρος Aegean Cooking Ware, που προτείνεται σχετικά πρόσφατα, για μία ακόμη φορά από τον J.W. Hayes2267, υιοθετείται αμέσως2268 και επικρατεί2269. Ωστόσο, η επισήμανση της παραγωγής, η πρώτη τυπολογική πρόταση και η απόδοσή του συγκεκριμένου υλικού στον αιγαιακό χώρο προηγείται2270. Πιο πρόσφατα έχει προταθεί ο περισσότερο ακριβής όρος αιγαιακή κοινή κεραμική (Céramiques communes égéenes)2271. Η ιταλική βιβλιογραφία φαίνεται να προκρίνει τον όρο κοινή κεραμική ανατολικής προέλευσης (Ceramica commune di production orientale)2272 ενώ σε άλλη περίπτωση επιλέγονται περιφραστικές περιγραφές με βασικό στοιχείο τα λεπτά τοιχώματα (Marmite importeé, à bord horizontal, lèvre arrondie ou triangulaire, parois fines)2273 ή το μικρό μέγεθος (petites marmites)2274. Στην μελέτη αυτή επιλέγεται η χρήση του όρου Αιγαιακή Κοινή Κεραμική, στο πλαίσιο της γενικότερης τάσης να αποφευχθεί ο εκ προοιμίου προσδιορισμός της χρήσης των αγγείων. Αν και η συγκεκριμένη παραγωγή παραμένει σε μεγάλο βαθμό παραμελημένη, τα τελευταία χρόνια η έρευνα επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο σε αυτή, τονίζοντας την σημασία της και την έντονη παρουσία των προϊόντων της σε ολόκληρη σχεδόν τη μεσόγειο2275. Σχήματα Το σχηματολόγιο της παραγωγής, εκτός από τις χύτρες, που αποτελούν βασικό προϊόν της, συμπεριλαμβάνει επίσης μια σειρά από τηγάνια και τριφυλλόστομες 2265 Η υπόθεση πως οι χύτρες της συγκεκριμένης παραγωγής αποτελούν δοχεία μεταφοράς πολύτιμων προϊόντων (Więch 2017a, 445) και όχι μαγειρικά σκεύη δεν φαίνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, να μπορεί να υποστηριχθεί. 2266 Riley 1979, 240 – 241, ware 1, 243 – 244, ware 4 2267 Hayes 1991, 80 2268 Anderson - Stojanović 1992, 99 2269 Istenič, Schneider 2000. Cipriano 2016, 77. Więch 2017a, 444 – 446 2270 Riley 1979, 239. Hayes 1983, 105 - 108 2271 Pellegrino 2009, 252 - 255 2272 Ceazzi, Del Brusco 2014, 945, Bottos, Riet 2017 2273 Yangaki 2005, 166 – 167 2274 Yangaki 2005, 168 – 169 2275 Riley 1979, 239. Hayes 1991, 80. Di Giovanni 1996, 82. Istenič, Schneider 2000. Pellegrino 2009, 252 – 255. Ceazzi, Del Brusco 2014, 945. Bottos, Riet 2017, 333 – 334. Więch 2017a, 444 – 446 327 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) οινοχόες. Επιπλέον, στην ίδια παράδοση πρέπει να ενταχθούν και μια σειρά από λεκανίδες με χοντρά τοιχώματα και ερυθρό επίχρισμα που όμως έχουν πιθανότατα μαγειρική χρήση2276. Τέλος, με την παραγωγή έχουν συσχετιστεί και μια σειρά κυπέλλων, αντίστοιχων ενός ευρύτερα διαδεδομένου σχήματος2277, τα οποία κρίνεται σκόπιμο να εξεταστούν ξεχωριστά2278. Για τα επί μέρους σχήματα υιοθετείται, για μία ακόμη φορά, η τυπολογία που προτείνεται από τον Hayes για το υλικό της Κνωσού2279 η οποία και έχει επικρατήσει, παρά το γεγονός ότι έχουν μεσολαβήσει και άλλες τυπολογικές προτάσεις2280. Διακόσμηση Όπως είναι αναμενόμενο, δεδομένου του μαγειρικού χαρακτήρα ως κυρίαρχη χρήση στα αγγεία αυτά, η διακόσμηση είναι περιορισμένη. Πλατιές αυλακώσεις χαρακτηρίζουν την εξωτερική επιφάνεια αρκετών από τα κλειστά σχήματα, κυρίως σε χύτρες και τριφυλόστομες οινοχόες2281. Επιπλέον, σε ορισμένες κατηγορίες ανοιχτών αγγείων, γίνεται αναφορά για την παρουσία ενσφράγιστων ή ανάγλυφων θεμάτων, που μάλλον σχετίζονται με τα εργαστήρια παραγωγής2282. Πηλός Ο πηλός διαφοροποιείται μεταξύ των επί μέρους σχημάτων. Στα κλειστά αγγεία με λεπτότερα τοιχώματα είναι σκληρός, με σαφή θραυσμό, ποικίλει χρωματικά από ρόδινος έως γκρίζος, ωστόσο η εξωτερική επιφάνεια σε πολλές περισσότερες περιπτώσεις παραμένει τεφρή. Ο πυρήνας είναι στα περισσότερα παραδείγματα ενιαίος, αλλά διαπιστώνονται και όστρακα στα οποία παραμένει κατά τόπους τεφρός, παρά το γεγονός ότι η εικόνα του πηλού υποδεικνύει όπτηση σε ικανές θερμοκρασίες. Οι προσμίξεις αφορούν κυρίως κρυστάλλους χαλαζία, περιορισμένα ασβεστιτικά στοιχεία, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις επισημαίνεται και παρουσία μαρμαρυγία, σε περιορισμένη συνήθως ποσότητα2283. Παρά την γενικότερη ομοιογένεια διακρίνονται, με τη χρήση αναλυτικών τεχνικών και με βάση το υλικό που μελετήθηκε στην Όστια, δύο επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη χαρακτηρίζεται από την παρουσία ηφαιστειακών προσμίξεων και η δεύτερη από την παρουσία κρυσταλλικού σχιστόλιθου2284. Τα ανοιχτά παραδείγματα διακρίνονται από περισσότερο χονδρόκοκκο, αμμώδη 2276 Hayes 1983, 105 – 108, 122 – 127. Hayes 1997, 78 – 80. Istenič, Schneider 2000, 341, εικ. 2 – 4 2277 Πρόκειται για παραδείγματα του τύπου Marabini LXVIII (Istenič, Schneider 2000, 341, εικ. 3.2) 2278 Βλ. σελ.342 – 349 2279 Hayes 1983, 105 – 108 2280 Lüdorf 2006, 43 – 51 2281 Hayes 1983, 105 – 106, 122 - 126 2282 Hayes 1983, 107 2283 Hayes 1983, 106. Vogt 2000, 76, fabric 12.31. Yangaki 2005, 167, 169. Ceazzi, Del Brusco 2014, 945. Więch 2017a, 445 2284 Coletti, Pavolini 1996, 413 328 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) πηλό με παρουσία μαρμαρυγία. Οι λεκανίδες της παραγωγής φέρουν επιπλέον λεπτό ερυθρό επίχρισμα στην εσωτερική επιφάνεια2285, ενώ σε άλλες περιπτώσεις γίνεται αναφορά για την χρήση γκρίζου επιχρίσματος σε ανάλογα παραδείγματα2286. Προέλευση Αν και οι όροι που έχουν υιοθετηθεί από την έρευνα καταμαρτυρούν την προέλευση των προϊόντων αυτών, η χωροθέτηση συγκεκριμένων κέντρων παραγωγής αποδεικνύεται περισσότερο περίπλοκη. Φαίνεται πως αυτά ποικίλουν και είναι εξακτινωμένα σε ολόκληρο τον αιγαιακό χώρο, στην ανατολική ακτή του, στον νησιωτικό χώρο αλλά ενδεχομένως και στον ελλαδικό κορμό. Το μοναδικό διαπιστωμένο κέντρο παραγωγής επισημαίνεται στη Φώκαια2287, ενώ σοβαρές ενδείξεις εντοπίζονται και στην Κνίδο2288. Oι αναλυτικές τεχνικές επιβεβαιώνουν την απόδοση στα εργαστήρια της Φώκαιας παραδειγμάτων που ταξιδεύουν μέχρι την Ιταλική χερσόνησο2289, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται η λειτουργία και άλλων εργαστηρίων στη δυτική ακτή της Μ. Ασίας. Η παρουσία αιγαιακής κοινής κεραμικής από κοινού με προϊόντα της Eastern Sigillata B σε ναυάγιο της Αδριατικής ενισχύει την γεωγραφική σχέση των δύο παραγωγών2290 ενώ, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, τοποθετεί την Πέργαμο στο χάρτη των πιθανών περιοχών προέλευσης της κεραμικής αυτής2291. Επιπλέον, θεωρείται βέβαιο πως συγχρόνως με τα κέντρα της Μ. Ασίας, δραστηριοποιούνται και άλλα εργαστήρια, τοποθετημένα στον νησιωτικό χώρο ή και στην Αττική2292, τα οποία όμως, προς το παρόν δεν μπορούν να ταυτιστούν με βεβαιότητα. Τέλος, προϊόντα της παραγωγής έχουν αποδοθεί και στην περιοχή της Κορίνθου2293, χωρίς ωστόσο ο συσχετισμός αυτός να επιβεβαιώνεται μέχρι στιγμής. Προς το παρόν, αναπάντητο παραμένει το ερώτημα εάν τα κλειστά και ανοιχτά σχήματα, ο πηλός των οποίων διαφοροποιείται, κατασκευάζονται σε ξεχωριστά κέντρα παραγωγής ή εάν η διαφοροποίηση αυτή είναι αποτέλεσμα των επί μέρους χρήσεων. Πάντως, αρκετά διαδεδομένη είναι η άποψη πως τα τηγάνια και οι λεκανίδες της αιγαιακής κοινής κεραμικής αποτελούν μάλλον μικρασιατικό προϊόν, 2285 Hayes 1983, 108 (Ο Hayes θεωρεί τα πινάκια με το ερυθρό επίχρισμα τοπικά προϊόντα, ωστόσο, η διάδοσή τους αναιρεί την υπόθεση αυτή). Więch 2017a, 445 – 446. 2286 Bottos, Riet 2017, 335 2287 Mayet, Picon 1986, 133 2288 Doksanalti, Tekocak: 2014 2289 Istenič, Schneider 2000, 346 2290 Istenič, Schneider 2000, 343 (για αναλυτική βιβλιογραφία σε σχέση με το ναυάγιο βλ. σελ. 341 υποσ. 12) 2291 Riccobono 2007, 86 (Ωστόσο το φορτίο θα μπορούσε να διαμορφώνεται διαδοχικά στην πορεία του πλοίου) 2292 Coletti, Pavolini 1996, 412 2293 Warner Slane 1990, 76, 100 329 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) χωρίς να αποκλείονται και οι τοπικές παραλλαγές2294. Σε κάθε περίπτωση, τόσο τα ανοιχτά όσο και τα κλειστά αγγεία της παραγωγής, φαίνεται πως εντάσσονται στο ίδιο δίκτυο εμπορικής κυκλοφορίας και ανήκουν σε κοινή κεραμική παράδοση, όπως υποδεικνύει και η συνύπαρξή τους στο φορτίο ναυαγίου από το νοτιοανατολικό Αιγαίο2295. Μάλιστα η διείσδυση των προϊόντων αυτών, ιδιαίτερα στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου είναι τόσο έντονη που δεν είναι σπάνια η αντιγραφή τους, ακόμη και σε περιοχές με ισχυρή παράδοση κατασκευής μαγειρικών σκευών2296. Τεχνολογία Τα σταθερά κατασκευαστικά τους χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων και η υιοθέτηση σταθερών διαστάσεων και αναλογιών των αγγείων αυτών, υποδεικνύουν την ένταξή τους στο πλαίσιο οργανωμένης, μαζικής παραγωγής2297. Τα κλειστά σχήματα ξεχωρίζουν για τα λεπτά τους τοιχώματα και την προσεγμένη όπτηση, που πιθανότατα συνεπάγεται υψηλές θερμοκρασίες. Ιδιαίτερο γνώρισμα αποτελεί η ταινιωτή λαβή που διαμορφώνεται από λωρίδες πηλού, οι οποίες διατηρούν, τουλάχιστον στη μια πλευρά τους, ενδείξεις για τη διαμόρφωσή τους με τέμνων μέσο2298. Τα ανοιχτά αγγεία, αντίθετα, χαρακτηρίζονται από ισχυρά τοιχώματα. Συγκεκριμένα οι λεκανίδες διακρίνονται για την παρουσία επιχρίσματος, που αντιτίθεται στην κοινή πρακτική γύρω από τα μαγειρικά αγγεία. Η πρακτική αυτή, γνωστή και από άλλες παραγωγές2299, ενδεχομένως να αποτελεί μια πρώιμη μορφή αντικολλητικής επίστρωσης. Τέλος ιδιαίτερο κατασκευαστικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τηγάνια της παραγωγής, καθώς διαπιστώνεται η εισαγωγή μήτρας, τουλάχιστον για το κάτω μέρος του αγγείου2300. Χρονολόγηση Το χρονολογικό εύρος των αγγείων της αιγαιακής κοινής κεραμικής φαίνεται πως καλύπτει ένα αρκετά μεγάλο διάστημα, καθώς κυμαίνεται μεταξύ του 1ου και του 4ου μ. Χ. αιώνα. Τα ευρήματα της Κνωσού οδήγησαν τον Hayes σε μια στενότερη χρονολογική πρόταση μεταξύ του 2ου και 3ου αιώνα2301, ωστόσο σε επόμενες μελέτες του αναπροσαρμόζει την χρονολόγηση αυτή μεταξύ του δεύτερου μισού του 1ου και των μέσων του 3ου αιώνα2302. Τα παραδείγματα από την Όστια που εντοπίζονται σε 2294 Pellegrino 2009, 255 – 259 2295 Μίχα, Κουρκουμελής 2010, 285 – 287 2296 Yangaki 2005, 166, 168. Doksanalti 2010, 770. Geminario et al. 2019. 2297 Istenič, Schneider 2000, 343, υποσ. 39 2298 Hayes 1983 2299 Pẽna 1990 2300 Βλ. σελ. 340 2301 Hayes 1983, 105 2302 Hayes 1997, 79 – 80, Hayes 1991, 80 330 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) στρώματα του 4ου αιώνα2303, μάλλον θα πρέπει να θεωρηθούν υπολειμματικά, άλλωστε και σε άλλες περιοχές της Ιταλίας οι εισαγωγές φαίνεται πως σταματούν στον προηγούμενο αιώνα2304. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία αντίστοιχου υλικού σε ναυάγιο της Αδριατικής που αποδίδεται στο δεύτερο μισό του 1ου αιώνα, ενδεχομένως πριν την 8η δεκαετία του, υποδεικνύει πως ήδη την εποχή αυτή η παραγωγή της αιγαιακής κοινής κεραμικής είναι ακμαία και έχει κερδίσει σημαντικό μέρος της αγορά στην ανατολική μεσόγειο2305. Για το τέλος της παραγωγής τα δεδομένα είναι περισσότερο ασαφή, όπως και στις περισσότερες περιπτώσεις όπου δεν έχουν εντοπιστεί τα επί μέρους εργαστήρια παραγωγής. Προς το παρόν ένα ευρύτερο χρονολογικό πλαίσιο, μεταξύ του δεύτερου μισού του 1ου και του 3ου αιώνα με ενδεχόμενες επιβιώσεις μέσα στον 4ο αιώνα ή και τον 5ο αιώνα2306 φαίνεται σχετικά ασφαλές. Πρωτογενές υλικό Το υλικό που εντοπίζεται στο σύνολο από τη Νησίδα του Υαλουργείου διαμορφώνει, εξαιρουμένων των αμφορέων, την μοναδική αξιοσημείωτη ομάδα εισηγμένης κοινής κεραμικής. Οι χύτρες, αποτελούν το κυρίαρχο σχήμα. Τα όστρακα από τριφυλλόστομες οινοχόες είναι ελάχιστα, ενώ εντοπίζονται και όλα τα επί μέρους σχήματα των ανοιχτών αγγείων. Προβληματική παραμένει, η ένταξη των χυτρών της παραγωγής στις επί μέρους παραλλαγές του σχήματος, όπως αυτές διατυπώνονται από τον Hayes. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την περιορισμένη τυπολογική ποικιλία των επί μέρους σχημάτων οδήγησε στην εξέταση του υλικού της ανά σχήμα και όχι ανά τύπο, διατηρώντας ωστόσο, όπου αυτό είναι δυνατό την αρχική πρόταση του Hayes. Αναφορικά με την πρώτη ύλη διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές. Ο πηλός που χρησιμοποιείται στα κλειστά αγγεία (AeCWi), δεν διαφοροποιείται από τα πρότυπα που περιγράφονται στη μέχρι σήμερα δημοσιευμένη έρευνα. Το χρώμα ποικίλει από πορτοκαλόχρωμο έως σκούρο καστανό και σε ορισμένες περιπτώσεις γκρίζο ή ιδιαίτερα σκουρόχρωμο. Είναι μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, γεγονός που τον καθιστά διακριτό σε σχέση με την υπόλοιπη κοινή κεραμική, σκληρός, σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ σκληρός, με πυρήνα κατά τόπους τεφρό ή σκουρόχρωμο. Η επιφάνεια είναι μέτρια. Τα εγκλείσματά αφορούν πυριτικές κυρίως προσμίξεις, μικρού και κυρίως μικροσκοπικού μεγέθους, που απαντούν σε ικανές ποσότητες, λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις και, κατά κανόνα, φολίδες μαρμαρυγία. Με μικρότερη συχνότητα εντοπίζονται μικροσκοπικές καστανέρυθρες και σκουρόχρωμες μη κρυσταλλικές προσμίξεις ή ωόλιθοι. Ευδιάκριτο χαρακτηριστικό γνώρισμα 2303 Coletti, Pavolini 1996, 412 - 413 2304 Ceazzi, Del Brusco 2014, 945 2305 Istenič, Schneider 2000, 341 2306 Doksanalti, Tekocak 2014, 283, εικ. 4 331 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) αποτελεί η γκρίζα ή σκουρόχρωμη εξωτερική επιφάνεια. Αυτή απαντά συστηματικά στις χύτρες αλλά μπορεί να παραλείπεται ή να εντοπίζεται σε τμήμα μόνο της επιφάνειας στα υπόλοιπα σχήματα. Πάντως, μεταξύ των παραδειγμάτων της ίδιας ομάδας διακρίνονται δύο τουλάχιστον διαφορετικές παραλλαγές, με βάση την ποσότητα και την κατανομή των προσμίξεων. Η πρώτη (AeCWi.i) (βλ. αρ. 766), απαντά σε ελάχιστες περιπτώσεις και αφορά παραδείγματα στα οποία οι πυριτικές προσμίξεις, που ξεχωρίζουν στο σώμα του πηλού, είναι περιορισμένες και εμφανώς μεγαλύτερου μεγέθους. Περισσότερες είναι οι προσμίξεις στα παραδείγματα της δεύτερης παραλλαγής (AeCWi.ii) (βλ. αρ. 768), οι οποίες όμως είναι μικρότερες, με καλή κατανομή μέσα στο σώμα του πηλού, συχνά δυσδιάκριτες μακροσκοπικά. Η δεύτερη ομάδα απαντά στα ανοιχτά σχήματα (AeCWii). Αν και στις περισσότερες δημοσιεύσεις ο πηλός αυτός χαρακτηρίζεται ως χονδρόκοκκος, μικροσκοπικά διαπιστώνεται πως δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά ως προς την κοκκομετρία του σώματος του πηλού, αλλά ως προς το μέγεθος και την ποσότητα των προσμίξεων, καθώς και τα επί μέρους χαρακτηριστικά που σχετίζονται πιθανότατα με την κατεργασία και την όπτηση των αγγείων. Τα παραδείγματα της ομάδας αυτής χαρακτηρίζονται από πηλό που ποικίλει χρωματικά από ερυθροκίτρινος ως καστανέρυθρος. Είναι μέτριος, με ασαφή θραυσμό και μέτρια - αδρή επιφάνεια, Παρά το μεγάλο πάχος του διατηρεί συνήθως ενιαίο πυρήνα. Τα εγκλείσματα παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία σε χρώμα και σε μέγεθος. Κυρίαρχο στοιχείο αποτελούν οι άφθονες πυριτικές προσμίξεις, το μέγεθος των οποίων ποικίλει από μικροσκοπικές – μεσαίου μεγέθους και σποραδικά μεγαλύτερες, ενώ συμπεριλαμβάνουν κρυστάλλους λευκού, ρόδινου ή και καστανού χρώματος. Τα ασβεστιτικά στοιχεία είναι ελάχιστα και απαντούν σποραδικά. Τέλος, περιορισμένη είναι η ποσότητα μαρμαρυγία, που όμως δεν φαίνεται να απουσιάζει από κανένα παράδειγμα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διακρίνονται και κοκκινωπές φολίδες. Συχνότερες και μεγαλύτερες είναι οι καστανέρυθρες προσμίξεις που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μακροσκοπικά διακριτές, συχνά με τη μορφή ωόλιθων. Όπως και στην προηγούμενη ομάδα διακρίνονται επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (AeCWii.i) (βλ. αρ. 780) συμπεριλαμβάνει παραδείγματα με περισσότερο συμπαγές σώμα, μικρότερες, περισσότερο ομοιογενείς ως προς το μέγεθος και την κατανομή προσμίξεις, που όμως εντοπίζονται σε μεγαλύτερη ποσότητα. Η δεύτερη (AeCWii.ii) (βλ. αρ. 779, 788) χαρακτηρίζεται από πηλό με περισσότερες οπές, ακανόνιστου σχήματος, μεγαλύτερες προσμίξεις που διακρίνονται με σαφήνεια στο σώμα του πηλού, αλλά απαντούν σε λιγότερο πυκνές συγκεντρώσεις. Τα παραδείγματα της δεύτερης παραλλαγής, όπως είναι αναμενόμενο παρουσιάζουν αδρότερη επιφάνεια και πιθανότατα υποδεικνύουν λιγότερο επιμελημένη κατεργασία 332 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) της πρώτης ύλης. Τέλος, μια τρίτη εκδοχή (AeCWii.iii) (βλ. αρ. 790), με περισσότερες ασβεστιτικές προσμίξεις, απαντά σε ελάχιστα μόνο όστρακα, τα οποία διαφοροποιούνται ελαφρώς από τα υπόλοιπα. Τα περισσότερα παραδείγματά της δεύτερης ομάδας διατηρούν στην εσωτερική επιφάνεια και στο χείλος υδαρές ερυθρό επίχρισμα, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις δεν διατηρείται, χωρίς να είναι σαφές εάν παραλείπεται ή να έχει εξ’ ολοκλήρου απολεπιστεί ή απορροφηθεί από το σώμα του πηλού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μεμονωμένο όστρακο λεκανίδας, το οποίο δεν διατηρεί επίχρισμα και ο πηλός διαφοροποιείται αρκετά από τα παράλληλά της (AeCWvar) (βλ. αρ. 789). Η μικροσκοπική του εικόνα προσομοιάζει σε παραδείγματα της πρώτης ομάδας, ωστόσο συμπεριλαμβάνει πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ωόλιθους σκούρου χρώματος, αλλά και ικανή ποσότητα μαρμαρυγία. Αν και η σύσταση παρουσιάζει αναλογίες με προϊόντα που έχουν χαρακτηριστεί τοπικά, η μορφή και το μέγεθος των προσμίξεων, αλλά και η μικροσκοπική εικόνα του πηλού, διαφοροποιείται από αυτά. Προς το παρόν, δεν είναι σαφές εάν το συγκεκριμένο παράδειγμα, αποτελεί μέρος της αιγαιακής παραγωγής και πρέπει να συμπεριληφθεί στα αγγεία της πρώτης ομάδας ή αφορά προϊόν αντιγραφής από διαφορετικά εργαστήρια. Τα παραδείγματα της αιγαιακής κοινής κεραμικής, μαζί με ορισμένους τύπους αμφορέων και το υλικό της παραγωγής Çandarli, συνιστούν τα βασικά προϊόντα που μπορούν με ασφάλεια να αποδοθούν στην πρώτη και βασικότερη οικοδομική φάση του κτηρίου που εξετάζεται. Το γεγονός ότι η πλειονότητα των ευρημάτων επισημαίνονται στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, συχνά από κοινού με πινάκια και λεκανίδες της προαναφερθείσας ερυθροβαφούς κεραμικής, ενισχύει την θέση αυτή και συμβάλει στην χρονολογική ταύτιση των αντίστοιχων συνόλων. Χύτρες Το σχήμα διακρίνεται από τον Hayes σε δύο βασικές παραλλαγές, οι οποίες διακρίνονται μεταξύ τους ως προς τη μορφή του σώματος και περιγράφονται με διαφορετικούς όρους. Ωστόσο, και οι δύο εναλλακτικές μπορούν να ενταχθούν στο σχήμα της χύτρας2307 και αφορούν αγγεία μεσαίου και μικρού μεγέθους2308. Τα αγγεία της πρώτη ομάδας (cooking pots) χαρακτηρίζονται από κυρτό, ωοειδές σώμα, με τονισμένο τον κάθετο άξονα. Εκείνα της δεύτερης (casseroles) είναι περισσότερο ευρύστομα με ώμο επικλινή προς το εξωτερικό και έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος του σώματος. Το χείλος παρουσιάζει ποικιλία και αποτελεί το βασικό τυπολογικό χαρακτηριστικό, που όμως είναι κοινό και στις δύο παραλλαγές 2307 Βλ. σελ 53 – 55 2308 Istenič, Schneider 2000 υποσ. 39 333 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) του σχήματος. Πλατιές αυλακώσεις, οι οποίες μάλλον ενέχουν λειτουργικό ρόλο και όχι διακοσμητικό2309, καλύπτουν την εξωτερική επιφάνεια των παραδειγμάτων με ωοειδές σώμα2310, οι οποίες ωστόσο μπορεί να παραλείπονται στο ανώτερο τμήμα του ώμου2311 ή να παραμένουν δυσδιάκριτες2312, ενώ περιορίζονται στο κατώτερο μέρος του σώματος στα αγγεία με τροπίδωση2313. Χαρακτηριστικό γνώρισμα, όλων σχεδόν των επί μέρους τύπων, αποτελούν οι λεπτές ταινιωτές λαβές, οι οποίες εκκινούν κάτω από το χείλος και απολήγουν λίγο χαμηλότερα στον ώμο, σε ιδιαίτερη εγγύτητα με τα τοιχώματα του αγγείου. Το μικρό τους μέγεθος και ο εύθραυστος χαρακτήρας τους υποδεικνύουν πως δεν προορίζονται για την ανάρτηση του αγγείου αλλά μάλλον εξυπηρετούν τον καλύτερο χειρισμό του. Η βάση είναι συνήθως κυρτή. Ωστόσο, δεν λείπουν και παραδείγματα στα οποία αυτή διαμορφώνεται επίπεδη, με ομαλή μετάβαση προς το σώμα και μικρή διάμετρο. Ο πυθμένας στα περισσότερα παραδείγματα, όπου διατηρείται, είναι κυρτός στο κεντρικό του τμήμα, ενώ το τύμπανο παρουσιάζει ποικιλία και κυμαίνεται από ελαφρώς κυρτό έως επίπεδο και ελαφρώς κοίλο στο κεντρικό τμήμα του2314. Με βάση το σχήμα του χείλους διαπιστώνονται τρεις επί μέρους τύποι και στις δύο παραλλαγές του αγγείου, σύμφωνα με την τυπολογία του Hayes. Ο πρώτος συμπεριλαμβάνει τα παραδείγματα με κάθετο τριγωνικής σχεδόν διατομής, έξω νεύον χείλος. Ο δεύτερος είναι ο πολυπληθέστερος και αφορά αγγεία με οριζόντιο χείλος, που διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, συχνά με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Ο τελευταίος τύπος συμπεριλαμβάνει λιγοστά γνωστά παραδείγματα στα οποία το χείλος διαμορφώνεται από στενό οριζόντιο δακτύλιο, που όμως στρέφεται προς το εξωτερικό του αγγείου. Ένας επιπλέον τύπος προτείνεται από τον Hayes, για τις χύτρες με ωοειδές σώμα. Σε αυτόν οποίο συμπεριλαμβάνονται μικρότερα αγγεία, τα οποία μορφολογικά βρίσκονται μεταξύ χύτρας και κυπέλλου. Δεν φέρουν λαβές ενώ το χείλος είναι κάθετο, έξω νεύον και μπορεί να διαμορφώνει μικρή ένταση εσωτερικά ή εξωτερικά. Τέλος, στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθεί και ένας ακόμη τύπος, που συμπεριλαμβάνει αγγεία με τροπίδωση και κάθετο, έξω νεύον χείλος Αν και δεν περιγράφονται με σαφήνεια τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του σχήματος, φαίνεται πως το μέγεθός των αγγείων περιορίζεται προοδευτικά, ενώ παράλληλα τονίζεται περισσότερο ο κάθετος άξονας, ιδιαίτερα όσον αφορά το 2309 Βλ. σελ. 54 2310 Hayes 1983, 105 2311 Hayes 1983, 122, εικ. 6 αρ. 64 2312 Więch 2017b, εικ. 10 2313 Hayes 1983, εικ. 7, αρ. 85, 90. Pasqualini 1998, 299 (τύπος 18 - 21), εικ. 258, αρ. 12 – 15. Istenič, Schneider 2000 εικ. 2, αρ. 6, εικ. 4, αρ. 3 2314 Hayes 1983, 105 – 106, 122 – 126, εικ. 5 - 7. Istenič, Schneider 2000 εικ. 2 – 4. Μίχα, Κουρκουμελής 2010, 285 – 286, εικ. 1 – 3, σχ. 2 – 4. Bottos, Riet 2017, 336. Więch 2017a, 456, εικ. 6, αρ. 13. Więch 2017b, 448, εικ. 9 – 10 334 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) χαμηλότερο τμήμα τους2315. Οι δύο παραλλαγές φαίνεται πως συνυπάρχουν. Τα παραδείγματα του πρώτου τύπου, με τριγωνικό χείλος, είναι μάλλον προγενέστερα και εμφανίζονται με το ξεκίνημα της παραγωγής, πιθανότατα μέσα στον 1ο αιώνα. Αντίθετα τα αγγεία με το πλατύ οριζόντιο χείλος θεωρείται πως εμφανίζονται στον 2ο αιώνα2316 και συνεχίζουν και τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του επόμενου2317. Πολυάριθμες χύτρες, με κυρτό ή αμφικωνικό σώμα συμπεριλαμβάνονται στο φορτίο του ναυαγίου Σύρνα ΙΙ, στην περιοχή της Αστυπάλαιας, που χρονολογείται μεταξύ 2ου και 3ου αιώνα2318 Πάντως παραδείγματα του τύπου Hayes 2 σημειώνονται σε στρώματα που χρονολογούνται ήδη από τις αρχές του 2ου ή ακόμη και στον όψιμο πρώτο αιώνα2319, περιορίζοντας σημαντικά την απόσταση μεταξύ των διαφορετικών τύπων. Οι μικρότερες χύτρες του τύπου Hayes 4 εντοπίζονται σε σύνολα του όψιμου 2ου2320 και του πρώιμου 3ου αιώνα2321. Λιγότερο σαφή είναι τα δεδομένα για τα αγγεία του τύπου Hayes 3, με δακτύλιο επικλινή προς το εξωτερικό τα οποία, όντας αρκετά σπάνια, απαντούν κυρίως σε αβέβαια χρονολογικά σύνολα, ωστόσο δεν πρέπει να απέχουν από τους τύπους 2 και 4, καθώς εντοπίζονται μαζί με παραδείγματά τους2322. Πρωτογενές υλικό (αρ.766 – 778) Οι χύτρες αφορούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής καθώς συνιστούν περισσότερο από τα 2/3 περίπου των αγγείων της αιγαιακής κοινής κεραμικής από το σύνολο που μελετήθηκε. Όλα τα παραδείγματα της παραγωγής από τους Φιλίππους, που αποδίδονται στο συγκεκριμένο σχήμα είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (AeCWi.i / i.ii) αν και εκείνα της δεύτερης παραλλαγής αποτελούν την πλειονότητα. Τα περισσότερα παραδείγματα ανήκουν στον τύπο 2 του Hayes (αρ.766 – 774). Μόλις ένα όστρακο του τύπου 3 του Hayes (αρ. 775) εντοπίζεται στο σύνολο, ενώ ελάχιστα είναι τα αγγεία της μικρότερης εκδοχής του σχήματος, με κάθετο, έξω νεύον χείλος και κυρτό σώμα (αρ. 776 – 778). Η απουσία παραδειγμάτων του τύπου Hayes 1 από το υλικό του κτηρίου που εξετάζεται, ενισχύει την πρωιμότερη χρονολόγηση του τύπου που έχει προταθεί. Τα παραδείγματα του τύπου 2 παρουσιάζουν ιδιαίτερη σταθερότητα, μορφολογικά. Οι ελάχιστες διαφοροποιήσεις σχετίζονται κυρίως με την παρουσία ή μη έντασης στην κάτω εξωτερική απόληξη του χείλους. Παρ’ όλα αυτά διαπιστώνεται 2315 Hayes 1983, 105 – 106 2316 Bottos, Riet 2017, 336 2317 Robinson 1959, 67, πίν. 14, αρ. Κ92 – Κ93 2318 Μίχα, Κουρκουμελής 2010, 285 σχ. 2, εικ. 2 2319 Więch 2017b, 448 2320 Sackett 1992, 245, πίν. 185, αρ. R2.13 2321 Sackett 1992, 247, πίν. 187, αρ. S1.4 - 5 2322 Sackett 1992, 253, πίν. 194, αρ.U.73, 75 335 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) πως τα δύο παραδείγματα που χαρακτηρίζονται από πηλό της πρώτης ομάδας (αρ. 766, 772) διακρίνονται για τις εμφανώς αυξημένες διαστάσεις σε σχέση με τα υπόλοιπα αγγεία της παραγωγής. Η διαφοροποίηση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί χρονολογικά ή με την απόδοσή τους σε διαφορετικά κέντρα παραγωγής. Λεκανίδες Ο Hayes συμπεριλαμβάνει μια σειρά από λεκανίδες στο ίδιο σχήμα με ένα τύπο τηγανιού υπό τον ευρύτερο όρο cooking dishes. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι τα δύο σχήματα μοιράζονται πολλά κοινά χαρακτηριστικά, η απουσία λαβής, στο σύνολο των μέχρι σήμερα δημοσιευμένων παραδειγμάτων, καθιστά ορθότερη την μεταξύ τους διάκριση. Οι λεκανίδες αυτές, που συμπεριλαμβάνονται στον τύπο 2 του Hayes2323, χαρακτηρίζονται από κοίλο, χαμηλό σώμα, το οποίο συχνά διαμορφώνει τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος, εξωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Ο πυθμένας και το τύμπανο παραμένουν επίπεδα2324, εξυπηρετώντας με αυτό τον τρόπο καλύτερα τον μαγειρικό χαρακτήρα των αγγείων. Βασικό γνώρισμά τους αποτελεί η παρουσία του ερυθρού επιχρίσματος στην εσωτερική επιφάνεια, γεγονός που σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγεί στην απόδοσή τους σε προγενέστερες ιταλικής προέλευσης παραγωγές2325 Ο τύπος έχει υποστηριχθεί πως εμφανίζεται οψιμότερα σε σχέση με τα υπόλοιπα σχήματα της παραγωγής, στον 3ο αιώνα2326 και συνεχίζουν τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του2327. Ωστόσο, παραδείγματά του απαντούν και σε ελαφρώς προγενέστερα στρώματα, που αποδίδονται στα τέλη του προηγούμενου αιώνα2328. Αποτελούν το δεύτερο σε ποσότητα σχήμα της παραγωγής. Όλα τα παραδείγματα είναι κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας (AeCWii.i / ii.ii) και στην πλειονότητά τους φέρουν ερυθρό επίχρισμα στην εσωτερική τους επιφάνεια. Επιπλέον, μεμονωμένο όστρακο (αρ. 789), το οποίο ταυτίζεται μορφολογικά με τα υπόλοιπα, διαφοροποιείται ως προς τα χαρακτηριστικά του πηλού, γεγονός που οδηγεί στην υπόθεση πως ενδεχομένως αφορά απομίμηση των αρκετά διαδεδομένων, αυτών προϊόντων. 2323 Hayes 1983, 107 2324 Robinson 1959, 67, πίν. 14, Κ89 – 91. Hayes 1983, 107, 126, εικ. 9, αρ. 103 – 109. Sackett 1992, 233, πίν. 174, αρ. D3.10, 245, πίν. 186, αρ. R2.11, 248, πίν. 188, αρ. S1.11, 253, πίν. 193, αρ. U.65, 2325 Sackett 1992, 233 αρ. D3.10 2326 Bottos, Riet 2017, 337, 2327 Robinson 1959, 67, πίν. 14, Κ89 - 91 2328 Sackett 1992, 245, πίν. 186, αρ. R2.11, 245, 253, πίν. 193, αρ. U.65 336 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Πρωτογενές υλικό (αρ.779 - 791) Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν προταθεί επί μέρους παραλλαγές του σχήματος2329, οι λεκανίδες, που αποτελούν το δεύτερο πιο κοινό σχήμα της παραγωγής στους Φιλίππους παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία ως προς το σχήμα των και τις αναλογίες τους. Διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές και μια μικρότερη ομάδα που διαφοροποιείται από αυτές. Η πρώτη αφορά αγγεία μικρότερης διαμέτρου (αρ. 779 – 783), με δακτύλιο αναλογικά πλατύτερο σε σχέση με τα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας. Ο δακτύλιος αυτός σε όλες τις περιπτώσεις είναι επικλινής προς το εσωτερικό και διαμορφώνει μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, ενώ ήπια τροπίδωση ή κυμάτιο διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά. Ακόμη και στο πλαίσιο της ίδιας ομάδας διαπιστώνεται μια εσωτερική εξέλιξη, με σταδιακή ένταση της προβολής του δακτυλίου του χείλους εσωτερικά. Μεταξύ αυτών, αξίζει να σημειωθεί ένα όστρακο, με αναλογίες που συνάδουν με τα υπόλοιπα παραδείγματα της ομάδας, το οποίο διαφοροποιείται έντονα ως προς το πάχος των τοιχωμάτων του (αρ. 782). Η δεύτερη ομάδα συμπεριλαμβάνει μεγαλύτερα παραδείγματα (αρ. 784 – 786), με διάμετρο που ξεπερνά τα 30 εκατοστά αλλά στενότερο δακτύλιο. Σε κανένα από τα παραδείγματα αυτά δεν παρατηρείται η προβολή του χείλους προς το εσωτερικό, ωστόσο η άνω επιφάνεια του δακτυλίου, που τείνει περισσότερο προς τον οριζόντιο άξονα, είναι ελαφρώς κοίλη. Τέλος μια τρίτη εκδοχή του σχήματος αφορά μεμονωμένα παραδείγματα (αρ. 787 – 788) τα οποία διαφοροποιούνται αρκετά ως προς τη μορφή του σώματος. Τα τοιχώματα είναι λιγότερο κοίλα, ενώ η τροπίδωση της εξωτερικής επιφάνειας αντικαθίσταται από μια έντονη ακμή. Το χείλος παραμένει αναλογικά πλατύ, με μικρή προβολή εσωτερικά, ωστόσο, παρουσιάζει αρκετή ποικιλία. Το σχήμα της παραλλαγή αυτής φαίνεται πως λειτουργεί ως πρότυπο και για το παράδειγμα που περιγράφεται ως πιθανή απομίμηση της παραγωγής. Σε στενή σχέση με τα παραπάνω, αν και δεν ταυτίζονται απόλυτα μορφολογικά, βρίσκονται δύο επί μέρους όστρακα (αρ. 790 – 791), που φέρουν στην εσωτερική περιφέρεια του χείλους λεπτό ανάγλυφο δακτύλιο, πιθανώς για την καλύτερη έδραση καλύμματος. Η εξωτερική επιφάνεια του σώματος καλύπτεται από πλατιές αυλακώσεις, που σχετίζονται μάλλον με την καλύτερη θερμική απόδοση του αγγείου, παρά με κάποια διακοσμητική πρόθεση. Και τα δύο όστρακα κατασκευάζονται με πηλό που διαφοροποιείται ελαφρώς από τα υπόλοιπα παραδείγματα του τύπου (AeCWii.iii) ενώ απουσιάζει το επίχρισμα. Παράλληλο του σχήματος, που συνδέεται 2329 Το σύνολο των αγγείων του σχήματος συμπεριλαμβάνονται στον ίδιο τύπο, τόσο από τον Hayes όσο και από τους μελετητές που ακολούθησαν, ωστόσο από νωρίς διαπιστώνονται δύο βασικές ομάδες με βάση το πλάτος του χείλους στο πλαίσιο του υλικού από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας (Hayes 1983 υποσ. 28) 337 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) άμεσα με υπόλοιπα αιγαιακά προϊόντα, λόγω της ενεπίγραφης βάσης του, εντοπίζεται στην Κνωσό, προερχόμενο από τα ανώτερα στρώματα της ανασκαφής2330. Οι ομοιότητες της συγκεκριμένης παραλλαγής με οψιμότερες λεκανίδες2331, είναι πιθανόν ενδεικτικές οψιμότερης χρονολόγησης, ενδεχομένως κοντά στο τέλος της παραγωγής, στον όψιμο 3ο αιώνα. Ωστόσο, στο υλικό των Φιλίππων συνυπάρχουν με τις ερυθροβαφείς εκδοχές του σχήματος. Αν και τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε χαμηλά στρώματα της ανασκαφής, συνήθως μαζί με υλικό που συνάδει με την χρονολόγηση του σχήματος, δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν χρονολογικά οι επί μέρους παραλλαγές του τύπου. Πάντως η σύγχρονη κυκλοφορία διαφορετικών σχημάτων με κοινά χαρακτηριστικά δεν φαίνεται να αποτελεί καινούριο στοιχείο για την συγκεκριμένη παραγωγή. Οινοχόες Οι τριφυλλόστομες οινοχόες αποτελούν χαρακτηριστικό σχήμα της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Το σχήμα διατηρεί τα χαρακτηριστικά των κλειστών αγγείων της παραγωγής, όσον αφορά την πρώτη ύλη, τα λεπτά τοιχώματα με τις πλατιές αυλακώσεις στο σύνολο σχεδόν της εξωτερικής επιφάνειας, αλλά και ορισμένα τεχνολογικά χαρακτηριστικά, όπως οι λεπτές ταινιωτές λαβές. Διακρίνονται για το ωοειδές σώμα τους και το χαρακτηριστικό τριφυλλόσχημο χείλος που διαμορφώνεται από κοινού με το λαιμό του αγγείου και εφαρμόζεται στην άνω απόληξή του ώμου. Η λαβή παραμένει είναι καθετη, τοξωτή και κατά περιπτώσεις σιγμοειδής, εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο των αγγείων, όπως ακριβώς και στις χύτρες. Η βάση διαμορφώνεται κωνική ή κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά, χωρίς να διακρίνεται με σαφήνεια από το σώμα του αγγείου. Κατά κανόνα ο πυθμένας παραμένει κυρτός στο κεντρικό τμήμα ενώ το τύμπανο είναι αντίστοιχα κοίλο2332. Οι αυλακώσεις του σώματος, αν και θα μπορούσαν να θεωρηθούν διακοσμητικό χαρακτηριστικό είναι πιθανότερο πως σχετίζονται με την κυρίαρχη χρήση των αγγείων αυτών. Παρά το γεγονός ότι έχουν ταυτιστεί με επιτραπέζιες χρήσεις2333, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως τα συγκεκριμένα παραδείγματα λειτουργούσαν κυρίως ως μαγειρικά σκεύη, και πιο συγκεκριμένα ως βραστήρες. Η παρουσία λευκού ιζήματος στο εσωτερικό τέτοιων παραδειγμάτων ενισχύει την υπόθεση αυτή2334. Ωστόσο, μάλλον είναι πιθανότερη η διττή χρήση των αγγείων αυτών, τόσο ως 2330 Sackett 1992, 252, πίν. 1793, αρ. U.68 2331 Βλ. CIW4 (σελ. 358 – 359) 2332 Hayes 1983, 106, 122, εικ. 6, αρ. 76 – 77. Sackett 1992, 230, πίν. 172, αρ. D1.9. Pasqualini 1998 (τύπος 16 – 17), 294 – 295, εικ. 258, αρ. 10 – 11. Istenič, Schneider 2000 εικ. 3, αρ. 3. Καλλίνη 2010, 536, εικ. 2. Więch 2017b, 448, εικ. 9.14 2333 Ceazzi, Del Brusco 2014, 945 2334 Hayes 1983, 107. Więch 2017b, 448 338 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) μαγειρικά σκεύη όσο και ως επιτραπέζια. Δυστυχώς το διαθέσιμο υλικό δεν επιτρέπει, την ασφαλή τοποθέτηση των αγγείων αυτών εντός του ευρύτερου πλαισίου της παραγωγής, ωστόσο δεν αποκλείεται πως καταλαμβάνει ολόκληρο το χρονολογικό της εύρος. Παραδείγματα του τύπου συμπεριλαμβάνονται στο φορτίου του ναυαγίου Σύρνα ΙΙ, που χρονολογείται μεταξύ 2ου και 3ου αιώνα2335. Στην Κνωσό εντοπίζονται σε σύνολα που ξεκινούν ήδη από το δεύτερο τέταρτο του 2ου αιώνα2336 ενώ στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας ανάλογο αγγείο εντοπίζεται σε στρώματα που αποδίδονται στη μετάβαση από τον όψιμο 1ο στον πρώιμο 2ο αιώνα2337. Πρωτογενές υλικό (αρ.792) Αν και εντοπίζονται 11 όστρακα, από οκτώ διαφορετικά αγγεία του σχήματος, σε πέντε επί μέρους σύνολα από τη Νησίδα του Υαλουργείου, ελάχιστα από αυτά διατηρούνται σε εκτεταμένο τμήμα. Όλα τους είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (AeCWi.ii) και μάλιστα στην παραλλαγή με περισσότερες, μικροσκοπικές προσμίξεις. Το διαθέσιμο υλικό δεν προσφέρει ιδιαίτερες πληροφορίες ως προς τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των αγγείων αυτών καθώς η πλειονότητα των παραδειγμάτων που ταυτίζονται διατηρούνται σε μικρότερό ή μεγαλύτερο τμήμα του χείλους. Ένα μοναδικό παράδειγμα διασώζει τμήμα του σώματος και τη λαβή του αγγείου, χωρίς να διαφοροποιείται από τις μέχρι τώρα δημοσιευμένες οινοχόες της παραγωγής. Σε στενή σχέση με τις τρυφυλλόστομες οινοχόες της παραγωγής βρίσκεται και μια ομάδα οστράκων κοινής και μεμονωμένο όστρακο εφυαλωμένης οινοχόης για τα οποία γίνεται λόγος παρακάτω. Αν και διαφοροποιούνται ελαφρώς από τα μέχρι τώρα δημοσιευμένα παραδείγματα της παραγωγής, οι μεταξύ τους ομοιότητες είναι σημαντικές.2338 Το υλικό των Φιλίππων φαίνεται να ενισχύει την υπόθεση για την μαγειρική χρήση των αγγείων αυτών, καθώς αρκετά από αυτά διατηρούν στην εξωτερική επιφάνειά τους ίχνη καύσης. Δυστυχώς, κανένα δεν προέρχεται από στρώμα ικανό να προσφέρει ουσιαστικά χρονολογικά στοιχεία για τον τύπο, αν και αρκετά συνυπάρχουν με όστρακα της παραγωγής Çandarli, με αττικά προϊόντα, αλλά και με χύτρες της ίδιας παραγωγής, ενισχύοντας μια χρονολόγηση σύγχρονη με το ευρύτερο πλαίσιο της, μεταξύ του 2ου και 3ου αιώνα, με ενδεχόμενες οψιμότερες επιβιώσεις. 2335 Μίχα, Κουρκουμελής 2010, 286, εικ. 4, σχ. 5 - 6 2336 Sackett 1992, 230, πίν. 172 2337 Robinson 1959, 42, πίν. 7, αρ. G188 2338 Βλ. σελ. 381 - 382 339 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Τηγάνια Τα τηγάνια αποτελούν ίσως ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σχήματα της παραγωγής. Αφορούν μεγάλες ανοιχτά αγγεία, με χαμηλά τοιχώματα, επικλινή προς το εσωτερικό, χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξή τους και πλατιά, επίπεδη βάση, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Διακρίνονται από τις λεκανίδες της παραγωγής, εξ’ αιτίας του γεγονότος ότι φέρουν κάθετη, ή διαγώνια τοποθετημένη κυλινδρική λαβή. Αυτή, σε αντίθεση με άλλα παραδείγματα του σχήματος, δεν είναι κοίλη εσωτερικά, αλλά παραμένει συμπαγής σε μεγάλο μέρος της και διαμορφώνει κωνική οπή στην άνω απόληξή της2339, γεγονός που καθιστά μάλλον απίθανη την εισαγωγή ξύλινου στελέχους, ως προέκταση. Στα περισσότερα παραδείγματα φέρει δύο πλατιές αυλακώσεις και πλατύ δακτύλιο στην άνω απόληξή της, που μάλλον εξυπηρετούν στην καλύτερη και ασφαλέστερη διαχείριση του αγγείου και δεν έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα2340. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος κατασκευής των αγγείων αυτών. Η παρουσία ομόκεντρων ανάγλυφων ταινιών και επιγραφών στο τύμπανο των αγγείων, που σχετίζονται πιθανότατα με εργαστήρια ή κεραμείς2341, υποδεικνύει πως η βάση σχηματίζεται από κυκλικό, δίσκο που κατασκευάζεται σε μήτρα, τουλάχιστον όσον αφορά την κάτω επιφάνειά της. Επάνω σε αυτόν φαίνεται πως χτίζεται το σώμα του αγγείου, ενδεχομένως με την πρακτική των επάλληλων δακτυλίων. Το σχήμα φαίνεται πως εμφανίζεται μέσα στον 2ο αιώνα και συνεχίζει και στον επόμενο2342. Μάλιστα, στο υλικό της Κνωσσού ο τύπος εντοπίζεται για πρώτη φορά σε στρώματα του όψιμου 2ου αιώνα2343. Αν και έχουν διατυπωθεί υποθέσεις σχετικά με την εξέλιξη του σχήματος, το περιορισμένο διαθέσιμο υλικό στο οποίο αυτές στηρίζονται καθιστά την ταξινόμηση επισφαλή2344. Πρωτογενές υλικό (αρ.793) Στο υλικό των Φιλίππων μόλις ένα όστρακο μπορεί να ταυτιστεί με το συγκεκριμένο σχήμα. Είναι κατασκευασμένο με πηλό της δεύτερης ομάδας (AeCWii.i), χωρίς επίχρισμα, με περισσότερο συμπαγές σώμα και πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις. Παρά το γεγονός ότι προέρχεται από τις χαμηλότερες στάθμες 2339 Ο τρόπος αυτός υποδεικνύει πως η οπή μάλλον δεν αποσκοπεί στην τοποθέτηση ξύλινου στελέχους για επέκταση της λαβής αλλά λειτουργεί ως ψύκτρα για την απαγωγή της θερμότητα και τον ευκολότερο χειρισμό του αγγείου. 2340 Robinson 1959, 33, πίν. 7, αρ. G114 – 115. Hayes 1983, 107 (type 1) 126, εικ. 9, αρ. 99 – 102. Sackett 1992, 245, πίν. 186, αρ. R2.18, 248, πίν. 188, αρ. S1.10, 252, πίν. 193, αρ. U.64. Pasqualini 1998 (τύπος 10 – 11), 294 – 295, εικ. 257, αρ. 5 – 6. Istenič, Schneider 2000 εικ. 5, αρ. 4. Καλλίντζη, Χρυσάφη 2010, 391 εικ. 3γ 2341 Forster 2001, 155, πίν. 42b - c 2342 Hayes 1983, 107. Bottos, Riet 2017, 336 2343 Sackett 1992, 245, πίν. 186, αρ. R2.18 2344 O Forster συμπεριλαμβάνει τις ερυθροβαφείς λεκανίδες της παραγωγής και τα τηγάνια στην ίδια εξελικτική γραμμή, μαζί μάλιστα με παραδείγματα που μορφολογικά βρίσκονται πιο κοντά στα αγγεία της ερυθροβαφούς παραγωγής της Πομπηίας (Forster 2001, 155) 340 Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) τη ανασκαφής, στα συνευρήματά του συμπεριλαμβάνονται αρκετά οψιμότερα όστρακα. 341 1.7 Εισηγμένα κύπελλα Μια μεγάλη ομάδα κυπέλλων συμπεριλαμβάνονται στις εισαγωγές που φτάνουν στην αγορά των Φιλίππων. Καθώς πρόκειται για ένα αγγείο με πολλαπλές χρήσεις2345, συχνά διακρίνονται από αντίστοιχα ποικίλα χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν την τυποποίησή τους. Σε πολλές περιπτώσεις ξεχωρίζονται από την υπόλοιπη κεραμική και συμπεριλαμβάνονται σε μια ιδιαίτερη κατηγορία υπό τον τίτλο αγγεία με λεπτά τοιχώματα2346. Η διάκριση αυτή οφείλεται, εκτός των άλλων, και στο γεγονός ότι το ίδιο σχήμα, με τα ίδια τυπολογικά χαρακτηριστικά μπορεί να απαντά με ποικιλία τρόπων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα κύπελλα τύπου Marabini LXVIII, που παρουσιάζονται παρακάτω, τα οποία απαντούν άλλοτε χωρίς επίχρισμα, άλλοτε με γραπτό διάκοσμο, άλλοτε ερυθροβαφή, ενώ δεν λείπουν και οι τοπικές εκδοχές του ίδιου σχήματος. Υιοθετώντας την τάση αυτή, κρίθηκε σκόπιμο το συγκεκριμένο σχήμα να ομαδοποιηθεί αποκλειστικά με βάση τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά και όχι τις επί μέρους κατηγορίες ή παραγωγές στις οποίες πρέπει να ενταχθεί2347 Όπου υπάρχουν διαθέσιμες τυπολογικές προτάσεις αυτές υιοθετούνται, ενώ τα υπόλοιπα παραδείγματα παρατίθενται ξεχωριστά ομαδοποιημένα κατά το δυνατό, με βάση το σχήμα. Marabini LXVIII Περιγραφή Τα κύπελλα αυτά αποτέλεσαν μια από τις πλέον διαδεδομένες εκδοχές του σχήματος, σε ολόκληρη σχεδόν τη Μεσόγειο, αλλά πέρα από τις ακτές της. Παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία, καθώς, όπως θα φανεί, δεν πρόκειται για τύπο με κοινή προέλευση και χρονολόγηση, αλλά μάλλον για ένα πρότυπο, με μεγάλη διάρκεια στο χρόνο, ποικίλα κέντρα παραγωγής και πολυάριθμες απομιμήσεις. Πρόκειται για αγγεία μικρού μεγέθους, μόνωτα, με λεπτά τοιχώματα, το πάχος των οποίων στο μεγαλύτερο μέρος τους κυμαίνεται μεταξύ 1 και 2 χιλιοστών. Το σώμα ποικίλει από ωοειδές έως σφαιρικό. Η βάση είναι συνήθως κυκλική επίπεδη, δισκοειδής, ωστόσο πολλά είναι και τα παραδείγματα εκείνα στα οποία διαμορφώνεται χαμηλή, συμπαγής κυλινδρική. Ο πυθμένας, όπως στα περισσότερα κλειστά αγγεία, μπορεί να διαφοροποιείται κατά περίπτωση και κυμαίνεται από κοίλος έως επίπεδος, ενώ συχνά διατηρεί ανάγλυφη σπείρα στο κέντρο. Αντίθετα, το τύμπανο είναι κατά κανόνα επίπεδο ή ελάχιστα κοίλο και συχνά σημειώνεται από 2345 Βλ. σελ. 47 2346 Thin walled ware (Marabini Moeus 1973, Anderson - Stojanović 1992, 35 - 43), Ceramica a paretti sotilli (Ricci 1973. Atlante II, 231 – 358. De Tommaso 2001. Gervasini 2005), La ceramique a parois fines (Mayet 1975. Sadrine 2014) 2347 Από το κεφάλαιο αυτό εξαιρούνται τα κύπελλα της παραγωγής με τοπικό χαρακτήρα, τα οποία θα παρουσιαστούν στο ανάλογο κεφάλαιο, και τα κύπελλα της αττικής ερυθροβαφούς κεραμικής που προηγήθηκαν. 342 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. Η κάθετη, τοξωτή, συνήθως ταινιωτή λαβή, με διατομή που ποικίλει, από ορθογώνια μέχρι ωοειδής, εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, συχνά τοποθετημένη αρκετά κοντά στα τοιχώματα του αγγείου. Σταθερό χαρακτηριστικό και διαγνωστικό στοιχείο του τύπου παραμένει το κάθετο, έξω νεύον χείλος που εκκινεί από την άνω απόληξη του ώμου, χωρίς της μεσολάβηση λαιμού και ορίζεται εξωτερικά από λεπτή ανάγλυφη ταινία, χαμηλή ακμή ή λεπτές αυλακώσεις2348. Διακόσμηση Αν και η πλειονότητα των παραδειγμάτων παραμένουν ακόσμητα, μια ομάδα αγγείων που εντάσσονται μορφολογικά στο συγκεκριμένο τύπο, φέρουν γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος, με σειρά από κηλίδες, σχηματοποιημένα φυτικά ή γεωμετρικά θέματα ή και επιγραφές2349. Τέλος, σε κύπελλα του τύπου αναφέρονται και εγχάρακτες επιγραφές, που πιθανότατα σχετίζονται με ονόματα2350, όπως άλλωστε συνηθίζεται στα παραδείγματα του σχήματος2351. Τυπολογία Ο Hayes προτείνει τη διάκριση δύο επί μέρους τύπων με βάση το υλικό από την Κνωσό που δημοσιεύει, με κριτήριο τη μορφή του σώματος2352. Μια πλουσιότερη, τετραμερής τυπολογική κατάταξη, με ασαφή όμως κριτήρια, έχει προταθεί για το υλικό από την περιοχή της Αίνου2353. Ωστόσο, ακόμη και μια συνοπτική επισκόπηση μέρους των δημοσιευμένων παραδειγμάτων επισημαίνει πολύ μεγαλύτερη ποικιλία στη μορφή των αγγείων αυτών2354 για την οποία δεν υπάρχει προς το παρόν μια συστηματική οργάνωση. Η πρώτη που προσδίδει τυπολογικά χαρακτηριστικά στο σχήμα είναι η Marabini Moeus το 19732355 και η πρότασή της υιοθετείται και σε οψιμότερες μελέτες2356. Ωστόσο πιο διαδεδομένη στη διεθνή βιβλιογραφία είναι η χρήση του περιγραφικού 2348 Pellegrino 2009, 267 – 268, εικ. 19, 21 – 30 2349 Ricci 1973, 361. Hayes 1983, 107, 118, εικ. 4, αρ. 48. Warner Slane 1990, 95, εικ. 22, αρ. 196 – 197. Hayes 1997, 70, πίν. 28. Hayes 2008a, 103, 268, εικ. 51, αρ. 1608. Heath, Tekkök 2008, 74 – 75, αρ. 4 – 6. Pellegrino 2009, 266 – 268 (για επιπλέον παραδείγματα βλ. Hayes 2008a, 103 υποσ. 74) 2350 Χρυσοστόμου Α. 2010, 507, σχ. 1 2351 Βλ. σελ. 47 2352 Hayes 1983, 107 2353 Basaran 2003, 72 – 73, πίν. 46, αρ. 1 - 7 2354 Robinson 1959, 41, πίν. 7, αρ. G182. Atlante II, 267 (tipo 1/122) Πίν. LXXXV, αρ. 2. Hayes 1983, 107, εικ. 6, αρ. 72 – 74. Gebhard et al. 1998, 453, εικ. 17, αρ. 43, 47 – 48. Pasqualini 1998 (τύπος 15), 298, εικ. 258, αρ. 9. Hayes 2008a, 102 – 104, 267 – 268, εικ. 50 - 51, αρ.1602 – 1611. Pellegrino 2009, 267 – 268, εικ. 19, 21 – 30 2355 Marabini Moeus 1973, 237 – 238, πίν. 46, 85, αρ. 431 - 433 2356 Atlante II, 267 tipo 1/122. Pellegrino 2009 343 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) όρου a collarino2357, ενώ απαντούν και περιπτώσεις όπου υιοθετείται ο γεωγραφικός προσδιορισμός του τύπου, ο οποίος αρχικά αποδίδεται σε ιταλικές παραγωγές (Italian mugs)2358 . Η μεγάλη διάδοση, γεωγραφική και χρονική του σχήματος, καθώς και τα ποικίλα κέντρα παραγωγής έχουν ως αποτέλεσμα μια αφθονία παραλλαγών τα χαρακτηριστικά των οποίων δεν τυποποιούνται αυστηρά, ενώ αρκετές είναι και οι εκδοχές με τοπικό χαρακτήρα, όπως π.χ. η περίπτωση αγγείων με δύο λαβές από την Αλεξάνδρεια2359. Τα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με λεπτομέρεια. Ωστόσο, φαίνεται πως προοδευτικά το σχήμα τείνει προς ολοένα και πιο ραδινές αναλογίες, ενώ ο γραπτός διάκοσμος αποτελεί μάλλον γνώρισμα οψιμότητας2360. Σε κάθε περίπτωση τα επί μέρους παραδείγματα θα πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά και πάντα σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά του πηλού και την ενδεχόμενη προέλευσή τους, τουλάχιστον μέχρι να προκύψει κάποια πιο συστηματική και ολοκληρωμένη μελέτη και τυπολογική πρόταση. Πηλός Όπως ήδη αναφέρθηκε, ο τύπος χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία. Αυτή αντικατοπτρίζεται και στην πρώτη ύλη που υιοθετείται, ως αποτέλεσμα των πολλών και διαφορετικών κέντρων παραγωγής. Η χαμηλή τυποποίηση του πηλού είναι πιθανόν και η αιτία για την απουσία πετρογραφικών αναλύσεων από παραδείγματα του τύπου2361. Ωστόσο, διακρίνονται δύο βασικές ομάδες μεταξύ των αγγείων που εντοπίζονται στην ανατολική Μεσόγειο. Η πρώτη πιθανότατα συμπεριλαμβάνει και τα προϊόντα εκείνα που έχουν συσχετιστεί με την αιγαιακή κοινή κεραμική2362, καθώς έχει αντίστοιχα γνωρίσματα. Χαρακτηρίζεται από πιο χονδρόκοκκο πηλό, σε σχέση με άλλα παραδείγματα κυπέλλων, που κυμαίνεται από κοκκινωπό έως καστανό χρώμα, με γκρίζα ή σκουρόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια, προσμίξεις λευκού χρώματος και φολίδες μαρμαρυγία. Η δεύτερη αφορά παραδείγματα με πιο λεπτόκοκκο πηλό, ρόδινου ή ανοιχτόχρωμου, με ελάχιστες προσμίξεις, πιθανότατα ασβεστιτικές και φολίδες μαρμαρυγία, που διακρίνονται μόνο στην τομή του αγγείου. Πάντως, δεν λείπουν και τα παραδείγματα με διαφορετικά χαρακτηριστικά και περισσότερες, ετερόκλητες προσμίξεις, που έχουν χαρακτηριστεί ως τοπικές εκδοχές του σχήματος2363, καθώς και αγγεία που φέρουν κοκκινωπό επίχρισμα2364. 2357 Lamboglia 1962, 285. Ricci 1973, 361. Hayes 1983, 107. Warner Slane 1990, 95. Hayes 2008a, 101 – 104 2358 Anderson - Stojanović 1992, 74 2359 Treglia, Rapasse 2003 αρ. 89 2360 Hayes 1983, 107. Hayes 2008a, 102 2361 Pellegrino 2009, 266 2362 Βλ. σελ. 328 2363 Atlante II, 267 – 268. Pellegrino 2009, 272 – 273, 344 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται λόγος για παρουσία ιριδίζοντος επιχρίσματος στην εξωτερική επιφάνεια αγγείων του τύπου2365. Πιθανότερο είναι πως το αποτέλεσμα αυτό σχετίζεται με την ήπια υαλοποίηση της επιφάνειας, λόγω της υψηλής θερμοκρασίας όπτησης ή της χρήσης αλμυρού νερού κατά την κατασκευή, κατ’ αναλογία με τους αφρικανικούς αμφορείς2366. Η πρώτη ύλη διαφοροποιείται αρκετά σε παραδείγματα από την δυτική μεσόγειο, όπου το σχήμα υιοθετείται στο πλαίσιο διαφορετικών παραγωγών τοπικών αλλά και ευρύτερα διαδεδομένων2367. Προέλευση Η διαφοροποίηση της πρώτης ύλης, ακόμη και μεταξύ των ευρημάτων της ανατολικής Μεσογείου, όπως είναι αναμενόμενο αντικατοπτρίζει και τα διαφορετικά κέντρα παραγωγής του συγκεκριμένου σχήματος. Αν και έχει υποστηριχθεί η ιταλική προέλευση των αγγείων αυτών2368, είναι πλέον κοινώς αποδεκτό πως ο συγκεκριμένος τύπος συμπεριλαμβάνεται στο σχηματολόγιο εργαστηρίων που θα πρέπει να αναζητηθούν ανατολικότερα. Αν και κανένα από αυτά δεν έχει μέχρι στιγμής εντοπιστεί, έχει επισημανθεί η σχέση του με τα κέντρα παραγωγής της αιγαιακής κοινής κεραμικής2369. Για την καταγωγή του τύπου έχουν προταθεί η περιοχή του βορειοανατολικού αιγαίου, και πιο συγκεκριμένα, η περιοχή των Δαρδανελίων και οι ακτές της θράκης2370. Τέλος, δεν μπορούν να αποκλειστούν και οι τοπικές παραγωγές ή απομιμήσεις τόσο στη Βαλκανική2371 όσο και αλλού. Ενδεικτικά, παραδείγματα τα οποία προσδιορίζονται ως εγχώρια προϊόντα αναφέρονται στην Κόρινθο2372, στην Έδεσσα2373 και την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου2374, ενώ παραλλαγές του έχουν αποδοθεί και στη Φώκαια2375. Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί πως το ίδιο σχήμα υιοθετείται και από την Αττική παραγωγή2376, ωστόσο τα προϊόντα αυτά είναι με σαφήνεια διακριτά. 2364 Hayes 1983, 128, αρ. 118 – 119. Warner - Slane 1994, 135, εικ. 4, αρ. 15. Pellegrino 2004, 125, εικ. 3, αρ. 1. Hayes 2008a, 103. 2365 Pellegrino 2009, 267 2366 Hayes 2008a, 103 2367 Τα χαρακτηριστικά του πηλού και ακολούθως τα κέντρα παραγωγής που σημειώνονται από τη δυτική ακτή της Ιταλίας και πέρα δεν θα εξεταστούν καθώς δεν εμπίπτουν στους στόχους της συγκεκριμένης μελέτης. Συστηματική σύνοψη της έρευνας πάνω στο θέμα με ενδιαφέροντα συμπεράσματα συμπεριλαμβάνονται στο ιδιαίτερα σημαντικό άρθρο του E. Pellegrino (Pellegrino 2009, 273 – 278) 2368 Atlante II, 268. Gervasini 2005, 303 2369 Istenič, Schneider 2000, 346, εικ. 3, αρ. 2 2370 Hayes 1997, 70. Basaran 2003, 73. Hayes 2008a, 102 2371 Hayes 2008a, 103 2372 Warner Slane 1990, 96, εικ. 23, αρ. 204 2373 Χρυσοστόμου Α. 2010, 507 (καθώς δεν παρατίθενται περιγραφές του πηλού ή άλλα στοιχεία η απόδοση ως Εδεσσαϊκό προϊόν μεταφέρεται με επιφύλλαξη) 2374 Treglia, Rapasse 2003, αρ. 89 2375 Hayes 2008a, 103, 268, εικ. 51, αρ. 1609 2376 Βλ. Τύπος Robinson M147 – 153, σελ. 171 - 172, και Hayes 2008a, 103 345 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Χρονολόγηση Η σχέση που επισημάνθηκε με την αιγαιακή κοινή κεραμική επεκτείνεται και στη χρονολόγηση. Αν και η πληθώρα των απομιμήσεων μπορεί να παρουσιάζει μικρές αποκλίσεις, η μεγάλη μάζα των παραδειγμάτων του τύπου μπορεί να αποδοθεί μεταξύ του 1ου και του 3ου αιώνα. Η παραπάνω άποψη βρίσκει σύμφωνους όλους σχεδόν τους μελετητές που ασχολήθηκαν με το θέμα2377. Το σχήμα εμφανίζεται στο δεύτερο μισό ή πιθανότερα κοντά στα τέλη 1ου αιώνα2378, ενώ στον επόμενο αιώνα εμφανίζονται τα γραπτά παραδείγματα2379. Οι οψιμότερες εκδοχές του τύπου φτάνουν τουλάχιστον μέχρι το δεύτερο μισό του 3ου αιώνα2380, ενώ, παραδείγματα με ερυθρό επίχρισμα εντοπίζονται και σε στρώματα του όψιμου 3ου ή του πρώιμου 4ου αιώνα2381. Πρωτογενές υλικό (αρ. 794 – 820) Η πλειονότητα των εισηγμένων κυπέλλων που επισημάνθηκαν στο υλικό που μελετήθηκε ανήκει στον τύπο Marabini LXVIII. Παραδείγματά του εντοπίζονται σε όλη την έκταση του χώρου ακόμη και στο βόρειο όριο της νησίδας και ενώ τα περισσότερα προέρχονται από τα στρώματα καταστροφής, όπως θα ήταν αναμενόμενο λόγω της πρώιμης χρονολόγησης του τύπου, δεν απουσιάζουν καιαπό την υπόλοιπη στρωματογραφία. Μεταξύ των οστράκων του τύπου που εντοπίζονται στο υλικό των Φιλίππων, μόλις έξι διακρίνονται για την γκρίζα επιφάνεια, γεγονός που τα συσχετίζει με προϊόντα της αιγαιακής κοινή κεραμικής. Τα υπόλοιπα παραδείγματα διακρίνονται σε δύο επί μέρους ομάδες με βάση το υλικό κατασκευής, ακολουθώντας την διάκριση που έχει ήδη επισημανθεί στη διαθέσιμη βιβλιογραφία (MCW), ενώ μια τρίτη ομάδα ξεχωρίζει, η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία ερυθρού επιχρίσματος (MSW). Τέλος, ένα μεμονωμένο παράδειγμα το οποίο μορφολογικά ταυτίζεται με τον τύπο, φέρει εξωτερικά πράσινη εφυάλωση, ωστόσο κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί στο αντίστοιχο κεφάλαιο (αρ. 1959) 2382. Στα αγγεία της πρώτη ομάδας (MCWi) (βλ. αρ. 801, 812, 816) ο πηλός κυμαίνεται από κοκκινωπός μέχρι καστανός ή καστανέρυθρος, είναι μέτριος, σκληρός και κατά περιπτώσεις πολύ σκληρός, συνήθως με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή στην εσωτερική επιφάνεια και συνήθως λείος εξωτερικά, με πυρήνα που μπορεί να είναι ενιαίος ή και τεφρός, ιδιαίτερα στα σημεία με μεγαλύτερο πάχος. Τα εγκλείσματά είναι στο σύνολό τους μικρού και μικροσκοπικού μεγέθους. Η πλειονότητά τους αφορά πυριτικές μονοκρυσταλικές προσμίξεις. Με μικρότερη συχνότητα 2377 Atlante II, 268. Hayes 1983, 107. Pasqualini 1998, 298, εικ. 258, αρ. 9. Hayes 2008a, 103. Pellegrino 2009, 272 2378 Robinson 1959, 41, πίν. 7, αρ. G182. Basaran 2003, 72 – 73, 2379 Atlante II, 268. Hayes 1983, 107, 2380 Pellegrino 2004, 125, 2381 Warner - Slane 1994, 135, αρ. 15 2382 Βλ. σελ. 441 346 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) εντοπίζονται τα ασβεστιτικά στοιχεία, που σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνονται μόνο με την εφαρμογή HCL. Επιπλέον, σταθερά στοιχεία αποτελούν οι μικροί ή μικροσκοπικοί ωόλιθοι, αλλά και οι φολίδες μαρμαρυγία, που απαντούν συνήθως σε ελάχιστο αριθμό ή σποραδικά. Σημαντικές ομοιότητες διαπιστώνονται μεταξύ των παραδειγμάτων της ομάδας αυτής με τον πηλό των αγγείων της αιγαιακής κοινής κεραμικής (AeCWi), ενισχύοντας την υπόθεση για των συσχετισμό μεταξύ τους, που έχει διατυπωθεί παραπάνω. Μάλιστα, ορισμένα παραδείγματα (αρ. 806) χαρακτηρίζονται από γκρίζα εξωτερική επιφάνεια, όπως ακριβώς και τα περισσότερα κλειστά σχήματα της παραγωγής αυτής. Η δεύτερη ομάδα (MCWii) (βλ. αρ. 802, 808) χαρακτηρίζεται από πιο λεπτόκοκκο πηλό, κιτρινέρυθρου ή ερυθροκίτρινου χρώματος. Τα παραδείγματα της είναι λιγότερο σκληρά και παρά τον πιο λεπτόκοκκο πηλό δεν χαρακτηρίζονται πάντοτε από εξίσου σαφή θραυσμό. Το σώμα του πηλού είναι περισσότερο συμπαγές, με λιγότερες ορατές μικροσκοπικά ή μακροσκοπικά προσμίξεις, που περιορίζονται συνήθως σε ελάχιστα πυριτικά στοιχεία και φολίδες μαρμαρυγία. Αρκετά από τα παραδείγματα της ομάδας αυτής φέρουν γραπτό διάκοσμο, ο οποίος, ωστόσο δεν απουσιάζει και από όστρακα που ανήκουν στην προηγούμενη, υποδεικνύοντας πως η προσθήκη του διακόσμου δεν αποτελεί στοιχείο διάκρισης των επί μέρους κέντρων παραγωγής, αλλά ενέχει μόνο χρονολογικό χαρακτήρα. Η τελευταία ομάδα (MSW) (βλ. αρ. 818, 820) συμπεριλαμβάνει τα λιγοστά παραδείγματα που φέρουν επίχρισμα στην εξωτερική τους επιφάνεια. Ο πηλός σε αυτά είναι εξαιρετικά λεπτόκοκκος, με ενιαίο ή τεφρό πυρήνα, ελάχιστες διακριτές, κυρίως μικροσκοπικά, προσμίξεις, που αφορούν κυρίως φολίδες μαρμαρυγία, ενίοτε σε ικανές ποσότητες, ενώ με πολύ μικρότερη συχνότητα εντοπίζονται μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και κυρίως πυριτικές προσμίξεις. Το επίχρισμα στο σύνολο των παραδειγμάτων είναι θαμπό και πιθανότατα δεν κάλυπτε ολόκληρη την εξωτερική επιφάνεια. Μορφολογικά διαπιστώνονται τέσσερεις ομάδες με βάση τα χαρακτηριστικά του χείλους. Η πρώτη (A) αφορά παραδείγματα με έντονα έξω νεύον χείλος, το οποίο διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος (αρ. 794 – 797). Εξωτερικά μια πλατιά ταινία που σταδιακά υποχωρεί ορίζει τη μετάβαση προς το σώμα. Εξελικτική μεταξύ τους σχέση φαίνεται πως έχουν οι επόμενες παραλλαγές. Τα παραδείγματα της πρώτης από αυτές (B), που είναι και η περισσότερο πολυπληθής, χαρακτηρίζονται από μηνισκοειδούς διατομής χείλος (αρ. 798 – 803), το οποίο αρχικά είναι έξω νεύον, οριζόμενο από πλατιά ταινία εξωτερικά. Προοδευτικά, και στην περίπτωση αυτή, το χείλος τείνει προς τον κάθετο άξονα, ενώ η ταινία υποχωρεί και τελικά απαλείφεται. Μάλιστα, σε ορισμένα από τα, πιθανόν οψιμότερα, παραδείγματα σημειώνεται και ήπια τροπίδωση στον ώμο των αγγείων (αρ. 802 – 803). Στην επόμενη παραλλαγή (C) το χείλος μειώνεται σημαντικά σε ύψος και 347 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) στρέφεται προς τον κάθετο άξονα, η εξωτερική επιφάνεια διαμορφώνεται ελαφρώς κοίλη και συνοδεύεται από λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα (αρ. 804 – 806). Στα αγγεία της τελευταίας εκδοχής του τύπου (D) το χείλος έχει απλοποιηθεί και διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, ευθυγραμμισμένο σχεδόν με τον κάθετο άξονα (αρ. 807 – 808), κατ’ αντιστοιχία με τα παραδείγματα της αττικής παραγωγής του όψιμου 3ου αιώνα2383. Η κατάταξη των επί μέρους παραλλαγών ενέχει χρονολογική σημασία, καθώς παραδείγματα με γραπτό διάκοσμο, τα οποία έπονται χρονολογικά, απουσιάζουν από την πρώτη παραλλαγή. Δυστυχώς, αντίστοιχη σχέση δεν μπορεί να διαπιστωθεί και για το υλικό κατασκευής. Τα όστρακα από την ανασκαφή της Νησίδας του Υαλουργείου δεν επιτρέπουν τη σύνδεση των επί μέρους παραλλαγών με τις βάσεις που διατηρούνται. Πάντως και εδώ διαπιστώνεται ποικιλία. Με κριτήριο τις αναλογίες που προκύπτουν από το σωζόμενο τμήμα του σώματος και τα γενικότερα εξελικτικά χαρακτηριστικά του τύπου, φαίνεται πως τα παραδείγματα με επίπεδη ή δισκοειδής βάση αντιστοιχούν σε αγγεία που τείνουν περισσότερο προς το σφαιρικό σώμα, και πιθανότατα προέρχονται από αγγεία της πρώτης παραλλαγής (αρ. 809 – 810). Αντίθετα, οι βάσεις με μεγαλύτερο ύψος θα πρέπει μάλλον να συσχετιστούν με οψιμότερα παραδείγματα. Στα παραδείγματα της ομάδας αυτής εμφανίζεται και σταδιακά γίνεται εντονότερη η αυλάκωση στην περιφέρεια του τυμπάνου, το οποίο σταδιακά υποχωρεί, ενώ το πάχος του πυθμένα περιορίζεται (αρ. 811- 817). Τέλος, αρκετές μορφολογικές διαφορές παρουσιάζουν τα ερυθροβαφή παραδείγματα (αρ. 818 – 820), τα οποία, δεδομένου και του μικρού αριθμού τους είναι δύσκολο να ενταχθούν σε συγκεκριμένες τυπολογικές σειρές. Σε σχέση με τα ιδιαίτερα τεχνικά χαρακτηριστικά του σχήματος, διαπιστώνεται πως πολλά παραδείγματα φέρουν εξωτερικά, στο κάτω μέρος του σώματος, πλατιές επίπεδες ταινίες, ενδεικτικές της επεξεργασίας με σπάτουλα. Το σύνολο σχεδόν των οστράκων βάσης φέρουν ίχνη από το κόψιμο με νήμα, ενώ αρκετά διατηρούν ανάγλυφη σπείρα στον πυθμένα. Επιπλέον, σε ορισμένα παραδείγματα (αρ. 806), παρατηρείται διαφοροποίηση του χρώματος της εξωτερικής επιφάνειας, λόγω τη όπτησης σε στοίβες, κατά την οποία το κατώτερο τμήμα του αγγείου μένει προστατευμένο από τις συνθήκες του κλιβάνου. Το φαινόμενο αυτό έχει επισημανθεί και σε άλλες περιπτώσεις του τύπου2384. Μάλιστα, διαπιστώνεται πως το σημείο, στο οποίο σημειώνεται η διαφοροποίηση αυτή, ταυτίζεται, ως προς τη διάμετρο, με εκείνη του χείλους, ενδεικτικό του ότι τα αγγεία που διαμορφώνουν τις στοίβες έχουν όμοιο μεταξύ τους μέγεθος. Παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε ολόκληρη τη στρωματογραφία της ανασκαφής. Πολλά από αυτά εντοπίζονται σε χαμηλές στάθμες, και πιθανότατα θα 2383 Robinson 1959, 101 – 102, πίν. 26, αρ. Μ190 – 191. Atlante I, 254, πίν. 128, αρ. 5, 2384 Pellegrino 2009, 268 348 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) πρέπει να συμπεριληφθούν στο υλικό της πρώιμης φάσης του κτηρίου, όπως ακριβώς και το υλικό της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Ωστόσο, για ακόμη μια φορά δεν μπορούν να προκύψουν χρονολογικά στοιχεία που να διαφοροποιούνται από την μέχρι τώρα έρευνα. Άλλοι τύποι Εκτός των κυπέλλων του τύπου Marabini LXXVIII δύο ακόμη επί μέρους τύποι ταυτίζονται στο σύνολο που μελετήθηκε με ελάχιστα όμως παραδείγματα να αποδίδονται σε αυτούς. Ο πρώτος εντοπίζεται στο υλικό της Αγοράς της Αθήνας και πιθανότατα σχετίζεται με αττικά προϊόντα, ενώ ο δεύτερος αφορά μεμονωμένο όστρακο, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που πιθανότατα αποτελεί υλικό από προγενέστερη οικοδομική φάση του χώρου, οικοδομικά κατάλοιπα της οποίας δεν εντοπίζονται. Robinson M116 Μια μικρή ομάδα κυπέλλων παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με παραδείγματα από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας2385, χωρίς ωστόσο να εντάσσονται στην αττική ερυθροβαφή παραγωγή (AtRSW). Το σώμα των αγγείων αυτών είναι ωοειδές και χαρακτηρίζονται από πλατιές αυλακώσεις που διαμορφώνονται κατά το πλάσιμο. Το χείλος είναι στα περισσότερα παραδείγματα κάθετο, αρκετά υψηλό, με διάμετρο ελάχιστα μικρότερη σε σχέση με τη αυτή του σώματος. Αν και στους Φιλίππους κανένα από τα όστρακα που εντοπίστηκαν δεν διατηρεί τμήμα του κάτω μέρους, το παράδειγμα της Αθήνας χαρακτηρίζεται από κυκλική επίπεδη βάση. Τα παραδείγματα από την Αρχαία Αγορά εντοπίζονται σε στρώματα του 3ου αιώνα, πιθανότατα στο πρώτο μισό αυτού. Πρωτογενές υλικό (αρ. 821 – 824) Τα τέσσερα όστρακα του τύπου (αρ. 821 – 824) από το υλικό της νησίδας του υαλουργείου εντάσσονται σε στρώματα με ελάχιστη συνοχή, ωστόσο, σε όλες τις περιπτώσεις συνυπάρχουν με προϊόντα αιγαιακής κοινής κεραμικής, αττικά προϊόντα ή όστρακα της παραγωγής Çandarli ενισχύοντας της υπόθεση της πρώιμης χρονολόγησης. Ο πηλός είναι ανοιχτόχρωμος, από κιτρινέρυθρος – ανοιχτός καστανός, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη εξωτερική επιφάνεια, πολλές – άφθονες ασβεστιτικές, λιγότερες πυριτικές, σποραδικές καστανέρυθρου χρώματος προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Η μικροσκοπική εικόνα του πηλού παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με αττικά προϊόντα. Ωστόσο, ένας τέτοιος συσχετισμός μένει να αποδειχθεί. 2385 Robinson 1959, 65, πίν. 13, αρ. Κ71, 95, πίν. 23, αρ. M116, 349 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Marabini XXXVI Πρόκειται για ημισφαιρικά κύπελλα, το χείλος των οποίων διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενή, κυκλική επίπεδη βάση και ξεχωρίζει για την αμμώδη υφή της εξωτερικής του επιφάνειας. Τα κύπελλα αυτά διαμορφώνονται με την προσθήκη άμμου στο επίχρισμα, το οποίο εφαρμόζεται στην εξωτερική επιφάνεια των αγγείων, ενώ μπορεί να φέρουν και άλλο διάκοσμο, που διαμορφώνεται με ποικίλους τρόπους. Τα αγγεία του τύπου είναι αρκετά κοινά στις ακτές της Μεσογείου, με ποικιλία πηλών, συνήθως λεπτόκοκκων, που κυμαίνονται από γκρίζο έως καστανό χρώμα, ενώ το επίχρισμα είναι κατά κανόνα ισχυρό, θαμπό, σε σκούρους τόνους του κόκκινου. Επιπλέον, χαρακτηριστικό γνώρισμα αποτελεί η χρωματική διαφοροποίηση της εξωτερικής επιφάνειας, λόγω της όπτησης σε στοίβες. Χρονολογούνται, κατά κοινή αποδοχή, μεταξύ του τελευταίου τέταρτου του 1ου π. Χ. και του 1ου μ. Χ. αιώνα2386 Πρωτογενές υλικό (αρ. 825) Το μοναδικό παράδειγμα (αρ. 825) που εντοπίζεται στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου φαίνεται πως δεν εντάσσεται στη στρωματογραφία του κτηρίου, αλλά πιθανότατα ανήκει σε προγενέστερη οικοδομική φάση του χώρου, καθώς μάλιστα εντοπίζεται σε στάθμη χαμηλότερη από το ψηφιδωτό δάπεδο2387. Άλλα παραδείγματα Μια σειρά από παραδείγματα κυπέλλων που απαντούν μεμονωμένα και φαίνεται πως αποτελούν εισαγωγές παρουσιάζονται ξεχωριστά. Για ορισμένα από αυτά συνάγονται ορισμένα χρονολογικά συμπεράσματα, ενώ άλλα μπορούν να χρονολογηθούν μόνο από τα συνευρήματά τους. Αν και ο κάθε επί μέρους τύπος παραμένει στατιστικά αδιάφορος, στο σύνολό τους τα παραδείγματα αυτά συνιστούν μια σημαντική συγκέντρωση, ενδεικτική της πληθωρικότητας που κυριαρχεί στις εισαγωγές του σχήματος αυτού. Πρωτογενές υλικό (αρ. 826 - 847) Μια ομάδα οστράκων, με ή χωρίς επίχρισμα, χαρακτηρίζονται από το κάθετο χείλος που διαμορφώνεται από χαμηλό δακτύλιο στην άνω απόληξη του σώματος (αρ. 826 – 829). Αντίστοιχα όστρακα εντοπίζονται και στη Θάσο, ωστόσο η ποικιλία του υλικού κατασκευής μάλλον υποδεικνύει διαφορετικές παραγωγές και πιθανόν 2386 Marabini Moeus 1973, 106 – 111. Mayet 1975 τύπος 35, πίν. 37, αρ. 304 – 305. Atlante II (τύπος 2/214), 287, πίν. 92, αρ. 4. Passelac 1993, 519, αρ. 33 – 35. Sadrine 2014, 21 – 24, 2387 Παρά το γεγονός ότι δεν εντάσσεται στο χρονολογικό πλαίσιο της μελέτης αυτής κρίθηκε σκόπιμο το συγκεκριμένο παράδειγμα να ενταχθεί στον κατάλογο της καθώς είναι το μοναδικό που προέρχεται από στρωματογραφημένο σύνολο τη φάσης που προηγείται του κτηρίου, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα παραδείγματα προγενέστερων παραγωγών (π.χ. μελαμβαφής κεραμική) τα οποία εντοπίζονται στο σύνολο υπολειμματικά. 350 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) χρονολογήσεις2388. Τέσσερα παραδείγματα με έξω νεύον χείλος και κυρτό σώμα (αρ. 830 – 833), τρία εκ των οποίων από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, φαίνεται πως απηχούν επιρροές των κυπέλλων τύπου Marabini LXVIII, που είναι μάλλον αρκετά κοινές σε κύπελλα σύγχρονα ή οψιμότερα του τύπου. Τέλος, ένα αγγείο, με τροπίδωση στο σώμα (αρ. 834) βρίσκει παράλληλο στο υλικό από την παρακείμενη οικοδομική νησίδα 42389 και προέρχεται από στρώματα που αποδίδονται στον όψιμο 6ο αιώνα ή αργότερα. Χαρακτηριστικό είναι πως και στη Νησίδα του Υαλουργείου το συγκεκριμένο παράδειγμα εντοπίζεται μαζί με όστρακο αφρικανικού ερυθροβαφούς πινακίου, τύπου Hayes 109, που ενισχύει την υπόθεση για όψιμη χρονολόγηση του συγκεκριμένου σχήματος. Ιδιαίτερα προβληματικό αποδεικνύεται το θέμα των βάσεων καθώς αρκετές από αυτές θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε οποιοδήποτε από τα παραπάνω σχήματα. Μια ενδεικτική επιλογή οστράκων (αρ. 835 – 845), ακολουθεί στο τέλος του καταλόγου. 2388 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 49, εικ. 21, αρ. CC145 2389 Τριβυζαδάκη 2005, 142, E40 351 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 1.8 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Εκτός από τα σχήματα και τις παραγωγές που προηγήθηκαν, μια σειρά αγγείων που εντοπίστηκαν στους Φιλίππους, φαίνεται πως διαφοροποιούνται από τα προϊόντα με τοπικό χαρακτήρα. Για αρκετά από αυτά σημειώνονται παράλληλα σε άλλες θέσεις, δημοσιευμένα ή αδημοσίευτα, ωστόσο δεν στάθηκε δυνατό να αποδοθούν σε συγκεκριμένες παραγωγές. Όπως και στην περίπτωση των αταύτιστων παραγωγών της ερυθροβαφούς κεραμικής τα παραδείγματα αυτά είτε συνιστούν μικρές ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά είτε απαντούν μεμονωμένα. Αντίθετα με άλλες δημοσιεύσεις όπου το υλικό αυτό παρουσιάζεται υπό τον γενικό όρο της κοινής κεραμικής, θα επιχειρηθεί η τυπολογική του οργάνωση και ο συσχετισμός του, όταν αυτό είναι δυνατό με συγκεκριμένο χρονολογικό πλαίσιο και περιοχή διάδοσης. Σε κάθε περίπτωση, βασικό ζητούμενο αποτελεί η διάκριση του υλικού αυτού από τα προϊόντα που θεωρούνται τοπικά. Για το σκοπό αυτό υιοθετείται το μοντέλο της δημοσίευσης της Γόρτυνας, χωρίς όμως τη διάκριση μεταξύ επιτραπέζιων και πυρίμαχων αγγείων2390, αλλά ταξινομημένο σε τύπους ανά σχήμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις ένα μικρός αριθμός ερυθροβαφών παραδειγμάτων συμπεριλαμβάνονται στο κεφάλαιο που ακολουθεί καθώς απαντούν σε τύπους που ταυτίζονται μορφολογικά με αγγεία της κοινή κεραμικής. Προβληματικό παραμένει το ζήτημα της ποσοτικής ανάλυσης, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί η προέλευση του κάθε σχήματος ή τύπου. Το πρόβλημα επιτείνεται αν συνυπολογιστούν τα αδιάγνωστα όστρακα βάσης και σώματος, για τα οποία δεν έχουν γίνει λεπτομερείς παρατηρήσεις και ως εκ τούτου η ένταξή τους στους επί μέρους τύπους παραμένει αδύνατη. Σε κάθε περίπτωση πάντως φαίνεται πως τα παραδείγματα των παραγωγών που διαφοροποιούνται από τα τοπικά προϊόντα έχουν ελάχιστο στατιστικό αποτύπωμα. Τα σχήματα στα οποία ανήκουν τα παραδείγματα που αποδίδονται σε επείσακτες αταύτιστες παραγωγές αφορούν κατά κύριο οινοχόες. Οι λεκανίδες απαντούν σε μικρό αριθμό, ενώ σποραδικά και μεμονωμένα απαντούν τα εισηγμένα παραδείγματα χυτρών και πινακίων, για διαφορετικούς σε κάθε περίπτωση λόγους. Τέλος, παντελώς φαίνεται πως απουσιάζουν από τα εισηγμένα προϊόντα της κοινής κεραμικής οι βιτύνες, καθώς φαίνεται πως το σχήμα αντιπροσωπεύει ιδιαίτερες τροφοπαρασκευαστικές ανάγκες της περιοχής, που καλύπτονται από την τοπική παραγωγή. Οινοχόες / Πρόχοι Όπως είναι αναμενόμενο, η πλειονότητα των αγγείων του σχήματος, που καλύπτει 2390 Albertocchi, Perna 2001. Sirano 2001 352 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) πολυποίκιλες ανάγκες του καθημερινού βίου, μπορεί να συσχετιστεί με προϊόντα τοπικού χαρακτήρα, ενώ λιγοστά παραδείγματα συμπεριλαμβάνονται στο σχηματολόγιο γνωστών παραγωγών και που έχουν παρουσιαστεί παραπάνω2391. Παρόλα αυτά, ορισμένα όστρακα διαφοροποιούνται, τόσο μορφολογικά, όσο και στην πρώτη ύλη που χρησιμοποιούν. Αν και η τυποποίηση μεταξύ αυτών είναι ιδιαίτερα χαμηλή, διαπιστώνονται δύο επί μέρους ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά και αρκετοί επί μέρους τύποι βάσεων που αποδίδονται σε οινοχόες ή πρόχους, συνήθως χωρίς να μπορούν να συσχετιστούν με το ανώτερο τμήμα των αγγείων. Πρωτογενές υλικό CΙW1 (αρ. 846 – 848) Η πρώτη ομάδα από οινοχόες συμπεριλαμβάνει ένα μικρό σύνολο αγγείων με στενό λαιμό, διερυνόμενο προς το άνω μέρος, στενό οριζόντιο χείλος, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Η διάμετρος παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία μεταξύ των επί μέρους οστράκων, ενώ τα σωζόμενα τμήματα δεν επιτρέπουν τον αποκλεισμό της πιθανότητας το χείλος να διαμορφώνεται τριφυλλόσχημο. Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς ή ορθογώνιας διατομής και εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους. Ο πηλός είναι ερυθροκίτρινος ή κιτρινέρυθρος, σκληρός, λεπτόκοκκος έως μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό και μέτρια υφή, ενώ η επιφάνειά του, σε όλα τα παραδείγματα διατηρείται σκουρόχρωμη, εσωτερικά και εξωτερικά. Οι προσμίξεις αφορούν κατά κύριο λόγο πυριτικά στοιχεία λευκού χρώματος και φολίδες μαρμαρυγία, ωστόσο, σποραδικά απαντούν ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος, σκουρόχρωμες ή ασβεστιτικές προσμίξεις. Παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με τα παραδείγματα της αιγαιακής κοινής κεραμικής2392, με τα οποία μοιράζεται και άλλα χαρακτηριστικά, όπως ο τρόπος εφαρμογής της λαβής στην κάτω επιφάνεια του χείλους. Είναι μάλιστα πιθανό πως ο τύπος αποτελεί μέρος της παραγωγής των ίδιων εργαστηρίων, χωρίς αυτό να μπορεί, προς το παρόν, να επιβεβαιωθεί. Επιπλέον, μεμονωμένο όστρακο του τύπου απαντά και σε εφυαλωμένη εκδοχή (αρ. 1962), που όμως φαίνεται να αντιπροσωπεύει πρώιμα εφυαλωμένα προϊόντα. Μάλιστα, το υλικό κατασκευής και η εφυάλωση παραπέμπουν έντονα σε παράδειγμα κυπέλλου του τύπου Marabini LXVIII (αρ. 1959)2393. Αν και κανένα από τα παραδείγματα του τύπου δεν προέρχεται από στρώμα που να παρέχει ικανοποιητικές ενδείξεις ως προς τη χρονολόγηση του τύπου, είναι πιθανό πως αυτή θα πρέπει να τοποθετηθεί στην πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, μεταξύ 1ου και 3ου αιώνα, με όστρακα της οποίας συνυπάρχει. Οι ομοιότητες του τύπου με τα 2391 Βλ. Μικρασιατική ανοιχτόχρωμη (AMLCW), αττική ερυθροβαφή (AtRSW) και μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 2392 Βλ. σελ. 328 2393 Βλ. σελ. 441 353 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) προϊόντα της αιγαιακής κοινής κεραμικής και η σχέση της εφυαλωμένης εκδοχής του με κύπελλα της ίδιας περιόδου αποτελούν τα μοναδικά χρονολογικά στοιχεία και για αυτό η παραπάνω υπόθεση υιοθετείται με επιφύλαξη. CIW2 (αρ. 849 – 854) Η δεύτερη ομάδα (αρ. 849 – 854) δεν είναι σαφές εάν αφορά οινοχόες ή μικρούς αμφορείς. Το σύνολο των οστράκων του τύπου διατηρούνται σε μικρό μέρος του χείλους και του λαιμού και φαίνεται πως εντάσσονται στην ευρύτερη παράδοση των Μακεδονικών αμφορέων, που ξεκινούν από την ελληνιστική εποχή2394 ενώ επιβιώσεις τους φτάνουν τουλάχιστον μέχρι τους πρώιμους2395 και τους μέσους2396 ρωμαϊκούς χρόνους. Το χείλος είναι κάθετο, με περιορισμένη διάμετρο, έξω νεύον στην άνω απόληξή του και χαρακτηρίζεται από έντονη τροπίδωση ή στενό ανάγλυφο δακτύλιο στο μέσο περίπου του ύψους του, ενώ σε δύο όστρακα (αρ. 850, 852) η εσωτερική επιφάνεια καλύπτεται από σκουρόχρωμη ουσία, πιθανόν κάποιου είδους ρητίνης. Αν και δεν μπορούν να διαπιστωθούν συγκεκριμένα εξελικτικά χαρακτηριστικά, παρατηρείται αρκετή ποικιλία ως προς την μορφή του χείλους, το οποίο σε ορισμένα παραδείγματα γίνεται περισσότερο συμπαγές, με ορθογώνια σχεδόν διατομή. Είναι πιθανό, πως η απλοποίηση του σχήματος και ο περιορισμός του ύψους του χείλους ενέχει και χρονολογικά χαρακτηριστικά. Ο πηλός είναι ανοιχτός καστανός έως ρόδινος, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό στις περισσότερες περιπτώσεις, υφή που κυμαίνεται από σαπωνώδης μέχρι μέτρια, τεφρό πυρήνα και ικανή ποσότητα φολίδων μαρμαρυγία. Σε πολύ μικρότερο βαθμό εντοπίζονται, άλλες προσμίξεις, κυρίως πυριτικές και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία ή εγκλείσματα κόκκινου και μαύρου χρώματος, που συνήθως δεν διακρίνονται μακροσκοπικά. Μεμονωμένο παράδειγμα διαφοροποιείται καθώς δεν συμπεριλαμβάνει φολίδες μαρμαρυγία (αρ. 854) και χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερου μεγέθους προσμίξεις Ωστόσο, μορφολογικά το αγγείο ανήκει στον ίδιο τύπο και φαίνεται πως πρόκειται για απομίμηση ή προϊόν της ίδια παράδοσης, από διαφορετικό κέντρο παραγωγής. Στοιχεία χρονολογικά δεν είναι εύκολο να προκύψουν καθώς παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε όλη τη στρωματογραφία του κτηρίου που εξετάζεται, από την επιφάνεια, μέχρι τις χαμηλότερες στάθμες. Η συνάφεια πάντως του σχήματος με τους ελληνιστικούς αμφορείς της Μακεδονίας υποδεικνύουν πως τα παραδείγματα του τύπου είτε αποτελούν υπολειμματικό υλικό, προγενέστερο της πρώτης φάσης του κτηρίου, είτε επιβιώσεις του σχήματος που θα μπορούσαν ενδεχομένως να αποδοθούν 2394 Δρούγου, Τουράτσογλου 1998, 117 – 120. Καραμήτρου - Μεντεσίδη 2004. Παπακωνσταντίνου 2004 2395 Anderson - Stojanović 1992, 112, τύπος 18, πίν. 100 – 101, αρ. 851 - 854 2396 Anderson - Stojanović 1992, 123 - 124, τύπος 33, πίν. 119, αρ. 1007 - 1011 354 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Άλλα παραδείγματα (αρ. 855 – 881) Το σύνολο των υπόλοιπων παραδειγμάτων απαντούν μεμονωμένα. Αρκετά, βρίσκουν ανάλογά τους στο δημοσιευμένο υλικό από την πόλη των Στόβων, ωστόσο καθώς οι ταυτίσεις δεν είναι απόλυτες, οι σχετικές χρονολογήσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Ένα όστρακο με έντονα έξω νεύον χείλος (αρ. 855) βρίσκει αναλογίες με οινοχόη από στρώματα των Στόβων της μέσης ρωμαϊκής περιόδου2397. Ένα άλλο, με κυλινδρικό λαιμό και τροπίδωση (αρ. 856), προσομοιάζει σε αγγείο που αποδίδεται στον 3ο αιώνα2398. Τέλος, παράδειγμα με στενό κυλινδρικό λαιμό και υπόλευκη επιφάνεια (αρ. 857) παραπέμπει σε όστρακο της ύστερης ρωμαϊκή περιόδου από την ίδια θέση2399. Ένα αγγείο (αρ. 858) μεγαλύτερου μεγέθους είναι κατασκευασμένο από πηλό όμοιο με εκείνο των αμφορέων τύπου LRA3 που χρονολογούνται κυρίως μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα2400. Τέλος, τμήμα μικρή οινοχόης με λεπτόκοκκο πηλό, που διατηρείται σε ικανό τμήμα (αρ. 859) φαίνεται πως ταυτίζεται με παράδειγμα από τη Θάσο2401, για, το οποίο δυστυχώς δεν παρέχονται χρονολογικές πληροφορίες. Πάντως το αγγείων των Φιλίππων εντοπίζεται μαζί με πινάκιο τύπου PHRSW3D (αρ. 117) , που χρονολογείται στον 5ο αιώνα, αλλά προέρχεται από σύνολο για το οποίο δεν διατηρούνται οι πληροφορίες του στρώματος Ιδιαίτερα κοινό τυπολογικά είναι ένα παράδειγμα τριφυλλόστομης οινοχόης (αρ. 860), κατασκευασμένης με πηλό που την διαφοροποιεί από τις υπόλοιπες παραγωγές οι οποίες συμπεριλαμβάνουν το συγκεκριμένο σχήμα. Ωστόσο, ο εντοπισμός του συγκεκριμένου οστράκου σε επιφανειακό στρώμα καθιστά την χρονολογική του ταύτιση μάλλον επισφαλή. Επιπλέον, ένα παράδειγμα από πρόχου, με έξω νεύον χείλος (αρ. 861), παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με αγγείο που απαντά και στην τοπική παραγωγή (αρ. 1068), για το οποίο υπάρχουν ενδείξεις πρώιμης χρονολόγησης, μέσα στον 2ος ή 3ο αιώνα. Μεταξύ των υπόλοιπων παραδειγμάτων μπορούν να προκύψουν στοιχεία με βάση τα διαθέσιμα στρωματογραφικά δεδομένα, αν και κανένα από αυτά δεν προέρχεται από κλειστό σύνολο. Έτσι, μια ομάδα οστράκων (αρ. 862 – 863) εντοπίζονται μαζί με αρκετό πρώιμο υλικό, του 3ου και 4ου αιώνα, που φαίνεται να σχετίζεται με την πρώτη οικοδομική φάση του κτηρίου που εξετάζεται. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται και παράδειγμα (αρ. 863) που βρίσκει ανάλογό σε ταφικό σύνολο που χρονολογείται 2397 Anderson - Stojanović 1992, 127, πίν. 125, αρ. 1064 2398 Anderson - Stojanović 1992, 126, πίν. 123, αρ. 1042 2399 Anderson - Stojanović 1992, 141, πίν. 146, αρ. 1255 2400 Βλ. σελ.268 - 273 2401 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 44, εικ. 19, αρ. CC102 355 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) στον 4ο αιώνα από τη Λητή2402 και την Αλμωπία2403. Αντίθετα, το παράδειγμα με κοίλο εσωτερικά χείλος (αρ. 865), που παραπέμπει έντονα σε βυζαντινούς αμφορείς2404, αν και δεν προέρχεται από στρωματογραφημένο σύνολο, εντοπίζεται μαζί με οψιμότερο υλικό, που συμπεριλαμβάνει όστρακα αμφορέα επιβίωσης LRA1 και χειροποίητου αγγείου, υποδεικνύοντας όψιμη χρονολόγηση, μετά το τέλος του 6ου αιώνα. Οι βάσεις, οι οποίες παρουσιάζονται αντιπροσωπευτικά, διακρίνονται σε έξι κατηγορίες α) βάσεις ψευδείς δακτυλιοειδής, με πόδιο λιγότερο ή περισσότερο έντονο που διαμορφώνεται όμως από την κάτω απόληξη του σώματος (αρ.867 – 869) β) βάσεις με χαμηλό πόδιο τριγωνικής διατομής (αρ. 870 – 873) δ) βάσεις με χαμηλό πόδιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής (αρ. 874 – 875), που ενδεχομένως σχετίζονται με αγγεία του τύπου CIW1, και τέλος ε) βάσεις κυκλικές, επίπεδες (αρ. 877 – 879). Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί πως μεγάλος αριθμός οστράκων, που δεν έχουν αποδοθεί σε συγκεκριμένο σχήμα, είναι πολύ πιθανό να προέρχονται από οινοχόες. Τέλος, στον κατάλογο που ακολουθεί συμπεριλαμβάνονται μεμονωμένα όστρακα (αρ. 880 – 881) τα οποία διατηρούν σε όστρακα του σώματος τμήμα εγχάρακτων δυσανάγνωστων επιγραφών ή συμπιλημάτων. Ωστόσο, κανένα από αυτά δεν διατηρεί τυπολογικά χαρακτηριστικά. Λεκανίδες Οι λεκανίδες που εντοπίζονται στους Φιλίππους, έχουν στην πλειονότητά τους μαγειρική χρήση. Ως τέτοια αγγεία αποτελούν κατ’ εξοχήν προϊόντα που σχετίζονται με τοπικές παραγωγές. Ωστόσο, μια μικρή ομάδα διαφοροποιείται κυρίως ως προς τα χαρακτηριστικά του πηλού, καθώς παράλληλα των επί μέρους σχημάτων διαπιστώνονται και μεταξύ των προϊόντων με τοπικό χαρακτήρα. Στα αγγεία αυτά συμπεριλαμβάνεται και ένας τύπος που καταχρηστικά αποδίδεται στο σχήμα, καθώς σε καμία περίπτωση δεν διατηρείται το κατώτερο τμήμα. Πρωτογενές υλικό CΙW3 (αρ. 882 – 897) Ο πρώτο τύπος με εισηγμένες λεκανίδες κοινής κεραμικής από το υλικό των Φιλίππων εντάσσεται, όπως παραπάνω σημειώνεται, καταχρηστικά στην ενότητα αυτή. Αφ’ ενός, το σχήμα παραμένει αμφίβολο, καθώς σε καμία περίπτωση δεν διατηρείται το κατώτερο τμήμα του αγγείου, και τα όστρακα του θα μπορούσαν να αποδοθούν εξίσου σε βαθιά πινάκια. Αφ’ ετέρου, υπό αίρεση παραμένει ο εισηγμένος χαρακτήρας, καθώς παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε αξιόλογους αριθμούς στο υλικό που εξετάστηκε, αλλά δεν επισημαίνονται στο υλικό άλλων θέσεων, με 2402 Τζαναβάρη 2010, 451, εικ. 9. σχ. 4 2403 Παϊσίδου 2010, 526, αρ.16, εικ. 17 2404 Βλ. σελ. 299 - 306 356 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) εξαίρεση μεμονωμένα αδημοσίευτα όστρακα από το εσωτερικό του σπηλαίου της Αλιστράτης, σε γεωγραφική εγγύτητα με τους Φιλίππους. Ωστόσο, η εντελώς διαφορετική σύσταση του πηλού σε σχέση με τα προϊόντα που χαρακτηρίζονται ως τοπικά, υποδεικνύει την πιθανή εισαγωγή από διαφορετικό, αταύτιστο προς το παρόν, κέντρο παραγωγής. Ακόμη και η ένταξη του τύπου στην κατηγορία της κοινής κεραμικής παρουσιάζει προβλήματα, καθώς συμπεριλαμβάνει ελάχιστα παραδείγματα που φέρουν ερυθρό επίχρισμα. Τα αγγεία του τύπου χαρακτηρίζονται από κοίλο σώμα το οποίο απολήγει σε κάθετο χείλος, που διαμορφώνεται με μικρή ένταση εσωτερικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις η άνω απόληξη του χείλους στρέφεται ελαφρώς προς το εξωτερικό, ενώ σε άλλες είναι ελαφρώς έσω νεύον. Μοναδικό διακοσμητικό αποτελεί μια λεπτή αυλάκωση, που σε ορισμένα παραδείγματα ορίζει την μετάβαση από το σώμα στο χείλος, εσωτερικά, και οι πλατιές αβαθείς αυλακώσεις που εντοπίζονται στην εξωτερική επιφάνεια ορισμένων αγγείων. Παρά τις μεταξύ τους μορφολογικές διαφορές, διαπιστώνονται δύο βασικές ομάδες, με πρωταρχικό κριτήριο το μέγεθος των αγγείων. Η πρώτη συμπεριλαμβάνει παραδείγματα με κοίλο σώμα η διάμετρος των οποίων κυμαίνεται μεταξύ 20 και 26 εκατοστών (αρ. 882 – 893), ενώ τα αγγεία της δεύτερης ξεπερνούν τα 30 εκατοστά, και χαρακτηρίζονται από περισσότερο κάθετα τοιχώματα(αρ. 894 – 897). Οι δύο εκδοχές είναι πιθανότατα σύγχρονες. Και στις δύο διαπιστώνεται μια σταδιακή μεταβολή της έντασης του χείλους εσωτερικά, που συνοδεύεται, στη μικρότερη παραλλαγή, από ολοένα και περισσότερο κάθετα τοιχώματα. Αν και η απουσία ασφαλώς χρονολογημένων παραδειγμάτων και παραλλήλων καθιστά την διατύπωση εξελικτικών χαρακτηριστικών επισφαλή, σημειώνεται πως τα παραδείγματα με μικρότερη ένταση στο χείλος και σχεδόν επικλινή τοιχώματα εντοπίζονται σε υψηλότερες στάθμες της ανασκαφής (αρ. 891 – 892). Ένα μόνο παραδείγματα της μικρή εκδοχής του σχήματος διαφοροποιείται μορφολογικά (αρ. 893), ωστόσο ταυτίζεται με τα υπόλοιπα ως προς το υλικό κατασκευής. Ιδιαίτερα στενή είναι η σχέση του τύπου με τα ερυθροβαφή πινάκια του τύπου RSW42405 τα οποία φαίνεται πως αντιγράφουν αττικά προϊόντα. Τα αγγεία των δύο τύπων μοιράζονται μορφολογικές ομοιότητες, ως προς το σχήμα του χείλους κυρίως, αλλά και κοινό υλικό κατασκευής, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις, περιορισμένη αλλά σταθερή παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων και ικανή ποσότητα μαρμαρυγία. Σε αρκετά παραδείγματα, τόσο στη μικρή όσο και στη μεγαλύτερη εκδοχή του σχήματος, η εσωτερική επιφάνεια διαφοροποιείται χρωματικά, παραμένοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τεφρή, ενδεικτική τη όπτησης των αγγείων σε στοίβες. Η πρακτική αυτή σημειώνεται, με μικρότερη ένταση, και σε παραδείγματα του τύπου 2405 Βλ.σελ. 238 – 239 357 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) RSW4, ενισχύοντας τη μεταξύ τους σχέση. Η ταύτιση του πηλού υποδεικνύει κοινή προέλευση των δύο σχημάτων ενώ δεν αποκλείεται αυτό να υποδεικνύει και κοινή χρονολόγηση. Με το δεδομένο αυτό δεν είναι απίθανη η απόδοση του τύπου στην ίδια περίοδο, μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα. Αν και παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε όλη τη στρωματογραφία του κτηρίου που εξετάζεται η μεγαλύτερη συσσώρευσή του σε στρώματα καταστροφής του χώρου ενισχύουν την παραπάνω υπόθεση. Η έντονη παρουσία των δύο τύπων, συνδυαστικά, στο υλικό από την Νησίδα του Υαλουργείου, καθιστά πιθανή την προέλευσή τους από περιοχή είτε σε γεωγραφική εγγύτητα είτε με έντονες εμπορικές σχέσεις με την πόλη. Η παρουσία του τύπου στην περιοχή των Σερρών, ενισχύει την πρώτη πιθανότητα, ωστόσο περαιτέρω έρευνες απαιτούνται για την συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. CΙW4 (898 – 902) Ο τύπος αυτός διαφοροποιείται αρκετά από τον προηγούμενο καθώς συμπεριλαμβάνει αγγεία που κατ’ εξοχήν εντάσσονται στο σχήμα της λεκανίδας, με σχετικά χαμηλά τοιχώματα, επικλινή προς το εσωτερικό ή ελαφρώς κοίλα και γωνιώδη μετάβαση προς την επίπεδη βάση. Το χείλος διαμορφώνεται κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο εξωτερικά, προκειμένου να εξασφαλίσει την σταθερή έδραση καλύμματος, καθώς τα αγγεία του τύπου αφορούν πυρίμαχα σκεύη με μαγειρική χρήση, που πιθανότατα χρησιμοποιούνται ως μικρές γάστρες. Μεταξύ των επί μέρους παραδειγμάτων διαπιστώνονται διαφοροποιήσεις ως προς τη μορφή του χείλους, που δεν είναι σαφές εάν έχουν εξελικτικό χαρακτήρα. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει κατά κανόνα πλατιές αβαθείς αυλακώσεις, που μάλλον σχετίζονται με την καλύτερη λειτουργία του σκεύους όχι με διακοσμητική πρόθεση. Ο πηλός κυμαίνεται χρωματικά από κοκκινωπός μέχρι καστανός και σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις πιο ανοιχτόχρωμος. Είναι μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή επιφάνεια και ενιαίο πυρήνα. Τα εγκλείσματα συμπεριλαμβάνουν, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, ελάχιστες μικροσκοπικές σκουρόχρωμες και κοκκινωπές κρυσταλλικές προσμίξεις, σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Οι ομοιότητες, του πηλού με ανοιχτά σχήματα της αιγαιακής κοινής κεραμικής (AeCWii), είναι αρκετές, ωστόσο δεν σημειώνεται χρήση επιχρίσματος, ενώ είναι εντονότερη η παρουσία μαρμαρυγία. Ο τύπος εντοπίζεται σε αρκετά σύνολα, σε όλη την έκταση του κτηρίου που μελετήθηκε. Αν και αρκετά από αυτά εντοπίζονται σε επιφανειακά στρώματα συνυπάρχουν κατά κανόνα με κεραμική του 4ου και του 5ου αιώνα. Σε στρώματα της 358 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) ίδιας περιόδου επισημαίνονται παράλληλά του στην Κνωσό2406 και στην Ελεύθερνα2407, αλλά και στην Κωνσταντινούπολη, όπου φτάνουν μέχρι το πρώτο μισό του 5ου αιώνα2408. Ανάλογο παράδειγμα από τους Στόβους, με περισσότερο κοίλο σώμα, εντοπίζεται σε στρώμα του δεύτερου μισού του αιώνα2409. Επιπλέον, αρκετά παραδείγματα εντοπίστηκαν και στη Θεσσαλονίκη σε σύνολο του 5ου αιώνα2410, αλλά και στη Θάσο2411. Οι ομοιότητες του τύπου με παραλλαγές των λεκανίδων της αιγαιακής κεραμικής, υποδεικνύουν πως τα προϊόντα αυτά μπορεί να αποτελούν συνέχεια της ίδιας παράδοσης, ενδεχομένως από κοινά κέντρα παραγωγής, στον ελλαδικό χώρο ή τη μικρασιατική ακτή. Άλλα παραδείγματα (αρ. 903 – 907) Τα υπόλοιπα παραδείγματα λεκανίδων είναι ελάχιστα και απαντούν μεμονωμένα στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου. Η πλειονότητα τους συνδέεται στενά με τους δύο προηγούμενους τύπους, από τους οποίους διαφοροποιούνται όμως ως προς το υλικό κατασκευής. Ένα όστρακο ταυτίζεται μορφολογικά με παραδείγματα του τύπου CIW3 (αρ. 903), δύο συνδέονται με τον CIW4 (αρ. 904 – 905) και εντοπίζονται μαζί με υλικό του 5ου αιώνα. Ένα παράδειγμα (αρ. 905) σχεδόν ταυτίζεται με όστρακα από το Saraçhane, προερχόμενα από στρώματα του 5ου αιώνα και του πρώτου μισού του 6ου αιώνα2412, ενώ άλλο (αρ. 906) προσομοιάζει με όστρακο από στρώματα του 7ου αιώνα από την ίδια θέση2413, χρονολόγηση με την οποία συναινούν και ορισμένα από τα συνευρήματά του στους Φιλίππους. Τέλος, μεμονωμένο παράδειγμα διαφοροποιείται ουσιαστικά από τα υπόλοιπα, αλλά και από τις εκδοχές του σχήματος με τοπικό χαρακτήρα (αρ. 907) χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί χρονολογικά. Σε κάθε περίπτωση η σταθερή προσήλωση της αγοράς των Φιλίππων σε παραδείγματα με κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά υποδεικνύει την ταύτιση των σχημάτων αυτών με συγκεκριμένες ανάγκες και λειτουργίες, οι οποίες υπαγορεύουν το τελικό σχήμα των αγγείων. Επιπλέον, ο περιορισμένος αριθμός εισαγωγών, με εξαίρεση ίσως τον τύπο CIW3, η προέλευση του οποίου εξετάζεται, είναι ενδεικτική της εμπιστοσύνης των Φιλιππησίων στα τοπικά προϊόντα για τον οικιακό εξοπλισμό, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα σκεύη που συνδέονται με τροφοπαρασκευαστικές πρακτικές, σε αντίθεση με την 2406 Sackett 1992, 252, πιν. 193, αρ. U.67 2407 Yangaki 2005, 179 – 180, εικ. 46 α – β (βλ. υποσ. 838 για παράλληλα του τύπου από άλλες θέσεις) 2408 Hayes 1992, 91 – 92, εικ. 30, αρ. 2.1, 4.6 2409 Anderson - Stojanović 1984, 140, πίν. 144, αρ. 1243 2410 Ζαχαριάδης υπό έκδοση 2411 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 40, εικ. 16, αρ. CC34 – 39. Malamidou 2005, 65, εικ. 97 - 98, αρ. 1458 – 1459, 1463 – 1465 2412 Hayes 1992, 93, εικ. 31, αρ. 7.7, 95, εικ. 33, αρ. 14.43 - 46 2413 Hayes 1992, 100, εικ. 38, αρ. 29.13 359 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) περίπτωση των οινοχοών και των κυπέλλων, όπου τα εισηγμένα παραδείγματα είναι εμφανώς περισσότερα, καθώς εξυπηρετούν καλύτερα ανάγκες επίδειξης και προβολής. Λεκάνες Παράλληλα με τις λεκανίδες σημειώνεται και ένας ελάχιστος αριθμός παραδειγμάτων από λεκάνες κοινής κεραμικής, που δεν μπορούν να συσχετιστούν με την τοπική παραγωγή. Πρωτογενές υλικό (αρ. 908 – 910) Η πρώτη από αυτές (αρ. 908) μορφολογικά φαίνεται πως μπορεί να συνδεθεί με τον τύπο RSW3, καθώς διατηρεί το ίδιο χείλος και διαμόρφωση του ανώτερου τμήματος με τα βαθιά πινάκια του τύπου, αλλά και τις λεκανίδες CIW3. Ο πηλός παρουσιάζει κοινά στοιχεία, με τεφρό πυρήνα και παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων, με την πρώτη ύλη των ανωτέρω τύπων, αλλά διαφοροποιείται από αυτή κυρίως ως προς την καλύτερη κατανομή των προσμίξεων. Ο μεμονωμένος χαρακτήρας του παραδείγματος πάντως δεν επιτρέπει περισσότερες υποθέσεις. Παρά τις όποιες διαφορές, μια χρονολόγηση ανάλογη με τα βαθιά ερυθροβαφή πινάκια με τα οποία ομοιάζει, μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα φαίνεται πιθανή, ωστόσο δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από τυχόν συνευρήματά του, ενώ τα διαθέσιμα στρωματογραφικά δεδομένα είναι ανεπαρκή. Το δεύτερο παράδειγμα (αρ. 909), απαντά επίσης μεμονωμένο και με βάση το υλικό κατασκευής και τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά φαίνεται πως ταυτίζεται με τα αντίστοιχα προϊόντα που επισημαίνονται στην Αγορά του Λιμένα της Θάσου και αποδίδονται στην Μικρασιατική παραγωγή, ενώ χρονολογούνται κυρίως μεταξύ 2ου και 3ου αιώνα, χωρίς να αποκλείονται και παραδείγματα σε στρώματα του επόμενου αιώνα2414. Ο πηλός είναι ανοιχτόχρωμος, μέτριος, με κυριαρχία των ασβεστιτικών στοιχείων και ικανή ποσότητα φολίδων μαρμαρυγία, αλλά και κηλίδες επιχρίσματος κατά τόπους. Αν και προέρχεται από στρώμα στο οποίο κυριαρχεί το υλικό του 5ου αιώνα, θα πρέπει να σημειωθεί πως συνυπάρχει με προγενέστερα όστρακα της παραγωγής Çandarli και της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Τέλος, ένα ακόμη παράδειγμα (αρ. 910), με πηλό και χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν κοινά στοιχεία με το προηγούμενο όστρακο, χωρίς όμως να ταυτίζονται, διαπιστώνεται σε επιφανειακό στρώμα που συμπεριλαμβάνει ετερόκλητο χρονολογικά υλικό. Πινάκια / Βαθιά πινάκια Οι πολυάριθμες εισαγωγές ερυθροβαφών πινακίων από πληθώρα κέντρων 2414 Gross 2014, 716 - 717 360 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) παραγωγής καθιστά, όπως είναι αναμενόμενο, τα εισηγμένα παραδείγματα πινακίων της κοινής κεραμικής ιδιαίτερα περιορισμένες. Εξάλλου ικανός αριθμός που μπορούν να αποδοθούν σε τοπικές παραγωγές διαπιστώνονται στο υλικό που εξετάστηκε. Αν μάλιστα δεχτεί κανείς και την άποψη που θέλει μεγάλο μέρος των αναγκών των επιτραπέζιων αναγκών, ιδιαίτερα για τις πιο αδύναμες οικονομικά ομάδες, να καλύπτονται από ξύλινα σκεύη2415, η περιορισμένη αυτή παρουσία φαίνεται δικαιολογημένη. Πρωτογενές υλικό (αρ. 911 – 917) Μικρός αριθμός πινακίων κοινή κεραμικής, με μικρό ή μεγάλο βάθος που διαφοροποιούνται από τα προϊόντα τοπικής παραγωγής σημειώνονται στο υλικό που εξετάστηκε. Ωστόσο, κανένα από αυτά δεν μπορεί να ομαδοποιηθεί με τα υπόλοιπα, ενδεικτικό των περιστασιακών εισαγωγών, εκτός κάποιου οργανωμένου πλαισίου εμπορικών συναλλαγών. Ακόμη και σε περιπτώσεις που σημειώνονται μορφολογικές ομοιότητες μεταξύ περισσοτέρων παραδειγμάτων (αρ. 911 – 912) οι διαφορές στο υλικό κατασκευής υποδεικνύουν διαφορετική προέλευση. Ελάχιστα όστρακα εντοπίζονται σε στρώματα με ομοιογενές χρονολογικά υλικό. Μεταξύ αυτών ένα (αρ. 911) συνυπάρχει με υλικό του 4ου αιώνα κυρίως, ενώ δύο ακόμη συμπεριλαμβάνονται σε σύνολο με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα( 913 – 914). Τα υπόλοιπα είτε προέρχονται από επιφανειακά στρώματα, είτε από ανασκαφικά συγκείμενα με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό (αρ. 915 – 917). Χύτρες Ελάχιστα μόνο παραδείγματα του σχήματος διαφοροποιούνται ως προς το υλικό κατασκευής από τα προϊόντα εκείνα που χαρακτηρίζονται ως τοπικά και μπορούν με αρκετή ασφάλεια να θεωρηθούν εισαγωγές. Ένας μόνο τύπος διακρίνεται, με ιδιαίτερα περιορισμένα παραδείγματα ενώ, όλα τα υπόλοιπα όστρακα απαντούν μεμονωμένα και δεν μπορούν να ομαδοποιηθούν. Πρωτογενές υλικό CIW5 (αρ. 918 – 924) Ο μοναδικός τύπος χύτρας που μπορεί να αποδοθεί σε εισαγωγές παρουσιάζει ιδιαιτερότητες καθώς τα παραδείγματά του χαρακτηρίζονται από κοινό σχήμα αλλά διαφοροποιούνται ως προς το υλικό κατασκευής. Πρόκειται για αγγεία με κυρτό σώμα, που τείνει προς το σφαιρικό και κοσμείται από παράλληλες αυλακώσεις, που συνήθως περιορίζονται στον ώμο. Το χείλος είναι διακριτό από σώμα, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, συνήθως κοίλο στην άνω επιφάνειά του. Οι λαβές είναι περιορισμένες σε ύψος, ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και 2415 Sanders 2018 361 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) απολήγουν στον ώμο. Στο υλικό που εξετάστηκε διαπιστώνονται τουλάχιστον πέντε επί μέρους παραλλαγές όσον αφορά τον πηλό που χρησιμοποιείται ο οποίος κυμαίνεται από λεπτόκοκκος έως μέτριος με κυριαρχία πυριτικών ή ασβεστιτικών στοιχείων, γεγονός που υποδεικνύει διαφορετικά κέντρα παραγωγής. Μάλιστα ελάχιστα επί μέρους όστρακα μπορούν να ενταχθούν στην ίδια ομάδα, ακόμη και εάν διαφοροποιούνται μορφολογικά. Παραδείγματα με ανάλογα χαρακτηριστικά απαντούν σε διάφορες θέσεις, ιδιαίτερα στον αιγαιακό χώρο και τη βαλκανική, με αρκετή μορφολογική ποικιλία, ωστόσο φαίνεται πως αντιπροσωπεύει μια κοινή προσέγγιση του σχήματος, που υιοθετείται σε διαφορετικές κεραμικές παραδόσεις, ενώ εκδοχές του ίδιου σχήματος απαντούν και στην τοπική παραγωγή των Φιλίππων. Αντίστοιχα πλατιά είναι και η χρονολόγηση του που κυμαίνεται από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα. Το σχήμα εντοπίζεται στους Στόβους, όπου χρονολογείται μεταξύ πρώιμου 5ου και πρώτου μισού του 6ου αιώνα2416. Στην Κρήτη αγγεία με ανάλογο σχήμα αρχικά συμπεριλαμβάνονται σε μια ομάδα χυτρών με σφαιρικό σώμα που αποδίδεται από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα2417, ενώ παραλλαγές του τύπου με ατρακτόσχημο σώμα επικρατούν στον τοπική παραγωγή της Ελεύθερνας το δεύτερο μισό του 7ου αιώνα2418. Περισσότερα είναι τα παραδείγματα από τη μικρασιατική ακτή καθώς εντοπίζεται στη Μίλητο2419 στην Κωνσταντινούπολη σε σύνολα από τον πρώιμο 5ο2420 μέχρι τον 6ο2421, ενώ ορισμένες όψιμες εκδοχές του σχήματος από την Εφεσσο αποδίδονται μεταξύ 7ου και 8ου αιώνα2422, Άλλα παραδείγματα (αρ. 925 – 940) Μορφολογικά διαπιστώνονται δύο βασικές ομάδες. Η πρώτη συμπεριλαμβάνει ευρύστομα παραδείγματα (αρ. 925 – 926), ενώ η δεύτερη και μεγαλύτερη αφορά κλειστά αγγεία (αρ. 927 – 940). Μεταξύ των τελευταίων, σημειώνεται μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 927) ο πηλός τους οποίου ταυτίζεται με τα βαθιά πινάκια του τύπου RSW4 και τις λεκανίδες τύπου CIW3, ενισχύοντας της παρουσία της συγκεκριμένης παραγωγής στο σύνολο που εξετάζεται και παρέχοντας χρονολογικές ενδείξεις για την απόδοση του συγκεκριμένου οστράκου στην περίοδο μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα. Ξεχωριστά από τα υπόλοιπα αγγεία του σχήματος είναι δύο παραδείγματα με εμπίεστο διάκοσμο και γκρίζο πηλό, που δεν αποκλείεται ακόμη και να σχετίζονται με τα προϊόντα της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής. Το ένα χαρακτηρίζεται από 2416 Anderson - Stojanović 1992, 139 – 140, πίν. 143, αρ. 1231 - 1236 2417 Vogt 2000, 79, εικ. 37 .1 - 4 2418 Yangaki 2005, 170 – 171, εικ. 40b, 41a - b 2419 Schwerdt 2014, 678, εικ. 19 2420 Hayes 1992, 92, εικ. 31 αρ. 10. 7, 94, εικ. 32, αρ. 11.13, 13.2, 2421 Hayes 1992, 95, εικ. 33 αρ. 14. 34, 94, εικ. 32, αρ. 11.13, 13.2, 2422 Ladstätter 2008, 179, πίν. 324, αρ. Κ589 362 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) κάθετο, ωοειδές χείλος (αρ. 928) και διατηρείται αποσπασματικά, ενώ το άλλο είναι ευρύστομο, με οριζόντιο χείλος και διατηρείται σε μεγαλύτερο τμήμα (αρ. 929). Μάλιστα το τελευταίο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες στη φόρμα που υιοθετεί και με τα κύπελλα τύπου MGrW10 Και τα δύο παραδείγματα εντοπίζονται μαζί με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα. Στην ίδια περίοδο, με βάση τα συνευρήματά τους, μπορούν να αποδοθούν επιπλέον τρία όστρακα (αρ. 930 – 932), ενώ ένα παραδείγματα είναι πιθανόν προγενέστερο (αρ. 933), ενδεχομένως μεταξύ 3ου και 4ου αιώνα. Τέλος, μεμονωμένο όστρακο (αρ. 934), με λεπτόκοκκο πηλό, που πιθανότατα δεν αποτελεί μαγειρικό σκεύος, εντοπίζεται στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής με αρκετά όστρακα του 3ου αιώνα. Ένα παράδειγμα Μεταξύ των υπολοίπων οστράκων, δύο (αρ. 935 – 936) βρίσκουν αναλογίες με παραδείγματα από την Κωνσταντινούπολη που εντοπίζονται σε στρώματα του 5ου αιώνα2423, αλλά και με αγγεία της τοπικής παραγωγής για τα οποία θα γίνει λόγος παρακάτω (CLW34). Το υπόλοιπο υλικό (αρ. 937 – 939) είτε προέρχεται από σύνολα χωρίς στρωματογραφικά δεδομένα, είτε συνυπάρχουν με ετερόκλητο, χρονολογικά υλικό. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 940), που διατηρείται σε κατατομή. Μορφολογικά ταυτίζεται με χύτρες της τοπικής παραγωγής (βλ. τύπο CLW35g) που χρονολογούνται από τον όψιμο 6ο αιώνα και μετά Ωστόσο διαφοροποιείται ως προς την πρώτη ύλη. Ο πηλός είναι λεπτόκοκκος, με κυρίαρχο στοιχείο την πλούσια περιεκτικότητα σε μαρμαρυγία. Καπάκια Τα καπάκια, απαραίτητο συμπλήρωμα σε πολλά από τα επί μέρους σχήματα, παρουσιάζουν ελάχιστη ποικιλία στο υλικό των Φιλίππων. Διαπιστώνονται δύο βασικές εκδοχές του. Η πρώτη αφορά ουσιαστικά πώματα αμφορέων ή άλλων κλειστών αγγείων με περιορισμένη διάμετρο χείλους ενώ η δεύτερη προορίζεται για την κάλυψη μαγειρικών ή άλλων αγγείων. Τα παραδείγματα της πρώτης παρουσιάζουν μια σχετική τυποποίηση και πιθανότατα συνόδευαν εισαγόμενους αμφορείς. Σημειώνεται πως η ίδια χρήση, σε μεγαλύτερο ποσοστό εξυπηρετείται με αποστρογγυλευμένα όστρακα, που όμως δεν θα μας απασχολήσουν στο σημείο αυτό. Εκείνα της δεύτερης είναι ελάχιστα, καθώς φαίνεται πως το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών καλύπτονταν από την εγχώρια παραγωγή. Πρωτογενές υλικό CIW6 (941 – 950) Τα πώματα αυτά φαίνεται πως προέρχονται από αμφορείς και παρουσιάζουν αρκετές μεταξύ τους μορφολογικές ομοιότητες. Πρόκειται ουσιαστικά για κυρτούς, ή 2423 Hayes 1992, 92, εικ. 30, αρ. 6.4 – 5, 93, εικ. 31, αρ. 8.2 363 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) επίπεδους δίσκους (αρ. 951 – 953), συνήθως κοίλους στο κεντρικό τμήμα της κάτω επιφάνειάς τους, που διαμορφώνουν στο κέντρο της άνω επιφάνειας λαβή, ακανόνιστα σχηματισμένη, με τη μορφή απόφυσης. Τα χαρακτηριστικά τους υποδεικνύουν αμελή κατασκευή και χαμηλή τυποποίηση, τόσο στη μορφή όσο και τις διαστάσεις. Ο πηλός διαφοροποιείται και πιθανότατα ταυτίζεται με το αγγείο το οποίο συνόδευαν, καθώς μάλλον προέρχονται από το ίδιο κέντρο παραγωγής. Αν και πρόκειται για κοινό εύρημα τα πώματα αυτά σπάνια συμπεριλαμβάνονται στις πολυάριθμες δημοσιεύσεις αμφορέων. Σε λιγοστές περιπτώσεις μαρτυρείται η χρήση τους για αμφορείς LRA22424, ενώ για τα παραδείγματα του LRA1 έχει προταθεί η χρήση στρογγυλευμένων οστράκων2425, άποψη που θα πρέπει μάλλον να αντιμετωπιστεί με επιφύλαξη2426. Στο υλικό που εξετάστηκε τα περισσότερα παραδείγματα είναι κατασκευασμένα με πηλό που παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με εκείνο των αμφορέων LRA2, μάλλον λεπτόκοκκο, με κυριαρχία των ασβεστιτικών στοιχείων. Ωστόσο διαπιστώνονται και παραδείγματα που διαφοροποιούνται. Τα περισσότερα παραδείγματα εντοπίζονται σε στρώματα καταστροφής και μαζί με υλικό του 5ου αιώνα κυρίως, ωστόσο το σχήμα πιθανότατα θα πρέπει να θεωρηθεί διαχρονικό και η χρονολόγησή του εξαρτάται από τους αμφορείς με τους οποίους κάθε φορά σχετίζεται. Άλλα παραδείγματα (αρ. 951 – 953) Μεταξύ των παραδειγμάτων της δεύτερης ομάδας, που αναλογούν σε πιο ευρύστομα αγγεία, ελάχιστα είναι αυτά που διαφοροποιούνται από την τοπική παραγωγή και μπορούν θεωρηθούν προϊόντα εισαγωγής. Μεταξύ αυτών μόλις δύο παραδείγματα (αρ. 951 – 952) διατηρούνται σε ικανή έκταση. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως παρά τις διαφορές στον πηλό δεν απέχουν ιδιαίτερα μορφολογικά από αγγεία της τοπικής παραγωγής. Από αυτά το πρώτο προέρχεται από σύνολο με πρώιμη κεραμική, που κυμαίνεται χρονολογικά μεταξύ 3ου και 5ο αιώνα ενώ το δεύτερο από συνυπάρχει με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό. Ένα ακόμη όστρακο (αρ. 953) με έντονα κωνικό, σχεδόν κωδωνόσχημο σώμα και χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό βρίσκει παράλληλα στην Κρήτη όπου αποδίδεται στους αυτοκρατορικούς ή τους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους2427, ενώ αντίστοιχα παραδείγματα εντοπίζονται και στην παραγωγή των βορειοαφρικανικών 2424 Karagiorgou 2000 εικ. 7.1, 7.4 2425 Piéri 2005, 77 - 78 2426 Στις ανασκαφές του ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης πολλά ήταν τα παραδείγματα από πώματα, με ανάλογα χαρακτηριστικά με αυτά του συγκεκριμένου τύπου κατασκευασμένα με υλικό που ταυτίζεται με εκείνο των αμφορέων LRA1 2427 Albertocchi, Perna 2001, 529, πίν. 127, αρ. ΑV1.2/2, BIV1.1/2 364 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) εργαστηρίων της Oudhna κατά τον 5ο και 6ο αιώνα2428. Στους Φιλίππους το αντίστοιχο αγγείο, προέρχεται από επιφανειακό στρώμα και ως εκ τούτου η χρονολόγησή του παραμένει αμφίβολη, αν και συνυπάρχει κυρίως με όστρακα του 4ου και 5ου αιώνα. 2428 Bonifay 2004, 242, τύπος 36 365 2. Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων(CLW) Σε αρκετές περιπτώσεις η διαπίστωση μιας παραγωγής με τοπικό χαρακτήρα δεν μπορεί να διαπιστωθεί ανασκαφικά, καθώς δεν εντοπίζονται εργαστήρια κατασκευής. Ωστόσο έμμεσες ενδείξεις σηματοδοτούν την λειτουργία τους στην ευρύτερη περιοχή. Αυτές συνίστανται στο μεγάλο ποσοστό αντιπροσώπευσής κεραμικής με κοινά, τοπικά χαρακτηριστικά στο σύνολο που εξετάζεται, στην συγχρονία των επί μέρους τύπων με το περιβάλλον στο οποίο εντοπίζονται και την μικρή διάρκεια ζωής των αγγείων αυτών, καθώς δεν αποτελούν αντικείμενα εξωτικά και προστατευμένα αλλά αναλώσιμα προϊόντα καθημερινής χρήσης. Η σωστή τυποποίηση των παραγωγών αυτών, ιδιαίτερα αν μπορούν να συσχετιστούν με εργαστηριακούς αποθέτες και καλά χρονολογημένα σύνολα, μπορεί να δώσει στο μελετητή ένα εργαλείο που, παρά τον περιορισμένο γεωγραφικά χαρακτήρα του, παρέχει πληροφορίες υψηλής πιστότητας και ακρίβειας, ενώ μένει συνήθως ανεπηρέαστο από εξωγενείς, συχνά αστάθμητους, παράγοντες. Οι Φίλιπποι δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στα μεγάλα κέντρα παραγωγής της εποχής τους. Αποτελούν όμως ένα σημαντικό αστικό κέντρο στο οποίο συρρέουν προϊόντα, μέσω του εμπορίου, από πληθώρα περιοχών. Ωστόσο θα ήταν απίθανο να μια τόσο σημαντική πόλη να απέχει της παραγωγικής διαδικασίας. Το ίδιο μοντέλο φαίνεται πως μπορεί να εφαρμοστεί και στην κεραμική. Τα εισηγμένα αγγεία αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος του συνόλου. Ωστόσο, το μεγαλύτερο ποσοστό απαρτίζεται από αγγεία με κοινά μεταξύ τους χαρακτηριστικά, ως προς το υλικό και τις τεχνικές κατασκευής, σε ποικιλία σχημάτων και παραλλαγών, που διαφοροποιούνται έντονα από τα ευρήματα άλλων θέσεων της περιόδου, ακόμη και σε σχέση με τα μεγάλα αστικά κέντρα του βορειοελλαδικού χώρου2429. Όλα τα παραπάνω, ενισχύουν την υπόθεση μιας καλά οργανωμένης παραγωγής, με τοπικό χαρακτήρα που καλύπτει τις ανάγκες της περιοχής. παραγωγή αυτή, δεν έχει λάβει την πρέπουσα προσοχή στις, έστω και ελάχιστες, διαθέσιμες μέχρι τώρα, διαθέσιμες δημοσιεύσεις2430. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η αναφορά της Τριβυζαδάκη στο πλαίσιο της μελέτης της κεραμικής από την παρακείμενη οικοδομική νησίδα 4. Εκεί γίνεται λόγος για τη λειτουργία εργαστηρίων με τοπικό χαρακτήρα, χωρίς όμως να προσδιορίζονται περαιτέρω τα χαρακτηριστικά τους.2431. 2429 Αν και οι δημοσιεύσεις από τον βορειοελλαδικό χώρο είναι περιορισμένες, αναφορικά με την περίοδο αυτή, η διαχείριση της κεραμικής από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης κατά τα έτη 2016 - 2019, παρείχε στον υπογράφοντα πρόσβαση σε ένα τεράστιο συγκριτικό υλικό από το σημαντικότερο αστικό κέντρο της εποχής στην ευρύτερη περιοχή, καθιστώντας σαφές πως ούτε τυπολογικά, ούτε ως προς την πρώτη ύλη υπάρχουν ομοιότητες με την τοπική κεραμική των Φιλίππων. 2430 Malamidou 2005, Ζαχαριάδης 2010, 485 – 486, Zachariadis 2014, 706 2431 Τριβυζαδάκη 2005, 27, 252 366 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Σχήματα Το σύνολο σχεδόν των επί μέρους σχημάτων ενώς νοικοκυριού της εποχής συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα της παραγωγής αυτής. Πινάκια, οινοχόες, κύπελλα, χύτρες, βιτύνες, καπάκια, λεκάνες και λεκανίδες, αμφορείς, αλλά και αρκετά παραδείγματα ειδικών σχημάτων, όπως υποστατά, θυμιατήρια, ηθμοί κ.α. μεταξύ των οποίων ακόμη και λυχνάρια2432, απαντούν, συχνά με μεγάλη τυπολογική ποικιλία. Ωστόσο, η κατανομή μεταξύ των επί μέρους σχημάτων είναι άνιση, καθώς επικρατούν σχήματα που συνδέονται με μαγειρικές χρήσεις, κυρίως οι χύτρες, οι λεκανίδες και οι βιτύνες. Ακολουθούν οι αμφορείς, που όμως δεν φαίνεται να έχουν εμπορικό χαρακτήρα, αλλά προορίζονται για την κάλυψη των οικιακών αναγκών, ως υδροφόρα ή οινοιρά σκεύη. Σε πολύ μικρότερο ποσοστό απαντούν, στο πλαίσιο της παραγωγής αυτής, τα αγγεία που έχουν ως βασικό σκοπό την επιτραπέζια χρήση, για τα οποία, φαίνεται πως προτιμώνται εισηγμένα παραδείγματα. Το σχηματολόγιο που υιοθετείται υποδεικνύει πως η τοπική παραγωγή αποσκοπεί στην τροφοδοσία της πόλης με αναλώσιμα σκεύη, που εξυπηρετούν καθημερινές ανάγκες. Η έκτασή της και η πιθανή διάδοση των προϊόντων της παραμένει προς το παρόν ασαφής. Η παρουσία παραλλήλων στη Θάσο 2433 και στο Ιερό του Ήρωος Αυλωνήτου2434 ή τα Άβδηρα2435, επιβεβαιώνει την παρουσία δικτύου εμπορίας και διακίνησης των αγγείων αυτών, έστω και περιορισμένης έκτασης, όπως έχει ήδη προταθεί2436. Διακόσμηση Η χρήση διακόσμου στα προϊόντα της παραγωγής που εξετάζεται είναι περιορισμένη. Εξ’ άλλου, τα περισσότερα αποσκοπούν στις ανάγκες της οικιακής οικονομίας και ως εκ τούτου η διακόσμηση έχει μάλλον δευτερεύουσα σημασία. Παρόλα αυτά, διαπιστώνεται αρκετά εκτεταμένη χρήση της πρακτικής του δαντελωτού διακόσμου, κυρίως στα πινάκια της παραγωγής, ενώ συχνή είναι η χρήση νυκτών θεμάτων στην άνω επιφάνεια του χείλους ορισμένων λεκανών. Σε ορισμένα κύπελλα και οινοχόες κυρίως διαπιστώνεται η παρουσία αυλακώσεων, οριζόντιων ή κυματοειδών ή και συνδυασμού τους με άλλες διακοσμητικές τεχνικές, ωστόσο τα παραδείγματα αυτά είναι περιορισμένα. Πηλός Ο πηλός, δεδομένης της πληθώρας τύπων, σχημάτων και παραδειγμάτων, 2432 Ζαχαριάδης υπο έκδοση β 2433 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 37 – 53, εικ. 15 - 22 2434 Malamidou 2005, 73, εικ. 113, αρ. 1058 - 1059 2435 Malamidou 2005, 71, εικ. 110, αρ. 1773 2436 Τριβυζαδάκη 2005, 271 367 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παρουσιάζει εντυπωσιακή σταθερότητα, κυρίως ως προς τη σύσταση, αν και μπορεί να διαφοροποιείται σε επί μέρους χαρακτηριστικά. Είναι κιτρινέρυθρος έως καστανός στις περισσότερες περιπτώσεις, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό και μέτρια υφή. Ο πυρήνας ποικίλει από ενιαίος, ιδιαίτερα στα όστρακα με μικρότερο πάχος, έως τεφρός ή και σκουρόχρωμος. Συμπεριλαμβάνει πολλές έως άφθονες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, με γωνιώδες και ήπια γωνιώδες σχήμα, καθώς και ικανή ποσότητα από χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Σταθερό στοιχείο αποτελεί επίσης η παρουσία μικρών και μικροσκοπικών ωόλιθων καστανέρυθρου χρώματος, έστω και εάν σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίζονται σποραδικά. Παρά τη σχετική σταθερότητα διακρίνονται τρεις επί μέρους παραλλαγές, που όμως δεν μπορούν να συσχετιστούν με συγκεκριμένους τύπους ή σχήματα. Η πρώτη (CLWi) αφορά αγγεία στα οποία η επιφάνεια διατηρεί απόχρωση ανάλογη με τον πυρήνα του πηλού και χαρακτηρίζονται από μέτρια ή κακή κατανομή των προσμίξεων, το σώμα του πηλού είναι λιγότερο συμπαγές και διαπιστώνονται μικροσκοπικά αρκετές οπές. Επιπλέον, οι πυριτικές προσμίξεις είναι αναλογικά περιορισμένες, σε αντίθεση με τις φολίδες μαρμαρυγία και τους καστανέρυθρους ωόλιθους, που εντοπίζονται με μεγαλύτερη ένταση. Η δεύτερη (CLWii) χαρακτηρίζεται από πηλό που συνήθως είναι τεφρός ή σκουρόχρωμος στο μεγαλύτερο πάχος του πυρήνα, το σώμα του είναι περισσότερο συμπαγές, σε ορισμένες περιπτώσεις ήπια υαλοποιημένο, με λιγότερες και μικρότερες οπές. Συμπεριλαμβάνει άφθονες μικρές και κυρίως μικροσκοπικές προσμίξεις, με καλύτερη κατανομή, ενώ τα υπόλοιπα στοιχειά είναι διακριτά σε μικρότερες ποσότητες. Επιπλέον, πολλά από τα παραδείγματα της ομάδας αυτής χαρακτηρίζονται από ανοιχτόχρωμη, κιτρινωπή ή πορτοκαλόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, που διακρίνεται από τις υποκείμενες στοιβάδες του πηλού και τον πυρήνα. Οι δύο παραλλαγές, θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν διαφορετικά εργαστήρια που λειτουργούν παράλληλα, αλλά δεν αποκλείεται και το ενδεχόμενο να αντικατοπτρίζουν τεχνολογικές διαφορές2437, κυρίως όσον αφορά την ανάμειξη του πηλού και την όπτηση. Τέτοιες διαφοροποιήσεις μπορούν να είναι ακόμη και αποτέλεσμα διαφορετικών τεχνιτών ή και συνθηκών όπτησης, ακόμη και μέσα στην ίδια καμινιά. Περαιτέρω έρευνες, με χρήση αναλυτικών τεχνικών είναι απαραίτητες για να απαντηθούν τα ερωτήματα αυτά. Ωστόσο, η κοινή σύσταση και η συνύπαρξη των παραλλαγών σε όστρακα του ίδιου τύπου, καταδεικνύει πως και οι δύο εντάσσονται με αρκετή ασφάλεια στο πλαίσιο της ίδια παραγωγής. Μια τρίτη παραλλαγή (CLWiii) διατηρεί την ίδια σύσταση με τις προηγούμενες, αλλά συμπεριλαμβάνει περισσότερες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων 2437 Θα πρέπει να σημειωθεί, πως στο πλαίσιο των δύο αυτών παραλλαγών, επισημαίνονται μικρές διαφοροποιήσεις. Έτσι, στα μικρότερα σχήματα π.χ. κύπελλα και πινάκια, διαπιστώνεται η χρήση πηλού με μικρότερου μεγέθους προσμίξεις 368 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, με λιγότερο καλή κατανομή. Σε αυτή το σώμα του πηλού ακόμη πιο συμπαγές, ενώ αρκετά παραδείγματα διατηρούν μια σκουρόχρωμη επιδερμίδα, ωστόσο αυτό μπορεί να σχετίζεται με την κυρίαρχη χρήση τους. Η τελευταία αυτή παραλλαγή είναι η μόνο που μπορεί να συσχετιστεί με συγκεκριμένο σχήμα καθώς απαντά αποκλειστικά σε χύτρες, ενώ απηχεί και χρονολογικά στοιχεία, καθώς εντοπίζεται κυρίως στους οψιμότερους τύπους που επικρατούν από τον 6ο αιώνα και μετά. Προέλευση Η χωροθέτηση των εργαστηρίων της τοπικής παραγωγής παραμένει προβληματική, μιας και δεν έχει σταθεί δυνατό να ταυτιστεί με συγκεκριμένα εργαστήρια στην πόλη των Φιλίππων. Ο χώρος στον οποίο αυτά θα πρέπει να αναζητηθούν δεν είναι απαραίτητο ότι περιορίζεται γεωγραφικά μέσα στην πόλη ή την περιφέρειά της. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μια άλλη περιοχή, σε γεωγραφική εγγύτητα, να προμηθεύει όλη την περιοχή με τα συγκεκριμένα προϊόντα, στο πλαίσιο ενός περιορισμένου εμπορικού δικτύου, για το οποίο έγινε λόγος παραπάνω. Η περιοχή της Θάσου, με την μεγάλη κεραμική παράδοση, τόσο στην αρχαιότητα όσο και στην νεότερη περίοδο, αποτελεί μια πιθανότητα, καθώς και η πετρογραφική σύσταση των προϊόντων της, με την κυριαρχία των πυριτικών προσμίξεων και τη σταθερή παρουσία μαρμαρυγία παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία με το υλικό που εξετάζεται2438. Ωστόσο, τα Θασιακά προϊόντα της ρωμαϊκής περιόδου φαίνεται πως χαρακτηρίζονται από πηλό πιο λεπτόκοκκο, με λιγότερες προσμίξεις, ακόμη και όταν παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες με προϊόντα από του Φιλίππους2439. Στην ίδια την πόλη των Φιλίππων, οι χώροι παραγωγής κεραμικής δεν απουσιάζουν. Εργαστηριακές εγκαταστάσεις που περιλαμβάνουν κλιβάνους καταλαμβάνουν στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα το κτήριο της σκηνής του θεάτρου της πόλης2440. Ένας μεγάλου μεγέθους, αδημοσίευτος προς το παρόν, ορθογώνιου σχήματος κεραμικός κλίβανος εντοπίστηκε κατά τις εργασίες αποκατάστασης του δυτικού αναλημματικού τοίχου του κοίλου του θεάτρου και σε επαφή με αυτόν. Επιπλέον κεραμικός κλίβανος εντοπίζεται κοντά στην extra muros βασιλική, στα ανατολικά της πόλης2441. Τέλος, μικρότερος κλίβανος, κυκλικού σχήματος, με ασαφή περίοδο λειτουργίας, που τοποθετείται από τους πρώιμους αυτοκρατορικούς χρόνους μέχρι την όψιμη ρωμαϊκή περίοδο εντοπίζεται εκτός των τειχών και στα δυτικά της πόλης2442. Δεδομένου ότι πολύ μικρό τμήμα του αστικού ιστού, και ακόμη μικρότερο εκτός των τειχών έχει ανασκαφεί δεν αποκλείεται να υπάρχουν περισσότερα 2438 Whitbread 1995, 164 - 197 2439 Gross 2014 2440 Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Καραδέδος 1999, 80 2441 Μπακιρτζής 1980 2442 Νικολαϊδου - Πατέρα, Μεγγίδης 2004, 36 369 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) κεραμικά εργαστήρια2443. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η απόδοση της συγκεκριμένης παραγωγής στον στενό πυρήνα της πόλης των Φιλίππων, αν και πιθανή, είναι πρόωρη και δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί πριν επισημανθούν σχετικοί αποθέτες των προϊόντων της. Πετρογραφικές αναλύσεις με λεπτές τομές και άλλες εργαστηριακές αναλύσεις θα μπορούσαν να δώσουν περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με την προέλευση της, τοπικής2444 κεραμικής των Φιλίππων, ωστόσο δεν έχουν προς το παρόν πραγματοποιηθεί. Πάντως σε κάθε περίπτωση, η παρουσία ενός τόσο σημαντικού κέντρου, όπως η πόλη των Φιλίππων, που συνάμα διαμορφώνει μια ικανή αγορά για τα προϊόντα αυτά, καθιστά πιθανότερη την κατά χώρα παραγωγή τους παρά την εισαγωγή τους από παρακείμενες περιοχές. Η Αμφίπολη και το επίνειο της Νεάπολης δεν μπορούν να αποκλειστούν ως πιθανά κέντρα παραγωγής, ωστόσο προς το παρόν δεν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις. Τεχνολογία Τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των αγγείων της συγκεκριμένης παραγωγής δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές ιδιαιτερότητες σε σχέση με τα υπόλοιπα κεραμικά προϊόντα της περιόδου. Η σύσταση και η κατανομή των προσμίξεων του πηλού δείχνει πως δεν έχει πραγματοποιηθεί ανάμειξη, ενώ δεν διαπιστώνεται συστηματική προσπάθεια βελτίωσης του μείγματος. Μάλιστα, συχνά διαπιστώνεται στον πυρήνα παρουσία οπών που σχετίζονται με οργανικό υλικό που έχει απανθρακωθεί, ενδεικτικό του πλημμελούς σε αρκετές περιπτώσεις καθαρισμού. Τέλος, η σταθερή παρουσία ωόλιθων είναι ενδεικτική της περιορισμένης ομογενοποίησης του πηλού. Τα αγγεία είναι στο σύνολό τους τροχήλατα2445. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι ενιαία κατασκευασμένα, χωρίς επίθετα τμήματα, πλην των λαβών. Εξαίρεση αποτελούν οι αμφορείς και οι μεγαλύτερου μεγέθους οινοχόες, το σχήμα των οποίων επιβάλλει την τμηματική τους κατασκευή. Η εξωτερική επιφάνεια παραμένει απλή, χωρίς αυλακώσεις από το πλάσιμο οι οποίες όμως παραμένουν διακριτές στην εσωτερική επιφάνεια. Οι βάσεις, και αντίστοιχα για τα καπάκια οι λαβές, διατηρούν, στο σύνολό τους σχεδόν, ίχνη από το κόψιμο με νήμα, χωρίς καμία προσπάθεια για την απαλοιφή τους. Η όπτηση πραγματοποιείται σε οξειδωτικές συνθήκες και αρκετά υψηλές θερμοκρασίες, όπως υποδεικνύουν ορισμένα παραδείγματα στα οποία παρατηρείται ήπια υαλοποίηση του σώματος του πηλού, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν και αγγεία 2443 Ακόμη και ο κλίβανος στο εσωτερικό του οικοδομήματος της υπό μελέτη νησίδας έχει προταθεί πως θα μπορούσε να είναι κεραμικός, χωρίς ωστόσο τα ευρήματα να συνάδουν με μια τέτοια υπόθεση. 2444 Με βάση τα παραπάνω , ο όρος τοπική χρησιμοποιείται ενδεχομένως καταχρηστικά, ωστόσο θα υιοθετηθεί προκειμένου να τονιστεί η διαφοροποίηση της συγκεκριμένης παραγωγής από τα υπόλοιπα προϊόντα της κοινής κεραμικής. 2445 Για την χειροποίητη κεραμική θα γίνει ιδιαίτερος λόγος. 370 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) με γκρίζο χρώμα, λόγω της αναγωγής, που μάλλον αποτελούν ατυχήματα κατά την όπτηση και όχι επιλογή του κεραμέα. Χρονολόγηση Η απουσία κλειστών συνόλων από το κτήριο που εξετάζεται και η εξαιρετικά περιορισμένη παρουσία δημοσιευμένου συγκριτικού υλικού από παρακείμενες θέσεις καθιστούν τη χρονολόγηση της παραγωγής, αλλά και των επί μέρους τύπων, ιδιαίτερα δύσκολη. Δεδομένου μάλιστα ότι δεν έχει ταυτοποιηθεί ακόμη συγκεκριμένο εργαστήριο που να σχετίζεται με τα προϊόντα αυτά, οι όποιες χρονολογικές προτάσεις αποτελούν κυρίως υποθέσεις. Αποτέλεσμα των παραπάνω συνθηκών είναι πως η χρονολόγηση των επί μέρους τύπων, αλλά και της παραγωγής που εξετάζεται γενικότερα, παρουσιάζει ιδιαίτερες προκλήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα ίδια τα μορφολογικά χαρακτηριστικά υποδεικνύουν την υιοθέτηση κοινών στοιχείων με άλλες παραγωγές της περιόδου, παρέχοντας σχετικές χρονολογικές ενδείξεις. Περισσότερα στοιχεία παρέχουν οι παραλληλισμοί του υλικού υλικό από την ίδια την πόλη των Φιλίππων που προέρχεται από καλύτερα χρονολογημένα σύνολα. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται ένας αποθέτης στα νότια της οικοδομικής νησίδας του υαλουργείου2446, ένα συγκρότημα χώρων στη νοτιοανατολική γωνία της Πανεπιστημιακής ανασκαφής2447, ένα οικιστικό συγκρότημα στο σημερινό χώρο στάθμευσης του αρχαιολογικού μουσείου της πόλης2448, αλλά και ενός αποθέτη από τη δεξαμενή της παρακείμενης Οικοδομικής Νησίδας 42449. Δυστυχώς, όλα τα παραπάνω σύνολα αφορούν την οψιμότερη οικοδομική φάση του κτηρίου που εξετάζεται και δεν παρέχουν ουσιαστικές πληροφορίες για το προγενέστερο υλικό. Σημαντική είναι η συμβολή και του υπόλοιπου υλικού της Νησίδας 42450, ωστόσο και εκεί διαπιστώνονται αντίστοιχα προβλήματα, καθώς απουσιάζουν τα κλειστά σύνολα, όπως ακριβώς και στη Νησίδα του Υαλουργείου. Παρά τα όποια προβλήματα, τα στρωματογραφικά δεδομένα τις ανασκαφής και τα συνευρήματα, ιδιαίτερα αυτά της εισηγμένης κεραμικής, προσφέρουν σημαντικές 2446 Ζαχαριάδης 2010 2447 Zachariadis 2014 2448 Zachariadis υπό έκδοση 2449 Το υλικό που αποθέτη από τη δεξαμενή στο Αίθριο της Οικοδομικής Νησίδας 4, μέρος του οποίο συμπεριλαμβάνεται και στη μελέτης τη Τριβυζαδάκη για την κεραμική του χώρου, μελετήθηκε διεξοδικά, αλλά δεν δημοσιεύτηκε. Πρόκειται για ένα σύνολο που σφραγίζεται από τις οψιμότερες κατασκευές του χώρου. Το οψιμότερο εισηγμένο υλικό που εντοπίζεται στον συγκεκριμένο αποθέτη συμπεριλαμβάνει όστρακα αμφορέων LRA1B, LRA5/6C που ορίζουν terminus ante quem για την διαμόρφωσή το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα, όταν δηλαδή εμφανίζεται η παραλλαγή LRA2B. Ωστόσο πιθανότερο πως το σφράγισμα της δεξαμενής είναι οψιμότερο και θα πρέπει να τοποθετηθεί μάλλον μέσα στον 7ο αιώνα, πιθανότατα στο 1ο μισό του και ενδεχομένως κοντά στις αρχές του, όπως υποδεικνύει η απουσία παραδειγμάτων ερυθροβαφούς κεραμικής του 7ου αιώνα και αμφορέων αιγαιακού τύπου 2450 Τριβυζαδάκη 2005 371 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πληροφορίες για την χρονολόγηση των επί μέρους τύπων. Συχνά η αυστηρή οριοθέτηση δεν είναι εφικτή, ωστόσο με τη χρήση στατιστικής ανάλυσης και προσεκτική εξέταση της κατανομής του υλικού είναι δυνατό να προσδιοριστεί, με σχετική πιθανότητα ο χρόνος εμφάνισης και κυρίως η εποχή της μέγιστης διάδοσης αρκετών τύπων και σχημάτων. Όπως θα ήταν αναμενόμενο, τα αγγεία της τοπικής παραγωγής εντοπίζονται στο σύνολο της στρωματογραφίας του κτηρίου, συχνά συμπεριλαμβάνοντας πολλά από τα επί μέρους σχήματα και αρκετούς διαφορετικούς τύπους στο ίδιο ανασκαφικό σύνολο. Η εντονότερη παρουσία εισηγμένων προϊόντων της κοινής κεραμικής, εξαιρουμένων των αμφορέων, που χρονολογούνται μέχρι τον 3ο και τον 4ο αιώνα2451, συνάμα με την περιορισμένη παρουσία οψιμότερων εισαγωγών, υποδεικνύει πως η ακμή της υπό εξέταση παραγωγής έπεται χρονολογικά. Σε αυτό συναινεί και η χρονολόγηση των κλιβάνων που εντοπίζονται στη σκηνή του θεάτρου2452, ωστόσο απαιτείται πολύ περισσότερη έρευνα πάνω στο θέμα και η δημοσίευση καλά χρονολογημένων συνόλων, ιδιαίτερα του 5ου και του 6ου αιώνα, από την περιοχή. Κύπελλα Αν και τα εισηγμένα παραδείγματα έχουν, όπως φάνηκε, ισχυρή παρουσία στο σύνολο που εξετάστηκε, διαπιστώνεται αξιόλογος αριθμός κυπέλλων που θα πρέπει να αποδοθούν στην τοπική παραγωγή. Διαπιστώνονται δύο βασικοί τύποι. Ο ένας φαίνεται πως αποτελεί συνέχεια των κυπέλλων Marabini LXVIII, ενώ ο άλλος συμπεριλαμβάνει μια σειρά από δίωτα αγγεία, που απηχούν επιρροές της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής. Λιγοστά είναι τα παραδείγματα που δεν εντάσσονται στους παραπάνω τύπους, αλλά απαντούν με πηλό χαρακτηριστικό της παραγωγής. Αν και το σχήμα είναι συνώνυμο σχεδόν με τα αγγεία πόσης τα κύπελλα έχουν περισσότερες χρήσεις2453. Η παρουσία ενδείξεων καύσης στην εξωτερική επιφάνεια αρκετών παραδειγμάτων υποδεικνύει την, έστω και περιορισμένη, μαγειρική χρήση. Πρωτογενές υλικό CLW1 (αρ. 954 – 968) Ο πρώτος τύπος κυπέλλων που αποδίδεται στην τοπική παραγωγή εμπνέεται από τα αγγεία τύπου Marabini LXVIII, για τα οποία έγινε εκτεταμένη αναφορά παραπάνω. Εξάλλου, όπως φάνηκε η αντιγραφή του συγκεκριμένου σχήματος από τοπικά εργαστήρια αποτελεί διαδεδομένη πρακτική σε ολόκληρη σχεδόν τη βόρειο Μεσόγειο2454. Παρά τα πολυάριθμα εισηγμένα παραδείγματα, μια σειρά κυπέλλων διατηρεί τα 2451 Αιγαιακή κοινή κεραμική, κύπελλα Marabini LXVIII και λεκανίδες CIW4 2452 Κουκούλη - Χρυσανθάκη, Καραδέδος 1999, 80 2453 Βλ . σελ. 47 2454 Βλ. σελ. 345 372 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) χαρακτηριστικά του τύπου, που όμως αποδίδονται με αρκετά ελεύθερο τρόπο (αρ. 954 – 968). Το σώμα κυμαίνεται από σφαιρικό έως ωοειδές. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, έξω νεύον, αλλά, με ελάχιστες εξαιρέσεις (αρ. 963), δεν διατηρεί τη χαρακτηριστική ταινία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Οι λαβές είναι κυλινδρικής διατομής και εκκινούν από το χείλος απολήγοντας στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Πιθανότατα πρόκειται για μόνωτα αγγεία, ωστόσο, καθώς κανένα παράδειγμα δεν διατηρεί το σύνολο της περιφέρειάς του. Η βάση είναι κυκλική επίπεδη ή και δισκοειδής, με κοίλο πυθμένα και επίπεδο ή ελαφρώς κοίλο τύμπανο. Ωστόσο, δεδομένου ότι σε ελάχιστες περιπτώσεις διατηρείται το χαμηλότερο τμήμα αγγείων που αποδίδονται στον τύπο, δεν μπορούν να αποκλειστούν και διαφορετικές διαμορφώσεις. Παρά τις ομοιότητες με τα πρότυπά τους, τα αγγεία της τοπικής παραγωγής χαρακτηρίζονται από πιο χονδρά τοιχώματα, το ελάχιστο πάχος των οποίων ξεπερνά τα δύο χιλιοστά. Ο διάκοσμος είναι περιορισμένος, και αφορά πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο σώμα (αρ. 954 – 955), πλατιές επίπεδες ταινίες (αρ. 958 – 959, 961, 963) ή, σε ελάχιστες περιπτώσεις, λεπτές αυλακώσεις στον ώμο (αρ. 961, 968). Η τυποποίηση του σχήματος δεν είναι ιδιαίτερα αυστηρή και διαπιστώνονται αρκετές επί μέρους παραλλαγές. Στην πρώτη από αυτές (αρ. 954 – 955) συμπεριλαμβάνονται αγγεία με ωοειδές σώμα, χαμηλό έξω νεύον χείλος και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια. Η δεύτερη (αρ. 956 – 959) αφορά αγγεία με σφαιρικό σχεδόν σώμα και χείλος που διαμορφώνεται, ισοπαχές συνήθως, από την άνω απόληξη του σώματος. Μεταξύ των τελευταίων εντοπίζονται παραδείγματα με έντονα ίχνη καύσης εξωτερικά, υποδεικνύοντας τη συστηματική χρήση τους ως μαγειρικά σκεύη (αρ. 957, 959). Σε στενή, ενδεχομένως εξελικτική, σχέση με τα προηγούμενα βρίσκεται μια σειρά κυπέλλων με ανάλογο σχήμα (αρ. 961 – 965), που διαμορφώνουν μικρή ένταση στην μετάβαση από το σώμα στο χείλος εσωτερικά, η οποία φαίνεται πως προοδευτικά εντείνεται. Τέλος, μια μικρή ομάδα αγγείων (αρ. 966 – 968) χαρακτηρίζονται από απιόσχημο σώμα και έντονα έξω νεύον χείλος, με σαφήνεια διακριτό από τον ώμο, η οποία ενδεχομένως λειτουργεί μεταβατικά προς τα, πιθανότατα οψιμότερα, παραδείγματα του σχήματος με έντονα απιόσχημο ή αμφικωνικό σώμα (αρ. 981 – 982). Η ακριβής εξελικτική σχέση μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών δεν είναι σαφής. Πολλά από τα παραδείγματά του τύπου συνυπάρχουν με κύπελλα Marabini LXVIII. Ωστόσο, είναι πιθανότερο πως θα πρέπει να τοποθετηθούν, μετά την υποχώρηση του πρότυπου που υιοθετούν. Ενδεχομένως ο τύπος εμφανίζεται στην τοπική παραγωγή κάποια στιγμή μέσα στον 4ο αιώνα και πιθανότατα συνεχίζεται μέχρι τον επόμενο. Τα περισσότερα παραδείγματα εντοπίζονται στα χαμηλότερα στρώματα τις ανασκαφής, γεγονός που ενισχύει μια πιθανή χρονολόγηση πριν την καταστροφή του αρχικού 373 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) κτηρίου, ενώ συνυπάρχουν με εισηγμένη κεραμική κυρίως του 4ου και σε μικρότερο ποσοστό του 5ου αιώνα. CLW2 (αρ. 969 – 977) Ο δεύτερος τύπος κυπέλλου, που απαντά σε ικανούς αριθμούς στο υλικό των Φιλίππων, παραπέμπει έντονα σε κύπελλα της γκρίζας μακεδονικής κεραμικής (MGrW10). Πρόκειται για δίωτα αγγεία, μικρού μεγέθους, με διάμετρο χείλους από 7 μέχρι 10 εκατοστά (αρ. 969 – 978). Το κάτω μέρος του σώματος διαμορφώνεται κυρτό, σχεδόν σφαιρικό, αν και σε καμία περίπτωση δεν διατηρείται η βάση. Στο άνω μέρος διαμορφώνεται υψηλός, κυλινδρικός ή κωνικός λαιμός, με μικρή ένταση. Το χείλος είναι οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, ενώ οι κάθετες λαβές, τοξωτές, κυλινδρικής ή ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στη μέγιστη διάμετρο του σώματος ή λίγο πάνω από αυτή. Το γεγονός ότι στην πλειονότητά τους φέρουν ίχνη καύσης ενισχύει την υπόθεση της μαγειρικής χρήσης, που υποστηρίχθηκε και για άλλους τύπους. Ωστόσο, στα συγκεκριμένα αγγεία φαίνεται πως η πρακτική είναι περισσότερο γενικευμένη. Διαπιστώνεται σαφής εξέλιξη του σχήματος προς το ολοένα πλατύτερο χείλος, το οποίο συνήθως συνδυάζεται με λαιμό εντονότερα διακριτό από το σώμα. Επιπλέον, παρατηρείται πως τα κύπελλα με πλατύτερο δακτύλιο φέρουν συνήθως λαβές που τείνουν περισσότερο προς το ωοειδές σε διατομή. Με βάση τα παραπάνω, είναι πιθανό πως η ήπια τροπίδωση στο λαιμό του αγγείου με το πλατύτερο χείλος (αρ. 977) αποτελεί εξέλιξη της μικρής έντασης που παρατηρείται στα υπόλοιπα παραδείγματα. Αν και δεν υπάρχουν σαφή κριτήρια που να ερμηνεύουν χρονολογικά τις μεταβολές αυτές, διαπιστώνεται πως τα παραδείγματα με πλατύτερο δακτύλιο συνυπάρχουν με οψιμότερα όστρακα, που φτάνουν μέχρι τον 6ο αιώνα. Αντίθετα, εκείνα με στενότερο χείλος και λαβή κυλινδρικής διατομής εντοπίζονται σε σύνολα όπου επικρατεί το υλικό του 5ου αιώνα. Στην παραπάνω πρόταση συναινούν και τα δεδομένα από την ανασκαφή των Στόβων, όπου το σύνολο σχεδόν των κυπέλλων τύπου MGrW10 εντοπίζεται σε στρώματα του 5ου αιώνα2455. Είναι μάλιστα πιθανό πως ο συγκεκριμένος τύπος διαδέχεται τα κύπελλα τύπου CLW1, χωρίς να αποκλείεται για ένα διάστημα να συνυπάρχουν. Το τέλος του τύπου δεν είναι σαφές, ωστόσο, η απουσία του από στρώματα του όψιμου 6ου αιώνα από την παρακείμενη οικοδομική νησίδα 4 ενδεχομένως αποτελεί όριο για την παραγωγή του. Άλλα παραδείγματα (αρ. 978 – 990) Εκτός από τους δύο παραπάνω τύπους, διαπιστώνεται μικρός αριθμός κυπέλλων 2455 Anderson - Stojanović 1992, 70, πίν. 53, αρ. 463 - 467 374 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) τα οποία απαντούν μεμονωμένα ή σε ελάχιστους αριθμούς. Δύο από αυτά διακρίνονται για κοινά μεταξύ τους χαρακτηριστικά (αρ. 978 – 979). Αφορούν αγγεία με ωοειδές σώμα και κάθετο, έξω νεύον χείλος ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Αν και διαφοροποιούνται αρκετά μεταξύ τους φαίνεται πως απηχούν κοινά πρότυπα. Τα στρωματογραφικά δεδομένα για αυτά είναι ετερόκλητα, καθώς το ένα προέρχεται από το βόρειο όριο του κτηρίου και συνυπάρχει με ιδιαίτερα όψιμο υλικό, ενώ το άλλο προέρχεται από στρώμα καταστροφής με όστρακα που χρονολογούνται από τον 3ο μέχρι τον 5ο αιώνα. Αντίστοιχα, μεμονωμένο παράδειγμα, με κάθετο, χείλος (αρ. 980), διακριτό από το έντονα κλειστό σώμα του αγγείο, προέρχεται από σύνολο με ανομοιογενές υλικό. Μια μικρή ομάδα αγγείων (981 – 982) με έντονα απιόσχημο ή αμφικωνικό σώμα και αναλογικά στενό ή κάθετο χείλος, παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με παραδείγματα από την Οικοδομική Νησίδα 4 και στρώματα του όψιμου 6ου η του 7ου αιώνα2456. Ενισχυτικό μιας όψιμης χρονολόγησής τους είναι το γεγονός ότι, και στην περίπτωση της Νησίδας του Υαλουργείου, προέρχονται όλα από ετερόκλητο χρονολογικά και στρωματογραφικά σύνολο, το οποίο συμπεριλαμβάνει και χύτρες που αποδίδονται στην οψιμότερη φάση του χώρου. Τέλος, μεγάλος αριθμός από βάσεις, λαβές και σώματα που αποδίδονται σε κύπελλα της τοπικής παραγωγής εντοπίζεται στο υλικό που εξετάστηκε, αλλά δεν μπορούν να συσχετιστούν με κάποιο από τους παραπάνω σχήματα. Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα, της μορφολογικής ποικιλίας των βάσεων επιλέχθηκαν και παρουσιάζονται στον κατάλογο που ακολουθεί (αρ. 983 – 990). Κατατάσσονται από τις χαμηλότερες στις υψηλότερες, χωρίς όμως αυτό να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένα εξελικτικά ή χρονολογικά κριτήρια. Οινοχόες / Πρόχοι Οινοχόες και πρόχοι απαντούν στο υλικό των Φιλίππων σε μεγάλη ποικιλία. Τα περισσότερα παραδείγματα μπορούν να αποδοθούν στην τοπική παραγωγή. Παρ’ όλα αυτά, διαπιστώνεται μικρή τυποποίηση, τουλάχιστον σε σχέση με άλλα σχήματα της παραγωγή. Η διάκριση τύπων με την αυστηρή έννοια δεν είναι εύκολη. Η δυσκολία αυτή επιτείνεται από την αποσπασματική διατήρηση του υλικού, που συνήθως δεν διασώζεται σε τμήμα χαμηλότερα από το λαιμό, ενώ σε καμία περίπτωση δεν διατηρείται το σύνολο των μορφολογικών χαρακτηριστικών των αγγείων. Με βάση τα παραπάνω, διαπιστώνονται δύο ομάδες αγγείων με κοινή γεωμετρία. Η πρώτη συμπεριλαμβάνει πρόχους και οινοχόες με ωοειδή ή χωανοειδή λαιμό, ενώ η δεύτερη αφορά οινοχόες με στενότερο λαιμό και κάθετο, έξω νεύον χείλος. Επιπλέον, μικρά σύνολα από αγγεία με κοινά χαρακτηριστικά συνιστούν δευτερεύοντες τύπους και αρκετά παραδείγματα απαντούν μεμονωμένα. Σε κάθε περίπτωση κοινό 2456 Τριβυζαδάκη 2005, 141 – 143, αρ. Ε36 – Ε42 375 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) χαρακτηριστικό αποτελεί ο πηλός, ο οποίος ανήκει στις δύο πρώτες κατηγορίες της τοπικής παραγωγής. Πρωτογενές υλικό CLW3 (αρ. 991 – 1012) Τα παραδείγματα της πρώτης ομάδας φαίνονται ετερόκλητα μεταξύ τους. Στην περίπτωση αυτή ο όρος τύπος χρησιμοποιείται καταχρηστικά, καθώς οι επί μέρους παραλλαγές, αφορούν, ουσιαστικά, δύο διαφορετικά σχήματα, που όμως υιοθετούν κοινά χαρακτηριστικά. Η πρώτη παραλλαγή (CLW3a) αφορά πρόχους, με ψηλό ωοειδή ή ατρακτόσχημο λαιμό (αρ. 991 – 1001). Η εξωτερική επιφάνεια φέρει κατά κανόνα πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Το χείλος διαμορφώνεται με ποικιλία τρόπων, συνήθως όμως διακρίνεται από το λαιμό με σαφήνεια. Ο ώμος, όπου διατηρείται, είναι κυρτός και χωρίς αυλακώσεις. Η λαβή είναι ωοειδούς διατομής, εκκινεί από το χείλος ή το άνω τμήμα του λαιμού και φέρει πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά της. Το μέγεθος των αγγείων καθιστά πιθανότερη την παρουσία δεύτερης λαβής, ωστόσο αυτή δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση. Τέλος, δεν διαπιστώνονται στοιχεία για τη μορφή της βάσης, θα μπορούσε όμως να υποτεθεί πως αυτή είναι κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη ή ήπια γωνιώδη μετάβαση στο σώμα, όπως άλλωστε και η πλειονότητα των βάσεων που αποδίδονται στο σχήμα και ανήκουν στην τοπική παραγωγή. Μια δεύτερη παραλλαγή (CLW3b), σε συνάφεια με την προηγούμενη, διατηρεί τα ίδια περίπου χαρακτηριστικά, αν και μάλλον αφορά ελαφρώς μικρότερα αγγεία, μεταβατικά, μεταξύ οινοχόης και πρόχου (αρ. 1002 – 1005). Σε αυτά ο λαιμός είναι μάλλον χοανοειδής παρά ατρακτόσχημος. Η αναλογία της μέγιστης διαμέτρου του λαιμού προς εκείνη στη γένεσή του είναι μεγαλύτερη, συγκριτικά με τα παραδείγματα της πρώτης παραλλαγής. Το χείλος είναι κατά κανόνα έξω νεύον, διαμορφωμένο με ποικιλία τρόπων, ενώ οι λαβές εκκινούν χαμηλότερα, και πάλι όμως από το λαιμό των αγγείων. Μεμονωμένο παράδειγμα που ταυτίζεται με τη συγκεκριμένη παραλλαγή και δεν αποκλείεται να αποτελεί προϊόν τη ίδιας παραγωγής εντοπίζεται και στα Άβδηρα2457, που φαίνεται πως εντάσσονται σε ένα περιορισμένο δίκτυο κυκλοφορίας της παραγωγής αυτής Η τελευταία παραλλαγή (CLW3c) διαφοροποιείται αρκετά. Αφορά οινοχόες μικρότερου μεγέθους (αρ. 1006 – 1012). Ο λαιμός είναι χαμηλότερος, κυλινδρικός ή χοανοειδής, με μεγαλύτερη ένταση, σε σχέση με τις υπόλοιπες παραλλαγές. Διατηρεί τις αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια, οι οποίες όμως είναι λεπτότερες και έχουν καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα. Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού ή με στενό, επικλινή προς το εσωτερικό δακτύλιο. Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, εκκινεί από το λαιμό και απολήγει πιθανότατα στο σώμα 2457 Malamidou 71, εικ. 110, αρ. 1773 376 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) του αγγείου. Δεδομένου του περιορισμένου μεγέθους, είναι πιθανότερο πως επρόκειτο για μόνωτο αγγείο, όπως υποδεικνύει και η παρουσία μαστοειδούς απόφυσης στο χείλος ενός παραδείγματος (αρ. 1009). Αν και το σχήμα αποδίδεται στην τοπική παραγωγή διαπιστώνονται συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες. Τα περισσότερα παραδείγματα των δύο πρώτων παραλλαγών του τύπου, απαντούν με υλικό της δεύτερης ομάδας (CLWii), που χαρακτηρίζεται για την αφθονία πυριτικών προσμίξεων και, ενίοτε, την διαφοροποίηση της εξωτερικής επιφάνειας. Μεμονωμένο παράδειγμα (αρ. 993) είναι γκρίζο, ωστόσο η σύσταση του πηλού δεν διαφοροποιείται και είναι πιθανότερο πως πρόκειται για αποτέλεσμα ιδιαίτερων συνθηκών όπτησης που διαμορφώθηκαν τυχαία. Αν και δεν μπορούν να εντοπιστούν ακριβή παράλληλα για τον τύπο, πρόχοι με ανάλογο σχήμα και κοινά χαρακτηριστικά με τις δύο πρώτες παραλλαγές απαντούν στο δημοσιευμένο υλικό των Στόβων, σε στρώματα με υλικό του 5ου αιώνα2458. Επιπλέον, αγγεία που υιοθετούν κοινά γεωμετρικά χαρακτηριστικά, αλλά διαφοροποιούνται αρκετά από τα παραδείγματα των Φιλίππων, απαντούν στον βορειοελλαδικό χώρο και σε σύνολα του 4ου αιώνα2459. Αντίστοιχα, παραδείγματα που παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες με την μικρότερη παραλλαγή του σχήματος (CLW3c), εντοπίστηκαν στην Αλμωπία, αφορούν αγγεία με αμφικωνικό σχεδόν σώμα και επίπεδη βάση, ενώ αποδίδονται συλλήβδην μεταξύ του 4ου και 6ου αιώνα2460. Τα παραδείγματα που εξετάστηκαν είναι αρκετά και απαντούν σε ποικιλία στρωμάτων, μαζί με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό. Ωστόσο, η πλειονότητα τους εντοπίζεται μαζί με ικανές ποσότητες υλικού του 5ου αιώνα. Μια ανάλογη χρονολόγηση φαίνεται πιθανή για τις δύο πρώτες παραλλαγές, ωστόσο, η αρχή και το τέλος, αλλά και τα εξελικτικά στοιχεία του τύπου παραμένουν ασαφή. Οι μικρότερες οινοχόες της τελευταίας παραλλαγής είναι πιθανότατα οψιμότερες, και θα πρέπει να θεωρηθούν προϊόντα που χαρακτηρίζουν τον 6ο ή και τον 7ο αιώνα. Παραδείγματα τους εντοπίζονται στην επίχωση της δεξαμενής στην παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 4, ενώ πολύ κοντά σε αυτή βρίσκονται και αγγεία από άλλα όψιμα σύνολα2461. Ασαφής παραμένει η αφετηρία της συγκεκριμένης παραλλαγής, που ενδεχομένως θα πρέπει να αναζητηθεί κοντά στον όψιμο 5ο ή ακόμη και στον επόμενο αιώνα. CLW4 (αρ. 1013 – 1034) Τα παραδείγματα της δεύτερης μεγάλης ομάδας του σχήματος παρουσιάζουν μεγαλύτερη ομοιογένεια. Ωστόσο και εδώ εντοπίζονται τρεις επί μέρους, διακριτές 2458 Anderson - Stojanović 1992, 140 – 141, πιν. 144 – 145, αρ. 1242, 1248 2459 Τζαναβάρη 2010, 451, εικ. 1, 450 – 451, εικ. 5, εικ. 10, σχ. 3, 2460 Χρυσοστόμου Α. 2010, 510, 512, εικ. 18 – 19 2461 Βλ. σελ. 382, αρ. 1068 377 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παραλλαγές. Συμπεριλαμβάνει οινοχόες και πρόχους με λαιμό, σχεδόν κυλινδρικό ή ελαφρώς κωνικό, συνήθως με συστολή, η ένταση της οποίας ποικίλει. Το χείλος είναι σε όλες τις παραλλαγές κάθετο, έξω νεύον, και διαμορφώνεται με ποικιλία τρόπων από την άνω απόληξη του λαιμού. Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή και εκκινεί από το χείλος, απολήγοντας στον κυρτό ώμο των αγγείων, τμήμα του οποίου όμως διατηρείται σε ένα μόνο παράδειγμα (αρ. 1027). Η πρώτη παραλλαγή, κατ’ αναλογία με το προηγούμενο τύπο, (CLW4a) αφορά πρόχους μεγαλύτερου μεγέθους με λαιμό κωνικό, κυλινδρικό ή ελαφρώς χοανοειδή (αρ. 1013 – 1021). Το χείλος διακρίνεται με σαφήνεια από το λαιμό και η διατομή του ποικίλει. Ο τύπος σχετίζεται άμεσα με ένα από τους δύο βασικούς τύπους αμφορέα της τοπικής παραγωγής (βλ. CLW9). Σε ένα μοναδικό παράδειγμα διατηρείται μικρό τμήμα του κυρτού ώμου, ενώ η λαβή, στις δύο περιπτώσεις που διατηρείται είναι πλατιά, ωοειδής. Η διακόσμηση είναι περιορισμένη και αφορά πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στη ράχη της λαβής, αλλά και στο λαιμό ορισμένων παραδειγμάτων. Οι δύο επόμενες παραλλαγές αφορούν μικρότερου μεγέθους οινοχόες, με περιορισμένη διάμετρο του χείλους. Η μία (CLW4b) συμπεριλαμβάνει αγγεία με κυλινδρικό λαιμό και μικρή ή εντονότερη συστολή (αρ. 1022 – 1027). Το χείλος είναι κάθετο, ωοειδούς σχεδόν διατομής, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με ένταση εξωτερικά ή και εσωτερικά. Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής ή σε ελάχιστα παραδείγματα κυλινδρική, στρεπτή. Μοναδικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό αποτελούν οι αυλακώσεις στη ράχη της λαβής. Στην τελευταία παραλλαγή του τύπου (CLW4c) το μέγεθος των αγγείων περιορίζεται ακόμη περισσότερο (αρ. 1028 – 1032). Τα αγγεία αυτά χαρακτηρίζονται από λεπτότερα τοιχώματα. Η συστολή του λαιμού περιορίζεται. Το χείλος διαμορφώνεται και πάλι από την άνω απόληξη του λαιμού, συχνά χωρίς να διακρίνεται από αυτόν. Σε άμεση σχέση με τον τύπο, και ιδιαίτερα με τις μεγαλύτερες παραλλαγές του, βρίσκονται και δύο, ιδιαίτερα αποσπασματικά, παραδείγματα (CLW4varia), με κοινά χαρακτηριστικά (αρ. 1033 – 1034). Ωστόσο, σε αυτά το χείλος διαμορφώνεται με δύο επάλληλους, πλαστικά διαμορφωμένους δακτυλίους, στην άνω απόληξη του λαιμού, εξωτερικά. Παραδείγματα από οινοχόες με αντίστοιχη γεωμετρία εντοπίζονται σε στρώματα του 3ου 2462 και του 4ου 2463 αιώνα από θέσεις του βορειοελλαδικού χώρου, αλλά και από την αρχαία αγορά της Αθήνας2464. Σε σύνολα του 5ου αιώνα εντοπίζονται ανάλογα παραδείγματα από την Κρήτη2465. Ωστόσο σε καμία περίπτωση, αυτά δεν ταυτίζονται με τις οινοχόες από τους Φιλίππους. 2462 Χρυσοστόμου Π. 2010, 496, τύπος VIIb, εικ. 7 2463 Χρυσοστόμου Α. 2010, 508, εικ. 5, αρ. 13 2464 Robinson 1959, 79, πίν. 17, αρ. L45 2465 Vogt 2000, 70, εικ. 20, αρ. 7 378 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Ο τύπος, είναι ο πολυπληθέστερος του σχήματος. Όπως είναι αναμενόμενο, εντοπίζεται σε όλο το εύρος της στρωματογραφίας. Πάντως η πλειονότητα των οστράκων ανήκουν σε σύνολα όπου κυριαρχεί το υλικό μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα, ενώ συχνά σημειώνονται και προγενέστερα όστρακα. Δυστυχώς το διαθέσιμο υλικό δεν επιτρέπει την χρονολογική κατάταξη των παραλλαγών, οι οποίες συχνά συνυπάρχουν. Λιγοστά όστρακα της δεύτερης παραλλαγή (CLW4b), με περισσότερο τονισμένο τον κάθετο άξονα και κυλινδρικό λαιμό, συμπεριλαμβάνονται στην επίχωση της δεξαμενής του αίθριου της Οικοδομικής Νησίδας 4, αλλά μάλλον αποτελούν υπολειμματικό υλικό. Τα δεδομένα είναι περισσότερο σαφή για τις πρόχους του τύπου (CLW4a), που εντοπίζονται σε στρώματα στα οποία κυριαρχεί το υλικό του 4ου αιώνα, με λιγοστά συνήθως οψιμότερα όστρακα. Δεν είναι δυνατό, με τα διαθέσιμα δεδομένα να διαπιστωθεί μια εξελικτική σχέση μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών, καθώς συχνά τα παραδείγματά τους συνυπάρχουν. Πάντως, είναι πιθανό πως τα παραδείγματα του τύπου CLW4a δεν συνεχίζουν μέχρι το τέλος του τύπου, που ενδεχομένως θα πρέπει να τοποθετηθεί μέσα στον 5ο αιώνα, αλλά σταματούν νωρίτερα, ίσως στο τέλος του 4ου ή στις αρχές του επόμενου αιώνα, χωρίς να είναι σαφές εάν εμφανίζονται νωρίτερα από τις μικρότερες οινοχόες του τύπου. CLW5 (αρ. 1035 – 1040) Σε στενή μορφολογική συγγένεια με τον τύπο CLW4b βρίσκεται μια ομάδα από οινοχόες που διατηρείται, δυστυχώς, ιδιαίτερα αποσπασματικά. Συμπεριλαμβάνει αγγεία περιορισμένου μεγέθους με έντονα έξω νεύον ή χοανοειδές χείλος, το οποίο διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του, κυλινδρικού στις περισσότερες περιπτώσεις, λαιμού (αρ. 1035 – 1040). Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής και εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους απολήγοντας πιθανότατα στον ώμο του αγγείου. Σταδιακά, φαίνεται πως τα αγγεία του τύπου συρρικνώνονται. Η καμπυλότητα του χείλους υποχωρεί ενώ ο λαιμός γίνεται στενότερος, κυλινδρικός, χωρίς συστολή. Αγγεία με ανάλογα χαρακτηριστικά και ποικίλες διαμορφώσεις απαντούν σε διάφορες περιοχές κατά τον 6ο και κυρίως τον 7ο αιώνα2466, ενδεικτικά μιας κοινής αντίληψης του σχήματος κατά την περίοδο αυτή. Τα στρωματογραφικά δεδομένα από το κτήριο που εξετάζεται ενισχύουν την όψιμη χρονολόγηση του τύπου. Τα παραδείγματά του είτε προέρχονται από τα επιφανειακά στρώματα του χώρου, είτε συνυπάρχουν σε χαμηλότερες στάθμες με οψιμότερο υλικό. Με βάση τα παραπάνω δεν αποκλείεται να αποτελεί εξέλιξη του CLW4b και η εμφάνισή του μάλλον θα πρέπει να τοποθετηθεί κάποια στιγμή μέσα 2466 Robinson 1959, 122, πίν. 35, αρ. Ν10. Williams 1989, 90, εικ. 53, αρ. 544. Yangaki 2005, 151, εικ. 30d. Σκαρμούτσου 2010, 724, αρ. 32, σχ.30, εικ. 14β. Κορμαζοπούλου, Χατζηλαζάρου 2010, 175, εικ. 6. 379 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στον 6ο αιώνα, ενώ φαίνεται πως συνεχίζει τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του και πιθανότατα μέσα στον επόμενο αιώνα. CLW6 (αρ. 1041 – 1050) Μια σειρά από οινοχόες, που εντοπίζονται σε περιορισμένο αριθμό παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες με αμφορείς που αποδίδονται στην τοπική παραγωγή (βλ. CLW8). Ωστόσο, το μέγεθος τους είναι μικρότερο και το σχήμα μάλλον απλοποιημένο. Χαρακτηρίζονται από κωνικό, με ένταση λαιμό στο ανώτερο τμήμα του οποίου συχνά διαμορφώνεται τροπίδωση. Το χείλος είναι κάθετο και σε πολλές περιπτώσεις ελαφρώς έξω νεύον, τραπεζοειδούς ή τριγωνικής διατομής. Η λαβή δεν διατηρείται, αλλά, στο μοναδικό παράδειγμα που σώζεται η γένεσή της (αρ. 1047), εκκινεί από το λαιμό. Μοναδικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό αποτελούν οι πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του λαιμού ή και του χείλους, που όμως μπορούν να παραλείπονται. Δύο παραδείγματα διαφοροποιούνται αρκετά σε σχέση με τα υπόλοιπα. Το πρώτο (αρ. 1041), χαρακτηρίζεται από υψηλό, έσω νεύον χείλος, με μικρή ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Ο λαιμός διαμορφώνεται σχεδόν ωοειδής χωρίς τροπίδωση. Το δεύτερο (αρ. 1050), σχηματίζει έντονη γωνία στην άνω απόληξη του λαιμού, πάνω από την οποία φέρει χαμηλό, κυλινδρικό δακτύλιο, σε εσοχή, επί του οποίου εδράζεται το ιδιαίτερα χαμηλό, σχεδόν κυλινδρικής διατομής χείλος. Και τα δύο αποκλίνοντα αγγεία το τύπου εντοπίζονται σε χαμηλά στρώματα της ανασκαφής, ωστόσο, το πρώτο συνυπάρχει με υλικό του 5ου αιώνα, αποκλειστικά, ενώ το δεύτερο προέρχεται από μάλλον διαταραγμένο σύνολο, που συμπεριλαμβάνει αρκετά οψιμότερα όστρακα. Τα υπόλοιπα παραδείγματα θα μπορούσαν να ενταχθούν μεταξύ των δύο, με τα εξελικτικά χαρακτηριστικά τους να συνοψίζονται στον περιορισμό του ύψους του χείλους και τη σταδιακή εμφάνιση τροπίδωσης στον ώμο. Τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου προέρχονται από στρώματα επιφανειακά ή από σύνολα χωρίς στρωματογραφικά στοιχεία. Ωστόσο, μεταξύ αυτών διαπιστώνεται σαφής επικράτηση του υλικού του 5ου αιώνα, χωρίς να αποκλείονται προγενέστερα, αλλά και ορισμένα οψιμότερα όστρακα. Τα όρια του τύπου παραμένουν ασαφή, αλλά, με βάση τα παραπάνω, η παρουσία του μέσα στον 5ο αιώνα θα πρέπει να θεωρηθεί αρκετά πιθανή. CLW7 (1051 – 1054) Ένας τελευταίος τύπος οινοχόης που απαντά στο υπό εξέταση υλικό, αφορά αγγεία τα οποία θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως παραλλαγές του τύπου CLW6 (αρ. 1051 – 1054). Διακρίνονται για τον ίδιο κωνικό, με ένταση λαιμό και φέρουν κάθετο χείλος, το οποίο όμως είναι μεγαλύτερο και ωοειδούς διατομής. Η διακόσμηση με 380 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πλατιές αυλακώσεις παραλείπεται, ωστόσο, σε τρεις περιπτώσεις, επάλληλες ακμές διαμορφώνονται στην μετάβαση από το χείλος στο λαιμό ή και χαμηλότερα. Αν και τα παραδείγματα είναι ελάχιστα, όλα προέρχονται από σύνολα με εισηγμένη κεραμική που σε καμία περίπτωση δεν ξεπερνά τον όψιμο 5ο αιώνα. Είναι πιθανό, με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και την κατανομή των παραδειγμάτων στο χώρο, πως ο τύπος αυτός είναι σύγχρονος, αν όχι ελάχιστα προγενέστερος σε σχέση με τις οινοχόες CLW6, οι οποίες ωστόσο απαντούν συχνότερα. Τριφυλλόστομες οινοχόες (αρ. 1055 – 1064) Μια ξεχωριστή ενότητα αποτελούν οι τριφυλλόστομες οινοχόες . Το σχήμα είναι διαχρονικό και απαντά τόσο σε εισηγμένα όσο και σε τοπικά προϊόντα. Εμφανίζεται από πολύ νωρίς στο υλικό του κτηρίου, με τα παραδείγματα της αιγαιακής κοινής κεραμικής, ενώ συνεχίζει μέχρι τις οψιμότερες φάσεις του. Χαρακτηριστικό της διαχρονίας του σχήματος στην περίοδο που εξετάζεται είναι πως και στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας αγγεία του τύπου συμπεριλαμβάνονται τόσο στα στρώματα του 2ου2467, όσο και του 7ου μ. Χ. αιώνα2468. Αρκετά είναι τα παραδείγματα με χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στην τοπική παραγωγή, ωστόσο, κανένα από αυτά δεν διατηρείται σε ικανή έκταση. Διαπιστώνονται μια σειρά παραλλαγών, με βάση τη μορφή του χείλους2469. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται όστρακα στα οποία αυτό διαμορφώνεται απ’ ευθείας, από την άνω απόληξη του λαιμού και απλή πτύχωση για το σχηματισμό της προχοής (αρ. 1055). Σε άλλα, ο λαιμός στρέφεται προς το εξωτερικό, σχηματίζοντας ένα στενό δακτύλιο στην περιφέρεια του χείλους, τουλάχιστον στους δύο οπίσθιους λοβούς του (αρ. 1056 – 1058). Σε μια άλλη εκδοχή ο λαιμός χαρακτηρίζεται από ήπια ή εντονότερη τροπίδωση, αμέσως κάτω από το χείλος (αρ. 1059 – 1062). Τέλος μια διακριτή ομάδα, με ελάχιστα όστρακα, συνιστούν οι τριφυλλόστομες οινοχόες, που κοσμούνται από οδοντωτές ή ανάγλυφες ταινίες σχοινίου (αρ. 1062 – 1063), αν και ποικίλουν αρκετά μεταξύ ως προς τη μορφή του χείλους. Το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός των παραδειγμάτων του ιδιαίτερου αυτού σχήματος διατηρεί εξωτερικά ίχνη καύσης, υποδεικνύει την, έστω και περιστασιακή, μαγειρική χρήση των αγγείων αυτών. Άλλωστε, το ίδιο έχει ήδη επισημανθεί για τις αντίστοιχες οινοχόες της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Είναι λοιπόν πιθανό πως η ιδιαίτερη διαμόρφωση του χείλους, έχει μάλλον χρηστικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί απλώς αισθητική επιλογή. Η χρονολόγηση των επί μέρους παραλλαγών είναι ιδιαίτερα επισφαλής, καθώς 2467 Robinson 1959, 42, πίν. 7, αρ. G187 – 188 2468 Robinson 1959, 122, πίν. 35, αρ. N6 – 9 2469 Η ιδιαιτερότητα του σχήματος καθιστά την σχεδιαστική απόδοση των οστράκων προβληματική 381 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μάλιστα είναι ελάχιστα τα παραδείγματά της κάθε μιας και συχνά εντοπίζονται σε ετερόκλητα χρονολογικά σύνολα. Άλλα παραδείγματα (αρ. 1064 – 1087) Παράλληλα, ένας αρκετά μεγάλος αριθμός οστράκων, από πηλό που ταυτίζεται με εκείνο της τοπικής παραγωγής, αποδίδεται σε οινοχόες. Αυτά διατηρούνται σε μεμονωμένα ή σε πολύ μικρές ομάδες. Αρκετά βρίσκουν ανάλογα τους σε οψιμότερα σύνολα από την ανασκαφή των Φιλίππων, ενώ άλλα απηχούν ομοιότητες με κάποιους από τους τύπους που προηηγήθηκαν, χωρίς ωστόσο να ταυτίζονται με αυτούς. Μεταξύ όσων διατηρούν τμήμα του χείλους, δύο παραδείγματα με κυλινδρικό λαιμό και κάθετο, έξω νεύον χείλος, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, ένα από πρόχου (αρ. 1064) και ένα από οινοχόη (αρ. 1065), πιθανότατα ανήκουν στην πρώιμη φάση του κτηρίου. Σύγχρονο σχεδόν θα πρέπει να είναι και ένα ακόμη ζεύγος, με ανάλογα χαρακτηριστικά και χείλος κυλινδρικής σχεδόν διατομής (αρ. 1066 – 1067). Όλα τους προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής και εντοπίζονται μαζί με ικανή ποσότητα υλικού του 3ου και του 4ου αιώνα. Σε κοινό χρονολογικό πλαίσιο εντάσσεται και ένα ακόμη, ιδιαίτερο όστρακο, πιθανότατα πρόχου (αρ. 1068). Διατηρεί τμήμα του χοανοειδούς λαιμού και του κάθετου, έξω νεύοντος χείλους, από την άνω επιφάνεια του οποίου εκκινεί κάθετη, τοξωτή λαβή. Παραδείγματα με ανάλογα χαρακτηριστικά εντοπίζονται στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας σε στρώματα του 2ου και το 3ου αιώνα2470. Μια μικρή ομάδα αγγείων βρίσκεται πολύ κοντά στον τύπο CLW7 (αρ. 1069 – 1073). Χαρακτηρίζεται από κωνικό, με ένταση λαιμό, ωστόσο το χείλος διαμορφώνεται με αρκετά διαφορετικό τρόπο. Παρά τις όποιες διαφορές τους δεν πρέπει να απέχουν χρονολογικά μεταξύ τους, καθώς μάλιστα εντοπίζονται μαζί με κεραμική του 4ου και 5ου αιώνα. Αντίστοιχα, κοινά στοιχεία με παραδείγματα του τύπου CLW3a αλλά και του τύπου CLW6 παρουσιάζουν δύο όστρακα που ενδεχομένως προέρχονται από μεγάλες πρόχους (αρ. 1074 – 1075), με ιδιαίτερα υψηλό λαιμό και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική τους επιφάνεια και παρόμοιο μεταξύ τους χείλους, που εντοπίζονται μαζί με υλικό του 4ου κυρίως και του 5ο αιώνα αντίστοιχα. Τα χρονολογικά δεδομένα για δύο επί μέρους όστρακα είναι ετερόκλητα ή ασαφή (αρ. 1076 – 1077). Ωστόσο, τα υπόλοιπα μεμονωμένα παραδείγματα φαίνεται πως είναι μάλλον οψιμότερα, όπως υποδεικνύουν τόσο τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά όσο και τα συνευρύματά τους. Μια ομάδα αγγείων με κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού (αρ. 1078 – 1079), εντοπίζεται μαζί με όστρακα εφυαλωμένης κεραμικής και αιγαιακών αμφορέων. Μάλιστα, έντονες είναι οι ομοιότητές του με αδημοσίευτο παράδειγμα 2470 Robinson 1959, 55, πίν. 10, αρ. J42, 95, πίν. 23, αρ. M120 382 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) από στρώματα του 7ου και 8ου αιώνα, που εντοπίζεται σε άλλη θέση της πανεπιστημιακής ανασκαφής2471. Μια όψιμη χρονολόγηση, φαίνεται πιθανή και για δύο όστρακα από αγγεία μικρού μεγέθους, με λαιμό κυλινδρικό, με συστολή, που διαμορφώνει έντονη τροπίδωση στην άνω απόληξη, σχηματίζοντας το χείλος (αρ. 1080 – 1081). Ο τύπος απαντά και σε εφυαλωμένη εκδοχή (αρ. 1926 – 1927) στο υλικό από την Νησίδα του Υαλουργείου, ενώ περισσότερα εφυαλωμένα παραδείγματά του προέρχονται από την παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 42472. Στην ίδια, όψιμη φάση του χώρου θα πρέπει να τοποθετηθεί και μεμονωμένο όστρακο χείλους (αρ. 1082), το οποίο μορφολογικά θα μπορούσε να αποτελεί εξέλιξη του τύπου CLW4b, καθώς παράλληλό του εντοπίζεται σε αποθέτη, στο νότιοδυτικό τμήμα της Νησίδας του Υαλουργείου, μαζί με κεραμική του δεύτερου μισού του 6ου αιώνα και του πρώτου μισού του 7ου αιώνα2473. Ένας μικρός αριθμός βάσεων που σχετίζονται με οινοχόες επιλέχθηκε να παρουσιαστεί, παρά το γεγονός ότι δεν μπορούν να ταυτιστούν με κάποιον από τους επί μέρους τύπους (αρ. 1083 – 1085). Τα παραδείγματα βάσεων που αποδίδονται στο σχήμα είναι περιορισμένα. Ωστόσο μεγάλος αριθμός πιθανότατα συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των απροσδιόριστων όστρακων της παραγωγής, λόγω της αποσπασματικής διατήρησης. Πάντως, από το διαθέσιμο υλικό φαίνεται πως οι επί μέρους τύποι υιοθετούν απλές βάσεις, επί το πλείστον κυκλικές επίπεδες, ενώ το σώμα ποικίλει από σφαιρικό έως ατρακτόσχημο. Ατυχή συγκυρία αποτελεί το γεγονός πως το μοναδικό παράδειγμα οινοχόης που σώζεται στη μεγαλύτερη ένταση και συμπεριλαμβάνει τη βάση του (αρ. 1085), δεν διατηρεί το ανώτερο τμήμα, ώστε να ταυτιστεί τυπολογικά. Ωστόσο, παρέχει ενδείξεις για το μέγεθος που έφταναν τα αγγεία αυτά. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί και ένας μικρός αριθμός οστράκων από οινοχόες διαφορετικού μεταξύ τους μεγέθους που φέρουν νυκτό διάκοσμο (αρ. 1086 – 1087). Πρόκειται για τα μοναδικά παραδείγματα που, εκτός από αυλακώσεις, υιοθετούν άλλους διακοσμητικούς τρόπους. Τα χρονολογικά δεδομένα είναι ετερόκλητα, ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί πως αρκετά συμπεριλαμβάνονται στα οψιμότερα σύνολα που έχουν μελετηθεί, τόσο στη δεξαμενή της Οικοδομικής Νησίδας 4, όσο και στο συγκρότημα κτηρίων στη νοτιοανατολική γωνία της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2474. Αμφορείς Σε άμεση σχέση με τις οινοχόες βρίσκεται μια σειρά από αμφορείς που 2471 Zachariadis 2014 (ΠΑΦ 2472 Τριβυζαδάκη 2005, 130 – 132, αρ. Ε10 – Ε16 (Η συγγραφέας τοποθετεί τα παραδείγματα στον 5ο αιώνα, ωστόσο η χρονολόγηση αυτή φαίνεται ιδιαίτερα πρώιμη). 2473 Ζαχαριάδης 2010, 487, εικ. 10.16 2474 Zachariadis 2014 383 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) συμπεριλαμβάνονται στο πλαίσιο της τοπικής παραγωγής. Τα δύο σχήματα συνδέονται μεταξύ του, κυρίως, ως προς τη χρήση καθώς αντίθετα με τους εμπορικούς αμφορείς, τα αγγεία των Φιλίππων φαίνεται πως έχουν τοπικό χαρακτήρα και δεν ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις. Παραδείγματά τους εντοπίζονται σε ικανή ποσότητα στην πόλη, αλλά απουσιάζουν από άλλα αστικά κέντρα της Μακεδονίας, όπως η Θεσσαλονίκη. Μεμονωμένα παραδείγματα διαπιστώνονται στην περιφέρεια των Φιλίππων2475, ωστόσο οι περιορισμένες δημοσιεύσεις από την περιοχή δεν επιτρέπουν ασφαλείς υποθέσεις για την διακίνησή τους στην περιοχή. Πάντως είναι σαφές πως ακόμη και στην περίπτωση αυτή τα αγγεία της τοπικής παραγωγής δεν μπορούν να συγκριθούν με του διεθνείς εμπορικούς τύπους που εξετάστηκαν σε προηγούμενο κεφάλαιο. Το σχήμα και οι περιορισμένες διαστάσεις τους καθιστούν πιθανότερο το ενδεχόμενο οι αμφορείς αυτοί να προορίζονταν για οικιακή χρήση, ως υδροφόρα ή οινικά κυρίως αγγεία, όπως ακριβώς οι οινοχόες, κατ’ αντιστοιχία με τις στάμνες, που θα κυριαρχήσουν στην βυζαντινή, μεταβυζαντινή και νεότερη κεραμική. Εναλλακτικά, θα μπορούσαν να εξυπηρετούν τις ανάγκες ενός περιορισμένου εμπορικού δικτύου, με τοπικό χαρακτήρα. Σημειώνεται πως κανένα παράδειγμα, από όσα εξετάστηκαν δεν φέρει εσωτερικά ρητίνη. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την ποιότητα του πηλού, υποδεικνύει πως δεν προορίζονταν για μακροπρόθεσμη αποθήκευση του προϊόντος που περιείχαν. Πρόκειται για σχήματα ενταγμένα στην παράδοση την οποία εκπροσωπούν και οι μακεδονικοί αμφορείς με τις επιβιώσεις τους. Μάλιστα, το μεγαλύτερο ποσοστό των αγγείων αυτής της κατηγορίας υιοθετούν κοινά χαρακτηριστικά ιδιαίτερα από τον 1ο αιώνα και μετά. Σε γενικές γραμμές, χαρακτηρίζονται από διευρυμένη βάση, ατρακτόσχημο ή ωοειδές σώμα και υψηλό, στενό, σε σχέση με το σώμα, λαιμό. Οι λαβές είναι κατά κανόνα μεγάλες και εκκινούν από το άνω μέρος του λαιμού απολήγοντας στον ώμο, ενώ το χείλος χαρακτηρίζεται από λιγότερο ή περισσότερο διακριτό δακτύλιο2476, που πιθανότατα σχετίζεται με την ανάγκη για εύκολη σφράγιση του αγγείου, με δέρμα ή ύφασμα το οποίο ασφαλίζονταν με σχοινί. Δύο βασικοί τύποι επισημαίνονται στο υλικό που εξετάστηκε ενώ ένας ακόμη, με περιορισμένη παρουσία παραμένει αβέβαιο αν πρέπει να συμπεριληφθεί στους αμφορείς ή να αποδοθεί σε μεγάλου μεγέθους πρόχους. Πρωτογενές υλικό CLW8 (αρ. 1088 – 1121) 2475 Malamidou 2005, 73, εικ. 113, αρ. 1058 2476 Robinson 1959, 89, πίν. 20, αρ. Μ48 – 49, 93, πίν. 21, αρ. Μ95 – 98, 95, πίν. 23, αρ. Μ124, 106, πίν. 28, αρ. Μ234, 112, πίν. 31, αρ. Μ302, 114 – 115, πίν. 32, αρ. Μ324 – 329, Anderson - Stojanović 1992, 112, τύπος 18, πίν. 100 – 101, αρ. 851 – 854, 123 – 124, πίν. 119, αρ. 1007 – 1011, Panella: 1989, 156 – 161, εικ. 12 - 17 384 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Ο πολυπληθέστερος τύπος αμφορέα της τοπικής παραγωγής αφορά αγγεία με ατρακτόσχημο σώμα, κωνικό λαιμό, που διαμορφώνει συνήθως τροπίδωση στο άνω τμήμα του, και κάθετο χείλος, με διατομή που ποικίλει από κυλινδρική έως ορθογώνια, συνήθως σε προβολή εξωτερικά (αρ. 1088 – 1121). Οι λαβές είναι πλατιές ωοειδούς διατομής, και εκκινούν από το μέσο περίπου του λαιμού, απολήγοντας στον ώμο του αγγείου. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη ή διαμορφωμένη από την κάτω απόληξη του σώματος. Ο πυθμένας είναι κυρτός στο κεντρικό τμήμα του, με ανάγλυφο στρόβιλο, ενώ το τύμπανο είναι αντίστοιχα κοίλο, με χαμηλό κομβίο μηνισκοειδούς διατομής στο κέντρο. Ιδιαίτερη σταθερότητα διαπιστώνεται στα κατασκευαστικά του χαρακτηριστικά, καθώς σε όλες τις περιπτώσεις ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του τμήματος που διαμορφώνει τον ώμο, και συχνά προβάλλεται ελάχιστα εσωτερικά. Το χείλος διαμορφώνεται είτε ενιαία, είτε με αναδίπλωση. Μόνο σε ελάχιστα παραδείγματα (αρ. 1119), που πιθανότατα σχετίζονται με τις οψιμότερες εκδοχές του σχήματος, το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του λαιμού, από τον οποίο διακρίνεται με πλατιά αβαθή σκοτία, διαμορφωμένη όχι πλαστικά, αλλά με πλατιά αυλάκωση. Ένα μοναδικό ακέραιο παράδειγμα έχει δημοσιευτεί μέχρι σήμερα, προερχόμενο από ταφικό συγκρότημα, στο ανατολικό νεκροταφείο της πόλης, μαζί με νομίσματα του του 4ου αιώνα και ευρήματα που ανάγονται στις αρχές του 5ου2477. Ωστόσο, η παρουσία στον ίδιο χώρο αμφορέα τύπου Agora M334, το χρονολογικό εύρος του οποίου κυμαίνεται από τον πρώιμο 5ο μέχρι τον πρώιμο 8ο αιώνα2478, αφήνει περιθώρια και για οψιμότερη χρονολόγηση. Ο τύπος συμπεριλαμβάνεται στο υλικό της Οικοδομικής Νησίδας 4, από την οποία παρουσιάζονται αρκετά παραδείγματα, που αποδίδονται στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα2479. Επιπλέον, ακέραιο παράδειγμα εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο των Φιλίππων, ενώ άλλα αδημοσίευτα αγγεία φυλάσσονται στις αποθήκες του, προερχόμενα από εκτός των τειχών ανασκαφές. Η ποικιλία του σχήματος είναι μεγάλη, ωστόσο όλα τα παραδείγματα φαίνεται πως υιοθετούν κοινά χαρακτηριστικά. Το χείλος διαφοροποιείται περισσότερο σε σχέση με τα υπόλοιπα μέρη του αγγείου. Διαπιστώνονται παραδείγματα που σχετίζονται με τις οινοχόες τύπου CLW6, με χείλος τριγωνικής ή τραπεζοειδούς διατομής (αρ. 1090, 1095 - 1096, 1098, 1101). Τα περισσότερα πάντως προσομοιάζουν σε οινοχόες του τύπου CLW7, με χείλος που τείνει προς το ωοειδές. Επιπλέον, ένας μικρός αριθμός οστράκων χαρακτηρίζονται από λεπτότερο χείλος, ορθογώνιας σχεδόν διατομής (αρ. 1116 – 1119. Διαφοροποιήσεις εντοπίζονται και στη μορφή του λαιμού, καθώς η τροπίδωση στο άνω τμήμα του μπορεί να διαμορφώνεται με διαφορετική ένταση ή 2477 Pennas 1995, 217, εικ. 9, Πέννας 1976, 336, πίν. 265γ (αμφ. Β) 2478 Piéri 2005, 137 2479 Τριβυζαδάκη 2005, 81 – 82, αρ. Μ59 - 65 385 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) και να παραλείπεται εντελώς. Ο τύπος είναι εξαιρετικά διαδομένος στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου και εντοπίζεται σε όλο το εύρος της στρωματογραφίας. Η απουσία κλειστών στρωμάτων δυσχεραίνει τον προσδιορισμό των χρονολογικών ορίων του, ενώ τα ελάχιστα δημοσιευμένα παραδείγματα δεν προσφέρουν ιδιαίτερες πληροφορίες. Παραδείγματά του συμπεριλαμβάνονται στο υλικό της επίχωσης της δεξαμενής του αίθριου της Νησίδας 4, ωστόσο είναι μεμονωμένα. Αντίστοιχα, στα υπόλοιπα όψιμα σύνολα από τους Φιλίππους, η κεραμική των οποίων έχει μελετηθεί, εντοπίζονται ελάχιστα, αδημοσίευτα προς το παρόν όστρακα, τα οποία συνυπάρχουν με προγενέστερη κεραμική, και μάλλον αποτελούν υπολειμματικό υλικό. Μάλιστα, ο τύπος απουσιάζει εντελώς από το υλικό του αποθέτη στο νότιο όριο της νησίδας του υαλουργείου, το υλικό του οποίου χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 6ου και στον 7ο αιώνα2480. Τα παραπάνω υποδεικνύουν ότι παρά την αρχική πρόταση για χρονολόγηση του τύπου στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα2481, η παραγωγή του δεν φαίνεται να μπορεί να επεκταθεί μετά τα μέσα του αιώνα. Πιθανότερο είναι πως το σχήμα είναι χαρακτηριστικό του 5ου αιώνα, όπως υποδεικνύουν τα συνευρήματά του, χωρίς να μπορούν να προσδιοριστούν με ασφάλεια τα ακριβή όριά του. Πάντως, η παρουσία του φαίνεται πως καλύπτει την περίοδο της ακμής του εργαστηρίου από το οποίο προέρχεται, όπως υποδεικνύει και η σχετικά αυστηρή τυποποίηση του σχήματος και της τεχνολογίας. Είναι ιδιαίτερα δύσκολο, με τα διαθέσιμα δεδομένα, να διατυπωθούν εξελικτικά χαρακτηριστικά, δεδομένου μάλιστα ότι συχνά διαφορετικές εκδοχές του τύπου προέρχονται από τα ίδια σύνολα. Ωστόσο, η κατανομή τους υποδεικνύει πως τα αγγεία χωρίς τροπίδωση είναι προγενέστερα, ενώ εκείνα με το λεπτότερο χείλος αφορούν τις οψιμότερες εκδοχές του σχήματος. Με βάση τα παραπάνω, η πορεία του σχήματος μπορεί να συνοψισθεί στην σταδιακή εμφάνιση της τροπίδωσης η οποία ανεβαίνει προοδευτικά ψηλότερα στο λαιμό καταλήγοντας στις οψιμότερες εκδοχές σε απλή σκοτία, αμέσως κάτω από το χείλος. Σε άμεσο συσχετισμό με τον τύπο, βρίσκονται δύο επί μέρους όστρακα (αρ. 1120 – 1121), που υιοθετούν στοιχεία από τις οψιμότερες παραλλαγές του, με έντονα τονισμένο τον κάθετο άξονα του χείλους. Αμφότερα εντοπίζονται σε σύνολα που συμπεριλαμβάνουν, μεταξύ άλλων όστρακα του όψιμου 5ου και του 6ου αιώνα. CLW9 (αρ. 1122 – 1142) Ο δεύτερος τύπος αμφορέα που αποδίδεται στην τοπική παραγωγή (αρ. 1122 – 1142) διατηρεί αρκετά κοινά χαρακτηριστικά με τον προηγούμενο. Το σώμα εδώ είναι περισσότερο ωοειδές και ο κάθετος άξονας λιγότερο τονισμένος, ενώ 2480 Ζαχαριάδης 2010 2481 Τριβυζαδάκη 2005, 81 – 82 386 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) διαμορφώνει μικρή συστολή στο κάτω μέρος, λίγο πάνω από τη βάση. Ο λαιμός είναι χαμηλός, κωνικός, με μικρή συστολή. Το χείλος διαμορφώνεται, έντονα έξω νεύον, από την άνω απόληξη του λαιμού, με διατομή που ποικίλει από ορθογώνια έως ωοειδή. Οι ωοειδές λαβές εκκινούν από το μέσο περίπου του ύψους του λαιμού και απολήγουν στον χαμηλότερο τμήμα του ώμου του αγγείου, λίγο πάνω από τη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Η βάση, και στην περίπτωση αυτή, διαμορφώνεται κυκλική. Αν και δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες για το τύμπανο και τον πυθμένα, είναι πιθανό πως αυτά παρουσιάζουν κοινά στοιχεία με τον τύπο CLW8. Ένα ακέραιο παράδειγμα εντοπίζεται, μαζί με αμφορέα του προηγούμενου τύπου σε ταφικό συγκρότημα στην ανατολική νεκρόπολη2482. Αν και τα όστρακα από τη νησίδα του υαλουργείου είναι πολυάριθμα, τα περισσότερα αφορούν τμήματα λαιμού και χείλους. Ο τύπος χαρακτηρίζεται, και στην περίπτωση αυτή, από ιδιαίτερη σταθερότητα στα μορφολογικά χαρακτηριστικά του, ωστόσο, διαπιστώνονται μικρές αποκλίσεις οι οποίες μάλλον ενέχουν εξελικτικό χαρακτήρα. Τα παραδείγματα με ελαφρώς κωνικό λαιμό χαρακτηρίζονται από χείλος τονισμένο στον οριζόντιο άξονα, με σαφήνεια διακριτό από το λαιμό και διατομή που τείνει προς το ορθογώνιο (αρ. 1122 – 1124), ιδιαίτερα στην εξωτερική του απόληξη. Σταδιακά ο λαιμός γίνεται εντονότερα κωνικός και προοδευτικά παρουσιάζει μικρή συστολή. Παράλληλα το χείλος συρρικνώνεται, γίνεται περισσότερο στρογγυλευμένο και οργανικά συνδεδεμένο με το λαιμό, καταλήγοντας σε ορισμένες περιπτώσεις να διαμορφώνεται από απλή ένταση στην άνω απόληξη του λαιμού (αρ. 1136). Μεμονωμένο παράδειγμα χαρακτηρίζεται από λαιμό κωνικό, με μικρή ένταση (αρ. 1137), ωστόσο δεν φαίνεται να αποτελεί ξεχωριστή παραλλαγή, αλλά τυχαία διαφοροποίηση. Διακριτή σε σχέση με τα υπόλοιπα είναι μια μικρή ομάδα οστράκων που διαμορφώνουν ήπια τροπίδωση στο άνω μέρος του λαιμού, ενώ το χείλος διαμορφώνεται λεπτότερο (αρ. 1139 – 1142). Ο τύπος είναι στενά συνδεδεμένος, μορφολογικά, με τις πρόχους τύπου CLW4a, ενώ φαίνεται να συμπίπτουν και χρονολογικά. Μάλιστα, αξίζει να σημειωθεί, πως και στις δύο περιπτώσεις διαπιστώνεται, αναλογικά, αυξημένος αριθμός παραδειγμάτων που είναι κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας (CLWii). Επιπλέον, σημειώνεται ικανός αριθμός αγγείων του τύπου, που διακρίνονται για την σκουρόχρωμη επιφάνεια του πηλού, κυρίως εξωτερικά. Αν και εντοπίζεται στο σύνολο της στρωματογραφίας, τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου προέρχονται από σύνολα όπου κυριαρχεί το υλικό του 4ου αιώνα. Αντίθετα, τα αγγεία με τροπίδωση στο λαιμό εντοπίζονται συνήθως σε ελαφρώς οψιμότερα σύνολα, με ικανή ποσότητα υλικού του 5ου αιώνα. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και το αγγείο από το ταφικό συγκρότημα που δημοσιεύει ο Χ. Πέννας, το οποίο, όπως ήδη επισημάνθηκε παραπάνω, χρονολογείται με αρκετή 2482 Pennas 1995, 217, εικ. 10, Πέννας 1976 πίν. 265γ (α) 387 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) βεβαιότητα τουλάχιστον στον 5ο αιώνα. Ανάλογα παραδείγματα, με τη χαρακτηριστική τροπίδωση, εντοπίζονται στο υλικό τη Οικοδομικής Νησίδας 42483, όπου αποδίδονται στα μέσα του 5ου αιώνα, ενώ μεμονωμένο όστρακο προέρχεται και από το υλικό πλήρωσης της δεξαμενής του αίθριου στον ίδιο χώρο, στο οποίο τα προγενέστερα του 5ου αιώνα όστρακα είναι ελάχιστα. Με βάση τα παραπάνω και τα συνευρήματα των επί μέρους οστράκων φαίνεται πιθανό πως ο τύπος εμφανίζεται κάποια στιγμή μέσα στον 4ο και συνεχίζεται μέσα στον 5ος αιώνα, οπότε θα πρέπει να αποδοθούν οι οψιμότερες εκδοχές του τύπου με την τροπίδωση στο λαιμό, ενώ ορισμένα από αυτά, στα οποία η τροπίδωση προβάλλεται εσωτερικά και εξωτερικά (αρ. 1142), μπορεί να είναι ακόμη οψιμότερα. Το τέλος του τύπου δεν είναι σαφές, ενώ οι επί μέρους διαφοροποιήσεις δεν φαίνεται πως μπορούν να οροθετηθούνε με σαφήνεια καθώς δεν αφορούν ξεκάθαρες παραλλαγές, αλλά μάλλον το αποτέλεσμα μιας σταδιακής εξελικτικής πορείας. CLW10 (αρ. 1143 – 1152) Ο τελευταίος τύπος αμφορέα της τοπικής παραγωγής εντάσσεται στο συγκεκριμένο σχήμα με επιφύλαξη, καθώς σε καμία περίπτωση δεν διατηρείται ικανό τμήμα προκειμένου να διαπιστωθεί η παρουσία δεύτερης λαβής. Τα όστρακα αυτά θα μπορούσαν εξίσου να ανήκουν σε πρόχους μεγάλου μεγέθους. Πρόκειται για αγγεία με ευρύ λαιμό, κυλινδρικό, κωνικό ή χοανοειδή. Το χείλος διαμορφώνεται οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και συνήθως φέρει μικρή ένταση εσωτερικά. Η λαβή, στο μοναδικό παράδειγμα που διατηρείται (αρ. 1148), είναι πλατιά, ωοειδούς διατομής και εκκινεί από το λαιμό του αγγείου. Με βάση τη μορφή του λαιμού διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές. Η πρώτη (CLW10a) αφορά τα αγγεία με κυλινδρικό ή ελαφρώς κωνικό λαιμό, συχνά με μικρή συστολή (αρ. 1143 – 1149), ενώ η δεύτερη (CLW10b) εκείνα με χοανοειδή (αρ. 1150 – 1152). Και στις δύο το χείλος διαφοροποιείται μεταξύ των επί μέρους παραδειγμάτων καθώς μπορεί φέρει διακριτό με σαφήνεια δακτύλιο ή να συρρικνώνεται, αποκτώντας συμπαγές τριγωνικό σχήμα. Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την χρονολογική διάκρισή τους καθώς οι επί μέρους παραλλαγές του χείλους απαντούν και στις δύο εκδοχές του σχήματος, ενίοτε ακόμη και στα ίδια σύνολα. Αγγεία με σχήμα ανάλογο του τύπου CLW10b εντοπίζονται στους Στόβους σε στρώματα που αποδίδονται μεταξύ 2ου και 4ο αιώνα, και αποκαθίστανται με υψηλό λαιμό, κυλινδρικό, με μικρή ένταση και σφαιρικό σχεδόν σώμα, με δύο λαβές2484. Ωστόσο, τα ευρήματα από το υλικό των Φιλίππων υποδεικνύουν μάλλον οψιμότερη χρονολόγηση, καθώς στο σύνολό τους 2483 Τριβυζαδάκη 2005, 79, αρ. Μ52 2484 Anderson - Stojanović 1992, 123, πίν. 118 – 119, αρ. 998 - 1002 388 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) συνυπάρχουν εισηγμένη κεραμική του 5ου αιώνα, ενώ συχνά προέρχονται από τα ανώτερα στρώματα της ανασκαφής. Βάσεις (αρ. 1153 – 1155) Ένας μικρός αριθμός από βάσεις παρουσιάζονται στον κατάλογο του σχήματος, καθώς αντιστοιχούν πιθανότατα στους δύο πρώτους τύπους αμφορέων. Από αυτές τα δύο πρώτα παραδείγματα (αρ. 1153 – 1154) αποδίδονται στον τύπο CLW8 ενώ το τρίτο (αρ. 1155) στον CLW9. Σε όλες τις περιπτώσεις τα επί μέρους όστρακα εντοπίζονται μαζί με παραδείγματα των αντίστοιχων τύπων. Ωστόσο, ο συσχετισμός είναι, υποθετικός και στηρίζεται στα ευρήματα από το ανατολικό νεκροταφείο και το μουσείο των Φιλίππων. Λεκάνες Μεταξύ των ανοιχτών σχημάτων, το μεγαλύτερο αφορά τις λεκάνες. Πρόκειται για αγγεία μεγάλου μεγέθους, με χρήση κυρίως τροφοπαρασκευαστική και αποθηκευτική, που όμως δεν αποκλείεται να υιοθετούνται και σε άλλες πτυχές τις καθημερινότητας, όπως π.χ. την προσωπική υγιεινή2485 ή την καθαριότητα του χώρου2486, ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν φέρουν ενδείξεις ότι χρησιμοποιούνται ως πυρίμαχα, μαγειρικής χρήσης αγγεία. Σε πολλές περιπτώσεις το σχήμα των αγγείων αυτών είναι ωοειδές σε κάτοψη, και διαμορφώνεται μετά το αρχικό πλάσιμο, προκαλώντας έντονες παραμορφώσεις2487. Χαρακτηρίζονται από τοιχώματα σχεδόν κάθετα και πλατύ οριζόντιο χείλος, με δακτύλιο που συνήθως προβάλλεται και εσωτερικά. Σε λίγες περιπτώσεις διατηρούνται λαβές, με τη μορφή πλατιάς απόφυσης. Η βάση είναι κατά κανόνα επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα, όπως φαίνεται κυρίως από ανάλογα αγγεία τα οποία εντοπίζονται στη Θάσο2488 και σε άλλες θέσεις2489, καθώς κανένα από τα παράδειγμα που εξετάστηκαν δεν διατηρεί το σύνολο της κατατομής του. Στο υλικό που εξετάστηκε διακρίνονται τρεις βασικοί τύποι στους οποίους μπορεί να ενταχθεί η πλειονότητα των παραδειγμάτων και τρεις δευτερεύοντες, που αριθμούν ελάχιστα όστρακα. Ωστόσο, διαπιστώνονται αρκετές παραλλαγές και χαμηλή τυποποίηση των επί μέρους παραδειγμάτων. Μάλιστα, πολλά από αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ενδιάμεσα, μεταξύ διαφορετικών παραλλαγών ή και τύπων. Επιπλέον, σημειώνονται μεμονωμένα όστρακα τα οποία, αν και 2485 Robinson 1959, 19 – 20, πίν. 4, αρ. F91. Pasqualini 2002 2486 Gross 2014, 716 – 717 2487 Η ιδιαιτερότητα αυτή καθιστά την αποκατάσταση των αγγείων του σχήματος δύσκολη καθώς δεν είναι εύκολο να υπολογιστεί το πλάτος τους όταν διατηρούνται αποσπασματικά. Για τον λόγο αυτό, οι λεκάνες, κατ’ εξαίρεση παρουσιάζονται στους αντίστοιχους πίνακες σχεδίων μόνο σε τομή μόνο του σωζόμενου τμήματος. 2488 Gross 2014 2489 Robinson 1959, 66, πίν. 13, αρ. K78. Hayes 1983 σελ 132, εικ. 13, αρ. 173 – 176. Pasqualini 2002. Bonifay 2004, 260 – 263 389 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) συμπεριλαμβάνονται στο υλικό της τοπικής παραγωγής, διαφοροποιούνται μορφολογικά. Από το σχήμα φαίνεται πως απουσιάζουν τα αγγεία με πηλό της δεύτερης ομάδας (CLWii). Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώνεται η παρουσία τεφρού πυρήνα, συχνά κατά τόπους, που όμως σχετίζεται πιθανότατα με το μεγαλύτερο πάχος των αγγείων αυτών και την χαμηλή ένταση της όπτησης εξαιτίας του μεγέθους τους. Επιπλέον, διαπιστώνεται πως σε αρκετά παραδείγματα συμπεριλαμβάνεται περιορισμένη ποσότητα πυριτικών προσμίξεων μεγαλύτερου μεγέθους, που υποδεικνύει τεχνικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα υπόλοιπα σχήματα της παραγωγής. Η απουσία ανάλογων, δημοσιευμένων παραδειγμάτων και η διασπορά όλων των βασικών τύπων, στο σύνολο σχεδόν της στρωματογραφίες του χώρου που εξετάζεται καθιστούν την χρονολόγηση των αγγείων αυτών δύσκολη. Ως εκ τούτου, όλες οι προτεινόμενες χρονολογήσεις είναι ενδεικτικές και τα εξελικτικά χαρακτηριστικά συχνά ασαφή. CLW11 (αρ. 1156 – 1185) Μεταξύ των αγγείων του σχήματος ένας τύπος ξεχωρίζει ποσοτικά (αρ. 1156 – 1185), καθώς τα παραδείγματά του αποτελούν το 1/3 του σύνολο των λεκανών της παραγωγής. Χαρακτηρίζεται από αγγεία μεγάλου ή μεσαίου μεγέθους, με τοιχώματα που ποικίλουν από επικλινή προς το εσωτερικό έως κοίλα. Το χείλος, με πλατύ δακτύλιο, σε έντονη εσοχή, διαμορφώνεται κατά κανόνα με αναδίπλωση, ενώ η εξωτερική απόληξή του βρίσκεται πάντα στο χαμηλότερο σημείο. Αρκετά παραδείγματα διατηρούν οριζόντια λαβή, με την μορφή πλατιάς απόφυσης, τοποθετημένη κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. Η μορφολογική ποικιλία του τύπου είναι μεγάλη και διακρίνονται αρκετές επί μέρους παραλλαγές, συχνά με ασαφή τα μεταξύ τους όρια. Τα αγγεία της πρώτης από αυτές (CLW11a) που είναι και τα περισσότερα (αρ. 1156 – 1162), χαρακτηρίζονται από ογκώδες χείλος, που σχηματίζεται εσωτερικά και εξωτερικά από τμήματα με έντονη καμπυλότητα, ωστόσο ο δακτύλιος εξωτερικά παραμένει με σαφήνεια διακριτός από την προβολή του χείλους εσωτερικά. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων η άνω επιφάνεια κοσμείται από πλατιές, οριζόντιες ή κυματοειδείς αυλακώσεις και νυκτά θέματα, που συχνά συνδυάζονται. Επιπλέον, σε ορισμένα αγγεία διαπιστώνονται και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο σώμα των αγγείων. Πολύ κοντά στην προηγούμενη παραλλαγή βρίσκεται ο τύπος CLW11b (αρ. 1163 – 1167) με λεπτότερο χείλος, που διαμορφώνεται από δύο, διακριτούς συνήθως, δακτυλίους, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, εσωτερικά και εξωτερικά, με ήπια τροπίδωση στην άνω επιφάνεια και σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Ο διάκοσμος διαμορφώνεται όπως και στα αγγεία της πρώτης παραλλαγής, αλλά 390 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) είναι μάλλον περιορισμένος και σε πολλές περιπτώσεις παραλείπεται. Διακριτή από τις παραπάνω είναι μια τρίτη παραλλαγή (CLW11c), στην οποία το τμήμα του χείλους που προβάλλεται εσωτερικά είναι οργανικά συνδεδεμένο με την άνω απόληξη του σώματος (αρ. 1168 – 1175). Ο δακτύλιος εξωτερικά διαμορφώνεται με ποικίλους τρόπους, αλλά κατά κανόνα παραμένει επικλινής προς το εξωτερικό. Η χρήση του νυκτού διακόσμου είναι περιορισμένη, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα διαπιστώνεται η παρουσία μιας πλατιάς ζώνης σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνεια του χείλους, καθώς και πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος. Μια δεύτερη μεγάλη ομάδα (CLW11d) αφορά αγγεία στα οποία το χείλος σχηματίζεται από ενιαίο, μηνισκοειδούς διατομής δακτύλιο, με ενιαία την άνω επιφάνειά του (αρ. 1176 – 1183). Η τροπίδωση που διαπιστώνεται στις προηγούμενες εκδοχές του τύπου υποχωρεί, ενώ στην πλειονότητα των παραδειγμάτων ο διάκοσμος παραλείπεται ή περιορίζεται. Τέλος, σε συνάρτηση με τον τύπο (CLW11varia) βρίσκονται δύο μεμονωμένα όστρακα (αρ. 1184 – 1185), στα οποία το χείλος προβάλλεται δυσανάλογα προς το εσωτερικό. Τα παραδείγματα της πρώτης παραλλαγής του τύπου παρουσιάζουν κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά με αγγεία που εντοπίζονται στην νότια ακτή της Μεσογείου, στη Λιβύη, όπου χρονολογούνται κυρίως στο πρώτο μισό του 3ου αιώνα, αν και φαίνεται πως εμφανίζονται αρκετά νωρίτερα2490. Η διατύπωση εξελικτικών κριτηρίων μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών είναι σχεδόν αδύνατη, καθώς συχνά συνυπάρχουν, ενώ οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους φαίνεται να είναι πολλές. Ο τύπος είναι ιδιαίτερα κοινός και απαντά στο σύνολο της στρωματογραφίας του χώρου που εξετάζεται. Τα παραδείγματά του εντοπίζονται μαζί με υλικό του 5ου αιώνα. Ωστόσο αυτά που φέρουν διάκοσμο, και ιδιαίτερα εκείνα της πρώτης παραλλαγής συνυπάρχουν συχνότερα με όστρακα της παραγωγής Çandarli και κυπέλλων τύπου Marabini LXVIII, που εμφανίζονται ήδη από τον 3ο και 4ο αιώνα. Με βάση αυτό, μπορεί να υποθέσει κανείς πως οι επί μέρους παραλλαγές, που χαρακτηρίζονται από σταδιακό περιορισμό της χρήσης διακόσμου ακολουθούν χρονολογικά. Η πλήρης απουσία του τύπου από το υλικό πλήρωσης της δεξαμενής στην παρακείμενη Νησίδα 4, όπου εντοπίζονται λεκάνες με εντελώς διαφορετική γεωμετρία, αλλά και από τα υπόλοιπα όψιμα σύνολα των Φιλίππων που εξετάστηκαν, αποτελούν ενδείξεις πως αυτός δεν συνεχίζει στον 6ο αιώνα. Τα ακριβή όρια του δεν είναι αυτή τη στιγμή δυνατό να προσδιοριστούν με ασφάλεια, ωστόσο με αρκετή ασφάλεια μπορεί υποστηριχτεί πως τα πρωιμότερα παραδείγματα έχουν ήδη εμφανιστεί κατά τον 4ο αιώνα ενώ οι οψιμότερες εκδοχές συνεχίζουν μέσα στον 5ο, ενδεχομένως και καθ’ όλη τη διάρκειά του. 2490 Riley 1979, 345 – 348, εικ. 126, αρ. 914 - 919 391 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW12 (αρ. 1186 – 1199) Ο δεύτερος πολυπληθέστερος τύπος αφορά αγγεία με σώμα κοίλο στις περισσότερες περιπτώσεις, το χείλος των οποίων διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ή μεγαλύτερη ένταση εσωτερικά (αρ. 1186 – 1199). Διακρίνονται δύο επί μέρους παραλλαγές, με αρκετή ποικιλία μεταξύ των επί μέρους παραδειγμάτων. Η πρώτη (CLW12a) συμπεριλαμβάνει αγγεία που χαρακτηρίζονται από περισσότερο κάθετα τοιχώματα και σώμα που τείνει προς το κυλινδρικό (αρ. 1186 – 1190). Ο δακτύλιος του χείλους έχει αρκετά μεγάλο πάχος και είναι συνήθως οριζόντιος, συχνά σχηματίζοντας γωνία στη μετάβαση προς το σώμα. Τα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (CLW12b) (αρ. 1191 – 1199) συμπεριλαμβάνουν και μικρότερα παραδείγματα. Το σώμα είναι περισσότερο κοίλο. Το χείλος είναι επικλινές προς το εσωτερικό, ενιαία διαμορφωμένο με το σώμα και συχνά διαμορφώνει μικρή ένταση στη μετάβαση προς αυτό εσωτερικά. Ο δακτύλιος του χείλους γίνεται προοδευτικά λεπτότερος, ενώ περιορίζεται και η χρήση διακόσμου. Έτσι, ενώ τα παραδείγματα με μεγαλύτερο πάχος μπορεί να φέρουν κυματοειδείς αυλακώσεις και νυκτά θέματα, τα λεπτότερα χαρακτηρίζονται από ακόσμητο χείλος, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις φέρουν πλατιές (αρ. 1198) ή λεπτότερες2491 αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος. Με βάση τα συνευρήματα, φαίνεται πως η πρώτη παραλλαγή του τύπου θα μπορούσε να αποδοθεί στο β΄μισό του 5ου αιώνα, ενώ η δεύτερη έχει μάλλον μεγαλύτερη διάρκεια. Τα πιο πρώιμα παραδείγματα πιθανότατα συνυπάρχουν με τα αγγεία του τύπου CLW11, αλλά μάλλον εμφανίζονται αργότερα, ενώ εκείνα με το λεπτότερο δακτύλιο φαίνεται πως είναι χαρακτηριστικά του 6ου αιώνα. Τα ακριβή χρονολογικά όρια δεν είναι δυνατό να προσδιοριστούν με ασφάλεια. Πάντως ο τύπος απαντά στις περισσότερες περιπτώσεις σε επιφανειακά στρώματα ή στρώματα εγκατάλειψης του χώρου. Μάλιστα, όταν τα παραδείγματά του εντοπίζονται σε χαμηλότερες στάθμες της ανασκαφής, συνυπάρχουν με όψιμα όστρακα, που φτάνουν μέχρι τον 7ο ή και τον 8ο αιώνα. Επιπλέον, παραδείγματα με λεπτό χείλος εντοπίζονται και στο υλικό της επίχωσης της δεξαμενής της Νησίδας 42492, ενώ μεμονωμένο όστρακο, που ταυτίζεται μορφολογικά, διατηρείται και σε εφυαλωμένη εκδοχή (αρ. 1928). Παρ’ όλα αυτά ο τύπος απουσιάζει από τα υπόλοιπα όψιμα σύνολα των Φιλίππων που έχουν εξεταστεί. Με βάση τα παραπάνω, είναι πιθανό πως αυτός εμφανίζεται μέσα στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα ενώ φτάνει τουλάχιστον μέχρι τον όψιμο 6ο, χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί η συνέχειά του για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα 2491 Τριβυζαδάκη 2005, 189, αρ. Α11 2492 Τριβυζαδάκη 2005, 189, αρ. Α10 - 11 392 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW13 (αρ. 1200 – 1215) Ο τρίτος τύπος λεκάνης συμπεριλαμβάνει μικρότερα παραδείγματα, με χείλος σαφώς περιορισμένο σε πλάτος, συγκριτικά με τους υπόλοιπους (αρ. 1200 – 1212). Το σώμα διαμορφώνεται συνήθως με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, ενώ το χείλος προβάλλεται τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, με διαφορετική κάθε φορά ένταση. Μεταξύ τους διαπιστώνονται δύο διακριτές παραλλαγές. Η πρώτη (CLW13a) αφορά αγγεία (αρ. 1200 – 1208) στα οποία το χείλος έχει μεγαλύτερο πάχος, προβάλλεται εξίσου έντονα εσωτερικά και εξωτερικά και παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με παραδείγματα του τύπου CLW11a – b. Μάλιστα, αρκετά παραδείγματα φέρουν στην άνω επιφάνεια του χείλους το χαρακτηριστικό νυκτό διάκοσμο, συχνά σε δύο επάλληλες σειρές, ενώ σε μια περίπτωση διαπιστώνεται και λαβή με πλατιά, οριζόντια απόφυση (αρ. 1202). Η δεύτερη παραλλαγή (CLW13b) αφορά αγγεία με πιο ανοιχτό σώμα και λεπτότερο χείλος (αρ. 1209 – 1212). Ο διάκοσμος διαφοροποιείται σε σχέση με του υπόλοιπους τύπους και, όταν δεν απουσιάζει, αποτελείται από παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους ή υποτυπώδη δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική απόληξή του. Χρονολογικά τα παραδείγματα του τύπου, ιδιαίτερα της πρώτης παραλλαγής, φαίνεται πως δεν απέχουν από εκείνα του CLW11, με τον οποίο άλλωστε είναι στενά συνδεδεμένα. Στο σύνολό τους εντοπίζονται σε σύνολα όπου επικρατεί το υλικό του 5ου αιώνα, αν και προέρχονται από ολόκληρη τη στρωματογραφία του κτηρίου που εξετάζεται. Μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών δεν διαπιστώνονται ουσιαστικές χρονολογικές διαφορές, αν και αρκετά είναι τα παραδείγματα του τύπου CLW13b που εντοπίζονται μαζί με όστρακα του δεύτερουμισού του 5ου αιώνα. CLW14 (αρ. 1213 – 1214) Ένα τύπος με ελάχιστα παραδείγματα συμπεριλαμβάνει αγγεία με κοίλο σώμα και χείλος σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Ο δακτύλιος του χείλους φέρει μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του, ενώ το τμήμα σε εσοχή είναι κατά κανόνα τριγωνικής διατομής, και σχηματίζεται από την άνω απόληξη του σώματος. Σε όλες τις περιπτώσεις απουσιάζει ο διάκοσμος, ενώ διαπιστώνεται, όπως και στα αγγεία του τύπου CLW11, πως το χείλος έχει κατασκευαστεί με αναδίπλωση του πηλού. Με βάση τα συνευρήματα φαίνεται πως ο τύπος είναι σύγχρονος περίπου με τον CLW13, με τον οποίο σε αρκετές περιπτώσεις συνυπάρχει και χρονολογείται πιθανότατα μέσα στον 5ο αιώνα, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παραδείγματά του εντοπίζονται μαζί και με όστρακα του 6ου. CLW15 (αρ. 1215 – 1217) Ριζικά διαφοροποιείται από τους υπόλοιπους ένας τύπος λεκάνης που 393 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αντιπροσωπεύεται στο σύνολο από πέντε μόνο όστρακα. Αφορά αγγεία με σώμα σχεδόν κυλινδρικό, με έντονη ακμή ή ήπια τροπίδωση στο άνω μέρος και πλατύ οριζόντιο χείλος, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Ο διάκοσμος διαμορφώνεται από πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους, ενώ σε δύο περιπτώσεις συμπληρώνεται από δαντελωτή διαμόρφωση της εξωτερικής του απόληξης. Το σύνολο των οστράκων του τύπου εντοπίζονται μαζί με υλικό του 5ου αιώνα. Αν και συνυπάρχει με λιγοστά προγενέστερα όστρακα, πιθανότερο είναι πως ο τύπος δεν θα πρέπει να εμφανίζεται πριν τον 5ο αιώνα, ενώ η περιορισμένη αντιπροσώπευσή του υποδεικνύει μικρή μάλλον χρονική διάρκεια. CLW16 (1218 – 1220) Ο τελευταίος τύπος αντιπροσωπεύεται από μεμονωμένα παραδείγματα. Μορφολογικά βρίσκεται μεταξύ του τύπου CLW12a και CLW13a και αφορά αγγεία με κάθετα σχεδόν τοιχώματα. Το χείλος είναι πλατύ, με οριζόντιο δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, διακριτή όμως από το σώμα. Ο διάκοσμος περιορίζεται σε πλατιές αυλακώσεις στην εσωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του χείλους. Τα παραδείγματά του εντοπίζονται μαζί με αγγεία του τύπου CLW13 και προέρχονται από επιφανειακά στρώματα ή χαμηλότερα επίπεδα με έντονες ενδείξεις διαταραχής. Μια χρονολόγηση πιο κοντά στον τύπο CLW13 είναι πιθανή, μεταξύ δηλαδή του δεύτερου μισού του 5ου και του 6ου αιώνα. Άλλα παραδείγματα Το σύνολο σχεδόν των παραδειγμάτων που αποδίδονται στην τοπική παραγωγή μπορεί να ενταχθεί σε κάποιο από τους παραπάνω τύπους. Ωστόσο, διαπιστώνεται ένας μικρός αριθμός οστράκων με διακριτά, συχνά συγγενή μορφολογικά χαρακτηριστικά. Μια ομάδα από αυτά (αρ. 1221 – 1224) διακρίνονται για το ορθογώνιας σχεδόν διατομής χείλος και πιθανότατα σχετίζονται με τις λεκάνες τύπου CLW14, καθώς μάλιστα εντοπίζονται και σε στρώματα με ανάλογη κεραμική, του 5ου κυρίως αιώνα. Σε αντίστοιχο σύνολο εντοπίζεται και ένα παράδειγμα με πλατύ χείλος που διαμορφώνει ένταση στην κάτω επιφάνειά του (αρ. 1225) και παραπέμπει, στον τύπο CLW15, χωρίς όμως να ταυτίζεται με αυτόν. Μαζί με οψιμότερο υλικό εντοπίζονται τα υπόλοιπα παραδείγματα. Ένα από αυτά (αρ. 1226), με χαμηλή κάθετη προβολή στην εσωτερική απόληξη του χείλους, προσομοιάζει αρκετά στις λεκανίδες τύπου CIW4, που όμως είναι μάλλον προγενέστερες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κατασκευαστικά, παρουσιάζει ένα παράδειγμα, από ετερόκλητο χρονολογικά στρώμα, στο οποίο το τμήμα του χείλους που βρίσκεται σε εσοχή διαμορφώνεται από επίθετο δακτύλιο (αρ. 1227). Τέλος ένα όστρακο με έντονα ανοιχτό σώμα και στενό, οριζόντιο χείλος, ωοειδούς διατομής (αρ. 1228), 394 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παρουσιάζει κοινά μορφολογικά στοιχεία με μεγάλες λεκάνες που εντοπίζονται στον αποθέτη της δεξαμενής της Οικοδομικής Νησίδας 4. Το συγκεκριμένο παράδειγμα, αν και εντοπίζεται στο χαμηλότερο στρώμα της ανασκαφής, αμέσως πάνω από το ψηφιδωτό δάπεδο, συνυπάρχει με πολύ οψιμότερα όστρακα που μπορούν να χρονολογηθούν ακόμη και στον 8ο αιώνα. Λεκανίδες Το πολυπληθέστερο σχήμα μεταξύ των ανοιχτών αγγείων της κοινής κεραμικής αφορά τις λεκανίδες. Στο πλαίσιο της τοπικής παραγωγής διαπιστώνεται αρκετή ομοιογένεια ως προς τη μορφή τους καθώς η πλειονότητα των παραδειγμάτων μπορούν να ενταχθούν σε δύο βασικούς τύπους, που πιθανότατα εξυπηρετούν διαφορετικές χρήσεις και ανάγκες. Παράλληλα με αυτούς δύο επιπλέον τύποι συμπεριλαμβάνονται στις λεκανίδες, με βάση τα χαρακτηριστικά τους, αλλά ουσιαστικά αποτελούν μικρές εκδοχές λεκανών. Οι επί μέρους τύποι φαίνεται πως έχουν αρκετά μεγάλη διάρκεια, με τη μεγαλύτερη διάχυσή τους να σημειώνεται μέσα στον 5ο αιώνα. Αν και μπορούν να παρατηρηθούν σχέσεις, κυρίως μορφολογικές, με παραδείγματα που εντοπίζονται και σε άλλες θέσεις, τόσο στη βόρειο Ελλάδα, όσο και αλλού, παράλληλα δεν εντοπίζονται στο δημοσιευμένο υλικό ακόμη και από θέσεις με γεωγραφική εγγύτητα, όπως η Θάσος. CLW17 (αρ. 1229 – 1269) Τα αγγεία αυτά εντάσσονται καταχρηστικά στο σχήμα της λεκανίδας, καθώς κανένα από αυτά δεν διατηρεί τμήμα της βάσης. Πρόκειται για ανοιχτά σχήματα, με κοίλο σώμα και έσω νεύον χείλος, που σχηματίζεται κατά κανόνα από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, ο οποίος διαμορφώνεται με αναδίπλωση του πηλού (αρ. 1229 – 1269). Σε κανένα παράδειγμα δεν υπάρχουν ενδείξεις για παρουσία λαβής, το οποίο συνάδει, με τα χαρακτηριστικά του σχήματος. Η εξωτερική επιφάνεια του σώματος φέρει συχνά πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις σε όλη την έκτασή της, που αποτελούν και το βασικό διακοσμητικό χαρακτηριστικό, αλλά περιορίζονται σε μια μόνο από τις παραλλαγές του τύπου. Η απουσία ενδείξεων συστηματικής έκθεσης των αγγείων αυτών σε φωτιά υποδεικνύει πως επρόκειτο για σκεύη με χρήση πιθανότατα τροφοπαρασκευαστική, ανάλογη με τις λεκάνες, ιδιαίτερα όσον αφορά τα μεγαλύτερα παραδείγματα. Τα μικρότερα αγγεία μάλλον λειτουργούσαν ως βαθιά πινάκια, με επιτραπέζια κυρίως χρήση. Ο πηλός που χρησιμοποιείται ανήκει στην πρώτη ομάδα της παραγωγής (CLWi), χωρίς ουσιαστικές διαφοροποιήσεις από τα υπόλοιπα προϊόντα της τοπικής κεραμικής. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνεται η παρουσία τεφρού πυρήνα, ιδιαίτερα στα σημεία μεγαλύτερου πάχους ή και σαπωνώδη υφή της επιφάνειας, η 395 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) οποία όμως είναι αρκετά επιμελημένη. Με βάση τη γεωμετρία κυρίως του χείλους διακρίνονται δύο βασικές παραλλαγές. Η πρώτη (CLW17a) αφορά αγγεία με διάμετρο 22 – 26 εκατοστά, στα οποία το χείλος παραμένει με σαφήνεια διακριτό από το σώμα, προβάλλεται τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, με ορθογώνια ή ωοειδή διατομή και στενό δακτύλιο ή μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη (αρ. 1229 – 1244). Τα παραδείγματα του τύπου στην πλειονότητά τους χαρακτηρίζονται από μάλλον πιο ανοιχτό σώμα, ενώ φέρουν συνήθως πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια. Τα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (CLW17b) είναι περισσότερα και παρουσιάζουν μεγαλύτερη ποικιλία, μορφολογικά και ως προς το μέγεθος (αρ. 1245 – 1269). Η επιφάνειά τους παραμένει ακόσμητη Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος που στρέφεται προς το εσωτερικό, ενώ φέρει στενό δακτύλιο εξωτερικά. Σταδιακά αυτός περιορίζεται σε μήκος και έρχεται σε επαφή με την επιφάνεια του αγγείου, καταλήγοντας να προβάλλεται ως χαμηλή ακμή στην κάτω εξωτερική απόληξή του χείλους. Στο τελικό στάδιο ο δακτύλιος αυτός ενσωματώνεται πλήρως στο χείλος, το οποίο αποκτά συμπαγή μορφή, με ωοειδή ή κυλινδρική σχεδόν διατομή, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. Οι δύο παραλλαγές φαίνεται πως έχουν χρονική αλληλουχία. Ωστόσο είναι πιθανό πως συνυπάρχουν για κάποιο διάστημα και μοιράζονται κοινά εξελικτικά χαρακτηριστικά, που συνίστανται στον ολοένα και πιο συμπαγή χαρακτήρα του χείλους. Ο τύπος, με βάση τα συνευρήματα, φαίνεται πως καλύπτει το σύνολο του 5ου αιώνα. Τα παραδείγματα της πρώτης παραλλαγής (CLW17a) είναι μάλλον προγενέστερα, η πλειονότητά τους προέρχεται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής και εντοπίζονται συχνά μαζί με προγενέστερη κεραμική. Τα αγγεία της δεύτερης (CLW17b) βρίσκονται συχνότερα σε υπερκείμενα στρώματα και συνυπάρχουν με υλικό του 5ου αλλά και του 6ου αιώνα. Παρά το γεγονός ότι σε αρκετά σύνολα εντοπίζονται μαζί με οψιμότερα όστρακα ο τύπος δεν φαίνεται να συνεχίζεται στην τελευταία οικοδομική φάση του κτηρίου, μετά τα μέσα του 6ου αιώνα, καθώς απουσιάζει πλήρως από τα όψιμα σύνολα που έχουν μελετηθεί στην πόλη. Με βάση τα παραπάνω είναι πιθανό να υποθέσει κανείς πως τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου CLW17a εμφανίζονται μέσα στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Μέσα στον 5ο αιώνα οι δύο παραλλαγές πιθανότατα συνυπάρχουν, ωστόσο μόνο η μία εξ αυτών μπορεί να συνεχίζεται μέχρι τον επόμενο. Μεμονωμένο όστρακο με πλατύ χείλος (αρ. 1245), που φαίνεται ως προγονικό του τύπου CLW17b, εντοπίζεται σε σύνολο όπου κυριαρχεί το προγενέστερο υλικό, μαζί με όστρακα της πρώτης παραλλαγής, ενισχύοντας την παραπάνω υπόθεση. Το τέλος και τα σημεία μετάβασης μεταξύ των δύο εκδοχών είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με το διαθέσιμο υλικό, ωστόσο θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως ο τύπος, συνολικά, δεν καλύπτει ολόκληρο τον 6ο αιώνα. 396 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW18 (αρ. 1270 - 1392 Πρόκειται για τον πολυπληθέστερο τύπο ανοιχτού αγγείου και τον δεύτερο πιο συχνό τύπο στο σύνολο της τοπικής παραγωγής. Παράλληλα, αφορά τον καλύτερα τεκμηριωμένο τύπο της παραγωγής καθώς αρκετά είναι τα παραδείγματα που διατηρούν ολόκληρη την κατατομή του αγγείου Συμπεριλαμβάνει σκεύη μεσαίου κυρίως και μικρού μεγέθους. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων χαρακτηρίζονται από τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, αλλά δεν λείπουν και εκείνα με ελαφρώς κοίλο σώμα. Το χείλος είναι χαρακτηριστικό, οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής συνήθως διατομής, εξωτερικά. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη ή ήπια γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα και σε αρκετές περιπτώσεις δισκοειδής. Ο πυθμένας είναι κατά κανόνα ελαφρώς κυρτός και το τύμπανο αντίστοιχα κοίλο. Σε κανένα παράδειγμα δεν διαπιστώνεται η παρουσία λαβής. Ο διάκοσμος απουσιάζει και όπου διαπιστώνονται αυλακώσεις αυτές είναι αποτέλεσμα της κατασκευής ή έχουν λειτουργικό χαρακτήρα. Ο τύπος παραπέμπει έντονα στις λεκανίδες CIW42493, τις οποίες πιθανότατα μεταφέρει στην τοπική παραγωγή. Στις περισσότερες περιπτώσεις διαπιστώνονται εξωτερικά ίχνη καύσης τα οποία σταματούν στην περιφέρεια της άνω επιφάνειας του δακτυλίου του χείλους. Το εύρημα αυτό υποδεικνύει την κυρίαρχη χρήση των αγγείων του τύπου, που κατασκευάζονταν ως μαγειρικά σκεύη αλλά και την βεβαιότητα ότι έφεραν συνήθως καπάκι. Η μορφή και το μέγεθός τους υποδεικνύουν πως λειτουργούσαν εν είδη μικρής γάστρας, που τοποθετούνταν απ’ ευθείας στη φωτιά ή κάποιου είδους εστίας, όπως φαίνεται για τα λιγοστά εκείνα παραδείγματα στα οποία η καύση εξωτερικά περιορίζεται στο τύμπανο (αρ. 1343). Την παραπάνω χρήση εξυπηρετούν και οι πλατιές αυλακώσεις που διαπιστώνονται στην εξωτερική επιφάνεια ορισμένων παραδειγμάτων, καθώς ενισχύουν την θερμική απόδοση του σκεύους. Τεχνολογικά, δεν διαπιστώνονται καινοτομίες ή αποκλείσεις από τα υπόλοιπα αγγεία της παραγωγής. Ο πηλός ανήκει στο σύνολο των περιπτώσεων στην πρώτη ομάδα (CLWi), αν και διαπιστώνεται αυξημένη, παρουσία πυριτικών προσμίξεων και φολίδων μαρμαρυγία, συχνά με σποραδικά μεγαλύτερου μεγέθους εγκλείσματα. Η σύσταση αυτή συνάδει με την κυρίαρχη χρήση των αγγείων του τύπου, καθώς η παρουσία περισσότερων και ανομοιογενών στο μέγεθος προσμίξεων ενισχύει τη θερμική αντοχή των αγγείων. Η διαφοροποίηση που διαπιστώνεται σε σχέση με άλλα σχήματα, όπως οι αμφορείς, υποδεικνύουν μέριμνα των κεραμέων και εξειδίκευση του μείγματος ανά τύπο. Το χείλος διαμορφώνεται ενιαία με το σώμα ή με αναδίπλωση του πηλού. Εσωτερικά διατηρούνται συχνά έντονες οι αυλακώσεις από το πλάσιμο του αγγείου 2493 Βλ. σελ. 358 – 359 397 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) χωρίς καμία προσπάθεια για την απαλοιφή τους. Αντίστοιχα, διατηρούνται, στο σύνολο σχεδόν των περιπτώσεων, τα ίχνη από το κόψιμο του πηλού με νήμα στο τύμπανο των αγγείων. Μοναδικό σημείο επεξεργασίας μετά το πλάσιμο αποτελούν οι πλατιές επιφάνειες με ίχνη από σπάτουλα στην κάτω απόληξη του σώματος, εξωτερικά, πιθανότατα για την απομάκρυνση του πλεονάζοντος πηλού από το πλάσιμο στον τροχό και το κόψιμο του αγγείου. Η όπτηση στα περισσότερα παραδείγματα είναι ομοιογενής και καλής ποιότητας, αν και αρκετά παραδείγματα διατηρούν τεφρό πυρήνα, ιδιαίτερα στα σημεία μεγαλύτερου πάχους. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνεται ήπια υαλοποίηση στο σώμα του πηλού, ωστόσο είναι πιθανότερο πως αυτό είναι αποτέλεσμα της εκτεταμένης έκθεσης των αγγείων σε καύση και όχι της αρχικής όπτησης. Ένα μόνο αγγείο διατηρεί ενδείξεις υαλοποίησης του πηλού, χωρίς ίχνη καύσης στην επιφάνειά του (αρ. 1329). Μάλιστα στο ίδιο παράδειγμα διαπιστώνονται ενδείξεις που υποδεικνύουν την όπτηση σε στοίβες, καθώς η εσωτερική επιφάνεια παραμένει τεφρή. Ωστόσο πρόκειται πιθανότατα για εξαίρεση στον κανόνα και δεν αντιπροσωπεύει την πάγια πρακτική. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα αποτελούν δύο όστρακα (αρ. 1337, 1371) που διατηρούν σε μέρος της επιφάνειάς τους κηλίδες πράσινης εφυάλωσης, γεγονός που αποδεικνύει αφ’ ενός την σύγχρονη όπτηση εφυαλωμένων και μη αγγείων, αλλά και την ένταξη της εφυαλωμένης κεραμικής στο πλαίσιο της ίδιας παραγωγής. Με βασικό κριτήριο τη μορφή του χείλους διαπιστώνονται πολυάριθμες παραλλαγές, οι οποίες όμως δεν φαίνεται να έχουν εξελικτικό χαρακτήρα, καθώς συχνά συνυπάρχουν μεταξύ τους. Η πρώτη από αυτές (CLW18a) συμπεριλαμβάνει αγγεία τα οποία βρίσκονται πιο κοντά στα εισηγμένα παράλληλα / πρότυπα του σχήματος (CIW4) (αρ. 1270 – 1281). Το χείλος βρίσκεται σε μεγαλύτερη εσοχή, ενώ το τμήμα που προβάλλεται εσωτερικά είναι λεπτότερο και επίμηκες σε σχέση με τις υπόλοιπες παραλλαγές του τύπου. Η δεύτερη (CLW18b) είναι η πλέον διαδεδομένη, καθώς συμπεριλαμβάνει περισσότερα από τα μισά παραδείγματα του τύπου (αρ. 1282 – 1353). Κοινό χαρακτηριστικό παραμένει το γεγονός πως το χείλος διατηρεί το τμήμα που προβάλλεται εσωτερικά σε μικρή υπεροχή, ενώ ο εξωτερικός δακτύλιος παραμένει τριγωνικής διατομής, σε χαμηλότερη στάθμη. Προοδευτικά το χείλος γίνεται περισσότερο συμπαγές, με λιγότερο διακριτά τα δύο τμήματά του. Τα πρώτα παραδείγματα χαρακτηρίζονται από χείλος, που διαμορφώνει μικρή συστροφή στην εσωτερική του απόληξη. Σταδιακά αυτή υποχωρεί σε ένταση και προσεγγίζει περισσότερο προς το σώμα, ώσπου ενσωματώνεται σε αυτό. Πολύ κοντά στον τύπου 18b βρίσκεται η επόμενη παραλλαγή (CLW18c). Σε αυτή το οριζόντιο χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, ενώ η 398 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) προβολή του εσωτερικά σχηματίζεται με τη μορφή εξάρματος, με μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση (αρ. 1354 – 1364). Με σαφήνεια διακριτές από τις υπόλοιπες είναι οι δύο επόμενες παραλλαγές. Στην πρώτη (CLW18d) το χείλος διαμορφώνεται από ενιαίο μηνισκοειδούς διατομής δακτύλιο (αρ. 1365 – 1371), ενώ στη δεύτερη (CLW18e) από πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή μόνο ένταση εσωτερικά (αρ. 1372 – 1380). Σε όλες τις παραπάνω παραλλαγές διαπιστώνεται μια κοινή πορεία προς ολοένα πιο συμπαγές και ενιαίο χείλος, ωστόσο η εξέλιξη αυτή δεν είναι προς το παρόν δυνατό να αξιολογηθεί χρονολογικά. Τέλος, διαπιστώνεται μια μικρότερη εκδοχή του σχήματος (CLW18f) με διάμετρο 15 – 18 εκατοστά και ιδιαίτερα συνεπτυγμένο χείλος, μεταξύ της οποίας διακρίνονται με σαφήνεια δύο ομάδες, μια με χείλος ωοειδούς διατομής (αρ. 1381 – 1385) και μια με γωνιώδες χείλος (αρ. 1386 – 1392), το οποίο συχνά διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή μόνο προβολή εσωτερικά. Η τεράστια διάδοση του τύπου στο υλικό που εξετάστηκε καθιστά την χρονολόγησή του επισφαλή. Ωστόσο διαπιστώνεται πως το σύνολο των παραδειγμάτων συνυπάρχει με υλικό που αποδίδεται μεταξύ του 3ου και του 5ου αιώνα. Περισσότερα είναι τα αγγεία του τύπου που εντοπίζονται στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν από την υπόλοιπη στρωματογραφία. Παρά τη φαινομενικά περίπλοκη και πλούσια τυπολογία, δεν μπορούν να διαπιστωθούν σαφείς εξελικτικές σχέσεις μεταξύ των παραλλαγών, οι οποίες μάλλον συνυπάρχουν, σε μεγάλο βαθμό, και ενδεχομένως εξελίσσονται παράλληλα. Ωστόσο, διαπιστώνεται πως τα αγγεία της πρώτη από αυτές (CLW18a) περιορίζονται μόνο στα προγενέστερα στρώματα του χώρου και φαίνεται πως έχουν περιορισμένη παρουσία στο χρόνο. Αντίθετα εκείνα του τύπου 18e προέρχονται κυρίως από τα επιφανειακά στρώματα και αποτελούν ενδεχομένως την οψιμότερη εκδοχή του σχήματος. Τα πρωιμότερα παραδείγματα του τύπου είναι σύγχρονα ή τουλάχιστον συνυπάρχουν για ένα διάστημα με τα εισηγμένα του πρότυπα (CIW4). Με αρκετή σιγουριά η αφετηρία του μπορεί να τοποθετηθεί στην πρώτη οικοδομική φάση του κτηρίου. Ο τύπος εμφανίζεται κάποια στιγμή μέσα στον 4ο αιώνα, πιθανότερα στο δεύτερο μισό του ενώ η μεγαλύτερη διάδοσή του διαπιστώνεται μέσα στον επόμενο αιώνα, όπως φαίνεται από τα συνευρήματα στο υλικό που εξετάστηκε. Το τέλος του τύπου παραμένει ασαφές. Πάντως, η πλήρης απουσία του τόσο από το υλικό της επίχωσης της δεξαμενής της νησίδας 4 αλλά και από τον αποθέτη στα νότια της νησίδας του υαλουργείου2494, αποτελεί ισχυρή ένδειξη πως έχει εκλείψει στα τέλη του 6ου αιώνα, και πιθανότατα πριν το τελευταίο του τέταρτο. CLW19 (αρ. 1393 – 1394) 2494 Ζαχαριάδης 2010 399 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Σε πολύ στενή σχέση με τον προηγούμενο τύπο βρίσκεται μια μικρή ομάδα από λεκανίδες που αποτελούν ουσιαστικά μικρότερες εκδοχές λεκανών CLW13a2495. Πρόκειται για λεκανίδες μεσαίου μεγέθους, με κοίλο σώμα και χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, που φέρει στην άνω επιφάνειά του διάκοσμο από νυκτά θέματα. Επιπλέον, όπως και στις αντίστοιχες λεκάνες δύο τουλάχιστον παραδείγματα διατηρούν τμήμα λαβής που διαμορφώνεται οριζόντια με απόφυση ή κάθετη, εκκινώντας από το χείλος. Όλα τα παραδείγματα είναι κατασκευασμένα από πηλό της πρώτης ομάδας (CLWi), χωρίς ιδιαιτερότητες, που προσμοιάζει περισσότερο στο υλικό που χρησιμοποιείται στις λεκάνες και όχι στις μαγειρικού χαρακτήρα συγγενείς λεκανίδες. Ελάχιστα είναι τα παραδείγματα του τύπου που εντοπίστηκαν, προερχόμενα μάλιστα από διαφορετικές στάθμες της ανασκαφής. Ως εκ τούτου τα χρονολογικά δεδομένα που συνάγονται είναι επισφαλή. Ωστόσο πιθανότατα ο τύπος δεν απέχει χρονολογικά από τα μεγαλύτερα ανάλογά του, όπως άλλωστε προκύπτει και από τα συνευρήματά τους, που στην πλειονότητά τους αποδίδονται στον 5ο αιώνα. CLW20 (αρ. 1395 – 1400) Ο τελευταίος τύπος του σχήματος ταυτίζεται ουσιαστικά, ως προς τη μορφή του χείλους κυρίως, με τις λεκάνες τύπου CLW13b2496. Πρόκειται για αγγεία μεσαίου και μεγάλου μεγέθους, με χείλος που διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, συχνά επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Το κάτω μέρος του σώματος ταυτίζεται με εκείνο των λεκανίδων τύπου CLW18, με σώμα ελαφρώς κοίλο ή τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που φέρουν συνήθως ήπια τροπίδωση, βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα, κυρτό πυθμένα και κοίλο τύμπανο. Ένα παράδειγμα φέρει στην άνω επιφάνεια του δακτυλίου του χείλους οδοντωτή ταινία (αρ. 1397), ενώ σε αρκετά διατηρούνται ίχνη καύσης εξωτερικά που υποδεικνύουν και μαγειρική χρήση. Ο πηλός ωστόσο είναι πιο κοντά στις λεκάνες με τις οποίες ομοιάζουν και όχι σε εκείνο των αγγείων που προορίζονται για έντονη έκθεση σε φωτιά. Όπως και στον προηγούμενο τύπο τα παραδείγματα είναι ελάχιστα προκειμένου να παρέχουν ασφαλή χρονολογικά δεδομένα. Ωστόσο, μπορούν, με βάση τα συνευρήματά τους, να υποστηρίζουν μια χρονολόγηση ανάλογη με εκείνη του τύπου CLW13b, μέσα στον 5ο αιώνα. Πινάκια / Βαθιά πινάκια Τα πινάκια της τοπικής παραγωγής είναι περιορισμένα και κατατάσσονται 2495 Βλ. σελ. 393 2496 Ο.π. 400 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) τελευταία σε ποσότητα μεταξύ των επί μέρους βασικών σχημάτων της. Η περιορισμένη παρουσία τους είναι αναμενόμενη, ενώ αρκετά παραδείγματα αντιγράφουν πιστά επείσακτα προϊόντα2497. Παρά τα περιορισμένα παραδείγματα διαπιστώνονται δύο επί μέρους τύποι αγγείων με μικρό ή μεγαλύτερο βάθος. Αν και δεν εντοπίζονται δημοσιευμένα ακριβή παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί πως αρκετές ομοιότητες διαπιστώνονται με προϊόντα από την πόλη των Στόβων, που αποδίδονται στο ίδιο χρονολογικό περίπου πλαίσιο με εκείνο της τοπικής παραγωγής των Φιλίππων, μεταξύ 4ου και 6ου αιώνα κυρίως. Τέλος, ένας μικρός αριθμός παραδειγμάτων διαφοροποιείται από τους επί μέρους τύπους και απαντά μεμονωμένα ή σε πολύ μικρές ομάδες στο υλικό που εξετάστηκε. Πρωτογενές υλικό CLW21 (αρ.1401 – 1416) Ο πλέον διαδεδομένος τύπος πινακίου της τοπικής παραγωγής και ο μόνος που αντιπροσωπεύεται από ικανό αριθμό οστράκων, συμπεριλαμβάνει βαθιά πινάκια, μικρού, μεσαίου, αλλά και μεγάλου μεγέθους, με κοίλο σώμα, οριζόντιο χείλος, συχνά σε μικρή εσοχή, και κυκλική επίπεδη ή χαμηλή, ψευδή δακτυλιοειδή βάση. Κοινό χαρακτηριστικό μεταξύ τους, παρά τις όποιες διαφοροποιήσεις αποτελεί η δαντελωτή απόληξη του χείλους, η οποία απουσιάζει σε ένα μόνο παράδειγμα (αρ. 1401). Μεταξύ των αγγείων του τύπου, διαπιστώνεται προοδευτική συρρίκνωση του χείλους. Μάλιστα σε ορισμένα παραδείγματα, ιδιαίτερα στις μικρότερες εκδοχές του, το χείλος (αρ. 1410 – 1412) προβάλλεται ελαφρώς και εσωτερικά. Επιπλέον, στον ίδιο τύπο συμπεριλαμβάνονται και δύο παραδείγματα που διαφοροποιούνται ελαφρώς μορφολογικά (αρ. 1415 – 1416), στα οποία το χείλος διαμορφώνεται ενιαίο, τριγωνικής σχεδόν διατομής και με ανάλογο διάκοσμο. Αν και στην πλειονότητά τους τα πινάκια του τύπου δεν φέρουν ίχνη καύσης, ορισμένα από αυτά υποδεικνύουν πως περιστασιακά λειτούργησαν και ως μαγειρικά2498 σκεύη. Πάντως ο πηλός, με εμφανώς περιορισμένη ποσότητα προσμίξεων σε σχέση με τις λεκανίδες του τύπου CLW18, υποδηλώνει πως δεν είχαν κατασκευαστεί για μαγειρική χρήση. Τα παραδείγματα από τη νησίδα του υαλουργείου προέρχονται στην πλειονότητά τους από τα ανώτερα στρώματα της ανασκαφής ή διαταγμένα σύνολα, ενώ μεμονωμένα είναι εκείνα που εντοπίζονται σε χαμηλότερη στάθμη. Ως εκ τούτου, η χρονολόγηση τους στον 4ο αιώνα, που προκύπτει από μορφολογικά τους παράλληλα στους Στόβους2499 φαίνεται μάλλον απίθανη. Αντίθετα η κεραμική του 5ου αιώνα 2497 Για του λόγους της περιορισμένης παρουσίας αγγείων με επιτραπέζια χρήση βλ. σελ. 361, 367 2498 Στην κατηγορία των μαγειρικών αγγείων συμπεριλαμβάνονται μια σειρά από ανάλογα αγγεία στους Στόβους, που αποδίδονται στον 4ο και τον 5ο αιώνα (Anderson - Stojanović 1992, 138, αρ. 1210 – 1213) 2499 Βλ. υποσ. 2507 401 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) κυριαρχεί μεταξύ των συνευρημάτων τους, αλλά συχνά συνυπάρχει με όστρακα του 6ου αιώνα και ενίοτε οψιμότερα. Μεμονωμένο παράδειγμα εντοπίζεται στην παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 42500, χωρίς όμως χρονολογικά ή στρωματογραφικά στοιχεία, ενώ ο τύπος απουσιάζει ολοσχερώς από το υλικό των οψιμότερων συνόλων που έχουν εξεταστεί στην πόλη. Πάντως, αρκετά κοινά μορφολογικά στοιχεία, ιδιαίτερα με ένα από τα όστρακα που αποκλίνουν από τον τύπο, με χείλος τριγωνικής σχεδόν διατομής (αρ. 1415), διαπιστώνονται και σε εφυαλωμένα πινάκια (αρ. 1943)2501. Συνεκτιμώντας τα παραπάνω είναι πιθανό πως ο τύπος, αν και εμφανίζεται μάλλον μέσα στον 5ο, χαρακτηρίζει περισσότερο τον επόμενο αιώνα, ενώ το τέλος του παραμένει ασαφές. Η απουσία του από τα οψιμότερα σύνολα που εξετάστηκαν, σε άλλα σημεία της πόλης, υποδεικνύει πως, από το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και μετά, συνεχίζει μόνο μέσω των εφυαλωμένων επιβιώσεών του. CLW22 (αρ. 1407 – 1422) Ο δεύτερος τύπος πινακίων που αποδίδεται στην τοπική παραγωγή αντιγράφει πινάκια και βαθιά πινάκια της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, αλλά αντίθετα με τα παράλληλα του απαντά με ελάχιστα μόνο όστρακα. Τα αγγεία αυτά ταυτίζονται μορφολογικά, με τα πρότυπά τους, με κοίλο σώμα και χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, ωστόσο παραλείπεται ο χαρακτηριστικός διάκοσμος με δαντελωτή διαμόρφωση. Αντίθετα, διατηρούνται τόσο τα εμπίεστα θέματα, όσο και οι αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του χείλους. Αν και στην πλειονότητα τους η επεξεργασία των αγγείων είναι περισσότερο επιμελημένη σε σχέση με άλλα σχήματα της παραγωγής, η σύσταση και τα επί μέρους χαρακτηριστικά του πηλού παραμένουν σταθερά, αν και διαπιστώνεται ισχυρότερη όπτηση η οποία οδηγεί στη διαμόρφωση μια λεπτής, ανομοιογενούς σκουρόχρωμης επιδερμίδας, αλλά και ήπια υαλοποίηση του πηλού (βλ. αρ. 1421), σε ορισμένες περιπτώσεις. Διαπιστώνονται δύο παραλλαγές, με βάση το σχήμα. Η πρώτη (CLW22a) αφορά πινάκια που ταυτίζονται με τα παραδείγματα του τύπου MGrW12502 (αρ. 1417 – 1419), ενώ η δεύτερη (CLW22b) συμπεριλαμβάνει βαθιά πινάκια, ανάλογα του τύπου MGrW22503 (αρ. 1420 – 1422). Δεδομένης της σαφούς σχέσης με τα πρότυπά τους μπορεί κανείς να υποθέσεις πως δεν απέχουν χρονολογικά από αυτά. Εξάλλου, τα συνευρήματα των αγγείων του τύπου συνάδουν με την παραπάνω υπόθεση, καθώς στα σύνολα που εντοπίζονται κυριαρχεί το υλικό που κυμαίνεται μεταξύ του 4ου και 5ου αιώνα. Πάντως, πιθανότερο θα πρέπει να θεωρηθεί πως τα προϊόντα αυτά ανήκουν στην περίοδο όπου κορυφώνεται η δράση των εργαστηρίων της τοπικής 2500 Τριβυζαδάκη 2005, 181, αρ. Ε130 2501 Επιπλέον βλ. Τριβυζαδάκη 2005, 180, αρ. Ε127 2502 Βλ. σελ. 213 - 217 2503 Βλ. σελ. 217 - 220 402 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παραγωγής, ενώ απαντά και η μεγαλύτερη διάδοση της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, δηλαδή μέσα στον 5ο αιώνα. Άλλα παραδείγματα (αρ. 1423 – 1430) Ένας μικρός αριθμός από πινάκια και βαθιά πινάκια, που απαντούν μεμονωμένα ή σε ελάχιστες συγκεντρώσεις και χαρακτηρίζονται από πηλό της τοπικής παραγωγής, συμπεριλαμβάνονται στο υλικό που εξετάστηκε. Μεταξύ αυτών εντοπίζονται, μάλιστα σε εγγύτητα, τρία όστρακα με κοίλο σώμα και κάθετο χείλος, διαμορφωμένο από άνω απόληξη του σώματος με μικρή ή μεγαλύτερη ένταση εξωτερικά. Στην κάτω απόληξή τους διατηρούν ήπια τροπίδωση ή τη γένεση βάσης με ήπια γωνιώδη ή ομαλή μετάβαση προς το σώμα (αρ. 1423 – 1425). Τα αγγεία αυτά φέρουν ίχνη καύσης εξωτερικά που υποδεικνύουν χρήση ανάλογη με αυτή των λεκανίδων τύπου CLW18, αν και δεν σχηματίζουν υποδοχή για καπάκι. Ανάλογα παραδείγματα, με περισσότερο τονισμένο τον κάθετο άξονα εντοπίζονται και στους Στόβους, και χρονολογούνται μεταξύ 4ου και 6ου αιώνα2504. Τα παραδείγματα των Φιλίππων προέρχονται από όλη τη στρωματογραφία της ανασκαφής και συνυπάρχουν με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό που κυμαίνεται από τον 3ο μέχρι τον 7ο αιώνα, αν και η κεραμική του 5ου αιώνα κυριαρχεί. Αντίστοιχα μορφολογικά χαρακτηριστικά φέρει ένα ακόμη βαθύ πινάκιο μικρού μεγέθους, με τροπίδωση και χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος (αρ. 1426). Ένα όστρακο από βαθύ πινάκιο μεγάλου μεγέθους (αρ. 1427) που παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τα μεγαλύτερα παραδείγματα του τύπου CLW21, χωρίς όμως να ταυτίζεται με αυτόν, εντοπίζεται σε σύνολο με υλικό του 4ου και του 5ου αιώνα. Τμήμα χείλους από βαθύ πινάκιο με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο εξωτερικά (αρ. 1428), που προσομοιάζει έντονα σε λεκανίδες του τύπου CLW18a, εντοπίζεται μαζί με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό που ξεκινά από την ύστερη ελληνιστική περίοδο και φτάνει μέχρι τουλάχιστον τον όψιμο 6ο αιώνα. Κατ’ αναλογία με το προηγούμενο, ένα τμήμα χείλους (αρ. 1429), από αγγείο με μικρότερο βάθος, παρουσιάζει αρκετές αναλογίες με άλλη παραλλαγή του τύπου (CLW18e), αλλά προέρχεται από ομοιογενές σύνολο, με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα. Τέλος, σε εισηγμένα πρότυπα παραπέμπει ένα πινάκιο (αρ. 1430) που φαίνεται πως αντιγράφει παράδειγμα της Φώκαιας τύπου PhRSW1d, από το οποίο πιθανότατα δεν απέχει χρονολογικά, αν και εντοπίζεται σε εμφανώς διαταραγμένο στρώμα. Βιτύνες Οι βιτύνες αποτελούν το πλέον τυποποιημένο αγγείο της παραγωγής που εξετάζεται. Η μορφολογική τους εξέλιξή του είναι ιδιαίτερη καθώς, διαπιστώνονται δύο επί μέρους τύποι, με αρκετά κοινά μεταξύ τους στοιχεία, οι οποίοι τελικά φαίνεται πως 2504 Anderson - Stojanović 1992, 139, πίν. 142, αρ. 1223 - 1227 403 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) συγχωνεύονται σε έναν, με τις επιρροές τους εμφανείς στις επί μέρους παραλλαγές, χωρίς να σταματά η εξέλιξη του καθενός από αυτούς ξεχωριστά. Το σχήμα δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο και δεν διαπιστώνεται άλλη περίπτωση στην οποία να απαντά με τόσο μεγάλη ένταση. Ωστόσο, ανάλογα αγγεία απαντούν σε διάφορες θέσεις και περιόδους2505, χωρίς όμως να ταυτίζονται με αυτά των Φιλίππων. Στο σύνολό τους, οι βιτύνες είναι κατασκευασμένες από πηλό της πρώτης ομάδας της παραγωγής, ενώ τα παραδείγματα που αποκλίνουν χρωματικά είναι αποτέλεσμα της εκτεταμένης καύσης και όχι διαφορετικής σύστασης ή επεξεργασίας. Αν και δεν λείπουν τα παραδείγματα με αυξημένη ποσότητα προσμίξεων, αυτά δεν αποτελούν την πλειονότητα, όπως στην περίπτωση των λεκανίδων τύπου CLW18. Στο σύνολό τους, αφορούν αγγεία με κοινά χαρακτηριστικά και χρήση. Αν και το σχήμα υποδεικνύει αποθηκευτική χρήση, η παρουσία καύσης στην εξωτερική επιφάνεια των περισσοτέρων παραδειγμάτων υποδηλώνει πως επρόκειτο κυρίως για μαγειρικά σκεύη, ιδιαίτερα όσον αφορά τα μικρότερου μεγέθους αγγεία. Εξάλλου, το σχήμα παραπέμπει έντονα σε αντίστοιχα σκεύη της νεότερης κεραμικής παράδοσης, όπως τα περίφημα σκεπαστά τσουκάλια της Σίφνου2506, που προορίζονταν για το μαγείρεμα, κυρίως οσπρίων, μέσα σε φούρνο. Το γεγονός ότι μεγάλη ποσότητα αγγείων του σχήματος εντοπίζονται στο νοτιοανατολικό δωμάτιο του κτηρίου, όπου ιδρύεται ο κλίβανος της εργαστηριακής φάσης του χώρου κατά τον 5ο αιώνα2507, καθιστά πιθανό πως αυτά χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή φαγητού κατά τη λειτουργία του κλιβάνου. Άλλωστε, ανάλογες πρακτικές διαπιστώνονται μέχρι τα νεότερα χρόνια. Πρωτογενές υλικό CLW23 (αρ. 1431 - 1442 Ο πρώτος τύπος του σχήματος (αρ. 1431 – 1442), χαρακτηρίζεται από κυρτό ώμο και χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με δακτύλιο εξωτερικά και έντονη ακμή ή τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Σε κανένα παράδειγμα δεν διατηρείται τμήμα από το κάτω μέρος του αγγείου ή της λαβής. Σταδιακά, τόσο ο δακτύλιος του χείλους όσο και η ακμή υποχωρούν καταλήγοντας σε απλοποιημένο κάθετο χείλος, τριγωνικής σχεδόν διατομής που, προβάλλεται εξωτερικά. Τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου προέρχονται από στρώματα καταστροφής του χώρου και συνυπάρχουν με υλικό που χρονολογείται από τον 3ο 2505 Robinson 1959, 51, 55, πίν. 10, αρ. J4, J39 – 40, 88, πίν. 18, αρ. Μ39 – 40, 91, πίν. 21, αρ. Μ75. Anderson - Stojanović 1992, 141, πίν. 146, αρ. 1261 – 1263. Sanders 1999, 469, εικ. 11, αρ. 15 – 16. Albertocchi, Perna 2001 σελ 525 – 527, πίν.128 – 130, αρ. ΒΙ3.2/1, ΒΙV 2.1/1, BXI 2.4/1. Ντιντιούμη 2010, 808, 816, αρ. 42, εικ. 8, αρ. Π4405, Π4426. Belvedere, Burgio 2014, 1027, εικ. 7.10, 2506 Κορρέ - Ζωγράφου 1995, 251, εικ. 457 2507 Για τη χρονολόγηση της κατασκευής του κλιβάνου βλ. σελ. 458 – 460 404 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μέχρι τον 5ο αιώνα κυρίως. Ο τύπος φαίνεται πως συνδέεται με αρκετή βεβαιότητα με την αρχική φάση του κτηρίου, χωρίς τα χρονολογικά του να προσδιορίζονται με λεπτομέρεια. Πιθανότερο είναι πως αν και ανήκει κυρίως στον 5ο αιώνα τα πρώιμα παραδείγματά του έχουν ήδη εμφανιστεί κατά το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. CLW24 (αρ. 1443 – 1462) Ο δεύτερος τύπος βιτύνας από το υλικό της τοπικής παραγωγής χαρακτηρίζεται από οριζόντιο χείλος, το οποίο συχνά προβάλλεται έντονα προς το εσωτερικό. Η διατήρηση των παραδειγμάτων δεν επιτρέπει την αποκατάσταση του συνολικού σχήματος. Ωστόσο, σε αρκετά αγγεία διατηρούνται τμήματα από ευρύ κωνικό λαιμό με μικρή ή μεγαλύτερη ένταση. Σε ορισμένα σώζεται τμήμα της λαβής, κυλινδρικής ή ωοειδούς διατομής, η οποία ξεκινά κάτω από το χείλος και ενίοτε σε επαφή με την κάτω επιφάνειά του. Αν και τα περισσότερα παραδείγματα παραμένουν ακόσμητα, διαπιστώνεται η χρήση νυκτού διακόσμου (αρ. 1444, 1458) ή αυλακώσεων στο χείλος (αρ. 1459 – 1460). Με βάση τη μορφή του χείλους και το μέγεθος διαπιστώνονται τρεις παραλλαγές, οι οποίες πιθανότατα έχουν κοινή καταγωγή. Στην πρώτη (CLW24a) συμπεριλαμβάνονται τα αγγεία μικρού και μεσαίου μεγέθους με οριζόντιο σε εσοχή χείλος (αρ. 1443 – 1449). Αρχικά αυτό διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με διακριτό δακτύλιο εξωτερικά. Σταδιακά το χείλος γίνεται περισσότερο συμπαγές και αποκτά τριγωνική σχεδόν διατομή, σε προβολή τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Τα αγγεία της δεύτερη παραλλαγής (CLW24b) ακολουθούν διαφορετική πορεία καθώς ο δακτύλιος του χείλους περιορίζεται σε πλάτος και στρέφεται προς τα κάτω, ενώ εσωτερικά παραμένει μια μικρή μόνο ένταση (αρ. 1450 – 1459). Ο λαιμός γίνεται ολοένα πιο κάθετος και διακριτός από τον ώμο, ενώ συχνά φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Τέλος, μια τρίτη παραλλαγή (CLW24c), που φαίνεται πως βρίσκεται μορφολογικά πολύ κοντά σε παραδείγματα της πρώτης, συμπεριλαμβάνει αγγεία μεγαλύτερου μεγέθους (αρ. 1460 – 1462). Τα παραδείγματά του τύπου απαντούν σε όλη τη στρωματογραφία της ανασκαφής και, παρά την ικανή παρουσία του, η χρονολόγηση του παραμένει προβληματική. Μεταξύ των συνευρημάτων τους κυριαρχεί το υλικό του 5ου αιώνα, χωρίς όμως να απουσιάζουν και πρωιμότερα ή οψιμότερα όστρακα. Η χρήση νυκτού διακόσμου τοποθετεί τα αγγεία αυτά κοντά στις λεκάνες τύπου CLW11a και 13a και τις λεκανίδες τύπου CLW19, που αποδίδονται κυρίως μέσα στον 5ο αιώνα. Με βάση τα παραπάνω μια γενικότερη απόδοση του τύπου στο ίδιο διάστημα φαίνεται πιθανή. Πιο δύσκολη είναι η χρονολόγηση των επί μέρους παραλλαγών. Η πρώτη από αυτές μάλλον προηγείται, καθώς τα παραδείγματά της εντοπίζονται στα χαμηλότερα στρώματα, ενώ ορισμένα ανήκουν ακόμη και στον 4ο αιώνα. Τα αγγεία του τύπου 405 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW24b είναι οψιμότερα, αλλά δεν συνεχίζονται μετά τον 5ο αιώνα ή τις αρχές του επόμενου. Πιο κοντά στη χρονολόγηση της πρώτης παραλλαγής φαίνεται πως βρίσκονται και οι μεγαλύτερες εκδοχές του τύπου. CLW25 (αρ. 1463 – 1554) Ο τελευταίος τύπος του σχήματος είναι ταυτόχρονα και το πολυπληθέστερο αγγείο μεταξύ όλων των επί μέρους τύπων εισηγμένων και μη, ανεξαρτήτως σχήματος, καθώς αφορά κάτι λιγότερο από το1/10 του συνόλου των αγγείων που μελετήθηκαν (αρ. 1463 – 1554). Όπως παραπάνω αναφέρθηκε, ενσωματώνει τους δύο προηγούμενους τύπους σε μια καινούρια εκδοχή του σχήματος, χωρίς όμως να απέχει πολύ χρονολογικά από αυτούς. Το σώμα των αγγείων του τύπου είναι ωοειδές, ενίοτε με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον κυρτό ώμο. Το χείλος είναι κάθετο στον ώμο, τριγωνικής σχεδόν διατομής και διαμορφώνεται με ποικίλους τρόπους, αλλά πάντα παραμένει με σαφήνεια διακριτό από αυτόν. Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο αποτελούν οι λαβές, που είναι οριζόντιες, κυλινδρικής διατομής, τοποθετημένες στον ώμο, στραμμένες προς τα επάνω. Αν και αρκετά παραδείγματα διατηρούνται σε μεγάλη έκταση κανένα δεν διασώζει τη βάση. Ωστόσο, κρίνοντας από τα ανάλογα του σχήματος σε άλλες θέσεις, συμπεραίνεται πως αυτή διαμορφώνονταν κυκλική, επίπεδη, πιθανότατα με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Τα διακοσμητικά στοιχεία απουσιάζουν από το σύνολο σχεδόν των αγγείων. Εξαίρεση αποτελεί ένα παράδειγμα με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο ώμο (αρ. 1490). Αντίθετα συχνά απαντούν πλατιές επίπεδες ταινίες ή αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια και λεπτές αυλακώσεις ή χαμηλές ανάγλυφες ταινίες στο χείλος, που όμως προέρχονται από την επεξεργασία του αγγείου. Με βάση τη μορφή του χείλους, διαπιστώνονται τρεις επί μέρους παραλλαγές, οι οποίες απηχούν έντονες τις επιρροές των προηγούμενων τύπων, αλλά δεν έχουν εξελικτική μεταξύ τους σχέση, καθώς συχνά συνυπάρχουν. Μάλιστα, φαίνεται πως ακολουθούν μια κοινή εξελικτική πορεία, αντίστοιχη με εκείνη των προηγούμενων τύπων, που συνίσταται στην σταδιακή απλοποίηση του σχήματος. Αρκετά είναι τα παραδείγματα που βρίσκονται μεταξύ διαφορετικών παραλλαγών, ενώ στο πλαίσιο της κάθε μιας διαπιστώνονται αρκετές επί μέρους ομάδες με κοινά στοιχεία που παρουσιάζουν μια ανάλογη, εσωτερική, εξέλιξη. Η πρώτη παραλλαγή, που είναι και η πολυπληθέστερη, (CLW25a) χαρακτηρίζεται από χείλος η άνω επιφάνεια του οποίο είναι οριζόντια ή επικλινής προς το εσωτερικό, όπως στα παραδείγματα του τύπου CLW24 (αρ. 1463 – 1510). Η χαρακτηριστική ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο παραμένει αλλά με μικρότερη ένταση και σταδιακά απαλείφεται. Η δεύτερη (CLW25b) απηχεί επιρροές του τύπου CLW24a καθώς το χείλος σχηματίζει μικρή προβολή προς το εσωτερικό, η οποία σε ορισμένα 406 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παραδείγματα γίνεται αρκετά έντονη, τονίζοντας τον οριζόντιο άξονα του (αρ. 1511 – 1530). Στην τελευταία εκδοχή του τύπου (CLW25c) συμπεριλαμβάνονται παραδείγματα με χείλος στο οποίο η άνω επιφάνεια παραμένει επικλινής προς το εξωτερικό, όπως και σε εκείνα του τύπου CLW24b (αρ. 1531 – 1554). Μάλιστα, διαπιστώνεται μια ομάδα (αρ. 1549 – 1554) στην οποία το χείλος δεν είναι οργανικά συνδεδεμένο με τον ώμο, αλλά σχηματίζεται από στενό οριζόντιο δακτύλιο, με σαφήνεια διακριτό από αυτόν. Ένα κοντινό παράδειγμα, με ανάλογα χαρακτηριστικά εντοπίζεται στους Στόβους, όπου αποδίδεται στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα2508, χρονολόγηση που δεν συνάδει με το υλικό των Φιλίππων. Ο τύπος, απαντά με μεγάλη πυκνότητα σε όλη τη στρωματογραφία του κτηρίου που εξετάζεται. Στην πλειονότητά τους τα συνευρήματα του τύπου αφορούν υλικό του 5ου αιώνα. Δεδομένου ότι οι επιρροές των προηγούμενων τύπων του σχήματος είναι εμφανείς στη μορφή των επί μέρους παραλλαγών, θεωρείται δεδομένο πως προηγούνται χρονολογικά. Ωστόσο η μεταξύ τους απόσταση πιθανότατα είναι μικρή. Είναι ασφαλές να υποστηριχθεί πως ο τύπος χαρακτηρίζει τον 5ο αιώνα, ωστόσο τα επί μέρους στάδια της εξέλιξής του δεν μπορούν να προσδιοριστούν με ασφάλεια. Πιθανότατα συνεχίζεται και μέσα στον 6ο αιώνα, άγνωστο όμως για πόσο, και είναι σύγχρονος με τις λεκανίδες τύπου CLW18. Μόλις ένα όστρακο του τύπου εντοπίζεται στην επίχωση της δεξαμενής του αίθριου της Οικοδομικής Νησίδας 4, ενώ δύο παραδείγματα από την υπόλοιπη έκτασή της αποδίδονται, στο διάστημα μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα2509. Ελάχιστα όστρακα προέρχονται από στρώματα με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό στους αποθηκευτικού και εργαστηριακούς χώρους που διαμορφώνονται στα νοτιοανατολικά της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2510, ενώ απουσιάζει ολοσχερώς από τον αποθέτη στα νότια της Νησίδας του Υαλουργείου2511. Με βάση το υλικό από τις θέσεις αυτές φαίνεται πιθανότερο ότι ο τύπος, δεν συνεχίζει μετά τα μέσα του 6ου αιώνα και τα όποια ευρήματά του σε οψιμότερα σύνολα θα πρέπει να θεωρούνται υπολειμματικά. Άλλα παραδείγματα (αρ. 1555 – 1557) Πολύ κοντά στους τύπους που προηγήθηκαν βρίσκονται μεμονωμένα παραδείγματα, που με βάση τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά πρέπει να αποδοθούν σε βιτύνες. Ένα όστρακο ταυτίζεται ως προς τη μορφή του χείλους με αγγεία του τύπου CLW24a (αρ. 1555), ωστόσο το σχήμα του τείνει προς το ωοειδές, όπως ακριβώς και οι μεγαλύτερου μεγέθους λεκάνες της παραγωγής, ενώ φέρει και ιδιότυπο διάκοσμο, από πλατιές κάθετες εμπιέσεις στην επιφάνεια του. Ένα άλλο παράδειγμα, με οριζόντιο χείλος, που πιθανότατα διαμόρφωνε κωνικό λαιμό (αρ. 2508 Anderson - Stojanović 1992, 126, πίν. 123, αρ. 1046 2509 Τριβυζαδάκη 2005, 101 – 102, K7 – K8 2510 Zachariadis 2014 εικ. 9 2511 Ζαχαριάδης 2010 407 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1556), παρουσιάζει αρκετές αναλογίες με παραδείγματα του τύπου CLW24b. Και τα δύο, εντοπίζονται μαζί με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα. Τέλος ένα παράδειγμα με ευρύ κωνικό λαιμό και χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο (αρ. 1557), είναι πιθανό πως ανήκει στην οψιμότερη φάση του χώρου, καθώς ανάλογά του, τόσο ως προς τη μορφή όσο και το διάκοσμο, απαντούν κυρίως σε εφυαλωμένες εκδοχές του σχήματος, ενώ εντοπίζεται μαζί με όστρακο σφαιρικού αμφορέα και παράδειγμα χύτρας (τύπος CLW36) που χρονολογείται από τον 6ο αιώνα και μετά. Χύτρες Οι χύτρες είναι το πολυπληθέστερο σχήμα της παραγωγής και παρουσιάζουν ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλία ως προς το σχήμα που υιοθετούν. Σε γενικές γραμμές διαπιστώνονται τρεις βασικές κατηγορίες με βάση τη μορφή του σώματος. Η πρώτη συμπεριλαμβάνει αγγεία με σφαιρικό ή ωοειδές σώμα, η δεύτερη κλειστά σχήματα με τροπίδωση στη μετάβαση από τον ώμο στο σώμα ενώ η τρίτη ευρύστομα αγγεία, με χαμηλότερο ύψος και τροπίδωση στο σώμα, ήπια ή έντονη. Οι παραπάνω κατηγορίες, αν και διαμορφώνουν ένα ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο μπορούν να συμπεριληφθούν όλα τα παραδείγματα, δεν αρκούν για την διάκριση των επί μέρους τύπων. Την δυσκολία επιτείνει η αποσπασματική διατήρηση του υλικού, από το οποίο απουσιάζουν τα παραδείγματα που διατηρούν το σύνολο της κατατομής τους, με μία μοναδική εξαίρεση(αρ. 1643). Οι χύτρες αποτελούν τα κατ’ εξοχήν μαγειρικά σκεύη. Στο υλικό που εξετάστηκε η συντριπτική πλειοψηφία του σχήματος αποδίδεται στην τοπική παραγωγή, όπως θα ήταν αναμενόμενο. Διαπιστωμένες εισαγωγές, σε ικανούς αριθμούς, έχουμε μόνο από τα εργαστήρια της αιγαιακής κοινής κεραμικής, για την οποία έγινε λόγος παραπάνω, που σχετίζεται με την πρώτη οικοδομική φάση του χώρου. Ο πηλός ανήκει συνήθως στην πρώτη ομάδα της παραγωγής (CLWi), αν και συχνά είναι πλουσιότερος σε πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία σε σχέση με άλλα σχήματα, όπως παρατηρείται και στην περίπτωση των λεκανίδων τύπου CLW18. Διαπιστώνεται μικρός αριθμός αγγείων με ανοιχτόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια και τεφρό πηλό που ανήκουν στην δεύτερη ομάδα (CLWii). Αυτά απαντούν σε συγκεκριμένους μόνο τύπους, χωρίς όμως να αφορούν το σύνολο των παραδειγμάτων του. Τέλος, ένας μικρός αριθμός αγγείων, μεταξύ των οψιμότερων τύπων, χαρακτηρίζονται από πηλό με περισσότερο συμπαγές σώμα και ανήκουν στην τρίτη ομάδα (CLWiii), που παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με αγγεία της χειροποίητης κεραμικής. Η χρονολόγηση των επί μέρους τύπων συχνά αποδεικνύεται προβληματική. Η αναζήτηση παραλλήλων σε άλλες θέσεις μπορεί να προσφέρει γενικές πληροφορίες σε σχέση με τις τάσεις της κάθε εποχής, αλλά αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Εξάλλου, είναι μάλλον απίθανο να διαπιστώσει κανείς ακριβή παράλληλα 408 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) για ένα σχήμα με τόσο μεγάλη ποικιλία, που σχετίζεται εν πολλοίς και με τις διατροφικές συνήθειες και ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Το εγχείρημα γίνεται δυσκολότερο καθώς οι χύτρες, όπως και άλλα σχήματα που σχετίζονται με την οικιακή οικονομία, συχνά παραβλέπονται από τις μελέτες που δημοσιεύονται. Δημοσιεύσεις από χώρους σε γεωγραφική εγγύτητα, όπως η Θάσος, αλλά και η πόλη των Στόβων, με την οποία διαπιστώνονται ισχυρές κεραμολογικές σχέσεις, μπορούν να προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες, χωρίς όμως να απαντούν σε όλα τα ερωτήματα, για τα οποία πρέπει κανείς να στηριχτεί κυρίως στη μαρτυρία του ίδιου του υλικού. Πρωτογενές υλικό CLW26 (αρ. 1558 – 1578) Ο πρώτος τύπος χύτρας που εξετάζεται ανήκει στην ομάδα των αγγείων με ωοειδές σώμα. Το χείλος είναι κάθετο, έξω νεύον, με πλατύ δακτύλιο διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Η εσωτερική επιφάνεια του παραμένει ελαφρώς κοίλη ή επίπεδη, επικλινής προς το εσωτερικό, ενώ μικρή ένταση διαμορφώνεται σε ορισμένες περιπτώσεις στην άνω εξωτερική του απόληξη. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής και εκκινούν από το χείλος, απολήγοντας στον ώμο. Ο διάκοσμος είναι περιορισμένος και αφορά αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του αγγείου, χωρίς όμως να αποτελούν σταθερό στοιχείο. Ο πηλός, στην πλειονότητα των περιπτώσεων ανήκει στην πρώτη ομάδα (CLWi), ωστόσο ελάχιστα παραδείγματα χαρακτηρίζονται από περισσότερες πυριτικές προσμίξεις, τεφρό πυρήνα και ανοιχτόχρωμη επιφάνεια (CLWii) (αρ. 1567) Αγγεία με ανάλογα μορφολογικά χαρακτηριστικά, αλλά περισσότερο σφαιρικό σώμα εντοπίζονται στην Ελεύθερνα2512 και στους Στόβους2513 όπου αποδίδονται στον 4ο αιώνα. Χύτρες πολύ κοντά σε ένα παράδειγμα με μικρή προβολή στη μετάβαση προς τον ώμο, εσωτερικά (αρ. 1578), εντοπίζονται στην Ιταλία σε στρώματα του 4ου και του 5ου αιώνα2514. Μια αντίστοιχη χρονολόγηση δεν αποκλείεται για το υλικό των Φιλίππων, καθώς το σύνολο σχεδόν των οστράκων του τύπου απαντούν μαζί με προϊόντα της παραγωγής Çandarli, κύπελλα τύπου Marabini LXVIII, αλλά και χύτρες αιγαιακής κοινής κεραμικής. Ωστόσο, η ιδιαίτερα αυξημένη παρουσία του καθιστά πιθανότερο πως ο τύπος να συνεχίζεται και μέσα στον επόμενο αιώνα, όπου μπορεί να τοποθετηθεί και η ακμή της τοπικής παραγωγής. Άλλωστε στην περίοδο αυτή ανήκει και η μεγαλύτερη ποσότητα της κεραμικής στα σύνολα που συμπεριλαμβάνουν χύτρες του συγκεκριμένου τύπου. 2512 Yangaki 2005 εικ. 39a 2513 Anderson - Stojanović 1992, 136, πίν. 136, αρ. 1175 2514 Staffa 1998, εικ. 3, αρ. 9b – d 409 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW27 (αρ. 1579 – 1603) Πολύ κοντά στον προηγούμενο τύπο βρίσκεται ένα μεγάλο σύνολο από χύτρες, που αφορούν ένα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά προϊόντα της τοπικής παραγωγής. Ουσιαστικά οι δύο τύποι φαίνεται πως είναι αλληλένδετοι. Μοιράζονται το ίδιο ωοειδές σώμα, με ενιαίο κυρτό ώμο και τις κάθετες τοξωτές λαβές ωοειδούς διατομής. Το χείλος παραμένει διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, κάθετο, έξω νεύον, αλλά είναι κυρτό στην άνω επιφάνειά του. Ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις η στροφή του προς το εξωτερικό γίνεται εντονότερη, καταλήγοντας να τείνει στον οριζόντιο άξονα. Για μια ακόμη φορά κανένα παράδειγμα δεν διατηρεί τη βάση η οποία όμως πιθανότατα ήταν κυρτή. Η διακόσμηση παραμένει περιορισμένη σε πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια, εξυπηρετούν την αποτελεσματικότερη λειτουργία του αγγείου και δεν προδίδουν διακοσμητική πρόθεση. Το υλικό κατασκευής σε όλα τα παραδείγματα που εξετάστηκαν ανήκει στην πρώτη ομάδα (CLWi). Με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του χείλους διακρίνονται τρεις επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (CLW27a) συμπεριλαμβάνει αγγεία με περισσότερο επίμηκες χείλος το οποίο διατηρεί σταθερό σχεδόν το πάχος του (αρ. 1579 – 1591). Μια σειρά αγγείων (CLW27b) με στενότερο χείλος, το πάχος του οποίου μειώνεται προοδευτικά (αρ. 1592 – 1598) εκπροσωπείται σε ανάλογο περίπου ποσοστό με την πρώτη παραλλαγή. Σε αρκετές περιπτώσεις το χείλος διακρίνεται από τον ώμο με χαμηλή ακμή εξωτερικά, η οποία όμως είναι πιθανότερο πως αποτελεί κατασκευαστικό χαρακτηριστικό, εξαιτίας των περιορισμένων διαστάσεων του δακτυλίου. Τέλος, μια παραλλαγή (CLW27c) με ελάχιστα όστρακα (αρ. 1599 – 1602), φαίνεται πως προκύπτει από την προοδευτική συστολή του χείλους, το οποίο καταλήγει να έχει μηνισκοειδή διατομή. Στα τελευταία συμπεριλαμβάνονται και παραδείγματα με σώμα που τείνει προς το σφαιρικό (αρ. 1599). Αγγεία που προσομοιάζουν στην πρώτη παραλλαγή, με ποικίλες μάλιστα αποδώσεις στα τα επί μέρους χαρακτηριστικά τους, επισημαίνονται στην Κρήτη, όπου αποδίδονται, όπως και ο προηγούμενος τύπος στον 4ο αιώνα2515. Ανάλογα παραδείγματα με περισσότερο γωνιώδη μετάβαση από το σώμα στο χείλος εντοπίζονται και στους Στόβους, όπου χρονολογούνται λίγο νωρίτερα, μεταξύ 3ου και 4ου αιώνα2516. Τέλος, για δύο παράδειγμα από Θάσο υιοθετείται μια χρονολόγηση μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα, παρότι εντοπίζονται σε οψιμότερα στρώματα2517. Η τελευταία χρονολόγηση φαίνεται πιθανότερη για το υλικό από τους Φιλίππους. Αν και ο τύπος είναι ιδιαίτερα κοινός και απαντά σε ολόκληρη τη στρωματογραφία, εντοπίζεται με μεγαλύτερη ένταση στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής και 2515 Yangaki 2005 εικ. 35, Hayes 1983, 107, 126, εικ. 8, αρ. 97 2516 Anderson - Stojanović 1992, 137, πίν. 138, αρ. 1194 2517 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 37 - 38, εικ.. 15 αρ. CC5, CC12 410 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) συνυπάρχει με υλικό του 4ου και του 5ου αιώνα. Δεν είναι σαφές εάν πρόκειται για εξέλιξη του προηγούμενου, με τον οποίο συχνά συνυπάρχουν. Ασαφής παραμένει και η εξελικτική πορεία του τύπου, όπως και το τέλος του. Τα συνευρήματα υποδεικνύουν πως ορισμένα παραδείγματα, ιδιαίτερα της τελευταίας παραλλαγής, συνεχίζουν και μέσα στον 6ο αιώνα2518. Πάντως ο τύπος απουσιάζει πλήρως από τα οψιμότερα σύνολα που έχουν εξεταστεί. Με βάση τα παραπάνω, φαίνεται πως τα αγγεία αυτά, ιδιαίτερα οι παραλλαγές με συνεπτυγμένο χείλος, χαρακτηρίζουν κυρίως τον 5ο αιώνα, ενώ δεν αποκλείονται και πιθανές επιβιώσεις. CLW28 (αρ. 1603 – 1618) Τα αγγεία του τύπου αυτού παρουσιάζουν πολλά κοινά στοιχεία με την δεύτερη παραλλαγή του προηγούμενου, κυρίως ως προς τη μορφή του χείλους. Αν και διατηρούνται σε όλες τις περιπτώσεις σε μικρή έκταση φαίνεται πως το σώμα ήταν ευρύτερο και ενδεχομένως έτεινε προς το σφαιρικό. Μικρή διαφοροποίηση στην καμπυλότητα διαπιστώνεται σε αρκετά παραδείγματα στον ώμο του αγγείου, ο οποίος είναι σχεδόν επικλινής. Το χείλος διαμορφώνεται και πάλι από την άνω απόληξη του ώμου, στρέφεται εντονότερα προς το εξωτερικό και εκτείνεται στον οριζόντιο άξονα, παραμένοντας πάντα περιορισμένο σε πλάτος, ενώ η διατομή του ποικίλει. Οι λαβές, ωοειδούς πάντα διατομής, όταν διατηρούνται, εκκινούν από το χείλος και τείνουν προς τον ώμο. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το κάτω μέρος των αγγείων και τη βάση, αλλά πιθανότατα δεν διαφοροποιούνταν ουσιαστικά από τις χύτρες του τύπου CLW27. Ο πηλός στα περισσότερα παραδείγματα ανήκει στην πρώτη ομάδα της παραγωγής (CLWi), αλλά εντοπίζονται και μεμονωμένα όστρακα της δεύτερης (CLWii). Διαπιστώνονται δύο βασικές παραλλαγές, εύκολα διακριτές μεταξύ τους. Στην πρώτη (CLW28a) ο ώμος των αγγείων παραμένει ακόσμητος και είναι περισσότερο κυρτός (αρ. 1603 – 1609). Στη δεύτερη (CLW28b) η εξωτερική επιφάνεια καλύπτεται από πλατιές παράλληλες αυλακώσεις, συνήθως σε ολόκληρη την έκταση του ώμου, η καμπυλότητα του οποίου περιορίζεται (αρ. 1610 – 1618). Τα παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται σε ολόκληρη τη στρωματογραφία του χώρου που εξετάζεται, ωστόσο τα περισσότερα προέρχονται από τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής και συνυπάρχουν με υλικό του 4ου και 5ου αιώνα κυρίως. Χύτρες με ανάλογη γεωμετρία και πλατιές αυλακώσεις που καλύπτουν ολόκληρη την εξωτερική επιφάνεια του αγγείου διαπιστώνονται στην Κρήτη, όπου εντοπίζονται σε στρώματα που φτάνουν μέχρι το 3ο τέταρτο του 4ου αιώνα, ενώ συμπεριλαμβάνονται και στο πλαίσιο τοπικών παραγωγών στην Ιταλία που αποδίδονται μεταξύ 4ου και 5ου 2518 Αντίστοιχα παραδείγματα στην Ιταλία εντοπίζονται διαχρονικά από τον όψιμο 4ο μέχρι τον 7ο αιώνα (Cirrone 2014, 522, εικ. 4.11 – 12) 411 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αιώνα2519. Η σχετικά περιορισμένη παρουσία του τύπου και τα στρωματογραφικά δεδομένα συνάδουν σε μια πρώιμη χρονολόγηση των αγγείων αυτών, που δεν φαίνεται να συνεχίζουν μετά τον 5ο αιώνα. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν, την χρονολογική διάκριση των επί μέρους παραλλαγών, ωστόσο, δεν αποκλείεται εκείνα που φέρουν αυλακώσεις να είναι πρωιμότερα, καθώς απηχούν μια πρακτική ιδιαίτερα διαδεδομένη σε προγενέστερα προϊόντα, όπως αυτά της αιγαιακής κοινής κεραμικής. CLW29 (αρ. 1619 – 1628) Ο συγκεκριμένος τύπος (αρ. 1619 – 1628) βρίσκεται πιο κοντά στην τελευταία παραλλαγή του CLW27. Το σχήμα των αγγείων τείνει περισσότερο προς το σφαιρικό. Το χείλος είναι οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής και συχνά διαμορφώνει μια πλατιά επίπεδη, ή επικλινή προς το εσωτερικό επιφάνεια. Εξωτερικά παραμένει με σαφήνεια διακριτό από τον ώμο, ενώ εσωτερικά διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του. Οι λαβές διατηρούν τα ίδια χαρακτηριστικά με τους προηγούμενους τύπους. Παραμένουν κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στον ώμο. Αντίστοιχες ομοιότητες θα παρουσίαζε λογικά και η βάση, η οποία, αν και δεν διατηρείται, πιθανότατα διαμορφώνονταν κυρτή, ενιαία με το σώμα του αγγείου. Οι χαμηλές ανάγλυφες ταινίες ή λεπτές αυλακώσεις στην μετάβαση από το χείλος στον ώμο εξωτερικά, προκύπτουν μάλλον από την κατασκευή του αγγείου, ενώ σε ένα όστρακο διαπιστώνονται πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο ανώτερο τμήμα του ώμου. Όλα τα παραδείγματα που εξετάστηκαν είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας της παραγωγής (CLWi), ενώ σε ένα εντοπίζονται σταγόνες εφυάλωσης στην επιφάνειά του 2520. Μορφολογικά, πολύ κοντά στα παραδείγματα του τύπου βρίσκονται χύτρες από την ανασκαφή των Στόβων, που αποδίδονται στον 3ο και τον 4ο αιώνα2521. Τα σύνολα στα οποία ο τύπος απαντά στους Φιλίππους, συμπεριλαμβάνουν υλικό της περιόδου αυτής, αλλά η κεραμική του 5ου αιώνα κυριαρχεί. Ωστόσο, προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι ο τύπος εντοπίζεται με μεγαλύτερη ένταση στα επιφανειακά στρώματα και συχνά συνυπάρχει με οψιμότερα όστρακα. Με βάση τα παραπάνω μια πρώιμη χρονολόγηση μέσα στον 4ο αιώνα φαίνεται λιγότερο πιθανή και ο τύπος θα πρέπει να τοποθετηθεί μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα. Ιδιαίτερα τα παραδείγματα με λεπτότερο χείλος (αρ. 1623 – 1628) θα πρέπει μάλλον να αποδοθούν στις οψιμότερες φάσεις του τύπου και να αποδοθούν εξ ολοκλήρου στον 6ο αιώνα. CLW30 Σε συνέχεια του προηγούμενου τύπου φαίνεται πως βρίσκεται μια ομάδα αγγείων 2519 Diosono, Patterson: 2014, 564 – 565, εικ. 3.19 2520 ΠΑΦ5551 (δεν συμπεριλμβάνεται στον κατάλογο καθώς η διατήρησή του είναι ιδιαίτερα αποσμασματική) 2521 Anderson - Stojanović 1992, 137, πίν. 138, αρ. 1193, 1196 412 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) (αρ. 1629 – 1642) με σώμα που τείνει προς το σφαιρικό και χείλος με οριζόντιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής δακτύλιο, συνήθως επικλινή προς το εσωτερικό, πλατύ ή στενότερο, με σαφήνεια διακριτό από τον ώμο εσωτερικά και εξωτερικά. Οι λαβές παραμένουν όπως και στους προηγούμενους τύπους, κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στον ώμο. Αντίστοιχη πιθανότατα θα πρέπει να ήταν και η διαμόρφωση της βάσης, που για άλλη μια φορά δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση. Σε αρκετά παραδείγματα, μικρότερου κυρίως μεγέθους διατηρείται η χαρακτηριστική λεπτή ανάγλυφη ταινία εξωτερικά, στη μετάβαση από το χείλος προς τον ώμο εξωτερικά (αρ. 1638, 1642), ενώ απουσιάζουν άλλα διακοσμητικά στοιχεία. Το σύνολο των αγγείων που εξετάστηκαν είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας της παραγωγής (CLWi). Παραδείγματα με κοντινά χαρακτηριστικά στην Κρήτη αποδίδονται από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα. Αντίστοιχα, στην Ιταλία, παρόμοια αγγεία, που όμως συχνά φέρουν παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, χρονολογούνται μεταξύ του 5ου και των μέσων του 6ου αιώνα2522. Στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου ο τύπος απαντά επί το πλείστον σε στρώματα επιφανειακά ή επίχωσης. Μάλιστα, όταν προέρχονται από χαμηλότερα στρώματα, κατά κανόνα εντοπίζονται μαζί με οψιμότερα όστρακα που κυμαίνονται χρονολογικά από τον 6ο μέχρι τον 8ο αιώνα. Όστρακα του τύπου εντοπίζονται και στο σύνολο από την επίχωση της δεξαμενής της παρακείμενης Οικοδομικής Νησίδας 4. Αν και ο αριθμός τους στο σύνολο αυτό είναι περιορισμένος, παραμένει ικανός για να δικαιολογήσει μια χρονολόγηση όχι πολύ μακριά από την εποχή της κατάχωσης του χώρου. Επιπλέον, παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται και στο υλικό άλλου αποθέτη στα νότια της νησίδας του Υαλουργείου2523. Είναι λοιπόν θεμιτό να αποδεχθεί κανείς μια όψιμη χρονολόγηση για τον τύπο, καθώς, ακόμη και εάν ξεκινά μέσα στον 5ο, χαρακτηρίζει κυρίως τον 6ο αιώνα και φαίνεται πως συνεχίζει τουλάχιστον μέχρι το δεύτερο μισό και ενδεχομένως μέχρι το τέλος του αιώνα. CLW31 (αρ. 1643 – 1655) Μια σειρά από χύτρες, κατασκευασμένες με πηλό της τοπικής παραγωγής, παρουσιάζει έντονες ομοιότητες, μορφολογικές κυρίως, με τα αγγεία της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Το γεγονός δεν ξενίζει, καθώς ανάλογα προϊόντα, που αντιγράφουν τα διαδεδομένα αυτά αγγεία, μαρτυρούνται σε πολλές θέσεις. Εξάλλου, το φαινόμενο επισημάνθηκε ήδη για τα κύπελλα της παραγωγής στους Φιλίππους2524. Ο συγκεκριμένος τύπος παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με τα παραδείγματα του 2522 Staffa 1998, 439 – 444, εικ. 3.13a, f, g 2523 Ζαχαριάδης 2010 εικ. 9, αρ. 12 2524 Βλ. CLW1 σελ. 372 – 373 413 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) τύπου Hayes 2, όπως αυτός εντοπίζεται στο υλικό από την Κνωσό2525, χωρίς όμως να τον αντιγράφει πιστά. Τα αγγεία χαρακτηρίζονται από ωοειδές σώμα, που φέρει κατά κανόνα πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια, οριζόντιο χείλος με δακτύλιο, συνήθως πλατύ και κυρτή βάση. Οι λαβές, αν και δεν είναι ταινιωτές, εξακολουθούν να εκκινούν κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό ενώ απολήγουν στον ώμο των αγγείων. Μεταξύ των αγγείων του τύπου διαπιστώνονται δύο επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (CLW31a) αφορά χύτρες μεγαλύτερου συνήθως μεγέθους και περισσότερο ευρύστομες (αρ. 1643 – 1649). Το σώμα παραμένει ωοειδές, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις παραλείπεται ο ώμος καθώς το ανώτερο τμήμα του διαμορφώνεται σχεδόν κυλινδρικό. Το χείλος είναι οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό και προβάλλεται εσωτερικά με μικρή ή μεγαλύτερη ένταση. Στην παραλλαγή αυτή ανήκει και το μοναδικό παράδειγμα του σχήματος που διατηρείται σε κατατομή, χωρίς όμως τις λαβές του (αρ. 1643). Η βάση είναι ψευδής δακτυλιοειδής, διαμορφωμένη από την κάτω απόληξη του κυρτού σώματος. Το τύμπανο είναι κοίλο με χαμηλό κομβίο στο κέντρο ενώ ο πυθμένας αντίστοιχα κυρτός με στρόβιλο στο κέντρο. Στην πλειονότητα των παραδειγμάτων το πάχος των τοιχωμάτων παραμένει περιορισμένο, όχι όμως τόσο όσο στα αγγεία της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Η δεύτερη παραλλαγή (CLW31b) βρίσκεται μορφολογικά πιο κοντά στα πρότυπα που υιοθετεί ο τύπος (αρ. 1650 – 1655). Τα αγγεία είναι περισσότερο κλειστά, ωοειδούς σχήματος με κυρτό ώμο. Το χείλος διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο συνήθως επικλινή προς το εσωτερικό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η μετάβαση από το χείλος στον ώμο εσωτερικά είναι έντονα γωνιώδης και συνοδεύεται από πλατιά αβαθή σκοτία. Ωστόσο τα τοιχώματα των αγγείων είναι εμφανώς πιο χοντρά ενώ η εφαρμογή της λαβής γίνεται με μικρότερη επιμέλεια, γεγονός που μαρτυρεί και την χρονολογική απόσταση από τα αγγεία της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Στην παραλλαγή αυτή δεν διατηρείται το κάτω μέρος του σώματος, ωστόσο είναι πιθανό πως ακολουθεί το ίδιο σχήμα με την προηγούμενη. Ανάλογα παραδείγματα, με πολλά κοινά χαρακτηριστικά εντοπίζονται στην Κρήτη σε στρώματα που χρονολογούνται από τον 4ο μέχρι και τον πρώιμο 6ο αιώνα2526. Στην Κνίδο οι επιβιώσεις των αγγείων της αιγαιακής κοινής κεραμική συνεχίζονται μέσα στον 5ο αιώνα2527. Στο υλικό των Φιλίππων ο τύπος, αν και απαντά με μικρή σχετικά ένταση, συγκριτικά με άλλες χύτρες της παραγωγής, εντοπίζεται συχνότερα στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, και στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων συνυπάρχει με όστρακα που χρονολογούνται πριν τον 5ο αιώνα. 2525 Hayes 1983, 122, εικ. 5 – 6, αρ. 58 - 64 2526 Vogt 2000, 2527 Doksanalti, Tekocak 2014, 283, εικ. 4, αρ. 23 414 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται αγγεία της αιγαιακής κοινής κεραμικής και της παραγωγής Çandarli. Μάλιστα, το πλέον εκτεταμένο παράδειγμα (αρ. 1643), εντοπίζεται στα νότια του κτηρίου που καταλαμβάνει το βόρειο μέρος της νησίδας, κάτω από το στρώμα ωμών πλίνθων που σηματοδοτεί την καταστροφή της αρχικής φάσης του. Τα παραπάνω στοιχεία υποδεικνύουν, πως τουλάχιστον η πρώτη παραλλαγή του τύπου δεν πρέπει να απέχει πολύ χρονολογικά από τα πρότυπά της, η κυκλοφορία των οποίων δεν συνεχίζεται μετά τον 3ο αιώνα, παρά μόνο με τη μορφή επιβιώσεων2528. Με αρκετή βεβαιότητα μπορεί να υποστηριχθεί λοιπόν πως ο τύπο CLW13a έχει εμφανιστεί μέσα στον 4ο αιώνα. Η δεύτερη παραλλαγή με τα πιο χονδρά τοιχώματα, μάλλον έπεται χρονολογικά, καθώς απομακρύνεται από τα πρότυπά της, και συνεχίζεται μέσα στον 5ο αιώνα. Η συνέχεια αυτή πάντως φαίνεται πως είναι βραχύβια καθώς, τα παραδείγματά του τύπου CLW31b εξακολουθούν να εντοπίζονται σε σύνολα με ικανή παρουσία υλικού του 3ου και του 4ου αιώνα. CLW32 (αρ. 1656 – 1685) Μια ιδιαίτερα μεγάλη ομάδα από χύτρες στο υλικό των Φιλίππων χαρακτηρίζεται από χείλος τριγωνικής διατομής, που συχνά προβάλλεται και εσωτερικά. Τα αγγεία του τύπου, συνήθως μεγαλύτερου μεγέθους σε σχέση με τα περισσότερα του σχήματος, διακρίνονται σε τρεις βασικές παραλλαγές, ανάλογα με τη μορφή του σώματος, η διάκριση των οποίων είναι προβληματική όταν τα όστρακα διατηρούνται σε περιορισμένη έκταση. Πάντως, ακόμη και στο πλαίσιο της κάθε παραλλαγής διακρίνεται αρκετή ποικιλία τόσο στη μορφή του χείλους, όσο και στην παρουσία ή απουσία αυλακώσεων στην εξωτερική επιφάνεια. Οι λαβές υιοθετούν κοινά χαρακτηριστικά και εκκινούν από το χείλος, πιο συγκεκριμένα από την κάτω επιφάνειά του, απολήγοντας στον ώμο, λίγο πάνω από τη μέγιστη διάμετρο του αγγείου. Το κάτω τμήμα των αγγείων, δεν διατηρείται, όμως θα πρέπει να διαμορφώνονταν κυρτό, πιθανότατα όπως στον τύπο CLW31a. Η πρώτη και πολυπληθέστερη παραλλαγή (CLW32a) αφορά αγγεία με ωοειδές σώμα και ενιαίο κυρτό ώμο (αρ. 1656 – 1670). Τα αγγεία στην πλειονότητά τους φέρουν πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις αφήνουν ακάλυπτο το ανώτερο τμήμα του ώμου. Οι χύτρες της δεύτερης παραλλαγής (CLW32b) διαμορφώνουν έντονη τροπίδωση στη μετάβαση από το κυρτό κάτω μέρος του σώματος προς τον επικλινή ώμο (αρ. 1671 – 1679). Στην περίπτωση αυτή οι αυλακώσεις συνήθως παραλείπονται. Η τελευταία παραλλαγή (CLW32c) συμπεριλαμβάνει ευρύστομα αγγεία, με κυρτό το κάτω μέρος του σώματος και έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς τον επικλινή ώμο, ο οποίος συχνά φέρει αυλακώσεις (αρ. 1680 – 1685). Σε όλες τις επί μέρους παραλλαγές διαπιστώνεται ποικιλία ως προς τη μορφή του χείλους, το οποίο μπορεί να 2528 Βλ. σελ. 335 415 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) προβάλλεται με μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση εσωτερικά. Σταδιακά απλοποιείται και περιορίζεται τελικά σε ένα στενότερο, δακτύλιο, που διατηρεί ώμος το τριγωνικό του σχήμα, έστω και με μικρότερη ένταση. Αν και τα περισσότερα παραδείγματα του τύπου είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας (CLWi) διαπιστώνονται, αρκετά της δεύτερης (CLWii), με τη χαρακτηριστική κιτρινωπή επιφάνεια και τον τεφρό σε μεγάλο πάχος πυρήνα. Αντίθετα με πολλούς από τους προηγούμενους τύπους, οι οποίοι μπορούν να ενταχθούν στο πλαίσιο μιας κοινή αντίληψη του σχήματος, ιδιαίτερα στη βαλκανική και την ανατολική Μεσόγειο, για το συγκεκριμένο τύπο δεν διαπιστώνονται κοντινά ανάλογα. Η ποικιλία του σχήματος στο σώμα, διατηρώντας κοινά τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, απηχεί την λογική των χυτρών της αιγαιακής κοινής κεραμικής. Μάλιστα, τα χαμηλότερα παραδείγματα του τύπου (CLW32c), φαίνεται πως υιοθετούν το σχήμα του σώματος των ευρύστομων χυτρών της συγκεκριμένης παραγωγής (casseroles)2529. Η πιθανότητα ωστόσο να πρόκειται για αγγεία σύγχρονα με τις εισηγμένες χύτρες των αιγαιακών κέντρων είναι μάλλον μικρή. Αντίθετα, φαίνονται πιο κοντά στην χρονολόγηση του τύπου CLW31 και θα μπορούσαν να αποτελούν επιβιώσεις ή προσαρμογές των εισαγόμενων σχημάτων στις ανάγκες και τις δυνατότητες της τοπικής κεραμικής παράδοσης. Ο τύπος είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος στο υλικό που εξετάστηκε και απαντά σε ολόκληρη τη στρωματογραφία του χώρου, μαζί με υλικό του 5ου αιώνα. Ωστόσο, σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις απουσιάζουν από τα συνευρήματά του όστρακα που μπορούν να αποδοθούν στον 3ο ή τον 4ο αιώνα. Μάλιστα, ένα παράδειγμα (αρ. 1677) εντοπίζεται, μαζί με χύτρα του προηγούμενου τύπου, σε ένα από τα ελάχιστα κλειστά σύνολα του χώρου. Επιπλέον, ως στοιχείο πρωιμότητας θα μπορούσε να θεωρηθεί και η αναλογικά αυξημένη παρουσία οστράκων που ανήκουν στην δεύτερη ομάδα του πηλού της παραγωγής (CLWii). Είναι πολύ πιθανό πως οι χύτρες του τύπου είναι λίγο – πολύ σύγχρονες με τα αγγεία του προηγούμενου, με τα οποία συνυπάρχουν συχνά. Με αρκετή βεβαιότητα μπορεί να υποστηριχθεί πως οι πρωϊμότερες εκδοχές του σχήματος χαρακτηρίζουν τον 4ο αιώνα. Ωστόσο, η έντονη παρουσία του τύπου στο υλικό υποδεικνύει πως εξακολουθεί να παράγεται μέσα στον 5ο αιώνα, οπότε σημειώνεται η ακμή της τοπικής παραγωγής. Αντίστοιχα η απουσία του από τα οψιμότερα σύνολα που έχουν μελετηθεί στους Φιλίππους, καθιστά σαφές πως αυτός δεν συνεχίζεται στον όψιμο 6ο αιώνα. Το μεμονωμένο όστρακο που εντοπίζεται στον αποθέτη στα νότια της νησίδας2530 είναι μάλλον υπολειμματικό. Μάλιστα, πιθανότερο είναι πως τα αγγεία αυτά έχουν ήδη εκλείψει ή αντικατασταθεί αρκετά νωρίτερα. Οι επί μέρους παραλλαγές φαίνεται πως εμφανίζονται και εξελίσσονται παράλληλα, όπως 2529 Hayes 1983, 105 - 106 2530 Ζαχαριάδης 2010, εικ. 10, αρ. 18 416 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) υποδεικνύουν τα κοινά στάδια διαμόρφωσης του χείλους και πιθανότατα εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες του νοικοκυριού. CLW33 (αρ. 1686 – 1692) Ο συγκεκριμένος τύπος απαντά με περιορισμένα παραδείγματα, τα οποία μάλιστα διατηρούνται αποσπασματικά. Οι ομοιότητές του με τις χύτρες του τύπο CLW32 είναι ιδιαίτερα έντονες και θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως παραλλαγή του καθώς διαπιστώνονται κοινά χαρακτηριστικά και αντίστοιχη κατηγοριοποίηση. Το βασικό στοιχείο που διαφοροποιείται μεταξύ των δύο, καθώς στα αγγεία του τύπου CLW33 αυτό διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Και στην περίπτωση διαπιστώνονται αγγεία με ωοειδές σώμα (CLW33a) (αρ. 1686 – 1688), κλειστά με τροπίδωση (CLW33b) (αρ. 1689 – 1691) και ευρύστομα, το ανώτερο τμήμα των οποίων διαμορφώνεται σχεδόν κυλινδρικό (CLW33c) (αρ. 1692). Σε κανένα παράδειγμα δεν διατηρείται μέρος της βάσης ή ακόμη και της λαβής, αλλά είναι ασφαλές αυτά να αποκατασταθούν με τρόπο ανάλογο του προηγούμενου τύπου. Η διατήρηση είναι ιδιαίτερα αποσπασματική στα παραδείγματα της τελευταίας παραλλαγής. Η πλειονότητα των παραδειγμάτων του τύπου, παραμένουν ακόσμητα. Μόνο ορισμένα όστρακα της δεύτερης παραλλαγής, η οποία είναι και η πολυπληθέστερη, φέρουν πλατιές, αβαθείς αυλακώσεις ή επίπεδες ταινίες στον ώμο. Ο πηλός ανήκει εξολοκλήρου στην πρώτη ομάδα (CLWi), τουλάχιστον στο μικρό αριθμό των αγγείων που εξετάστηκαν. Παραδείγματα από τους Στόβους, μορφολογικά ανάλογα με τον τύπο CLW33a, που όμως φέρουν επίχρισμα, αποδίδονται μεταξύ δεύτερο μισό 3ου και το πρώτο μισό του 4ου αιώνα2531. Όστρακα που μπορεί να συνδέονται με τις χύτρες CLW33b εντοπίζονται στη Θάσο και χρονολογούνται, με τυπολογικά κριτήρια στο δεύτερο μισό του 5ου ή τις αρχές του 6ου αιώνα2532, ωστόσο φαίνεται πως προέρχονται από οψιμότερα στρώματα. Στο υλικό των Φιλίππων τα στοιχεία οδηγούν σε μια ενδιάμεση χρονολόγηση. Αν και τα παραδείγματα του τύπου συνυπάρχουν τόσο με πρώιμα όσο και με οψιμότερα όστρακα, η σχέση του με τις χύτρες CLW32, τις οποίες φαίνεται πως διαδέχεται, και τα σύνολα στα οποία εντοπίζεται καθιστά πιθανότερη μια χρονολόγηση μέσα στον 5ο αιώνα. Η σταδιακή επικράτηση των περισσότερο σφαιρικών αγγείων του τύπου CLW30, ήδη από τα τέλη του αιώνα και η περιορισμένη παρουσία του στο υλικό υποδεικνύει πως το σχήμα ήταν μάλλον βραχύβιο. CLW34 (αρ. 1693 – 1710) Ο τύπος συμπεριλαμβάνει αγγεία μικρού κυρίως μεγέθους, με σώμα σφαιρικό ή 2531 Anderson - Stojanović 1992, 127, πίν. 126, αρ. 1173 - 1175 2532 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 38, εικ. 15, αρ. CC15, 17 417 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) ωοειδές που χαρακτηρίζονται από στενό, τριγωνικής διατομής χείλος, συνήθως κοίλο στην άνω επιφάνειά του, το οποίο προβάλλεται εξωτερικά. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς ή μηνισκοειδούς διατομής και εκκινούν από το χείλος απολήγοντας στο κάτω μέρος του ώμου ή στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Ο διάκοσμος περιορίζεται σε αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια του ώμου ή και του σώματος, οι οποίες μπορεί να διαμορφώνονται πλαστικά, με μεγάλο βάθος και ικανό πλάτος ή με τη μορφή λεπτών χαράξεων, σε πυκνή ζώνη που περιορίζεται στον ώμο. Το κάτω μέρος δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση τόσο στο σύνολο των Φιλίππων, όσο και στις θέσεις που διαπιστώνονται παράλληλα του σχήματος. Όλα τα παραδείγματα είναι κατασκευασμένα με πηλό της πρώτης ομάδας της παραγωγής (CLWi), ωστόσο διαπιστώνονται και όστρακα με λιγότερο ομοιογενή κατανομή των προσμίξεων. Πρόκειται ουσιαστικά για την τοπική εκδοχή εισηγμένων αγγείων του σχήματος (CIW5), τα οποία αντιπροσωπεύουν μια γενικότερη τάση, που παρατηρείται στον αιγαιακό κυρίως χώρο, αλλά και έξω από αυτόν2533. Ο τύπος αυτός ταυτίζεται με τα πρότυπά του, τα οποία αντιγράφει πιστά. Η ίδια πρακτική υιοθετείται στους Στόβους2534 και στην Κρήτη2535, όπου ανάλογα αγγεία θεωρούνται τοπικά προϊόντα, όπως ακριβώς και στους Φιλίππους. Αν και το ιδιαίτερο σχήμα του τριγωνικού χείλους αποτελεί το κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα των χυτρών αυτών διαπιστώνονται επί μέρους διαφοροποιήσεις. Με βάση αυτές διακρίνονται τέσσερεις παραλλαγές. Στην πρώτη (CLW34a) συμπεριλαμβάνονται αγγεία με χείλος που διαμορφώνεται στον οριζόντιο άξονα και φέρει μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του (αρ. 1693 – 1695). Η δεύτερη παραλλαγή (CLW34b), που είναι η πολυπληθέστερη και μορφολογικά πιο κοντά σε αντίστοιχες χύτρες από άλλες θέσεις, αφορά αγγεία με κάθετο τριγωνικής διατομής χείλος, κοίλο στην άνω επιφάνειά του (αρ. 1696 – 1701). Σε μια άλλη ομάδα (CLW34c) το χείλος διατηρεί την τριγωνική του διατομή, αλλά η άνω επιφάνειά του παραμένει επίπεδη ή επικλινής προς το εσωτερικό ή το εξωτερικό (αρ. 1702 – 1708). Τέλος, ελάχιστα όστρακα αφορούν μια διαφορετική παραλλαγή (CLW34d) στην οποία το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση εξωτερικά και κοίλη την άνω επιφάνειά του (αρ. 1709 – 1710). Οι επί μέρους εκδοχές του τύπου δεν φαίνεται να ενέχουν εξελικτικό χαρακτήρα, ωστόσο διαπιστώνονται στοιχεία ενδεικτικά της πορείας του σχήματος στο χρόνο. Έτσι, τα παραδείγματα του τύπου CLW34a φαίνεται πως έχουν περιορισμένη χρονική διάρκεια και προέρχονται από σύνολα του 5ου αιώνα. Οι δύο επόμενες παραλλαγές 2533 Βλ. σελ. 361 – 362 2534 Anderson - Stojanović 1992, 139 – 140, πίν. 143, αρ. 1231 - 1236 2535 Vogt 2000, 79, εικ. 37 .1 – 4, Yangaki 2005, 170 – 171, εικ. 40b, 41a - b 418 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) είναι περισσότερο διαχρονικές. Ο σταδιακός τονισμός του κάθετου άξονα και η διαμόρφωση υποτυπώδους χαμηλού λαιμού, που διαπιστώνεται και στις δύο, σχετίζεται με τις οψιμότερες εκδοχές του τύπου. Αντίστοιχα, ενδεικτική οψιμότητας είναι και η αντικατάσταση των πλαστικά διαμορφωμένων αυλακώσεων της εξωτερική επιφάνειας από ζώνη με λεπτές πυκνές αυλακώσεις στον ώμο. Τα στοιχεία είναι περιορισμένα και αμφιλεγόμενα για την τελευταία εκδοχή του τύπου, καθώς τα ελάχιστα παραδείγματά του προέρχονται στο σύνολό τους από επιφανειακά στρώματα, στα οποία κυριαρχεί μεν το υλικό του 5ου αιώνα, αλλά εντοπίζονται και μεμονωμένα οψιμότερα όστρακα. Η χρονολόγηση του τύπου δεν διαφοροποιείται από αυτή που έχει προταθεί μέχρι τώρα από τη βιβλιογραφία για τις άλλες θέσεις και κυμαίνεται μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα. Τα δεδομένα από τους Φιλίππους επιβεβαιώνουν την παραπάνω πρόταση. Ωστόσο, ο τύπος χαρακτηρίζει μάλλον τις οψιμότερες φάσεις του χώρου. Τα παραδείγματά του απαντούν κυρίως στα επιφανειακά στρώματα και σε στρώματα επίχωσης. Όταν εντοπίζονται χαμηλότερα, συχνά συνυπάρχουν με υλικό του 6ου και 7ου αιώνα ή ακόμη μεταγενέστερο. Επιπλέον, παραδείγματα του, έστω και σε μικρές ποσότητες εντοπίζονται στο υλικό από την κατάχωση της δεξαμενής του αίθριου της Οικοδομικής Νησίδας 4, γεγονός που υποδεικνύει την χρονολόγησή τους από τα μέσα του 6ου αιώνα και έπειτα. CLW35 (αρ. 1711 – 1735) Ο τελευταίος χρονολογικά τύπος που συμπεριλαμβάνεται στην τοπική παραγωγή αφορά αγγεία με έντονη τροπίδωση στη μετάβαση από το κυρτό ή σχεδόν κυλινδρικό σώμα προς τον επικλινή ώμο. Το χείλος παρουσιάζει ποικιλία και κυμαίνεται από κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, μέχρι οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο. Πάντως, σε κάθε περίπτωση διαμορφώνει σαφή υποδοχή για να εδράζεται σωστά το καπάκι. Η βάση, αν και δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση ήταν πιθανότατα επίπεδη. Ποικιλία διαπιστώνεται και στις λαβές, οι οποίες είναι στις περισσότερες περιπτώσεις κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στον ώμο. Ωστόσο, σε ένα παράδειγμα (αρ. 1711) η λαβή είναι ανάλογη με αυτή στις βυτίνες τύπου CLW25, οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, στραμμένη προς τα επάνω και τοποθετημένη στον ώμο. Σταθερό χαρακτηριστικό των αγγείων του τύπου αποτελεί η παρουσία λεπτών αυλακώσεων στον ώμο, ενώ η μετάβαση προς το χείλος σημειώνεται από έντονη ακμή ή ήπια τροπίδωση, που αν και σχετίζεται με τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά του αγγείου ενισχύει την πλαστικότητά του. Με κριτήριο τη μορφή του χείλους διαπιστώνονται τρεις επί μέρους παραλλαγές. Η πρώτη (CLW35a) χαρακτηρίζεται από χείλος τριγωνικής σχεδόν διατομής, με κοίλη και επικλινή προς το εσωτερικό την άνω επιφάνειά του (αρ. 1711 – 1717). Σε αρκετά παραδείγματα, μεταβατικά προς την επόμενη παραλλαγή, το χείλος στρέφεται 419 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εντονότερα προς τα έξω και είναι περισσότερο κοίλο. Σε μια μικρότερη ομάδα του τύπου (CLW35b) το χείλος τονίζεται στον κατά μήκος άξονα και διαμορφώνεται από πλατύ, έντονα κοίλο δακτύλιο (αρ. 1718 – 1722). Στην τελευταία παραλλαγή (CLW35c) το χείλος διαμορφώνεται από πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό ή κυρτό, με ποικίλες διαμορφώσεις (αρ. 1723 – 1735). Σε όλες τις εκδοχές του όμως σχηματίζει πλατιά σκοτία στην άνω επιφάνειά του ή κάθετη προβολή στην εξωτερική του απόληξη, για να σταθεροποιείται το καπάκι. Το σύνολο των παραδειγμάτων είναι κατασκευασμένα με πηλό τη πρώτης ομάδας (CLWi), ενώ απαντά και μεμονωμένο όστρακο του τύπου που φέρει εφυάλωση (αρ. 1955). Η χρονολογική διάκριση των επί μέρους παραλλαγών είναι ιδιαίτερα δύσκολη και ασαφής, καθώς εντοπίζονται συνήθως μαζί. Αν και απηχούν αρκετά κοινά στοιχεία με χύτρες που εντοπίζονται στην Κωνσταντινούπολη και επικρατούν στον όψιμο 6ο και 7ο αιώνα2536, τα αγγεία των Φιλίππων διαφοροποιούνται ριζικά από αυτές. Ο τύπος κυριαρχεί μεταξύ των αγγείων του σχήματος στην παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 4, τόσο στον αποθέτη που διαμορφώνεται στο αίθριο, όσο και στην υπόλοιπη έκταση του χώρου, όπου τοποθετείται χρονολογικά μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα2537. Αντίστοιχα, έντονη είναι η παρουσία του στον αποθέτη στα νότια της νησίδας του υαλουργείου2538, αλλά και στο συγκρότημα αποθηκευτικών και εργαστηριακών χώρων στο νοτιοανατολικό όριο της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2539, όπου εντοπίζεται μαζί με υλικό που χρονολογείται από το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και έπειτα. Παράδειγμα της τελευταίας παραλλαγής εντοπίζεται και στη Θάσο2540 σε στρώματα του 7ου αιώνα. Με βάση τα παραπάνω, και δεδομένου ότι ο τύπος απαντά στο κτήριο που εξετάζεται κυρίως σε επιφανειακά ή σε εμφανώς διαταραγμένα στρώματα, η χρονολόγηση του στον 5ου αιώνα που αρχικά υποστηρίχθηκε2541 φαίνεται ιδιαίτερα πρώιμη. Πιθανότερο είναι πως οι χύτρες αυτές χαρακτηρίζουν την περίοδο από το δεύτερο μισό ή τα τέλη του 6ου αιώνα και έπειτα, ωστόσο είναι δύσκολο, με βάση το διαθέσιμο υλικό να υπολογιστεί το τέλος της παραγωγής του, που θα πρέπει όμως να συμπίπτει με το τέλος της τοπικής παραγωγής. CLW36 (αρ. 1736 – 1801) Ο τύπος αυτός, αφορά μια ευρύτερη κατηγορία χυτρών με κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά, που δεν εμπίπτουν πάντα στα αυστηρά όρια του τύπου. Ουσιαστικά, σε αυτόν ενσωματώνονται αρκετοί διακριτοί τύποι, ο καθένας με μικρή 2536 Hayes 1992, 54 – 55 (ware 3, type B) 2537 Τριβυζαδάκη 2005, 103 – 111, αρ.Κ13 – 20, Χ23 – 27, Χ30 - 39 2538 Ζαχαριάδης 2010 εικ. 9, αρ. 14 – 17, εικ. 10 αρ. 19 - 23 2539 Zachariadis 2014, 706 – 707, εικ. 9 - 11 2540 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 41, εικ. 17, αρ. CC44. (Ωστόσο το αγγείο συσχετίζεται από τους συγγραφείς με πολύ προγενέστερες περιόδους) 2541 Τριβυζαδάκη 2005, 103 – 111 420 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αντιπροσώπευση στο σύνολο, που συνιστούν τις επί μέρους παραλλαγές, αλλά διακρίνονται από κοινή γεωμετρία του σχήματος και εντάσσονται στο ίδιο χρονολογικό πλαίσιο. Η τυποποίηση είναι χαμηλή και αρκετά είναι τα παραδείγματα εκείνα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως μεταβατικά μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών, οι οποίες άλλοτε συνδέονται εξελικτικά και άλλοτε φαίνεται να έχουν ανεξάρτητη υπόσταση. Κοινό στοιχείο των αγγείων που συμπεριλαμβάνονται στον τύπο CLW36 αποτελούν το μικρό μεγέθος, το σχεδόν σφαιρικό σώμα και ο κάθετος άξονας του χείλους2542. Η στροφή σε αγγεία με ανάλογα χαρακτηριστικά διαπιστώνεται, σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου, από τον 6ο αιώνα και μετά Το υλικό κατασκευής παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των παραλλαγών. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων ανήκει στην πρώτη ομάδα (CLWi) αλλά αρκετά είναι και εκείνα της τελευταίας ομάδας (CLWiii), με αρκετά κοινά στοιχεία με τη χειροποίητη κεραμική που εξετάζεται σε επόμενο κεφάλαιο. Πιο πρώιμη, σε σχέση με τις υπόλοιπες φαίνεται πως είναι η πρώτη παραλλαγή του τύπου (CLW36a). Το χείλος διαμορφώνεται κάθετο, με διατομή που ποικίλει από ωοειδή έως ορθογώνια, κατά κανόνα κοίλο εσωτερικά και σε ορισμένες περιπτώσεις ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του (αρ. 1736 – 1744). Διατηρεί αρκετά κοινά στοιχεία με τον τύπο CLW34c. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στον ώμο. Ο διάκοσμος είναι περιορισμένος και αφορά συνήθως μεμονωμένες αβαθείς αυλακώσεις στον ώμο ή στη μετάβαση προς το χείλος. Ένα παράδειγμα του σχήματος από τη Θάσο εντοπίζεται σε στρώματα που ορίζουν τη μετάβαση προς τον 7ο αιώνα, ωστόσο, αντίστοιχο αγγείο από το Άργος αποδίδεται μεταξύ όψιμου 5ου και πρώτου μισού 6ου αιώνα2543. Τα σύνολα στα οποία απαντούν τα παραδείγματα του τύπου στους Φιλίππους ενισχύουν μια χρονολόγηση πιο κοντά σε αυτή που προτείνεται για το Άργος. Είναι πιθανότερο πως τα παραδείγματα με χείλος ορθογώνιας διατομής έπονται χρονολογικά και δεν αποκλείεται να συνεχίζονται μέχρι το τέλος του 6ου αιώνα, καθώς μεμονωμένο όστρακο εντοπίζεται στον αποθέτη της δεξαμενής του αίθριου της Οικοδομικής Νησίδας 4. Η δεύτερη παραλλαγή (CLW36b) συμπεριλαμβάνει αγγεία με σφαιρικό ή σχεδόν σφαιρικό σώμα, κάθετο έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση εσωτερικά ή / και εξωτερικά (αρ. 1745 – 1755). Σε πολλές περιπτώσεις το χείλος είναι ιδιαίτερα τονισμένο σε ύψος διαμορφώνοντας ένα υποτυπώδη χοανοειδή λαιμό, ενώ σε αρκετές μια αβαθής σκοτία, εσωτερικά, σχηματίζει υποδοχή, ώστε να δεχτεί το καπάκι. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές, 2542 Την ίδια τάση αντιπροσωπεύουν και τα αγγεία του τύπου CLW34, ωστόσο στην περίπτωση εκείνη διαπιστώνεται μια μεγαλύτερη, με σαφήνεια διακριτή και ομοιογενής ομάδα. 2543 Abadie - Reynal, Sodini 1992, 41, εικ. 17, αρ. CC47 421 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) ωοειδούς διατομής και εκκινούν από το χείλος απολήγοντας στον ώμο. Συχνά πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις, πλαστικά διαμορφωμένες κοσμούν την εξωτερική επιφάνεια του ώμου, ενώ άλλες φορές αντικαθίστανται, όπως και στον τύπο CLW34 από λεπτότερες. Χύτρες με ανάλογα χαρακτηριστικά συμπεριλαμβάνονται σε τοπικές παραγωγές της Ιταλίας, που χρονολογούνται μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα2544. Στους Φιλίππους τα παραδείγματα της συγκεκριμένης παραλλαγής απαντούν σε αρκετές περιπτώσεις με υλικό του 6ου αλλά και του 7ου αιώνα, αλλά και σε σύνολα της ίδιας περιόδου, από το συγκρότημα που ανασκάφθηκε στο νοτιοανατολικό πέρας της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2545. Η επόμενη εκδοχή του τύπου (CLW36c) συμπεριλαμβάνει ελάχιστα μόνο παραδείγματα (αρ. 1756 – 1760). Χαρακτηρίζεται από κάθετο, έξω νεύον χείλος που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου και φέρει βαθιά σκοτία εσωτερικά. Σταδιακά η σκοτία αυτή διευρύνεται και προβάλλεται εξωτερικά με τη μορφή τροπίδωσης. Οι λαβές, όταν διατηρούνται είναι κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής και εκκινούν από το χείλος απολήγοντας στον ώμο. Ένα μόνο παράδειγμα διατηρεί διάκοσμο που συνίσταται σε κυματοειδείς αυλακώσεις στην εξωτερική επιφάνεια. Ο διάκοσμος, ο οποίος απαντά σε χειροποίητα αγγεία2546 και σε άλλους τύπους της οψιμότερης φάσης του χώρου που εξετάζεται υποδεικνύει πως η συγκεκριμένη παραλλαγή, ιδιαίτερα τα αγγεία με γωνιώδες χείλος είναι μάλλον όψιμη και συνεχίζει μέχρι και τον 7ο αιώνα. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις τα συνευρήματα του τύπου είναι προγενέστερα καθώς εντοπίζεται με υλικό του 5ου και 6ου αιώνα, με εξαίρεση ένα, μοναδικό, παράδειγμα από επιφανειακό στρώμα, το οποίο συνυπάρχει με οψιμότερη κεραμική. Πιθανότατα εξελικτική θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η σχέση του τύπου CLW36c με την επόμενη παραλλαγή (CLW36d), η οποία απαντά με αρκετή συχνότητα (αρ.1761 – 1773). Στις χύτρες αυτές το χείλος διαμορφώνεται έντονα έξω νεύον ή σε προβολή εξωτερικά, ενίοτε με τη μεσολάβηση χαμηλού λαιμού, κωνικού ή με συστολή. Η τροπίδωση του χείλους της προηγούμενης παραλλαγής, μετατρέπεται σε στενό δακτύλιο. Προοδευτικά το χείλος αυξάνει σε μέγεθος και αποκτά τριγωνική σχεδόν διατομή, με μια ή περισσότερες αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια και προβάλλεται εντονότερα εξωτερικά. Τα περισσότερα παραδείγματα διατηρούνται αποσπασματικά, αλλά όπου σώζεται η λαβή αυτή παραμένει κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής και εκκινεί από το χείλος, απολήγοντας πιθανότατα στον ώμο. Άλλος διάκοσμος, εκτός του χείλους, δεν διαπιστώνεται σε κανένα από τα παραδείγματα που ταυτίστηκαν. Αγγείο με ανάλογα χαρακτηριστικά εντοπίζεται στην Ιταλία και χρονολογείται 2544 Ceazzi, Del Brusco 2014, 944, εικ. 6, αρ. 9 2545 Zachariadis 2014, 707, εικ. 12 2546 Zachariadis 2014 εικ. 15 422 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μεταξύ του 6ου και του 7ου αιώνα2547. Τα δεδομένα των Φιλίππων συναινούν σε μια ανάλογη χρονολόγηση καθώς τα παραδείγματα της παραλλαγής συνυπάρχουν κατά κανόνα με όψιμο υλικό που κυμαίνεται από τον 6ο μέχρι τον 8ο αιώνα. Ωστόσο, η απουσία του από τα μελετημένα σύνολα που χρονολογούνται από τον όψιμο 6ο αιώνα και μετά υποδεικνύουν πως η κυκλοφορία του μετά τα τέλη του αιώνα διακόπτεται ή είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Πολύ κοντά στην προηγούμενη, βρίσκεται και η επόμενη παραλλαγή του τύπου (CLW36e). Σε αυτή το χείλος είναι κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, ενίοτε έσω ή έξω νέυον και άλλοτε σε μικρή προβολή εξωτερικά (αρ. 1774 – 1781). Η εσωτερική επιφάνεια συχνά παραμένει κοίλη, διαμορφώνοντας υποδοχή για το καπάκι, ενώ η εξωτερική φέρει συνήθως διάκοσμο από παράλληλες αυλακώσεις. Οι λαβές δεν διαφοροποιούνται σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές του τύπου, ενώ για άλλη μια φορά του υπόλοιπο αγγείο παραμένει ακόσμητο. Πολύ κοντινό στα παραδείγματα του τύπου με ακόσμητο τριγωνικό χείλος (αρ. 1778 – 1779) είναι ένα αγγείο από την Έφεσο που εντοπίζεται σε στρώματα του όψιμου 6ου αιώνα2548, ενώ ανάλογο χείλος έχουν μια σειρά από αρκετά πιο ευρύστομες χύτρες από την Crypta Balbi, του 7ου αιώνα2549. Στο υλικό της Νησίδας του Υαλουργείου τα παραδείγματα της συγκεκριμένης παραλλαγής συχνά συνυπάρχουν με υλικό του 6ου και του 7ου αιώνα ή και με οψιμότερα όστρακα. Ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίζονται και σε χαμηλότερα στρώματα, σε σύνολα του 5ου αιώνα. Φαίνεται λοιπόν πιθανό τα αγγεία αυτά, αν και χαρακτηρίζουν κυρίως τον 6ο αιώνα, να εμφανίζονται ήδη από τον προηγούμενο. Το τέλος του τύπου παραμένει ασαφές, ωστόσο, όπως και η προηγούμενη παραλλαγή, εάν συνεχίζεται μετά τον 6ο αιώνα η παρουσία του είναι μάλλον περιορισμένη. Με ελάχιστα μόνο όστρακα και εξαιρετικά αποσπασματικά αντιπροσωπεύεται μια άλλη παραλλαγή (CLW36f). Αφορά αγγεία μεγαλύτερου μεγέθους, με επίμηκες έξω νεύον χείλος που διαμορφώνει ένταση εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά (αρ. 1782 – 1784). Όλα τα όστρακα διατηρούν μόνο μικρό τμήμα του χείλους, οπότε το σχήμα δεν είναι δυνατό να αποκατασταθεί. Ελάχιστα παραδείγματα με ανάλογα χαρακτηριστικά συμπεριλαμβάνονται στα προϊόντα τοπικών Ιταλικών 2550 παραγωγών , ωστόσο το χρονολογικό πλαίσιο εκεί είναι εξίσου πλατύ με αυτό που αποδίδει το υλικό των Φιλίππων, καθώς τα παραδείγματα της συνυπάρχουν με κεραμική που κυμαίνεται από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα. Η παραλλαγή CLW36g, αντιπροσωπεύεται ικανοποιητικά (αρ. 1785 – 1793). Αφορά χύτρες με έξω νεύον χείλος, επίμηκες διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, συχνά με μικρή ένταση ή μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του 2547 Siena et al. 1998, εικ. 6.2 2548 Ladstätter 2008, 162, πίν. 314, αρ. Κ464 2549 Ricci 1998, εικ. 2.3 - 6 2550 Ceazzi, Del Brusco 2014, 944, εικ. 6, αρ. 7 423 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) απόληξη. Η λαβή είναι κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής και εκκινεί από το χείλος, απολήγοντας στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Ο διάκοσμος δεν είναι σπάνιος και αφορά κυρίως λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στον ώμο των αγγείων. Μορφολογικά ταυτίζονται με παράδειγμα από το υλικό των Φιλίππων, με κυκλική επίπεδη βάση, που αποδόθηκε σε εισαγωγή (αρ. 940)2551 καθώς διαφοροποιείται ως προς το υλικό κατασκευής. Αντίστοιχα αγγεία εντοπίζονται συχνά στην Ιταλία και αποδίδονται μεταξύ 6ου και 7ου αιώνα2552, αλλά και στο Αιγαίο2553. Στη Νησίδα του Υαλουργείου τα όστρακα του τύπου CLW36g συνυπάρχουν συνήθως με κεραμική του 6ου αιώνα καθώς και οψιμότερα όστρακα. Παραδείγματά του απαντούν και στο υλικό από τη δεξαμενή του αίθριου της παρακείμενης Οικοδομικής Νησίδας 4. Τα αγγεία με την μικρή προβολή στην άνω εσωτερική απόληξη του χείλους πιθανότατα αποτελούν και τις οψιμότερες εκδοχές του τύπου, καθώς αντιγράφονται, επακριβώς, από χειροποίητες χύτρες που χρονολογούνται πιθανότατα στον 7ο ή ενδεχομένως ακόμη και στον 8ο αιώνα. Κοινά στοιχεία με τη χειροποίητη κεραμική παρουσιάζει και το υλικό κατασκευής, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνονται παραδείγματα με πηλό της τρίτης ομάδας της παραγωγής (CLWiii). Όλα τα επί μέρους στοιχεία καταδεικνύουν πως η συγκεκριμένη παραλλαγή ανήκει στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και συνεχίζει μέσα στον επόμενο. Η τελευταία εκδοχή του τύπου (CLW36h) παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τις προγενέστερες χύτρες CLW26 (αρ. 1794 – 1801). Το χείλος διαμορφώνεται κάθετο, έξω νεύον, συχνά με μικρή ένταση εξωτερικά, αλλά παραμένει πιο κοντά στον κάθετο άξονα σε σχέση με το πρωιμότερο ανάλογό του. Στην ίδια ομάδα θα πρέπει να ενταχθούν και λιγοστά αγγεία με περισσότερο τονισμένο τον κάθετο άξονα του χείλους, αλλά ακόμη και εκείνα στα οποία το χείλος διαμορφώνεται καμπύλο, κοίλο εσωτερικά (αρ. 1798 – 1800). Λαβές διατηρούνται σε ελάχιστα παραδείγματα του τύπου. Είναι κάθετες, τοξωτές, κυλινδρικής ή ωοειδούς διατομής, εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Περιορισμένος είναι ο διάκοσμος, ο οποίος απαντά σε λιγοστές περιπτώσεις και αφορά λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις στον ώμο. Χύτρες με μορφή πολύ κοντά σε αυτή της τελευταίας παραλλαγής, επισημαίνονται στους Στόβους, όπου αποδίδονται στον 6ο αιώνα2554. Αγγεία με ανάλογα χαρακτηριστικά από την Έφεσο χρονολογούνται στο τέλος του 6ου ή στις αρχές του 7ου αιώνα2555, ενώ παραδείγματα από άλλες θέσεις εντοπίζονται σε σύνολα που 2551 Βλ. σελ. 363 2552 Buora et al. 1998, 605, εικ. 4.2. Murialdo et al. 1998, εικ. 4.10. Siena et al. 1998 εικ. 6.10, 6.14 - 15 2553 Warner - Slane, Kyriazi 2014, 909, εικ. 6 2554 Anderson - Stojanović 1992, 139, πίν. 142, αρ. 1230 2555 Ladstätter 2008, 163, πίν. 337, αρ. Κ485 - 487 424 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) χρονολογούνται από τον 7ο2556 μέχρι τον 9ο αιώνα2557 Η παρουσία αγγείων της συγκεκριμένης παραλλαγής στον αποθέτη της δεξαμενής του αίθριου στην παρακείμενη νησίδα και οι ομοιότητες με χειροποίητες χύτρες επιβεβαιώνει μια ανάλογη χρονολόγηση και στους Φιλίππους, από τον όψιμο 6ο αιώνα και μετά. Στη Νησίδα του Υαλουργείου παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται κυρίως σε επιφανειακά στρώματα, ενώ όταν βρίσκονται χαμηλότερα συνυπάρχουν με όστρακα που χρονολογούνται αντίστοιχα από τον όψιμο 6ο μέχρι και τον 8ο ή 9ο αιώνα. Τέλος, πολύ κοντά στην τελευταία παραλλαγή, αλλά διαφοροποιούμενο από αυτή βρίσκεται μεμονωμένο παράδειγμα, με σφαιρικό σώμα και κάθετο, υψηλό χείλος, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά (αρ. 1801). Παράλληλά του εντοπίζονται τόσο στον αποθέτη που έχει μελετηθεί στα νότια της νησίδας2558, όσο και στη δεξαμενή του αίθριου της Νησίδας 4, γεγονός που υποδεικνύει μια αντίστοιχη χρονολόγηση με τα υπόλοιπα παραδείγματα του τύπου CLW36h. Ανεξάρτητα από τα παράλληλα, τα συνευρήματα και τα χρονολογικά όρια της κάθε επί μέρους παραλλαγής, στο υλικό που μελετήθηκε, ο τύπος χαρακτηρίζει τις οψιμότερες φάσεις του κτηρίου που καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της Νησίδας του Υαλουργείου. Η πλειονότητα των οστράκων προέρχονται από επιφανειακά στρώματα, ενώ όταν απαντούν χαμηλότερα συνυπάρχουν συνήθως και παραδείγματα οψιμότερα από το υπόλοιπο σύνολο. Σε κάθε περίπτωση, επιχειρώντας τον προσδιορισμό ενός ευρύτερου πλαισίου για τα αγγεία του τύπου CLW36 , φαίνεται πως αυτά εμφανίζονται μέσα στον 6ο αιώνα και συνεχίζουν τουλάχιστον και μέχρι τον επόμενο, αιώνα, ενώ το τέλος του τύπου θα πρέπει να ταυτίζεται με το τέλος της τοπικής παραγωγής. CLW37 (αρ. 1802 – 1859) Ο τελευταίος και πολυπληθέστερος τύπος του σχήματος αφορά όπως και ο CLW36 μια ευρύτερη ομάδα, με αρκετές παραλλαγές, που υιοθετούν κοινά χαρακτηριστικά αλλά διαφοροποιούνται αρκετά μεταξύ τους (αρ. 1802 – 1859). Συμπεριλαμβάνει αγγεία ευρύστομα έως και ανοιχτά, με χαμηλό ύψος, που διαμορφώνουν τροπίδωση στο μέσο περίπου του ύψους τους. Το σχήμα τους, που έχει ήδη εμφανιστεί σε προϊόντα της αιγαιακής κοινής κεραμικής2559, συχνά διαφοροποιείται από τις υπόλοιπες χύτρες, με τη χρήση του όρου casserole2560 ή κατσαρόλα2561. Το σώμα είναι κυρτό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο ο οποίος τείνει 2556 Hayes 1992, 103, εικ. 45, αρ. 30.132 – 133. Ricci 1998, εικ. 3.4 2557 Hayes 1992, 112, εικ. 56, αρ. 35.10 – 12. Yangaki 2005, 175 – 176, εικ. 42a, d, f, g 2558 Ζαχαριάδης 2010, εικ. 10, αρ. 15 2559 Βλ. σελ. 333 – 335 2560 Hayes 1983, 105 - 106 2561 Τριβυζαδάκη 2005, 105 425 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) προς τον κάθετο άξονα, συνήθως με μικρή απόκλιση από αυτόν. Το χείλος, οριζόντιο ή κάθετο, διαμορφώνεται με ποικίλους τρόπους, αλλά φέρει, στην πλειονότητα των παραδειγμάτων, στενό ή ευρύτερο δακτύλιο εξωτερικά. Η βάση, αν και δεν διατηρείται σε κανένα παράδειγμα είναι μάλλον κυρτή, όπως προκύπτει από παρόμοιες χύτρες που εντοπίζονται σε άλλες θέσεις. Οι λαβές είναι κάθετες, τοξωτές ή ωτιόσχημες, ωοειδούς συνήθως διατομής. Εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στην τροπίδωση ή το κάτω μέρος του σώματος. Ο ώμος φέρει σε ορισμένα παραδείγματα πλατιές παράλληλες αυλακώσεις, που έχουν όμως μάλλον λειτουργικό και όχι διακοσμητικό χαρακτήρα. Ο πηλός, όπως και στους περισσότερους τύπους του σχήματος, ανήκει αποκλειστικά στην πρώτη ομάδα της παραγωγής (CLWi). Με βάση τα επί μέρους χαρακτηριστικά διαπιστώνονται αρκετές παραλλαγές, που όμως συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερη συνάφεια και ενίοτε εξελικτική μεταξύ τους σχέση. Η πρώτη από αυτές (CLW37a) ουσιαστικά συνδέεται άμεσα με τα αγγεία τύπου CLW32c, αλλά διαφοροποιείται ως προς τη διάρθρωση του χείλους, το οποίο είναι οριζόντιο, σε εσοχή και επικλινές προς το εξωτερικό (αρ. 1802 – 1806). Ο ώμος, επικλινής προς το εξωτερικό φέρει σε ορισμένες περιπτώσεις πλατιές αυλακώσεις. Εξέλιξη του ίδιου προτύπου μπορεί να θεωρηθεί και η επόμενη παραλλαγή (CLW37b) στην οποία το χείλος συρρικνώνεται σε ένα συμπαγές τρίγωνο και προβάλλεται, με μικρότερη ένταση, εσωτερικά και εξωτερικά, οριζόντιο ή ελαφρώς επικλινές προς το εσωτερικό (αρ. 1807 – 1812). Επιπλέον, ο ώμος τείνει ολοένα και περισσότερο προς τον κάθετο άξονα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις σχηματίζει μικρή συστολή. Στα αγγεία της επόμενης παραλλαγής (CLW37c) το χείλος είναι περισσότερο αποστρογγυλευμένο (αρ. 1813 – 1835). Η προβολή του προς το εσωτερικό σταδιακά συγχωνεύεται με την άνω απόληξη του ώμου και προβάλλεται με τη μορφή έντασης, που προοδευτικά απαλείφεται, ενώ εξωτερικά διατηρείται μόνο ένας λεπτός δακτύλιος. Σε αρκετά παραδείγματα το άνω τμήμα του σώματος βρίσκεται κοντά στον κάθετο άξονα, τοποθετώντας τα αγγεία αυτά στο όριο μεταξύ ανοιχτού και κλειστού σχήματος. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν ορισμένα, στα οποία η τροπίδωση απαλείφεται ή εξομαλύνεται (αρ. 1833 – 1834), ενώ, κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά, υιοθετεί και ένα εφυαλωμένο παράδειγμα (αρ. 1956). Μια μικρή ομάδα (CLW37d) διακρίνεται από τα υπόλοιπα αγγεία του τύπου (αρ. 1836 – 1838). Στα παραδείγματα αυτά το χείλος διαμορφώνεται οριζόντιο σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με το χείλος των αμφορέων CLW10a. Τέλος, με σαφήνεια διακρίνεται από τις προηγούμενες παραλλαγές μια ομάδα χυτρών (CLW37e), με τροπίδωση στο σώμα και χείλος που δεν προβάλλεται εσωτερικά, αλλά διαμορφώνεται οριζόντιο, από στενό ή πλατύτερο δακτύλιο εξωτερικά (αρ. 1839 – 1859). Πολλά είναι τα παραδείγματα τα οποία βρίσκονται μεταξύ ευρύστομου και του ανοιχτού σχήματος, ωστόσο, έστω και καταχρηστικά, συμπεριλαμβάνονται στις χύτρες. Και εδώ διακρίνονται παραδείγματα 426 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στα οποία η τροπίδωση υποχωρεί και το σώμα παρουσιάζει ενιαία καμπυλότητα (αρ. 1854 – 1859). Ο διάκοσμος είναι συνήθως πλουσιότερος σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές, καθώς συχνά επεκτείνεται στην άνω επιφάνεια του χείλους (αρ. 1855 – 1856) ή και στο κάτω μέρος του αγγείου (αρ. 1854). Εκτός από τα ανάλογα ευρύστομα αγγεία της αιγαιακής κοινής κεραμικής, το σχήμα απαντά και στη νότια ακτή της Μεσογείου, κατά την μέση ρωμαϊκή περίοδο, από τον 1ο μέχρι τον 3ο αιώνα2562. Αρκετά διαδεδομένο φαίνεται πως είναι στο χώρο της Βαλκανικής την ίδια περίοδο, ενώ επιβιώσεις του συνεχίζουν μέχρι το δεύτερο μισό του 4ου και τον πρώιμο 5ο αιώνα2563. Στους Στόβους, ευρύστομα σκεύη που προσομοιάζουν περισσότερο στην παραλλαγή CLW37e χρονολογούνται μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα2564. Στην πόλη των Φιλίππων, παραδείγματα του τύπου εντοπίζονται στην παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 4, και αποδίδονται από τα μέσα του 5ου μέχρι το δεύτερο μισό του 7ου αιώνα2565. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την Νησίδα του Υαλουργείου, επιβεβαιώνουν την παρουσία του τύπου από αρκετά νωρίς στο σύνολο που εξετάζεται. Αν και παραδείγματα του εντοπίζονται σε όλη τη στρωματογραφία του χώρου, τα περισσότερα προέρχονται από τα χαμηλότερα επίπεδα της ανασκαφής. Σε μεγάλο ποσοστό συνυπάρχουν με υλικό προγενέστερο ακόμη και του 5ου αιώνα, ενισχύοντας μια χρονολόγηση πιο κοντά στην πρόταση των Στόβων, μεταξύ 4ου και 5ου αιώνα. Ωστόσο η διάρκεια του τύπου είναι αρκετά μεγαλύτερη. Η εμφάνιση του δεν πρέπει να απέχει από τις ευρύστομες χύτρες CLW32c, καθώς ορισμένες από τις επί μέρους παραλλαγές αποτελούν εξέλιξή του. Με βάση τα συνευρήματα των επί μέρους οστράκων, αλλά και τα μορφολογικά στοιχεία, τα παραδείγματα των παραλλαγών CLW37a – c έχουν μάλλον εξελικτική σχέση, με τα οψιμότερα από αυτά να συνεχίζουν ενδεχομένως μέχρι και τον πρώιμο 6ο αιώνα. Τα λιγοστά αγγεία της παραλλαγή CLW37d ομοιάζουν τόσο με τους αμφορείς CLW10a, ώστε μια ανάλογη χρονολόγηση, μέσα στον 5ο αιώνα, φαίνεται πιθανότερη. Τέλος, τα αγγεία με το πλατύ οριζόντιο χείλος (CLW37e) αλλά και εκείνα του τύπου CLW37b στα οποία απαλείφεται η τροπίδωση του σώματος πιθανότατα έπονται χρονολογικά. Εντοπίζονται κυρίως στα ανώτερα στρώματα της ανασκαφής, και συνυπάρχουν συνήθως με υλικό του 6ου αιώνα και οψιμότερα όστρακα. Η παρουσία δύο τουλάχιστον εκτεταμένων παραδειγμάτων στον αποθέτη της δεξαμενής του αίθριου στη Νησίδα 4 είναι ενδεικτική της συνέχειας του τύπου μέχρι τον όψιμο 6ο ή και τον 7ο αιώνα. Ωστόσο, η περιορισμένη παρουσία του στα όψιμα σύνολα της πόλης που έχουν μελετηθεί, υποδεικνύει πως κυκλοφορίας του από τα μέσα του 6ου αιώνα και μετά είναι περιορισμένη. 2562 Riley 1979, 257, 259 – 263, εικ. 102 - 104, αρ. 482 – 487, 501 – 514, 2563 Tyšlova, Weissova 2014, 434, εικ. 1, αρ. 1 – 5 2564 Anderson - Stojanović 1992, 138 (τύπος 2), πίν. 141, αρ. 1214 – 1218 2565 Τριβυζαδάκη 2005, 105, αρ. Κ21, 114, αρ. Χ46, 117, αρ. ΜΑ57 427 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Συνοψίζοντας τα παραπάνω διαπιστώνεται, με βάση το υλικό που εξετάστηκε πως ο τύπος έχει ιδιαίτερα μεγάλο χρονολογικό εύρος, ανάλογο και της μορφολογικής του ποικιλίας. Οι πρωιμότερες εκδοχές του πιθανότατα εμφανίζονται μέσα στον 4ο αιώνα ενώ συνολικά καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του 6ου, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί με ασφάλεια το τέλος του. Άλλα παραδείγματα (1860 – 1875) Η πλειονότητα των οστράκων που σχετίζονται με την τοπική παραγωγή μπορούν να αποδοθούν σε κάποιον από τους παραπάνω τύπους. Παρόλα αυτά διαπιστώνεται μια μικρή ομάδα αγγείων τα οποία παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και δεν είναι εύκολο να ομαδοποιηθούν. Στις περισσότερες περιπτώσεις διακρίνονται σχέσεις με κάποιον από τους τύπους που προηγήθηκαν, αλλά δεν ταυτίζονται με αυτούς. Από τα όστρακα αυτά τα πιο χαρακτηριστικά παρουσιάζονται στον κατάλογο που ακολουθεί. Ένα παράδειγμα με σφαιρικό σώμα (αρ. 1860), ανάλογο με αυτό των όψιμων τύπων της παραγωγής, αλλά χείλος επικλινές προς το εσωτερικό και πηλό της δεύτερης ομάδας (CLWii) εντοπίζεται μαζί με υλικό του 3ου αιώνα. Ένα δεύτερο, με χείλος σε εσοχή (αρ. 1861), παρουσιάζει πολλά κοινά στοιχεία με τον τύπο CLW32a, ωστόσο δεν φέρει τον χαρακτηριστικό δακτύλιο τριγωνικής διατομής εξωτερικά. Ιδιαίτερο είναι ένα αγγείο το οποίο μορφολογικά βρίσκεται μεταξύ χύτρας και βιτύνας (αρ.1862), προερχόμενο από το επιφανειακό στρώμα της ανασκαφής. Τέλος μια ακόμη χύτρα (αρ. 1863), φαίνεται πως απηχεί στοιχεία από τον τύπο CLW37 αλλά το χείλος του διαμορφώνεται κάθετο, έξω νεύον. Εκτός από τα παραπάνω, μια σειρά αγγείων, που δεν συνδέονται μορφολογικά με κάποιον από τους παραπάνω τύπους, κατασκευασμένα με πηλό που της τοπικής παραγωγής, εντοπίζονται σε στρώματα με υλικό που μπορεί να χρονολογηθεί μέχρι τον 5ο αιώνα (αρ. 1864 – 1868), ενώ άλλα συνυπάρχουν και με οψιμότερα όστρακα (αρ. 1869 – 1874), καθιστώντας τη χρονολόγησή τους αμφίβολη. Μεταξύ των τελευταίων συμπεριλαμβάνεται και το μοναδικό παράδειγμα με δαντελωτή διαμόρφωση του χείλους (αρ. 1875). Καπάκια Τα καπάκια παρά την απλότητά του σχήματος, παρουσιάζουν αρκετές ιδιαιτερότητες. Συνδέονται με αρκετά επί μέρους σχήματα, όπως οι χύτρες, οι λεκανίδες τύπου CLW18, ενώ δεν αποκλείεται να χρησιμοποιούνται και με τους διαφορετικούς τύπους βιτύνας. Ο αριθμός τους στο υλικό που εξετάστηκε, παρότι σημαντικός, παραμένει περιορισμένος σε σχέση με τα σκεύη εκείνα που μπορούν να συσχετιστούν. Μια πιθανή εξήγηση για αυτό θα μπορούσε να είναι το γεγονός ότι κάθε καπάκι μπορεί να προσαρμόζεται σε περισσότερα αγγεία, με κοντινές μεταξύ τους διαστάσεις, ενώ το 428 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) κάθε σκεύος με μαγειρική χρήση εξυπηρετεί συγκεκριμένες ανάγκες. Επιπλέον, η αντοχή του στο χρόνο είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη, καθώς δεν δέχεται την ίδια θερμική καταπόνηση με τα καθ’ αυτά μαγειρικά σκεύη, ενώ ακόμη και με μικρές φθορές μπορεί να παραμένει λειτουργικό. Διαπιστώνονται έξι διαφορετικοί τύποι, αλλά η πλειονότητα των παραδειγμάτων ανήκουν σε μόλις δύο από αυτούς. Πάντως, θα πρέπει να σημειωθεί πως ο μεγαλύτερος αριθμός των οστράκων του σχήματος δεν μπορεί να αποδοθεί σε συγκεκριμένο τύπο, καθώς το τμήμα που συνήθως διατηρείται αφορά τη λαβή. Η περιορισμένη τυπολογία υποδεικνύει μεγάλη χρονολογική διάρκεια για τους επί μέρους τύπους, γεγονός που φαίνεται πως υποστηρίζεται και από τα ανασκαφικά δεδομένα. Η χρονολόγηση δυσχεραίνεται καθώς το σχήμα φαίνεται πως είναι ιδιαίτερα παραμελημένο από την έρευνα, ενώ ο τοπικός χαρακτήρας που συνήθως έχουν τα αγγεία αυτά καθιστά συχνά τις επί μέρους συγκρίσεις άκαρπες. Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα σχήματα που σχετίζονται με μαγειρικές χρήσεις οι εισαγωγές είναι περιορισμένες. Το σύνολο των παραδειγμάτων είναι κατασκευασμένα από πηλό της πρώτης ομάδας (CLWi), με μικρές μεταξύ τους αποκλίσεις. Κατασκευαστικά τα περισσότερα αγγεία παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά, με βασικό στοιχείο τα ίχνη από το κόψιμο με νήμα στην άνω επιφάνεια της λαβής και την παρουσία αυλακώσεων από το πλάσιμο που περιορίζονται συνήθως στην εσωτερική επιφάνεια. CLW38 (αρ. 1876 – 1904) Ο πρώτος τύπος αφορά καπάκια με κωνικό σώμα, συνήθως με μικρή συστολή και χείλος το οποίο διαμορφώνεται από την κάτω απόληξή του, με τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό (αρ. 1876 – 1891). Η λαβή στις ελάχιστες περιπτώσεις που διατηρείται είναι χαμηλή, κωνική, συμπαγής ή κοίλη εσωτερικά. Με βάση τη διαμόρφωση του χείλους διαπιστώνονται δύο επί μέρους παραλλαγές. Στην πρώτη (CLW38a) το χείλος, με διατομή που ποικίλει από ωοειδή έως ορθογώνια, παραμένει με σαφήνεια διακριτό από το σώμα (αρ. 1876 – 1885). Στα αγγεία της δεύτερης παραλλαγής (CLW38b) η τροπίδωση στη μετάβαση από το σώμα προς το χείλος αμβλύνεται και σταδιακά καταλήγει αδιόρατη (αρ. 1886 – 1891). Τα παραδείγματα του τύπου αν και δεν είναι ιδιαίτερα πολυάριθμα προέρχονται από όλη τη στρωματογραφία του χώρου που μελετήθηκε. Στα σύνολα στα οποία εντοπίζονται κυριαρχεί το υλικό του 4ου και 5ου αιώνα, ωστόσο πολύ συχνά απαντούν και οψιμότερα όστρακα. Ο τύπος, ο οποίος είναι και ο πολυπληθέστερος του σχήματος, φαίνεται πως αφορά τις πρωιμότερες φάσεις του χώρου και επικρατεί κατά τον 5ο. Τα χρονολογικά όρια της κάθε παραλλαγής δεν είναι σαφή, φαίνεται όμως πως υπάρχει μεταξύ τους εξελικτική σχέση, καθώς τα παραδείγματα της δεύτερης απαντούν συχνότερα σε ανώτερα στρώματα, μαζί με οψιμότερο υλικό. 429 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Η αφετηρία του τύπου είναι ασαφής, ωστόσο, καθώς δεν εντοπίζονται προγενέστερα παραδείγματα του σχήματος, είναι πιθανόν πως αυτή συμπίπτει με την έναρξη της τοπικής παραγωγής και προηγείται του 5ου αιώνα. Σαφέστερο είναι το τέλος του τύπου καθώς, με βάση τα σύνολα στα οποία εντοπίζεται, διαπιστώνεται πως η κυκλοφορία του μετά το τέλος του 5ου αιώνα είναι περιορισμένη, ενώ διακόπτεται πλήρως μετά τα μέσα του 6ου αιώνα. CLW39 (αρ. 1892 – 1904) Ο δεύτερος τύπος του σχήματος παρουσιάζει μεγαλύτερη ποικιλία (αρ. 1892 – 1904). Το σώμα των αγγείων παραμένει κωνικό, ενίοτε με μικρή συστολή ή μικρή ένταση. Το χείλος σχηματίζεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με ποικίλους τρόπους, συνήθως όμως η μετάβαση προς αυτό δεν διακρίνεται με σαφήνεια. Η λαβή, δεν διαφοροποιείται από αυτή του προηγούμενου τύπου, παραμένει κωνική, ωστόσο, μπορεί να είναι περισσότερο τονισμένη σε ύψος. Με βασικό κριτήριο τη μορφή του χείλους διαπιστώνονται δύο παραλλαγές. Στην πρώτη (CLW39a) αυτό παραμένει κυρτό στην απόληξή του, συχνά με μικρή ένταση εσωτερικά ή / και εξωτερικά (αρ. 1892 – 1899). Στην δεύτερη παραλλαγή (CLW39b) το χείλος αποκτά τριγωνική ή ορθογώνια διατομή και σε αρκετές περιπτώσεις διακρίνεται από το σώμα με μικρή μείωση του πάχους των τοιχωμάτων (1900 – 1904). Τα χρονολογικά στοιχεία είναι και στην περίπτωση αυτή ασαφή. Καπάκια με παρόμοια χαρακτηριστικά, ιδιαίτερα ως προς τη μορφή του χείλους σημειώνονται σε αρκετές περιπτώσεις σε υλικό της πρώιμης και μέσης ρωμαϊκής περιόδου, μεταξύ 1ου και 3ου αιώνα2566. Ωστόσο μια ανάλογη χρονολόγηση φαίνεται ιδιαίτερα πρώιμη για το υλικό των Φιλίππων. Αντίθετα, πιο κοντά στα δεδομένα του τύπου βρίσκονται τα ευρήματα από στρώματα του β΄μισού του 5ου αιώνα στη Somma Vezuviana, όπου μάλιστα διαπιστώνεται και ανάλογη διαφοροποίηση του χείλους, με κυρτή ή ορθογώνια απόληξη2567. Στο υλικό της νησίδας του Υαλουργείου τα παραδείγματα του τύπου προέρχονται συχνότερα από τα ανώτερα στρώματα της ανασκαφής, αλλά δεν λείπουν και εκείνα από τα στρώματα καταστροφής, που εντοπίζονται μαζί με υλικό του 5ου αιώνα. Η χρονολογική διάκριση μεταξύ των επί μέρους παραλλαγών παρουσιάζει δυσκολίες, ωστόσο φαίνεται πως τα αγγεία με κυρτό σώμα είναι μάλλον οψιμότερα. Ο τύπος διαδέχεται τον προηγούμενο, αλλά πιθανότατα συνυπάρχουν για ένα διάστημα. Η παρουσία του διαπιστώνεται σε όλη τη διάρκεια του 6ου αιώνα και συνεχίζει μέσα στον επόμενο, όπως υποδεικνύουν τα ευρήματα από την επίχωση της δεξαμενής του 2566 Riley 1979, 321, τύπος 1, εικ. 118 – 119, αρ. 759 – 765, Hayes 1983, 138, εικ. 17, αρ. 220, Albertocchi, Perna 2001, 529, πίν. 127, αρ. ΑΙΙΙ1.1/1 – 2, ΑΙΙΙ2.4α/1 2567 Aoyagi et al. 2007 εικ. 7, αρ. 46, 48 – 49 430 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αίθριου της Νησίδας 4, αλλά και το συγκρότημα στα νοτιοανατολικά της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2568. CLW40 (αρ. 1905 – 1909) Τα παραδείγματα του συγκεκριμένου τύπου είναι περιορισμένα, τόσο σε ποσότητα όσο και σε διατήρηση. Το σώμα τους είναι κωνικό, με τονισμένο τον κάθετο άξονα. Το χείλος διακρίνεται με σαφήνεια από το υπόλοιπο αγγείο, καθώς διαμορφώνεται από οριζόντιο δακτύλιο, που προβάλλεται στις περισσότερες περιπτώσεις και εσωτερικά, κατασκευασμένο με αναδίπλωση του πηλού. Κανένα παράδειγμα δεν διατηρεί τη λαβή, ενώ σε ορισμένα διαπιστώνεται η χρήση υποτυπώδους διακόσμου, με τη μορφή πλατιών αυλακώσεων στην κάτω επιφάνεια του χείλους. Η διάμετρός είναι εμφανώς αυξημένη σε σχέση με τους υπόλοιπους τύπους ενώ το σχήμα τους τα καθιστά καταλληλότερα για χύτρες με χείλος επικλινές προς το εσωτερικό, όπως εκείνες των τύπων CLW31 – 33. Εξάλλου, τα καπάκια του τύπου CLW40, χαρακτηρίζονται από ανάλογη διάμετρο με τις παραπάνω χύτρες. Δύο παραδείγματα (αρ. 1908 – 1909), στα οποία το χείλος αποκτά τριγωνική σχεδόν διατομή, ενώ το σώμα αρχίζει να διαμορφώνει ήπια καμπυλότητα, είναι πιθανότατα μεταβατικά προς τον επόμενο τύπο (CLW41). Η περιορισμένη παρουσία του δεν επιτρέπει πολλές υποθέσεις για την αφετηρία ή το τέλος του τύπου. Πάντως, τα περισσότερα όστρακά του εντοπίζονται σε στρώματα του 5ου αιώνα, συχνά μαζί με προγενέστερη κεραμική, γεγονός που ενισχύει και τη σύνδεσή τους με τις χύτρες που προαναφέρθηκαν, οι οποίες χρονολογούνται μεταξύ 4ου και 5ο αιώνα. CLW41 (αρ. 1910 – 1913) Ένας τελευταίος τύπος, με εξαιρετικά περιορισμένη παρουσία, διατηρεί αρκετά κοινά σημεία με τον προηγούμενο και φαίνεται πως αποτελεί εξέλιξή του. Το χείλος παραμένει διακριτό από το σώμα, νεύον προς το κάτω ή το άνω μέρος του αγγείου, αλλά το σώμα είναι πλέον κυρτό και συνήθως κοσμείται από πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Η λαβή δεν διατηρείται, όπως και στον πρηγούμενο τύπο σε κανένα παράδειγμα, ωστόσο η μορφή της δεν μπορεί να διαφοροποιείται ριζικά σε σχέση με τους τύπους CLW38 και CLW39. Παραδείγματά του εντοπίζονται συχνότερα σε επιφανειακά στρώματα, ενώ δύο τουλάχιστον αγγεία του τύπου συμπεριλαμβάνονται στο υλικό πλήρωσης του κλιβάνου στα νοτιοανατολικά του κτηρίου που εξετάζεται. Καπάκια με ανάλογο σχήμα εντοπίζονται στη Λιβύη σε στρώματα του 3ου αιώνα2569. Ωστόσο, με βάση τα συνευρήματα, αλλά και τη σχέση του με τον προηγούμενο τύπο, τα αγγεία αυτά 2568 Zachariadis 2014, 706, εικ. 10 - 11 2569 Riley 1979, 326, εικ. 119, αρ. 791 431 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στους Φιλίππους είναι πιθανότερο να χρονολογούνται μεταξύ του όψιμου 5ου και 6ου αιώνα. Άλλα παραδείγματα (αρ. 1914 – 1926) Εκτός από τα παραδείγματα που αποδίδονται στους τύπους που προηγήθηκαν , σημειώνεται μικρός αριθμός από καπάκια με πηλό που διατηρεί τοπικής παραγωγής που διαφοροποιούνται μορφολογικά ή διατηρούνται σε τμήμα που δεν επιτρέπει την ταύτισή τους. Ορισμένα συνιστούν μικρές ομάδες, με κοινά χαρακτηριστικά, ωστόσο η περιορισμένη παρουσία τους στο υλικό που εξετάζεται δεν επιτρέπει την ομαδοποίησή τους σε διακριτούς τύπους. Τρία παραδείγματα με κυρτό σώμα και χείλος ωοειδούς σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται με ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή εξωτερικά (αρ. 1914 – 1916) παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με ιταλικά παραδείγματα που εντοπίζονται σε στρώματα 2ου2570 και του 3ου αιώνα στην Ιταλία2571, ενώ συνυπάρχουν με παραδείγματα της παραγωγής Çandarli και άλλα όστρακα που μπορούν να χρονολογηθούν πριν τον 4ο αιώνα. Πολύ κοντά στα προηγούμενα, βρίσκεται ένα ακόμη τμήμα χείλους (αρ. 1917), με ανάλογα χαρακτηριστικά και εντονότερα κυρτό σώμα. Δύο μεμονωμένα όστρακα, με λαβή που διαμορφώνεται από μεγάλη διαμπερή οπή (αρ. 1918 – 1919), ανήκουν σε καπάκια ανάλογα με εκείνα που εντοπίστηκαν μέσα σε πιθεώνα, στα νοτιοανατολικά της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής, μαζί με κεραμική που χρονολογείται από τον 6ο μέχρι τουλάχιστον τον 8ο αιώνα2572. Τέλος, ένα μεμονωμένο παράδειγμα με ιδιαίτερα απλοποιημένη μορφή, που διατηρεί πολλά κοινά στοιχεία με τον τύπο CLW39a, εντοπίζεται στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφή (αρ. 1920), ωστόσο προέρχεται από εμφανώς διαταραγμένο κατά τον 7ο αιώνα σύνολο. Ακολούθως στον κατάλογο παρατίθενται ενδεικτικά παραδείγματα από λαβές που παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και απαντούν μεμονωμένα (αρ. 1921 – 1925). 2570 Riley 1979, 326, εικ. 119, αρ. 790 2571 Mukai, Aoyagi: 2014 εικ. 7, αρ. 39 - 44 2572 Zachariadis 2014, 706, εικ. 8 432 3. Εφυαλωμένη κεραμική (GW) Η εφυαλωμένη κεραμική έχει απασχολήσει τους μελετητές της κεραμικής από πολύ νωρίς, ωστόσο το ενδιαφέρον ήταν και παραμένει εστιασμένο στην βυζαντινή περίοδο. Η έρευνα των τελευταίων 20 χρόνων και ιδιαίτερα τα δεδομένα από τις χώρες τις ανατολικής Ευρώπης και της Βαλκανικής διαμορφώνουν ένα νέο σκηνικό καθώς, αυτό το κατ’ εξοχήν βυζαντινό προϊόν έρχεται πλέον να συνδεθεί άρρηκτα και χωρίς τομές με τη ρωμαϊκή κεραμική παράδοση2573. Η σχέση αυτή είχε από νωρίς επισημανθεί2574, ωστόσο τα στοιχεία που την επικύρωναν ήταν μάλλον περιορισμένα, γεγονός που ώθησε στην απομόνωση της έκρηξης της εφυαλωμένης κεραμικής, που συντελείται στην Κωνσταντινούπολη κατά τον 7ο αιώνα, από τις πρόδρομες παραγωγές. Η τεχνολογία της εφυαλωμένης κεραμικής είναι ευρύτερα γνωστή και έχει εκτεταμένα μελετηθεί. Η βασική διαφορά της σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες συνίσταται στην εφαρμογή του υαλώματος. Πρόκειται ουσιαστικά ένα διάλυμα πυριτικών κυρίως στοιχείων που συνδυάζεται με οξείδια του μολύβδου τα οποία λειτουργούν ως καταλύτης επιτρέποντας την υαλοποίηση του σε θερμοκρασίες, που ξεκινούν από του 700οC περίπου. Το υάλωμα εφαρμόζεται συνήθως στην επιφάνεια των αγγείων που έχουν ήδη ψηθεί και ακολουθεί δεύτερη όπτηση. Η ποιότητα της εφυάλωσης σχετίζεται άμεσα με τη θερμοκρασία του κλιβάνου, ενώ το χρώμα της είναι αποτέλεσμα οξειδίων διαφόρων μετάλλων στο μείγμα. Σε αρκετές περιπτώσεις, ιδιαίτερα στην βυζαντινή εποχή ένα ενδιάμεσο υπόστρωμα παρεμβάλλεται μεταξύ της κεραμικής επιφάνειας και του υαλώματος, το οποίο συνήθως φέρει και τον τυχόν διάκοσμο2575. Είναι σαφές πως η εφυαλωμένη κεραμική χαρακτηρίζει τη βυζαντινή περίοδο. Το ξεκίνημα της μακραίωνης αυτής παράδοσης, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο φτάνει μέχρι τις μέρες μας, σημειώνεται μέσα στον 7ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη2576. Ωστόσο, η ίδια η πρακτική της εφυάλωσης είναι πολύ παλαιότερη, καθώς εμφανίζεται στην ανατολή ήδη κατά την 4η χιλιετία, ενώ περίπου στο 1500 π.Χ.2577 ξεκινά η εφαρμογή της σε κεραμικά αντικείμενα. Η χρήση της εφυάλωσης μολύβδου, που μας απασχολεί, αποτελεί ρωμαϊκή ανακάλυψη και πιθανότατα χρονολογείται από την ύστερη ελληνιστική / πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, ήδη από τον 1ο π. Χ. αιώνα2578. Στους αιώνες που ακολουθούν και ιδιαίτερα μέχρι τον 3ο αιώνα η νέα αυτή τεχνολογία γνωρίζει μεγάλη 2573 Πετρίδης 2014, 441 2574 Whitehouse 1967, 42 – 48 2575 Tite et al. 1998. Γιαννοπούλου 2002. Walton, Tite 2010, 746 – 750, 2576 Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 239 – 240, 2577 Tite et al. 1998, 42 2578 Tite et al. 1998, 42. Walton, Tite 2010, 733. Green 2007 433 Εφυαλωμένη κεραμική (GW) ακμή, παράγοντας αγγεία με έντονο τον χαρακτήρα της πολυτέλειας, πλούσια διακοσμημένα, συχνά κατασκευασμένα με μήτρα. Τα προϊόντα αυτά, γνωρίζουν μεγάλη διάδοση στην Ιταλική χερσόνησο και τη δυτική Ευρώπη2579 χωρίς όμως να λείπουν και από τις ανατολικές επαρχίες2580. Η επόμενη φάση της παραγωγής χαρακτηρίζεται από σχετική απλοποίηση τόσο του διακόσμου όσο και των σχημάτων. Μεταξύ κυρίως του 4ου και 5ου αιώνα εφυαλωμένα αγγεία, χωρίς υπόστρωμα με πρασινωπή, διάφανη ή κιτρινωπή εφυάλωση αποτελούν κοινό τόπο στο χώρο της ανατολικής Ευρώπης και της Βαλκανικής2581, χωρίς να απουσιάζουν από την Ιταλία, όπου φαίνεται πως συνεχίζουν μέχρι τον 7ο αιώνα2582. Το ζήτημα της εφυαλωμένης κεραμικής στους Φιλίππους παρουσιάζει ιδιαιτερότητες και θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο αυτοτελούς έρευνας. Άλλωστε τυγχάνει εκτεταμένης πραγμάτευσης στο πλαίσιο της μελέτης της κεραμικής της παρακείμενης οικοδομικής νησίδας 42583, όπου τα εφυαλωμένα αγγεία εντοπίζονται συχνότερα, χωρίς όμως να παρέχονται ποσοτικά δεδομένα. Η κατηγορία αυτή αντιπροσωπεύει ελάχιστο ποσοστό του υλικού, που δεν ξεπερνά το 2,7% του συνολικού αριθμού οστράκων και το 1% του ελάχιστου αριθμού αγγείων. Δεδομένου μάλιστα ότι, όπως και η ερυθροβαφής κεραμική, δεν έχει υποστεί διαλογή, αλλά συμπεριλαμβάνει το σύνολο των οστράκων που έχουν προκύψει κατά την ανασκαφή, η πραγματική εκπροσώπηση της στο σύνολο θα πρέπει να περιοριστεί περαιτέρω. Στο υλικό των από τη νησίδα του Υαλουργείου το μεγαλύτερο μέρος της εφυαλωμένης κεραμικής μπορεί να συσχετιστεί με παραγωγή τοπικού χαρακτήρα. Ωστόσο, σε περιορισμένες ποσότητες διαπιστώνονται και εισαγωγές, από διαφορετικά κέντρα παραγωγής, που κυμαίνονται χρονολογικά από την ύστερη ελληνιστική περίοδο μέχρι και τον 9ο ή 10ο αιώνα. 2579 Martin 1995. Green 2007. Coletti 2012, 181. De Vito et al. 2017. Gohier 2018 2580 Hochuli - Gysel 1977 2581 Anderson - Stojanović 1992, 75 – 77, πίν. 61 – 62, αρ. 520 – 531. Bjelajac 1995. Zsidi, Hárshegyi 2009. Krekovič: 2010. Švaňa 2011. Švaňa 2012. Jeremić et al. 2018, 148 – 156. Kölcze 2018 2582 Whitehouse 1967, 43. Coletti 2012, 182 2583 Τριβυζαδάκη 2005, 233 – 250, Τριβυζαδάκη 2009 434 3.1 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Το μεγαλύτερο ποσοστό της εφυαλωμένης κεραμικής από το σύνολο που μελετήθηκε διατηρεί κοινά χαρακτηριστικά και μπορεί να συσχετιστεί με μια παραγωγή τοπικού χαρακτήρα που συνδέεται άμεσα με τα εργαστήρια της κοινή κεραμικής. Η πρώτη ύλη του πηλού και η υιοθέτηση αρκετών από τους επί μέρους τύπους της είναι ενδεικτική της κοινή καταγωγής της, ενώ μια σειρά από τεχνικά στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Παρόλα αυτά, έντονες φαίνεται πως είναι οι επιδράσεις κυρίως από τα εργαστήρια της ανατολικής Ευρώπης και ιδιαίτερα των παραδουνάβιων κέντρων παραγωγή, στα οποία εξάλλου αποδίδεται και μέρος των εισαγωγών της εφυαλωμένης κεραμικής. Σχήματα Παρά το μικρό ποσοστό που αντιπροσωπεύει η εφυαλωμένη κεραμική, τα επί μέρους παραδείγματα παραμένουν αρκετά. Ωστόσο, η διατήρηση είναι συνήθως εξαιρετικά αποσπασματική. Ενδεικτικό είναι πως το 1/3 περίπου του υλικού αφορά αδιάγνωστα ως προς το σχήμα όστρακα. Περιορισμένα είναι εκείνα που διατηρούν μορφολογικά χαρακτηριστικά τα οποία επιτρέπουν την ταύτισή του σχήματος αλλά και την ένταξη σε τυπολογικές σειρές. Αν και διαπιστώνονται ομάδες με κοινά γνωρίσματα σε κάθε σχήμα, τα περισσότερα παραδείγματα απαντούν μεμονωμένα ή σε εξαιρετικά περιορισμένους αριθμούς. Σχεδόν όλα τα σχήματα αντιπροσωπεύονται εξαιρουμένων των αμφορέων. Μεγαλύτερη τυποποίηση παρουσιάζουν οι βιτύνες και τα πινάκια, ωστόσο σε μεγαλύτερο ποσοστό εκπροσωπούνται οι οινοχόες, που συνήθως διατηρούνται σε τμήμα που δεν επιτρέπει την αποκατάσταση του σχήματος (κυρίως λαβές και τμήματα βάσης και σώματος). Σε αρκετές περιπτώσεις, και ιδιαίτερα στις χύτρες, τα σχήματα των εφυαλωμένων αγγείων ταυτίζονται με τύπους της κοινής κεραμικής ενισχύοντας έτσι τον τοπικό χαρακτήρα της παραγωγής. Διακόσμηση Ο διάκοσμος αποτελεί κοινό στοιχείο της εφυαλωμένης κεραμικής αλλά παραμένει περιορισμένος σε ποικιλία και σε έκταση. Στις περισσότερες περιπτώσεις αφορά τεθλασμένες γραμμές και κυματοειδείς ή οριζόντιες αυλακώσεις, μεμονωμένες ή σε ομάδες, ενώ σε ορισμένα παραδείγματα αυτές διαμορφώνονται με χτένι. Τέλος, σε ελάχιστα όστρακα διαπιστώνεται και η χρήση δαντελωτής διακόσμησης. Πηλός Ο πηλός των εφυαλωμένων αγγείων της τοπικής παραγωγής (GLW) ταυτίζεται σχεδόν με εκείνον της κοινής κεραμικής. Κυμαίνεται χρωματικά από κιτρινέρυθρος 435 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) έως καστανέρυθρος, είναι μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό ενιαίο ή τεφρό πυρήνα με αρκετές έως πολλές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, μικρού και μικροσκοπικού μεγέθους και συχνά συμπεριλαμβάνει περιορισμένες ποσότητες μαρμαρυγία αλλά και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Αν και σε ορισμένα παραδείγματα δεν εντοπίζονται φολίδες μαρμαρυγία, θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν το γεγονός ότι η εφυάλωση περιορίζει πολύ την επιφάνεια παρατήρησης. Ένα χαρακτηριστικό που διαφοροποιείται από την κοινή κεραμική είναι η παρουσία μιας ανοιχτόχρωμης – ρόδινης επιδερμίδας, σε ορισμένα όστρακα, που όμως δεν αποτελεί προϊόν επιχρίσματος ή κάποιου υποστρώματος της εφυάλωσης. Η ποιότητα της εφυάλωσης παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία, τόσο ως προς το χρώμα όσο και την ποιότητα. Με βάση αυτά διακρίνονται δύο ομάδες. Η πρώτη χαρακτηρίζεται από ισχυρή στιλπνή εφυάλωση, με μέτριο ή μεγάλο βαθμό κατάτμησης2584 και χρώμα που κυμαίνεται από σκούρο πράσινο έως διάφανο (βλ. αρ. 1926, 1947 – 1949, 1953) . Η δεύτερη αφορά αγγεία με λεπτότερη, πιο ανοιχτόχρωμη, θαμπή εφυάλωση, με μικρό βαθμό κατάτμησης (βλ. αρ. 1927, 1930, 1946, 1957) . Ωστόσο, πολλά είναι τα ενδιάμεσα παραδείγματα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις, αγγεία του ίδιου τύπου φέρουν διαφορετικής ποιότητας εφυάλωση(βλ. αρ. 1934, 1951). Τα παραπάνω υποδεικνύουν πως η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι εσκεμμένη, αλλά αποτέλεσμα της περιορισμένης τεχνογνωσίας, που οδηγεί σε χαμηλή τυποποίηση των προϊόντων. Προέλευση Οι ομοιότητες στα χαρακτηριστικά του πηλού, οι σχέσεις των επί μέρους τύπων μεταξύ αρκετών εφυαλωμένων οστράκων και αγγείων της κοινής κεραμικής, αλλά ακόμη περισσότερο η παρουσία σταγόνων εφυάλωσης σε ορισμένα από τα όστρακα τύπων της τοπικής παραγωγής δεν αφήνει αμφιβολίες πως μεγάλο μέρος των εφυαλωμένων αγγείων εντάσσεται στην ίδια κεραμική παράδοση. Εξάλλου, η σχέση της εφυαλωμένης κεραμικής με εγχώρια κέντρα παραγωγής έχει ήδη επισημανθεί2585. Και στην περίπτωση αυτή τα δεδομένα δεν διαφοροποιούνται σε σχέση με την κοινή κεραμική. Τα εργαστήρια δεν μπορούν προς το παρόν να χωροθετηθούν. Άγνωστο παραμένει εάν πρόκειται για κέντρο που ταυτίζεται με τη στενή γεωγραφική περιοχή των Φιλίππων ή εάν θα πρέπει να αναζητηθεί στην περιφέρεια της πόλης. Εξίσου ασαφή παραμένουν τα δεδομένα για την διακίνηση των προϊόντων αυτών. Αναλυτικές τεχνικές θα μπορούσαν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες, ωστόσο δεν αποτέλεσαν μέρος της παρούσας μελέτης. Σε κάθε περίπτωση πάντως, τα νεότερα δεδομένα της έρευνας υποδεικνύουν πως η περιοχή προσφέρει τις πρώτες ύλες για 2584 Με τον όρο βαθμός κατάτμησης νοούνται οι μικροσκοπικές ρωγμές που διαπιστώνονται στην επιφάνεια της εφυάλωσης και είναι ορατές κυρίως με τη χρήση μικροσκοπίου 2585 Τριβυζαδάκη 2009 436 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) την παραγωγή της εφυαλωμένης κεραμικής ως υποπροϊόντα της μεταλλευτικής δραστηριότητας στον ορεινό όγκο του Παγγαίου, που είναι πλούσια σε μόλυβδο2586. Τεχνολογία Στο υλικό των Φιλίππων η ποικιλία της ποιότητας της εφυάλωσης, ιδιαίτερα στα παραδείγματα που συσχετίζονται με την τοπική παραγωγή, είναι ενδεικτική του χαμηλού επιπέδου τεχνογνωσίας πάνω στη συγκεκριμένη πρακτική. Οι διαφορετικές ποιότητες που διαπιστώνονται φαίνεται πως αντικατοπτρίζουν διαφορετικές θερμοκρασίες όπτησης. Κατ’ αντιστοιχία, η διαφοροποίηση του χρώματος, σχετίζεται με την περιεκτικότητα του υαλώματος σε οξείδια διαφόρων μετάλλων. Εν προκειμένω, το πράσινο χρώμα είναι αποτέλεσμα της παρουσία οξειδίων του χαλκού. Το γεγονός ότι σε αρκετά παραδείγματα το χρώμα της εφυάλωσης διαφοροποιείται έντονα, ακόμη και στα όρια του ίδιου οστράκου, μπορεί να σχετίζεται με σειρά παραγόντων. Ένας εξ αυτών σχετίζεται με την άνιση κατανομή των οξειδίων αυτών, γεγονός που μπορεί να οφείλεται στη χαμηλή ομογενοποίηση του μείγματος από τον κεραμέα ή την παρουσία ακαθαρσιών σε αυτό. Η τελευταία υπόθεση φαίνεται πιθανότερη και ενισχύεται από τις διαθέσιμες πρώτες ύλες στην περιοχή. Πρόσφατες έρευνες στο Παγγαίο έδειξαν πως τα υποπροϊόντα της μεταλλουργία για την εξαγωγή αργύρου συμπεριλαμβάνουν ποσότητες μολύβδου που συνυπάρχει με οξείδια του χαλκού2587 και θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες των τοπικών εργαστηρίων. Δεν αποκλείεται λοιπόν η διαφοροποίηση του χρώματος να είναι αποτέλεσμα της διαφορετικής περιεκτικότητας του μείγματος σε χαλκό, όχι ως προϊόν μείξης αλλά ως πρωτογενές υποπροϊόν της μεταλλουργίας. Χρονολόγηση Η εφυαλωμένη κεραμική που σχετίζεται με την τοπική παραγωγή εντάσσεται στο δεύτερο ρεύμα της συγκεκριμένης πρακτικής, για το οποίο γίνεται λόγος παραπάνω και συνδέεται με τη διάδοση της εφυάλωσης στην ανατολική Ευρώπη, από τον 4ο αιώνα και μετά. Ωστόσο φαίνεται πως στην περιοχή φτάνει με μικρή καθυστέρηση. Η εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων έχει αποδοθεί, με βάση το υλικό της παρακείμενης οικοδομική νησίδας 4 από τα μέσα του 5ου μέχρι και τον όψιμο 6ο αιώνα2588. Στο υλικό που εξετάζεται τα εφυαλωμένα όστρακα εντοπίζονται σε ολόκληρη τη στρωματογραφία. Τα περισσότερα παραδείγματα, που ταυτίζονται, προέρχονται από σύνολα στα οποία επικρατεί η κεραμική του 5ου αιώνα με αρκετά προγενέστερα 2586 Vaxevanopoulos et al. 2018 2587 Vaxevanopoulos et al. 2018, 397 2588 Τριβυζαδάκη 2005, 233 – 234. Τριβυζαδάκη 2009, 36 - 37 437 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) όστρακα. Ωστόσο σχεδόν πάντα συνυπάρχουν με λιγοστά όστρακα που μπορούν να χρονολογηθούν στον 6ό ή ακόμη και στον 7ο αιώνα. Οι επί μέρους τύποι και σχήματα δεν φαίνεται πως μπορούν να διακριθούν χρονολογικά και το σύνολο τη παραγωγής εντάσσεται σε ένα κοινό πλαίσιο. Με βάση τη μορφή και το διάκοσμο των τύπων που υιοθετούνται, την συνύπαρξη εφυαλωμένων αγγείων με οψιμότερους τύπους της τοπικής κεραμικής και την παρουσία εφυαλωμένων εκδοχών για αρκετούς από αυτούς (π.χ. CLW12, CLW35 και CLW37b), φαίνεται πιθανότερο, πως η ακμή της εφυαλωμένης κεραμικής των Φιλίππων θα πρέπει να αναζητηθεί στον 6ο αιώνα και ιδιαίτερα στο β΄μισό του. Την υπόθεση αυτή ενισχύει και το γεγονός ότι εντοπίζεται με πολύ μεγαλύτερη ένταση στην παρακείμενη Οικοδομική Νησίδα 4, οι κύριες φάσεις της οποίας είναι οψιμότερες από αυτές του κτηρίου που εξετάζεται στην παρούσα μελέτη. Μια αντίστοιχη χρονολόγηση, κοντά στα τέλη του 6ου αιώνα έχει προταθεί και για αντίστοιχο παράδειγμα εφυαλωμένου αγγείου που εντοπίστηκε στη Θάσο και δεν αποκλείεται να ανήκει στο ίδιο κέντρο παραγωγής, υποδεικνύοντας μάλιστα και μια περιορισμένη εμπορική κυκλοφορία των προϊόντων αυτών2589. Για το τέλος της παραγωγής, δεν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα στοιχεία, ωστόσο θα πρέπει να θεωρηθεί σχεδόν βέβαιο πως αυτή συνεχίζει μέσα στον 7ο αιώνα και για όσο διάστημα παραμένει ενεργό το συγκεκριμένο κέντρο. Πρωτογενές υλικό Οινοχόες / Πρόχοι (αρ. 1926 – 1927) Αν και αποτελούν με μεγάλη διαφορά το πολυπληθέστερο σχήμα της παραγωγής, ελάχιστα είναι τα παραδείγματα που διατηρούν στοιχεία για τη μορφή τους, καθώς η πλειονότητα αφορά τμήματα λαβής. Μόλις δύο όστρακα του σχήματος διατηρούν τμήμα του λαιμού και του χείλους. Αμφότερα προέρχονται από οινοχόες μικρού μεγέθους, με στενό λαιμό, με συστολή και χείλος κάθετο, που σχηματίζει έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. Ανάλογα παραδείγματα εντοπίζονται στην Οικοδομική Νησίδα 42590, ενώ παράλληλά τους, χωρίς εφυάλωση έχουν επισημανθεί και στο υλικό που εξετάζεται (αρ. 1080 – 1081)2591. Λεκάνες (αρ. 1928 – 1932) Αντίθετα με τις οινοχόες περιορισμένος είναι ο αριθμός εφυαλωμένων οστράκων που μπορούν να ταυτιστούν με λεκάνες. Από αυτές ένα όστρακο (αρ. 1928). ανήκει μορφολογικά στον τύπο CLW12b, ο οποίος πιθανότατα συνεχίζει μέχρι τον όψιμο 6ο αιώνα Επιπλέον, εντοπίζεται μεμονωμένο όστρακο, με στενό οριζόντιο χείλος και χτενωτό διάκοσμο, αλλά και δύο παραδείγματα με χείλος που προβάλλεται έντονα 2589 Πετρίδης 2014, 441, εικ. 6 2590 Τριβυζαδάκη 2005, 130 – 132, αρ. Ε10 – Ε16 2591 Βλ. σελ. 383 438 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) εσωτερικά και παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τις λεκάνες τύπου CLW13. Λεκανίδες (αρ. 1933 – 1936) Οι λεκανίδες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ποικιλία ως προς το σχήμα. Ορισμένα παραδείγματα αποτελούν ουσιαστικά μικρότερες εκδοχές του προηγούμενου σχήματος (αρ. 1933 – 1934). Τα υπόλοιπα αποκλίνουν μορφολογικά και αποδίδονται σε λεκανίδες καταχρηστικά, καθώς θα μπορούσαν να προέρχονται από πινάκια. Το πρώτο από αυτά (αρ. 1935) παρουσιάζει αρκετά κοινά χαρακτηριστικά με τις λεκανίδες τύπου CLW17, ως προς τη μορφή του σώματος, αλλά φέρει στενό οριζόντιο δακτύλιο στο χείλος, ενώ το δεύτερο (αρ. 1936) χαρακτηρίζεται από έντονη τροπίδωση στο σώμα. Πινάκια (αρ. 1397 – 1944) Τα πινάκια (αρ. 1937 – 1944), μαζί με τις βυτίνες, είναι τα μόνα σχήματα που παρουσιάζουν μια σχετική τυποποίηση ως προς τη μορφή των αγγείων. Διαπιστώνονται δύο ομάδες με ευρύ σώμα κοίλο ή με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και χαμηλό κάθετο χείλος. Στην πρώτη (αρ. 1937 – 1939) αυτό έχει τριγωνική σχεδόν διατομή, προβάλλεται εξωτερικά και κοσμείται από παράλληλες αυλακώσεις ενώ στη δεύτερη (αρ. 1940 – 1942) είναι λεπτότερο, έσω νεύον, και σχηματίζει στις περισσότερες περιπτώσεις τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Ένα εφυαλωμένο βαθύ πινάκιο (αρ. 1943) ταυτίζεται μορφολογικά με τα παραδείγματα του τύπου CLW21a ο οποίος χαρακτηρίζει τον 6ο αιώνα, ενώ άλλο παράδειγμα (αρ. 1944) διαμορφώνει το χείλος του με μικρή ένταση εσωτερικά. Βιτύνες (αρ. 1945 – 1953) Η μεγαλύτερη τυποποίηση, στα λιγοστά όστρακα που διατηρούν αρκετά από τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά, διαπιστώνεται στις βιτύνες. Τα περισσότερα παραδείγματα αφορούν όστρακα από μεγάλου μεγέθους αγγεία (αρ. 1945 - 1951) που διαμορφώνουν κωνικό λαιμό στην άνω απόληξή τους, συνήθως με μικρή ένταση ή συστολή. Το χείλος διαμορφώνεται οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά και, συνήθως, μικρή προβολή εσωτερικά. Κατά κανόνα φέρουν στην εξωτερική επιφάνεια διάκοσμο από αυλακώσεις, συνήθως κυματοειδείς, ενώ τα περισσότερα από αυτά διακρίνονται για την ισχυρή στιλπνή εφυάλωση τους. Ο ίδιος διάκοσμος απαντά και στα υπόλοιπα σχήματα, όπως τις λεκάνες και φαίνεται πως απηχεί επιρροές από προγενέστερα κέντρα παραγωγής της βόρειας βαλκανικής2592. Αναλογίες διαπιστώνονται και με όστρακα του σχήματος που δεν φέρουν εφυάλωση (αρ. 1557)2593, ωστόσο εντονότερες είναι οι σχέσεις με ένα ερυθροβαφές αγγείο (αρ. 611)2594 για το οποίο 2592 Jeremić et al. 2018 εικ. 1, 13 2593 Βλ. σελ. 407 2594 Βλ. σελ. 246 – 247 439 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) επισημαίνονται ιδιαίτερα πρώιμα παράλληλα. Χύτρες (αρ. 1954 – 1956) Οι χύτρες αν και αντιπροσωπεύουν περιορισμένο μόνο ποσοστό τη εφυαλωμένης κεραμικής, παρέχουν σημαντικότερες πληροφορίες για την χρονολόγησή της, καθώς στην πλειονότητά τους υιοθετούν σχήματα που απαντούν και στην κοινή κεραμική. Μεταξύ αυτών διαπιστώνονται παραδείγματα που αναλογούν στους τύπους CLW27b (αρ. 1954), CLW35a (αρ. 1955) και CLW37c (αρ. 1956), που καλύπτουν χρονολογικά κυρίως το διάστημα μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα. Αν και στο υλικό που εξετάζεται τα παραδείγματα αυτά απαντούν μεμονωμένα, όστρακα εφυαλωμένων χυτρών τύπου CLW36 συμπεριλαμβάνονται και στα ευρήματα της Οικοδομικής Νησίδας 42595. Καπάκια (αρ. 1957) Μόνον ένα παράδειγμα από καπάκι εντοπίζεται, αλλά διαφοροποιείται έντονα από τους τύπους της κοινή κεραμικής. Πρόκειται για αγγείο μικρού μεγέθους, που φέρει εφυάλωση μόνο στην άνω επιφάνειά του και προέρχεται πιθανότατα από πυξίδα ή κάποιο είδος οινοχόης. 2595 Τριβυζαδάκη 2005, 109, αρ. Χ27 440 3.2 Εισηγμένη Εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) Η εισαγωγές εφυαλωμένης κεραμικής που ταυτίζονται στο υλικό που εξετάζεται αφορούν ελάχιστα παραδείγματα με τεράστιο χρονολογικό εύρος. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μεμονωμένα παραδείγματα και μπορούν να συσχετιστούν με γνωστά κέντρα παραγωγής, ωστόσο διαπιστώνονται και μικρές ομάδες αγγείων η προέλευση των οποίων δεν είναι γνωστή, αλλά διαφοροποιούνται από την τοπική παραγωγή. Ένα μεμονωμένο όστρακο (αρ. 1958) με ανάγλυφο διάκοσμο που διαμορφώνεται με ισχυρή πάστα υποστρώματος και καλύπτεται από πρασινωπή εφυάλωση αφορά το πιο πρώιμο παράδειγμα της κατηγορίας, καθώς ανήκει στην παράδοση της ύστερης ελληνιστική ή πρώιμης ρωμαϊκή περιόδου και μπορεί να χρονολογηθεί από τον 1ο π.Χ. μέχρι τον 3ο μ. Χ. αιώνα. Η χρήση πηλού με αρκετή ποσότητα κοκκινωπών προσμίξεων και φολίδων, που προσομοιάζει σε εκείνο των αγγείων της μικρασιατική ανοιχτόχρωμης κεραμικής (AMLW), ενισχύει την πιθανότητα να προέρχεται από κέντρα παραγωγής της ίδιας περιοχή, που δραστηριοποιούνται ήδη από τον 1ο π.Χ2596. Μια ομάδα από ελάχιστα επί μέρους όστρακα (αρ. 1959 – 1962) με εξαιρετικά λεπτή σκούρη πράσινη εφυάλωση, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης, ταυτίζεται μορφολογικά με προϊόντα της αιγαιακής κοινή κεραμικής και συμπεριλαμβάνει τμήμα κυπέλλου τύπου Marabini LXVII2597 (αρ. 1959), τμήμα μεγάλη χύτρας τύπου Hayes 3 (αρ. 1960) και μικρότερη τύπου Hayes 42598 (αρ. 1961), αλλά και οινοχόης που ταυτίζεται με τον τύπο CIW1 (αρ. 1962), ο οποίος έχει συνδεθεί με την ίδια παραγωγή2599. Πιθανότατα στην ίδια ομάδα θα πρέπει να αποδοθεί και τμήμα τηγανιού (αρ. 1963), το οποίο διατηρείται εξαιρετικά αποσπασματικά. Αν και δεν γίνεται λόγος μέχρι σήμερα για εφυαλωμένες εκδοχές της συγκεκριμένης παραγωγής, η μορφολογική ταύτιση των αγγείων με τους αντίστοιχους τύπους, αλλά και η πρώτη ύλη του κεραμικού, δεν αφήνει πολλές αμφιβολίες πως πρόκειται για αγγεία με ανάλογη προέλευση και χρονολόγηση, πιθανότατα μέσα στον 3ο ή τον 4ο αιώνα2600. Ένα μεμονωμένο όστρακο από ιγδίο (αρ. 1964), ταυτίζεται με προϊόντα από παραδουνάβια εργαστήρια που χρονολογούνται μεταξύ 4ου και α΄μισού 5ου αιώνα2601. Η εσωτερική επιφάνεια του αγγείου καλύπτεται από ισχυρή, πρασινωπή εφυάλωση που εμπλουτίζεται με χονδρόκοκκη άμμο πυριτικής και ασβεστιτικής σύστασης, που σχηματίζει έντονα αδρή επιφάνεια, εξυπηρετώντας τους σκοπούς του αγγείου. Επιπλέον, ορισμένα παραδείγματα, κυρίως από αδιάγνωστα όστρακα (αρ. 1965 – 2596 Για την παραγωγή βλ. Hochuli - Gysel 1977 2597 Βλ. σελ. 342 – 349 2598 Βλ. σελ 333 – 335. Hayes 1983, 105 - 106 2599 Βλ.σελ. 353 – 354 2600 Βλ. σελ. 330 – 331, 346 2601 Švaňa 2012, 169 – 171, εικ. 2, τύπος 1β 441 Εισηγμένη εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) 1966) παρουσιάζουν έντονες ομοιότητες ως προς τα χαρακτηριστικά του πηλού με αγγεία της ίδιας περιόδου από την βαλκανική, που χαρακτηρίζονται από λεπτόκοκκο σώμα και λεπτή, πρασινωπή εφυάλωση2602. Το ένα διατηρείται εξαιρετικά αποσπασματικά ενώ το άλλο αφορά βαθύ πινάκιο με πλατύ οριζόντιο χείλος. Πολύ κοντά στα προηγούμενα, ως προς το υλικό κατασκευής, χωρίς όμως να ταυτίζεται, βρίσκεται και ένα παράδειγμα τριφυλλόστομης οινοχόης (αρ. 1967). Πολύ διαφορετικό είναι ένα τμήμα πινακίου με χαμηλό πόδιο (αρ. 1968), κατασκευασμένο από ανοιχτόχρωμο πηλό με πορτοκαλόχρωμη εφυάλωση. Τα χαρακτηριστικά του παραπέμπουν αρκετά σε εκείνα των αγγείων με λευκό πηλό της Κωνσταντινούπολης της πρώτης ομάδας του Hayes (GWWI), ο οποίος τα τοποθετεί μεταξύ 7ου και 8ου αιώνα2603, αλλά παρατηρούνται αρκετές διαφορές από αυτά, κυρίως ως προς την εφυάλωση και την απουσία υποστρώματος2604. Τέλος, μεμονωμένο τμήμα λαβής (αρ. 1969) φαίνεται πως ανήκει στην κατεξοχήν κατηγορία εφυαλωμένης κεραμικής με λευκό πηλό από την Κωνσταντινούπολη (GWWII), που μπορεί να χρονολογηθεί από τον όψιμο 9ο αιώνα και έπειτα. Πρόκειται για ένα από τα οψιμότερα όστρακα του συνόλου, παρά το γεγονός ότι εντοπίζεται αρκετά χαμηλά στην ανασκαφή του χώρου. Τα υπόλοιπα παραδείγματα που διαφοροποιούνται από την τοπική παραγωγή δεν μπορούν να ταυτιστούν με κάποιο γνωστό κέντρο. Μια μικρή ομάδα με λεπτόκοκκο πηλό, σαφή θραυσμό, τεφρό πυρήνα και μικροσκοπικές κυρίως πυριτικές προσμίξεις, που φέρουν πράσινη ανομοιογενή εφυάλωση (αρ. 1970 – 1971) συμπεριλαμβάνει όστρακα κλειστών αγγείων, πιθανόν από χύτρες. Τα όστρακα αυτά βρίσκονται πολύ κοντά στην παραγωγή των Φιλίππων, αλλά και σε εκείνες των παραδουνάβιων κέντρων2605. Αντίθετα ένα όστρακο από βαθύ πινάκιο (1972) με ισχυρή πορτοκαλόχρωμη εφυάλωση και ανοιχτόχρωμο πηλό, αν και δεν ταυτίζεται με τα αγγεία της Κωνσταντινούπολης προσομοιάζει περισσότερο σε προϊόντα της βυζαντινής περιόδου. 2602 Jeremić et al. 2018, 149 – 154, εικ. 19 αρ. 2 - 4 2603 Hayes 1992, 15 - 18 2604 Όστρακα με παρόμοια χαρακτηριστικά, που φέρουν εφυάλωση σε τμήμα μόνο της εσωτερικής επιφάνειας, εντοπίζονται στις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης, σε στρώματα της ίδιας περίόδου. 2605 Jeremić et al. 2018, 149 – 154, εικ. 19 αρ. 1 442 4. Χειροποίητη κεραμική (HW) Η χειροποίητη κεραμική αφορά ουσιαστικά αγγεία της κοινής κεραμικής που κατασκευάζονται χωρίς τη χρήση κεραμικού τροχού. Με βάση τον ορισμό αυτό στην ίδια κατηγορία θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνονται και ορισμένες ειδικές κατηγορίες αγγείων, όπως π.χ. οι πίθοι που παρουσιάζουν αντίστοιχες ιδιαιτερότητες. Ωστόσο, στην ομάδα αυτή, για τους σκοπούς της συγκεκριμένης μελέτης, εντάσσονται μόνο τα παραδείγματα εκείνα στα οποία η τεχνική κατασκευής διαφοροποιείται από τον καθιερωμένο τρόπο για εκάστοτε σχήμα. Η κατασκευή χειροποίητων αγγείων αποτέλεσε μια λύση που διαχρονικά υιοθετήθηκε, ακόμη και μετά την καθιέρωση του κεραμικού τροχού, από την εποχή του σιδήρου μέχρι την νεότερη περίοδο2606. Έχει ευρύτατη γεωγραφική διάδοση και απαντά είτε για μεμονωμένα αγγεία2607 είτε ως οργανωμένη παραγωγή2608. Το θέμα των αναγκών που καλύπτει και των ανθρώπων που ευθύνονται για αυτή έχει απασχολήσει την έρευνα, ωστόσο οι απαντήσεις είναι πολλές και συχνά αντικρουόμενες2609. Για πολύ καιρό η παρουσία της χειροποίητης κεραμικής, ιδιαίτερα στον χώρο της βαλκανικής, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, είχε φορτιστεί με εθνικό χαρακτήρα καθώς είχε άρρηκτα συνδεθεί με την σλαβική παρουσία2610. Η νεότερη έρευνα έχει πλέον οριστικά ανατρέψει την παραπάνω υπόθεση και έχει συνδέσει την χειροποίητη κεραμική με ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και αλλαγές2611. Η τεχνολογία της κεραμικής αυτής, όπως είναι αναμενόμενο, δεν μπορεί να τυποποιηθεί και εξαρτάται άμεσα από τις διαθέσιμες πρώτες ύλες στην κάθε περιοχή αλλά και το βαθμό εξοικείωσης του κεραμέα / κατασκευαστή. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα αγγεία πλάθονται από ενιαία μάζα πηλού, η οποία διαμορφώνεται σταδιακά ή με τη χρήση επάλληλων δακτυλίων, ενώ η όπτηση πραγματοποιείται κατά κανόνα σε ανοιχτή φωτιά. Σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις, κυρίως κατά τη ρωμαϊκή περίοδο η χειροποίητη κεραμική μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας οργανωμένης παραγωγής, με εξαγωγικό χαρακτήρα2612 και συνήθως αποσκοπεί στη κάλυψη τοπικών αναγκών, ενώ έχει διατυπωθεί και η υπόθεση πως μπορεί να ενταχθεί ακόμη 2606 Rautman 1998, 81 – 82 2607 Για τη διάδοση της χειροποίητης κεραμικής βλ. Αναγνωστάκης, Πούλου - Παπαδημητρίου 1997, 252 – 254. Rautman 1998, 90 – 93. Zachariadis υπό έκδοση 2608 Baldassari 2014 2609 Rautman 1998, 94 – 98, 2610 Aupert 1980b, Vroom 2005, 49 2611 Αναγνωστάκης 1997. Αναγνωστάκης, Πούλου - Παπαδημητρίου 1997, 287 – 289. Poulou - Papadimitriou 2000. Λαμπροπούλου κ.α. 2001. Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 240 – 241. Vroom 2003, 143. Topoleanu, Teodor 2009. Zachariadis 2014, 707. Zachariadis υπό έκδοση, Curta 2001 2612 Baldassari 2014 443 Χειροποίητη κεραμική (ΗW) και στο πλαίσιο της οικιακής οικονομίας2613. Παρόλα αυτά, σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνονται επιρροές, κοινά σχήματα και διακοσμητικά θέματα, ακόμη και σε περιοχές απομακρυσμένες μεταξύ τους2614. Παρά την διαχρονική παρουσία της πρακτικής αυτής, η χειροποίητη κεραμική, κατά κοινή αποδοχή, ιδιαίτερα στον Ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζει την πρώιμη βυζαντινή περίοδο και χρονολογείται μεταξύ του 7ου και 8ου2615 αιώνα, ενώ δεν λείπουν και οι απόψεις που θέλουν τα αγγεία αυτά να χρονολογούνται μέσα στον επόμενο2616. Παρά το γεγονός ότι σε άλλες θέσεις της πόλης η χειροποίητη κεραμική εντοπίζεται με αρκετή συχνότητα2617, στο σύνολο από τη νησίδα του υαλουργείου η ποσότητα της είναι ελάχιστη και ο συνολικός αριθμός των οστράκων δεν ξεπερνά το 0,6%, ενώ ο ελάχιστος αριθμός αγγείων περιορίζεται περίπου στο 0,025%, καθιστώντας την συγκεκριμένη κατηγορία στατιστικά αδιάφορη. Ωστόσο η παρουσία της είναι σημαντική, καθώς αντιπροσωπεύει την οψιμότερη οικοδομική φάση του χώρου. 2613 Rautman 1998, 95 – 98, 2614 Zachariadis υπό έκδοση 2615 Anagnostakis and Poulou – Papadimitriou 1997, 265 – 273, Πούλου - Παπαδημητρίου 2001, 240 – 241, Poulou - Papadimitriou 2000, Vroom 2003, 143, Zachariadis 2014, 707, Zachariadis υπό έκδοση 2616 Curta: Prague type, 177 – 178. Curta: The making of the slavs, 233 – 234 2617 Zachariadis υπό έκδοση, Zachariadis 2014, 707 444 Χειροποίητη κεραμική (ΗW) 4.1 Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων (HW) Η χειροποίητη κεραμική στους Φιλίππους εντοπίζεται, με αρκετά παραδείγματα, σε διάφορες θέσεις της πόλης που έχουν μελετηθεί, μεταξύ αυτών, το συγκρότημα χώρων στα νοτιοανατολικά της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2618, το κτήριο που ανασκάφθηκε στο χώρο στάθμευσης του Αρχαιολογικού Μουσείου των Φιλίππων, στην περιοχή νότια της σκηνής του θεάτρου2619, αλλά και στα νοτιοδυτικά της πόλης, στις ανασκαφές της Γαλλικής αρχαιολογικής σχολής2620. Σχήματα Τα σχήματα των χειροποίητων αγγείων είναι περιορισμένα και εξυπηρετούν εξ ολοκλήρου ανάγκες της οικιακής οικονομίας. Δεν εντοπίζεται κανένα παράδειγμα ανοιχτού αγγείου, οι ανάγκες των οποίων είναι πιθανό πως εξυπηρετούνταν από ξύλινα σκεύη. Συμπεριλαμβάνουν χύτρες και βιτύνες μικρού μεγέθους, αλλά και ορισμένα μεγαλύτερα αγγεία, με στενό λαιμό. Επιπλέον, διαπιστώνονται ελάχιστα κύπελλα και πιθανόν μικρές οινοχόες, που διατηρούνται αποσπασματικά2621. Τα αγγεία από τη νησίδα του υαλουργείου διατηρούνται αποσπασματικά, αλλά συμπεριλαμβάνουν τα περισσότερα από τα παραπάνω σχήματα. Στην πλειονότητά τους δεν διαφοροποιούνται από όσα έχουν ήδη μέχρι τώρα επισημανθεί και δημοσιευτεί από τις υπόλοιπες θέσεις της πόλης. Διακόσμηση Παρά την απλότητα των σχημάτων και της κατασκευής ο διάκοσμος αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό της χειροποίητης κεραμικής. Απαντά με μεγάλη ένταση στην πλειονότητα των οστράκων, κυρίως στο σώμα των αγγείων. Αφορά κυρίως σειρές από αυλακώσεις, μεμονωμένες ή διαμορφωμένες με χτένι, οριζόντιες ή, συχνότερα, κυματοειδείς. Σε ορισμένα παραδείγματα διαπιστώνονται και πιο εξεζητημένες συνθέσεις, με καμπυλόγραμμα τμήματα ή ζώνες με γεωμετρικό διάκοσμο, όπως π.χ. στο παράδειγμα που εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείων των Φιλίππων2622. Πηλός Όπως είναι αναμενόμενο ο πηλός των χειροποίητων αγγείων δεν διατηρεί την ομοιογένεια που σημειώνεται στις υπόλοιπες παραγωγές. Στο υλικό που εξετάζεται διαπιστώνονται δύο μόνο από τις τέσσερεις επί μέρους κατηγορίες που έχουν 2618 Zachariadis 2014 2619 Zachariadis υπό έκδοση 2620 Aupert 1979, 625 – 626, fig. 14, Aupert 1980b 703, 707, 710, fig. 22. Provost, Foschia 2002, 114 – 116 2621 Zachariadis 2014, 707, εικ. 15. Zachariadis υπό έκδοση 2622 Zachariadis υπό έκδοση 445 Χειροποίητη κεραμική (ΗW) επισημανθεί, με διαφορές μεταξύ τους τόσο στην πρώτη ύλη όσο και στην ποιότητα της επιφάνειας2623. Η πρώτη ομάδα συμπεριλαμβάνει όστρακα με λεπτόκοκκο έως μέτριο πηλό, ασαφή θραυσμό, μέτρια ή σαπωνώδη υφή, ενιαίο συνήθως πυρήνα, πολλές έως άφθονες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία (HWi) (βλ. αρ. 1976). Η δεύτερη χαρακτηρίζεται από πιο χονδρόκοκκο πηλό με ανάλογη σύσταση αλλά μεγαλύτερου μεγέθους προσμίξεις, με λιγότερο καλή κατανομή και πιο αδρή επιφάνεια (HWii) (βλ. αρ. 1975. 1978, 1980, 1982). Χρωματικά ο πηλός διαφοροποιείται έντονα, ωστόσο αυτό είναι αναμενόμενο δεδομένης της ακανόνιστης όπτησης. Προέλευση Τόσο η φύση της συγκεκριμένης κατηγορίας, όσο και η σύσταση του πηλού αλλά και τα σχήματα καθιστούν σχεδόν βέβαιο, πως πρόκειται για τοπικά προϊόντα. Παρόλα αυτά μπορεί να υποθέσει κανείς πως υπάρχει μια περιορισμένη διακίνηση σε χώρους με γεωγραφική εγγύτητα. Μια διακίνηση των αγγείων αυτών ή των κεραμέων που τα κατασκεύαζαν στην ευρύτερη περιοχή είναι πιθανή2624. Πολύ κοντά στα παραδείγματα της πρώτης ομάδας φαίνεται να είναι μια χύτρα που εντοπίζεται στους Ποταμούς της Δράμας2625, με σχήμα που ταυτίζεται με ευρήματα από τους Φιλίππους, ενώ ένα αγγείο πιο κοντά στην δεύτερη ομάδα προέρχεται από τη Θάσο2626. Τεχνολογία Αν και είναι αδύνατο να τυποποιήσει κανείς τα τεχνικά χαρακτηριστικά των χειροποίητων αγγείων, μπορούν να διαπιστωθούν μερικά βασικά γνωρίσματα, που χαρακτηρίζουν μάλιστα τις επί μέρους κατηγορίες της παραγωγής, όπως αυτές διαφοροποιούνται με βάση την πρώτη ύλη. Στα αγγεία με πηλό της πρώτης ομάδας η κατεργασία είναι περισσότερο επιμελημένη. Τα σχήματα έχουν μεγαλύτερη κανονικότητα, λεπτά τοιχώματα, συχνά λεπτότερα ακόμη και από τροχήλατα αγγεία, διαμορφώνουν σαφείς όγκους και ομαλές επιφάνειες, ενώ εσωτερικά φέρουν συνήθως ίχνη με διαγώνια φορά από την επεξεργασία του πηλού. Επιπλέον, στις περισσότερες περιπτώσεις παραλείπεται ή είναι περιορισμένη η χρήση διακόσμου. Τα παραδείγματα της δεύτερης ομάδας είναι κατασκευασμένα με λιγότερη επιμέλεια, η επιφάνεια είναι αδρότερη και τα τοιχώματα εμφανώς πιο χονδρά, ενώ το πάχος διαφοροποιείται έντονα ακόμη και στα όρια του ίδιου οστράκου. Ωστόσο σε ορισμένα παραδείγματα, διαπιστώνεται η στίλβωση της εξωτερικής επιφάνειας, πιθανότατα για τη στεγανοποίηση των αγγείων. Επιπλέον, στις ομάδες αυτές τα ίχνη 2623 Zachariadis 2014, 707, εικ. 16 – 19. Zachariadis υπό έκδοση 2624 Zachariadis υπό έκδοση 2625 Μάλαμα, Νταράκης 2017, 332, εικ. 10 (Η απόδοση του αγγείου μεταξύ 5ου – 6ου αιώνα φαίνεται πως είναι ιδιαίτερα πρώιμη για την κατηγορία). 2626 Mulliez, Mulliez 1981, 954 – 955, fig. 53, Πετρίδης 2014, 441, εικ. 7 446 Χειροποίητη κεραμική (ΗW) από την επεξεργασία είναι εντονότερα εσωτερικά και συνήθως έχουν κάθετη φορά. Παρ’ όλα αυτά η περισσότερο πλημμελής κατασκευή φαίνεται πως αντισταθμίζεται από τον πλουσιότερο διάκοσμο. Χρονολόγηση Τα ευρήματα από τη νησίδα του υαλουργείου προσφέρουν περιορισμένες πληροφορίες για τη χρονολόγηση της χειροποίητης κεραμικής, καθώς αυτά εντοπίζονται σε διαφορετικά στρώματα, από την επιφάνεια μέχρι και τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής, μαζί με ετερόκλητο χρονολογικά υλικό. Ωστόσο, συχνά συνυπάρχουν με όψιμα όστρακα, που φτάνουν μέχρι τον 7ο και τον 8ο αιώνα. Πιο ασφαλή είναι τα δεδομένα από τους υπόλοιπους χώρους που έχουν μελετηθεί και επιβεβαιώνουν πως η χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων, χαρακτηρίζει την πρώιμη βυζαντινή φάση της πόλης, δεν εμφανίζεται πριν τον 7ο αιώνα και συνεχίζει τουλάχιστον μέχρι τον επόμενο2627. Πρωτογενές υλικό Κύπελλα (αρ. 1973) Ένα παράδειγμα που μπορεί να αποδοθεί σε κύπελλο, κυρίως λόγω των περιορισμένων διαστάσεων του, επισημαίνεται στο υλικό που εξετάστηκε. Το σχήμα του δεν διαφοροποιείται από τα μεγαλύτερα κλειστά αγγεία και ιδιαίτερα τις βιτύνες, παρά μόνο στο μέγεθος. Το σώμα ήταν πιθανότατα ωοειδές και το χείλος είναι κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Ανάλογα παραδείγματα, σε εξίσου περιορισμένες ποσότητες, εντοπίζονται στο συγκρότημα χώρων στη νοτιοανατολικά της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής2628, αλλά και στην ανασκαφή του χώρου στάθμευσης στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Φιλίππων2629, όλα τους, όπως και το όστρακο από την Νησίδα του Υαλουργείου, κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας και με διάκοσμο από κυματοειδείς αυλακώσεις. Οινοχόες / Πρόχοι (αρ. 1974) Ένα μοναδικό παράδειγμα (αρ. 1974) από το σύνολο που εξετάστηκε μπορεί να αποδοθεί σε μικρού μεγέθους οινοχόη. Ωστόσο, το σωζόμενο τμήμα δεν επιτρέπει την ασφαλή ταυτίσεις, καθώς δεν διατηρείται το ανώτερο τμήμα του. Εξίσου πιθανή θα μπορούσε να είναι και τη απόδοσή του σε κύπελλο. Το σώμα διαμορφώνεται σχεδόν σφαιρικό και η βάση κυκλική επίπεδη. Επιπλέον, πρόκειται για το μοναδικό παράδειγμα της κατηγορίας στο οποίο διαφοροποιείται ο διάκοσμος, που διαμορφώνεται από σειρά στιγμών και οδοντωτή ταινία. 2627 Zachariadis 2014, 707. Zachariadis υπό έκδοση 2628 Zachariadis 2014, εικ. 15 2629 Zachariadis υπό έκδοση, εικ. 4g, 6c 447 Χειροποίητη κεραμική (ΗW) Βιτύνες (αρ. 1975 – 1980) Οι βιτύνες (αρ. 1975 – 1980), αν και αποτελούν το πιο διαδεδομένο σχήμα της χειροποίητης κεραμικής στους Φιλίππους, διατηρούνται συνήθως αποσπασματικά, τουλάχιστον στο υλικό που εξετάστηκε. Τα περισσότερα παραδείγματα διατηρούν τμήμα του σώματος, συνήθως πλούσια διακοσμημένο, με κυματοειδείς ή οριζόντιες αυλακώσεις, ο οποίος καλύπτει μεγάλο μέρος της εξωτερικής επιφάνειας. Ελάχιστα όστρακα διασώζουν μέρος του χείλους και ταυτίζονται με τους ήδη γνωστούς τύπους2630. Χαρακτηρίζονται από σώμα ωοειδές, με τονισμένο τον κάθετο άξονα και χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του χείλους. Η βάση είναι κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα, ενώ ο πυθμένας και το τύμπανο παραμένουν σχεδόν επίπεδα. Τα περισσότερα παραδείγματα είναι κατασκευασμένα με πηλό της δεύτερης ομάδας (HWii), χωρίς όμως να απουσιάζουν και εκείνα της πρώτης. Χύτρες (αρ. 1981 – 1989) Οι χύτρες είναι το σχήμα που αντιπροσωπεύεται καλύτερα και με μεγαλύτερη ποικιλία στο υλικό που μελετήθηκε (αρ. 1981 – 1989). Μάλιστα, συμπεριλαμβάνουν παραλλαγές που δεν έχουν επισημανθεί στις υπόλοιπες θέσεις της πόλης2631, χωρίς όμως να διαφοροποιούνται ριζικά από αυτές. Τα περισσότερα παραδείγματα (αρ. 1981 – 1988) υιοθετούν, μορφολογικά, το πρότυπο του τύπου CLW36, με σφαιρικό σώμα και κάθετο, συχνά έξω νεύον χείλος, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Μάλιστα, μια σειρά παραδειγμάτων ταυτίζονται με τροχήλατα αγγεία της παραλλαγής 36g (αρ.1981 – 1982). Οι λαβές, κάθετες, τοξωτές, τοποθετημένες στον ώμο έχουν διατομή που κυμαίνεται από ορθογώνια μέχρι μηνισκοειδή. Η βάση δεν διατηρείται σε καμία περίπτωση και δεν μπορεί να διαπιστωθεί με βεβαιότητα εάν αυτή διαμορφώνονται επίπεδη ή κυρτή. Σε αντίθεση με το προηγούμενο σχήμα, ο διάκοσμος, όταν απαντά, περιορίζεται στον ώμο. Από το υλικό που εξετάστηκε ένα μόνο παράδειγμά αποκλίνει μορφολογικά, καθώς χαρακτηρίζεται από σώμα περισσότερο ωοειδές και χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας διατομής (αρ. 1989). Αν και διαπιστώνονται παραδείγματα κατασκευασμένα και από τις δύο κατηγορίες πηλού, στο υλικό που εξετάστηκε επικρατούν εκείνα της δεύτερης ομάδας. 2630 Zachariadis 2014 εικ. 15, Zachariadis υπό έκδοση εικ. 4g, 6a - c 2631 Zachariadis 2014 εικ. 15. Zachariadis υπό έκδοση εικ. 4a - e, 6d 448 ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Συμπεράσματα Στα κεφάλαια που προηγήθηκαν εκτέθηκαν ζητήματα που αφορούν τόσο το χώρο από τον οποίο προέρχεται το υλικό που μελετήθηκε, όσο και το ίδιο το υλικό της κεραμικής. Η διάκριση της εισηγμένης κεραμικής από τα τοπικά προϊόντα επέτρεψε την δημιουργία ενός υλικού αναφοράς στο οποίο οι διεθνείς και ταυτισμένες παραγωγές λειτουργούν ως χρονολογικοί δείκτες που επιτρέπουν την διαμόρφωση χρονολογικών προτάσεων για τους επί μέρους τύπους των τοπικών προϊόντων. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις υιοθετήθηκαν πρότυπα που έχουν επικρατήσει στην έρευνα σε αρκετές περιπτώσεις κρίθηκε αναγκαία η διαμόρφωση ενός διαφορετικού πλαισίου. Το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή αποτέλεσε η σύσταση ενός λεξικού όρων που σχετίζονται τόσο με γενικότερες έννοιες της κεραμικής και της περιόδου, όσο και με τα επί μέρους σχήματα, σε μια προσπάθεια τυποποίησης των περιγραφών. Ιδιαίτερη συμβολή στο ζήτημα αυτό αποτελεί και η προσθήκη γλωσσάριου στον δεύτερο τόμο της μελέτης, που συστηματοποιεί, τον τρόπο περιγραφής της κεραμικής. Στην παρουσίαση του εισηγμένου υλικού έγινε χρήση των πλέον διαδεδομένων τυπολογικών προτάσεων, οι οποίες ωστόσο, όπου κρίθηκε απαραίτητο τροποποιήθηκαν με βάση τα πιο πρόσφατα δεδομένα της έρευνας. Σε αρκετά σημεία, ιδιαίτερα στα κεφάλαια που αφορούν την ερυθροβαφή κεραμική προτείνεται η αναθεώρηση της χρονολόγησης ορισμένων τύπων, με βάση τα πορίσματα που προκύπτουν τόσο από την βιβλιογραφική έρευνα όσο και από τη συμβολή του ίδιου του υλικού των Φιλίππων. Σημαντική είναι η συμβολή της παρούσας μελέτης στο θέμα της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, καθώς παρουσιάζεται ένα εκτεταμένο σύνολο, μεγαλύτερο από όσα μέχρι σήμερα έχουν δημοσιευτεί. Αντίστοιχα τονίζεται η ένταση των αττικών εισαγωγών που μέχρι σήμερα δεν είχε επισημανθεί στο βορειοελλαδικό χώρο, ενώ προκύπτει ένα πλούσιο δίκτυο εμπορικών σχέσεων που τοποθετεί την πόλη στο χάρτη των μεγάλων εμπορικών δρόμων της ύστερης αρχαιότητας. Ωστόσο, η σημαντικότερη πτυχή της συγκεκριμένης μελέτης δεν είναι άλλη από την διαπίστωση και την παρουσίαση της τοπικής παραγωγής, με την διατύπωση μιας αναλυτικής τυπολογίας με χρονολογικές προτάσεις για τους επί μέρους τύπους. Η τεκμηρίωση του υλικού αυτού διαμορφώνει μια βάση αναφοράς για την κεραμικής όλης της πόλης και, γιατί όχι, του ευρύτερου βορειοελλαδικού χώρου. Τέλος μέσα από τη μελέτη του υλικού της κεραμικής από το κτήριο που καταλαμβάνει το βόρειο μέρος της Νησίδας του Υαλουργείο προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα για την παραγωγή, αλλά και τη χρονολόγηση της εφυαλωμένης κεραμικής, συμπληρώνοντας την πιο πρόσφατη έρευνα από τις βορειότερες περιοχές της βαλκανικής. 450 Συμπεράσματα 2 .Ποσοτική ανάλυση Επιχειρώντας την οργάνωση του υλικού που παρουσιάστηκε παραπάνω είναι απαραίτητη μια συνολική επισκόπηση των ποσοτικών δεδομένων που προκύπτουν από την μελέτη αυτή. Το υλικό που εξετάστηκε συμπεριλαμβάνει συνολικά 10421 όστρακα τα οποία ανήκουν σε τουλάχιστον 5048 αγγεία, διαμορφώνοντας ένα συντελεστή διατήρησης της τάξης των 2,6 οστράκων ανά αγγείο. Αυτή η αναλογία κρίνεται ιδιαίτερα μικρή και πιθανότατα αντικατοπτρίζει την διαδικασία διαλογής και απόρριψης μεγάλου αριθμού οστράκων. Σε αυτή είναι πιθανόν πως οφείλεται και η αποσπασματική διατήρηση των αγγείων, καθώς μόλις το 4% διατηρείται σε κατατομή. Αντίθετα, ο συντελεστής διατήρησης φτάνει το 4,8 σε κατηγορίες όπως η εφυαλωμένη και η χειροποίητη κεραμική, που λόγω των ιδιαιτεροτήτων τους δεν απορρίπτονταν (γραφ.1). Ο δείκτης αυτός παραμένει χαμηλός και για τις περισσότερες κατηγορίες εισηγμένων παραγωγών, παρά το γεγονός ότι και αυτές δεν έχουν υποστεί διαλογή. Ωστόσο στην περίπτωση αυτή πιθανότατα σημαντικό ρόλο παίζει το σχήμα των αγγείων, καθώς οι περισσότερες από αυτές αφορούν κυρίως πινάκια. Εξάλλου το σχήμα φαίνεται πως παίζει καθοριστικό ρόλο, στη διατήρηση, και κυρίως στην ταύτιση των αγγείων (γραφ.2). Παραφωνία στο μοντέλο αυτό αποτελούν οι χύτρες, που φαίνεται πως έχουν υποστεί ιδιαίτερα εκτεταμένη διαλογή, αλλά και τα κύπελλα, τα οποία παρά το μέγεθός τους διατηρούνται και ταυτίζονται με μεγαλύτερη ένταση. Για τους επί μέρους τύπους, όπως θα ήταν αναμενόμενο, ο συντελεστής διατήρησης τείνει επίσης προς τη μονάδα, καθώς η ταύτιση τους, στην πλειονότητα των περιπτώσεων εξαρτάται από το χείλος. Εξαίρεση αποτελούν οι εισηγμένοι αμφορείς (γραφ. 3), για τους οποίους ο ίδιος συντελεστής φτάνει μέχρι το 24,5 καθώς ακόμη και ένα ελάχιστο όστρακο μπορεί να επιτρέψει την ταύτιση του. Προκειμένου να εξαλειφθούν οι ανισότητες και τα προβλήματα που προκύπτουν από τη φύση του υλικού και τον τρόπο συλλογής του κρίνεται σκόπιμο στη συνέχεια να γίνει αποκλειστικά χρήση του ελάχιστου αριθμού αγγείων2632 για την ποσοτική ανάλυση του υλικού. Άλλωστε αυτός φαίνεται πως μένει ανεπηρέαστος από εξωγενείς παράγοντες και επιλογές των ανασκαφέων. Στις περιπτώσεις που για κάποιο λόγο κριθεί αναγκαίο να υιοθετηθεί ο αριθμός οστράκων, αυτό θα προσδιορίζεται. Στα κεφάλαια που προηγήθηκαν παρουσιάστηκε μεγάλη ποικιλία παραγωγών, σχημάτων και τύπων που κατανέμονται με πολύ διαφορετικό τρόπο στο υλικό που εξετάστηκε. Τη μερίδα του λέοντος απολαμβάνει η κοινή κεραμική που αντιστοιχεί στα 3/4 του συνόλου (γραφ. 4). Τα ερυθροβαφή αγγεία μαζί με τη μακεδονική γκρίζα κεραμική αφορούν μόλις το 1/5 του υλικού που εξετάστηκε. Ελάχιστο είναι το ποσοστό της εφυαλωμένης κεραμικής και ασήμαντη στατιστικά η παρουσία των 2632 Για τον τρόπο υπολογισμού του Ελάχιστου Αριθμού Αγγείων βλ. σελ. 32 - 35 451 Συμπεράσματα χειροποίητων αγγείων (γραφ.5). Τα κλειστά αγγεία κυριαρχούν καθώς συμπεριλαμβάνουν περισσότερα από τα μισά παραδείγματα του συνόλου, ενώ περίπου το 1/3 ταυτίζεται με ανοιχτά σκεύη. Οι χύτρες είναι το σχήμα που απαντά με τη μεγαλύτερη συχνότητα, σε διπλάσιο ποσοστό από το επόμενο. Ακολουθούν τα πινάκια, οι λεκανίδες και με μικρή διαφορά οι αμφορείς, ενώ με μικρότερη ένταση αντιπροσωπεύονται τα υπόλοιπα σχήματα (γράφ. 6). Μεταξύ αυτών, διαπιστώνεται πως τα αγγεία που συνδέονται με μαγειρικές χρήσεις, όπως οι χύτρες, οι βιτύνες, τα καπάκια και κάποιοι τύποι λεκανίδας, φτάνουν περίπου στο 1/2 του υλικού. Περίπου το 1/3 αντιστοιχεί σε αγγεία που σχετίζονται με την προσφορά και την κατανάλωση της τροφής. Λιγότερο από το 1/10 αφορά εμπορικά αγγεία, τα οποία θα πρέπει να θεωρηθούν πως στο συγκεκριμένο χώρο είχαν μάλλον χρήση αποθηκευτική. Τέλος, παρά του ότι δεν έτυχαν αναλυτικής παρουσίασης στο πλαίσιο της συγκεκριμένης μελέτης ικανός είναι και ο αριθμός των λύχνων που εντοπίζονται που απαρτίζουν σχεδόν το 1/20 του συνόλου. Οι υπόλοιπες χρήσεις, αντιπροσωπεύονται από ειδικά σχήματα, που απαντούν με μικρή συχνότητα. Η σύνθεση του κεραμικού συνόλου είναι σύμφωνη με τις χρήσεις του κτηρίου που έχουν μέχρι σήμερα προταθεί, ως κολέγιο στην πρώτη φάση και ως χώρος εργαστηρίων στη δεύτερη. Φαίνεται πως πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν οι δραστηριότητες παρασκευής και κατανάλωσης του φαγητού, ενώ απουσιάζουν οι μεγάλοι αποθηκευτικοί χώροι και τα ανάλογα αγγεία, που θα περίμενε κανείς σε μια ιδιωτική οικία. Τέλος σημειώνεται πως η οψιμότερη οικοδομική φάση του χώρου, ακόμη και εάν ταυτίζεται με χώρο κατοικίας διατηρεί ένα εξαιρετικά περιορισμένο αποτύπωμα στο υλικό της κεραμικής. Αν και καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια για τον προσδιορισμό του μεγαλύτερου μέρους του υλικού, έχουν ταυτιστεί με τις επί μέρους παραγωγές και πιθανές προελεύσεις περίπου τα 4/5 των αγγείων, ενώ το υπόλοιπο μέρος παραμένει αδιευκρίνιστο. Δεδομένου του μεγάλου ποσοστού του αναγνωρισμένου υλικού μπορεί κανείς με αρκετή ασφάλεια να προβεί σε αναγωγές και για την υπόλοιπη κεραμική του συνόλου, που στην πλειονότητά του αφορά αδιάγνωστα όστρακα σώματος και βάσης. Μεταξύ των ταυτισμένων παραδειγμάτων τα 3/5 αφορούν προϊόντα της τοπικής παραγωγής, ενώ τα υπόλοιπα μπορούν να αποδοθούν σε εισαγωγές (γραφ. 7), που υποδεικνύουν ένα ισχυρό δίκτυο εμπορικής κυκλοφορίας στην πόλη, από τον 3ο μέχρι και τον 8ο ή 9ο αιώνα, με διαφορετική βέβαια κάθε φορά ένταση. Αξιολογώντας το υλικό της εισηγμένης κεραμικής με ταυτισμένα κέντρα παραγωγής, διαπιστώνεται μια διαχρονική και σταθερή προτίμηση της πόλης προς τις αγορές της ανατολικής Μεσογείου, καθώς τα προϊόντα από τα κέντρα αυτά αφορούν περίπου το 1/2 των εισαγωγών (γραφ. 8), τόσο μεταξύ των αμφορέων όσο και 452 Συμπεράσματα υπολοίπων σχημάτων. Η παρουσία των αφρικανικών προϊόντων, αναλογικά με την έκταση της παραγωγής, είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Αντίθετα, δεδομένης της περιορισμένης κεραμικής παράδοσης, ιδιαίτερα ισχυρή φαίνεται η επιρροή της κεντρικής Ελλάδας. Μάλιστα, εκτός από το κατεξοχήν προϊόν της περιοχής, που είναι οι αμφορείς LRA2, ιδιαίτερα μεγάλος μπορεί να χαρακτηριστεί και ο αριθμός των αττικών ερυθροβαφών αγγείων, η παρουσία των οποίων εκτός αττικής είναι ιδιαίτερα περιορισμένη στη διαθέσιμη βιβλιογραφία. Σημειώνεται στο σημείο αυτό πως στην παρούσα ανάλυση δεν συμπεριλαμβάνονται οι λύχνοι καθώς το ζήτημα της εισαγωγής ή αντιγραφής τους προϋποθέτει διαφορετική διαχείριση. Τέλος αρκετές είναι οι εισαγωγές από περιοχές σε εγγύτητα, με πιο χαρακτηριστικό προϊόν τη γκρίζα μακεδονική κεραμική, πιθανότατα από την περιοχή της Θεσσαλονίκης, ενώ λιγοστά εφυαλωμένα όστρακα προέρχονται από τις παραδουνάβιες περιοχές. Ωστόσο, πολύ μεγαλύτερο ρόλο, φαίνεται πως παίζουν οι επιρροές των κοντινών αυτών κέντρων στα προϊόντα της τοπικής παραγωγής. 3. Χρονολόγηση Προκειμένου να εξεταστεί η κατανομή του υλικού στο χρόνο λαμβάνονται υπόψη οι χρονολογήσεις της εισηγμένης κεραμικής, όπως αυτές έχουν επικρατήσει στη διαθέσιμη βιβλιογραφία, αλλά και οι χρονολογήσεις που προτείνονται για το υλικό της τοπικής παραγωγής (βλ. παράρτημα 5). Καθώς πολλοί τύποι παρουσιάζουν μεγαλύτερο χρονολογικό εύρος, επιβάλλεται η οργάνωσή τους σε ομάδες, που αντιπροσωπεύουν λίγο – πολύ τις βασικές οικοδομικές φάσεις του χώρου. Στην πρώτη ομάδα συμπεριλαμβάνεται το υλικό που μπορεί να χρονολογηθεί μέχρι το τέλος του 4ου ή τις αρχές του 5ου αιώνα και αφορά την πρώτη οικοδομική φάση του κτηρίου. Η δεύτερη ομάδα, που καλύπτει το διάστημα μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα φαίνεται πως αφορά την εργαστηριακή χρήση του χώρου και την πιθανή εγκατάλειψή του κατά τόπους. Τέλος η κεραμική που χρονολογείται από το β΄μισό του 6ου αιώνα και μετά θα πρέπει να αποδοθεί στην οψιμότερη περίοδο χρήσης της νησίδας, και συνδέεται κυρίως με τις πρόχειρες, εν πολλοίς λασπόκτιστες, κατασκευές που διαπιστώνονται στο χώρο. Πρέπει πάντως να σημειωθεί πως τόσο στην τοπική όσο και στις εισηγμένες παραγωγές, αρκετά είναι τα παραδείγματα τα οποία τυπολογικά μπορούν να αποδοθούν σε περισσότερες από μια περιόδους. Με βάση τα παραπάνω διαπιστώνεται πως η κατανομή της κεραμικής στις δύο πρώτες περιόδους είναι παρόμοια αντιπροσωπεύοντας περίπου το 1/3 των αγγείων για την κάθε μια. Ωστόσο, όταν συμπεριληφθούν οι τύποι με μεγαλύτερο χρονολογικό εύρος, που θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν και τις δύο πρώτες φάσεις του χώρου διαπιστώνεται πως το υλικό που απομένει και ανταποκρίνεται στην περίοδο μετά τα μέσα του 6ο αιώνα αφορά μόλις το 1/20 (γραφ.9). Πάντως σε κάθε φάση η εσωτερική κατανομή του υλικού διαφοροποιείται έντονα. Στην πρώτη περίοδο του χώρου οι εισαγωγές απαντούν ισότιμα με την τοπική 453 Συμπεράσματα παραγωγή. Πρωταγωνιστικό ρόλο, έχει η παραγωγή Çandarli με κυρίαρχους τους τύπος CW3 & 4, ωστόσο ισχυρή παραμένει και η παρουσία των αφρικανικών προϊόντων (γραφ. 10). Αν και οι χύτρες απαρτίζουν, όπως και στις υπόλοιπες περιόδους το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου, διαπιστώνεται πως τα αγγεία με επιτραπέζια χρήση αφορούν τα 2/5 του υλικού, ενώ οι αμφορείς βρίσκονται πολύ κάτω από τον μέσο όρο της εκπροσώπησής τους στο γενικό σύνολο (γραφ.11). Από τον 5ο αιώνα και μέχρι τα μέσα του 6ου η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά καθώς η τοπική παραγωγή φτάνει πλέον να διαμορφώνει σχεδόν τα 4/5 του συνόλου (γραφ.12). Οι εισαγωγές της ερυθροβαφούς κεραμικής περιορίζονται κατά πολύ, ενώ πλέον είναι αδιαμφισβήτητη η κυριαρχία των εργαστηρίων της Φώκαιας, με παραδείγματα κυρίως του τύπου PhRSW2. Στην ίδια φάση πιθανότατα αποδίδονται και τα στιλβωμένα αγγεία που επισημάνθηκαν, τα οποία όμως απαντούν σε μικρούς αριθμούς. Παρόλα αυτά, ακόμη και η δευτερεύουσα αυτή παραγωγή με την περιορισμένη δυναμική της ξεπερνά τα προϊόντα των βορειοαφρικανικών εργαστηρίων ερυθροβαφούς κεραμικής, τα οποία περιορίζονται σε ασήμαντο στατιστικά ποσοστό. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται τη διακοπή των εμπορικών σχέσεων με την Τυνησία καθώς το ποσοστό των αμφορέων από την ίδια περιοχή φτάνει στο 1/5 των εισαγωγών του σχήματος, χωρίς όμως να ανατρέπει την υπεροχή των ανατολικών κέντρων παραγωγής. Τα σκεύη που έχουν συνδεθεί με μαγειρική χρήση εξακολουθούν να κυριαρχούν στο σύνολο, αν και πλέον οι χύτρες εντοπίζονται σε ποσοστό ανάλογο με τις βιτύνες. Τα ανοιχτά σχήματα παραμένουν σταθερά σε ποσότητα, περιορίζονται όμως ως προς το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν, ενώ οι αμφορείς αποτελούν στη φάση αυτή σημαντικό μέρος του σχηματολογίου, με την προσθήκη των τύπων της τοπικής παραγωγής (γραφ.13). Στην τελευταία φάση του χώρου, και κυρίως από τα μέσα του 6ου αιώνα και μετά, διαπιστώνεται μια τεράστια ύφεση στην διαθέσιμη ποσότητα της κεραμικής στο χώρο που εξετάζεται. Παρόλα αυτά, αν και οι εισαγωγές είναι ιδιαίτερα περιορισμένες σε ποσότητα, εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το 1/4 του υλικού (γραφ. 14 – 15). Την περίοδο αυτή σημαδεύει η αντικατάσταση της τοπικής κοινής κεραμικής από εφυαλωμένα αρχικά και ακολούθως από χειροποίητα αγγεία. Οι εισαγωγές κυριαρχούνται από τους πρώιμους βυζαντινούς αμφορείς, ενώ οι ερυθροβαφείς παραγωγές σχεδόν εξαφανίζονται. Στην παραπάνω ανάλυση, για λόγους σαφήνειας δεν συνυπολογίζονται οι τύποι που καλύπτουν περισσότερες από μια περιόδους, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται το σύνολο της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, αλλά και οι εξαιρετικά διαδεδομένες λεκανίδες της τοπικής παραγωγής (CLW17 – 18). Ωστόσο, διαπιστώνεται πως ακόμη και αν δεν εξαιρεθούν η γενική εικόνα δεν διαφοροποιείται, παρά μόνο τροποποιούνται ελαφρώς οι αναλογίες, συχνά μάλιστα επιτείνοντας τις παρατηρήσεις που προηγήθηκαν. 454 Συμπεράσματα Η πορεία των εισαγωγών όπως παρουσιάζεται παραπάνω επιβεβαιώνεται αν εξετάσει κανείς ξεχωριστά την παρουσία των ερυθροβαφών παραγωγών που φτάνουν στην πόλη από τα διάφορα κέντρα της Μεσογείου της Μικράς Ασίας, της Τυνησίας αλλά και του Ελλαδικού χώρου (γράφ. 16). Όταν συνδυάζονται, διαπιστώνεται πως στην πρώτη φάση του χώρου μπορεί να υπαχθεί, χρονολογικά περισσότερο από το 1/2 του συνόλου της κεραμικής αυτής, ενώ στην τελευταία περίοδο χρήσης, από τα μέσα του 6ου αιώνα και μετά το ποσοστό αυτό περιορίζεται σε μόλις 1/50 των αγγείων. Βέβαια, η άνοδος της εφυαλωμένης κεραμικής και η αλλαγή χρήσης του χώρου, επηρεάζουν, όπως είναι αναμενόμενο της παρουσία των αγγείων αυτών στο υλικό που εξετάστηκε. Ωστόσο η διαφοροποίηση της έντασης των εισαγωγών, από τον 5ο αιώνα και η στροφή στα προϊόντα με τοπικό χαρακτήρα ή από κοντινά κέντρα παραγωγής, π.χ. της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, είναι αδιαμφισβήτητη. Αντίθετη είναι η πορεία της τοπικής κοινή κεραμικής, η ένταση της οποίας κορυφώνεται μέσα στον 5ο και το πρώτο μισό του 6ου αιώνα, που αντιστοιχεί στην περίοδο της εργαστηριακής χρήσης του χώρου για να περιοριστεί εκ νέου από τα μέσα του 6ου αιώνα και έπειτα (γράφ. 17). 4. Στρωματογραφία Σε πολλά σημεία στην πορεία της συγκεκριμένης μελέτης έχει επισημανθεί πως η ανασκαφή του κτηρίου που εξετάζεται και καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της Νησίδας του Υαλουργείου παρουσιάζει προβλήματα όσον αφορά την τήρηση των στρωματογραφικών δεδομένων. Ζητήματα της ανασκαφικής διαδικασίας, αλλά και της τεκμηρίωσης αυτής καθιστούν συχνά την ομαδοποίηση των επί μέρους στρωμάτων δύσκολη ή προβληματική. Πάντως, παρά τα όποια προβλήματα μπορεί να διαπιστωθεί μια γενική στρωματογραφική συνέχεια κοινή για το μεγαλύτερο τμήμα του κτηρίου. Αυτή συνίσταται στο επιφανειακό στρώμα και το στρώμα καταστροφής, μεταξύ των οποίων μπορεί να μεσολαβεί ένα ενδιάμεσο στρώμα. Ως επιφανειακό συνήθως ορίζεται το στρώμα που ξεκινά από την επιφάνεια του εδάφους, αλλά συχνά μπορεί να εκτείνεται σε ικανό βάθος μέχρι και τα 0,50μ.. Υποκείμενα αυτού σημειώνεται συχνά ένα ενδιάμεσο στρώμα, που συχνά περιγράφεται ως στρώμα επίχωσης ή εγκατάλειψης και χαρακτηρίζεται από την περιορισμένη ποσότητα οικοδομικών καταλοίπων. Τα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής περιγράφονται με τον όρο στρώμα καταστροφής και αφορούν την επίχωση υπερκείμενα του δαπέδου της αρχικής φάσης του κτηρίου, χωρίς πάντα να συμπεριλαμβάνουν ενδείξεις καταστροφής ή κατάρρευσης της ανωδομής. Εξετάζοντας την κατανομή του υλικού στα επί μέρους στρώματα (γραφ. 18) διαπιστώνεται πως εκείνα που περιγράφονται ως στρώματα καταστροφής συμπεριλαμβάνουν τη μεγαλύτερη ποσότητα κεραμικής. Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί πως μεγάλο μέρος των συνόλων που δεν φέρουν στρωματογραφικά 455 Συμπεράσματα στοιχεία φαίνεται πως μπορεί να αντιστοιχούν σε επιφανειακά ή ενδιάμεσα στρώματα, καθώς η επισήμανση των στρωμάτων καταστροφής γίνεται με μεγαλύτερη επιμέλεια. Επιπλέον ικανός αριθμός συνόλων, με μεγάλη ποσότητα κεραμικής αφορά ειδικά σύνολα, όπως π.χ. την επίχωση από το εσωτερικό του κλιβάνου, ή δοκιμαστικές τομές και δεν μπορούν να κατανεμηθούν σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες ή πρέπει να αντιστοιχηθούν σε περισσότερες από αυτές. Προκειμένου λοιπόν να εξετάσουμε την πραγματική κατανομή του υλικού στους επί μέρους ορίζοντες της ανασκαφής επιλέχθηκε μια σταθμισμένη εκτίμηση2633 της ποσότητας του υλικού, με βάση τα σύνολα εκείνα που διατηρούν όλα τα στοιχεία τους και προσδιορίζονται με σαφήνεια ως προς την στρωματογραφική αλληλουχία. Ως δείκτες για την εξέταση της σύνθεσης των επί μέρους στρωμάτων χρησιμοποιήθηκαν οι ερυθροβαφείς εισηγμένες παραγωγές, που με την πλούσια. τυπολογία τους μπορούν να χρονολογηθούν με λεπτομέρεια και αρκετή ασφάλεια. Η ίδια προσέγγιση εφαρμόστηκε και σε άλλες παραγωγές, αλλά και σε ορισμένους τύπους της τοπικής παραγωγής που φαίνεται πως χαρακτηρίζουν συγκεκριμένες περιόδους Τα αποτελέσματα συνάδουν με τις αρχικές εκτιμήσεις και υποδεικνύουν πως παρά την όποια ασάφεια στην αλληλουχία των στρωμάτων, υπάρχει μια ουσιαστική διαφοροποίηση ταυτίζοντας ουσιαστικά τα επί μέρους στρώματα με τις διαδοχικές φάσεις χρήσης του κτηρίου. Έτσι, διαπιστώνεται πως οι παραγωγές που χαρακτηρίζουν την πρώιμη φάση του χώρου, όπως η παραγωγή Çandarli και η αιγαιακή κοινή κεραμική εντοπίζονται με πολύ μεγαλύτερη ένταση στα χαμηλότερα στρώματα της ανασκαφής. Αντίθετα τα αφρικανικά προϊόντα, παρά την μεγάλη ένταση με την οποία εντοπίζονται ορισμένοι πρώιμοι τύποι, όπως τα πινάκια ARSW50, εντοπίζονται κυρίως στα ενδιάμεσα στρώματα της ανασκαφής, με την παρουσία περισσότερων τύπων που μπορούν να αποδοθούν στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Η παραγωγή της Φώκαιας παρουσιάζει μια σταθερή μείωση όσο τα προχωρά κανείς χαμηλότερα στη στρωματογραφία καθώς η παρουσία της πριν τον 5ο αιώνα είναι περιορισμένη. Αντίθετα, η μακεδονική γκρίζα κεραμική που καλύπτει χρονολογικά σχεδόν ολόκληρο το διάστημα χρήσης του συγκεκριμένου χώρου, φαίνεται πως παραμένει σταθερά παρούσα σε όλη τη στρωματογραφία. Έκπληξη αποτελεί η περίπτωση της εφυαλωμένης κεραμικής καθώς η παρουσία της φαίνεται πως φθίνει προοδευτικά στα ανώτερα στρώματα (γράφ. 19). Κατ’ αναλογία η παρουσία των προϊόντων της τοπικής παραγωγής, που φαίνεται πως ακμάζει μέσα στον 5ο και τον πρώιμο 6ο αιώνα ενισχύει σταθερά την παρουσία της όσο περιορίζεται το βάθος της ανασκαφής (γράφ. 20). Ελέγχοντας με τον ίδιο 2633 Για την εκτίμηση αυτή έγινε υπολογισμός του Ελάχιστου Αριθμού Αγγείων ανά σύνολο, ο οποίος σταθμίστηκε, ώστε να διαμορφωθεί ένας κοινός συντελεστής πυκνότητας ανά στρώμα. Ακολούθως έγινε αναγωγή των επί μέρους παραγωγών με τον ίδιο συντελεστή προκειμένου να υπολογιστεί η πραγματική κατανομή του υλικού ανά στρώμα, αναιρώντας έτσι πιθανούς παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ανασκαφής ή τεκμηρίωσης του υλικού. 456 Συμπεράσματα τρόπο μια σειρά τύπων της συγκεκριμένης παραγωγής, διαπιστώνεται πως ανταποκρίνονται στις αρχικές χρονολογικές εκτιμήσεις, καθώς όσοι έχουν συσχετιστεί με την αρχική φάση του κτηρίου και αποδοθεί μέσα στον 4ο αιώνα παρουσιάζουν εντονότερη παρουσία στα χαμηλότερα στρώματα (CLW31) ενώ εκείνοι που χαρακτηρίζουν τον όψιμο 6ο αιώνα (CLW 35) εντοπίζονται συχνότερα στα επιφανειακά. Αντίθετα τα αγγεία με πιο διαχρονική παρουσία φαίνεται πως κορυφώνουν την έντασή τους στα ενδιάμεσα στρώματα (γράφ. 20). Με βάση τα παραπάνω μπορούν να γίνουν χρονολογικές αναγωγές, συσχετίζοντας τα χαμηλότερα στρώματα με τον 4ο και πρώιμο 5ο αιώνα, τα ενδιάμεσα με το β΄μισό του 5ου αιώνα κυρίως ενώ τα ανώτερα στρώματα φαίνεται πως χαρακτηρίζονται από οψιμότερο υλικό. Σε κάθε περίπτωση πάντως, και παρά τη γενική συνέπεια που διαπιστώνεται δεν μπορεί να υποστηριχτεί πως η αλληλουχία των στρωμάτων είναι απόλυτη ή αδιατάρακτη. Το αναλυτικό περιεχόμενο των ανασκαφικών συνόλων παρατίθεται στο σχετικό παράρτημα (βλ. παράρτημα 7), που συνοδεύει τον τόμο αυτό. Ωστόσο κρίνεται σκόπιμο να εξεταστούν ιδιαίτερα ορισμένα επί μέρους σύνολα τα οποία μπορούν να φωτίσουν συγκεκριμένες πτυχές της ιστορίας του κτηρίου που πραγματεύεται η παρούσα μελέτη. Το πρώτο από αυτά αφορά, μια μικρή συγκέντρωση υλικού κάτω από ένα στρώμα ωμών πλίνθων, στην νοτιοανατολική γωνία του κτηρίου2634, που σχετίζεται με την κατάρρευση της ανωδομής του αρχικού κτηρίου, συνιστώντας ένα terminus post quem για το περιστατικό και της πρώτης οικοδομικής φάσης του κτηρίου. Στο υλικό του αποθέτη αυτού συμπεριλαμβάνεται κεραμική που μπορεί να χρονολογηθεί μεταξύ 2ου και του πρώιμου 5ου αιώνα. Τα εισηγμένα προϊόντα αφορούν αγγεία της παραγωγής Çandarli και πιο συγκεκριμένα όστρακα πινακίων τύπου CW4, όστρακα χυτρών της αιγαιακής κοινής κεραμικής και τμήματα αμφορέων τύπου Kapitan II. Η τοπική παραγωγή εκπροσωπείται από χύτρες τύπου CLW31 και 32, αλλά και βιτύνες τύπου CLW25, ενισχύοντας μια πιθανή χρονολόγηση ακόμη και μετά το τέλος του 4ου αιώνα, ενδεχομένως στις αρχές του επόμενου. Λίγο βορειότερα, στη χαμηλότερη στάθμη της ανασκαφής, εντός στρώματος από κεράμους στέγης2635, που εντοπίζονται αμέσως πάνω από το ψηφιδωτό δάπεδο, διαπιστώνεται η παρουσία οστράκων από κύπελλα τύπου Marabini LXVIIΙ και πινάκια της παραγωγής της Φώκαιας τύπου PhRSW1 και 3/4, αγγεία της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, αλλά και όστρακα βορειοαφρικανικών πινακίων τύπου ARSW61 και 67 που υποδεικνύουν μια χρονολόγηση αρκετά πιο προχωρημένη μέσα στον 5ο αιώνα. Ωστόσο στο σημείο αυτό η τοποθέτηση ενός πίθου, πιθανόν σύγχρονου της εργαστηριακής χρήσης του χώρου, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να έχει παρεισφρήσει ικανή ποσότητα 2634 A.E. 135 - 136 2635 A.E. 75, 80 457 Συμπεράσματα οψιμότερου υλικού. Το δεύτερο σύνολο είναι αρκετά πιο εκτεταμένο2636, καθώς συμπεριλαμβάνει σχεδόν το 2,5% του υλικού που μελετήθηκε, και προέρχεται από το εσωτερικό την δεξαμενής του αίθριου του αρχικού κτηρίου, που φαίνεται πως λειτούργησε ως αποθέτης κατά την εργαστηριακή φάση του χώρου. Το υλικό παρουσιάζει, όπως είναι αναμενόμενο, πολύ μεγαλύτερο χρονολογικό εύρος, καθώς κυμαίνεται μεταξύ 3ου και 6ου αιώνα, ενώ επισημαίνονται ακόμη και οψιμότερα παραδείγματα. Πάντως η πλειονότητα των οστράκων μπορεί να χρονολογηθεί μεταξύ του 3ου και 5ου αιώνα κυρίως. Η εισηγμένη κεραμική συμπεριλαμβάνει προϊόντα αιγαιακής κοινής κεραμικής, κύπελλα τύπου Marabini LXVIIΙ, αμφορείς τύπου Kapitan II, όστρακα ερυθροβαφών αγγείων της παραγωγής Çandarli και των αττικών εργαστηρίων καθώς και όστρακο τύπου ARSW58, που μπορούν με αρκετή ασφάλεια να τοποθετηθούν στον 4ο αιώνα. Περισσότερα είναι τα παραδείγματα του 5ου αιώνα καθώς στο υλικό εντοπίζονται πολλοί τύποι αμφορέων της ανατολικής Μεσογείου και σπαθεία, σε παραλλαγές που αποδίδονται στην συγκεκριμένη περίοδο, αρκετά παραδείγματα της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, η παραγωγή της οποίας κορυφώνεται μέσα στον 5ο αιώνα, αλλά και τύποι πινακίων της Φώκαιας (PhRSW1D και 2). Σε ανάλογα χρονολογικά πλαίσια κυμαίνονται και τα αγγεία της τοπικής παραγωγής, τα οποία ακόμη και όταν αφορούν τύπους με μεγάλη χρονική διάρκεια απαντούν συνήθως σε πρώιμες παραλλαγές. Η σύνθεση του αποθέτη αυτού υποδεικνύει την διαμόρφωσή του μέσα στον 5ο αιώνα. Σε αυτόν φαίνεται πως απορρίπτονται υλικά που προϋπήρχαν στο χώρο, από την προηγούμενη οικοδομική φάση, αλλά και σύγχρονα της διαμόρφωσής του. Η όποια περιορισμένη παρουσία οψιμότερου υλικού, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται χύτρες του τύπου CLW36, παραδείγματα εφυαλωμένης κεραμικής και μεμονωμένο όστρακο χειροποίητου αγγείου, αφορούν ποσοστό περίπου 5% των οστράκων και λιγότερο από 2,5% των αγγείων του συνόλου. Δεδομένης μάλιστα της οικοδόμησης μιας από τις οικίες της τελευταία φάσης της νησίδας αμέσως υπερκείμενα της δεξαμενής, η παρουσία του όψιμου αυτού υλικού είναι μάλλον δικαιολογημένη. Ιδιαίτερα σημαντικό για τον προσδιορισμό του τέλους της δεύτερης φάσης του χώρου κρίνεται και το υλικό από την επίχωση του κλιβάνου, στα ΝΑ του κτηρίου2637. Η ποσότητα της κεραμικής που εντοπίζεται στο εσωτερικό του είναι αρκετά μεγάλη και προσεγγίζει περίπου το 4% του συνόλου. Για άλλη μια φορά, η κεραμική του 5ου αιώνα επικρατεί, πολλά είναι μάλιστα και τα προγενέστερα όστρακα, ωστόσο, μεταξύ αυτών εντοπίζονται όστρακα που με αρκετή ασφάλεια μπορούν να χρονολογηθούν μέσα στον 6ο αιώνα. Χαρακτηριστικό είναι το μεμονωμένο παράδειγμα πινακίου της Φώκαιας τύπου 3h (6ος αιώνας), αλλά και τα λιγοστά όστρακα εφυαλωμένων αγγείων, 2636 A.E. 155. 160, 191, 195 2637 A.E. 20 - 22, 40 – 42, 86 458 Συμπεράσματα της τοπικής παραγωγής. Επιπλέον, εντοπίζονται, έστω και σε περιορισμένους αριθμούς παραδείγματα χυτρών τύπου CLW36, που δεν εμφανίζονται πριν το τέλος του 5ου αιώνα. Αντίθετα απουσιάζουν ολοσχερώς οι τύποι που κατ’ εξοχήν χαρακτηρίζουν το δεύτερο μισό του 6ου. Πάντως αν και τα όστρακα αυτά ορίζουν με αρκετή σαφήνεια ένα terminus post quem για την ολοκλήρωση της σφράγισης του κλιβάνου, η περιορισμένη παρουσία των όψιμων τύπων υποδεικνύει πως η πλήρωσή του και ακόμη περισσότερο η διακοπή της λειτουργίας του είναι προγενέστερη. Με βάση τη σύνθεση του συνόλου, πιο πιθανή φαίνεται η διαμόρφωση του αποθέτη αυτού, να γίνεται σταδιακά, μέσα στο α΄μισό του 6ου αιώνα. Η παρουσία στα χαμηλότερα στρώματα αμφορέα σε πολλά συνανήκοντα όστρακα του τύπου LRA1a ή μεταβατικού τύπου a/b αλλά και εκτεταμένου τμήματος βιτύνας του τύπου CLW25 υποδεικνύει μια χρονολόγηση του εν λόγω στρώματος, μεταξύ του όψιμου 5ου ή του πρώιμου 6ου αιώνα. Τέλος, αξίζει να εξεταστούν και ορισμένα επί μέρους σύνολα, που αν και προέρχονται από την χαμηλότερη στάθμη της ανασκαφής, συμπεριλαμβάνουν ικανές ποσότητες όψιμου υλικού και υποδεικνύουν εκτεταμένες διαταραχές, που σχετίζονται με την τελευταία περίοδο χρήσης του χώρου. Δεδομένου ότι δεν διαπιστώνεται συστηματικό στρώμα που να αναλογεί στην εποχή αυτή, οι διαταραχές μπορούν, με την ασυνέχεια στο υλικό που περιέχουν, να δώσουν αρκετά στοιχεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα σύνολο από την ανατολική στοά του κτηρίου2638 στο οποίο κυριαρχούν οι χύτρες τύπου CLW35 και επιπλέον εντοπίζονται αρκετά όστρακα από οινοχόες τριφυλλόστομες, με μαστοειδή απόφυση και τύπου CLW3c που υποδεικνύον μια χρονολόγηση πιο κοντά στον όψιμο 6ο αιώνα2639. Διαφορετική είναι η σύνθεση ενός συνόλου κεραμικής στο νότιο όριο του κτηρίου2640, το οποίο προέρχεται από ικανό βάθος. Στο μεγαλύτερο ποσοστό του παρουσιάζει εικόνα ανάλογη με τα υπόλοιπα στρώματα καταστροφής και η κεραμική που εντοπίζεται σε αυτό μπορεί να χρονολογηθεί μεταξύ 3ου και 5ου αιώνα. Παραφωνία αποτελεί μεμονωμένο παράδειγμα αφρικανικού πινακίου τύπου ARSW109 το οποίο χρονολογείται πιθανότατα μέσα στον 7ο αιώνα. Μαζί με αυτό εντοπίζονται επιπλέον όστρακο οινοχόης τύπου CLW3c, καπάκι που φαίνεται πως αποτελεί μια όψιμη εκδοχή του τύπου CLW39 (αρ. 1920), αλλά και τμήμα κυπέλλου (αρ. 834), που αποδίδεται στην ίδια περίοδο, από τον όψιμο 6ο αιώνα και μετά. Η διαταραχή αυτή, περιορισμένη σε έκταση, είναι πιθανό πως σχετίζεται με την κατασκευή τοίχου ο οποίος φράσσει ένα διάδρομο που οδηγούσε προς τα νότια, μεταξύ του αποδυτηρίου του μικρού λουτρού και της παρακείμενης δεξαμενής. 2638 A.E. 123 2639 Η σύσταση του συνόλου παρουσιάζει πολλά κοινά στοιχεία με το υλικό από τον αποθέτη στην δεξαμενής του αιθρίου της οικοδομικής νησίδας 4. 2640 A.E. 177 459 Συμπεράσματα 5. Γενική επισκόπηση Επιχειρώντας μια σύνοψη των στοιχείων που προκύπτουν από την ανάλυση του υλικού της κεραμικής που προηγήθηκε, καθίσταται σαφές πως πρόκειται για υλικό με πολλά προβλήματα και δυσκολίες στο να τιθασευτεί. Αυτές οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην ανασκαφική διαδικασία και την οργάνωση του υλικού. Ωστόσο το μεγαλύτερο πρόβλημα έγκειται στην ίδια τη φύση του χώρου, που χαρακτηρίζεται από διαχρονική χρήση, χωρίς ξεκάθαρες τομές και διαφοροποιήσεις, αλλά και στην απουσία συγκριτικών δεδομένων από την περιοχή, η οποία μάλιστα επεκτείνεται σε ολόκληρο το βορειοελλαδικό χώρο. Η μαρτυρία της κεραμικής, επιβεβαιώνει, στο μεγαλύτερο μέρος τις υποθέσεις που μέχρι τώρα έχουν διατυπωθεί από τον ανασκαφέα για το χώρο. Στο μεγαλύτερο διάστημα της χρήσης του δεν παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά οικιστικού συγκροτήματος, καθώς απουσιάζουν, τα αποθηκευτικά αγγεία, που διαπιστώνονται σε μεγάλες ποσότητες σε άλλες θέσεις. Η αρχική υπόθεση για τη χρήση του συγκεκριμένου κτηρίου ως κολλέγιο φαίνεται πιθανή καθώς η πλειονότητα των αγγείων σχετίζονται με την παρασκευή και κατανάλωση γευμάτων, ενώ η παρουσία αγγείων που απηχούν πολυτέλεια είναι εντονότερη στο διάστημα μεταξύ 3ου και 5ου αιώνα. Η σύνθεση συγκεκριμένων αποθέσεων στα χαμηλότερα στρώματα του χώρου, υποδεικνύει πως η καταστροφή της αρχικής οικοδομικής φάσης που έχει τοποθετηθεί από τον ανασκαφέα στον όψιμο 4ο αιώνα2641 θα πρέπει να μετατοπιστεί κατά μερικές δεκαετίες μέσα στον επόμενο αιώνα και πιο συγκεκριμένα στο πρώτο τέταρτο αυτού. Η μετασκευή του χώρου για να καλύψει τις ανάγκες λειτουργίας εργαστηρίων είναι πιθανότατα άμεση. Η περίοδος που ακολουθεί και χαρακτηρίζεται από τον εργαστηριακό χαρακτήρα των εγκαταστάσεων διαρκεί τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του αιώνα, ενώ πιθανότατα μέσα στο πρώτο μισό του επόμενου αιώνα ο μεγάλος κλίβανος στα νοτιοανατολικά του αρχικού κτηρίου έχει ήδη καταχωθεί. Αν και το δείγμα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αντιπροσωπευτικό για ολόκληρη την πόλη παρέχει ισχυρές ενδείξεις για τους εμπορικούς δεσμούς των Φιλίππων με ολόκληρη τη μεσόγειο, από τις ακτές της οποίας συρρέουν είδη πρώτης ανάγκης αλλά και αντικείμενα επίδειξης, όπως μπορούν να χαρακτηριστικού πολλά από τα εισηγμένα κεραμικά προϊόντα. Σταθερή πάντως σε κάθε περίπτωση παραμένει η προτίμηση προς τα κέντρα παραγωγής της ανατολής. Παρά τις αθρόες εισαγωγές το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών, ιδιαίτερα σε σκεύη που σχετίζονται με τις ανάγκες της κουζίνας, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, καλύπτονται από εγχώρια προϊόντα. Αν και τα εργαστήρια στα οποία αυτά παράγονταν δεν έχουν προς το παρόν επισημανθεί, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις πως αυτά θα πρέπει να αναζητηθούν στην ευρύτερη επικράτεια των Φιλίππων ή ακόμη και μέσα στον πολεοδομικό ιστό. Η ποσότητα, η ποιότητα και η ποικιλία των προϊόντων της, 2641 Βλ. σελ. 21 και υποσ. 135 460 Συμπεράσματα υποδεικνύουν μια καλά οργανωμένη και πλήρως αυτόνομη παραγωγή. Υιοθετεί τις κυρίαρχες τάσεις της κάθε περιόδου, ωστόσο εντονότερες είναι οι σχέσεις και οι επιρροές ή ενδεχομένως αλληλεπιδράσεις, με εργαστήρια της βαλκανικής και του αιγαιακού χώρου. Ιδιαίτερα σημαντικές φαίνεται πως είναι οι επιδράσεις της μακεδονικής γκρίζας κεραμικής, στα πινάκια της παραγωγής αυτής ενώ και ένα από τα πλέον διαδεδομένα σχήματα, οι λεκανίδες CLW18 μεταφέρουν στην παραγωγή πρότυπα εισηγμένων αγγείων. Τέλος η μεγάλη μορφολογική ποικιλία που διαπιστώνεται στις χύτρες, η μορφή των οποίων συνήθως συμβαδίζει με τα πρότυπα που διαμορφώνονται στον ευρύτερο χώρο της ανατολικής Μεσογείου υποδεικνύουν μια ευέλικτη παραγωγή, που παρακολουθεί τις εξελίξεις. Δεν αποκλείεται μάλιστα να λειτουργεί ή ακόμη και ανταγωνιστικά σε σχέση με κάποια εισαγόμενα προϊόντα. Εξάλλου, εκτός από τις ανάγκες της τοπικής αγοράς φαίνεται πως τα εργαστήρια των Φιλίππων τροφοδοτούν, έστω και με μικρή ένταση ένα περιορισμένο δίκτυο εμπορίας και διακίνησης καθώς τα προϊόντα τους εντοπίζονται, παρά τις περιορισμένες δημοσιεύσεις σε περιοχές με γεωγραφική εγγύτητα, όπως τα Κηπιά, η Θάσος και τα Άβδηρα. Πάντως παρά το πλούσιο σχηματολόγιο, αυτό φαίνεται πως περιορίζεται στις ανάγκες της καθημερινής χρήσης ενώ δεν επιχειρείται η δημιουργία αγγείων που να αποπνέουν πολυτέλεια. Για τα τελευταία είναι σαφές πως η πόλη στρέφεται προς τα μεγάλα κέντρα παραγωγής της περιόδου, οι εισαγωγές από τα οποία δεν σταμάτησαν ποτέ. Η μελέτη του πηλού και οι τεχνικές παρατηρήσεις στα προϊόντα της τοπικής παραγωγής υποδεικνύουν εργαστήρια με μεγάλη εξοικείωση. Διαπιστώνεται ιδιαίτερη σταθερότητα στο υλικό κατασκευής, αλλά και στις φόρμες πολλών αγγείων. Παράλληλα, η χρήση πρώτων υλών με διαφορετική σύνθεση για τα αγγεία με μεγαλύτερη θερμική καταπόνηση, όπως χύτρες και ορισμένοι τύποι λεκανίδων, υποδεικνύει την υψηλή τεχνογνωσία των κεραμέων που εμπλέκονται στην παραγωγική διαδικασία. Η αφετηρία της τοπικής αυτής παραγωγής παραμένει ασαφής. Πάντως μέσα στον ο 4 αιώνα παρουσιάζεται πλήρως οργανωμένη και αρχίζει να εδραιώνεται στην αγορά της πόλης. Η ακμή της σημειώνεται στον επόμενο αιώνα πιθανότατα από το δεύτερο μισό του. Μέσα στον 6ο αιώνα πιθανότατα πρέπει να τοποθετηθεί η εισαγωγή στα ίδια κέντρα της πρακτικής της εφυάλωσης, που έχει ήδη εκτεταμένη διάδοση στην περιοχή της ανατολικής Ευρώπης και στη Βαλκανική από τον 4ο και τον 5ο αιώνα. Τόσο τα αγγεία της κοινής κεραμικής όσα και τα εφυαλωμένα προϊόντα εξακολουθούν να παράγονται και μετά τον 6ο αιώνα. Ωστόσο, το τέλος της παραγωγής, ή τουλάχιστον ο ριζικός μετασχηματισμός της παραμένει ασαφής, ενώ το υλικό από το συγκεκριμένο σύνολο δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις στο ερώτημα αυτό. Η εμφάνιση των χειροποίητων αγγείων, μέσα στον 7ο και ιδιαίτερα κατά τον 8ο 461 Συμπεράσματα αιώνα είναι πιθανό πως είναι αποτέλεσμα της σταδιακής αποδιοργάνωσης της τοπικής αυτής παραγωγής. Σε όλο το διάστημα αυτό, αλλά και μετά την ύφεση της τοπικής παραγωγής δεν διακόπτονται οι εισαγωγές, ενώ ο όποιος περιορισμός τους διαπιστώνεται μπορεί να σχετίζεται και με τις διαφορετικές χρήσεις του χώρου. Η τελευταία χρήση του χώρου συνδέεται με περιορισμένα οικοδομικά κατάλοιπα, που αφορούν μικρού μεγέθους λασπόκτιστα κτήρια. Ένα εξ αυτών εγκαθίσταται πάνω από την δεξαμενή του κεντρικού αίθριου, η οποία είχε πιθανότατα από την προηγούμενη φάση καταχωθεί. Αν και μέχρι σήμερα επικρατεί η άποψη πως οι όψιμες αυτές δομές, που πιθανότατα σχετίζονται με ιδιωτικές οικίες, θα πρέπει να χρονολογηθούν στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις πως μπορεί να προηγούνται αρκετά και θα μπορούσαν ενδεχομένως να τοποθετηθούν στο δεύτερο μισό ή έστω στα τέλη του 6ου αιώνα. Η τελευταία περίοδος χρήσης, παρά την περιορισμένη ένταση και την εξαιρετικά αποσπασματική διατήρηση των καταλοίπων δεν είναι σύντομη, καθώς οι ενδείξεις της δραστηριότητας στο χώρο, έστω και περιστασιακές, φτάνουν τουλάχιστον μέχρι τον 8ο αιώνα, όπως υποδεικνύει η παρουσία χειροποίητης κεραμικής και πρώιμων βυζαντινών αμφορέων. Μετά την εποχή αυτή ο χώρος φαίνεται πως εγκαταλείπεται οριστικά. Τα περιστασιακά οψιμότερα ευρήματα, που μπορεί να χρονολογηθούν μέσα στον 9ο και το 10ο αιώνα είναι ελάχιστα και η φύση της παρουσίας τους στο χώρο ασαφής. Εξάλλου, κατά το διάστημα αυτό οι Φίλιπποι βιώνουν έντονους μετασχηματισμούς που οριστικοποιούν την μετάβαση από την ρωμαϊκή πολιτεία στη βυζαντινή πόλη. 462 Βιβλιογραφία ΑΕΜΘ : Το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη ΑΔ: Αρχαιολογικό Δελτίο ΑΕ: Αρχαιολογική Εφημερίδα ΠΑΑ: Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών ΠΑΕ: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας ΔΧΑΕ: Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής εταιρίας Λεξικό Τριανταφυλλίδη: Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη 1998, Λεξικό της κοινής Νεοελληνικής, Θεσσαλονίκη (8η Ανατύπωση 2009) Liddell H. G., Scott R.: 2007, Επιτομή του μεγάλλου λεξικού της ελληνικής γλώσσας, εκδ. Πελεκάνος Αθήνα Atlante I: Anselmino L., Carandini A., Pavolini C., Saguì L., Tortorella S., Tortorici E. 1981, Atlante delle forme ceramiche I, ceramica fine romana nel bacino Mediterraneo (medio e tardo impero), στο Pugliese Carratelli G. (επιμ.), Enciclopedia dell'arte antica, classica e orientale, Roma Atlante II: Hayes W. J., Mezquiriz A. M., Saracino M. L., Ricci A., Pucci G. 1981, Atlante delle forme ceramiche II, ceramica fine romana nel bacino Mediterraneo (Tardo Ellnismo e primo impero), στο Pugliese Carratelli G. (επιμ.), Enciclopedia dell'arte antica, classica e orientale, Roma, Appian Bel. Civ. : White H. 1913, Appian's Roman History IV: The civil Wars, London - New York Cato Agr: Goujard, R. 1975, Caton: De l'agriculture, Paris 463 Abadie - Reynal C. 1989, Les amphores Akrivopoulou S., Slampeas P. 2014, Late protobyzantines d'Argos (IVe-VIe siècles), στο roman coarse ware from a rescue excavation in Déroche V., Speiser J. M. (επιμ.), Recherches Thessaloniki, στο Poulou - Papadimitriou N., sur la céramique Byzantine, actes du colloque Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 organisé par l'École Française d'Athenes et Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares l'Université de Strasbourg II (Centre de and Amphorae in the Mediterranean: Recherches sur l'Europe Centrale et Sud- Archaeology and archaeometry. The Orientale), Athènes 8-10 avril 1987. BCH Mediterranean: a market without frontiers, suppl. 18, Paris, 47 - 56 Oxford, 287 - 295 - 2007, La céramique romaine d'Argos: fin du Alarcão A.,Alarcão, J. 1963 - 1964, Cerâmica IIe siècle avant J-C - fin du IVe siècle après J- estampada vermelha de Conimbriga, Arquivo C, Études péloponnésiennes 13, Athènes, de Beja, 20 – 21, 81 - 100 Abadie - Reynal C., Martz A.-S., Cador A. Albarella U., Ceglia S., Roberts P. 1993, S. 2007, Late roman and byzantine pottery in Giacomo degli Schiavoni (Molise): an early Zeugma: Groups of the beginning of the 5th fifth century AD deposit of pottery and animal century, στο Bohlendorf-Arslan B., Uysal A. bones from central Adriatic Italy, PBSR 61, O., Witte-Orr J. (επιμ.), Canak : Late antique 157 - 230 and medieval pottery and tiles in Mediterranean archaeological contexts : Albertocchi M., Perna R. 2001, Ceramica proceedings of the First International comune: Vasi da mensa e da dispensa, στο Di Symposium on Late Antique, Byzantine, Seljuk, Vita A (επιμ.), Gortina V.3, Lo scavo del and Ottoman Pottery and Tiles in pretorio, I materiali, τ. 1, Padova, 411 – 536 Archaeological Context (Canakkale, 1-3 June 2005), Istanbul, 181 - 194 Alcock L. 1971, Arthur's Britain: history and archaeology, AD 367-634, London Abadie - Reynal C., Sodini J.-P. 1992, La ceramique paleochretienne de Thassos (Aliki, Αλεξανδρή Ο. 1968, Εργαστήριον κεραμεικής Delkos, fouilles anciennes), Etudes Thasiennes υστερορρωμαϊκών χρόνων, AAA 1, 224 - 229 XIII, Paris Αλεξανδρή Ο. 1969, Γ' εφορεία κλασσικών Abd El - Aziz Negm M. 1998, Recent αρχαιοτήτων. Αθήναι - Αττική. Αθήναι. excavations around Abou Mina, στο Empereur Δημοφώντος 5, ΑΔ 24 (Β: Χρονικά), 37 – 41 J.-Y. (επιμ.), Commerce et artisanat dans l’Alexandrie hellénistique et romaine, actes du Almagro M. 1955, Las necropolis de Ampurias colloque d’Athènes (11-12 décembre 1988), II, Barcelone BCH suppl. 33, Paris, 65 - 73 Aloupi E., Kilikoglou V., Day M. P. 2000, Adamsheck B. 1979, The pottery, Kenchreai. Provenance and characterisation of fine Eastern port of Corinth. Results of the tableware, στο Θέμελης Π. (επιμ.), investigations by the University of Chicago Πρωτοβυζαντινή Ελεύθερνα, τομέας Ι, τ. ΙΙ, and Indiana University for the American Ρέθυμνο, 209 – 222 School of Classical Studies in Athens, Leiden, Amiran R. 1969, Ancient pottery of the Holy Αδάμ - Βελένη Π., Γεωργάκη Π., Ζωγράφου Land, from its beginnings in the Neolithic Η., Καλάβρια Β., Μπόλη Κ., Σκιαδαρέσης Γ. period to the end of the Iron Age, Jerusalem 1996, Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης: Η Αναγνωστάκης Η. 1996, Ελλαδικά παραμύθια στρωματογραφία και τα κινητά ευρήματα., και ελαδική παραμυθία στο Βυζάντιο του 10ου ΑΕΜΘ 10, 501 – 533 αιώνα, στο Μπέρκη Μ. (επιμ.), Ελιά και λάδι : Adan-Bayewitz D. 1986, The Pottery from the τριήμερο εργασίας Καλαμάτα, 7-9 Μαϊου 1993, Late Byzantine Building (Stratum 4) and its Αθήνα, 121 – 150 Implications, στο Levine I. L., Netzer E. - 1997, Η χειροποίητη κεραμική ανάμεσα στην (επιμ.), Excavations at Caesarea Maritima, Ιστορία και την Αρχαιολογία, Βυζαντιακά 17, 1975, 1976, 1979 : final report, Jerusalem, 90 285 - 330 – 125 Αναγνωστάκης Η., Πούλου - Παπαδημητρίου Aharoni Y. 1964, Excavations at Ramat Rahel Ν. 1997, Η πρωτοβυζαντινή Μεσσήνη (5ος - II : seasons 1961 and 1962, Rome 7ος αιώνας) και τα προβλήματα της Arthur P., Oren D. E. 1998, North Sinai: χειροποίητης κεραμικής στην Πελοπόνησο, Evidence of transport amphorae trading Σύμμεικτα 11, 229 - 322 patterns, JRA 11, 193 – 212 Anderson - Stojanović R. V. 1981, Cultural Arthur P., Patterson H. 1998, Local pottery in implications of pottery at Stobi, στο Wiseman southern Puglia in the sixth and seventh J. (επιμ.), Studies in the antiquities of Stobi, τ. centuries, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in 3, Titov Veles, 47 – 59 Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, - 1984, Macedonian terra sigillata grise from Firenze, 511 - 530 stobi: a new typology of the ware, RCRFActa 23/24, 99 – 110 Augenti A., Cirelli E., Nannetti M.C., Sabetta T., Savini E., Zantedeschi E. 2007, Classe, - 1992, Stobi: the Hellenistic and Roman Podere Chiavichetta: dati dalla campagna di pottery, Princeton scavo 2001, στο Gelichi S., Negrelli C. (επιμ.), La circolazione delle ceramiche nell’Adriatico Annis M. B. 1976, Amphora Sixti, στο tra Tarda Antichita e Altomedioevo. Terzo 'Festoen' Opgedragen aan A. N. Zadoks incontro di studio Cer. Am. Is. Sulle ceramiche Josephus Jitta bij haar zeventigste tardoantiche et altomedievali (Venezia 24 - 25 verjaardag.", Scripta Archaeologica Giugno 2004), Mantua, 257 – 294 Gröningana 6, Gröningen, 23 - 40 Aupert P. 1979, Travaux de l' ecole Francaice Aoyagi M., Mukai T., Sugiyama C. 2007, en Grece en 1978: Philippes. L’ edifice avec Céramique de l'Antiquité tardive d'un site bain dans la zone AT.BE 55.63, BCH 103, 619 romain de Somma Vesuviana, Italie, στο - 627 Bonifay M., Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Late roman coarse wares, cooking wares and - 1980a, Objets de la vie quotidienne à Argos amphorae in the mediterranean, Archaeology en 585, στο Études argiennes, BCH suppl. 6, and archaeometry, Oxford, 439 - 450 395 - 457 Αποστολίδης Δ. 2014, Φίλιπποι. Η μισγαγγεία - 1980b, Ceramique slave à Argos, Études των πολιστισμών, Καβάλα argiennes, BCH suppl. 6, 372 – 394 Aquilué X. 1992, Sobre algunas cerámicas de - 1980c, Travaux de l' école Françaice en producción africana con decoración Grèce en 1979: Philippes. Édifice avec bain, espatulada, Revista d'arqueologia de Ponent 2, BCH 104, 699 - 712 177 – 198 Auriemma R. 2000, Le anfore del relitto di Arthur P. 1989, Aspects of Byzantine Grado e il loro contenuto, MÉFRA 112, 27- 51 economy: an evaluation of amphora evidence from Italy, στο Déroche V., Speiser J.M. Autret C., Yağgi R., Rauh K. N. 2010, (επιμ.), Recherches sur la céramique Soli/Pompeiopolis’te LRA 1 Amphora Firini Byzantine, actes du colloque organisé par Alani An LRA 1 Amphora Kiln Site at l'École Française d'Athenes et l'Université de Soli/Pompeiopolis, ANMED Anadolu Akdenizi Strasbourg II (Centre de Recherches sur Arkeoloji Haberleri / News of Archaeology l'Europe Centrale et Sud-Orientale), Athènes from Anatolia Mediterranean Areas, 203- 207 8-10 avril 1987. BCH suppl.18, Paris, 79 - 93 Bader B. 2010, Processing and Analysis of - 1993, Early Medieval Amphorae, the Duchy Ceramic Finds at the Egyptian Site of Tell el- of Naples and the Food Supply of Rome, PBSR Dabca/Avaris (“Eves” and Other Strange 61, 231 - 244 Animals), στο Horejs Β., Jung Ρ., Pavuk P. (επιμ.), Analysing Pottery Processing – - 1998, Eastern Mediterranean amphorae Classification – Publication, Bratislava, 209 – between 500 and 700: a view from Italy, στο 234 Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Bahat D. 1974, A Roof Tile of the Legio VI Roma, 11-13 maggio 1995, Firenze, 157 - 184 Ferrata and Pottery Vessels from Ḥorvat Ḥazon, IEJ 24 , 160 - 169 465 Bailey M. D. 1998, Pottery, Lamps and Glass età tardo antica, Cagliari (αδημοσίετη of the Late Roman and Eraly Arab period, διδακτορική διατριβή) Excavations at El - Ashmunein V, London Balfet H., Fauvet M. F., Monzon S. 1988, Μπαϊράμη Κ. 2010, Ταφικό σύνολο Lexique plurilingue pour la description des παλαιοχριστιανικών λυχναριών από τη poteries, Paris ροδιακή νεκρόπολη, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Balfet H., Fauvet-Berthelot M. F., Monzon S. Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον 1989, Lexique et typologie des poteries pour la Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά normalisation de la description des poteries, επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - Paris 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 249 - 269 Ballet P. 1997, De l' empire Romain à la Μπακιρτζής Χ. 1980, Οικόπεδο Π. Γιαννάκη conquête Arabe. Les productions céreamiques (αριθ. 1153 κτηματολογίου Κρηνίδων), ΑΔ 35 égyptienes, στο Demians d' Archimbaud G. (Β: Χρονικά), 443 - 443 (επιμ.), La céramique Médiévale en Méditerranée, Actes du VIe congrès de l’ - 1987, Τι συνέβη στη Θάσο στις αρχές του AIECM2 , Aix – en – Provence (13 - 18 7ου μ. Χ. αιώνα, στο Δάκαρη Α. (επιμ.), Φίλια Novembre 1995), Aix – en – Provence, 53 – 61 έπη εις Γεώργιον Ε. Μυλωνάν δια τα 60 έτη του ανασκαφικού του έργου, Αθήνα, 339 – 341 Ballet P., Picon M. 1987, Recherches préliminaires sur les origines de la céramique - 1988, Βασιλική στα Κηπιά Παγγαίου, ΑΕΜΘ des Kellia (Égypte), Cahiers de céramique 2, 433 – 441 égyptienne 1, 17 – 48 - 1989α, Η μέρα μετά την καταστροφή στους Μπαλτά Ε. 2007, Η ελαιοκαλιέργια στον Φιλίππους, στο Αγγελίδη Χ. (επιμ.), Α΄ διεθνές τουρκοκρατούμενο Μυστρά, στο Μπενέκη Ε. συμπόσιο "Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο, (επιμ.), "Ο δε τόπος... ελαιοφόρος" Η παρουσία τομές και συνέχειες στην ελληνιστική και της ελιάς στην Πελοπόννησο, Αθήνα, 91 – 105 ρωμαϊκή παράδοση, Αθήνα 15 - 17 Σεπτεμβρίου 1988" , Αθήνα, 695 – 710 Barnea I. 1997, Les monuments paleochretiens de Roumanie, Citta del Vaticano - 1989β, Βυζαντινά Τσουκαλολάγηνα, Αθήνα Barnea I., Iliescu, O. Nicolescu C., 1971, - 2005, Περί χύτρας, στο Παπανικόλα - Cultura bizantina in România, Bucurest Μπακιρτζή Δ. (επιμ.), Βυζαντινών διατροφη και μαγειρείαι. Πρακτικά ημερίδας "Περί της Barraud D., Bonifay M., Dridi F., Pichonneau διατροφής στο Βυζάντιο". Θεσσαλονίκη J.-Y. 1998, L’ industrie céramique de Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, 4 Νοεμβρίου l’Antiquite tardive, stο Ben Hassen H., Maurin 2001, Αθήνα, 111 – 116 L. (επιμ.), Oudhna (Uthina), La redécouverte d’une ville antique de Tunisie, Bordeaux – Bakirtzis Ch. 1998, Paul and Philippi: The Paris – Tunis , 139 – 167 Archaeological Evidence, στο Bakirtzis Ch., Koester H. (επιμ.), Philippi at the Time of Paul Basaran S. 2003, Ainos’in gec, hellenististik- and after His Death, Eugene, 37 - 48 eren roma dönemi seramik, buluntularin, στο Abadie - Reynal C. (επιμ.), Les céramiques en Bakirtzis C., Tzevreni S., Vasileiadou S., Anatolie aux époques hellénistiques et Kokkinos N. 2008, Potential Electronic romaines. Actes de la table-ronde d’Istanbul, Publication of Rescue Excavations: The Model 23-26 mai 1996, Istanbul, 71 - 78 of the Water Supply System (Agogos Hydrephses) of Thessaloniki II, στο Bass F. G. 1982, The pottery, στο Bass F. G., Tsipopoulou M. (επιμ.), Proceedings of the Van Doorninvk Jr. H. F. (επιμ.), Yassi Ada. A International Conference, DigitalHeritage in seventh century Byzantine shipwreck, τ. 1, the New Knowledge Environment: Shared Texas, 155 – 188 spaces & openpaths to cultural content, Athens, 31.10.08-02.11.08, Athens, 58 – 59 Bass G., Van Doornink H. F. Jr. 1971, A fourth century shipwreck at Yassi Ada, AJA Baldassari R. 2014, La produzione della 71, 27 – 37 Ceramica a Pantelleria e la sua circolazione in 466 Baumgarten, Y.Y. 2000, LRA 4 kilns at Bjelajac L. 1995, Late Roman Glazed Pottery Ashdod, Atiqot , 69 - 74 in Singidunum (Moesia I), RCRFActa 34, 33 - 38 Beckmann M. 1998, The pottery στο Poulter A. G. Field Survey at Louloudies, BSA 93, 503 Blakely A. J. 1988, Ceramics and Commerce: - 511 Amphorae from Caesarea Maritima, BASOR 271, 31 - 50 Belon P. 1588, Les observations de plusieurs singularitez et choses memorables,trouvees en Blondé F., Gros J.S., Pétridis P. 2011, La Grece, Asie, Judee, Egypte, Arabie et autres céramique au quotidien à Thasos de l’époque pays estranges : rediges en trois livres , Paris archaïque à l’époque protobyzantine, RÉG 124, 193 – 204 Beltrán M. L 1970, Las ánforas romanas en España, Saragosse Boardman J. 1989, The finds, στο Ballance M., Boardman J., Corbett S., Hood S. (επιμ.), Belvedere O., Burgio A. 2014, Anfore e Excavations in Chios 1952 - 1955, Byzantine ceramiche comuni e da fuoco da Thermae Emporio, BSA Supplementary volume 20, Himeraeae (Sicilia) e dal suo hinterland, στο Oxford, 86 – 139 Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman Boardman J., Hayes. W. J. 1973, Excavations Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae at Tocra 1963-1965: The Archaic deposits II in the Mediterranean: Archaeology and and Later deposits, London, archaeometry. The Mediterranean: a market without frontiers, Oxford, 1023 - 1034 Bockisch G., Böttger B. 1966, Spätrömische und frühbyzantinische Keramik, Klio 47, 209 – Ben Lazreg N., Bonifay M., Drine A., Trousset 256 P. 1995, Production et commercialisation des salsamenta de l'Afrique ancienne, στοTrousset Boiron R., Chapon Ph., Durand C., Pieri D., P. (επιμ.), L'Afrique du Nord antique et Pournot J., Reynaud P. 1998, Le puits du Cap médiévale. Actes du VIe colloque d'Histoire et Titol, στο Bonifay M., Carre M. B., Rigior Y. d'Archéologie de l'Afrique (Pau, 25 octobre (επιμ.), Fouilles à Marseille Les mobiliers (Ier- 1993), Paris, 103 - 142 VIle siècles ap. J.-C.) Etudes Massalietes 5, Paris, 252 – 264 Ben Moussa M. 2007, La production de sigilees Africaines. Recherches d' histoire et d' Μπόλη Αι., Σκιαδαρέσης Γ. 2001, Η archeologie en Tunisie septentrionale et στρωματογραφία της Νότιας πτέρυγας, στο centrale, Barcelona Αδάμ – Βελένη Π. (επιμ.), Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης, πρακτικά διημερίδας - εργασίες Bezeczky T. 2005a, Late roman Amphorae ετών 1989 – 1999, Θεσσαλονίκη, 87 – 103 from the Tetragonos - Agora in Ephesus, στο Krinzinger F. (επιμ.), Spätantike und Bommelaer J. F., Grandjean Y. 1972, mittelalterliche Keramik aus Ephesos, Wien, Recherches dans le quartier Sud d'Argos, BCH 203 – 230 96, 155 - 251 Bezeczky T. 2005, Roman Amphorae from Bonifay M. 1983, Eléments d'évolution des Vindobona, στο Krinzinger F. (επιμ.), céramiques de l'Antiquité tardive à Marseille Vindobona. Beiträge Zu Ausgewählten d'après les fouilles de la Bourse (1980-1981) , Keramikgattungen in Ihrem Topographischen RANarb 16, 285 – 346 Kontext (Archäologische Forschungen 12), Vienna, 35 – 109 - 1998, Sur quelques problèmes de datation des sigillées africaines à Marseille, στο Saguì L. Biers C. J. 1990, The Great Bath on the (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del Lechaion Road, στο (επιμ.), Corinth, Results convegno in onore di John W. Hayes Roma, of excavations conducted by the American 11-13 maggio 1995, Firenze, 71 - 82 school of classical studies at Athens τ. 17, New Jersey - 2004, Etudes sur la ceramique romaine tardive d' Afrique, Oxford Bjelejac L. 1990, La céramique et les Lampes, Belgrade – Rome - 2005, Observations sur la typologie des amphores africaines de l' antiquite tardive, στο 467 Esparraguera M.J., Garrigos B.J., Ontiveros (1987-1997) : la céramique, AntAfr 38–39, 125 A.M. (επιμ.), LRCW 1, 1st conference on Late – 202 roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the mediterranean, Archaeology Bonifay M., Leffy R. 2002, Les céramiques du and archaeometry (Barcelone 14 - 16 March remplissage de la citerne du Sérapéum à 2002), London, 451 – 472 Alexandrie, στο Empereur J.-Y. (επιμ.), Alexandrina 2. Études Alexandrines 6, Caire, - 2007, Cargaisons africains: reflet des 39 – 84 entrepôts? , Antiquités africaines 43, 253 – 260 Bonifay M., Pelletier J.- P. 1983, Eléments - 2016, Amphores de l'Afrique romaine : d'évolution des céramiques de l'Antiquité nouvelles avancées sur la production, la typo- tardive à Marseille d'après les fouilles de la chronologie et le contenu, στο Jarrega R., Bourse (1980-1981) , RANarb 16, 285 – 346 Berni P. (επιμ.), Amphorae ex Hispania. Paisajes de producción y consumo. III Bonifay M., Piéri D. 1995, Amphores du Ve au Congreso Internacional de la Sociedad de VIIe s. à Marseille: nouvelles donées sur la Estudios de la Cerámica Antigua (SECAH) - typologie et le contenu, JRA 8, 94 - 120 Ex Oficina Hispana, Tarragone, 595 - 611 Bonifay M., Reynaud, P 2004, La céramique, Bonifay M., Brenot Cl., Cavallès - Llopis M., στο Ben Abed-Ben A., Fixot M., Bonifay M., Foy D., Piery D. 1998a, Les sondages 6 - 7, stο Roucole S. (επιμ.), Sidi Jdidi I. La basilique Bonifay M., Carre M. B., Rigior Y. (επιμ.) sud, Rome, 229 – 316 Fouilles à Marseille Les mobiliers (Ier-VIle siècles ap. J.-C.) Etudes Massalietes 5, Paris, Bonifay, M. & Villedieu, F. 1989, 103 – 195 Importations d’amphores orientales en Gaule (V e – VII e siècle), στο Déroche V., Speiser J. Bonifay M., Brenot Cl., Cᴔur - Mezzoud Fl., M. (επιμ.), Recherches sur la céramique Foy D., Haxhimihali M. 1998b, Le sondage 10, Byzantine, actes du colloque organisé par στο Bonifay M., Carre M. B., Rigior Y. l'École Française d'Athenes et l'Université de (επιμ.), Fouilles à Marseille Les mobiliers (Ier- Strasbourg II (Centre de Recherches sur VIle siècles ap. J.-C.) Etudes Massalietes 5, l'Europe Centrale et Sud-Orientale), Athènes Paris, 132 - 173 8-10 avril 1987. BCH suppl.18, Paris, 17 - 46 Bonifay M., Capelli C., Brun C. 2012, Pour Bost J.- P., Campo M., Colls D. Guerrero V., une approche intégrée archéologique, Mayet F. 1992, L'épave "Cabrera III" pétrographique et géochimique des sigillées (Majorque): échanges commerciaux et circuits africaines, στο Cavalieri M. (επιμ.), Industria monétaires au milieu du IIIe siècle après apium: L’archéologie : une démarche Jésus-Christ, Paris singulière,des pratiques multiples. Hommages à Raymond Brulet. Louvain, Université Bottos M., Riet P. 2017, Ceramica comune di catholique de Louvain, Louvain-la-Neuve, 41 – produzione orientale, στο Fontana F. (επιμ.), 62 Scavi ad Aquileia III. Aquileia, l’insula tra Foro e porto fluviale Lo scavo dell’Università Bonifay M., Capelli C., Drine A., Ghalia T. degli Studi di Trieste 1. La strada, Trieste, 333 2010, Les productions d’ amphores romaines - 339 sur le littoral Tunesien: Archéologie et arcéometrie, RCRFActa 41, 319 – 328 Bourgeois A. 1979, La diffusion de la céramique paléochrétienne grise et orangée Bonifay M., Capelli C., Long L. 2002, dans les Grands Causses, RANarb 12, 201 – Recherches sur l’origins des cargaisons 243 africaines de quelques épaves du littoral français, στο Rivet L., Scialliano M. (επιμ.), Bounegru O. 2003, La production des ateliers Vivre, produire et échanger: reflets de céramique de Pergame (vallée de Kestel) : méditerranéens : mélanges offerts à Bernard un aperçu général, Publications de l'Institut Liou, Archéologie et Histoire romaine 8, Français d'Études Anatoliennes 15, 137 - 140 Montagnac, 195–200 Bowden W., Hodges R., Lako K. 2002, Roman Bonifay M., Capelli C., Martin T., Picon M., and late-antique Butrint: excavations and Vallauri L. 2002 - 2003, Le littoral de la survey 2000-2001, JRA 15, 199 - 229 Tunisie : étude géoarchéologique et historique 468 Bresc H., Nef. A. 1999, Îdrîsi, La première L'esempio dell'atelier di Sullecthum-Salakta géographie de l’Occident, Paris (Tunisia centrale), στο Cucuza N, Medri M. (επιμ.), Archeologie. Studi in onore di Tiziano Brukner O. 1981, Rimska keramika u Mannoni, Bari, 291 - 294 jugoslovenskom delu provincije Donje Panonije, Beograd Carandini A. 1968, Sigillata Chiara, stο Carandini A. (επιμ.) Ostia I, Le terme del Buchholz H. G. 1975, Methymna: Nuotatore, scavo dell’ ambiente IV, Studi archäologische Beiträge zur Topographie und Miscellanei 13, Rome, 25 – 91 Geschichte von Nordlesbos, Mainz Capelli C., Bonifay M. 2016, Archeologia e Bulatović Al. 2006, Rectangular grave vessels archeometria delle anfore dell'Africa romana. and stamped ceramics from the roman period Nuovi dati e problemi aperti, στο Ferrandes A., in the Central Balkans: A contribution to the Pardini G. (επιμ.), Le regole del gioco. Tracce study of prehistoric traditions during the Archeologi Racconti. Studi in onore di Roman period, Starinar 56, 201 – 221 Clementina Panella. Lexicon Topographicum Urbis Romae Supplementum 6, Roma, 535 – Buora M., Cassani G., Fasano M. 1998, 557 Ceramica grezza dalle necropoli dell'Italia nordorientale: alcuni casi, στο Saguì L. (επιμ.), Carandini A. 1970, Produzione agricola e Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno produzione ceramica nell'Africa di età in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 imperiale, στο Omaggio a Ranuccio Bianchi maggio 1995, Firenze, 599 - 606 Bandinelli, Studi Miscellanei 15, Rome, 97 - 119 Caelen V. 2011, Late Roman Amphora in Turkey. A mineralogical study of Late Roman Carandini A., Panella C. 1981, The trading amphora I amphorae found on the site of connections of Rome and central Italy in the Sagalassos (southwest Turkey) (Ηλεκτρονική late second and third centuries: the evidence of δημοσίευση), ημερ. επίσκ. 20/5/2020 the Terme de Nuotatore excavations, στο King DOI: 10.13140/RG.2.1.3568.2724 Α., Henig Μ. (επιμ.), The Roman West in the third century : contributions from archaeology and history, Oxford 487 – 503 Callender H. M. 1965, Roman amphorae, with index of stamps, Oxford Carignani A. 1989, Amphores, στο Pergola P., Vismara C. (επιμ.), Castellu (Haute-Corse): un Camps - Fabrer H. 1953, L'olivier et l'huile établissement rural de l'Antiquité tardive : dans l'Afrique romaine, Alger fouilles récentes (1981-1985), Paris, 75 - 89 Capelli C. 1998a, Analisi minero-petrografiche Carrié J. M., Ferrary J. L., Scheid J. 1976, Ο preliminari su ceramiche di Thuburbo Majus, ελληνισμός κατά περιοχές. Χερσόνησος του Antiquités africaines 34, 251 – 253 Αίμου, στο Χριστόπουλος Γ., Μπαστιάς Ι. (επιμ.), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τ. Στ. Ελληνισμός και Ρώμη, Αθήνα, 137 – 157 - 1998b, Analisi minero - petrografiche, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo Castellana G., McConnel E. B. 1990, A rural atti del convegno in onore di John W. Hayes settlenement of Imperial Roman and Byzantine Roma, 11-13 maggio 1995, Firenze, 331 - 333 date in Contrada Saraceno, near Agrigento, Sicily, JRA 94, 25 - 44 - 2001, Ricerche archeometriche sulle ceramiche di S. Antonino, στο Mannoni T., Cau A., M., Reynolds P., Bonifay M. 2011, An Murialdo G. (επιμ.), S. Antonino: un initiative for the revision of late roman fine insediamento fortificato nella Liguria wares in the Mediterranean (c. AD 200 - 700): bizantina (Collezione di Monografie The Barcelona ICREA/ESF workshop, στο preistoriche ed archeologiche, XXII), Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), Bordighera-Firenze, 727 – 735 LRFW1: Late Roman Fine Ware: Solving problems of typology and chronology, Oxford, Capelli C., Ben Lazreg N., Bonifay M. 2006, 1 – 13 Nuove perspettivi nelle ricerche archeometriche sulle ceramiche nordafricane: Ceazzi A., Del Brusco A. 2014, La ceramica comune da cucina locale e importa, e le anfore 469 dallo scavi di Via Bolivia, Aquileia (Udine - Cirrone M. E. 2014, Nuovi dati sulla ceramica Italia), στο Poulou - Papadimitriou N., da fuoco proveniente dia constesto tardoantichi Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 della villa di San Vincenzino a Cecina Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares (Livorno), στο Poulou - Papadimitriou N., and Amphorae in the Mediterranean: Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Archaeology and archaeometry. The Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares Mediterranean: a market without frontiers, and Amphorae in the Mediterranean: Oxford, 943 - 953 Archaeology and archaeometry. The Mediterranean: a market without frontiers, Charalambidou X. 2011, Quantitave analysis Oxford, 521 - 529 of the pottery from the early Iron Age necropolis of Tsikalario Naxos, στο Verdan S., Coldstream N. J. 1972, The pottery, στο Theurillat T., Kenzelmann - Pfyffer A. (επιμ.), Coldstream N. J. (επιμ.), Knossos, the Early Iron Age Pottery: A Quantitative sanctuary of Demeter, Oxford, 18 – 55 Approach Proceedings of the International Round Table organized by the Swiss School of Coletti F. 2012, La ceramica invetriata di eta Archaeology in Greece (Athens, November 28– tardoantica a Roma: nuovi dati da recenti scavi 30, 2008), Oxford, 139 – 147 stratigrafici, RCRFActa 42, 181 - 193 Χαριτονίδης Σ. 1961, Ανασκαφαί Μυτιλήνης, Coletti C. M., Pavolini C. 1996, Ceramica ΠΑΕ 1961, 207 – 214 comune da Ostia, στο Bats M. (επιμ.), Les céramiques communes de Campanie et de Charlin G., Gassend J. - M., Lequément R. Narbonnaise, Ier siècle av. J.C. - IIe siècle ap. 1978, L'épave antique de la baie de Cavalière J.C. La vaisselle de cuisine et de table. Actes (Le Lavandou, Var), Archaeonautica 2, 9 - 93 des journées d’étude, Naples 27 - 28 mai 1994, Paris, 391 - 419 Χατζηιωαννίδης Α., Τσαμίσης Χ., Δεληδημητρίου Δ. 2010, Θεσσαλονίκη: Collart P. 1937, Philippes, ville de Macedoine σωστική ανασκαφή οικοπέδου στη συμβολή depuis des origines jusqu' a la fin de l' epoque της πλατείας Δημοκρατίας με την οδό romaine, Paris Μοσκώφ, ΑΕΜΘ 24, 273 – 285 Collart P., Ducrey P. 1975, Philippes I. Les Χατζημιχάήλ - Σκορδά Δ. 1989, Οικόπεδο reliefs rupestres, στο BCH suppl. 2, Paris Αριστείδη Λημνιού (Ο.Τ. 40), ΑΔ 44 (B: Χρονικά), 204 Colls D., Étienne R., Lequément R., Liou B., Mayet F. 1977, L'épave Port-Vendres II et le Childe G. 1951, Man makes himself , London commerce de la Bétique à l'époque de Claude, Archaeonautica 1, 3 - 145 Χρυσοστόμου Α. 2010α, Κεραμική ύστερης αρχαιότητας από την Έδεσσα και την περιοχή Cook M. R. 1994, Ελληνική Αγγειογραφία, της Αλμωπίας, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Αθήνα Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Crawford H., Greenewalt Jr., Rautman L. M., (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής Meriç R. 1988, The Sardis Campaign of 1983, συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου BASOR Supplementary Studies, 24, 1 - 30 2006), Θεσσαλονίκη, 505 – 519 Crawford H., Greenewalt Jr., Rautman L. M., Χρυσοστόμου Π. 2010β, Κεραμική των Cahill D.N. 1988, The Sardis Campaign of ύστερορωμαϊκών χρόνων από τάφους των 1985, BASOR Supplementary Studies, 25, 55 - μυστών του Διονύσου στη Μενηΐδα Βοττιαίας, 92 στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Çtefan Gh. 1948, Anciens vestiges chrétiens à ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Dinogetia-Bisericuta, Dacia 11 – 12, 303 - 307 (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Cuomo Di Caprio N. 1985, La ceramica in 2006), Θεσσαλονίκη, 486 – 504 archeologia. Antiche tecniche di lavorazione e moderni metodi d'indagine, Roma Cipriano S. 2016, Aegean Ware e il commercio tra l’antica Altino e l’Oriente RCRFActa 44, 77 – 84 470 Curta F. 2001, Pots Slavs and Imagined Demesticha S. 2005, Some thoughts on the Communities- Slavic Archaeologies and the production and presence of the Late Roman History of the Early Slavs, EJA 4, 367 - 384 Amphora 13 on Cyprus, στο Briese B. M., Vaag E.L. (επιμ.), Trade Relations in the - 2012, Where there any Slavs in seventh - Eastern Mediterranean from the Late century Macedonia?, Историја (Journal of Hellenistic Period to Late Antiquity: The History) XLVII, 61 – 74 Ceramic Evidence. Acts from a Ph.D. seminar for young scholars, Sandbjerg Manorhouse, 12 Czysz W. 1982, Der Sigillata-Geschirrfund - 15 February 1998, Portland, 169 - 178 von Cambodunum-Kempten. Ein Beitrag zur Technologie und Handelskunde Demesticha S., Michaelides D. 2001, The mittelkaiserzeitlicher Keramik., BerRGK 63, excavation of a late roman 1 amphora kiln in 281 – 348 Paphos, στο Villeneuve E. et Watson M. P. (επιμ.), La Céramique byzantine et proto- Dell' Amico P., Pallarés F. 2001 , islamique en Syrie-Jordanie : actes du Fontanamare (Cagliari). Il relitto "A". Il carico: colloque tenu à Amman les 3,4 et 5 décembre Il materiale fitile, Bollettino di Numismatica 1994, Beyrouth, 289 - 296 36-39, 23 - 70 Deneauve J. 1972, Céramique et lampes Dello Preite A. 1997, Sigilla ta "Late Roman africaines sur la côte de Provence, AntAfr 6, C" (Phocaean Red Slip ware), στο Di Vita A., 219 – 240 Martin A. (επιμ.), Gortina V.2, Pretorio, il materiale degli scavi Colini, 1970-1977, De Tommaso G. D. 2001, Ceramica a pareti Padova, 155 – 192 sottili, στο Di Vita A (επιμ.), Gortina V.3, Lo scavo del pretorio, I materiali, τ. 1, Padoue, 21 - 1984, Le importationi di ceramica fine a – 24 Gortina e a Creta tra il IV e il VII sec. D.C., ASAtene 62, 177 - 198 De Vito C., Medeghini L., Mignardi S., Coletti F., Contino A. 2017, Roman glazed inkwells De Luca G. 1984, Das Asklepieion 4. Teil. Via from the "Nuovo Mercato di Testaccio" tecta und Hallenstrasse die Funde., Altertumer (Rome, Italy): Production technology, Journal von Pergamon Bd. 11, τ. 4, Berlin of the European ceramic society 37, 1779 - 1788 Demesticha S. 1998, Experimenting on Amphora Manufacture, στο Karpodini E. De Vos M. 2007, Olio d' oliva per Roma e per (επιμ.), Ethnography of European Traditional il mercato intraregionale, στο Papi E. (επιμ.), Cultures. Arts, crafts, Techniques of Heritage. Supplying Rome and the Empire, JRA European Seminar III- Proceedings, Athens, Supplement 69, Portsmouth, Rhode Island, 43 - 139 – 149 58 Demesticha S. 2003, Amphora Production on Diamanti Ch. 2010, Stamped late roman / Cyprus during the late roman period, στο proto - byzantine amphoras from Halasarna of Μπακιρτζής Χ. (επιμ.), Πρακτικά του 7ου Kos, RCRFActa 41, 1 - 8 διεθνούς συνεδρίου Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Θεσσαλονίκη 11 - 16 Διαμαντή Χ. 2010α, Εντόπιοι υστερορωμαϊκοί Οκτωβρίου 1999, Αθήνα, 469 - 476 / πρωτοβυζαντινοί αμφορείς από την Αλάσαρνα της Κω, στο Παπανικόλα - - 2014, Late roman amphora typology in Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), context, στο Poulou - Papadimitriou N., Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - and Amphorae in the Mediterranean: 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 143 - 152 Archaeology and archaeometry. The Mediterranean: a market without frontiers, - 2010β, Εντόπια παραγωγή και εισαγωγή Oxford, 599 – 606 αμφορέων στην Αλάσαρνα της Κω (5ος -7ος αι.), Αθήνα Δεμέστιχα Σ. 2002, Οι σφαιρικοί αμφορείς της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου, ΕΝΑΛΙΑ 6, 115 Diamanti Ch. 2016, The Late Roman Amphora -121 workshops of Paros island in the Aegean Sea. Recent results, RCRFActa 44, 691 - 697 471 Diamanti Ch., Kouzeli K., Petridis P. 2014, Δουκατά - Δεμερτζή Σ. 1991, Ευρήματα Archaeology and Archaeometry in Late παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής περιόδου Roman Greece: The case of mainland and στην Παληόχωρα Μαρωνείας, ΑΕΜΘ 5, insular settlements, workshops and imports, Θεσσαλονίκη, 497 – 513 στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman - 1994, Η βυζαντινή Μαρώνεια από τα κινητά Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae ευρήματα της ανασκαφής στην Παληόχωρα, in the Mediterranean: Archaeology and ΑΕΜΘ 8, Θεσσαλονίκη, 359 - 370 archaeometry. The Mediterranean: a market without frontiers, Oxford, 181 - 192 Doukata S. υπό έκδοση, New Evidence for the Civic Centre from the Roman Colony to the Diederichs C. 1980, Ceramiques hellenistiques late Byzantine Period: Excavation of the romaines et Byzantines, Salamine de Chypre Parking Lot at the Archaeological Museum of IX, Paris Philippi, στο Friessen S., Schowalter D., Lychounas M. (επιμ.), Philippi, from colonia Di Giovanni V. 1996, Produzione e consumo augusta to communitas christiana : religion della ceramica da cucina nella Campania and society in transition. Proceedings of an romana (II a.C-II d.C.), στο Bats M. (επιμ.), international congress held at Philippi (6 - 10 Les céramiques communes de Campanie et de July 2015) Narbonnaise, Ier siècle av. J.C. - IIe siècle ap. J.C. La vaisselle de cuisine et de table. Actes Dridi F. 2005, L'atelier d'Uthina (Oudhna, des journées d’étude, Naples 27 - 28 mai 1994, Tunisie). Étude d'une production céramique de Paris, 65 – 103 l'Antiquité tardive, Bordeaux (αδημοαίετη διδακτορική διατριβή) Doksanalti E. 2010, The coarse ware from a Late roman house in Knidos, στο Menchelli S., Δρούγου Σ. 1991, Γλωσσάριο, στο Δρούγου Santoro S., Pasquinucci M., Guiducci G. (επιμ.), Ελληνιστική κεραμική από τη (επιμ.), LRCW3 Late Roman Coarse Wares, Μακεδονία, Θεσσαλονίκη, 161 – 167 Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and Δρούγου Σ., Τουράτσογλου Γ. 1998, archaeometry. Comparison between western Ελληνιστικοί λαξευτοί τάφοι Βέροιας, Αθήνα and eastern Mediterranean, Oxford, 769 – 780 Duthoy R. 1979, Curatores rei publicae en Doksanalti E., Tekocak M. 2014, Cooking occident durant le principat, Ancient Society pots: Production in Knidos in the light of 10, 171 – 238 recent excavations, στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Duval N., Slim L., Bonifay M., Piton J., Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares Borgeois A. 2002, La céramique Africaine aux and Amphorae in the Mediterranean: époques Vandale et byzantine, στο L’Afrique Archaeology and archaeometry. The vandale et byzantine, I. Actes du colloque Mediterranean: a market without frontiers, international (Tunis, 5-8 octobre 2000). Oxford, 281 - 286 Antiquité Tardive 10, 177 - 195 Domźalski K. 2014, The Pitane workshop and Dvornik F. 1928, Deux inscriptions greco- the most successful export of Eastern Sigillata bulgares de Philippes, BCH 52, 125 – 147 C, στο Meyza H., Domźalski K. (επιμ.), Late Dyson L. S. 1968, The commonware pottery : Hellenistic to Mediaeval Fine Wares of the the brittle ware, The excavation at Dura Aegean Coast of Anatolia. Their Production, Europas, Final report IV, τ. 3, Newhaven, Imitation and Use, Warsaw, 151 – 159 Egloff M. 1977, Kellia. La Poterie copte. Domźalski K., Jaworski P. 2010, Terra Quatre siècles d'artisanat et d'échanges en Sigillata and Coins: an Exceptional Case of basse Egypte, Recherches suisses Eastern Sigillata C/Candarli Ware Stamping d'Archéologie copte III, Geneve Inspired by Mid-Second Century Pergamene Coinage, Archeologia 61, 57 – 62 - 1978, A Method for Counting Ceramic Rim Sherds, AmerAnt 38, 351 – 353 Δουκατά Σ. 1990, Νομός Καβάλας, Φίλιπποι. ΑΔ 45 (Β: Χρονικά), 386 – 389 472 Eiwanger J. 1981, Demetrias IV, Keramik und Medieval fine wares of the Aegean coast of Kleinefunde aus der Damokratia-Basilika, Anatolia. Their production, imitation and use, Bonn Warsaw, 175 - 192 Elton H. 2005, The economy of southern Asia Fasolo M., Uggeri G., Walbank F. W. 2003, La Minor and LR 1 amphorae, στο Esparraguera via Egnatia. I, Da Apollonia e Dyrrachium ad M.J., Garrigos B.J., Ontiveros A.M. (επιμ.), Herakleia Lynkestidos, Rome LRCW 1, 1st conference on Late roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the Feely A., Ratto N. 2013, Cálculo del número mediterranean, Archaeology and mínimo de vasijas y recolección superficial: archaeometry (Barcelone 14 - 16 March criterios metodológicos y análisis de casos del 2002), Oxford, 690 - 695 oeste Tinogasteño (Catamarca), Andes 24 Emery B. W., Kirwan L. P. 1938a, The Feraud J. B. 1987, Découvertes de Spatheia à pottery, στο Emery B. W., Kirwan L. P. Saint-Jean-de-Garguier : locus gargarius, (επιμ.), The royal tombs of Ballana and Qustul, Archéologie du Midi médiéval 5, 181 - 182 Cairo, 386 – 399 Ferrazzoli A.F., Ricci M. 2008, Un centro di Empereur J.-Y. 1985, Rapport sur les travaux produzione delle anfore LR 1: Elaiussa Sebaste de l'Ecole française d'Athènes à Amathonte de in Cilicia. Gli impianti, le anfore, στο Chypre en 1984: Le port, BCH 109, 984 – 989 Menchelli S., Santoro S., Pasquinucci M., Guiducci G. (επιμ.), LRCW3 Late Roman - 1998, Les amphores complètes du musée Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae gréco-romain d’Alexandrie: importations et in the Mediterranean: Archaeology and productions locales, στο Empereur J.-Y. archaeometry. Comparison between western (επιμ.), Commerce et artisanat dans and eastern Mediterranean, Oxford, 815 - 825 l’Alexandrie hellénistique et romaine, actes du colloque d’Athènes (11-12 décembre Fernández F. A. 2010, Resultados 1988),BCH suppl. 33, Paris, 393 - 399 preliminares de la T.S. Focense (LRC) aparecida en Vigo (Galiza, España), Empereur J.-Y., Picon M. 1986, A propos d'un RCRFActa 42, 375 – 384 nouvel atelier de Late Roman C, Figlina 7, 143 – 146 Février P. A. 1965, Fouilles de Sétif : les basiliques chrétiennes du quartier Nord, Paris - 1992, La reconnaissance des productions des ateliers céramiques: l’exemple de la Maréotide, Feyel M., Coupry J. 1936, Inscriptions de Cahiers de la céramique égyptienne 3, 145 - Philippes, BCH 60, 37 – 58 152 Finkelstein I., Zapassky E., Gadot Y., Master - 1998, Les ateliers d’amphores du lac M. D., Stager E. L., Benenson I. 2011, Mariout, στο Empereur J.-Y. (επιμ.), Phoenician “Torpedo” Amphoras and Egypt: Commerce et artisanat dans l’Alexandrie Standardization of Volume Based on Linear hellénistique et romaine, actes du colloque Dimensions, Ägypten und Levante 21, 249 – d’Athènes (11-12 décembre 1988), BCH suppl. 259 33, Paris, 75 - 91 Fisher S. C., McCown C. C. 1929 - 1930, - 1989, Les régions de production d’amphores Jerash-Gerasa 1930: A Preliminary Report of impériales en Méditerranée orientale, στο the First Two Campaigns of the Joint Amphores romaines et histoire economique : Expedition of Yale University and the dix ans de recherche : actes du colloque de American Schools of Oriental Research, Sienne, 22-24 mai 1986. CÉFR 114, Paris, 223 AASOR 11, 1 - 59 – 248 Flinders W. M. P. 1905, Ehnasya, Memoir of Engemann J. 1992, À propos des amphores the Egypt Exploration Fund 26, London, d’Abou Mina, Cahiers de la céramique égyptienne 3, 153 - 159 Folk L. R. 1973, The geologic framework of Stobi, στο Wiseman J. (επιμ.), Studies in the Ergürer E. H. 2014, Late Roman Light antiquities of Stobi, Beograd, 36 – 59 Coloured Ware from Parion, στο Meyza H., Domzalski K. (επιμ.), Late Hellenistic to 473 Fontana S., Tahar Ben S., Capelli C. 2009, La I, Le terme del Nuotatore, scavo dell’ ambiente ceramica tra l’età punica e la tarda antichità, IV, Studi Miscellanei 13, Rome, στο Fentress E., Drine A., Holod R. (επιμ.), An island through time: Jerba Studies, The Punic Gauckler P. 1896, Le domaine des Laberii à and Roman Periods, JRA Suppl. 72, Uthina, MonPiot 3, 177 - 229 Portsmouth, Rhode Island, 241 – 327 - 1897, Rapport épigraphique sur les Formenti F., Joncheray J.P. 1995, Recherche découvertes faites en Tunisie par le service des d’acide tartrique sur une amphore de type antiquités dans le cours des cinq dernières Keay XXV provenant de l’épave Héliopolis 1 années, BAC, 466 – 575 à Hyères, île du Levant, στο Trousset P. (επιμ.), L'Afrique du Nord antique et Gebhard R. E., Hemans F., Hayes J. W. 1998, médiévale. Actes du VIe colloque d'Histoire et University of Chicago excavation at Isthmia, d'Archéologie de l'Afrique (Pau, 25 octobre 1989, Hesperia 67, 405 - 456 1993), Paris, 136 – 138 Germinario C., Cultrone G., Cavassa L., De Freed J. 1995, The late series of Tunisian Bonis A., Izzo F., Langella A., Mercurio M., cylindrical amphoras at Carthage, JRA 8, 156 - Morra V., Munzi P., Grifa C. 2019, Local 191 production and imitations of Late Roman pottery from a well in the Roman necropolis of Frost H. 1969, The mortar wreck in Mellieha Cuma in Naples, Italy, Geoarchaeology 34, 62 Bay : plans and soundings : a report on the - 79 1967 campaign carried out on behalf of the National Museum of Malta, London Gerousi E. 2014, A late roman workshop at Dilesi in Boeotia, στο Poulou - Papadimitriou Forster G. 2001, The roman period, στο N., Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Condstream N. J., Eiring J. L., Forster G. Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares (επιμ.), Knossos pottery handbook, Greek and and Amphorae in the Mediterranean: Roman, BSA Studies 7, Nottingham, 137 - 167 Archaeology and archaeometry. The Mediterranean: a market without frontiers, Fulford G. M., Peacock D. P. S. 1984, The Oxford, 193 – 202 Avenue du president Habib Bourguiba, Salammbo, 2, The pottery and other ceramic Gervasini L. 2005, La ceramica a pareti sottili, objects from the site, , Excavations at στο Gandolfi D. (επιμ.), La ceramica e i Carthage : the British mission τ. I, Sheffield materiali di eta romana. Classi, produzioni, commerci e consumi, Bordighera, 279 - 310 Gandolfi D., Murialdo G., Capelli C., Bonifay M. 2010, Anfore africane di tardo V-VII Ghalia T., Bonifay M., Capelli C. 2005, secolo in Liguria (Italia): Un aggiornamento L'atelier de Sidi-Zahruni: mise en evidence dei dati archeologici e archeometrici, στο d'une production d'amphores de l'Antiquité Menchelli S., Santoro S., Pasquinucci M., tardive sur le territoire de la cité de Neapolis Guiducci G. (επιμ.), LRCW3 Late Roman (Nabeul, Tunisie), στο Esparraguera M.J., Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae Garrigos B.J., Ontiveros A.M. (επιμ.), LRCW in the Mediterranean: Archaeology and 1, 1st conference on Late roman coarse wares, archaeometry. Comparison between western cooking wares and amphorae in the and eastern Mediterranean, Oxford, 33 – 56 mediterranean, Archaeology and archaeometry (Barcelone 14 - 16 March Garnier N., Silvino T., Bernal-Casasola D. 2002), London, 495 – 516 2011, L’identification du contenu des amphores : huile, conserves de poissons et Giacobbi-Lequément M.-F. 1987, La poissage, Société Française d'Étude de la céramique de l’épave Fos 1, Archaeonautica 7, Céramique Antique en Gaule, Actes du 167 – 191 congrès d’ Arles, 2 – 5 Juin 2011, 397 – 416 Γιαννοπούλου Μ. 2002, Εισαγωγήσε μία Gassner V. 1997, Das Südtor der Tetragonos - διαχρονική προσέγγιση των υαλωμάτων Agora, Keramik und Kleinfunde, Forschungen μολύβδου: Οι τεχνικές της εφυάλωσης στην in Ephesos τ. 13, Wien παραδοσιακή κεραμική, στο Θέμελης Π. (επιμ.), Το γυαλί από την αρχαιότητα έως Gasparri Tatti M. 1968, La ceramica a pareti σήμερα. Β΄συνέδριο Μαργαριτών Μυλοποτάμου sottili da Ostia, στο Caradini A. (επιμ.), Ostia 474 Ρεθύμνου Κρήτης, Μαργαρίτες Μυλοποτάμου, - 1990, Το βαλλανείο και τα βόρεια 26 - 28 Σεπτεμβρίου 1997, Αθήνα, 201 - 218 προσκτίσματα του οκταγώνου των Φιλίππων, Αθήνα Gibbins D. 2001, A Roman Shipwreck of c. AD 200 at Plemmirio, Sicily: Evidence for - 2001, Πανεπιστημιακή ανασκαφή Φιλίππων North African Amphora Production during the 1997 - 1999 (Ψηφιδωτό δάπεδο με παράσταση Severan Period, WorldArch 32, 311 - 334 αρματοδρομίας και άλλα ευρήματα), Εγνατία 5 , 323 - 356 Γκίνη - Τσοφοπούλου Ε., Χαλκιά Ε. 2003, Ταφική παλαιοχριστιανική κεραμική από την - 2005, Πανεπιστημιακή ανασκαφή Φιλίππων Αττική: Οι περιπτώσεις της Σταμάτας και της 2000 - 2002 (Οι νότιοι και δυτικοί τομείς της Αναβύσσου, στο Bakirtzis Ch. (επιμ.), νησίδας του υαλουργείου και η Πάροδος), Πρακτικά του 7ου διεθνούς συνεδρίου Εγνατία 5 , 353 – 368 Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Θεσσαλονίκη 11 - 16 Οκτωβρίου 1999/ VIIe - 2006, Πανεπιστημιακή ανασκαφή Φιλίππων Congres International sur la Ceramique 2003 - 2005, Εγνατία 10, 271 – 290 Medievale en Mediterranee, Thessaloniki 11 - 16 Octobre 1999, Αθήνα, 755 – 758 - 2008, Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Φιλίππων 2006 - 2007, Εγνατία 12, 219 – 236 Gohier P. 2018, Roman lead-glazed pottery trade from Italy to southern Gaul and its Γούναρης Γ., Βελένης Γ. 1989, influence on local production the example of Πανεπιστημιακή ανασκαφή Φιλίππων 1989, the Capitou workshop (France), RCRFActa 45, ΑΕΜΘ 3, 451 – 463 203 – 210 - 1990, Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Φιλίππων Γούναρη Ε. 1998, Κεφαλή γενειοφόρου 1990, ΑΕΜΘ 4, 477 – 486 ανδρός από τους Φιλίππους, Μακεδονικά 31 , 391 - 403 - 1991, Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Φιλίππων 1991, ΑΕΜΘ 5, 409 - 424 - 2003, Τα ψηφιδωτά της οικοδομικής νησίδας 4 της πανεπιστημιακής ανασκαφής των - 1992, Ανασκαφή Φιλίππων 1991 - 1992, Φιλίππων, Εγνατία 7, 191 - 241 Εγνατία 3, 257 – 280 - 2006, Παιδικό πορτραίτο από τους - 1993, Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Φιλίππων Φιλίππους, Εγνατία 10, 145 - 161 1993, ΑΕΜΘ 7, Θεσσαλονίκη, 531 - 540 - 2008, Τα ψηφιδωτά της νησίδας του - 1996, Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Φιλίππων Ιπποδρόμου στους Φιλιππους, Εγνατία 12, 87 – 1988 - 1996, ΑΕΜΘ 10, Θεσσαλονίκη, 719 – 123 733 Gounari E. 2010, The Roman Mosaics from Gounaris G., Velenis G. 1997, An early Philippi: Evidence of the Presence of Romans Christian house at Philippi , στο Morfakidis in the City, Bolletino di Archeologia Online I M., Roldan M.A. (επιμ.), La religion en el (Volume Speciale C), XVII International mundo Griego de la antiguedad a la Grecia Congress of Classical Archaeology, Roma 22- moderna, Granada, 263 - 269 26 Sept. 2008, 27 – 38 Γούναρης Γ., Γούναρη Ε. 2004, Φίλιπποι. Γούναρης Γ. 1980, Χάλκινο παλαιοχριστιανικό Αρχαιολογικός οδηγός, Θεσσαλονίκη "σταθμίο" από τους Φιλίππους, Μακεδονικά Gourvest J. 1998, Introduction à l'étude des 20, 209 - 217 Terres Sigillées Claires, Orangées et Luisantes. - 1984, Χάλκινες πόρπες από το οκτάγωνο των Essai de classification du lIlatériel des fouilles Φιλίππων και την κεντρική Μακεδονία, de Marseille, στο Bonifay M., Carre M. B., Βυζαντιακά 4, 47 - 59 Rigior Y. (επιμ.), Fouilles à Marseille Les - 1988, Τα ευρήματα της Πανεπιστημιακής mobiliers (Ier-VIle siècles ap. J.-C.) Etudes Ανασκαφής των Φιλίππων κατά το 1988, Massalietes 5, Paris, 19 – 52 ΑΕΜΘ 2, Θεσσαλονίκη, 395 - 408 475 Grace R. V. 1961, Amphoras and the ancient Günsenin N. 1989, Amphores Byzantines dans wine trade, Excavations of the Athenian Agora, les museés Turcs, στο Déroche V., Speiser J. Picture books, New Jersey M. (επιμ.), Recherches sur la céramique Byzantine, actes du colloque organisé par - 1971, Samian Amphoras, Hesperia 40, 52 - l'École Française d'Athenes et l'Université de 95 Strasbourg II (Centre de Recherches sur l'Europe Centrale et Sud-Orientale), Athènes Γραικός Ι. 2010, Κλειστά σύνολα κεραμικής 8-10 avril 1987. BCH, suppl. 18, Paris, 267 - από τα νεκροταφεία της ύστερης αρχαιότητας 276 στη νέα Καλλικράτεια Χαλκιδικής, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Haldon F.J. 1997, Byzantium in the seventh (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από century. The transformation of a culture, τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Cambridge Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Hamilton R. W. 1934, Note on a Chapel and Θεσσαλονίκη, 429 - 443 Winepress at ‘Ain el Jedide, QDAP 4, 111 - 117 Γράτσια Ε. 1999, Ορισμός, χρήση και ονοματολογία της στάμνας στους νεώτερους - 1944, Excavations against the north wall of χρόνους, στο Μπεχράκη Ε. (επιμ.), Με αφορμή Jerusalem, 1937 - 1938, QDAP 10, 1 – 54 μια στάμνα. Κατάλογος έκθεσης, Αθήνα, 15 – 21 Harding L. 1950, A Roman Family Vault on Jebel Johef, Amman, QDAP 14, 81 - 94 Green K. 2007, Late Hellenistic and Early Roman Invention and Innovation: The Case of Harper R. 1995, Upper Zohar : an early Lead-Glazed Pottery, AJA 111, 653 - 671 Byzantine fort in Palaestina Tertia : final report of excavations in 1985-1986, Oxford / Greenwalt C.H. 1986, Sardis: archaeological New York research in 1985, Kazi sonuçlari toplantisi 7, 381 - 399 Harrison R. M., Firatli Μ. 1965, Excavations at Saraçhane in Istanbul: First Preliminary Grigoropoulos D. 2005, After Sulla: study in Report, DOP 19, 230 - 236 the settlement and material culture of the Piraeus peninsula in the Roman and Late Hautecœur L. 1909, Les ruines de Henchir-es- Roman period, Durham (αδημοσίευτη Srira près Hadjeb-el-Aiun (Tunisie), MÉFR 29, διδακτορική διατριβή) 365 – 400 Γρηγορόπουλος Δ. 2010, Επιτραπέζια Hautumm W. 1981, Studien zu Amphoren der κεραμική και αμφορείς στον Πειραιά κατά την spätrömischen und frühbyzantinischen Zeit, ύστερη ρωμαϊκή περίοδο: γενικές τάσεις στην Auflage προμήθεια και κατανάλωση από τον 3ο μέχρι τον 6ο αι. μ.Χ., στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Hayes W. J. 1968, A seventh century pottery Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της group stο Excavations at Saraçhane in Istanbul: ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Fifth Preliminary Report, DOP 22, 195 - 216 (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου - 1972, Late roman pottery, London 2006), Θεσσαλονίκη, 671 – 688 - 1976, Pottery: stratified groups and typology, Gross J.-S. 2014, Une forme particuliere des στο Humphrey H. J. (επιμ.), Excavations at abords de l'agora de Thasos: la bassine ovale a Carthage, 1975, conducted by the University of marli, στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou Michigan, Tunis, 47 – 124 E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman - 1977, North African Flange Bowls, στο Dore Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae J., Greene K. (επιμ.), Roman pottery studies in in the Mediterranean: Archaeology and Britain and beyond : papers presented to John archaeometry. The Mediterranean: a market Gillam, Oxford, 279 - 288 without frontiers, Oxford, 715 - 72 - 1980, Supplement to Late roman pottery, Guéry R., Slim L. 1998, Trois matrices de plats London rectangulaires à décor moulé du Bas-Empire, AntAfr 34, 199 – 212 476 - 1983, The villa Dionysos excavation, ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Knossos: The pottery, BSA 93, 97 - 169 (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου - 1991, The Hellenistic and Roman Pottery, 2006), Θεσσαλονίκη, 21 – 36 Paphos III, Nicosia Heath S., Tekkök B. 2008, Greek, Roman and - 1992, The pottery, Excavations at Saraçhane Byzantine Pottery at Ilion (Troia), ημερ. επίσκ. in Istanbul, τ. 2, Princeton 20/5/2020 https://classics.uc.edu/troy/grbpottery/inde - 1996, Recent work on roman imported and x.html local pottery from the Athenian Agora and the Isthmian Sanctuary, στο Herfort-Koch M., Hellström P. 1965, Labraunda: Swedish Mandel U., Schädler U. (επιμ.), Hellenistische Excavations and Researches. Vol. II. Part 1. and Kaiserzeitliche Keramik des östlischen Pottery of Classical and Later Date, Mittelgebietes: Kolloquium Frankfurt 24-25, Terracotta Lamps and Glass, Lund April 1995, Frankfurt, 7 – 17 Henderson J. 2000, The science and - 1997, Handbook of Mediterranean Roman archaeology of materials, an investigation of Pottery, London inorganic materials, New York - 1998, The study of roman pottery in the Hendy F. M. 1985, Studies in the Byzantine Mediterranean: 23 years after Late Roman Monetary Economy c.300–1450, Cambridge Pottery, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di Heuzey L. Daumet H. 1876, Mission John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, archeologique de Macedoine, Paris Firenze, 9 - 22 Hirschfeld Y., Birger - Calderon R. 1991, - 2000, From Rome to Beirut and beyond: Asia Early Roman and Byzantine Estates near Minor and eastern Mediterranean trade Caesarea, IEJ 41, 81 – 111 connections, RCRFActa 36, 285 - 297 Holbrook N., Bidwell T. P. 1991, Roman - 2001, Early Christian pottery from Knossos: finds from Exeter (Exeter Archaeological The 1978 - 1981 finds from Knossos medical Reports), Exeter faculty site, BSA 96, 431 – 454 Hochuli - Gysel A. 1977, Kleinasiatische - 2003, Συζήτηση - Στρόγγυλη τράπεζα. από glasierte Reliefkeramik 50 v. Chr. bis 50 n. τη Ρώμη στο Βυζάντιο, από το Φοστάτ στην Chr. und ihre oberitalischen Nachahmungen, Κόρδοβα: Εξέλιξη της φυσιογνωμίας των Bern κεραμικών στη Μεσόγειο (5ος - 9ος αιώνας). Remarques preliminaires, στο Μπακιρτζής Χ. Hübner G. 1993, Die Applikenkeramik von (επιμ.), Πρακτικά του 7ου διεθνούς συνεδρίου Pergamon. Eine Bildersprache im Dienst des Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Herrscherkultes, Pergamenische Forschungen Θεσσαλονίκη 11 - 16 Οκτωβρίου 1999, Αθήνα, τ. 7 Berlin - New York 527 - 529 Iacomi V. 2010, Note preliminari su un - 2008a, Roman pottery: Fine ware imports, complesso industriale per la produzione di Agora, τ. 32, Princeton anfore Late Roman 1 ad Elaiussa Sebaste (Cilicia), AfrRom 18, 1029 - 1054 - 2008b, Tablewares, Functional Ceramics and Ritual Pots: Creating a Typology of Roman- Irimia M. 1968, Cuptoarele Romano-Bizantine period Athenian Products, στο Βλίζος Σ. de ars ceramiča de la Oltina (Jud. Constanta) , (επιμ.), Η Αθήνα κατά τη Ρωμαϊκή Εποχή, Pontica 11, 379 – 408 Μουσείο Μπενάκη 4ο Παράρτημα, Αθήνα, 439 - 448 Israel Y. 1993, Ashqelon, Excavations and Surveys in Israel 100, 100 – 105 - 2010, Techniques, special functions and shapes - Some observations on the production Israel Y. 1993, Survey of Pottery Workshops, of pottery in the Aegean area and beyond, c. Nahal Lakhish–Nahal Besor, Excavations and AD 200 - 700, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Surveys in Israel 100, 106 - 107 Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της 477 Istenič J, Schneider G. 2000, Aegean cooking Eleutherna, στο Θέμελης Π. (επιμ.), ware in the eastern Adriatic, RCRFActa 36, Πρωτοβυζαντινή Ελεύθερνα, τομέας Ι, τ. ΙΙ, 341 - 348 Ρέθυμνο, 223 – 235 Jacques F. 1984, Le privilège de liberté. Καλάβρια Β., Μπόλη Αι. 2001, Η Politique impériale et autonomie municipale στρωματογραφία στην ανατολική πτέρυγα, στο dans les cités de l'Occident romain (161-244), Αδάμ – Βελένη Π. (επιμ.), Αρχαία Αγορά Roma Θεσσαλονίκης, πρακτικά διημερίδας - εργασίες ετών 1989 – 1999, Θεσσαλονίκη, 39 – 64 Janković Ð. 1981, Podunavski deo oblasti Akvisa u VI i pocetkom VII veka , Beogradu Καλλίνη Χ. 2010, Χρονολογημένα ταφικά σύνολα από την Πυδνα 1ος - 3ος αι. μ. Χ., στο Japp S., Mommsen H., Schneider G. 2013, Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Archaologisch - archaometrische Hinweise auf (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από weitere Produktionsorte der Late Roman C τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Ware, Metalla. Sonderheft 6, 164 – 168 Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Japp S. 2009, Archäometrisch - archäologische Θεσσαλονίκη, 536 Untersuchungen an Keramik aus Pergamon und Umgebung, IstMitt 59, 193 - 268 Καλλίντζη Κ., Χρυσάφη Μ. 2010, Κεραμική ύστερης αρχαιότητας από τα Άβδηρα, στο - 2014, Sigillata of Pergamon – Eastern Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Sigillata C. Problems of classification and (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από chronology, stο Meyza H., Domzalski K. τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), (επιμ.), Late Hellenistic to Mediaeval Fine Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Wares of the Aegean Coast of Anatolia. Their Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Production, Imitation and Use, Warschau, 11 – Θεσσαλονίκη, 386 - 401 21 Καλογερόπουλος Κ. 2001, Ανακτορικός Jeremić G., Antonović D., Vitezović S. 2018, πιθαμφορέας από την Κάντια της Αργολίδας, Craftsmanship on the Middle Danube Limes, ΑΕ 140, 189 - 204 στο Golubovic S., Mrdic N. (επιμ.), VIVERE MILITARE EST From Populus to Emperors - Κανατσούλης Δ. 1974, Ο ελληνισμός κατά Living on the Frontier, Belgrade, 131 – 168 περιοχές. Χερσόνησος του Αίμου: Μακκεδονία, στο Χριστόπουλος Γ., Μπαστιάς Jodin A., Ponsich M. 1960, La céramique Ι. (επιμ.), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τ. Στ. estampée du Maroc romain, BAMaroc 4, 287 – Ελληνισμός και Ρώμη, Αθήνα, 189 – 202 318 Kapitän G. 1961, Schiffsfrachten antiker Johnson L. B. 1986, Syro - Palestinian Bag - Baugesteine und Architekturteile vor den Shaped amphoras in the Athenian Agora and Küsten Ostsiziliens, Klio 39, 276 - 318 Corinth collections, στο Empereur J.-Y. et Garlan Y. (επιμ.), Recherches sur les Καραδέδος Γ., Κουκούλη - Χρυσανθάκη Χ. amphores grecques, actes du colloque 1993, Σκέψεις για τους αναλημματικούς organise par le CNRS, l' Universite de Rennes τοίχους και τις παρόδους του αρχαίου θεάτρου II et l' EFA, Athenes 10 - 12 Septembre 1984 των Φιλίππων, ΑΕΜΘ 7, Θεσσαλονίκη, 519 – BCH suppl. 13, Athens, 589 - 597 530 Johnson A. C., West L. C. 1949, Byzantine Καραδέδος Γ., Κουκούλη - Χρυσανθάκη Χ. Egypt, Economic Studies, Princeton 2001, Θέατρο Φιλίππων 2000 - 2001, ΑΕΜΘ 15, Θεσσαλονίκη, 83 – 97 Joncheray J.P 1975a, Une épave du bas empire : Dramont F, CahArchSubaq 4, 91 – 140 Karageorgis V. 1989, Chronique des fouilles à Chypre en 1988: Fouilles d' urgence à Kato - 1975b, L'épave E du Cap Dramont. Sigillée Paphos, BCH 113, 842 - 848 claire D et amphores rescapées du pillage, CahArchSubaq 4, 141 – 146 Καραγιάννη Φ. 2010, Κεραμική με γραπτό διάκοσμο από την Αρχαία Αγορά Joyner L. 2000, Appendix: Petrographic Θεσσαλονίκης, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή analysis of domestic pottery from Byzantine Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της 478 ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Κεραμόπουλος Δ. Α. 1926, Παλαιαί (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής χριστιανικαί και βυζαντιακαί ταφαί εν Θήβαις, συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου ΑΔ 10, 124 - 136 2006), Θεσσαλονίκη, 295 – 308 Kingsley S. A. 2000, The Economic Impact of Karagiorgou O. 2000, LRA2: a container from the Palestinian Wine Trade in Late Antiquity, the military annona on the Danubian border?, στο Kingsley S. and Decker M. (επιμ.), στο Kingsley S. and Decker M. (επιμ.), Economy and exchange in the East Economy and exchange in the East Mediterranean during Late Antiquity, Oxford, Mediterranean during Late Antiquity, Oxford, 44 – 68 129 - 166 - 2003, The Dor D Shipwreck and Holy Land Karagyannopulos I. 1986, L'inscription Wine Trade, IJNA 32, 85 - 90 protobulgare de Direkler, Athenes Kingsley S., Decker M. 2000, New Rome, Καραμήτρου - Μεντεσίδη Γ. 2004, Αιανή: New theories on inter - regional exchange, στο Ελληνιστικοί τάφοι στη Βασιλική Νεκρόπολη, Kingsley S. and Decker M. (επιμ.), Economy στο Ζαφειροπούλου Ν. (επιμ.), ΣΤ΄ and exchange in the East Mediterranean επιστημονική συνάντηση για την ελληνιστική during Late Antiquity, Oxford, 1 – 27 κεραμική, προβλήματα χρονολόγησης, κλειστά σύνολα - εργαστήρια, Βόλος 17 - 23 Απριλίου Kingsley S. A., Raveh K. 1996, The Ancient 2000, Αθήνα, 207 – 218 Harbour and Anchorage at Dor, Israel, Results of the Underwater Surveys 1976-1991, London Karivieri A. 1996, The Athenian lamp industry in late antiquity, Helsinki Kirwan L. P. 1938, The pottery, στο Emery B. W., Kirwan L. P. (επιμ.), The royal tombs of Karivieri A., Forsell R., Tulkki C. 2010, Η Ballana and Qustul, Cairo, 386 - 399 κεραμική της ύστερης αρχαιότητας στην Αρέθουσα, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., - 1938b, Inscriptions, στο Emery B. W., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Kirwan L. P. (επιμ.), The royal tombs of ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Ballana and Qustul, Cairo, 401 – 405 (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Klontza - Jaklová V. 2014a, Transport and 2006), Θεσσαλονίκη, 421 – 428 storage pottery from Priniatikos Pyrgos - Crete: A preliminary study, στο Poulou - Κατσιώτη Α. 2010, Ομάδα λυχναριών της Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. ύστερης αρχαιότητας από τη Ρόδο, στο (επιμ.), LRCW4 Late Roman Coarse Wares, Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Cooking Wares and Amphorae in the (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από Mediterranean: Archaeology and τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), archaeometry. The Mediterranean: a market Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, without frontiers, Oxford, 799 - 810 Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 232 – 248 - 2014b, Specifics of Aegean Byzantine Amphorae Studies: The example of Priniatikos Katsioti A. 2017, The lamps of late antiquity Pyrgos, East Crete, Studia Arhaeologica from Rhodes, 3rd - 7th centuries AD., Oxford Brunensia 19, 163 – 179 Keay J. S. 1984, Late Roman amphorae in the Koester H. 1998, Paul and Philippi: The western Mediterranean: a typology and Evidence from Early Christian Literature, στο economic study: the Catalan evidence, Oxford, Bakirtzis Ch., Koester H. (επιμ.), Philippi at the Time of Paul and after His Death, Eugene, Kenrick M. P. 1985, The fine pottery, 49 - 66 Excavations at Sidi Khrebish Benghazi (Berenice), τ. 3, Tripoli Κοκκοτάκη Ν., Τσόκα Α. 2010, Μαρώνεια: χρηστική κεραμική του 3ου - 7ου αιώνα μ.Χ. Kenyon M.K. 1957, Terra sigillata, στο από την ανασκαφή στο χώρο της Ρωμαϊκής Crowfoot, G. M., Kenyon M.K. (επιμ.), Αγοράς. Μια πρώτη προσέγκιση., στο Samaria III - The objects from Samaria, Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. London, 281 – 288 (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), 479 Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Koukoyli - Chrysanthaki Η. 1998, Colonia Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Iulia Augusta Philippensis, στο Bakirtzis Ch., Θεσσαλονίκη, 367 – 385 Koester H. (επιμ.), Philippi at the Time of Paul and after His Death, Harrisburg, 5 – 35 Kölcze B. 2018, A typology of the late roman glazed pottery of Pannonia, Hungarian Κουκούλη - Χρυσανθάκη Χ., Καραδέδος Γ. Archaeology, 20 – 26 (Ηλεκτρονική 1999, Ανασκαφικές έρευνες στο θέατρο των δημοσίευση), ημερ. επίσκ. 27/5/2020 Φιλίππων, ΑΕΜΘ 13, Θεσσαλονίκη, 69 – 86 http://files.archaeolingua.hu/2018O/Uploa d/Kolcze_E183.pdf Κουκούλη - Χρυσανθάκη Χ., Καραδέδος Γ. 2006, Θέατρο Φιλίππων 2002 - 2004: Κωνσταντακοπούλου Α. 1984, Ιστορική Ανασκαφικές εργασίες, ΑΕΜΘ 20, 61 - 74 γεωγραφία της Μακεδονίας (4ος - 6ος αιώνας), Ιωάννινα (αδημοσείευτη διδακτορική Κουκούλη - Χρυσανθάκη Χ., Μπακιρτζής Χ. διατριβή) 2003, Φίλιπποι, Αθήνα Κοραής Α. 1828 - 1835, Άτακτα :Ήγουν Koukouli-Chryssanthaki H., Treuil R. 2008, παντοδαπών εις την Αρχαίαν και την νέαν Dikili Tash, village prehistorique de Ελληνικήν γλώσσαν αυτοσχεδίων σημειώσεων, Macedoine orientale. Recherches franco- καί τινων άλλων υπομνημάτων, αυτοσχέδιος helleniques dirigees par la Societe συναγωγή, Παρίσι Archeologique d’Athenes et l’ecole francaise d’Athenes (1986-2001), Athenes Κορμαζοπούλου Λ., Χατζηλαζάρου Δ. 2010, Τα αγγεία του σπηλαιοβαράθρου Ανδρίτσας Κουρκουτίδου - Νικολαϊδου Ε. 1980, Αργολίδας. Προκαταρκτική παρουσίαση ενός Φίλιπποι: Βασιλική μουσείου, ΑΔ 35 (Β2: κλειστού συνόλου του τέλους της Ύστερης χρονικά), 455 - 457 Αρχαιότητας και κάποιες απόπειρες ερμηνείας, - 1988, Η ανασκαφή στη βασιλική του στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., μουσείου Φιλίππων, ΑΕΜΘ 2, Θεσσαλονίκη, Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της 409 – 419 ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής - 1989, Η βασιλική του μουσείου των συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Φιλίππων, τα βόρεια προσκτίσματα, ΑΕΜΘ 3, 2006), Θεσσαλονίκη, 169 – 184 465 – 473 Κορρέ - Ζωγράφου Κ. 1995, Τα κεραμεικά του - 1991, Η θέση του Διακονικού στη Βασιλική ελληνικού χώρου, Αθήνα του μουσείου των Φιλίππων, ΑΕΜΘ 5, 399 - 407 - 2000, Τα κεραμεικά του Τσανάκ Καλέ 1670 - 1922, Αθήνα - 1995, Φιλίπποι. Από τήν παλαιοχριστιανική στή βυζαντινή πόλη, στο Διεθνές Συμποσίο Κουγιουμτζόγλου Σ. 2010, Παλαιοχριστιανική Βυζαντινή Μακεδονία 324-1430 μ.Χ., κεραμική από τους αρχαιολογικούς χώρους Θεσσαλονίκη, 171 – 182 της Αζώρου και της Μηλέας της επαρχίας Ελασσώνος του νομού Λαρίσης, στο - 1996, Το συγκρότημα των βορείων Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. προσκτισμάτων στη βασιλική του μουσείου (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από των Φιλίππων, ΑΕΜΘ 10, Θεσσαλονίκη, 735 - τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), 744 Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), - 1997, Το επισκοπείο των Φιλίππων τον 6ο Θεσσαλονίκη, 548 - 562 αιώνα, στο Μνήμη Μανόλη Ανδρόνικου, Θεσσαλονίκη, 115 – 125 Κουκουλές Φ. 1948α, Οικιακά έπιπλα και σκεύη, Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός, τ. Β΄, Κουβέλη Α. 2010, Υστερορωμαϊκή και Αθήνα, 60 – 117 παλαιοχριστιανική κεραμική από το φρέαρ 14 της "Οικίας Α΄" του οικόπεδου Μακρυγιάννη Κουκουλές Φ. 1948β, Αι τροφαί και τα ποτά, στην Αθήνα, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός τ. Ε΄, Αθήνα, Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της 9 - 135 ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής 480 συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου σκοτεινοί αιώνες του Βυζαντίου 7ος - 9ος 2006), Θεσσαλονίκη, 610 – 632 αιώνας, Αθήνα, 189 - 229 Krekovič E. 2010, Late Roman glazed pottery Landgraf J. 1980, Keisan’s Byzantine Pottery, in the cemeteries ot the Pannonia limes, στο στο Briend J., Humbert J.-B. (επιμ.), Tell Magrini C., Sbarra F. (επιμ.), Late roman Keisan (1971-1976). Une cité phénicienne en pottery in Carlino and in the Central - East Galilée, Fribourg, 51 - 99 Europe. Production, function and distribution, Proceedings of the second international Lang M. 1955, Dated Jars in Early Imperial meeting of archaeology in Carlino (March times, Hesperia 24, 277 - 285 2009), Oxford, 87 - 91 - 1976, Graffiti and Dipinti, The Athenian Kromayer J., Veith G. 1924, Schlachten-Atlas Agora, τ. 21, Princeton zur antiken Kriegsgeschichte 4): Die Burgerkriege von Caesar bis Octavian 49 - 31 Langlotz E. 1969, Beobachtungen in Phokaia, v. Chr., Leipzig AA 84, 377 – 385 Kübler K. 1928, Mitteilungen aus dem Laporte J. - P. 1976 - 1978, Les amphores de Kerameikos IV: Die späte überbauung des Tubusuctu et l'huile de Maurétanie césarienne, geländes, AM 53, 181 - 183 BAC 12 - 14, 131 - 157 - 1931, Mitteilungen aus dem Kerameikos V: Lapp P.W. 1961, Palestinian Ceramic spätantike stempelkeramik, AM 56, 75 – 86 Chronology (200 BC-70 AD), Jerusalem Kuzmanov G. 1973, Typologie et chronologie Laubenheimer 1990, Le Temps des amphores des amphores de la haute époque byzantine en Gaule vins, huiles et sauces, Paris (IV-VI s.), Arkheologija, 14 - 21 Λαζαρίδης Δ. 1968, Ανασκαφαί Νέας Ladhari - Labeyed M. 2008, La céramique Αγχιάλου, ΠΑΕ 1965, 10 - 23 sigillée claire de l’atelier de Henchir es-Skhrira en Tunisie Λαζαρίδης Δ. 1973, Φίλιπποι. Ρωμαϊκή αποικία, Αρχαίες Ελληνικές Πόλεις 20, Αθήνα centrale, Tunis (αδημοσίετη διδακτορική διατριβή) Lemerle P. 1936, Chronique des fouilles et decouvertes archeologiques dans l'Orient Ladstätter S. 2008, Römische, spätantike und hellenique en 1934, BCH 60, 234 - 309 byzantinische Keramik, στο Steskal M., La Torre M (επιμ.), Das Vediusgymnasium in - 1937a, Palestre romaine a Philippes, BCH Ephesos: Archaologie und Baubefund 61, 86 – 102 (Forschungen in Ephesos), Wien, 97 – 189 - 1937b, Le château de Philippes au temps de Lamboglia N. 1941, Terra sigillata chiara, Nicéphore Phocas, BCH 61, 103 - 108 RStLig 7, 7 – 22 - 1945, Philippes et la Macedoine orientale a - 1958, Nuove osservationi sulla "Terra l'epoque chretienne et byzantine : recherches sigillata chiara", I. Tipi A e B, RstLig 24, 257 – d'histoire et d'archeologie, Paris 330 Lemaître S. 1995, Les importantions - 1962, Punti fermi sul teatro rornano di d'amphores de Mediterannee orientale a Lyon Ventimiglia, RstLig 28, 270 - 290 au IIIe siècle ap. J. C., στο Société Française d'Étude de la Céramique Antique en Gaule, - 1963, Nuove osservationi sulla "Terra Actes du Congrès de Rouen, 1995, Abingdon, sigillata chiara", II. TIpi C, Lucente e D, 195 – 205 RstLig 29, 145 – 212 Λαμπροπούλου Ι. Α., Αναγνωστάκης Η. Lequément R. 1975, Étiquettes de plomb sur Κόντη Β., Πανοπούλου Α. 2001, Συμβολή les amphores d'Afrique, MÉFRA 87, 667 – 680 στην ερμηνεία των αρχαιολογικών τεκμηρίων της Πελοποννήσου κατά τους "Σκοτεινούς αιώνες" , στο Κουντούρα-Γαλάκη Ε (επιμ.), Οι 481 - 1976, Une épave du Bas-Empire dans la baie W. L., Rupp W. D. (επιμ.), The land of the de Pampelonne (presquîle de Saint-Tropez), Paphian Afrodite, Göteborg, 79 - 156 RANarb 9, 177 – 188 Λυριτζής Ι. 2007, Φυσικές επιστήμες στην Lequément R., Massy J. L. 1980, Importation à αρχαιλογία, Αθήνα Soissons (Aisne) d'olives au defrutum en provenance de Bétique, Cahiers Mackensen M. 1991a, Zur Datierung archéologiques de Picardie 7, 263 - 266 mediterraner Sigillata aus der spatantiken Befestigung Iatrus an der unteren Donau. Die Liebeschuetz, J. H. W. G 1972, Antioch: city Chronologie der Late Roman C-Formen Hayes and imperial administration in the later Roman 3 A - E , Germania 69, 79 – 96 Empire, Oxford - 1991b, Keramikinventar, στο Rakob F. Liou B. 1973, Recherches archeologiques (επιμ.), Die Deutschen Ausgrabungen in sous-marines, Gallia 31, 571 – 608 Karthago, Mainz, 72 - 75, 85 - 89, 198 – 201 Lippolis E. 2001, Terra sigillata orientale, στο - 1992, Amphoren und Spathaia von Di Vita A (επιμ.), Gortina V.3, Lo scavo del Golemanovo Kale, στο Uenze S. (επιμ.), Die pretorio, I materiali, τ. 1, Padova, 26 – 35 spatantiken Befestigungen von Sadovec (Bulgarien). Ergebnisse der Lister C. F., Lister H. R. 1981, The recycled DeutschBulgarisch-Osterreichischen pots and potsherds of Spain, Historical AusgraLunge`n 1934-1937, Munchen, 239 - archaeology 15, 66 - 78 254 Little G. 1992, Petrographic analysis of - 1993, Die spatantiken Sigillata- und selected ceramics samples(appendix 2), στο Lampentopfereien von el Mahrine Anderson - Stojanović V., Stobi : the (Nordtunesien) : Studien zur nordafrikanischen Hellenistic and Roman pottery, Princeton, 197 Feinkeramik des 4. bis 7. Jahrhunderts, - 202 Munchen Λοβέρδου Κ. 1969, Θράυσματα πήλινων - 1998a, Centers of African red slip ware πρωτοχριστιανικών δίσκων στο μουσείο production in Tunisia from the late 5th to the Μπενάκη, ΔΧΑΕ Περίοδος Δ' τόμος Ε', 229 – 7th century, stο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in 245] Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, Loeschke S. 1912, Die Arbeiten zu Pergamon Firenze, 23 – 39 1910 – 1911, V.Sigillata – Töpfereien in - 1998b, New evidence for Central Tunisian Tschandarli, AM 37, 344 – 407 Red Slip Ware with stamped decoration (ARSW style D), JRA 11, 355 - 370 Lüdorf G. 2006, Römische und frühbyzantinische Gebrauchskeramik im - 2003, Production of 3rd century sigillata A/C westlichen Kleinasien. Typologie und (C1-2) or "El-Aouja" ware and its transition to Chronologie, Rahden sigillata C3 with applique decoration in Central Tunisia,), RCRFActa 38, 279 – 286 Λυμπεράκη Μ., Ούρεμ-Κώτσου Ντ., Mackensen M. 2004, Produzione e diffusione Κωτσάκης Κ., Κώτσος Σ., Χονδρογιάννη Α. della ceramica sigillata Africana nella Tunisia υπό έκδοση, Νεολιθική Σταυρούπολη και centrale e settentrionale della metà del III Τούμπα Κρεμαστής Κοιλάδας: μαγειρικά secolo alla metà del V secolo d. C. , στο De σκεύη και το κοινωνικό πλαίσιο της χρήσης Vos M. (επιμ.), Archeologia del territorio, τους, ΑΕΜΘ 31 Metodi materiali prospettive, Medjerda e Adige: Due territori a confronto, Trento, 131 - Lund J. 1993, Pottery of the Classical, 160 Hellenistic and Roman periods, στο Sorensen 482 Mackensen M., Schneider G. 2002, Production Ballet P., Salles J.F. (επιμ.), Céramiques centers of African Red Slip Ware (2nd - 3rd c.) hellénistiques et romaines, productions et in northern and central Tunisia, archaeological diffusion en Méditerranée orientale (Chypre, provenance and reference groups based on Égypte et côte syro-palestinienne). [Actes du chemical analysis, JRA 19, 163 – 190 colloque tenu à la Maison de l'Orient méditerranéen Jean Pouilloux du 2 au 4 mars Maffre J. - J. 1971, Travaux de l’ école 2000], Lyon, 133 – 157 Française en 1970, Thasos, Sondaje Niapos, BCH 95, 781 – 785 Manacorda D. 1977, Anfore, στο Carandini A., Pannella C. (επιμ.), Ostia IV, Le Terme del Magnelli A. 2001, Inscrizioni, στο Di Vita A. nuotatore, Scavo dell' ambiente XVI e dell' (επιμ.), Gortina V.3, lo scavo del pretorio, I area XXV. StMisc 23, Roma, 118 – 265 materiali, Padova, 626 - 654 Manning W. S., Monks J. S., Sewell A. D., Magness J. 1992, Late Roman and Byzantine Demesticha S. 2000, Late roman type 1a pottery, preliminary report, 1990, στο Lindey amphora production at the Late Roman Site of Vann R. (επιμ.), Caesarea Papers, Straton's Zygi - Petrini, Cyprus, RDAC, 233 – 257 tower, Herod's harbor, and Roman and Byzantine Caesarea, Including the papers Marabini Moeus M. T. 1973, The roman thin given at a Symposium held at the University of walled pottery from Cosa (1948-1954), Rome Maryland,The Smithsonian Institution, and the Jewish Community Center of Greater Marchetti P., Kolokotsas K., Abadie – Reynal Washington on 25-28 March, 1988, JRA C. 1995, Le Nymphée de l’ agora d’ Argos, Supplementary Series 5, 129 – 153 fuille, étude architecturale et historique, etudes Peloponnésiennes XI, Paris - 1993, Jerusalem ceramic chronology : circa 200-800 CE, Sheffield Martin A. 1995, Cetral Italian lead glazed ware, RCRFActa 25, 63 - 68 - 2003, The Archaeology of the Early Islamic Settlement in Palestine, Indiana - 1998, La sigillata focese (Phocaean Red Slip/ Late Roman C Ware), στο Saguì L. (επιμ.), Majcherek G. 1993, Roman Amphorae from Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno Marina el-Alamein, MDIK 49, 215 -220 in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, Firenze, 109 – 122 - 1995, Gazan Amphorae: Typology reconsidered, στο Meyza H., Młynarczik J. - 1999, Amphorae, στο Soren D., Soren N., (επιμ.), Hellenistic and Roman Pottery in the (επιμ.), A Roman villa and a late Roman infant Eastern Mediterarranean – Advances in cemetery, Excavation at Poggio Gramignano, Scientific Studies, Acts of the II Nieborow Lugnano in Teverina, Roma, 329 – 372 Pottery Workshop (18-20 December 1993), Warsaw, 163 - 178 Martin-Kilcher, S. 1998, Le vin dans la Colonia Iulia Karthago, στο El Vi a Μάλαμα Π., Νταράκης Κ. 2008, Νεκροταφείο l'antiguitat: Economia, producció i comerç al Ρωμαίκών χρόνων στα νέα Κερδύλια Σερρών, mediterrani occidental. Actes du II col.loqui Θεσσαλονίκη internacional d'arqueologia romana (Badalona 6/9 de Maig de 1998), Badalona, - 2017, Ποταμοί Δράμας 2006-2008. 511 - 529 Εγκατάσταση υστερορωμαϊκών - παλαιοχριστιανικών χρόνων, στο Η Δράμα και Mattingly D. J 1988a, The Olive Boom. Oil η Περιοχή της. Ιστορία και πολιτισμός. Ζ΄ Surpluses, Wealth and Power in Roman Επιστημονική Συνάντηση 8-10 Νοεμβρίου Tripolitania, LibSt 19, 21 – 41 2013, Δράμα, 327 – 349 Mattingly D. J 1988b, Oil for export? A Malamidou V. 2005, Roman Pottery in comparison of Libyan, Spanish and Tunisian context. Fine and coarse ware from five sites in olive oil production in the Roman empire, JRA north-eastern Greece, Oxford 1, 33 - 56 Malfitana D. 2002, Eastern terra sigillita wares Mayerson P. 1985, The Wine and Vineyards of in the Eastern Mediterranean. Notes on an Gaza in the Byzantine Period, BASOR 257, 75 initial quantitative analysis, στο Blondé F., – 80 483 - 1992, The Gaza “Wine” Jar (Gazition) and Μίχα Π., Κουρκουμελής Δ. 2010, Ένα σύνολο the “Lost” Ashkelon Jar (Askalônion), IEJ 42, μαγειρικών σκευών από το Ναυάγιο "ΣΥΡΝΑ 76 – 80 ΙΙ", στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Mayet F. 1975, Les ceramiques a parois fines ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο dans la peninsule iberique, Paris (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Mayet F., Picon M. 1986, Une sigillee 2006), Θεσσαλονίκη, 282 – 294 phoceenne tardive (Late Roman C ware) et sa diffusion en Occident, Figlina 7, 129 – 142 Młynarczik J. 2013, Wine for the Christians in Early Islamic Susita (Hippos of the Decapolis), McCormick M. 1998, Bateaux de vie, bateaux ÉtTrav 26, 474 – 485 de mort. Maladie, commerce, transports annonaires et le passage économique du Bas- Młynarczik J. 2014, LRC (Phocaean) ware Empire au moyen âge, στο Morfologie sociali pottery in the urban context of Hippos - Susita, e culturali in Europa fra tarda antichità e alto στο Meyza H., Domżalski K. (επιμ.), Late medioevo, Spoleto, 35 - 121 Hellenistic to Medieval fine wares of the Aegean coast of Anatolia. Their production, - 2012, Movements and Markets in the First imitation and use, Warsaw, 193 - 200 Millennium Information, Containers, and Shipwrecks , στο Morrison C. (επιμ.), Trade Morales Muñiz A. 1989, Annex 2. Informe and Markets in Byzantium, Washington, 51 – sobre la fauna ictiologica recuperade en una 98 amfora Megaw A. H. S., Jones E. R. 1983, Byzantine tardo-romana del typus Keay XXVI and Allied Pottery: A Contribution by (spatheion), στο Un abocador del segle V D. Chemical Analysis to Problems of Origin and C. en el fórum provincial de Tàrraco, Distribution , BSA 78, 235 - 263 Tarragone , 324 - 328 Medieval Pottery Research Group 1998, A Mukai T., Aoyagi M. 2014, Un contexte de la Guide to the Classification of Medieval fin du IIIe s. à Somma Vesuviana (Campanie, Ceramic forms, Medieval Pottery Research Italie), στο Poulou - Papadimitriou N., Group, Occasional Paper 1 Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares Mentzos A. 2016, Les complexes and Amphorae in the Mediterranean: ecclesiastiques a l’epoque mesobyzantine : Archaeology and archaeometry. The renaissance ou survivance?, στο Fournier J. Mediterranean: a market without frontiers, (επιμ.), Philippes, de la Prehistoire a Byzance Oxford, 863 - 872 Etudes d'archeologie et d'histoire, BCH suppl. 55, Paris, 245 - 260 Mulliez A., Mulliez D. 1981, Rapport sur les travaux de l'école française en Grèce en 1987, Μέντζος Α. 2005, Ζητήματα τοπογραφίας των Thassos, Terrain Valma, BCH 105, 948 - 955 χριστιανικών Φιλίππων , Εγνατία 9, 101 - 156 Murialdo G. 2001, Le anfore da transporto, Μέντζος Α., Παϊσίδου Μ., Παπαδοπούλου Π. στο Mannoni T., Murialdo G. (επιμ.), S. Υπό έκδοση, Πανεπιστημιακή ανασκαφή Antonino: un insediamento fortificato nella Φιλίππων: πρώτα συμπεράσματα για τη Liguria bizantina, Bordighera, 255 – 296 μετάβαση των Φιλίππων από την Ύστερη Αρχαιότητα στον Μεσαίωνα, ΑΕΜΘ 30 Murialdo G., Olcese G., Palazzi P., Parodi L. 1998, La ceramica comune in Liguria nel VI e Μέρτζιος Κ. 2007, Μνημεία Μακεδονικής VII secolo, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Ιστορίας (β΄έκδοση), Θεσσαλονίκη Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, Meyer-Schlichtmann C. 1988, Die Firenze, 227 - 251 pergamenische Sigillata aus der Stadtgrabung von Pergamon : Mitte 2. Jh. v. Chr.-Mitte 2. Muhsa R. D., Roskin J., Tsoar H., Skipp G., Jh. n. Chr. Pergamenische Forschungen. τ. 6. Budahn R. J., Sneh A., Porat N., Stanley J.- Berlin – New York D., Katra I., Blumberg G. D. 2013, Origin of the Sinaie - Negev erg, Egypt and Israel: mineralogical and geochemical evidence for 484 the importance of the Nile and sea level Noble J. V. 1984, An overview of the history, Quaternary Science Reviews 69, 28 - technology of Greek and related pottery, στο 48 Ancient Greek and related pottery, proceedings of the International Vase Nacef J. 2007, Nouvelles données sur l'atelier Symposium in Amsterdam 12 – 15 April 1984, de potiers de Henchir Ech Chekaf (Ksour edt. Brigder H.A.G., Amsterdam, 31 - 41 Essef, Tunisie), στο Bonifay M., Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Late roman coarse wares, Νοδάρου Ε. 2010, Ανάλυση Αρχαίας cooking wares and amphorae in the Κεραμικής: Χαρακτηρισμός, Προέλευση, mediterranean, Archaeology and Τεχνολογία, στο Λυριτζής Ι., Ζαχαριάς Ν. archaeometry, Oxford, 581 – 591 (επιμ.), Αρχαίο - Υλικά, Αθήνα, 63 - 101 - 2010, Les recentes donnees sur l'atelier de Ντίνα Α. 2010, Κεραμική από την potiers de Henchir Ech Chekaf (Ksour Essef, παλαιοχριστιανική πόλη των Φθιώτιδων Tunisie): Depotoir 2, στο Menchelli S., Θηβών, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Santoro S., Pasquinucci M., Guiducci G. Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της (επιμ.), LRCW3 Late Roman Coarse Wares, ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Cooking Wares and Amphorae in the (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής Mediterranean: Archaeology and συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου archaeometry. Comparison between western 2006), Θεσσαλονίκη, 563 – 579 and eastern Mediterranean, Oxford, 531 - 538 Ντιντιούμη Σ. 2010, Κεραμική - 2015, La production de la ceramique antique παλαιοχριστιανικών χρόνων από την Κω: dans la region de Salakta et Ksour Essef Στρώμα καταστροφής σε οικόπεδο της πόλης (Tunisie) , Oxford της Κω, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Nachmias J. 1969, Source Rocks of the Saqiye ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Group Sediments in the Coastal Plain of Israel. (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής A Heavy Mineral Study, Israel Journal of συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Earth-Sciences 18, 1 - 16 2006), Θεσσαλονίκη, 795 – 827 Nasr M. 2005, La sigillée africaine dans la - 2014, Εργαστήρια κεραμικής στα région de la Byzacène du Sud-Ouest: Δωδεκάνησα κατά την πρωτοβυζαντινή production et circuits commerciaux, Provence περίοδο: το παράδειγμα της Κω, στο Ζάρρας (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή) Ν., Στεφανάκης Μ. (επιμ.), Αρχαιολογία και τέχνη στα Δωδεκάνησα κατά την ύστερη - 2015, Les dépotoirs d’ateliers de céramiques αρχαιότητα. Πρακτικά ημερίδας στη μνήμη του de Majoura: nouvelles données, LibSt 46, 115 Ηλία Κόλλια, Ρόδος 19 Νοεμβρίου 2011. – 143 Ευλίμενη 2, Ρέθυμνο, 167 - 188 Negru M., Bădescu A., Avram R. 2003a, Oelmann F. 1914, Die Keramik des Kastells Amfore de tip Käpitan II în Dacia Romană, Niederbieber , Frankfurt Cercetări arheologice 12, 231 – 240 Opaiţ A. 1997 - 1998, North African and - 2003b, Käpitan II Amphorae in Roman Spanish amphorae in Scythia Minor, Mar nero Dacia, RCRFActa 38, 209–214 annali di archeologia e storia 3, 47 - 95 Neuru L., Kyle D., Demers A., Hayes J.W. - 2000, Early Roman amphorae from 1980, Late roman pottery : a fifth century Leptiminus, RCRFActa 36, 439 - 442 deposit from Carthage, AntAfr 16, 195 – 211 - 2004a, Local and Imported Ceramics in the Νικολαϊδου - Πατέρα Μ., Μεγγίδης Δ. 2004, Roman Province of Scythia (4th-6th centuries Ανασκαφές στα δυτικά των Φιλίππων, ΑΕΜΘ AD), Oxford 18, 33 – 42 - 2004b, The eastern Mediterranean amphorae Νικολαϊδου - Πατέρα Μ., Αμοιρίδου Κ., in the province of Scythia, στο Eiring J. and Πατέρα Ι. 2006, Φίλιπποι 2006. Σωστική Lund J. (επιμ.), Transport Amphorae and ανασκαφή στο ανατολικό νεκροταφείο, ΑΕΜΘ Trade in the Eastern Mediterranean. Acts Of 20, 127 - 137 An International Colloquium At The Danish 485 Institute Of Athens, 26-29 September 2002, συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου Aarhus, 293 – 308 2006), Θεσσαλονίκη, 520 – 534 - 2007, From Dr 24 to LR 2 , στο Bonifay M., Panella C. 1972, Annotazioni in margine alle Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Late roman stratigrafie delle Terme ostiensi del Nuotatore, coarse wares, cooking wares and amphorae in στο Recherches sur les amphores romaines, the mediterranean, Archaeology and CÉFR 10, Paris, 69 - 106 archaeometry, Oxford, 627 - 643 - 1973, Contenitori da transporto monoansati, - 2009, Cilician LR Amphora 1?, Arheologia στο Carandini A., Fabbricotti E., Palma B., Moldovei 32, 283 – 289 Pucci G. Semerano T. (επιμ.), Ostia III, StMisc 21, Roma, 460 – 462 - 2010, On the origin of Carthage LR Amphora 1, στο Menchelli S., Santoro S., Pasquinucci Panella C. 1982, Le anfore africane della M., Guiducci G. (επιμ.), LRCW3 Late Roman prima, media e tarda età imperiale, tipologia e Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae problemi, στο Thuillier J. P., Ennabli A., in the Mediterranean: Archaeology and Lancel S. (επιμ.), Actes, Colloque sur la archaeometry. Comparison between western Céramique Antique : Carthage, 23-24 juin and eastern Mediterranean, Oxford, 1015 – 1980, Carthage , 171 - 186 1022 - 1986a, Oriente ed occidente : considerationi Opaiţ A., Tsaravopoulos A. 2011, Amphorae su alcune anfore "egee" di eta imperiale a of Dressel 24, similis type in the central aegean Ostia, στο Empereur J.-Y. et Garlan Y. (επιμ.), area (Chios - Erythrai - Kyme), BSA 106, 275 - Recherches sur les amphores grecques, actes 323 du colloque organisé par le CNRS, l' Université de Rennes II et l' EFA, Athènes 10 - Opriş, I. C. 2016, An early byzantine 12 Septembre 1984. BCH, suppl. 13, Paris, 609 amphorae deposit from Capidava, Journal of – 636 Ancient History and Archeology 3, 24 – 42 - 1986b, Le anfore tardoantiche: centri di Orton C. 1989, An introduction to the productione e mercati preferenziali, στο quantification of assemblages of pottery, Giardina A. (επιμ.), Societa romana e impero Journal of Roman Pottery Studies 2, 94 - 97 tardoantico: Le merci, gli insediamenti, Rome, 251 – 272 Orton C. 1993, How many pots make five? An historical review of pottery quantification, - 1993, Merci e scambi nel Mediterraneo Archaeometry 35, 169 – 184 tardoantico, στο Carandini A., Cracco Ruggini L., Giardina A. ( επιμ.), Storia di Roma III: Orton C., Hughes M. 2013, Pottery in L'età tardoantica. 2. I luoghi e le culture, Archaeology, Cambridge Torino, 139 - 178 Orton C., Tyres A.P., Vince, A. G. 1993, Panella C., Saguì L., Coletti F. 2010, Contesti Pottery in archaeology, Cambridge tardoantichi di Roma: Una rilettura alla luce di nuovi dati, στο Menchelli S., Santoro S., Outschar U. 1993, Produkte aus Ephesos in Pasquinucci M., Guiducci G. (επιμ.), LRCW3 alle Welt?, Berichte und Materialien Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares Osterreichisches Archaologisches Institut, Heft and Amphorae in the Mediterranean: 5, 47 - 52 Archaeology and archaeometry. Comparison between western and eastern Mediterranean, Παϊσίδου Μ. 2009, ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης: Oxford, 57 - 78 Το έργο της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ΑΕΜΘ 23, 255 – 266 Παντή Α. 2010, Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από το ανατολικό νεκροταφείο Παϊσίδου Μ. 2010, Ταφική κεραμική της Θεσσαλονίκης, στο Παπανικόλα - παλαιοχριστιανικού κοιμητηρίου στην Ξιφιανή Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Αλμωπίας, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 466 – 485 486 Papadopoulos K. J. 1992, ΛAΣANA, Tuyeres, byzantine period in the Island of Lipsi in the and Kiln Firing Supports, Hesperia 61, 203 – Dodecanese (Greece): A preliminary approach, 221 στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman - 2001, Pottery of the Roman Period, στο Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae Tudor O. J, Papadopoulos K. J., Cambitoglou in the Mediterranean: Archaeology and A. (επιμ.), Torone I: The excavations of 1975, archaeometry. The Mediterranean: a market 1976 and 1978, Athens, 516 - 646 without frontiers, Oxford, 159 – 168 Παπαδόπουλος - Κεραμέυς Α. 1879, Φωκαϊκά. Παπαζάχος Β., Παπαζάχου Αικ. 2002, Οι Ιστορική και τοπογραφική μελέτη μετά επτά σεισμοί της Ελλάδος, Θεσσαλονίκη 2002 εικόνων και ενός τοπογραφικού χάρτου, Σμύρνη Papazoglou F. 1982, Le Territoire de la colonie de Philippes, BCH 106, 89 – 106 Papageorgiou A. 1990, Chronique des fouilles a Chypre en 1989: Musee regional de Paphos, Parker J. A. 1976 - 1977, Sicilia e Malta nel BCH 114, 951 – 955 commercio marittimo dell'antichità, Kokalos 22 - 23, 622 – 631 Παπακωνσταντίνου Μ. Φ. 2000, «Μακεδονικού τύπου» αμφορείς από το - 1992, Ancient Shipwrecks of the νοτιοανατολικό νεκροταφείο της Λαμίας, στο Mediterranean and the Roman Provinces, Κυπραίου Ε. (επιμ.), Ελληνιστική κεραμική από Oxford τη Θεσσαλία, Αθήνα, 195 – 205 Parker J. A., Squire D. M. 1974, A wreck of Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ. 1999, the late 2nd century AD at Terrauzza Εργαστήρια εγχάρακτης κεραμικής: Κεραμικά (Siracusa, Sicily), IJNA 3, 27 – 34 Σερρών, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ. (επιμ.), Βυζαντινά εφυαλωμένα κεραμικά. Η Passelac M. 1993, Céramique à parois fines, τέχνη των εγχαράκτων, Αθήνα, 222 – 242 Lattara 6, 511 - 521 - 2002, Ώρες Βυζαντίου. Έργα και ημέρες στο Pasqualini M. 1998, Les céramiques Βυζάντιο, Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Μυστράς. communes en basse Provence (Ier -IIIe Καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο (Κατάλογος siècles), essai de classification, στο Bonifay έκθεσης, Θεσσαλονίκη, Λευκός Πύργος, M., Carre M. B., Rigior Y. (επιμ.), Fouilles à Οκτώβριος 2001 - Ιανουάριος 2002), Αθήνα Marseille Les mobiliers (Ier-VIle siècles ap. J.- C.) Etudes Massalietes 5, Paris, 293 - 308 - 2006, Από χώμα νερό και φωτιά. Η τέχνη της κεραμικής στο μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. - 2002, Le pot de chambre, une forme Ημερολόγιο 2006, Θεσσαλονίκη particulière du vaisselier céramique dans la maison romaine entre le Ier et IIIe siècles de - 2010, Κεραµική της Ύστερης Αρχαιότητας notre ère, stο Sciallano M., Rivet L. (επιμ.), (3ος-7ος αι. µ.Χ.) Σκέψεις για την Vivre, produire et échanger: reflets ονοµατολογία και ορολογία της στα ελληνικά, méditerranéens: mélanges offerts à Bernard στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Liou, Montagnac, 267 – 274 Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Passi S., Rothschild-Boros C. M., Fasella P., (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής Nazzaro-Porro M., Whitehouse D. 1981, An συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου application of high performance liquid 2006), Θεσσαλονίκη, 829 – 831 chromatography to analysis of lipids in archaeological samples, Journal of Lipid Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Research 22, 778 – 784 2010, Εισαγωγικό σημείωμα, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Passi S., Whitehouse D., 1985, The Contents Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον of Amphorae from Byzacena and Gaza, στο Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά Whitehouse D. (επιμ.), The Schola Praeconum επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - II, PBSR 53, 200 - 203 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 15 - 16 Παζαράς Θ. 2009, Ανασκαφικές έρευνες στην Papavassiliou E., Sarantis K., Papanikolaou E. περιοχή Επανομής Θεσσαλονίκης. Το 2014, A ceramic workshop of the early νεκροταφείο στο Λιμόρι και η 487 παλαιοχριστιανική βασιλική στο Μπγιαδούδι, Pellegrino E. 2004, Note sur un dépotoir de Θεσσαλονίκη céramique du IIIe s. ap. J.-C. et la datation de la résidence du Nord-Est de l'acropole lycienne Peacock D. P. S. 1977, Late Roman amphorae de Xanthos, Anatolia antiqua 12, 123 - 143 from Chalk, near Gravesend, Kent, στο Dore J., Greene K. (επιμ.), Roman pottery studies in - 2009, Les céramiques communes d’origine Britain and beyond : papers presented to John orientales dans le sud de la Gaule au Haut- Gillam, July 1977, London, 295 - 300 Empire. Le gobelet Marabini LXVIII, στο Pasqualini (επιμ.), Les céramiques communes - 1982, Pottery in the Roman World, New d’Italie et de Narbonnaise. Structures de York production, typologies et contextes inédits IIe s. av. J.-C.- IIIe s. apr. J.-C. Actes de la table - 1984a, Petrology and origins, στο Peackock ronde de Naples organisée les 2 et 3 Novembre D. P. S., Fulford M. G. (επιμ.), Excavations at 2006, Naples, 251 - 281 Carthage, The British mission, The avenue of president Habib Bourguida Salambo: The - 2011a, Un dépôt de céramiques du début du pottery and other ceramic evidence from the Ve s. apr. J.-C. sur le site de la rue de la site , τ. Ι.2, Sheffield, 6 – 28 Douane à Porquerolles (Hyères, Var), στο Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), - 1984b, The amphorae: Typology and LRFW1: Late Roman Fine Ware: Solving chronology, στο Peackock D. P. S., Fulford M. problems of typology and chronology, Oxford, G. (επιμ.), Excavations at Carthage, The 175 – 182 British mission, The avenue of president Habib Bourguida Salambo: The pottery and other - 2011b, Un ensemble de céramiques de ceramic evidence from the site , τ. Ι.2, l’extrême fin du IVe s. apr. J.-C. sur le site du Sheffield, 116 - 140 n°43 de l’avenue du XVe Corps à Fréjus (Var), στο Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. Peacock D. P. S., Bejaoui F., Ben Lazreg N. (επιμ.), LRFW1: Late Roman Fine Ware: 1989, Roman Amphora production in Shahel Solving problems of typology and chronology, Region of Tunisia, στο Ecole francaise de Oxford, 183 - 189 Rome (επιμ.), Amphores romaines et histoire economique : dix ans de recherche : actes du Πελεκανίδης Στ. 1955, Η έξω των τειχών colloque de Sienne, 22-24 mai 1986, Rome, παλαιοχριστιανική βασιλική των Φιλίππων, 179 - 222 ΑΕ, 114 – 179 - 1990, Roman pottery production in central - 1960, Ανασκαφή Οκταγώνου Φιλίππων, Tunisia, JRA 3, 59 – 84 ΠΑΕ, 76 - 94 Peacock D. P. S., Williams D. F. 1986, - 1980, Συμπεράσματα από την ανασκαφή του Amphorae and the Roman economy : an Οκταγώνου των Φιλίππων σχετικά με τα introductory guide, New York μνημεία και την τοπογραφία της πόλης, στο Η Καβάλα και η περιοχή της, Α' Τοπικό Συμπόσιο Pecci A., Cau Ontiveros A. M. 2010, Análisis (Καβάλα, 18-20 Απριλίου 1977), Θεσσαλονίκη, de residuos orgánicos en ánforas. El problema 149 – 158 de la resina y del aceite, στο Blázquez J.M., Remesal J. (επιμ.), Estudios sobre el Monte Πελεκανίδου Ε. 1980, Η κατά παράδοση Testaccio (Roma), V, Instrumenta 35, φυλακή του Παύλου στους Φιλίππους, στο Η Barcelona, 593 – 600 Καβάλα και η περιοχή της, Α' Τοπικό Συμπόσιο (Καβάλα, 18-20 Απριλίου 1977), Θεσσαλονίκη, Pecci A., Salvini L., Cirelli E., Augenti A. 427 - 431 2010, Castor Oil at Classe: (Ravenna-Italy): residue analysis of some late roman amphorae Πελεκανίδου Ε., Μέντζος Α. 1990, Οκτάγωνο coming from the port, στο Menchelli S., Φιλίππων: Πρώτα συμπεράσματα μετά τις Santoro S., Pasquinucci M., Guiducci G. νεώτερες έρευνες, στο Μνήμη Δ. Λαζαρίδη, (επιμ.), LRCW3 Late Roman Coarse Wares, πόλις και χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Cooking Wares and Amphorae in the Θράκη : Πρακτικά αρχαιολογικού συνεδρίου, Mediterranean: Archaeology and Καβάλα 9-11 Μαίου 1986, Θεσσαλονίκη, 597 archaeometry. Comparison between western – 607 and eastern Mediterranean, Oxford, 617 - 622 488 Πέννα Β. 1996, Η ζωή στις βυζαντινές πόλεις Pettegrew K. D. 2016, The Isthmus of Corinth: της Πελλοπονήσου: Η νομισματική μαρτυρία., Crossroads of the Mediterranean World, στο Τζαμαλής Π..Α. (επιμ.), Μνήμη Martin Michigan Jesop Price, Αθήνα, 195 - 288 Picard O., Sodini J. P. 1972, Travaux de l’ Pennas Ch. 1995, Early Christian burials at école française en 1971, Thasos. Sondage Philippi, Byzantinische Forschungen XXI, 215 Delcos - Valma, BCH 96, 936 - 949 – 226 Picon M. 1973, Introduction a l'etude Pellissier H. J. F. E. 1853 (επανέκδοση. 2013), technique des ceramiques sigillees de Lezoux, Description de la regence de Tunis, Dijon Exploration scientifique de L' Algerie, Paris Pickersgill C., Roberts P. 2003, New light on Pẽna J. T. 1990, Internal Red-Slip Cookware roman Sparta. Roman pottery from the Sparta (Pompeian Red Ware) from Cetamura del Theatre and stoa, BSA 98, 549 – 597 Chianti, Italy: Mineralogical Composition and Provenience, AJA 94, 647 – 661 Piérart M., Thalmann J. P. 1980, Céramique romaine et médiéval, stο (epιµ.), Études Πέννας Χ. 1976, Αγρός Ηλία Παυλίδη (αρ. Argiennes, BCH suppl. 6, Paris, 459 - 482 κλήρ. 460), ΑΔ 31 (B: Χρονικά), 335 – 336 Piéri D. 1999, Les importations d' amphores Πέππα Αικ. 2014, Η οικονομία της επαρχίας orientales tardives en Gaule méridionale (IVe - Μακεδονίας Α' κατά το τέλος της ύστερης VIIe siecles) typologie, chronologie et αρχαιότητας (565-717). Η συμβολή της contenu, στο Atti, XXX et XXXI convegno κεραμικής από τις τομές 33 και 34 της internationale della ceramica (1997 - 1998), ανασκαφής του θεάτρου των Φιλίππων. Αθήνα Albisola, 19 - 29 (μεταπτυχιακή εργασία) - 2005a, Le commerce du vin oriental à Πετρίδης Π. 2008, Παρατηρήσεις στις πόλεις l'époque byzantine (Ve-VIIe siècles) : le και τις αστικές οικίες της ύστερης αρχαιότητας témoignage des amphores en Gaule, Beyrouth στον ελλαδικό χώρο, ΔΧΑΕ ΚΘ, 247 – 258 - 2005b, Nouvelles productions d’ amphores Petridis P. 2010, La céramique protobyzantine de Syrie du nord ayx époques Protobyzantine de Delphes: Une production et son contexte, et Omeyyade, στο Mélanges. Sodini, Jean- Fouilles de Delphes V, Paris, Pierre. TravMém 15, Paris, 583 - 596 - 2013, Πρωτοβυζαντινή κεραμική του - 2007, Les centres de production d' amphores Ελλαδικού χώρου, Αθήνα en Mediterranee orientale durant l' antiquite tardive: Quelques remarques, στο Bonifay M., - 2014, Πρόσκληση σε γεύμα στην Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Late roman Πρωτοβυζαντινή Θάσο, στο Πετρίδης Π., coarse wares, cooking wares and amphorae in Φώσκολου Β. (επιμ.), ΔΑΣΚΑΛΑ. Απόδοση the mediterranean, Archaeology and τιμής στην καθηγήτρια Μαίρη Παναγιωτίδη- archaeometry, Oxford, 611 - 625 Κεσίσογλου, Αθήνα, 437 - 453 Πινγιάτογλου Σ. 2005, Δίον. Το ιερό της - 2018, Οικιών και κεραμίων συναγωγή. Τα Δήμητρος: Οι λύχνοι, Θεσσαλονίκη σπίτια και ο κεραμικός εξοπλισμός τους στην Πρωτοβυζαντινή Ελλάδα, στο Γιανγκάκη Α., Πιτάρη - Μαγιολέττι Ε. 2008, Τα λαήνια. Πανοπούλου Α. (επιμ.), Το Βυζάντιο χωρίς Συλλογή Έφης Μιχελή, Αθήνα λάμψη, Τα ταπεινά αντικείμενα και η χρήση τους στον καθημερινό βίο των Βυζαντινών, Portale E. C. 2014, The sunset of Gortyn: Αθήνα, 19 - 44 Amphorae in 7th - 8th centuries A.D., στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Πέτσας Φ. 1966, Μακεδονία: Β΄ Ανασκαφή Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman Πανεπιστημιουπόλεως Θεσσαλονίκης, ΑΔ 21 Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae (Β: Χρονικά), 334 – 339 in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry. The Mediterranean: a market - 1974, Χρονικά αρχαιολογικά 1968 - 1970, without frontiers, Oxford, 477 - 489 Μακεδονικά 14, 212 – 381 489 Portale E. C., Romeo I. 2001, Contenitori da between western and eastern Mediterranean, transporto, στο Di Vita A (επιμ.), Gortina V.3, Oxford, 741 – 749 Lo scavo del pretorio, I materiali, τ. 1, Padoue, 260 – 410 Πούλου - Παπαδημητρίου Ν. 2001, Βυζαντινή κεραμική από τον ελληνικό νησιωτικό χώρο Poulou - Papadimitriou N. 1985, Samos και την Πελοπόννησο (7ος - 9ος αι.): Μια paleochretienne : l'apport du materiel πρώτη προσέγκγιση, στο Κουντούρα-Γαλάκη archeologique, Sorbone (αδημοσίευτη Ε. (επιμ.), Οι σκοτεινοί αιώνες του Βυζαντίου διδακτορική διατριβή) 7ος - 9ος αιώνας, Αθήνα, 231 – 266 - 1995, Le monastère byzantine à Pseira - - 2003, Μεσοβυζαντινή Κεραμική από την Crete: la ceramique, στο Dassmann E., Κρήτη: 9ος - 12ος αιώνας, στο Μπακιρτζής Χ. Engemann J. (επιμ.), Akten des XII. (επιμ.), Πρακτικά του 7ου διεθνούς συνεδρίου Internationalen Kongresses fur Christliche Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Archaologie : Bonn 22.-28. September 1991, Θεσσαλονίκη 11 - 16 Οκτωβρίου 1999, Münster, 1119 - 1131 Αθήνα, 211 – 226 - 2000, Ceramique montee a la main est – elle - 2004, Τα εφυαλωμένα αγγεία της forcement barbare?, Dossiers d' Archeologie Ελεύθερνας. Νέα στοιχεία για την εμφάνιση 256, 35 της εφυάλωσης στο Βυζάντιο, στο Θέμελης Π. (επιμ.), Πρωτοβυζαντινή Ελεύθερνα- Τομέας Ι, - 2005. The Site Data and Pottery α’ τόμος.. σ., Αθήνα, 209 - 221 (Byzantine pottery). επιμ. Betancourt Ph P, Davaras C, Simpson R. H. The - 2011, Τεκμήρια υλικού πολιτισμού στην Archaeological Survey of Pseira Island, Part 2. Βυζαντινή Κρήτη: 7ος-12ος αι., στο The Intensive Surface Survey. Philadelphia, Καψωμένο Ε., Ανδεαδάκη - Βλαζάκη Μ., Pennsylvania, 7-244 Ανδριανάκης Μ. (επιμ.), Περαγμένα Ι' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου (Χανιά 1 - 8 Οκτωβρίου 2006), Χανιά, 381 – 447 - 2017, Transport amphorae and trade in the Aegean from the 7th to the 9th century AD: - 2014, Θαλάσσιοι δρόμοι στο Αιγαίο κατά την containers for wine or olive oil?, Βυζαντινά 35, πρωτοβυζαντινή περίοδο: η μαρτυρία της 195 – 216 κεραμικής, στο Ζάρρας Ν., Στεφανάκης Μ. (επιμ.), Αρχαιολογία και τέχνη στα Poulou - Papadimitriou N. 2018, The Aegean Δωδεκάνησα κατά την ύστερη αρχαιότητα. during the ‘transitional’ period of Byzantium: Πρακτικά ημερίδας στη μνήμη του Ηλία the archaeological evidence, στο Hill D. Κόλλια, Ρόδος 19 Νοεμβρίου 2011. Ευλίμενη 2, (επιμ.), Naxos and the Byzantine Aegean: Ρέθυμνο, 127 – 152 Insular Responses to Regional Change, Athens, 29 - 50 Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E. 2007, La céramique protobyzantine de Pseira: La - υπό έκδοση, Philippi from the late Antiquity production locale et les importations, étude to the Transitional Period of Byzantium: typologique et pétrographique, στο Bonifay Evidence from the Excavation of the M., Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Late roman University of Thessaloniki, στο Friessen S., coarse wares, cooking wares and amphorae in Schowalter D., Lychounas M. (επιμ.), Philippi, the mediterranean, Archaeology and from colonia augusta to communitas christiana archaeometry, Oxford, 755 - 766 : religion and society in transition. Proceedings of an international congress held - 2014, Transport vessels and maritime routes at Philippi (6 - 10 July 2015) in the Aegean from the 5th to the 9th c. A.D. Preliminary results of the EU funded Poulou - Papadimitriou N. - Didioumi S. 2010, "Pythagoras II" project: The Cretan case study, Nouvelles données sur la production de l’ στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., atelier céramique protobyzantin à Kardamaina Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 Late Roman (Cos – Grèce), στο Menchelli S., Santoro S., Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae Pasquinucci M., Guiducci G. (επιμ.), LRCW3 in the Mediterranean: Archaeology and Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares archaeometry. The Mediterranean: a market and Amphorae in the Mediterranean: without frontiers, Oxford, 873 - 883 Archaeology and archaeometry. Comparison 490 Πούλου - Παπαδημητρίου Ν., Τάντσης Α. Ράπτης Κ. 2011, Αρχαιολογικά τεκμήρια 2019, Δύο βυζαντινά λουτρά στους Φιλίππους, κεραμικών εργαστηρίων στον ελλαδικό χώρο Βυζαντινά 36, 167 – 197 (4ος-15ος αι. μ.Χ.), ΔΧΑΕ 32, 173 – 196 Provost S. 2003, Une refection des remparts de Rauh K. N., Warner Slane K. 2000, Possible Philippes sous Michel VII Doukas, RÉByz 61, amphora kiln sites in W Rough Cilicia, JRA 167 - 182 13, 319 - 330 Provost S. 2004, Philippes, BCH 128 - 129, 774 – 803 Rautman L. M. 1995, Two Late Roman Wells at Sardis, AASOR 53, 37 – 84 - 2016, Esquisse du paysage urbain entre le IXe s. et le XIIe s d apré, στο Fournier J. - 1998, Handmade pottery and social change: (επιμ.), Philippes, de la Prehistoire a Byzance The view from late Roman Cyprus, JMA 11, Etudes d'archeologie et d'histoire, BCH suppl 81 - 104 55, Paris, 215 - 242 Rautman L. M., Gomez B., Neff H., Glascock Provost S., Boyd M. 2002, Application de la D. M. 1993, Neautron activation analysis of prospection géophysique à la topographie late roman ceramics from Kalavasos – Kopetra urbaine,II Philippes, les quartiers Ouest, BCH and the environs, RDAC 1993, 233 - 264 126, 431 - 488 - 1999, Amphoras and roof tiles from late Provost S., Foschia L. 2002, Η «οικία των roman Cyprus, JRA 12, 377 – 391 άγριων ζώων» στους Φιλίππους. Οι νέες ανασκαφές, ΑΕΜΘ 16, Θεσσαλονίκη, 107 – 118 Raux S. 1998, Méthodes de quantification du mobilier céramique. Etat de la question et pistes de réflexion, stο Arcelin P., Tuffreau- Ψαρρά Ε. 2003, Σωστική ανασκαφή στο Libre M. (epιµ.), La quantification des Τσιφλίκι Νάουσας κατά το 2003, ΑΕΜΘ 17, céramiques: conditions et protocole : actes de 539 - 551 la table ronde du Centre archéologique européen du Mont Beuvray (Glux-en-Glenne, Ψαροπούλου Μ. 1984, Τελευταίοι τσουκαλάδες 7-9 avril 1998), Glux-en-Glenne, 11 – 16 του Ανατολικού Αιγαίου, Ναύπλιο Raynaud C. 1993, Céramique Late Roman C, Rădulescu A. 1973, Amphores aux stο Py M. (επιμ.), Dicocer, Dictionnaire des inscriptions de l' edifice romain a mosaique de céramiques antiques (Vile s. av. n. è.-VIIe s. tomi / Amfore cu nscriptii de la Edificuil den.è.)en Méditerranée nord-occidentale Roman cu Mozaic din Tomis, Pontica 6, 193 – (Provence, Languedoc, Ampurdan), Lattara 6, 207 Lattes, 502 – 503 Rahmani Y. L. 1991, Two Byzantine Regev D. 2004, The Phoenician Transport Winepresses in Jerusalem, Atiqot 20, 95 - 110 Amphora, στο Eiring J. and Lund J. (επιμ.), Transport Amphorae and Trade in the Eastern Ramon J., Cau M. A. 1997, Niveles de época Mediterranean. Acts Of An International vándala de Es Castell (Eivissa), στο Actes de la Colloquium At The Danish Institute Of Athens, Taula Rodona sobre Contextos ceràmics 26-29 September 2002, Aarhus, 337 – 352 d’època romana tardana i de l’alta edat mitjana (segles IV-X), Badalona, 1996, Remolà Vallverdú J. 2000, Las ánforas tardo- Arqueomediterrània, 2, Barcelona, 269 - 311 antiguas en Tarraco (Hispania Tarraconensis). Siglos IV-VII, Barcelona Ράπτης Κ. 2001, Παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά εργαστήρια της Ελλάδας, Revilla Calvo V. 2011, Contextos cerámicos Θεσσαλονίκη (αδημοσίετη μεταπτυχιακή del siglo VI d.C. de Iluro (Hispania εργασία Tarraconensis), στο Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), LRFW1: Late Roman Fine Ware: Solving problems of typology and chronology, Oxford, 129 – 154 491 - 2018, Las anforas norteafricanas de Xanten, Solving problems of typology and chronology, στο Remesal Rodríguez J. (επιμ.), Colonia Oxford, 15 – 32 Iulia Traiana (Xanten) y el Mediterráneo. El comercio de alimentos, Barcelona, 171 - 179 Reynolds P., Vroom J. 2018 ‘Amphorae’ The oxford dictionary of late antiquity, Oxford Reynaud P., Bonifay M., Foy D., Pelletier J.- P., Piery D., Pournot J., Rigoir Y. 1998, Le Ricci A. 1973, Ceramica a pareti sottili, στο puits de la rue du Bon Jesus (ilot 39 N), στο Carandini A., Fabbricotti E., Palma B., Pucci Bonifay M., Carre M. B., Rigior Y. (επιμ.), G. Semerano T. (επιμ.), Ostia III, Studi Fouilles a Marseille Les mobiliers (Ier-VIle Miscellanei 21, Roma, 341 – 363 siecles ap. J.-C.) Etudes Massalietes 5, Paris, 197 – 250 Ricci M. 1998, La ceramica comune dal contesto di VII secolo della Crypta Balbi, στο Reynolds P. 1987, El yacimiento tardorromano Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo de Lucentum (Benalúa-Alicante) : Las atti del convegno in onore di John W. Hayes cerámicas finas, Catálogo de fondos del Museo Roma, 11-13 maggio 1995, Firenze, 351 - 382 Arqueológico (II), Alicante Riccobono D. 2007, Ceramica comune di - 1993, Settlement and pottery in the Vinalopo produzione orientale, στο Morselli C., Valley (Alicante, Spain) / A.D. 400-700 , Auriemma R., Agnoli F. (επιμ.), Trieste Oxford antica: lo scavo di Crosada, Trieste, 86 - 89 - 1995, Trade in the Western Mediterranean, Rigoir J. 1968, Les sigillées paléochrétiennes AD 400 - 700: The ceramic evidence, Oxford grises et orangées, Gallia 26, 177-244 - 2004, The Roman pottery from the Triconch Riley A. J. 1975, The Pottery from the First Palace, στο Hodjes R., Bowden W., Lako K. Session of Excavation in the Caesarea (επιμ.), Byzantine Butrint, Excavations and Hippodrome, BASOR 218, 25 - 63 surveys 1994 - 1999, Oxford, 224 – 269 - 1979, Coarse pottery, στο Lloyd J. A. (επιμ.), - 2005, Levantine amphorae from Cilicia to Excavations at Sidi Khrebish Benghazi Gaza: a typology and analysis of regional (Berenice), τ. 2, Tripoli, 212 – 216 production trends from the 1st to 7th centuries, στο Esparraguera M.J., Garrigos B.J., - 1981, The pottery from the cisterns 1977.1, Ontiveros A.M. (επιμ.), LRCW 1, 1st 1977.2, 1977.3, στο Humphrey H. J. (επιμ.), conference on Late roman coarse wares, Excavations at Carthage, 1977, conducted by cooking wares and amphorae in the the University of Michigan, Michigan, 85 – mediterranean, Archaeology and 124 archaeometry (Barcelone 14 - 16 March 2002), London, 563 - 612 Rizakis A. 2016, Société, institutions, cultes, στο Fournier J. (επιμ.), Philippes, de la - 2011, Fine ware from Beirut contexts, c. 450 Préhistoire à Byzance Études d'archéologie et to the early 7th century, στο Cau M. A., d'histoire, BCH suppl. 55, Paris, 175 - 197 Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), LRFW1: Late Roman Fine Ware: Solving problems of typology and chronology, Oxford, 207 – 230 Rizzo M. A. 2000a, Il settore E: gli ambienti orientali delle Terme, στο Di Vita A. (επιμ.), Gortina V.1, lo scavo del pretorio (1989 - - 2013, Transport Amphorae of the First to 1995), Padova, 523 – 568 Seventh Centuries: Early Roman to Byzantine Periods, στο Aylward W. (επιμ.), Excavations at Zeugma, τ. 2, Los Altos, California, 93 - 161 - 2000b, Il settore F: gli ambienti orientali delle Terme, στο Di Vita A. (επιμ.), Gortina V.1, lo scavo del pretorio (1989 - 1995), Reynolds P., Bonifay M., Cau A. M. 2011, Padova, 689 - 736 Key contexts for the dating of late Roman fine wares: a preliminary review and "seriation", στο Cau M. A., Reynolds P., Bonifay M. (επιμ.), LRFW1: Late Roman Fine Ware: 492 - 2001a, Terra sigillata LRC, στο Di Vita A. Saguì L. 1980, Ceramica Arfricana dalla "Villa (επιμ.), Gortina V.3, lo scavo del pretorio, I di Tiberio" a Sperlonga, MÉFRA 92, 471 – 525 materiali, Padova, 55 – 64 Saguì L. 1998, Il deposito della Crypta Balbi: - 2001b, Terra sigillata africana, στο Di Vita Una testimonianza imprevedibile sulla Roma A. (επιμ.), Gortina V.3, lo scavo del pretorio, I del VII secolo, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica materiali, Padova, 40 - 54 in Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, Robinson H. S. 1959, Pottery of the Roman Firenze, 305 - 330 period, Agora vol. 5, Princeton - 2001, La circolazione delle merci: il deposito Romančhuk, I. A. 2005, Studien zur della fine del VII secolo nell essedra della Geschichte und Archäologie des Crypta Balbi, ceramica fine da mensa, στο byzantinischen Cherson, Leiden, Boston Arena S.M., Deloglu P., Paroli L, Ricci M., Sagui L., Venditelli L. (επιμ.), Roma : dall'antichità al Medioevo : archeologia e Romanus K., Baeten J., Poblome J., Accardo storia nel Museo nazionale romano, Crypta S., Degryse P.,Jacobs P., De Vos D., Waelkens M. 2009, Wine and olive oil permeation in Balbi, Milano, 268 - 274 pitched and non-pitched ceramics: relation with results from archaeological amphorae Salomonson W. J. 1968, Études sur la from Sagalassos, Turkey, JAS 36, 900 - 909 ceramique romaine d'Afrique. Sigillee claire et ceramique commune de Henchir el Ouiba Rothschild - Boros M. C. 1981, The (Raqqada) en Tunisie Centrale, BABesch 43, determination of Amphora Content, στο Barker 80 – 154 G., Hodges R. (επιμ.), Archaeology and Italian society, prehistoric, Roman and medieval - 1969, Spätrömische rote Tonware mit studies, Oxford, 79 – 89 Reliefverzierung aus nordafrikanischen Werkstätten. Entwicklungsgeschichtliche Untersuchungen zur Reliefgeschmiickten Terra Rudolf W. W. 1979, Excavations at Porto Sigillata Chiara 'C', BABesch 44, 4 – 109 Cheli and vincinity. Preliminary report V: The early byzantine remains, Hesperia 48, 294 – Σαμίου Χ., Αθανασιάδης Γ. 1987, 320 Αρχαιολογικές και αναστηλωτικές εργασίες στο θέατρο των Φιλίππων, στο ΑΕΜΘ 1, Runnels N. C., Munn H. M. 1994, Appendix Θεσσαλονίκη, 353 - 362 A: A register of sites, στο Jameson H. M., Runnels N. C., Van Andel H. T. (επιμ.), A Σαμσαρής Δ. 1976, Ιστορική γεωγραφία της Greek Countryside. The Southern Argolid from Ανατολικής Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα, Prehistory to the Present Day, Stanfrord, 415 - Θεσσαλονίκη 539 Sánchez V. J. 2008, Early byzantine lamellar Sabrié R., Sabrié M. 1991, Les céramiques armour from Carthago Spartaria, GLADIUS, importées, στο Solier Y. (επιμ.), La Basilique Estudios sobre armas antiguas, arte militar y paléochrétienne du Clos de la Lombarde à vida cultural en oriente y occidente 28, 195 - Narbonne. Cadre archéologique, vestiges et 210 mobiliers. Suppléments à la RANarb 23, 87 - 122 Sanders D. R. G. 1999, A Late Roman Bath at Corinth: Excavations in the Panayia Field, Sackett H. L. 1992, The Roman pottery, στο 1995-1996, Hesperia 68, 441 - 480 Sackett H. L. (επιμ.), Knossos from Greek City to Roman Colony: excavations at the - 2016, Recent Finds from Ancient Corinth: unexplored mansion II, Oxford, 147 – 256 How Little things Make Big Differences, Leiden Sadrine E. 2014, Les ceramiques a paroi fine dans l’Orient du debut de l’Empire et leurs - 2018, Είχαν οι απλοί άνθρωποι κεραμικά; imitations egyptiennes, cnidiennes et Είδη οικοσκευής των πλουσιότερων και των paphiennes, RCRFActa 43, 19 - 26 φτωχότερων βαθμίδων της κοινωνίας, στο 493 Γιανγκάκη Α., Πανοπούλου Α. (επιμ.), Το Schwerdt N. 2014, Utilitarian and cooking Βυζάντιο χωρίς λάμψη, Αθήνα, 79 - 107 wares from the baths of Faustina in Miletus (Turkey), στο Poulou - Papadimitriou N., Sanders D. R. G., Bookidis N., Williams K. C. Nodarou E., Kilikoglou V. (επιμ.), LRCW4 II, Rohn A. 2002, Corinth excavations Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares archaeological site manual and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and archaeometry. The Santamaria C. 1995, L'epave Dramont « E » a Mediterranean: a market without frontiers, Saint-Raphael (Ve siecle ap. J.-C.), Oxford, 677 - 68 Archaeonautica 13, 5 – 198 Scorpan C. 1977, Contribution a la connaissance de certains types céramiques Sartiaux F. 1914, Recherches sur le site de romano-byzantins (IVe-VIIe siecles) dans l'ancienne Phocée, CRAI 58, 6 – 18 l'espace istro – pontique, Dacia 21, 269 – 297 Sauer R. 2005, Ergebnisse der mineralogisch- Senol K., Alkaç E. 2017, A re-discovery of a petrographischen Analysen von ausgewählten LRA 1 workshop in Cilicia and the existence römischen Amphorenproben aus Wien, στο of LRA 1 in Alexandria due to the new Krinzinger F. (επιμ.), Vindobona. Beiträge Zu evidence. , στο Dixneuf D. (επίμ.), LRCW 5 Ausgewählten Keramikgattungen in Ihrem Late Roman coarse wares, cooking waresand Topographischen Kontext (Archäologische amphorae in the Mediterranean.Archaeology Forschungen 12), Vienna, 110 – 142 and archaeometry, Alexandrie, 831 - 843 Sazanov A.V. 2017, Problemes de typologie et Sève M. 2014β, Φίλιπποι 1914-2014: 100 de chronologie, στο Dixneuf D. (επιμ.), LRCW 5, Late Roman coarse wares, cooking wares χρόνια γαλλικών ερευνών, Αθήνα and amphorae in the Mediterranean. Archaeology and archaeometry, Alexandrie, Sève M., Weber P. 2014α, Οδηγός του forum 651 – 670 των Φιλίππων, Paris Schäfer J. 1962, Terra sigillata aus Pergamon, Shaw T. 1743, Voyages de M. Shaw, dans AA, 777 – 802 plusieurs provinces de la Barbarie et du Levant, contenant des observations Scheibler I., 1992 Ελληνική κεραμική, géographiques, physiques, philologiques et παραγωγή, εμπόριο και χρήση των αρχαίων mellées sur les rotaumes d'Alger et de Tunis, ελληνικών αγγείων, Αθήνα sur la Syrie, l'Égypte et l'Arabie Pétrée τ. 1, Hague Schuring M. J. 1984, Studies on Roman Sheppard S. 2008, Philippi 42 BC: The death Amphorae I-II, BABesch 59, 137 – 193 of the Roman Republic, Oxford - 1988, Terra sigillata Africana from the San Sherriff L. B., McCammon C., Stirling L. Sisto Vecchio in Rome, BABesch 63, 1 – 62 2002, A Mössbauer Study of the Color of Roman Pottery from the Leptiminus Schneider M. A. 1929, Samos in Archaeological Site, Tunisia, Geoarchaeology Früchristlicher und Byzantinischer zeit, AM 17, 863 – 874 54, 96 – 141 Sibella P. 1995, Tantura Lagoon, Israel "A Schneider M. A., Japp S. 2009, cove of many shipwreks: The Ceramics, Röntgenfluoreszenzanalysen von 115 Institute of Nautical Archaeology Quarterly Keramikproben aus Pergamon, Çandarli, Elaia 22/2, 13 - 17 und Atarneus (Türkei), IstMitt 59, 287 – 306 Schneider G., Mommsen H. 2009, Eastern Siena E., Troiano D., Verrocchio V. 1998, Sigillata C von Pergamon und Çandarli Ceramiche dalla Val Pescara, στο Saguì L. (Türkei) – ein ethodenvergleich von WD-XRF (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del und NAA, Archäometrie und Denkmalpfl ege convegno in onore di John W. Hayes Roma, 2009. Metalla, Sonderheft 2, 223 – 225 11-13 maggio 1995, Firenze, 665 - 704 494 Şimşek C. 2003, Laodikeia Antik Kentinden Sodini P. 2000, Productions et echanges dans Haç Baskili Tabaklar, στο III. Uluslararası le monde protobyzantin (IV-VII"s.): Le cas de Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu, 16-30 la ceramique, στο K., Hild F., Koder J., Soustal P. (επιμ.), Byzanz als Raum. Zu Methoden und Haziran 2003, Eskişehir, Türkiye = 3rd Inhalten der historischen Geographie des International Eskişehir Terra Cotta Östlichen Mittelmeerraumes, Wien, 181 - 208 Symposium, June 26 - 30 2003, Eskişehir, 411– 423 Spyridakis G. 1973, Die Volksuberlieferung uber Alexander den Grossen in Nord- Şimşek C., Bilgin. M. 2018, Laodikeia Geç Griechenland (Makedonien und Thrakien), Antik Çag Seramikleri, στο Şimşek C., Kaçar Zeitschrift fur Balkanologie 9, 187 – 194 T. (epιµ.), Geç Antik Çag’da Lykos Vadisi ve Çevresi, Istanbul, 175 – 199 Staffa R. A. 1998, Le produzioni ceramiche in Abruzzo fra fine V e VII secolo, στο Saguì L. Sirano F. 2001, Ceramica da fuoco, στο Di (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del Vita A. (επιμ.), Gortina V.3, Lo scavo del convegno in onore di John W. Hayes Roma, pretorio, I materiali, τ. 2, Padova, 537 – 561 11-13 maggio 1995, Firenze, 437 - 480 Σκαρμούτσου Κ. 2010, Κεραμική από το Staikova L. 1991, Production and Distribution παλαιοχριστιανικό νεκροταφείο περιοχής of the so-called „Macedonian” Terra Sigillata Κρανείου - Αρχαίας Κορίνθου, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. grise In the Upper Strouma Valley, RCRFActa (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από 29/30, 275 – 284 τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Steckner C. 1989, Les amphores LR 1 et LR 2 Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), en relation avec le pressoir du complexe Θεσσαλονίκη, 712 – 742 ecclésiastique des thermes de Samos, στο Déroche V., Speiser J. M. (επιμ.), Recherches Σκορδαρά Μ. 2014, Παλαιοχριστιανικό sur la céramique Byzantine, actes du colloque εργαστήριο υαλουργίας στους Φιλίππους: organisé par l'École Française d'Athenes et τεχνολογική, τυπολογική και μορφολογική l'Université de Strasbourg II (Centre de μελέτη της τοπικής παραγωγής, Θεσσαλονίκη Recherches sur l'Europe Centrale et Sud- (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή) Orientale), Athènes 8-10 avril 1987. BCH suppl. 18, Paris, 57 - 71 Slim L., Bonifay M., Piton J., Sternberg M. 2008, Les fabriques romaines de salaisons de Stern E. M. 1968, Note analytique sur des poissons à Neapolis (Nabeul, Tunisie): tessons de sigillée claire D ramassés a Henchir Travaux 1999 - 2005, στο Napoli J. (επιμ.), Es Srira et Sidi Aich, BABesch 43, 146 – 154 Ressources et activités maritimes des peuples de l’ antiquité, Actes du coloque de Boulogne – Στρατή Α., Σινάκος Α. 2006, Ανασκαφή sur – mer 12, 13 et 14 Mai 2005. Les cahiers υστερορωμαϊκού - παλαιοχριστιανικού du littoral, Dunkerque, 203 – 222 νεκροταφείου στο Κλειδί του νομού Φλώρινας, ΑΕΜΘ 20, 931 – 940 Snape S. 1997, Pelusium (South), Cahiers de la céramique égyptienne 5, 103 - 108 Stubbs B. W. 1867, Gesta Regis Henrici Secundi benedicti abbatis. The Chronicle of Small A., Buck R. 1994, The Excavations: the Reigns of Henry II and Richard I, AD Period 3A στο Small A., Buck R., Ackroyd B., 1169–1192. Known Commonly under the (επιμ.), The Excavations of San Giovanni di Name of Benedict of Peterborough. τ. 2, Ruoti: Volume I: The Villas and their London Environment, Τoronto, 75-90 Švaňa K. 2012, Basic Characteristics of the Smokotina V. A. 2015, The import of LR 1 Late Roman Glazed Mortars from the amphorae into Bosporus, στο Demesticha S. Auxiliary Fort at Iža, Bridgehead of Brigetio, (επιμ.), Per Terram, Per Mare: Seaborne Novensia 23, 167 – 179 Trade and the Distribution of Roman Amphorae in the Mediterranean, Uppsala, 121 Švaňa K. 2011, Post-Valentinian and early 5th – 135 century finds of Late Roman glazed pottery from the auxiliary fort at Iža, bridgehead of 495 Brigetio, Anodos, Studies of the Ancient world Tomber S. R., Williams F. D. 1986, Late 11, 269 - 281 Roman Amphorae in Britain, Journal of Roman Pottery Studies 1, 42 - 54 Swan V. G. 2004, Dichin (Bulgaria) and the supply of amphorae to the Lower Danube in Tončeva G. 1953, La céramique antique the late Roman-early Byzantine period, στο grecque au Musée de Staline, Izvestija na Eiring J. and Lund J. (επιμ.), Transport Varnenskoto Archeologičesko Družestvo Amphorae and Trade in the Eastern (Bulletin de la Société Archéologique à Varna) Mediterranean. Acts Of An International 9, 22 – 40 Colloquium At The Danish Institute Of Athens, 26-29 September 2002, Aarhus, 371 - 382 - 1961, Contrefaçons modernes sur deux vases antiques au musée archéologique de Varna, Tchernia A. 1969, Recherches archeologiques Izvestija na Varnenskoto Archeologičesko sous-marines , Gallia 27, 465 - 499 Družestvo (Bulletin de la Société Archéologique à Varna) 12, 22 - 40 Θέμελης Π. 2004, Ονοματολόγιο σκευών και αγγείων, στο Δρούγου Σ., Ζαφειροπούλου Ν., Topoleanu F. 1999, Ceramica Romana tarzie Κυπραίου Ε. (επιμ.), ΣΤ' επιστημονική de la Halmyris. Vasa Escaria: Formele 3 si συνάντηση για την ελληνιστική κεραμική (Βόλος Hayes 10, Pontica 32, 187 – 214 17 - 23 Απριλίου 2000), Αθήνα, 715 – 724 Topoleanu F., Teodor S. E. 2009, Hand - made Θέμος Α., Ζαββού Ε., Pickersgill C., Τσούλη pottery from Halmyris and its cultural context, Μ. 2010, 'Υστερη ρωμαϊκή κεραμική από την Peuce (new series) 7, 347 - 360 περιοχή της Κώμης της Πιτάνης στη Σπάρτη, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Tortorella S. 1986, La ceramica fine da mensa Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της Africana dal IV al VII secolo d. C. , στο ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο Giardina A. (επιμ.), Societa romana e impero (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής tardoantico: Le merci, gli insediamenti, Roma, συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 211 – 225 2006), Θεσσαλονίκη, 743 – 762 Tortorella S. 1998, La sigillata africana in Thomas C. A. 1959, Imported Pottery in Italia nel VI e nel VII secolo d.C. : problemi di Dark-Age Western Britain, Medieval cronologia e distribuzione, στο Saguì L. Archaeology 3, 89 - 111 (επιμ.), Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di John W. Hayes Roma, Τιβέριος Μ. 1996, Αρχαία Αγγεία, Αθήνα 11-13 maggio 1995, Firenze, 41 – 69 Tite M. S., Freestone I., Mason B. R., Molera Treglia J. C., Rapasse J. 2003, La céramique J., Vendrell - Saz M., Wood N. 1998, Lead impériale et romaine tardive, secteur 5 de la Glazes in Antiquity: Methods of Production fouille du pont de Gabbari, στο Empereur J.-Y. and Reasons for Use, Archaeometry 40, 241 - (επιμ.), Nécropolis 2, Études Alexandrines 7 , 260 Paris, 407 - 466 Tomber S. R. 1988, Pottery from the 1982 – 83 Τριβυζαδάκη Α. 2005, Η κεραμική της excavations, στο Humphrey H. J. (επιμ.), The οικοδομικής νησίδας 4 στην παλαιοχριστιανική Circus and a Byzantine cemetery at Carthage , πόλη των Φιλίππων, Θεσσαλονίκη Michigan, 437 - 528 (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή) - 1999, Pottery from the sediments of the Inner - 2009, Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων, Harbour (area 114), στο Holum G. K., Raban η συνέχεια μιας παλαιάς τεχνικής, Μακεδονικά A., Patrich J. (επιμ.), Caesarea Papers 2, 37, 21 - 44 Herod's temple, the provincial governor's praetorium and granaries, the later harbor, a Τσαραβόπουλος Α. 1986, Η αρχαία πόλη της gold coin hoard and other studies, JRA Χίου, HOROS 4, 124 - 144 supplement 35, Portsmouth, 295 – 322 Τσονάκα Κ. 2008, Χρήσεις αττικών αγγείων Tomber S., R.Dore J. 1998, The National κατά τους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους με Roman Fabric Reference Collection (MoLAS βάση την εικονογραφική και γραπτή παράδοση, Monograph), London Θεσσαλονίκη, (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή) 496 Τσουρής Κ. 1998, Νεάπολις - Χριστούπολης - - 2003, Report on the Levant pottery (5th - 9th Καβάλα. Διορθώσεις, προσθήκες, century A.D.), στο Bakirtzis Ch. (επιμ.), παρατηρήσεις στην οχύρωση και την ύδρευση, Πρακτικά του 7ου διεθνούς συνεδρίου ΑΔ 53 (Α: Μελέτες), 387 – 454 Μεσαιωνιής κεραμικής της Μεσογείου, Θεσσαλονίκης 11 – 16 Οκτωβρίου 1999, Τσώχος Χ. 2002, Το ιερό των Αιγύπτιων Θεών Αθήνα, 547 – 558 και η λατρεία τους στους Φιλίππους μέσα από το επιγραφικό υλικό. Πρώτες παρατηρήσεις, - 2004, La ciutat de Iesso (Guissona, Lleida) ΑΕΜΘ 16, 83 – 94 durant l’Antiguitat Tardana: les novetats de la campanya d’excavacions de 1999, στο Guitatrt Τσώχος Χ. 2003, Η θρησκευτική τοπογραφία i Duran J., Pera i Isern J. (επιμ.), Iesso I, των Φιλίππων κατά τον 2ο και 3ο αι. μ. Χ., Miscellània Arqueològica, Barcelona - ΑΕΜΘ 17, Θεσσαλονίκη, 71 - 85 Guissona, 11 - 142 Tubb J. 1986, The pottery from a Byzantine Βαλλιάνος Χρ., Παδουβά Μ. 1986, Τα well near Tell Fara , PEQ118, 51 - 65 κρητικά αγγεία του 19ου και 20ου αιώνα, Μορφολογική, κατασκευαστική μελέτη, Αθήνα Tuna N., Empereur J.-Y., Picon M., Döger E. 1988, Rapport préliminaire de la prospection Van Alfen G. P. 1996, New light on the 7th c. archéologique turco - française des ateliers d' Yassi Ada shipwreck: Capacities and standard amphores de Resadiye - Kiliseyani sur la sizes of LRA 1 amphoras, JRA 9, 189 – 213 péninsule de Datça, Anatolia Antiqua 1, 47 – 52 Van Doornink H. F. Jr. 1989, The cargo amphoras on the 7th century Yassi Ada and Tyšlova P., Weissova B. 2014, Roman coarse 11th century Serçe Limani shipwrecks: Two wares and amphorae from 27 Metropolit examples of reused amphoras as tramsport jars, Panaret Street, Plovdiv, Bulgaria, στο Poulou - στο Déroche V., Speiser J. M. (επιμ.), Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. Recherches sur la céramique Byzantine, actes (επιμ.), LRCW4 Late Roman Coarse Wares, du colloque organisé par l'École Française Cooking Wares and Amphorae in the d'Athenes et l'Université de Strasbourg II Mediterranean: Archaeology and (Centre de Recherches sur l'Europe Centrale archaeometry. The Mediterranean: a market et Sud-Orientale), Athènes 8-10 avril 1987. without frontiers, Oxford, 433 - 439 BCH suppl.18, Paris, 247 - 257 Τζαναβάρη Κ. 2010, Ταφικά σύνολα - 2015, The Seventh-Century Byzantine Ship κεραμικής των όψιμων αυτοκρατορικών at Yassiada and Her Final Voyage: Present χρόνων από την Αρχαία Λητή, στο Thoughts, στο Carlson N.D., Leidwanger J., Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. Kampbell M. S. (επιμ.), Maritime studies in (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από the wake of the Byzantine shipwreck at τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Yassiada , Turkey, Texas, 205 – 216 Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Vaxevanopoulos M., Vavelidis M., Melfos V., Θεσσαλονίκη, 421 – 428 Malamidou D., Pavlides S. 2018, Ancient mining and metallurgical activity at the gold - Τζεβρένη Σ. υπό έκδοση, Σύνολα αμφορέων silver - copper ore deposits in Mavrokorfi area, από την περιοχή εκτός των δυτικών τειχών της mount Pangaeon (northest Greece) , στο Ben - Θεσσαλονίκης. Ευρήματα των ανασκαφών του Yosef E. (επιμ.), Mining for ancient copper. ΜΕΤΡΟ στο σταθμό Πλατείας Δημοκρατίας, Essays in Memory of Beno Rothenberg, Tel στο 12ο Διεθνές Συνέδριο Μεσαιωνικής και Aviv, 385 - 398 νεώτερης κεραμικης της Μεσογείου AIECM3, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 21 - Vázquez Paz J., García Vargas E. 2011, 27/10/2018. Sigillatas africanas y orientales de mediados del siglo VI d.C. ocedentes de los rellenos de Uscatescu A. 1996, La cerámica del Macellum colmatación de una cisterna de Hispalis de Gerasa (Yaraš, Jordania), Madrid (Sevilla). Los contextos de la Plaza de Pescadería, stο Cau M. A., Reynolds P., - 2001, Mid Fourth-Fifth Century AD Stamped Bonifay M. (epιµ.), LRFW1: Late Roman Fine Pottery from the Hippodrome of Gerasa, στο Ware: Solving problems of typology and Studies in the history and archaeology of chronology, Oxford, 87 - 97 Jordan VII, 607 – 615 497 Velde B., Druc C. I., 1999, Archaeological Vroom J. 2003, After Antiquity: ceramics and Ceramic Materials, origin and utilization, society in the Aegean from the 7th to the 20th Berlin century A.C. A case study from Boeotia, Central Greece, Leiden Βελένης Γ. 2002, Η Βασιλική Β των Φιλίππων στο πλαίσιο της Ιουστινιάνειας - 2005, Byzantine to modern pottery in the αρχιτεκτονικής, ΠΑΑ 77, 119 - 140 Aegean 7th to 20th century, an introduction and field guide, Utrecht Βελένης Γ., Ασημακόπουλος Δ. 2010, Ο διπλός στηλοβάτης στη βασιλική Α' των Waagé O. F. 1933, The Roman and Byzantine Φιλίππων. Μια κατ' οικονομία πρακτική των pottery, Hesperia 2, 279 – 328 Παλαιοχριστιανικών χρόνων, ΑΕΜΘ 24, 471 – 480 Waagé O. F., Comfort H., Miles C. G. 1948, Ceramics and islamic coins, Antioch in the Βελένης Γ., Πούλου - Παπαδημητρίου, Orontes τ. IV/Ι, Princeton Ζαχαριάδης Σ. 2009, Λύχνοι της ύστερης αρχαιότητας και των πρώιμων βυζαντινών Walton S. M., Tite S. M. 2010, Production χρόνων από την Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης, technology of Roman Lead Glazed pottery and ΑΕΜΘ 23, 273 – 283 its continuance into late antiquity, Archaeometry 52, 733 - 759 Velenis G., Zachariadis S. 2019, Considerations on the function and usage of Warner Slane K. 1990, The sanctuary of pottery lamps , στο Motsianos I., Garnett S. K. Demeter and Kore, the Roman pottery and (επιμ.), Glass, Wax and Metal. Lighting lamps Corinth τ. 18/2, New Jersey, technologies in Late Antique, Byzantine and medieval times, Oxford, 184 – 194 - 1994, Tetrarchic recovery in Corinth, Hesperia 63, 127 - 168 Verhoef E. 2005, The church of Philippi in the first six centuries of our era, HTS Teologiese - 2000, Review of La quantification des Studies / Theological Studies 61, 565 - 592 ceramiques: conditions et protocole : actes de la table ronde du Centre archeologique Vida T., Völling T. 2000, Das Slawische europeen du Mont Beuvray (Glux-en-Glenne, Brandgräberfeld Von Olympia, Rahden 7-9 avril 1998), AJA 104, 377 – 378 Villa L. 1998, Alcuni apsetti della circolazione Warner - Slane K., Kyriazi E. 2014, Kythera si prodotti di importazione in Friuli tra VI e Al Fresco: Middle And Late Roman Cooking VII secolo, στο Saguì L. (επιμ.), Ceramica in Pots From The Aegean Region, στο Poulou - Italia 6-7 secolo atti del convegno in onore di Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. John W. Hayes Roma, 11-13 maggio 1995, (επιμ.), LRCW4 Late Roman Coarse Wares, Firenze, 275 - 288 Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and Vogt C. 1997, La céramique de Tell el Fadda. archaeometry. The Mediterranean: a market Sinaï du Nord, Cahiers de la céramique without frontiers, Oxford, 907 - 918 égyptienne 5, 1- 18 Warner Slane K., Sanders D.R.G. 2005, - 2000, The early byzantine pottery, στο Corinth: Late roman Horizons, Hesperia 74, Θέμελης Γ. Π. (επιμ.), Πρωτοβυζαντινή 243 – 297 Ελεύθερνα, τομέας Ι, τ. ΙΙ, Ρέθυμνο, 39 – 199 Watson M. P. 1995, Ceramic evidence for Volpe G., Casavola L., D' Aloia F., Pietropaolo Egyptian links with northern Jordan in the 6th L. 1998, Le ceramiche tardoantiche della villa centuries A.D., στο Bourke S., Descudres, J.-P. di Agnuli (Mattinata, FG), stο Saguì L. (επιμ.), (επιμ.), Trade, contact, and the movement of Ceramica in Italia 6-7 secolo atti del convegno peoples in the Eastern Mediterranean : studies in onore di John W. Hayes Roma, 11-13 in honour of J. Basil Hennessy, Sydney, 303 – maggio 1995, Firenze, 723 – 734 320 Voss B., Allen R. 2010, Guide to Ceramic Whitbread K. I. 1995, Greek transport MNV Calculation Qualitative and Quantitative amphorae. A petrological and archaeological Analysis, Technical Briefs in Historical study, Exeter Archaeology 5, 1 – 9 498 Whitehouse D. 1967, The Medieval Glazed Archaeoanalytics. Chromatography and DNA Pottery of Lazio, PBSR 35, 40 - 86 analysis in archaeology, Esposende, 41 - 57 Więch M. 2017a, Searching for the Kitchen in Ξανθοπούλου Μ. 2004, Παλαιοχριστιανική the Early Roman Phase of the ‘Hellenistic’ κεραμική της αρχαίας Ιτάνου, στο Livadiotti House at Nea Paphos (Cyprus), ÉtTrav 30, 439 M., Simiakaki I. (επιμ.), Creta Romana e – 457 protobyzantina, atti del congresso internationale (Iraklion 23 - 30 Settembre), - 2017b, Cooking ware pottery from the Padova, 1013 – 1028 "Hellenistic" House at Nea Paphos Seasons 2014 and 2016, Polish Archaeology in the Yangaki A. 2004, Amphores crètoises: le cas d' Mediterraneanc 26, 441 – 452 Eleutherna en crete, BCH 128 - 129, 503 - 523 Williams C. 1989, Anemurium, The Roman - 2005, La ceramique des IVe – VIIIe siècle and early Byzantine pottery, Toronto sap. J. – C. d’ Eleutherna, Athens Williams F. D. 1979, The heavy mineral - 2007, Amphores crètoises de forme separation of ancient ceramics by globulaire: remarques préliminaires, στο centrifugation: A preliminary report, Bonifay M., Treglia J. C. (επιμ.), LRCW 2, Archeometry 21, 177 – 182 Late roman coarse wares, cooking wares and amphorae in the mediterranean, Archaeology - 1982, The Petrology of Certain Byzantine and archaeometry, Oxford, 767 - 774 Amphorae: Some Suggestions as to Origins, στο Actes, Colloque sur la Céramique Antique Yangaki A., Aloupi E., Kilikoglou V., : Carthage, 23-24 juin 1980, Carthage , 99 - Tsolakidou A., Themelis P. 2008, Imported 110 and local pottery from different sites in the eastern Mediterranean during the early - 1987, Roman Amphorae from Kourion, byzantine period: the case of Eleutherna, in Cyprus, RDAC, 235 – 238 Crete, στο Facorellis Y., Zacharias N., Polikreti K. (επιμ.), 4th Symposium on - 2002, A note on the petrology of pottery and Archaeometry of the HAS, Volume: tile from the Dor D wreck, στο Kingsley S. A. Archaeometry Studies in the Aegean: Reviews (επιμ.), A sixth-century AD shipwreck off the and Recent Developments, Oxford, 313 – 326 Carmel coast, Israel : Dor D and Holy Land wine trade, Oxford, 111 - 112 Γιανγκάκη Α. 2009, Εισηγμένοι τύποι κεραμικής στην Κρήτη και εγχώριες - 2005, An integrated archaeometric approach απομιμήσεις τους: προκαταρκτικές to ceramic fabric recognition. A study case on παρατηρήσεις στην κεραμική του 4ου-8ου και Late Roman Amphora 1 from the eastern 12ου-13ου αι. μ.Χ. , στο Γκράτζιου Ο., Mediterranean, στο Esparraguera M.J., Λούκος Χ. (επιμ.), Ψηφίδες, Μελέτες Ιστορίας, Garrigos B.J., Ontiveros A.M. (επιμ.), LRCW Αρχαιολογίας και Τέχνης στη μνήμη της 1, 1st conference on Late roman coarse wares, Στέλλας Παπαδάκη-Oekland, Ηράκλειο, 203 - cooking wares and amphorae in the 220 mediterranean, Archaeology and archaeometry (Barcelone 14 - 16 March Zaccarignino Cristiana 1998, Il thymiaterion 2002), London, 613 - 624 nel mondo greco, analisi delle fonti, tipologia, impieghi, Roma Winlock E. H. 1926, Pottery Vessels, στο Winlock E. H., Crumm E.W. (επιμ.), The Zachariadis S. 2014, Pottery from the monastery of Epiphanius at Thebes τ. I, New workshop building in the early byzantine city York, 78 – 93 of Philippi, Greece., στο Poulou - Papadimitriou N., Nodarou E., Kilikoglou V. Woodworth M., Bernal-Casasola D., Bonifay (επιμ.), LRCW4 Late Roman Coarse Wares, M., De Vos D., Garnier N., Keay S., Pecci A., Cooking Wares and Amphorae in the Poblome J., Pollard A., Richez F., Wilson A. Mediterranean: Archaeology and 2015, The content of African Keay archaeometry. The Mediterranean: a market 25/Africana 3 Amphorae: initial results of the without frontiers, Oxford, 702 – 715 Coronam Project, στο Oliveira C., Lopes de Sousa Morais R.M., Morillo Cerdán A. (επιμ.), - υπό έκδοση, Terra a mano: The Handmade Pottery of Philippi and its Implications for the 499 Transformation of the City during the Early Zemer A. 1978, KanKanei aghirah basahar Byzantine Period, στο Friessen S., Schowalter ha-yami ha-kadum = Storage jars in ancient D., Lychounas M. (επιμ.), Philippi, from sea trade, Haifa colonia augusta to communitas christiana : religion and society in transition. Proceedings Zevi F., Tchernia A. 1969, Amphores de of an international congress held at Philippi (6 Byzacène au Bas-Empire, Antiquités africaines - 10 July 2015) 3, 173 - 214 υπό έκδοση b., Light years away: Light years Zezza G. M. 1983, Ceramiche sigillate away: the Asia Minor lamps tradition from the Africane ed orientali da Otranto, Studi di end of the Hellenistic era to Late Antiquity. antichità 4, 225 – 260 Insights from northern Greece, στο Mouldmade lamps beyond Ephesos. Imports, Zimmerman - Munn M. L. 1985, A late Roman production and appropriation of Ephesos types kiln site in Hermionid Greece, AJA 89, 342 - in the Greek and Roman world from 343 Hellenistic times to the late imperial period. International Round table, Athens 15/11/2019 Zonaras J., Heinrich Tittmann A. J., Hermann G. 1808, Iohannis Zonarae et Photii lexica : ex Ζαχαριάδης Σ. 2008, Η επιτραπέζια κεραμική codicibus manuscriptis nunc primum edita, από την οικοδομική νησίδα του Υαλουργείου observationibus illustrata, et indicibus στην παλαιοχριστιανική πόλη των Φιλίππων, instructa tomi tres, Lipsiae Θεσσαλονίκη (αδημοσιευτη μεταπτυχιακή εργασία) Zsidi P., Hárshegyi P. 2009, The Late Roman - Early Medieval Cemetery at Budapest- - 2010, Η κεραμική ενός αποθέτη της Gazdagrét in the Light of Glazed Pottery πανεπιστημιακής ανασκαφής Φιλίππων, Studies, στο Magrini C., Sbarra F. (επιμ.), Late ΑΕΜΘ 24, 481 – 492 roman pottery production in eastern alpine area and Danubian provinces. First results of - 2018, Με αφορμή τη γκρίζα κεραμική των an international project. First international Φιλίππων, στο Σέμογλου Α., Αρβανιτίδου Ι., meeting of archaeology in Carlino. Carlino14 Γούναρη Ε. (επιμ.), Λεπέτυμνος. Mελέτες - 15 December 2007, Carlino, 63 – 66 Αρχαιολογίας και Τέχνης στη μνήμη του Γεωργίου Γούναρη. Ύστερη Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Μεταβυζαντινή περίοδος, Θεσσαλονίκη, 499 - 520 - υπό έκδοση, Μέγα γαρ το της Θαλλάσης Κράτος, στο Αρχαιότητες σε τροχιά 11 - 12/4/2019 μουσείο αρχαίας Αγοράς Θεσσαλονίκης - υπό έκδοση β, Σύνολο πήλινων λύχνων από την Πανεπιστημιακή Ανασκαφή των Φιλίππων, στο Διεθνές επιστημονικό συμπόσιο προς τιμήν του ομότιμου καθηγητή Γεωργίου Βελένη, Θεσσαλονίκη, Αμφιθέατρο Αρχαίας Αγοράς, 4 – 7/10/2017 Ζαββού Ε., Μαλτέζου Α. 2010, Ρωμαϊκή κεραμική από τις λακωνικές πόλεις Γύθειο, Ασωπό και Βοιές, στο Παπανικόλα - Μπακιρτζή Δ., Κουσουλάκου Ν. (επιμ.), Κεραμική της ύστερης αρχαιότητας από τον Ελλαδικό χώρο (3ος - 7ος αι. μ. Χ.), Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης, Θεσσαλονίκη 12 - 16 Νοεμβρίου 2006), Θεσσαλονίκη, 763 – 781 Zeest I. 1960, Keramiceskaja Tara Bospore, Moskva 500 Παράρτημα Ι Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 4,76 4,77 2,38 2,44 2,11 1,75 2 1,82 1,95 1,19 1,21 Γράφημα 1 Συντελεστής διατήρησης διαφόρων παραγωγών 3,56 2,71 2,82 2,04 1,68 1,68 1,65 1,23 1,28 Αμφορέας Βαθύ Βιτύνα Κύπελο Λεκάνη Λεκανίδα Οινοχόη Πινάκιο Χύτρα πινάκιο Γράφημα 2 Συντελεστής διατήρησης διαφόρων σχημάτων 24,50 15,00 5,75 4,63 4,43 3,57 Kapitan II LRA 1 LRA 2 LRA 3 LRA 4 LRA 5/6 Γράφημα 3 Συντελεστής διατήρησης αμφορέων της ανατολικής Μεσογείου 502 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 22% 78% Κοινή Άλλες παραγωγές Γράφημα 4 Κατανομή κοινής κεραμικής και άλλων παραγωγών 5,50% 1,21% 4,94% 12,77% 1,86% 24,98% 12,77% 12,21% 0,47% 2,24% 21,06% AeCW ARSW AtRSW CW AMLCW PhRSW MGrW BRW RSW GW HW Γράφημα 5 Κατανομή παραγωγών εκτός της κοινής κεραμικής 4,6% 9,8% 5,2% 11,3% 2,8% 29,4% 4,3% 12,3% 13,0% 7,4% Αμφορέας Βαθύ πινάκιο Βιτύνα Κύπελο Λεκάνη Λεκανίδα Οινοχόη Πινάκιο Χύτρα Λύχνος Γράφημα 6 Κατανομή βασικών σχημάτων 503 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 40% 60% Εισηγμένη κεραμική Τοπική παραγωγή Γράφημα 7 Αναλογίες εγχώριας και εισηγμένης κεραμικής 17,2% 9,7% 55,9% 17,2% Μικρά Ασία Βόρειος Αφρική Αιγαίο / Ελλάδα Κοντινά κέντρα / Βαλκάνια Γράφημα 8 Προέλευση εισηγμένης κεραμικής 6,2% 9,9% 27,9% 33,8% 22,2% 3ος - 4ος/πρώιμος 5ος 4ος - 6ος 5ος - 6ος 5ος - 7ος β΄μισό 6ου - 7ος Γράφημα 9 Κατανομή της κεραμικής στο χρόνο 504 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 52,1% 5,2% 10,6% 13,4% 15,2% 2,0% 0,2% 1,4% AeCW ARSW AtRSW CW RSW GW CIW CLW Γράφημα 10 3ος – πρώιμος 5ος αιώνας παραγωγές 2,3% 1,4% 1,0% 5,2% 6,0% 8,3% 37,8% 8,4% 13,4% 16,3% Χύτρα Λεκάνη Πινάκιο Οινοχόη Λεκανίδα Βαθύ πινάκιο Κύπελο Αμφορέας Βιτύνα Τηγάνι Γράφημα 11 3ος – πρώιμος 5ος αιώνας σχήματα 505 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 0,9% 0,4% 1,8% 10,6% 8,4% 77,9% ARSW PhRSW AMLCW BRW CIW CLW Γράφημα 12 5ος – πρώτο μισό 6ου αιώνα παραγωγές 3,2% 27,9% 16,2% 11,6% 31,1% 6,4% 1,2% 1,4% 1,1% 0,1% Αμφορέας Βαθύ πινάκιο Βιτύνα Καπάκι Κύπελο Λεκάνη Λεκανίδα Οινοχόη Πινάκιο Χύτρα Γράφημα 13 5ος – α΄μισό 6ου αιώνα σχήματα 506 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 2% 3% 19% 42% 6% 28% CLW GW HW CIW ARSW PhRSW Γράφημα 14 δεύτερο μισό 6ου – 8ος αιώνας παραγωγές 1% 33% 9% 17% 9% 8% 5% 17% 0% 1% Βιτύνα Καπάκι Αμφορείς Καπάκι Κύπελλο Λεκάνη Λεκανίδα Οινοχόη Πινάκιο Χύτρα Γράφημα 15 δεύτερο μισό 6ου – 8ος αιώνας σχήματα 507 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 350 300 250 200 150 100 50 0 3ος - 4ος 5ος 5ος - 6ος μέσα 6ου - 7ος Γράφημα 16 Εισαγωγές ερυθροβαφούς κεραμικής 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 4ος - πρώιμος 5ος όψιμος 4ος - 5ος 5ος - α΄μισό 6ου 6ος - 7ος/8ος Γράφημα 17 Προϊόντα τοπικής παραγωγής 508 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) Άλλο 19% Επιφανειακό 26% Καταστροφής Επίχωσης 36% 19% Γράφημα 18 Κατανομή της κεραμικής ανά στρώμα 0,9 0,8 0,7 ARSW ΕΑΑ 0,6 CW ΕΑΑ 0,5 MGrW ΕΑΑ 0,4 PhRSW ΕΑΑ 0,3 GW 0,2 AECW 0,1 0,0 Επιφανειακό Επίχωσης Καταστροφής Γράφημα 19 Πυκνότητα ερυθροβαφών και άλλων παραγωγών ανά σύνολο 11,0 10,5 10,0 9,5 CLW 9,0 8,5 Επιφανειακό Επίχωσης Καταστροφής Γράφημα 20 Πυκνότητα της τοπικής παραγωγής ανά σύνολο 509 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι (Γραφήματα ποσοτικής ανάλυσης) 1,4 1,2 1,0 CLW35 0,8 CLW18 CLW26 0,6 CLW31 0,4 CLW32 0,2 0,0 Επιφανειακό Επίχωσης Καταστροφής Γράφημα 21 Πυκνότητα τύπων της τοπικής παραγωγής ανά σύνολο 510 Παράρτημα ΙΙ Τοπογραφικά σχέδια ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ (Κάτοψη της Νησίδας του Υαλουργείου) Κάτοψη της Οικοδομικής Νησίδας του Υαλουργείου με τον ανασκαφικό κάναβο 512 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ (Κάτοψη της Νησίδας του Υαλουργείου) Κάτοψη των οικοδομικών νησίδων εκατέρωθεν της διαγώνιας οδού 513 Παράρτημα ΙΙΙ Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) Α.Σ. Διάχωρο Στρώμα 1 E2 Από καθαρισμούς 2 E2 - 3 Επίχωσης 3 E3 - 4 Δεν προσδιορίζεται 4 E3 - 4 Επίχωσης 5 E4-6 Επιφανειακό 6 E4 Στρώμα καύσης 7 E5 Στρώμα καύσης 8 E5 Στρώμα καταστροφής 9 E5 Στρώμα Επίχωσης 10 E6 Επιφανειακό (0 - 0,6μ) 11 E7 Επιφανειακό 12 E7 Επίχωση της παρόδου 13 Ε7 Στρώμα επίχωσης 14 Ε7 Στρώμα καταστροφής 15 E9 Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) 16 E9 Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) 17 E9 Τομή (0 - 0,6μ.) 18 E10 Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) 19 E10 Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) 20 E11 Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) 21 E11 Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) 22 E11 Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) 23 E11D10-11 Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) 24 E12 Χωρίς στρωματογραφικά δεδομένα 25 E12 Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 26 E12 2ο στρώμα (καταστροφής) 1,00 - 1,30μ. από την επιφάνεια 27 E12 3ο στρώμα (καταστροφής) 1,30 - 1,70μ. από την επιφάνεια 28 E13 - 14 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 29 E13 Καταστροφής 30 D2 Επίχωσης (μέχρι το κράσπεδο) 31 D3 Δεν προσδιορίζεται 32 D4 Καύσης 33 D5 Δεν προσδιορίζεται το στρώμα 34 D6 Δεν προσδιορίζεται 35 D8 Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) 36 D9 α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) 37 D9 β΄ στρώμα (0,5 - 0,8μ.) ως το επίπεδο του συμπιλητού δαπέδου 38 D9 Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) 39 D10 β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) 40 D10-11E11 Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) 41 D10E10-11 Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) 42 D11-E11 Εσωτερικά του κλιβάνου (δ΄στρώμα - καύση) 43 D10-D11 Νότια του κλιβάνου, στρώμα β΄ (0,75 - 1.15) 44 D11 Στρώμα πάχους 0,70μ. 45 D11 - D12 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) 46 D11 Εξωτερικά του κλιβάνου (δεν προσδιορίζεται) 47 D11 Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) 48 D10-11E11 Εξωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) 49 D11 Δεν προσδιορίζεται 516 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 50 D11 2ο στρώμα 51 D12 Δεν προσδιορίζεται 52 D12 Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) 53 D12 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) 54 D13 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 55 D13 Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 56 D13 Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) 57 D13 Καθαρισμός βόρειας παρειάς 58 D14 Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) 59 D14 α' καταστροφής 60 C2 Επίχωση έως 1μ. από επιφάνεια 61 C3 Δεν προσδιορίζεται 62 C4D4 Δεν προσδιορίζεται 63 C4 - D4 Καύσης 64 C5 Δεν προσδιορίζεται 65 C5 Δεν προσδιορίζεται 66 C5 Δεν προσδιορίζεται 67 C6 Δεν προσδιορίζεται 68 C7 Δεν προσδιορίζεται 69 C8 Α΄- Γ΄ στρώμα (τομή) 70 C8 Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) 71 C8 Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) 72 C8 Καταστροφής (0,55 - 0,85μ.) (β΄ στρώμα) 73 C8 - D8 Διάλυση δαπέδου (0,75 - 1,15μ. από την επιφάνεια) 74 C8 - D8 Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) 75 C9 Δεν προσδιορίζεται 76 C9 α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) 77 C9 β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) 78 CDE9 Στρώμα Δαπέδου 79 C9 - D9 Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) 80 C9 - D9 Δεν προσδιορίζεται 81 C10 Δεν προσδιορίζεται 82 C10 Στρώμα επίχωσης (0,45 - 0,75μ. από την επιφάνεια) 83 C10 2ο Στρώμα επίχωσης (0,75 - 1,10μ. από την επιφάνεια) 84 C10 - D10 Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) 85 CDE10 Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης 86 C10 Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) 87 C11 Δεν προσδιορίζεται 88 C11 Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) 89 C11 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) 90 CD11-12 4ο στρώμα πάνω από το ψηφιδωτο δάπεδο (1,60 - 1,80μ. σπό την επιφ.) 91 C12 Δεν προσδιορίζεται 92 C12 Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις 93 C12 Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 94 C12 Στρώμα πάχους 0,70μ. 95 C12 Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 96 C13 Επιφανειακό 97 C13 Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 98 C13 Καταστροφής (0,70 - 1,50μ. από την επιφάνεια) 99 C13 Καθαρισμός βόρειας παρειάς 100 C13 Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) 517 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 101 C13 Καθαρισμός ψηφιδωτού δαπέδου 102 C14 Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους 103 C14 Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) 104 C14 Β στρώμα καταστροφής 105 C14 Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) 106 B2 - C2 Επιφανειακό (00 - 80 εκ) 107 B2 Βάθος 0,80 - 1,40μ. 108 B2 Επίχωσης 0,9 - 1,4μ. 109 B5 Δεν προσδιορίζεται 110 B5 Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) 111 B5 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) 112 B6 Δεν προσδιορίζεται 113 B6 Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) 114 B7-B8 Δεν προσδιορίζεται 115 B7-B8 Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) 116 B7-B8 Επιφανειακό (0 - 0,5μ) 117 B7 Δεν προσδιορίζεται 118 B7 Στρώμα καταστροφής (Σκάμα ψηφιδωτού 0,5μ. από την επιφάνειά του) 119 B7 Επίπεδο ψηφιδωτού δαπέδου 120 B8 Δεν προσδιορίζεται 121 B8 Επιφανειακό (0 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 122 B8-B9 Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 123 B8 Καταστροφής (0,5 - 1μ) 124 B9-B10 Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 125 B9 Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) 126 B10 Δεν προσδιορίζεται 127 B10 Καταστροφής (1,00 - 1,20μ. από την επιφάνεια) 128 B11 Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 129 B11 - Β12 Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) 130 B12 1ο στρώμα καταστροφής 131 B12 2ο στρώμα καταστροφής 132 B12 Τομή Β - ΒΔ 133 B13 Καλλιέργειας 134 B13 Στρώμα καύσης 135 B13 Κάτω από το στρώμα ωμών πλίνθων 136 B13 Στρώμα ωμών πλίθων 137 B14 Καταστροφής α΄ 138 B14 Καταστροφής β' 139 A2 Δεν προσδιορίζεται 140 A2 Από καθαρισμούς λασπότοιχων 141 A3 - A5 Δεν προσδιορίζεται 142 A4B4 Δεν προσδιορίζεται 143 ABCD 3-4 Δεν προσδιορίζεται 144 A5 Δεν προσδιορίζεται 145 A5 Επιφανειακό και επίχωσης 146 A5 Επιφανειακό και επίχωσης (0-1μ) 147 A5 - B5 Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ. βάθος) 148 A5 Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) 149 A5 Καταστροφής 150 A5 - B5 Στρώμα καταστροφής (από την αποκάλυψη του ψηφιδωτού) 151 A5 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) 518 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 152 A6 Δεν προσδιορίζεται 153 A7 Δεν προσδιορίζεται 154 A7 - A8 Δεν προσδιορίζεται 155 A7 - a8 Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής 156 A8 Δεν προσδιορίζεται 157 A9 Δεν προσδιορίζεται 158 A9 Επιφανειακό (0 - 0,8μ) 159 A9 - B9 Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) 160 A9 Καθαρισμός δεξαμενής (0,8μ. από ανω επιφάνεια ανατ. τοίχου) 161 A9 Καταστροφής (0,5 - 1μ) 162 A10 Δεν προσδιορίζεται 163 A10 Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) 164 A10 - B10 Επιφανειακό (0 - 1μ) 165 AB10 - 12 Δεν προσδιορίζεται 166 Α10 - Α12 Καταστροφής (1 - 1,3μ) 167 AB10-12 Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) 168 A10-A11 Καταστροφής (0,8 - 1,15μ) (μέχρι το επίπεδο του ψηφιδωτού) 169 Α11Β11-12 Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) 170 A11 Δεν προσδιορίζεται 171 AB11,B12 Καταστροφής (1 - 1,3μ) 172 A13 Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) 173 A13 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) 174 A13 Καταστροφής 175 A14 Επιφανειακό (0,00 - 0,50μ. από την επιφάνεια) 176 A14 Εγκατάλειψης (0,50 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 177 A14 Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) 178 ab 3-4 Δεν προσδιορίζεται 179 ab 4-5 Δεν προσδιορίζεται 180 a5 Γέμισμα πόρτας 181 a5 - b5 Δεν προσδιορίζεται 182 a6 Επιφανειακό (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 183 a6 2ο, βάθος 0,50- 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους 184 a6 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) 185 a7 Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό 0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) 186 a7 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 187 a7 Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) 188 a8 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια 189 a8 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) 190 a8 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) 191 a8 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 192 a8 Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου 193 a9 Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) 194 a9 Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) 195 a9 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. 196 a10 Στρώμα 1 197 a10 Στρώμα 2 198 a10 Εσωτερικό αγωγου 199 a10 Υπόστρωμα ψηφιδωτού 200 a11 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) 201 a11 Εγκατάλειψης (0,20 - 0,80μ. από την επιφάνεια) 202 a11 Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 1,00μ.) 519 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 203 a11 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) 204 a12 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) 205 a12 Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) 206 a12 Καταστροφής (0,60 - ψηφιδωτό δάπεδο) 207 a13 Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ. από την επιφάνεια) 208 a13 Εγκαταλειψης 209 a13 Καταστροφής 210 a14 Επιφανειακό 211 a14 Εγκατάλειψης 212 a14 Επίχρισμα τείχου 213 a14 Καταστροφής 214 b4 Δεν προσδιορίζεται 215 b6 1o στρώμα 216 b6 2o στρώμα 217 b6 Καταστροφής 218 b7 1ο στρώμα 219 b7 2o στρώμα 220 b7 3o στρώμα (καταστροφής) 221 b7 Εσωτερικό κτιστού βόθρου 222 b8 Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) 223 b8 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) 224 b8 3ο (βάθος 0,90 - 1,2μ.) 225 b9 Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) 226 b9 2ο (βάθος 0,50 - 0,90μ.) 227 b9 3o (βάθος 0,90 - 1,20μ.) 228 b9 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) 229 b10 - b11 Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 230 b10 Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] 231 b11 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) 232 b12 Επιφανειακό 233 b13 Εγκατάλειψης 234 b13 Καταστροφής (0,40 - 0,85μ.) 235 b14 Επιφανειακό 236 b14 1ο στρώμα καταστροφής 237 b14 2ο στρώμα καταστροφής (0,50 - δάπεδο) 238 c4 Αφαίρεση μπάζων 239 c4 Καταστροφής 240 c4 Καταστροφής (βάθος 1,13μ.) 241 c4 Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου (βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) 242 c5 Καταστροφής 243 c5 Στρώμα πάχους 0,10μ. κάτω από το δάπεδο 244 c6 Καλλιέργειας 245 c6 Καταστροφής (βάθος 0,30μ.) 246 c7 Επιφανειακό 247 c7 Καταστροφής 248 c8 Δεν προσδιορίζεται 249 c8 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ.) 250 c8 Καταστροφής 251 c9 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ.) 252 c9 Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) 253 c10 Επιφανειακό στρώμα (0,00 - 0,50μ.) 254 c10 Καταστροφής (0,50 - 1,05μ. από την επιφάνεια) 520 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 255 c10 Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο 256 c11 Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) 257 c11 - d11 Καθαρισμός υποστρώματος 258 c12 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) 259 c12 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) 260 c12 Εγκατάλειψης 261 c12 Καταστροφής 262 c12 Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) 263 c12 Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) 264 c12 Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) 265 c13 Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) 266 c13 Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) 267 c14 Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ. από την επιφάνεια) 268 c14 Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). 269 cde12-14 Καθαρισμός δαπέδου 270 d4 Καταστροφής 271 d5 Δεν προσδιορίζεται 272 d5 Καταστροφής 273 d6 Καλλιέργειας (0,00 - 0,40μ.) 274 d6 2ο (στρώμα εγκατάλειψης 0,40 - 0,80/1.00μ.) 275 d7 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) 276 d7 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) 277 d8 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 278 d8 Καταστροφής (0,80 - ψηφιδωτό δάπεδο) 279 d10 Δεν προσδιορίζεται 280 d10 Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο 281 d11 Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) 282 d11 Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) 283 d12 Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) 284 d12 Εγκατάλειψης 285 d12 Καταστροφής 286 d13 Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) 287 d13 Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) 288 d14 Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ. από την επιφάνεια) 289 d14 Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) 290 e3 Καταστροφής 291 e4 Καταστροφής 292 e5 - e6 Εγκατάλειψης 293 e5 - e6 Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) 294 e6 Εγκατάλειψης 295 e7 Άρωσης (0,00 - 0,45μ. από την επιφάνεια) 296 e7 Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) 297 e8 Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) 298 e8 Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) 299 e9 Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) 300 e9 Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) 301 e9 Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) 302 e10 Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ.) 303 e10 Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) 304 e11 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 305 e11 Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) 306 e11 Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) 521 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Υπόμνημα ανασκαφικών συνόλων) 307 e12 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 308 e12 Καταστροφής 309 e13 Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 310 e13 - e14 Καταστροφής 311 f5 Κλείσιμο παρόδου 312 f6 Αφαίρεση μπάζων 522 Παράρτημα ΙV Ποσοτική κατανομή της κεραμικής ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο.1 συνόλου ΕΑΑ2 συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής PhRSW 433 4,16% 245 4,85% Βαθύ πινάκιο 11 2,55% 4 1,64% PhRSW 5 1 0,23% 1 0,41% Phocaean Red Slip ware PhRSW 6 5 1,16% 2 0,82% PhRSW 9 1 0,23% Πινάκιο 421 97,45% 241 98,77% PhRSW 1 130 30,09% 94 38,52% PhRSW 10 21 4,86% 8 3,28% PhRSW 2 128 29,63% 70 28,69% PhRSW 3 73 16,90% 52 21,31% PhRSW 3/4 20 4,63% 14 5,74% PhRSW 4 4 0,93% 3 1,23% ARSW 330 3,17% 141 2,79% Βαθύ πινάκιο 26 7,98% 13 9,49% ARSW52 2 0,61% 2 1,46% ARSW53 9 2,76% 3 2,19% ARSW72 2 0,61% 2 1,46% ARSW81 4 1,23% 2 1,46% ARSW91 1 0,31% ARSW93 1 0,31% 1 0,73% ARSW97 1 0,31% 1 0,73% ARSW99 3 0,92% 1 0,73% Λύχνος 8 2,45% 6 4,38% Πινάκιο 293 89,88% 121 88,32% ARSW50 106 32,52% 38 27,74% African Red Slip ARSW51 1 0,31% 1 0,73% Ware ARSW52 3 0,92% 3 2,19% ARSW58 15 4,60% 13 9,49% ARSW59 29 8,90% 22 16,06% ARSW61 23 7,06% 15 10,95% ARSW62 4 1,23% 1 0,73% ARSW67 12 3,68% 10 7,30% ARSW68 3 0,92% 2 1,46% ARSW72 1 0,31% 1 0,73% ARSW73 3 0,92% 3 2,19% ARSW75 1 0,31% 1 0,73% ARSW76 1 0,31% 1 0,73% ARSW90 1 0,31% 1 0,73% ARSW104 2 0,61% 2 1,46% ARSW105 2 0,61% 2 1,46% ARSW109 1 0,31% 1 0,73% AtRSW 35 0,34% 20 0,40% Βαθύ πινάκιο 19 54,29% 16 80,00% Attic Red Slip AtRSW W645 5 14,29% 5 25,00% ware AtRSW W655 14 40,00% 11 55,00% Κύπελο 7 20,00% 1 5,00% Οινοχόη 9 25,71% 3 15,00% AMLW 10 0,10% 5 0,10% Απροσδιόριστο 1 10,00% Colored Light Ware A.M. Βαθύ πινάκιο 2 20,00% Πινάκιο 7 70,00% 5 100,00% 1 Αριθμός οστράκων 2 Ελάχιστος Αριθμός Αγγείων (βλ. σελ. 33) 524 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο. συνόλου ΕΑΑ συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής CW 351 3,37% 148 2,93% Βαθύ πινάκιο 93 26,50% 40 27,03% CW3 83 23,65% 33 22,30% Çandarli Ware / ESC CW5 6 1,71% 3 2,03% Loeschcke 19 4 1,14% 3 2,03% Λεκανίδα 91 25,93% 41 27,70% CW1 26 7,41% 17 11,49% CW2 51 14,53% 21 14,19% Loeschke 9 3 0,85% 3 2,03% Πινάκιο 167 47,58% 67 45,27% CW4 167 47,58% 67 45,27% MGrW 255 2,45% 131 2,60% Απροσδιόριστο 3 1,18% Βαθύ πινάκιο 66 25,88% 43 32,82% MGrW2 53 20,78% 35 26,72% MGrW7 9 3,53% 6 4,58% Varia 4 1,57% 2 1,53% Macedonian Gray Ware Βιτύνα 1 0,39% 1 0,76% Θυμιατήριον 1 0,39% 0,00% Κύπελο 13 5,10% 5 3,82% MGrW10 4 1,57% 2 1,53% MGrW11 3 1,18% 2 1,53% Οινοχόη 52 20,39% 8 6,11% Τριφυλόστομη 3 1,18% 3 2,29% Πινάκιο 118 46,27% 73 55,73% MGrW1 113 44,31% 70 53,44% MGrW3 1 0,39% 1 0,76% MGrW6 2 0,78% 1 0,76% MGrW8 2 0,78% 1 0,76% BRW 29 0,28% 24 0,48% Απροσδιόριστο 1 3,45% Burnishe Βαθύ πινάκιο 12 41,38% 10 41,67% d Ware Οινοχόη 1 3,45% Πινάκιο 15 51,72% 14 58,33% RSW 566 5,43% 268 5,31% Αμφορέας 37 6,54% 7 2,61% Kapitan II 24 4,24% 4 1,49% Απροσδιόριστος 2 0,35% Απροσδιόριστο 51 9,01% 4 1,49% Βαθύ πινάκιο 73 12,90% 44 16,42% RSW3 4 0,71% 4 1,49% RSW4 24 4,24% 15 5,60% Red Sliped Μεγαρικός σκύφος 1 0,18% 1 0,37% Ware Βιτύνα 44 7,77% 17 6,34% RSW9 16 2,83% 16 5,97% Κύπελο 29 5,12% 13 4,85% Marabini LXVIIΙ 4 0,71% 4 1,49% Λεκάνη 2 0,35% 2 0,75% Λεκανίδα 21 3,71% 12 4,48% CIW3 3 0,53% 3 1,12% RSW5 11 1,94% 8 2,99% Λύχνος 116 20,49% 101 37,69% 525 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο. συνόλου ΕΑΑ συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής Αττικός 65 11,48% 55 20,52% Με ταινιωτή λαβή 4 0,71% 4 1,49% Μικρασιατικός 41 7,24% 38 14,18% Λυχνοστάτης 1 0,18% 1 0,37% Μήτρα 1 0,18% 1 0,37% Μυροδοχείο 5 0,88% 1 0,37% Οινοχόη 114 20,14% 26 9,70% RSW6 5 0,88% 3 1,12% Red Sliped RSW7 6 1,06% 4 1,49% Ware RSW8 3 0,53% 2 0,75% Τριφυλόστομη 3 0,53% 2 0,75% Πινάκιο 62 10,95% 30 11,19% RSW1 11 1,94% 7 2,61% RSW2 4 0,71% RSW3 1 0,18% 1 0,37% Ιχυοπινάκιο 7 1,24% 4 1,49% Σκύφος 2 0,35% 2 0,75% Χύτρα 8 1,41% 7 2,61% RSW10 5 0,88% 4 1,49% CoW 7847 75,30% 3896 77,18% Αμφορέας 1582 20,16% 448 11,50% LRA 1 113 1,44% 20 0,51% LRA 2 175 2,23% 49 1,26% LRA 3 49 0,62% 2 0,05% LRA 4 37 0,47% 8 0,21% LRA 5/6 45 0,57% 3 0,08% Kapitan II 38 0,48% 10 0,26% Σφαιρικός 31 0,40% 22 0,56% Επιβίωση LRA1 48 0,61% 22 0,56% Αφρικανικός 136 1,73% 17 0,44% Σπαθίο 45 0,57% 20 0,51% Keay 1 3 0,04% 2 0,05% Keay 19 0,00% 0,00% Keay 25 4 0,05% 3 0,08% Keay 35 2 0,03% 1 0,03% Common Ware Keay 41 1 0,01% 1 0,03% Keay 57 1 0,01% 1 0,03% Keay 59 2 0,03% 2 0,05% Keay 6 5 0,06% 4 0,10% CLW10 21 0,27% 19 0,49% CLW8 161 2,05% 81 2,08% CLW9 54 0,69% 41 1,05% Απροσδιόριστο 1096 13,97% 31 0,80% Βαθύ πινάκιο 70 0,89% 56 1,44% CLW21 33 0,42% 28 0,72% CLW22 5 0,06% 5 0,13% Βιτύνα 795 10,13% 490 12,58% CLW23 21 0,27% 15 0,39% CLW24 60 0,76% 53 1,36% CLW25 608 7,75% 404 10,37% Θυμιατήριον 7 0,09% 1 0,03% Ιγδίο 1 0,01% 0,00% 526 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο. συνόλου ΕΑΑ συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής Ιθμός 2 0,03% 1 0,03% Καπάκι 393 5,01% 236 6,06% CIW6 9 0,11% 8 0,21% CLW38 72 0,92% 7 0,18% CLW39 66 0,84% 10 0,26% CLW40 11 0,14% 1 0,03% CLW41 13 0,17% 0,00% Κύπελο 277 3,53% 99 2,54% CLW1 24 0,31% 19 0,49% CLW2 25 0,32% 16 0,41% Marabini LXVIIΙ 62 0,79% 26 0,67% Robinson M116 4 0,05% 3 0,08% Λεκάνη 310 3,95% 193 4,95% CLW11 105 1,34% 87 2,23% CLW12 44 0,56% 38 0,98% CLW13 35 0,45% 30 0,77% CLW14 8 0,10% 7 0,18% CLW15 7 0,09% 5 0,13% CLW16 4 0,05% 3 0,08% Varia 2 0,03% 2 0,05% Λεκανίδα 595 7,58% 531 13,63% CIW3 31 0,40% 31 0,80% CIW4 33 0,42% 30 0,77% CLW17 132 1,68% 116 2,98% CLW18 351 4,47% 312 8,01% Common Ware CLW19 6 0,08% 5 0,13% CLW20 9 0,11% 9 0,23% Λύχνος 114 1,45% 99 2,54% Αττικός 63 0,80% 56 1,44% Βορειοαφρικανικό 4 0,05% 4 0,10% Εφέσου 1 0,01% 1 0,03% Κορινθιακός 12 0,15% 10 0,26% Μικρασιατικός 22 0,28% 17 0,44% Παλαιστηνιακός 1 0,01% 1 0,03% Τροχήλατος 6 0,08% 5 0,13% Λυχνοστάτης 1 0,01% 0,00% Μήτρα λύχνου 1 0,01% 1 0,03% Μυροδοχείο 9 0,11% 1 0,03% Οινοχόη 725 9,24% 291 7,47% CIW1 4 0,05% 4 0,10% CIW2 10 0,13% 11 0,28% CLW3 45 0,57% 41 1,05% CLW4 70 0,89% 58 1,49% CLW5 20 0,25% 19 0,49% CLW6 12 0,15% 11 0,28% CLW7 7 0,09% 7 0,18% Τριφυλόστομη 36 0,46% 29 0,74% Πήλινος Αγωγός 5 0,06% 4 0,10% Πηνίο 4 0,05% 3 0,08% Πίθος 28 0,36% 19 0,49% Πινάκιο 23 0,29% 9 0,23% CLW22 5 0,06% 2 0,05% 527 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο. συνόλου ΕΑΑ συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής Τηγάνι 8 0,10% 2 0,05% Υπόστατο 8 0,10% 6 0,15% Φωκίον 1 0,01% 0,00% Χύτρα 1670 21,28% 1306 33,52% CIW5 9 0,11% 8 0,21% CLW26 128 1,63% 115 2,95% Common Ware CLW27 168 2,14% 160 4,11% CLW28 75 0,96% 70 1,80% CLW29 73 0,93% 64 1,64% CLW30 73 0,93% 69 1,77% CLW31 67 0,85% 35 0,90% CLW32 152 1,94% 135 3,47% CLW33 24 0,31% 24 0,62% CLW34 92 1,17% 82 2,10% CLW35 84 1,07% 70 1,80% CLW36 183 2,33% 167 4,29% CLW37 227 2,89% 205 5,26% AeCW 63 0,60% 53 1,05% Λεκανίδα 15 23,81% 11 20,75% Common Aegean Οινοχόη Ware 7 11,11% 6 11,32% Τηγάνι 1 1,59% 1 1,89% Χύτρα 40 63,49% 35 66,04% GW 281 2,70% 59 1,17% Αμφορέας 1 0,36% Απροσδιόριστο 128 45,55% Βαθύ πινάκιο 8 2,85% 4 6,78% Βιτύνα 17 6,05% 13 22,03% Καπάκι 1 0,36% 1 1,69% Κύπελο 6 2,14% 1 1,69% Glazed Marabini LXVIIΙ Ware 1 0,36% 1 1,69% Λεκάνη 12 4,27% 3 5,08% Λεκανίδα 15 5,34% 12 20,34% Οινοχόη 59 21,00% 10 16,95% Τριφυλόστομη 1 0,36% 1 1,69% Πινάκιο 14 4,98% 8 13,56% Τηγάνι 1 0,36% 0,00% Χύτρα 19 6,76% 7 11,86% HW 62 0,59% 13 0,26% Απροσδιόριστο 13 20,97% Handmade Ware Βιτύνα 25 40,32% 4 30,77% Κάδος 2 3,23% Κύπελο 2 3,23% Λεκάνη 2 3,23% Φωκίον 4 6,45% 1 7,69% Χύτρα 14 22,58% 8 61,54% TS 50 0,48% 17 0,34% Βαθύ πινάκιο 13 26,00% 7 41,18% Sigillata Terra Λεκανίδα 14 28,00% 4 23,53% Πινάκιο 23 46,00% 6 35,29% BGW 106 1,02% 38 0,75% Απροσδιόριστο 24 22,64% 2 5,26% Βαθύ πινάκιο 11 10,38% 4 10,53% 528 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV (Ποσοτική κατανομή της κεραμικής) % % % % Παραγωγή Α.Ο. συνόλου ΕΑΑ συνόλου Σχήμα / Τύπος Α.Ο. παραγωγής ΕΑΑ παραγωγής Κανθαρος 3 2,83% 1 2,63% Κάνθαρος 6 5,66% 2 5,26% Κύλικα 1 0,94% Black Glazed Ware Κύπελο 1 0,94% Λύχνος 5 4,72% 5 13,16% Εφέσου 5 4,72% 5 13,16% Μυροδοχείο 1 0,94% Οινοχόη 3 2,83% Πινάκιο 23 21,70% 9 23,68% Πυξίδα 1 0,94% 1 2,63% Σκύφος 27 25,47% 14 36,84% 529 Παράρτημα V Προτεινόμενες χρονολογήσεις ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V (Προτεινόμενες χρονολογήσεις) Σχήμα Τύπος Χρονολόγηση Πινάκιο PHRSW 1 όψιμος 4ος - 5ος Πινάκιο PHRSW 2 5ος Πινάκιο PHRSW 3 5ος - 6ος Πινάκιο PHRSW 3/4 5ος Πινάκιο PHRSW 4 5ος Βαθύ πινάκιο PHRSW 5 β΄μισό 5ου - α΄μισό 6ου Βαθύ πινάκιο PHRSW 6 όψιμος 5ος - μέσα 6ου Βαθύ πινάκιο PHRSW 9 6ος Πινάκιο PHRSW 10 β΄μισό 6ου - 7ος Πινάκιο ARSW 50 μέσα 3ου - πρώιμος 5ος Πινάκιο ARSW 51 4ος Βαθύ πινάκιο ARSW 52 4ος Βαθύ πινάκιο ARSW 53 όψιμος 4ος - πρώιμος 5ος Πινάκιο ARSW 58 4ος Πινάκιο ARSW 59 4ος - πρώιμος 5ος Πινάκιο ARSW 61 β΄μισό 4ου - 5ος Πινάκιο ARSW 62 4ος Πινάκιο ARSW 67 μέσα 4ου - 5ος Πινάκιο ARSW 68 όψιμος 4ος - 5ος Πινάκιο ARSW 72 α' μισό 5ου Πινάκιο ARSW 73 όψιμος 4ος - μέσα 5ου Πινάκιο ARSW 75 Πινάκιο ARSW 76 5ος Βαθύ πινάκιο ARSW 81 5ος Πινάκιο ARSW 90 όψιμος 5ος - 6ος Βαθύ πινάκιο ARSW 91 6ος Βαθύ πινάκιο ARSW 93 α΄μισό 6ου Βαθύ πινάκιο ARSW 93 α΄μισό 6ου Βαθύ πινάκιο ARSW 97 α' μισό 6ου Βαθύ πινάκιο ARSW 99 όψιμος 5ος - 7ος Πινάκιο ARSW 104 6ος - μέσα 7ου Πινάκιο ARSW 105 όψιμος 6ος - 7ος Πινάκιο ARSW 109 όψιμος 6ος - 7ος Βαθύ πινάκιο ATRSW W645 β' μισό 3ου - 5ος Βαθύ πινάκιο ATRSW W655 β' μισό 3ου - 5ος Κύπελο Robinson M116 3ος Λεκανίδα CHW 1 2ος - 3ος Λεκανίδα CHW 2 2ος - 3ος Βαθύ πινάκιο CHW 3 2ος - 3ος Πινάκιο CHW 4 3ος - α΄μισό 4ου Πινάκιο CHW 4 / PRSW 1 β΄μισό 4ου - α΄μισό 5ου Βαθύ πινάκιο CHW 5 3ος/4ος Βαθύ πινάκιο Loeschcke 19 1ος - 2ος Λεκανίδα Loeschke 9 1ος - μέσα 2ου Πινάκιο MGRW1 4ος - 6ος Βαθύ πινάκιο MGRW2 4ος - μέσα 6ου Πινάκιο MGRW3 4ος - μέσα 6ου Πινάκιο MGRW6 4ος - μέσα 6ου Βαθύ πινάκιο MGRW7 4ος - μέσα 6ου Πινάκιο MGRW8 4ος - μέσα 6ου Κύπελο MGRW10 4ος - μέσα 6ου 532 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V (Προτεινόμενες χρονολογήσεις) Κύπελο MGRW11 4ος - μέσα 6ου Πινάκιο RSW1 ? Πινάκιο RSW2 ? Πινάκιο / Βαθύ πινάκιο RSW3 4ος - μέσα 6ου? Βαθύ πινάκιο RSW4 β΄μισό 4ου - μέσα 5ου Λεκανίδα RSW5 3ος - 5ος? Οινοχόη RSW6 ? Οινοχόη RSW7 4ος - 5ος? Οινοχόη RSW8 ? Βιτύνα RSW9 4ος / 5ος Χύτρα RSW10 4ος - α΄μισό 5ου Αμφορέας LRA 1 5ος / 6ος - 7ος Αμφορέας LRA 2 5ος - μέσα 6ου / 6ος Αμφορέας LRA 3 4ος - 6ος/7ος Αμφορέας LRA 4 4ος - 5ος Αμφορέας LRA 5/6 5ος - 7ος Αμφορέας LRA 9 5ος - 7ος Αμφορέας Kapitan II 3ος - 4ος/5ος Αμφορέας Σφαιρικός 7ος - 9ος Αμφορέας Επιβίωση LRA1 8ος - 9ος Αμφορέας Αφρικανικός 3ος - 7ος Αμφορέας Σπαθίο 5ος Αμφορέας Keay 1 3ος - μέσα 4ου Αμφορέας Keay 6 3ος - β΄μισό 4ου Αμφορέας Keay 25 4ος - α΄μισό 5ου Αμφορέας Keay 35 5ος - μέσα 6ου? Αμφορέας Keay 41 4ος - α΄μισό 5ου Αμφορέας Keay 59 Όψιμος 4ος - πρώιμος 6ος Κύπελο Marabini LXVII όψιμος 1ος - πρώιμος 4ος Οινοχόη CIW1 1ος - 3ος? Οινοχόη CIW2 3ος πχ. - 3ος μ. Χ Λεκανίδα CIW3 4ος - 5ος Λεκανίδα CIW4 4ος - 5ος Χύτρα CIW5 5ος - 7ος Καπάκι CIW6 5ος - 7ος Κύπελο CLW1 4ος Κύπελο CLW2 5ος/5ος - 6ος Οινοχόη CLW3 5ος - 7ος Οινοχόη CLW4 4ος - 5ος Οινοχόη CLW5 6ος - 7ος Οινοχόη CLW6 5ος Οινοχόη CLW7 5ος/4ος - 5ος Αμφορέας CLW8 5ος - α΄μισό 6ου Αμφορέας CLW9 4ος - 5ος Αμφορέας CLW10 5ος Λεκάνη CLW11 4ος - 5ος Λεκάνη CLW12 β΄μισό 5ου - 6ος Λεκάνη CLW13 5ος Λεκάνη CLW14 5ος Λεκάνη CLW15 5ος Λεκάνη CLW16 β΄μισό 5ου - 6ος 533 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V (Προτεινόμενες χρονολογήσεις) Λεκανίδα CLW17 β' μισό 4ου - πρώιμος 6ος Λεκανίδα CLW18 β΄μισό 4ου - πρώιμος 6ος Λεκανίδα CLW19 5ος Λεκανίδα CLW20 5ος Βαθύ πινάκιο CLW21 6ος / 5ος - 6ος Πινάκιο/ Βαθύ πινάκιο CLW22 5ος Βιτύνα CLW23 β΄μισό 4ου - 5ος Βιτύνα CLW24 όψιμος 4ος - 5ος Βιτύνα CLW25 5ος / 6ος Χύτρα CLW26 4ος / 4ος - 5ος Χύτρα CLW27 β΄μισό 4ου -5ος/6ος Χύτρα CLW28 4ος/ 4ος - 5oς Χύτρα CLW29 5ος - 6ος Χύτρα CLW30 όψιμος 5ος - 6ος Χύτρα CLW31 4ος - πρώιμος 5ος Χύτρα CLW32 4ος - 5ος Χύτρα CLW32 3ος/4ος - 5ος Χύτρα CLW33 5ος Χύτρα CLW34 5ος - 7ος Χύτρα CLW35 6ος - 7ος Χύτρα CLW36 όψιμος 5ος - 7ος/8ος Χύτρα CLW37 4ος/5ος - όψιμος 6ος Καπάκι CLW38 4ος - 5ος/6ος Καπάκι CLW39 5ος - 7ος Καπάκι CLW40 5ος Καπάκι CLW41 6ος 534 Παράρτημα VΙ Κατανομή των τύπων στα σύνολα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα1 Πινάκιο PhRSW 1 2 16 19 29 36 37 39 41 47 50 52 76 79 83 86 89 91 95 96 100 110 115 116 117 120 125 126 128 137 145 148 149 156 157 160 161 163 167 176 184 190 192 193 194 196 197 213 225 231 241 246 256 258 270 274 285 292 296 297 306 308 311 Πινάκιο PhRSW 2 15 16 21 36 39 40 41 42 58 70 71 76 77 80 84 86 89 113 114 115 116 117 120 122 143 148 150 156 157 163 165 167 170 174 177 180 183 189 190 191 193 194 195 196 200 202 204 206 208 211 219 223 224 229 230 254 257 259 268 276 PhRSW 279 296 297 303 306 308 309 Πινάκιο PhRSW 3 2 4 9 15 22 24 29 34 39 40 41 43 47 51 66 70 71 76 83 110 111 113 114 116 117 141 145 156 161 167 178 186 211 214 218 225 229 236 246 249 281 285 286 295 296 297 309 310 Πινάκιο PhRSW 3/4 19 43 74 122 156 190 193 196 247 264 281 297 311 Πινάκιο PhRSW 4 19 285 306 311 Πινάκιο PhRSW 5 4 Πινάκιο PhRSW 6 18 31 33 110 157 Πινάκιο PhRSW 9 91 Πινάκιο PhRSW 10 2 4 31 67 139 156 273 Πινάκιο ARSW 50 21 27 29 35 36 37 39 41 45 50 52 53 56 58 89 91 102 113 126 131 138 148 156 170 173 176 181 187 190 214 227 261 276 293 296 306 310 Πινάκιο ARSW 51 91 Βαθύ Πινάκιο ARSW 52 91 105 Βαθύ Πινάκιο ARSW 53 114 117 120 167 296 Πινάκιο ARSW 58 21 38 53 91 138 156 160 167 189 192 211 256 Πινάκιο ARSW 59 41 50 52 53 72 77 86 89 92 102 124 137 158 172 185 200 205 207 219 261 281 296 308 309 310 Πινάκιο ARSW 61 24 43 53 76 79 84 114 117 188 190 191 193 215 222 256 304 Πινάκιο ARSW 62 89 194 Πινάκιο ARSW 67 18 39 74 91 184 250 281 285 297 308 ARSW Πινάκιο ARSW 68 36 195 Βαθύ Πινάκιο ARSW 72 39 56 297 Πινάκιο ARSW 73 142 Πινάκιο ARSW 75 248 Πινάκιο ARSW 76 186 Βαθύ Πινάκιο ARSW 81 72 91 128 143 Πινάκιο ARSW 90 293 Βαθύ Πινάκιο ARSW 91 110 Βαθύ Πινάκιο ARSW 93 2 Βαθύ Πινάκιο ARSW 97 116 Βαθύ Πινάκιο ARSW 99 4 68 255 Πινάκιο ARSW 104 2 36 Πινάκιο ARSW 105 2 109 Πινάκιο ARSW 109 177 Βαθύ πινάκιο AtRSW W645 39 85 88 161 167 AtRSW Βαθύ πινάκιο AtRSW W655 53 70 71 88 91 92 93 125 176 195 219 246 Κύπελο 21 88 130 133 202 265 Οινοχόη 17 36 45 53 89 134 194 234 282 1 Για την αντιστοίχιση των συνόλων βλ. παράρτημα ΙΙΙ 536 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα Απροσδιόριστο 76 Βαθύ πινάκιο 178 306 Πινάκιο 67 86 187 276 73 49 Λεκανίδα CW1 14 34 39 53 77 85 98 117 131 154 190 192 193 203 285 304 306 308 311 Λεκανίδα CW2 12 14 18 20 21 22 24 26 31 53 56 67 68 91 93 97 98 110 111 113 129 174 178 255 256 257 258 279 281 285 297 306 308 310 Βαθύ πινάκιο CW3 8 9 10 12 14 17 24 29 34 35 52 53 55 73 76 83 84 89 91 95 97 105 113 114 115 117 122 123 130 133 141 153 161 174 185 193 195 196 197 201 203 217 224 225 229 241 256 258 262 281 285 287 289 296 303 306 308 310 311 Πινάκιο CW4 10 14 18 21 22 23 24 26 29 31 34 36 37 38 39 CW 41 45 47 52 53 61 70 71 77 79 81 84 85 91 95 105 113 116 117 120 122 131 133 136 143 145 153 160 163 172 173 179 183 184 187 188 189 191 193 194 197 203 205 208 211 215 217 222 225 227 228 230 233 238 240 255 265 267 268 282 283 285 288 293 296 297 306 308 310 311 312 Πινάκιο CW 4 / PRSW 36 41 50 52 53 89 91 95 100 101 151 163 165 167 184 1 185 190 193 196 197 223 229 241 301 311 Βαθύ πινάκιο CW5 20 95 117 201 205 Λεκανίδα Loeschke 9 10 31 179 259 Βαθύ πινάκιο Loeschcke 19 29 185 214 Πινάκιο MGrW1 12 16 17 21 22 25 39 40 41 42 52 53 58 66 76 79 84 86 88 91 94 110 126 143 145 150 154 156 158 159 163 177 184 188 190 193 194 195 196 197 199 200 201 202 204 211 226 229 241 246 250 259 263 264 281 283 285 287 297 304 306 Βαθύ πινάκιο MGrW2 15 18 19 20 34 41 76 88 91 105 109 116 122 133 148 154 155 171 187 188 193 195 196 197 204 225 226 231 246 251 255 256 261 262 273 279 292 294 297 308 310 Πινάκιο MGrW3 296 MGrW Πινάκιο MGrW6 10 173 Βαθύ πινάκιο MGrW7 15 18 56 85 86 157 195 268 Πινάκιο MGrW8 85 199 Βαθύ πινάκιο MGrW10 34 116 158 193 Βαθύ πινάκιο MGrW11 95 Οινοχόη 21 23 65 73 76 77 92 95 116 128 133 143 171 172 173 184 187 189 190 193 194 207 215 225 229 235 237 238 250 275 282 308 310 Οινοχόη Τριφυλόστομη 73 79 101 Αμφορέας Kapitan II 56 58 105 136 173 174 195 208 213 234 247 266 276 304 308 Κύπελο Marabini 53 114 177 LXVIII Πινάκιο RSW1 24 25 53 56 95 179 219 Πινάκιο RSW RSW2 76 114 161 Βαθύ πινάκιο RSW3 23 52 123 185 97 Βαθύ πινάκιο RSW4 9 54 76 90 96 128 131 177 193 194 196 197 225 257 268 295 311 Λεκανίδα RSW5 19 55 89 92 130 131 134 155 209 223 305 Οινοχόη RSW6 163 178 268 537 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα Οινοχόη RSW7 89 165 199 253 Οινοχόη RSW8 36 163 196 Βιτύνα RSW9 35 44 81 117 153 184 192 203 229 269 285 287 295 297 305 RSW 312 Χύτρα RSW10 17 91 116 182 Οινοχόη Τριφυλόστομη 76 256 297 Βαθύ πινάκιο 5 14 26 74 85 103 131 167 178 256 290 310 Λεκανίδα 10 40 117 296 T.S. Πινάκιο 9 34 56 61 69 125 130 131 139 173 179 191 219 263 274 285 296 303 306 308 Αμφορέας LRA 1 7 9 10 15 18 20 21 22 28 31 35 41 52 56 72 76 77 82 86 88 103 105 106 110 111 113 117 122 145 155 170 178 184 193 194 195 196 218 219 220 225 229 235 237 247 259 265 266 268 282 283 285 294 295 296 297 298 299 308 309 Αμφορέας LRA 2 9 12 15 18 21 23 28 29 33 37 38 39 40 47 52 53 56 58 67 76 77 85 94 100 105 111 137 141 143 146 160 163 172 175 177 178 182 188 189 190 192 194 195 196 197 201 204 205 211 213 215 216 224 226 230 231 234 235 245 246 252 255 256 257 259 262 265 266 268 270 277 282 287 288 289 290 296 297 298 299 301 304 305 306 308 310 311 Αμφορέας LRA 3 17 22 29 41 42 54 56 76 80 107 110 114 118 122 138 156 157 172 187 188 189 190 195 197 203 204 221 225 229 241 250 268 276 280 287 292 297 298 299 306 308 Αμφορέας LRA 4 12 18 21 34 39 40 114 121 124 145 172 194 213 239 276 282 284 287 292 296 297 298 301 304 Αμφορέας LRA 5/6 15 20 30 41 113 117 128 145 151 186 188 215 281 292 296 297 304 308 Αμφορέας Kapitan II 28 29 37 45 47 67 88 96 101 103 118 154 155 156 190 191 192 193 217 255 261 268 269 283 285 306 310 CoW Αμφορέας Σφαιρικός 30 33 34 36 45 60 107 124 139 142 157 180 187 192 196 225 268 271 279 Αμφορέας Επιβίωση 2 4 10 30 31 65 67 109 201 206 207 211 216 268 275 LRA1 289 294 295 297 298 Αμφορέας Αφρικανικός 4 10 13 17 18 28 29 35 36 40 45 65 67 69 76 77 85 86 103 107 120 124 129 132 133 137 139 141 142 148 150 151 154 155 156 170 179 180 184 186 187 192 203 206 209 211 223 225 226 227 229 231 235 246 261 264 265 268 270 271 281 283 287 295 296 297 299 301 302 303 311 Αμφορέας Σπαθείο 21 22 36 76 97 121 146 159 163 171 186 187 188 193 194 195 196 197 218 219 224 246 262 277 281 293 294 295 297 310 Αμφορέας Keay 1 74 94 229 Αμφορέας Keay 6 21 56 96 103 299 Αμφορέας Keay 19 21 76 Αμφορέας Keay 25 77 204 228 Αμφορέας Keay 35 105 Αμφορέας Keay 41 262 Αμφορέας Keay 57 116 Αμφορέας Keay 59 161 194 538 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα Λεκανίδα 29 52 53 72 88 131 148 220 225 261 276 308 308 Οινοχόη Τριφυλόστομη 53 93 104 177 229 311 AECW Τηγάνι 151 Χύτρα 10 13 16 17 25 27 36 62 68 71 74 89 90 101 136 182 187 190 192 195 223 227 229 256 269 283 289 296 303 305 310 311 Κύπελο Marabini 9 10 18 34 35 41 52 53 58 60 67 76 79 80 88 LXVIIΙ 89 90 94 94 95 95 105 116 116 138 182 190 191 192 197 205 217 219 229 230 264 266 295 304 305 Κύπελο Robinson 71 94 99 281 M116 Οινοχόη CIW1 22 256 274 Οινοχόη CIW2 64 76 252 256 259 264 265 280 281 289 308 Λεκανίδα CIW3 12 13 17 22 26 34 36 44 53 76 95 117 130 143 185 190 191 197 225 233 240 281 285 298 304 305 307 312 77 101 196 Λεκανίδα CIW4 4 12 20 29 35 45 52 56 72 79 80 93 98 114 122 137 157 159 173 188 191 192 193 203 211 250 260 305 Χύτρα CIW5 41 76 122 153 154 Καπάκι CIW6 47 56 125 164 195 203 205 256 261 Κύπελο CLW1 45 52 53 77 88 97 116 120 155 171 190 205 230 259 261 272 298 Κύπελο CLW2 52 72 76 79 103 120 139 150 153 154 188 194 233 240 276 278 297 303 Οινοχόη CLW3 21 29 36 53 55 72 74 76 79 89 94 123 145 147 154 163 164 177 186 196 201 202 204 209 230 245 256 265 268 279 281 294 296 298 303 311 Οινοχόη CLW4 9 17 18 47 52 53 58 74 76 82 83 89 94 95 103 105 116 117 122 128 155 156 159 164 171 174 178 196 204 206 CoW 219 229 230 231 247 259 261 264 266 276 278 279 282 286 287 289 291 292 294 296 299 302 305 308 311 Οινοχόη CLW5 34 55 93 94 109 116 129 173 206 238 249 256 265 277 292 296 298 301 302 309 Οινοχόη CLW6 116 120 122 189 194 195 196 197 298 Οινοχόη CLW7 13 161 197 292 304 305 Αμφορέας CLW8 5 9 10 15 20 21 25 28 36 40 41 44 52 53 54 55 56 70 71 76 77 79 85 88 93 94 95 100 103 105 127 128 129 133 139 143 145 148 157 161 164 165 170 175 176 177 182 184 187 188 190 192 195 203 213 226 229 231 252 260 261 262 264 265 266 268 274 276 281 283 285 295 298 305 306 308 310 Αμφορέας CLW9 21 23 25 34 44 45 53 56 85 88 89 90 94 95 105 117 123 129 138 148 163 170 173 187 188 195 196 197 203 229 256 261 294 Αμφορέας CLW10 35 36 52 53 85 89 166 195 205 229 265 283 287 293 294 297 299 301 308 Λεκάνη CLW11 5 9 18 22 35 36 37 40 41 45 47 52 53 54 58 64 70 71 72 76 77 79 88 90 93 94 95 97 103 105 133 136 137 158 160 163 182 188 191 192 195 200 201 202 211 214 217 219 236 241 253 256 257 260 265 266 282 285 288 297 298 305 312 Λεκάνη CLW12 12 17 21 36 40 41 50 70 71 76 124 128 156 158 172 188 189 190 194 195 196 221 223 225 229 230 268 276 282 289 293 297 298 303 309 539 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα Λεκάνη CLW13 23 40 41 44 46 95 96 116 122 170 188 189 190 191 202 208 215 229 238 265 266 279 282 298 299 305 Λεκάνη CLW14 36 40 79 122 195 214 219 305 Λεκάνη CLW15 40 155 188 190 192 193 227 Λεκάνη CLW16 56 133 265 Λεκανίδα CLW17 9 15 16 21 25 28 29 33 34 36 38 40 52 53 54 55 56 72 76 77 79 84 88 89 92 93 94 95 96 98 100 102 103 113 117 122 145 154 175 176 182 185 188 189 190 192 193 194 196 197 203 208 216 218 222 223 224 225 226 229 236 237 252 259 262 265 268 269 278 281 282 283 285 294 296 297 298 299 303 305 308 309 310 312 Λεκανίδα CLW18 16 17 18 20 21 23 25 28 29 33 35 36 37 39 40 41 45 47 50 52 53 54 56 57 58 67 70 71 72 73 74 76 77 79 82 84 86 88 90 92 93 94 95 96 97 99 100 103 104 105 111 114 117 120 122 125 129 130 133 137 138 147 153 156 166 168 172 173 174 176 177 179 181 183 184 185 186 187 188 190 191 192 194 195 196 199 200 201 203 205 206 207 212 213 218 223 228 229 235 236 241 247 250 252 253 256 257 259 262 264 265 266 268 269 276 280 282 283 287 288 293 296 297 298 299 301 303 304 305 308 309 Λεκανίδα CLW19 39 52 93 193 262 Λεκανίδα CLW20 19 88 95 154 168 190 210 230 247 Βαθύ Πινάκιο CLW21 19 21 36 40 41 76 88 125 128 145 157 194 215 218 263 283 292 294 295 304 309 312 Βαθύ Πινάκιο CLW22 36 39 58 171 276 Πινάκιο CLW22 79 207 304 Βιτύνα CLW23 9 29 34 41 74 76 88 103 151 154 155 160 161 173 187 CoW 195 305 Βιτύνα CLW24 22 33 37 39 41 44 50 53 58 76 77 88 89 96 100 103 114 120 121 127 129 133 136 166 172 173 177 188 193 197 201 218 222 225 229 256 261 264 268 276 293 296 301 305 308 Βιτύνα CLW25 10 12 16 17 18 20 21 22 23 25 26 28 29 33 35 36 37 39 40 41 44 45 50 52 53 54 55 56 58 67 69 70 71 74 76 77 79 82 83 84 85 88 89 90 92 93 94 95 96 97 99 100 102 103 104 105 110 114 116 117 118 120 121 122 125 129 133 136 137 138 142 148 150 154 155 156 160 161 164 165 166 168 170 171 172 173 175 176 184 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 200 201 202 203 206 207 208 211 213 216 217 219 223 225 227 228 229 230 231 240 241 250 251 255 256 259 265 266 268 279 280 281 283 285 287 293 294 295 296 297 298 300 301 302 303 304 305 308 Χύτρα CLW26 16 17 18 22 25 34 35 44 50 52 53 54 55 56 58 68 76 77 79 82 88 89 93 94 95 96 97 103 105 113 117 127 129 133 137 138 151 154 157 161 170 173 188 189 190 191 192 193 195 196 203 204 216 217 222 223 228 229 238 240 245 256 261 266 268 283 287 293 294 297 298 299 305 308 Χύτρα CLW27 18 19 20 21 22 23 25 29 34 35 36 39 40 41 42 45 52 53 58 66 70 71 73 74 76 77 79 84 88 89 92 94 96 110 113 114 116 122 129 133 137 145 147 153 154 156 158 159 161 163 164 171 176 180 185 187 188 189 190 193 194 195 196 200 201 209 210 211 214 215 222 223 225 229 230 236 237 249 250 259 262 264 265 270 276 281 282 287 288 289 292 295 298 303 304 308 310 312 Χύτρα CLW28 13 17 35 36 37 39 54 70 71 76 82 96 103 105 114 120 137 151 156 161 164 181 185 187 189 193 194 196 197 202 540 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα 206 207 209 218 222 225 229 230 250 256 282 287 289 297 299 301 304 305 Χύτρα CLW29 5 15 18 21 22 25 36 41 68 72 76 77 85 88 113 116 120 122 125 127 128 138 143 145 148 154 159 171 173 175 187 188 190 193 197 202 226 227 229 250 270 271 277 279 285 292 295 296 298 301 308 310 Χύτρα CLW30 5 9 10 12 22 26 35 39 53 66 76 94 95 100 114 116 117 120 122 124 142 154 157 159 165 174 176 177 180 187 189 190 196 200 201 225 227 245 268 269 270 279 283 286 287 293 297 298 303 304 305 311 312 Χύτρα CLW31 13 21 22 27 29 35 61 101 113 117 120 125 135 175 191 201 207 223 236 255 256 262 264 268 270 272 279 281 282 297 298 304 Χύτρα CLW32 15 18 20 21 23 29 33 35 36 37 41 45 50 52 53 66 67 76 86 88 89 92 94 95 96 98 101 102 103 104 105 114 121 122 136 137 138 139 142 143 154 156 161 163 172 174 175 176 182 185 188 191 192 193 194 195 196 201 203 207 211 218 223 225 227 229 231 233 234 256 257 265 268 276 283 285 287 297 301 302 304 305 308 Χύτρα CLW33 10 25 28 45 70 76 86 92 137 148 157 182 186 191 192 193 196 247 250 254 299 308 Χύτρα CLW34 16 17 18 21 22 34 35 36 39 40 52 56 76 86 88 95 96 114 116 120 128 145 147 153 154 157 158 159 165 170 176 181 187 189 190 192 193 194 195 196 197 201 208 211 213 225 227 229 237 244 253 256 283 287 288 296 298 299 305 308 309 312 Χύτρα CLW35 2 4 5 9 10 34 44 67 68 76 84 88 93 95 110 CoW 117 118 123 139 143 145 152 163 164 165 178 181 182 185 193 211 215 218 221 249 253 255 268 273 287 289 296 297 298 299 302 Χύτρα CLW36 2 4 10 12 17 19 20 21 25 26 28 29 33 34 35 36 39 40 41 44 45 52 53 55 56 58 60 61 62 64 65 66 67 69 74 76 79 88 89 93 94 96 97 103 105 110 111 114 121 123 125 133 137 139 143 145 147 153 154 155 156 157 170 173 178 179 182 185 187 188 194 195 196 200 213 214 216 217 218 219 222 223 225 227 228 229 230 231 238 241 246 247 252 260 261 270 271 272 276 277 278 280 283 285 287 292 294 296 297 298 299 300 301 303 304 305 308 309 310 Χύτρα CLW37 12 15 18 19 21 22 25 27 29 36 37 39 40 41 44 45 52 53 55 56 60 66 73 74 76 77 79 82 86 88 89 92 93 94 96 105 110 113 114 118 120 121 122 127 128 129 133 137 143 150 152 153 154 156 161 163 172 175 182 185 188 189 190 191 192 193 195 196 197 201 202 203 205 207 209 211 213 215 219 221 223 225 226 227 228 229 234 238 241 247 250 252 254 256 261 266 268 274 277 281 282 283 287 288 292 293 294 296 297 298 299 301 305 308 309 312 Καπάκι CLW38 17 36 40 41 52 54 66 70 71 84 88 89 92 93 94 95 100 105 110 113 114 130 145 148 154 157 163 170 172 173 177 187 188 193 194 196 235 240 245 253 256 282 285 287 294 296 297 299 304 305 308 Καπάκι CLW39 12 18 20 22 50 52 53 70 71 76 84 86 92 94 100 105 113 116 117 118 131 138 145 153 170 177 182 184 185 188 190 193 196 201 213 218 219 220 222 237 250 266 282 287 292 294 304 305 308 310 Καπάκι CLW40 16 76 189 190 262 268 541 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ (Κατανομή των τύπων στα σύνολα) Παραγωγή Σχήμα Τύπος Σύνολα CoW Καπάκι CLW41 20 40 122 152 154 195 279 298 304 305 Βαθύ πινάκιο 35 53 91 145 225 296 Βιτύνα 53 62 81 91 187 223 227 229 266 89 52 260 276 195 Καπάκι 91 Κύπελο 36 101 114 145 306 61 Λεκάνη 22 29 39 53 58 73 105 191 225 285 286 289 Λεκανίδα 53 56 76 81 89 91 96 139 145 197 218 238 GW Οινοχόη 5 18 21 28 35 39 45 52 53 76 89 91 95 103 112 117 140 148 154 156 157 159 161 163 169 187 188 189 190 197 213 230 235 250 256 279 303 306 235 159 Πινάκιο 39 45 53 91 103 155 303 308 Τηγάνι 183 Χύτρα 29 42 45 53 97 100 138 176 182 255 296 297 298 306 240 241 Βιτύνα 5 12 30 34 65 67 68 76 94 151 194 299 301 305 Κύπελο 303 HW Λεκάνη 206 Χύτρα 45 68 70 71 92 114 180 221 227 290 303 304 308 542 Παράρτημα VΙΙ Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ1 A.O.2 ΕΑΑ3 Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ 1 1 1 CoW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 2 35 10 ARSW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW93 1 1 Πινάκιο 2 2 ARSW104 1 1 PhRSW 18 3 Πινάκιο 18 3 PhRSW1 1 PhRSW10 15 2 PhRSW3 2 1 RSW 1 Οινοχόη 1 1 CoW 13 4 Αμφορέας 3 1 2 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 2 2 Οινοχόη 5 5 Χύτρα 3 3 CLW35 2 2 CLW36 1 1 3 2 CoW 2 Αμφορέας 1 1 Απροσδιόριστο 1 1 4 19 15 ARSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW99 1 1 PhRSW 5 5 Βαθύ πινάκιο 1 1 PhRSW5 1 1 Πινάκιο 4 4 PhRSW10 1 1 PhRSW3 3 3 RSW 2 1 Λεκάνη 1 1 1 1 Οινοχόη 1 1 CoW 11 8 Αμφορέας 3 2 Αφρικανικός 1 1 Επιβίωση LRA1 2 1 Λεκάνη 1 1 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 Οινοχόη 2 2 Χύτρα 4 4 CLW35 1 1 CLW36 3 3 5 22 12 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 1 1 RSW 1 Οινοχόη 1 1 GW 1 1 Οινοχόη 1 1 1 1 CoW 18 10 Αμφορέας 2 1 1 CLW8 1 1 Απροσδιόριστο 6 6 Καπάκι 2 2 2 2 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 1 1 1 Χύτρα 4 3 CLW29 1 1 CLW30 1 1 CLW35 2 1 HW 1 Βιτύνα 1 1 6 41 CoW 41 Αμφορέας 41 41 7 2 1 CoW 2 1 Αμφορέας 2 1 LRA 1 2 1 8 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 9 47 19 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 1 PhRSW3 1 1 TS 1 1 Πινάκιο 1 1 1 1 RSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 CoW 42 15 Αμφορέας 18 1 14 CLW8 1 1 LRA 1 1 LRA 2 2 Απροσδιόριστο 5 5 1 Ανασκαφικό σύνολο (βλ. παράρτημα ΙΙΙ) 2 Αριθμός οστράκων 3 Ελάχιστος Αριθμός Αγγείων (βλ. σελ. 33) 544 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 2 2 CLW23 1 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 7 2 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 5 5 CLW30 2 2 CLW35 3 3 10 55 25 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 CW 4 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 1 Loeschke 9 1 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW6 1 1 TS 11 1 Λεκανίδα 11 1 RSW 6 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 2 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 CoW 31 18 Αμφορέας 12 5 CLW8 1 1 LRA 1 1 MRA 5 1 1 Αφρικανικός 1 Επιβίωση LRA1 2 2 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 3 3 Κύπελο 2 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 1 1 1 1 Λεκανίδα 2 1 2 1 Πινάκιο 1 1 1 1 Χύτρα 7 6 CLW30 3 3 CLW33 1 1 CLW35 2 1 CLW36 1 1 BGW 1 1 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 11 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 1 12 35 13 ARSW 1 Πινάκιο 1 1 CW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 RSW 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 Κύπελο 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 27 11 Αμφορέας 4 1 1 LRA 2 1 LRA 4 2 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW39 1 Κύπελο 6 545 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CIW4 1 1 Οινοχόη 5 2 Χύτρα 4 4 CLW30 1 1 CLW36 2 2 CLW37 1 1 HW 1 Βιτύνα 1 1 13 21 13 AeCW 2 2 Χύτρα 2 2 ACoW 2 2 RSW 2 2 Οινοχόη 1 1 1 1 Πινάκιο 1 1 1 1 CoW 14 6 Αμφορέας 7 4 Αφρικανικός 3 Απροσδιόριστο 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW7 1 1 Σκύφος 1 1 Χύτρα 3 3 CLW28 2 2 CLW31 1 1 BGW 3 3 Πινάκιο 2 2 Σκύφος 1 1 14 12 4 CW 6 3 Βαθύ πινάκιο CW 3 Λεκανίδα 5 2 CW 1 1 CW 2 4 2 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 TS 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 RSW 4 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 3 15 22 11 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 MGrW2 1 MGrW7 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW2 1 PhRSW3 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 17 8 Αμφορέας 5 2 CLW8 1 1 LRA 1 3 1 LRA 2 LRA 5/6 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 3 Χύτρα 5 4 CLW29 1 1 CLW32 2 2 CLW37 2 1 16 18 12 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Με ταινιωτή λαβή 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 12 8 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 CLW25 1 Καπάκι 2 1 CLW40 2 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 546 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW18 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Χύτρα 4 4 CLW26 1 1 CLW34 2 2 17 30 19 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 AtRSW 1 1 Οινοχόη 1 1 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 MGrW 2 1 Κύπελο 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 RSW 3 2 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 2 1 RSW10 2 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 21 13 Αμφορέας 2 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκάνη 2 1 CLW12 2 1 Λεκανίδα 4 4 CIW3 1 1 CLW18 2 2 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 Οινοχόη 3 2 CLW4 1 1 Χύτρα 4 4 CLW26 1 1 CLW28 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 18 58 31 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW67 1 1 CW 2 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 2 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW2 1 1 MGrW7 1 1 PhRSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW6 1 RSW 2 Απροσδιόριστο 1 Πινάκιο 1 GW 2 Οινοχόη 2 CoW 48 27 Αμφορέας 8 2 LRA 1 2 1 LRA 2 1 LRA 4 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 9 Βιτύνα 4 2 CLW25 2 1 Καπάκι 5 5 CLW39 1 1 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Λύχνος 1 Αττικός 1 Οινοχόη 5 4 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 547 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Πινάκιο 1 Ιχυοπινάκιο 1 Χύτρα 10 10 CLW26 2 2 CLW27 2 2 CLW29 1 1 CLW32 1 1 CLW34 2 2 CLW37 2 2 19 33 17 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 3 3 Πινάκιο 3 3 PhRSW1 1 1 PhRSW3/4 1 1 PhRSW4 1 1 RSW 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 GW 4 Απροσδιόριστο 4 CoW 23 12 Αμφορέας 3 1 Απροσδιόριστο 7 7 Βαθύ πινάκιο 3 2 CLW21 3 2 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW20 1 1 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 4 4 CLW27 1 1 CLW36 2 2 CLW37 1 1 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 20 39 17 CW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 5 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Πινάκιο 1 CoW 34 14 Αμφορέας 7 2 CLW8 1 1 LRA 1 1 LRA 5/6 2 LRA 9 1 1 Απροσδιόριστο 9 Βιτύνα 3 3 CLW25 3 3 Καπάκι 7 3 CLW39 1 CLW41 2 Λεκανίδα 2 2 CIW4 1 1 CLW18 1 1 Μήτρα λύχνου 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW32 1 1 CLW36 1 1 21 97 51 ARSW 5 3 Πινάκιο 5 3 ARSW50 3 1 ARSW58 1 1 AtRSW 1 Κύπελο 1 CW 4 2 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 Πινάκιο 3 1 CW 4 3 1 MGrW 3 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 548 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LCSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW 3 1 Πινάκιο 3 1 PhRSW2 2 1 RSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 77 40 Αμφορέας 25 7 CLW8 2 CLW9 2 2 Keay 19 Keay 6 1 1 LRA 1 5 1 LRA 2 2 1 LRA 4 2 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 7 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 5 3 CLW25 4 3 Καπάκι 2 2 Κύπελο 4 Λεκάνη 3 1 CLW12 3 1 Λεκανίδα 8 6 CLW17 2 2 CLW18 6 4 Οινοχόη 2 1 CLW3 1 1 Πίθος 1 1 Υφαντικό βάρος 2 2 Χύτρα 17 16 CLW27 1 1 CLW29 2 2 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW34 3 2 CLW36 1 1 CLW37 4 4 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 22 68 30 CW 3 2 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 3 2 Πινάκιο 3 2 MGrW1 3 2 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 RSW 2 1 Κύπελο 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 GW 3 Απροσδιόριστο 2 Λεκάνη 1 CoW 56 24 Αμφορέας 16 1 LRA 1 12 LRA 3 1 MRA 5 1 1 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 8 1 Βιτύνα 8 3 CLW24 1 1 CLW25 7 2 Καπάκι 4 3 CLW39 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 549 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Οινοχόη 5 2 CIW1 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 12 12 CLW26 2 2 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW30 3 3 CLW31 1 1 CLW34 1 1 CLW37 1 1 23 38 23 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 1 1 Οινοχόη 1 1 RSW 2 2 Απροσδιόριστο 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW3 1 1 CoW 33 19 Αμφορέας 10 5 CLW9 4 3 LRA 2 1 MRA 5 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 5 4 CLW25 5 4 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 4 3 CLW18 4 3 Οινοχόη 2 Χύτρα 7 4 CLW27 1 1 CLW32 1 1 24 14 7 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 CW 3 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW3 1 RSW 2 2 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Πινάκιο 1 1 RSW1 1 1 GW 3 Απροσδιόριστο 3 CoW 4 2 Λύχνος 4 2 Κορινθιακός 4 2 25 29 21 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 Πινάκιο 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 RSW 3 2 Πινάκιο 2 1 RSW1 2 1 Χύτρα 1 1 CoW 22 17 Αμφορέας 6 4 CLW8 1 1 CLW9 2 1 MRA 5 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 5 5 CLW17 2 2 CLW18 3 3 Χύτρα 7 7 CLW26 1 1 CLW27 1 1 550 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW29 2 2 CLW33 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 1 Πινάκιο 1 1 26 15 7 CW 2 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 11 5 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Χύτρα 4 3 CLW30 1 1 CLW36 2 2 27 7 5 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 CoW 5 4 Αμφορέας 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Κορινθιακός 1 1 Χύτρα 2 2 CLW31 1 1 CLW37 1 1 28 23 10 PhRSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 20 9 Αμφορέας 6 1 CLW8 1 1 Kapitan II 1 LRA 1 1 LRA 11 1 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 3 1 CLW25 3 1 Κάδος 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW17 2 2 CLW18 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Μυροδοχείο 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 2 2 CLW33 1 1 CLW36 1 1 29 64 27 AeCW 1 Τηγάνι 1 ARSW 2 Πινάκιο 2 ARSW50 2 CW 3 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 CW 3 1 1 Loeschcke 19 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 3 2 Πινάκιο 3 2 PhRSW1 2 1 PhRSW3 1 1 RSW 3 Λεκανίδα 3 GW 3 Απροσδιόριστο 1 Λεκάνη 1 Χύτρα 1 CoW 49 22 Αμφορέας 13 2 Kapitan II 5 LRA 2 1 LRA 3 1 551 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LRA 9 1 MRA 5 1 Αφρικανικός 3 1 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 7 4 CLW23 2 1 CLW25 5 3 Ιθμός 1 Κύπελο 3 Λεκανίδα 7 7 CIW4 1 1 CLW17 5 4 CLW18 1 2 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 Οινοχόη 1 CLW3 1 Χύτρα 10 8 CLW27 2 1 CLW31 2 2 CLW32 3 3 CLW36 2 1 CLW37 1 1 30 16 6 RSW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 14 6 Αμφορέας 10 5 LRA 5/6 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Σφαιρικός 5 4 Απροσδιόριστο 2 Κύπελο 1 1 Οινοχόη 1 HW 1 Βιτύνα 1 31 15 6 CW 5 3 Λεκανίδα 3 3 CW 2 1 1 Loeschke 9 2 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 PhRSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW6 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW10 1 1 CoW 8 2 Αμφορέας 3 2 LRA 1 1 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 3 Λύχνος 1 Μικρασιατικός 1 Οινοχόη 1 32 75 1 CoW 75 1 Λεκάνη 75 1 33 25 13 PhRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 PhRSW6 1 1 CoW 24 12 Αμφορέας 8 3 LRA 2 2 1 MRA 5 1 1 Σφαιρικός 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 3 2 Λεκανίδα 3 3 CLW17 1 1 CLW18 2 2 Μυροδοχείο 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 2 2 CLW32 1 1 CLW36 1 1 34 71 39 CW 10 8 Βαθύ πινάκιο 5 5 CW 3 5 5 552 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 2 2 CW 1 2 2 Πινάκιο 3 1 CW 4 3 1 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Κύπελο 1 MGrW10 1 PhRSW 4 4 Πινάκιο 4 4 PhRSW3 4 4 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 4 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 3 1 CoW 45 23 Αμφορέας 12 4 CLW9 1 1 LRA 4 2 Σφαιρικός 2 2 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 1 1 CLW23 1 1 Καπάκι 2 2 Πώμα 1 1 Κύπελο 6 1 Marabini LXVII 3 1 Λεκανίδα 4 4 CIW3 1 1 CLW17 2 2 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW5 1 1 Πίθος 1 Τηγάνι 1 Χύτρα 9 9 CLW26 1 1 CLW27 2 2 CLW34 1 1 CLW35 1 1 CLW36 3 3 HW 5 1 Βιτύνα 3 1 Κάδος 2 35 72 37 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW50 1 1 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 GW 3 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 Οινοχόη 1 CoW 65 33 Αμφορέας 10 3 CLW10 1 1 LRA 1 2 1 Αφρικανικός 3 1 Απροσδιόριστο 11 1 Βιτύνα 4 3 CLW25 4 3 Καπάκι 1 1 Κύπελο 3 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 7 7 CIW4 2 2 CLW18 5 5 Οινοχόη 7 1 Πίθος 1 Τηγάνι 1 1 553 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Υφαντικό βάρος 1 1 Χύτρα 18 13 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW30 1 1 CLW31 2 2 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW36 2 2 36 75 49 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ACoW 1 1 ARSW 4 2 Πινάκιο 4 2 ARSW104 1 1 ARSW50 1 ARSW68 2 1 AtRSW 1 1 Οινοχόη 1 1 CW 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 CW/PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 PhRSW 6 2 Πινάκιο 6 2 PhRSW1 3 1 PhRSW2 2 1 RSW 1 1 Οινοχόη 1 1 RSW8 1 1 GW 2 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 CoW 57 42 Αμφορέας 11 6 CLW10 1 1 CLW8 1 1 Αφρικανικός 1 1 Σαμιακός 1 Σπαθείο 2 1 Σφαιρικός 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 1 1 CLW22 1 1 Βιτύνα 3 1 CLW25 3 1 Καπάκι 6 4 CLW38 2 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 6 5 CLW11 4 3 CLW12 1 1 CLW14 1 1 Λεκανίδα 7 7 CIW3 1 1 CLW17 1 1 CLW18 5 5 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Πεσσός 1 1 Χύτρα 17 13 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW29 1 1 CLW32 2 2 CLW34 7 4 CLW36 3 2 CLW37 2 2 37 33 19 ARSW 2 Απροσδιόριστο 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 554 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 GW 5 Απροσδιόριστο 5 CoW 23 16 Αμφορέας 4 1 Kapitan II 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 5 5 CLW24 1 1 CLW25 4 4 Καπάκι 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 5 5 CLW28 1 1 CLW32 2 2 CLW37 2 2 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 38 13 3 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW58 1 1 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 CoW 11 1 Αμφορέας 3 LRA 2 2 Απροσδιόριστο 5 Κύπελο 2 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 39 69 44 ARSW 4 4 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW72 1 1 Πινάκιο 3 3 ARSW50 2 2 ARSW67 1 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W645 1 1 CW 2 2 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 4 3 Πινάκιο 4 3 PhRSW1 1 1 PhRSW2 2 1 PhRSW3 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 GW 7 2 Απροσδιόριστο 2 Λεκάνη 1 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 2 1 CoW 47 28 Αμφορέας 6 3 LRA 2 1 LRA 4 1 MRA 5 2 2 Απροσδιόριστο 10 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW22 1 1 Βιτύνα 4 4 CLW24 2 2 CLW25 2 2 Λεκανίδα 11 10 CLW18 9 8 CLW19 2 2 Μυροδοχείο 1 Οινοχόη 2 Πίθος 2 2 Τηγάνι 1 Χύτρα 9 8 CLW27 1 1 555 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW28 2 2 CLW30 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BRW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Πινάκιο 1 1 40 59 33 MGrW 3 3 Πινάκιο 3 3 MGrW1 3 3 PhRSW 3 Πινάκιο 3 PhRSW2 1 PhRSW3 2 TS 1 1 Λεκανίδα 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 49 28 Αμφορέας 10 5 CLW8 3 1 LRA 2 4 2 LRA 4 1 1 Αφρικανικός 1 1 Απροσδιόριστο 9 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 2 2 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 3 1 CLW38 1 CLW41 1 Κύπελο 2 2 Λεκάνη 5 5 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW13 1 1 CLW14 1 1 CLW15 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW17 2 2 CLW18 1 1 Οινοχόη 3 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 9 6 CLW27 1 1 CLW34 1 1 CLW36 5 3 CLW37 1 1 BGW 1 Βαθύ πινάκιο 1 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 41 88 48 ARSW 2 2 Πινάκιο 2 2 ARSW50 1 1 ARSW59 1 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 CW / PhR 3 1 Πινάκιο 3 1 CW4 / PhRSW1 3 1 MGrW 3 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW2 2 2 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 4 1 Πινάκιο 4 1 PhRSW1 1 1 PhRSW2 1 PhRSW3 2 RSW 2 2 Λύχνος 2 2 Με ταινιωτή λαβή 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 70 37 Αμφορέας 18 4 CLW8 2 2 LRA 1 3 1 LRA 3 1 556 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LRA 5/6 3 1 Απροσδιόριστο 11 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 5 4 CLW23 1 1 CLW24 1 1 CLW25 3 2 Καπάκι 4 4 CLW38 1 1 Κύπελο 5 2 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 4 4 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW13 2 2 Λεκανίδα 2 1 CLW18 2 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 5 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 14 14 CIW5 1 1 CLW27 2 2 CLW29 2 2 CLW32 2 2 CLW36 2 2 CLW37 4 4 BRW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 42 9 4 MGrW 2 1 Κύπελο 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 GW 1 Χύτρα 1 CoW 5 2 Αμφορέας 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 2 Χύτρα 2 2 CLW27 2 2 43 4 3 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW3 1 1 PhRSW3/4 1 1 RSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 44 23 16 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 CoW 21 15 Αμφορέας 6 2 CLW8 1 1 CLW9 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 6 5 CLW24 3 2 CLW25 3 3 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 5 5 CLW26 1 1 CLW35 1 1 CLW36 1 1 CLW37 2 2 45 53 34 ARSW 2 2 Λύχνος 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW50 1 1 AtRSW 1 Οινοχόη 1 1 557 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 RSW 4 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 3 GW 5 2 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 1 1 CoW 36 27 Αμφορέας 6 3 CLW9 1 1 Kapitan II 1 1 Αφρικανικός 1 Σαμιακός 1 Σφαιρικός 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 6 5 CLW25 6 5 Κύπελο 1 1 CLW1 1 1 Λεκάνη 3 3 CLW11 3 3 Λεκανίδα 5 5 CIW4 2 2 CLW18 2 2 Λύχνος 2 2 Αττικός 2 2 Χύτρα 10 8 CLW27 1 1 CLW32 1 1 CLW33 1 1 CLW36 2 2 CLW37 4 2 HW 4 1 Απροσδιόριστο 2 Χύτρα 2 1 46 3 2 CoW 3 2 Λεκάνη 2 1 CLW13 2 1 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 47 20 11 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 3 2 Πινάκιο 3 2 1 PhRSW1 1 1 PhRSW3 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 15 8 Αμφορέας 4 2 Kapitan II 1 1 LRA 12 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 1 1 CIW6 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 3 2 CLW18 3 2 Οινοχόη 3 2 CLW4 1 1 Χύτρα 1 48 1 1 CoW 1 1 Οινοχόη 1 1 49 1 1 LCSW 1 1 Πινάκιο 1 1 50 31 13 ARSW 12 3 Πινάκιο 12 3 ARSW50 9 1 ARSW59 3 2 CW / PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 CoW 15 8 Αμφορέας 5 2 558 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 4 2 CLW24 1 1 CLW25 3 1 Καπάκι 1 CLW39 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 3 2 CLW26 1 1 CLW32 1 1 51 5 3 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW3 2 1 CoW 3 2 Λύχνος 1 1 Τροχήλατος 1 1 Οινοχόη 2 1 52 140 70 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 ARSW 3 3 Πινάκιο 3 3 ARSW50 1 1 ARSW59 2 2 CW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW1 1 RSW 9 6 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW3 1 1 Λύχνος 3 3 Αττικός 1 1 Μικρασιατικός 2 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 1 Χύτρα 1 1 GW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 Οινοχόη 1 CoW 117 57 Αμφορέας 13 4 CLW10 1 1 CLW8 6 3 LRA 1 2 LRA 2 2 Απροσδιόριστο 18 Βιτύνα 19 13 7 (χείλος οριζόντιο 1 1 CLW25 18 12 Καπάκι 7 1 CLW38 4 CLW39 2 Κύπελο 11 6 CLW1 3 3 CLW2 5 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 6 4 CLW11 6 4 Λεκανίδα 8 7 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 5 5 CLW19 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Τροχήλατος 1 1 Οινοχόη 11 3 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πίθος 1 559 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Χύτρα 21 17 CLW26 2 2 CLW27 4 4 CLW32 3 3 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 6 4 BGW 1 Σκύφος 1 53 230 135 AeCW 2 2 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Τηγάνι 1 1 ARSW 15 4 Πινάκιο 15 4 ARSW50 2 ARSW58 1 1 ARSW59 2 1 ARSW61 2 2 AtRSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Οινοχόη 1 CW 10 3 Βαθύ πινάκιο 2 1 CW 3 2 1 Λεκανίδα 2 CW 1 1 CW 2 1 Πινάκιο 6 2 CW 4 6 2 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Λύχνος 1 1 Με ταινιωτή λαβή 1 1 Γραπτά 1 Οινοχόη 1 RSW 17 12 Βαθύ πινάκιο 1 Κύπελο 2 2 Marabini LXVII 2 2 Λύχνος 6 6 Αττικός 4 4 Οινοχόη 3 2 Πινάκιο 5 2 RSW1 3 1 GW 13 6 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 1 1 Λεκάνη 1 1 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 3 1 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 4 1 CoW 167 104 Αμφορέας 19 6 CLW10 1 1 CLW8 5 3 CLW9 2 2 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 24 2 Βιτύνα 36 23 CLW24 1 1 CLW25 34 21 Καπάκι 3 3 CLW39 1 1 Κύπελο 6 4 CLW1 5 3 Marabini LXVII 1 1 Λεκάνη 5 4 CLW11 4 4 560 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 25 22 CIW3 1 1 CLW17 6 4 CLW18 16 15 Λύχνος 8 7 Αττικός 2 2 Κορινθιακός 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Τροχήλατος 2 1 Οινοχόη 8 6 CLW3 2 2 CLW4 4 4 Χύτρα 33 27 CLW26 8 7 CLW27 3 2 CLW30 1 1 CLW32 10 7 CLW36 5 5 CLW37 3 3 54 27 10 RSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 AtRSW W655 1 1 CoW 25 8 Αμφορέας 5 2 CLW8 1 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 8 1 Βιτύνα 4 2 CLW25 4 2 Καπάκι 2 CLW38 2 Λεκάνη CLW11 Λεκανίδα 3 1 CLW17 2 1 CLW18 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 2 2 CLW26 1 1 CLW28 1 1 55 28 14 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 RSW 1 Λεκανίδα 1 RSW5 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 25 14 Αμφορέας 4 2 CLW8 1 1 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 2 2 CLW3 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 8 7 CLW26 4 3 CLW36 2 2 CLW37 2 2 56 98 28 ARSW 3 1 Βαθύ Πινάκιο 1 1 ARSW72 1 1 Πινάκιο 2 ARSW50 2 CW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW7 1 TS 1 1 Πινάκιο 1 1 RSW 8 1 Αμφορέας 4 Kapitan II 4 Κύπελο 1 Μυροδοχείο 1 Πινάκιο 2 1 RSW1 2 1 561 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ GW 5 1 Απροσδιόριστο 4 Λεκανίδα 1 1 CoW 79 23 Αμφορέας 30 8 CLW8 6 1 CLW9 2 2 Keay 6 1 1 LRA 1 2 LRA 2 2 1 LRA 3 1 1 MRA 5 3 1 Απροσδιόριστο 20 Βιτύνα 3 1 CLW25 1 1 Ιγδίο 1 Καπάκι 3 3 CIW6 1 1 Πώμα 1 1 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 2 1 CLW16 2 1 Λεκανίδα 4 3 CIW4 1 1 CLW17 2 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 3 Χύτρα 12 6 CLW26 3 1 CLW34 1 1 CLW36 2 2 CLW37 2 1 57 3 1 CoW 3 1 Απροσδιόριστο 2 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 58 41 14 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 2 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Οινοχόη 1 GW 2 Απροσδιόριστο 1 Λεκάνη 1 CoW 34 13 Αμφορέας 3 2 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 5 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW22 1 1 Βιτύνα 9 3 CLW24 2 1 CLW25 7 2 Κύπελο 3 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 1 CLW11 1 Λεκανίδα 2 1 CLW18 2 1 Μυροδοχείο 2 Οινοχόη 3 2 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Υπόστατο 1 1 Χύτρα 4 2 CLW26 1 1 CLW27 1 1 562 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW36 1 59 1 1 CoW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 60 8 4 CoW 8 4 Αμφορέας 5 2 Σφαιρικός 2 2 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Χύτρα 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 61 20 10 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 GW 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 CoW 16 8 Αμφορέας 3 Θυμιατήριον 5 1 Καπάκι 3 2 Κύπελο 3 3 Χύτρα 2 2 CLW31 1 1 CLW36 1 1 62 6 5 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ACoW 1 1 GW 1 1 Βιτύνα 1 1 CoW 4 3 Αμφορέας 2 1 Χύτρα 2 2 CLW36 1 1 63 7 1 CoW 7 1 Αμφορέας 7 1 64 6 4 CoW 6 4 Λεκάνη 2 1 CLW11 1 1 Οινοχόη 2 2 CIW2 1 1 Χύτρα 2 1 CLW36 1 1 65 18 6 MGrW 1 Οινοχόη 1 RSW 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 14 5 Αμφορέας 8 3 Αφρικανικός 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 4 Οινοχόη 1 1 1 1 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 HW 2 Βιτύνα 2 66 27 14 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 24 11 Αμφορέας 4 Απροσδιόριστο 7 1 Βιτύνα 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 8 8 CLW27 2 2 CLW30 1 1 CLW32 1 1 CLW36 2 2 CLW37 1 1 67 32 16 CW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 MGrW 1 1 Βιτύνα 1 1 563 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW10 1 1 Γραπτά 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 RSW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 26 12 Αμφορέας 13 5 Kapitan II 1 1 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 Επιβίωση LRA1 5 4 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Πήλινος Αγωγός 1 1 Χύτρα 3 3 CLW32 1 1 CLW35 1 1 CLW36 1 1 HW 1 Βιτύνα 1 68 22 12 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW99 1 CW 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 CoW 17 11 Αμφορέας 1 Απροσδιόριστο 4 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 Χύτρα 8 8 CLW26 3 4 CLW29 1 1 CLW35 3 3 HW 2 Βιτύνα 1 Χύτρα 1 69 7 5 TS 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 5 3 Αμφορέας 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 70 35 20 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 CW 3 3 Πινάκιο 3 3 CW 4 3 3 PhRSW 3 Πινάκιο 3 PhRSW2 1 PhRSW3 2 RSW 3 Απροσδιόριστο 3 CoW 23 16 Αμφορέας 3 1 CLW8 2 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 3 2 CLW38 1 CLW39 1 1 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW18 2 2 564 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 4 4 CLW27 1 1 CLW28 2 2 CLW33 1 1 BGW 1 Πινάκιο 1 HW 1 Χύτρα 1 71 35 22 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 CW 3 3 Πινάκιο 3 3 CW 4 3 3 PhRSW 3 Πινάκιο 3 PhRSW2 1 PhRSW3 2 RSW 3 Απροσδιόριστο 3 CoW 22 17 Αμφορέας 3 2 CLW8 3 2 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 3 2 CLW38 1 CLW39 1 1 Κύπελο 1 1 Robinson M116 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 4 4 CLW18 2 2 Λύχνος 1 Αττικός 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW28 2 2 BGW 1 Πινάκιο 1 HW 1 Χύτρα 1 72 27 13 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 ARSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW81 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 LCSW 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 20 9 Αμφορέας 5 LRA 1 1 Απροσδιόριστο 2 Κάδος 2 Καπάκι 1 1 Κύπελο 2 1 CLW2 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 5 4 CIW4 2 1 CLW17 1 1 CLW18 2 2 Οινοχόη 1 1 CLW3 Χύτρα 1 1 CLW29 1 1 BGW 1 Βαθύ πινάκιο 1 73 13 10 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 MGrW 2 1 Οινοχόη 2 1 Τριφυλόστομη 1 1 GW 1 1 Λεκάνη 1 1 CoW 8 7 Απροσδιόριστο 2 1 565 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Λύχνος 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW37 1 1 BRW 1 Οινοχόη 1 74 27 21 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 2 1 Πινάκιο 2 1 ARSW67 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3/4 1 1 TS 1 Βαθύ πινάκιο 1 RSW 3 2 Κύπελο 1 1 Λύχνος 2 1 Αττικός 1 1 CoW 18 15 Αμφορέας 3 2 Keay 1 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 2 2 CLW23 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 3 2 CLW3 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 7 7 CLW27 1 1 CLW36 1 1 CLW37 5 5 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 75 1 RSW 1 Κύπελο 1 76 284 151 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 CRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 CRSW 9 1 1 MGrW 17 8 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Οινοχόη 7 2 Πινάκιο 9 5 MGrW1 9 5 LCSW 1 Απροσδιόριστο 1 PhRSW 11 7 Πινάκιο 11 7 PhRSW1 3 1 PhRSW2 6 4 PhRSW3 2 2 RSW 9 4 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 2 AtRSW W655 1 Λύχνος 3 3 Αττικός 2 2 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πινάκιο 2 RSW2 2 GW 8 2 Απροσδιόριστο 3 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 4 1 CoW 229 125 Αμφορέας 42 13 CLW8 6 4 Keay 19 LRA 1 3 1 LRA 2 5 3 566 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LRA 3 5 Αφρικανικός 4 Σπαθείο 3 3 Απροσδιόριστο 31 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 13 10 CLW23 1 1 CLW24 4 4 CLW25 3 3 Καπάκι 18 12 10 10 CLW39 3 1 CLW40 4 Πώμα 1 1 Κύπελο 5 1 CLW2 1 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 7 7 CLW11 3 3 CLW12 3 3 Λεκανίδα 14 13 CIW3 1 1 CLW17 2 2 CLW18 11 10 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 19 9 CIW2 1 1 CLW3 2 2 CLW4 4 4 Τριφυλόστομη 1 1 Πίθος 1 1 Τηγάνι 1 1 Χύτρα 75 55 CIW5 4 3 CLW26 4 4 CLW27 19 15 CLW28 4 4 CLW29 1 1 CLW30 5 5 CLW32 2 2 CLW33 2 2 CLW34 2 2 CLW35 5 2 CLW36 4 4 CLW37 11 6 BGW 2 1 Απροσδιόριστο 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 BRW 2 2 Πινάκιο 2 2 HW 2 Βιτύνα 2 77 48 28 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 CW 2 1 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 1 Οινοχόη 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW2 2 2 RSW 2 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 CoW 38 22 Αμφορέας 14 5 567 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW8 2 2 Keay 25 1 1 LRA 1 1 LRA 2 2 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 1 Βιτύνα 8 6 7 (χείλος οριζόντιο 1 1 CLW24 1 1 CLW25 6 4 Κύπελο 2 1 CLW1 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 8 6 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 78 2 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 79 42 23 ARSW 4 1 Πινάκιο 4 1 ARSW61 2 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 4 3 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πινάκιο 3 2 MGrW1 3 2 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 1 1 RSW 3 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 1 CoW 27 17 Αμφορέας 4 1 CLW8 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 3 1 CLW25 3 1 Καπάκι 3 3 Κύπελο 2 CLW2 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW14 1 1 Λεκανίδα 3 3 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Πινάκιο 2 1 CLW22 2 1 Χύτρα 6 5 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW36 1 1 CLW37 2 2 BGW 1 1 Σκύφος 1 1 80 14 6 PhRSW 6 2 Πινάκιο 6 2 PhRSW2 6 2 568 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 2 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 1 CoW 6 4 Αμφορέας 3 2 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 81 9 5 ARSW 2 Πινάκιο 2 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 LCSW 1 Πινάκιο 1 RSW 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 GW 3 2 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 Λεκανίδα 1 1 CoW 1 1 Χύτρα 1 1 82 10 7 CoW 10 7 Αμφορέας 1 1 LRA 1 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW4 1 1 Χύτρα 3 3 CLW26 1 1 CLW28 1 1 CLW37 1 1 83 13 6 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 PhRSW 3 3 Πινάκιο 3 3 PhRSW1 2 2 PhRSW3 1 1 RSW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 6 2 Αμφορέας 1 Βιτύνα 1 CLW25 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 3 1 CLW4 1 1 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 84 30 14 ARSW 3 1 Πινάκιο 3 1 ARSW61 1 1 CW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 6 4 Πινάκιο 6 4 MGrW1 6 4 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 17 7 Αμφορέας 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 CLW25 1 Κάδος 2 1 2 1 Καπάκι 3 1 CLW38 1 CLW39 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 3 3 CLW27 2 2 CLW35 1 1 85 23 12 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W645 1 1 569 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 2 1 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 3 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 MGrW7 2 1 Πινάκιο 1 MGrW8 1 PhRSW 2 Πινάκιο 2 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CoW 14 8 Αμφορέας 6 4 CLW10 1 1 CLW8 1 1 CLW9 2 2 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 2 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 1 1 CLW29 1 1 86 33 20 ARSW 3 2 Πινάκιο 3 2 ARSW59 1 1 MGrW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW7 1 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 LCSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW 5 3 Πινάκιο 5 3 PhRSW1 2 2 PhRSW2 2 1 RSW 1 1 Απροσδιόριστο 1 1 CoW 20 10 Αμφορέας 6 3 LRA 1 3 2 LRA 12 1 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 Καπάκι 2 1 CLW39 1 Πώμα 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 4 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 5 4 CLW32 1 1 CLW33 1 1 CLW34 1 1 CLW37 1 1 87 6 5 RSW 5 5 Λύχνος 4 4 Αττικός 3 3 Μικρασιατικός 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 88 114 76 AeCW 1 1 Λεκανίδα 1 1 ARSW 2 Πινάκιο 2 AtRSW 5 3 Βαθύ πινάκιο 3 3 AtRSW W645 1 1 AtRSW W655 2 2 Κύπελο 2 MGrW 5 4 Βαθύ πινάκιο 2 1 MGrW2 2 1 Πινάκιο 3 3 MGrW1 3 3 PhRSW 1 Πινάκιο 1 570 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 9 5 Βαθύ πινάκιο 3 3 Λύχνος 3 2 Αττικός 3 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 CoW 89 62 Αμφορέας 12 7 CLW8 3 2 CLW9 2 1 Kapitan II 1 1 LRA 1 1 1 Απροσδιόριστο 7 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 21 15 CLW23 1 1 CLW24 1 1 CLW25 19 13 Καπάκι 2 1 CLW38 1 Κύπελο 5 2 CLW1 1 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 3 3 CLW11 1 1 Λεκανίδα 12 12 CLW17 2 2 CLW18 9 9 CLW20 1 1 Μυροδοχείο 1 Οινοχόη 4 1 Πήλινος Αγωγός 2 2 Χύτρα 19 18 CLW26 5 4 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW32 4 4 CLW34 1 1 CLW35 1 1 CLW36 2 2 CLW37 3 3 BGW 1 Πινάκιο 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 89 118 60 AeCW 2 2 Χύτρα 2 2 ARSW 20 10 Πινάκιο 20 10 ARSW50 14 10 ARSW59 1 ARSW62 2 AtRSW 1 Οινοχόη 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 PhRSW 4 3 Πινάκιο 4 3 PhRSW1 2 1 PhRSW2 2 2 RSW 6 3 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 4 1 RSW7 1 1 GW 9 3 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 2 2 Λεκανίδα 2 1 Οινοχόη 4 571 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CoW 73 38 Αμφορέας 6 3 CLW10 2 1 CLW9 3 2 Απροσδιόριστο 10 Βιτύνα 17 11 CLW24 3 2 CLW25 14 9 Καπάκι 1 CLW38 1 Κύπελο 3 3 Marabini LXVII 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 2 2 Οινοχόη 15 8 CLW3 5 4 CLW4 2 1 Χύτρα 19 11 CLW26 5 5 CLW27 1 1 CLW32 5 3 CLW36 2 2 CLW37 1 90 27 13 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 Πινάκιο 1 RSW 6 3 Βαθύ πινάκιο 3 1 AtRSW W655 3 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Πινάκιο 1 CoW 19 9 Αμφορέας 2 1 CLW9 2 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 5 4 CLW25 5 4 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 1 91 50 27 ARSW 22 11 Βαθύ πινάκιο 2 1 ARSW52 1 1 ARSW81 1 Λύχνος 2 1 Βορειοαφρικανικός 2 1 Πινάκιο 18 9 ARSW50 14 5 ARSW51 1 1 ARSW52 1 1 ARSW58 1 1 ARSW67 1 1 AtRSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 AtRSW W655 2 1 CW 4 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 CW / PhR 2 2 Πινάκιο 2 2 CW4 / PhRSW1 2 2 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 6 2 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW9 1 Πινάκιο 5 2 PhRSW1 5 2 RSW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Χύτρα 1 1 RSW10 1 1 GW 9 5 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 2 1 572 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 92 57 36 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 MGrW 2 Οινοχόη 2 RSW 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 CoW 51 32 Αμφορέας 2 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 17 13 7 (χείλος οριζόντιο 2 1 CLW25 15 12 Κάδος 1 1 1 1 Καπάκι 4 CLW38 2 CLW39 2 Κύπελο 2 Λεκανίδα 6 6 CLW17 3 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 4 2 Χύτρα 10 9 CLW27 1 1 CLW32 5 4 CLW33 1 1 CLW37 3 3 HW 1 1 Χύτρα 1 1 93 67 46 AeCW 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 CW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 RSW 3 1 Οινοχόη 3 1 CoW 60 42 Αμφορέας 3 3 CLW8 2 2 LRA 12 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 17 15 CLW25 14 14 Καπάκι 5 CLW38 2 Κύπελο 4 2 Λεκάνη 3 2 CLW11 3 2 Λεκανίδα 8 7 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 5 4 CLW19 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 4 1 CLW5 1 1 Χύτρα 12 11 CLW26 3 2 CLW35 2 2 CLW36 3 3 CLW37 3 3 BGW 1 Πινάκιο 1 94 109 71 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 Γραπτά 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 RSW 3 1 Απροσδιόριστο 2 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 573 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 102 68 Αμφορέας 13 9 CLW8 4 1 CLW9 1 1 Keay 1 1 LRA 12 1 1 LRA 2 3 3 Απροσδιόριστο 13 Βιτύνα 18 11 CLW25 18 11 Καπάκι 7 5 CLW38 1 CLW39 1 Κύπελο 4 1 Marabini LXVII 1 Robinson M116 1 1 Λεκάνη 5 5 CLW11 5 5 Λεκανίδα 17 16 CLW17 4 4 CLW18 13 12 Λύχνος 1 Αττικός 1 Οινοχόη 5 3 CLW3 1 1 CLW4 1 1 CLW5 Χύτρα 20 17 CLW26 2 2 CLW27 3 3 CLW30 1 1 CLW32 3 3 CLW36 4 3 CLW37 6 5 HW 1 1 Βιτύνα 1 1 95 114 68 ARSW 2 Πινάκιο 2 CW 6 2 Βαθύ πινάκιο 4 1 CW 3 2 CW 5 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 MGrW 4 3 Κύπελο 3 2 MGrW11 3 2 Οινοχόη 1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 2 2 Γραπτά 4 1 Κύπελο 4 1 Marabini LXVII 4 1 RSW 5 2 Βαθύ πινάκιο 1 Μυροδοχείο 1 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 RSW1 1 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 88 57 Αμφορέας 11 4 CLW8 5 1 CLW9 3 3 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 24 18 CLW25 24 18 Καπάκι 1 1 CLW38 1 1 Κύπελο 4 1 Marabini LXVII 4 1 Λεκάνη 6 5 CLW11 4 3 CLW13 2 2 Λεκανίδα 15 13 CIW3 1 1 574 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW17 3 3 CLW18 10 8 CLW20 1 1 Οινοχόη 5 2 CLW4 1 Χύτρα 14 12 CLW26 3 3 CLW30 1 1 CLW32 6 5 CLW34 1 1 CLW35 1 1 96 52 30 ARSW 2 Πινάκιο 2 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 RSW 2 1 Αμφορέας 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 GW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CoW 46 27 Αμφορέας 7 4 Kapitan II 1 Keay 6 1 1 MRA 5 1 Απροσδιόριστο 10 Βιτύνα 11 9 CLW24 1 1 CLW25 10 8 Καπάκι 2 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 4 4 CLW17 1 1 CLW18 3 3 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Χύτρα 10 8 CLW26 3 1 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 2 2 97 43 18 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 RSW 3 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 RSW3 1 1 GW 1 Χύτρα 1 CoW 36 17 Αμφορέας 3 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 8 Βιτύνα 5 3 CLW25 5 3 Καπάκι 1 1 Κύπελο 3 2 CLW1 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 9 5 CLW18 9 5 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Χύτρα 4 3 CLW26 2 2 CLW36 1 1 BGW 1 Κάνθαρος 1 98 11 3 CW 2 Λεκανίδα 2 CW 1 1 CW 2 1 575 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CoW 9 3 Λεκανίδα 2 CIW4 1 CLW17 1 Οινοχόη 1 Τριφυλόστομη 1 Χύτρα 1 CLW32 1 99 11 4 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 10 4 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Κύπελο 1 Robinson M116 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 1 Χύτρα 4 100 43 23 CW / PhR 2 Πινάκιο 2 CW4 / PhRSW1 2 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW1 1 RSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 GW 1 1 Χύτρα 1 1 CoW 38 21 Αμφορέας 5 1 CLW8 2 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 8 6 CLW24 2 2 CLW25 6 4 Καπάκι 3 2 CLW38 1 1 CLW39 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 13 8 CLW17 1 1 CLW18 12 7 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 1 Πίθος 1 Χύτρα 1 1 CLW30 1 1 101 15 6 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 CW / PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 MGrW 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 RSW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 GW 1 Κύπελο 1 CoW 10 3 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Απροσδιόριστο 2 Κάδος 1 Κύπελο 2 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 3 1 CLW31 2 1 CLW32 1 102 22 13 ARSW 3 2 Πινάκιο 3 2 ARSW50 2 1 ARSW59 1 1 CoW 19 11 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 8 4 CLW25 4 4 Λεκανίδα 2 2 1 1 CLW17 1 1 Λύχνος 2 1 Αττικός 2 1 Μυροδοχείο 1 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 3 2 CLW32 1 1 103 78 35 TS 1 Βαθύ πινάκιο 1 RSW 4 1 Βαθύ πινάκιο 1 576 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 GW 7 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 6 1 CoW 66 33 Αμφορέας 13 3 CLW8 3 1 Kapitan II 2 1 Keay 6 1 LRA 1 1 MRA 5 1 Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 8 Βιτύνα 10 6 CLW23 1 CLW24 1 1 CLW25 6 4 Κάδος 1 1 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Λεκάνη 3 1 CLW11 3 1 Λεκανίδα 12 10 CLW17 1 1 CLW18 11 9 Λύχνος 5 3 Αττικός 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 Μικρασιατικός 3 1 Οινοχόη 4 2 CLW4 1 1 Υπόστατο 1 1 Χύτρα 8 5 CLW26 1 1 CLW28 1 1 CLW32 2 2 CLW36 1 1 104 13 11 AeCW 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 11 10 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Κύπελο 1 1 Λεκανίδα 5 5 CLW18 5 5 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Χύτρα 1 1 CLW32 1 1 105 73 33 ARSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW52 1 1 CW 3 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 CW 3 2 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 3 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 MGrW2 2 1 Κύπελο 1 RSW 4 Αμφορέας 4 Kapitan II 4 GW 1 Λεκάνη 1 CoW 61 30 Αμφορέας 15 5 CLW8 10 3 CLW9 1 1 Keay 35 2 1 LRA 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 11 3 CLW25 11 3 Κάδος 577 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Καπάκι 4 2 CLW38 2 1 CLW39 2 1 Κύπελο 3 Marabini LXVII 2 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 8 5 CLW4 2 2 Χύτρα 12 12 CLW26 1 1 CLW28 2 2 CLW32 3 3 CLW36 2 2 CLW37 4 4 106 1 CoW 1 Αμφορέας 1 LRA 1 1 107 5 3 CoW 4 2 Αμφορέας 4 2 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 1 1 HW 1 1 Φωκίον 1 1 108 1 1 CoW 1 1 Ιθμός 1 1 109 13 5 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW105 1 1 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 CoW 11 3 Αμφορέας 4 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 3 Λεκάνη 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW5 1 1 110 60 26 ARSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW91 1 CW 3 Λεκανίδα 3 CW 2 3 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 3 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 PhRSW6 1 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 1 PhRSW3 1 1 RSW 4 3 Βαθύ πινάκιο 2 1 Κύπελο 1 1 Λύχνος 1 1 Με ταινιωτή λαβή 1 1 GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 46 20 Αμφορέας 16 2 LRA 1 1 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Κάδος 1 1 Καπάκι 6 2 CLW38 4 Λεκάνη 3 3 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 11 10 CLW27 4 4 CLW35 2 2 CLW36 1 1 CLW37 4 3 111 13 8 CW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 2 1 1 578 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 CoW 10 5 Αμφορέας 3 1 LRA 1 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 2 2 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 112 1 GW 1 Οινοχόη 1 113 34 15 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 CW 4 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 CW 4 2 PhRSW 4 1 Πινάκιο 4 1 PhRSW2 1 PhRSW3 3 1 RSW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 22 12 Αμφορέας 4 2 LRA 1 2 2 LRA 5/6 2 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 5 2 CLW38 2 CLW39 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 2 2 Οινοχόη 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 7 5 CLW26 2 1 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW31 1 1 CLW37 1 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 114 66 40 ARSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW53 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 PhRSW 4 3 Πινάκιο 4 3 PhRSW2 2 2 PhRSW3 1 1 RSW 6 5 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 Λύχνος 3 3 Αττικός 2 2 Μικρασιατικός 1 1 Πινάκιο 2 1 RSW2 1 GW 1 Κύπελο 1 CoW 50 29 Αμφορέας 8 3 LRA 3 1 LRA 4 1 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 6 4 CLW24 1 1 CLW25 5 3 Καπάκι 5 4 CLW38 1 1 Κύπελο 4 1 579 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 3 3 CIW4 1 1 CLW18 2 2 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 14 13 CLW27 2 2 CLW28 2 2 CLW30 1 1 CLW32 3 3 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Οινοχόη 1 HW 1 1 Χύτρα 1 1 115 7 6 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 PhRSW 5 5 Πινάκιο 5 5 PhRSW1 2 2 PhRSW2 3 3 RSW 1 Οινοχόη 1 116 47 36 ARSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW97 1 1 Πινάκιο 1 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 3 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Κύπελο 1 1 MGrW10 1 1 Οινοχόη 1 PhRSW 5 4 Πινάκιο 5 4 PhRSW1 2 2 PhRSW2 2 1 PhRSW3 1 1 Γραπτά 3 3 Κύπελο 3 3 Marabini LXVII 3 3 RSW 5 5 Λύχνος 3 3 Αττικός 2 2 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 1 1 RSW10 1 1 CoW 28 20 Αμφορέας 1 1 Keay 57 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 4 3 CLW25 4 3 Καπάκι 1 CLW39 1 Κύπελο 3 2 CLW1 1 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 2 2 CLW13 2 2 Λύχνος 3 2 Αττικός 2 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 Οινοχόη 6 4 CLW4 1 1 CLW5 1 1 CLW6 2 2 Χύτρα 5 5 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW30 1 1 CLW34 1 1 117 63 37 ARSW 4 1 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW53 1 Πινάκιο 3 1 ARSW61 1 1 CW 7 6 Βαθύ πινάκιο 4 4 CW 3 3 3 580 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 5 1 1 Λεκανίδα 2 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 3 1 Πινάκιο 3 1 PhRSW1 1 1 PhRSW2 1 PhRSW3 1 TS 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW 7 3 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ Πινάκιο 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Πινάκιο 2 GW 2 1 Οινοχόη 2 1 CoW 38 24 Αμφορέας 4 3 CLW9 1 1 LRA 1 1 1 LRA 5/6 1 Απροσδιόριστο 7 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 2 1 CLW39 1 Κύπελο 4 Λεκανίδα 6 6 CIW3 1 1 CLW17 1 1 CLW18 3 3 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 Οινοχόη 4 2 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Υπόστατο 1 1 Χύτρα 6 6 CLW26 2 2 CLW30 1 1 CLW31 1 1 CLW35 2 2 BGW 1 Σκύφος 1 118 15 8 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 13 7 Αμφορέας 3 1 Kapitan II 2 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 2 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW39 1 Οινοχόη 3 1 Χύτρα 3 3 CLW35 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 1 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 119 5 4 RSW 3 2 Λύχνος 3 2 Αττικός 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 2 2 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Μικρασιατικός 1 1 120 43 23 ARSW 5 2 Βαθύ πινάκιο 4 1 ARSW53 4 1 Πινάκιο 1 1 581 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 9 3 Πινάκιο 9 3 PhRSW1 2 1 PhRSW2 7 2 RSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 26 15 Αμφορέας 4 1 LRA 12 1 1 Αφρικανικός 1 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Κύπελο 6 2 CLW1 2 1 CLW2 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 3 1 CLW6 1 1 Χύτρα 9 7 CLW28 1 1 CLW29 2 1 CLW30 1 1 CLW31 2 2 CLW34 1 1 CLW37 1 1 121 11 7 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 10 7 Αμφορέας 2 1 LRA 4 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 3 2 CLW24 1 1 CLW25 2 1 Χύτρα 4 4 CLW32 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 122 50 32 CW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 3 3 Πινάκιο 3 3 PhRSW2 2 2 PhRSW3/4 1 1 CoW 44 27 Αμφορέας 5 2 LRA 1 2 LRA 12 2 2 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 7 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 4 3 CLW25 3 2 Καπάκι 4 1 CLW41 3 Κύπελο 3 2 Λεκάνη 3 3 CLW13 2 2 CLW14 1 1 Λεκανίδα 4 4 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 2 2 Λύχνος 1 1 Παλαιστηνιακός 1 1 Οινοχόη 4 3 CLW4 1 1 CLW6 3 2 582 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Σφονδύλι 1 1 Χύτρα 7 7 CIW5 1 1 CLW27 2 2 CLW29 1 1 CLW30 1 1 CLW32 1 1 CLW37 1 1 123 46 27 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW3 1 1 CoW 43 26 Αμφορέας 1 1 CLW9 1 1 Απροσδιόριστο 8 2 Καπάκι 2 2 Οινοχόη 11 6 CLW3 2 2 Τριφυλόστομη 6 4 Χύτρα 21 15 CLW35 15 13 CLW36 1 124 8 5 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 CoW 7 4 Αμφορέας 4 2 LRA 4 1 1 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 1 1 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Χύτρα 1 1 CLW30 1 1 125 31 22 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 PhRSW 2 Πινάκιο 2 PhRSW1 1 TS 1 Πινάκιο 1 Γραπτά 1 Απροσδιόριστο 1 RSW 1 1 Κύπελο 1 1 CoW 23 19 Αμφορέας 4 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 1 1 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Καπάκι 1 1 CIW6 1 1 Κύπελο 2 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Λύχνος 5 5 Αττικός 4 4 Μικρασιατικός 1 1 Χύτρα 5 5 CLW29 2 2 CLW31 1 1 CLW36 1 1 BGW 1 Σκύφος 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 126 4 3 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW50 1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 1 1 127 14 11 RSW 2 1 Κύπελο 1 Πινάκιο 1 1 CoW 11 10 Αμφορέας 1 1 CLW8 1 1 583 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 1 1 CLW24 1 1 Καπάκι 2 2 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 5 5 CLW26 1 1 CLW29 2 2 CLW37 1 1 BGW 1 Κύλικα 1 128 22 16 ARSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW81 1 MGrW 1 Οινοχόη 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 2 1 RSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 16 13 Αμφορέας 4 3 CLW8 1 1 LRA 5/6 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW12 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 5 5 CLW29 1 1 CLW34 1 1 CLW37 2 2 129 15 10 CW 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 CoW 14 10 Αμφορέας 4 2 CLW8 2 1 CLW9 1 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 3 3 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW37 1 1 130 17 7 AtRSW 1 Κύπελο 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 3 2 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 1 1 CoW 10 4 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CLW18 1 1 Σφονδύλι 1 1 Χύτρα 1 1 16 (χείλος με κάθετ 1 1 BGW 1 1 Πινάκιο 1 1 131 66 8 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 ARSW 14 1 Πινάκιο 14 1 ARSW50 14 1 CW 3 2 Λεκανίδα 2 1 584 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 1 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 TS 3 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 2 RSW 3 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Λεκανίδα 1 RSW5 1 Πινάκιο 1 CoW 39 2 Αμφορέας 1 Απροσδιόριστο 3 Κάδος 2 1 1 (χείλος κάθετο με 1 1 Καπάκι 1 CLW39 1 Οινοχόη 32 1 BGW 3 1 Απροσδιόριστο 2 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 132 8 1 RSW 1 Μυροδοχείο 1 CoW 6 Αμφορέας 2 Αφρικανικός 1 Οινοχόη 4 BGW 1 1 Πινάκιο 1 1 133 61 36 ARSW 2 Πινάκιο 2 AtRSW 1 Κύπελο 1 CW 3 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Πινάκιο 2 CW 4 2 MGrW 3 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Οινοχόη 2 RSW 1 1 Οινοχόη 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 50 34 Αμφορέας 6 1 CLW8 1 1 Αφρικανικός 5 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 9 7 CLW24 2 2 CLW25 7 5 Κάδος 4 3 4 3 Καπάκι 3 3 Κύπελο 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW16 1 1 Λεκανίδα 10 10 CLW18 10 10 Οινοχόη 1 Χύτρα 8 8 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW36 2 2 CLW37 3 3 134 17 7 ARSW 2 1 Πινάκιο 2 1 AtRSW 1 Οινοχόη 1 RSW 3 1 Λεκανίδα 1 RSW5 1 Πινάκιο 2 1 CoW 11 5 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 Κάδος 9 5 9 5 135 31 1 CoW 31 1 Χύτρα 31 1 CLW31 31 1 136 19 9 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 CW 4 1 Πινάκιο 4 1 CW 4 4 1 585 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 2 1 Αμφορέας 2 1 Kapitan II 2 1 CoW 12 6 Βιτύνα 3 2 CLW24 1 1 CLW25 2 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Χύτρα 2 1 CLW32 2 1 137 43 22 ARSW 2 Πινάκιο 2 ARSW59 1 CRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 CRSW 9 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 37 20 Αμφορέας 6 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 9 1 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CIW4 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 9 9 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW32 3 3 CLW33 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Σκύφος 1 138 60 28 ARSW 2 2 Πινάκιο 2 2 ARSW50 1 1 ARSW58 1 1 GW 1 Χύτρα 1 CoW 57 26 Αμφορέας 6 1 CLW9 2 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 12 7 CLW25 12 7 Καπάκι 1 CLW39 1 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκανίδα 3 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 3 1 2 Τριφυλόστομη Χύτρα 7 5 3 1 CLW26 2 2 CLW29 1 1 CLW32 1 1 139 19 10 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW10 1 1 TS 1 Πινάκιο 1 GW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CoW 16 8 Αμφορέας 5 3 CLW8 1 1 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 3 2 Απροσδιόριστο 4 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 586 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Χύτρα 5 3 CLW32 1 1 CLW35 3 1 CLW36 1 1 140 1 1 GW 1 1 Οινοχόη 1 1 141 11 3 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 CoW 9 2 Αμφορέας 7 1 LRA 2 1 1 Αφρικανικός 5 Καπάκι 1 1 Οινοχόη 1 142 20 10 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW73 1 1 RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 1 GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 13 6 Αμφορέας 4 2 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 2 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 Χύτρα 2 2 CLW30 1 1 CLW32 1 1 BGW 1 1 Πινάκιο 1 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 143 24 15 ARSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 ARSW81 1 1 CW 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 MGrW 2 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 CoW 17 13 Αμφορέας 5 3 CLW8 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 7 7 CLW29 1 1 CLW32 2 2 CLW35 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 HW 1 Απροσδιόριστο 1 144 1 1 CoW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 145 72 20 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 5 2 Πινάκιο 5 2 PhRSW1 2 2 PhRSW3 1 RSW 1 Λεκανίδα 1 GW 4 1 Απροσδιόριστο 1 587 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βαθύ πινάκιο 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CoW 57 14 Αμφορέας 10 1 CLW8 2 1 LRA 1 1 LRA 4 3 LRA 5/6 1 Απροσδιόριστο 14 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 2 2 Καπάκι 4 2 CLW38 1 CLW39 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 8 1 CLW3 1 1 Χύτρα 17 7 CLW27 2 2 CLW29 5 2 CLW34 1 1 CLW35 3 1 CLW36 1 1 BGW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 HW 2 Απροσδιόριστο 2 146 3 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 2 Αμφορέας 2 LRA 2 1 Σπαθείο 1 147 8 5 CoW 8 5 Απροσδιόριστο 2 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Χύτρα 4 3 CLW27 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 148 23 12 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 ARSW 3 1 Πινάκιο 3 1 ARSW50 3 1 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 1 Οινοχόη 1 GW 1 1 Οινοχόη 1 1 CoW 14 6 Αμφορέας 4 2 CLW8 1 1 CLW9 1 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Οινοχόη 3 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 3 2 CLW29 1 1 CLW33 1 1 149 2 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 2 1 588 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ 150 20 12 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 2 2 Πινάκιο 2 2 CoW 15 7 Αμφορέας 3 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 3 1 Βιτύνα 1 CLW25 1 Κάδος 1 1 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 2 1 CLW37 1 1 BRW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 151 30 6 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 26 4 Αμφορέας 7 LRA 5/6 4 Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 1 1 CLW23 1 1 Καπάκι 1 1 Οινοχόη 2 Τηγάνι 1 Χύτρα 7 2 CLW26 2 1 CLW28 1 1 HW 1 Βιτύνα 1 152 14 8 PhRSW 1 Πινάκιο 1 RSW 2 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 CoW 7 5 Βαθύ πινάκιο 2 1 Καπάκι 2 1 CLW41 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 2 2 CLW35 1 1 CLW37 1 1 BGW 4 2 Βαθύ πινάκιο 1 Οινοχόη 1 Σκύφος 2 2 153 14 11 CW 3 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 RSW 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 9 8 Καπάκι 1 CLW39 1 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 6 6 CIW5 1 1 CLW27 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 2 2 154 46 30 CW 1 Λεκανίδα 1 CW 1 1 MGrW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 589 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 RSW 1 1 Οινοχόη 1 1 GW 1 1 Οινοχόη 1 1 CoW 41 26 Αμφορέας 2 Kapitan II 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 5 4 CLW23 1 1 CLW25 4 3 Καπάκι 2 CLW38 1 CLW41 1 Κύπελο 7 4 CLW2 2 2 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW20 1 1 Οινοχόη 5 3 CLW3 1 1 Χύτρα 13 13 CIW5 2 2 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW29 2 2 CLW30 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW36 2 2 CLW37 1 1 155 30 5 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 RSW 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 GW 3 1 Απροσδιόριστο 2 Πινάκιο 1 1 CoW 25 2 Αμφορέας 6 Kapitan II 3 LRA 1 1 MRA 5 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 5 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 7 CLW23 2 CLW25 5 Κύπελο 1 CLW1 1 Λεκάνη 1 1 CLW15 1 1 Οινοχόη 3 CLW4 3 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 156 53 31 ARSW 5 2 Πινάκιο 5 2 ARSW50 4 1 ARSW58 1 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 12 7 Πινάκιο 12 7 PhRSW1 1 1 PhRSW10 1 1 PhRSW2 8 4 PhRSW3 1 1 PhRSW3/4 1 RSW 5 4 Βαθύ πινάκιο 1 Λύχνος 4 4 Αττικός 3 3 Μικρασιατικός 1 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 29 18 Αμφορέας 5 3 590 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Kapitan II 1 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 1 Κρητικός 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 4 2 CLW25 3 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 2 1 CLW4 1 1 Πίθος 1 Χύτρα 10 8 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW32 3 3 CLW36 1 1 CLW37 2 2 157 40 27 MGrW 2 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW7 1 1 Varia 1 1 PhRSW 10 6 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW6 1 Πινάκιο 9 6 PhRSW1 4 3 PhRSW2 5 3 RSW 1 Λύχνος 1 Μικρασιατικός 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 27 18 Αμφορέας 4 1 CLW8 1 LRA 3 1 Σφαιρικός 2 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 2 2 Βιτύνα 2 1 7 (χείλος οριζόντιο 2 1 Καπάκι 4 3 CLW38 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 10 9 CLW26 1 1 CLW30 1 1 CLW33 2 2 CLW34 1 1 CLW36 1 1 158 15 11 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 MGrW 3 2 Κύπελο 1 MGrW10 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 CoW 11 8 Απροσδιόριστο 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 2 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW12 1 1 Χύτρα 5 4 CLW27 3 2 CLW34 2 2 159 19 13 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 GW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 2 1 591 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Τριφυλόστομη 1 1 CoW 15 12 Αμφορέας 1 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 3 3 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 6 6 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW30 2 2 CLW34 2 2 160 17 10 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW58 1 1 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 11 7 Αμφορέας 2 2 LRA 2 1 1 MRA 5 Βιτύνα 5 3 CLW23 2 1 CLW25 3 2 Λεκάνη 3 1 CLW11 3 1 Οινοχόη 1 1 HW 1 Απροσδιόριστο 1 161 40 23 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W645 1 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 1 1 PhRSW3 1 1 RSW 3 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 RSW2 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 31 18 Αμφορέας 5 3 CLW8 3 2 Keay 59 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 6 2 CLW23 1 1 CLW25 5 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 1 Οινοχόη 7 4 CLW7 1 1 Τριφυλόστομη 3 1 Χύτρα 8 7 CLW26 2 1 CLW27 2 2 CLW28 1 1 CLW32 2 2 CLW37 1 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 162 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 163 38 20 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 CW / PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 6 4 Πινάκιο 6 4 PhRSW1 2 1 PhRSW2 4 3 RSW 4 3 Οινοχόη 3 2 RSW6 2 1 592 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW8 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 23 12 Αμφορέας 6 4 CLW9 1 1 LRA 2 3 2 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 4 Καπάκι 2 1 CLW38 1 Κύπελο 2 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW3 1 1 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 4 4 CLW27 CLW32 1 1 CLW35 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Πινάκιο 1 164 19 13 PhRSW 1 Πινάκιο 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 CoW 17 12 Αμφορέας 1 1 CLW8 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 CLW25 1 Κάδος 1 Καπάκι 1 1 CIW6 1 1 Οινοχόη 4 4 CLW3 1 1 CLW4 1 1 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 6 6 CLW27 3 3 CLW28 2 2 CLW35 1 1 165 18 11 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 MGrW 1 Απροσδιόριστο 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 5 2 Βαθύ πινάκιο 1 Οινοχόη 1 1 RSW7 1 1 Πινάκιο 3 1 CoW 10 7 Αμφορέας 1 1 CLW8 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 CLW25 1 Οινοχόη 2 2 Πεσσός 1 1 1 1 Χύτρα 3 3 CLW30 1 1 CLW34 1 1 CLW35 1 1 166 5 5 CoW 5 5 Αμφορέας 1 1 CLW10 1 1 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 1 1 593 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ 167 12 10 ARSW 3 2 Βαθύ πινάκιο 2 1 ARSW53 2 1 Πινάκιο 1 1 ARSW58 1 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W645 1 1 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 PhRSW 5 5 Πινάκιο 5 5 PhRSW1 2 2 PhRSW2 1 1 PhRSW3 2 2 TS 1 Βαθύ πινάκιο 1 RSW 1 1 Οινοχόη 1 1 168 7 5 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 6 5 Αμφορέας 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 1 1 CLW20 1 1 Λύχνος 1 1 Τροχήλατος 1 1 169 5 GW 5 Απροσδιόριστο 2 Οινοχόη 3 170 24 12 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW50 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 CoW 22 10 Αμφορέας 6 3 CLW8 2 1 CLW9 1 1 LRA 1 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 3 CLW38 2 CLW39 1 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 3 2 CLW26 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 171 15 11 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Οινοχόη 1 RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 1 CoW 11 9 Αμφορέας 2 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW22 1 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Κύπελο 1 1 CLW1 1 1 Οινοχόη 2 2 CLW4 1 1 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW29 1 1 172 35 19 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 1 Οινοχόη 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 30 17 Αμφορέας 5 2 LRA 2 2 2 594 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LRA 3 1 LRA 4 2 Απροσδιόριστο 3 1 Βιτύνα 7 6 CLW24 2 2 CLW25 5 4 Κάδος 1 1 1 1 Καπάκι 3 CLW38 3 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 2 1 CLW18 2 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 2 2 Οικοδομικό υλικό 1 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 3 2 CLW32 1 1 CLW37 1 1 173 22 12 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW50 1 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 MGrW6 1 TS 1 1 Πινάκιο 1 1 RSW 1 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Βαθύ πινάκιο GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 15 10 Αμφορέας 1 1 CLW9 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 3 2 CLW23 1 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκανίδα 3 3 CIW4 1 1 CLW18 2 2 Οινοχόη 2 1 CLW5 1 1 Χύτρα 4 3 CLW26 1 1 CLW29 1 1 CLW36 1 1 174 20 7 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 1 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 CoW 15 7 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 4 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 2 2 CLW30 1 1 CLW32 1 1 175 12 6 CoW 12 6 Αμφορέας 2 1 CLW8 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 595 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Χύτρα 6 3 CLW29 1 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW37 3 176 21 12 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 2 1 RSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 GW 2 1 Χύτρα 2 1 CoW 14 8 Αμφορέας 1 1 CLW8 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 2 CLW25 2 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 7 5 CLW27 1 1 CLW30 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 177 44 21 AeCW 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 ARSW 4 2 Λύχνος 2 1 Βορειοαφρικανικός 2 1 Πινάκιο 2 1 ARSW109 1 1 CW 1 Λεκανίδα 1 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 4 3 Βαθύ πινάκιο 1 AtRSW W655 1 Κύπελο 2 2 Marabini LXVII 1 1 Λύχνος 1 1 CoW 30 12 Αμφορέας 3 2 CLW8 1 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 2 2 CLW24 2 2 Καπάκι 4 2 CLW38 1 CLW39 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 5 1 CLW3 1 1 Πεσσός 1 Πηνίο 3 2 Χύτρα 5 1 CLW30 1 1 BGW 1 1 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 178 30 13 CW 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 LCSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW 6 4 Πινάκιο 6 4 PhRSW3 6 4 TS 1 Βαθύ πινάκιο 1 RSW 6 1 Αμφορέας 2 LRA 1 2 596 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 4 1 RSW6 2 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 13 7 Αμφορέας 4 1 LRA 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 3 3 CLW35 1 1 CLW36 2 2 BGW 1 1 Απροσδιόριστο 1 1 179 25 9 CW 2 2 Πεσσός 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 TS 1 1 Πινάκιο 1 1 RSW 5 2 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 3 Πινάκιο 1 1 RSW1 1 1 CoW 12 3 Αμφορέας 2 Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 3 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 BGW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Πινάκιο 1 Σκύφος 1 1 BRW 1 Απροσδιόριστο 1 180 11 4 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 7 2 Αμφορέας 2 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 2 Χύτρα 2 2 CLW27 1 1 CLW30 1 1 HW 1 1 Χύτρα 1 1 181 15 6 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 CW 1 Λεκανίδα 1 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 11 6 Αμφορέας 1 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 4 3 CLW28 1 1 CLW34 1 1 CLW35 1 1 BGW 1 Σκύφος 1 182 49 23 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 597 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 4 1 Αμφορέας 2 Απροσδιόριστος 2 Απροσδιόριστο 1 Χύτρα 1 1 RSW10 1 1 GW 2 Απροσδιόριστο 1 Χύτρα 1 CoW 41 20 Αμφορέας 7 1 CLW8 1 1 LRA 2 2 Απροσδιόριστος 4 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 1 Καπάκι 4 3 CLW39 1 Πώμα 2 2 Κύπελο 2 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 3 3 CLW11 2 2 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 5 Χύτρα 11 11 CLW32 1 1 CLW33 1 1 CLW35 1 1 CLW36 3 3 CLW37 3 3 BGW 1 1 Σκύφος 1 1 183 7 3 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 GW 1 Τηγάνι 1 CoW 4 2 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Λύχνος 1 Αττικός 1 Οινοχόη 1 184 35 13 ARSW 3 Πινάκιο 3 ARSW67 2 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 MGrW 3 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 1 1 RSW 3 2 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Πινάκιο 1 CoW 21 6 Αμφορέας 13 2 CLW8 9 2 LRA 1 1 Απροσδιόριστος 2 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 1 CLW39 1 Λεκάνη 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 185 35 24 ARSW 4 2 Πινάκιο 4 2 ARSW59 1 1 598 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 4 2 Βαθύ πινάκιο 3 2 CW 3 1 Loeschcke 19 2 2 Λεκανίδα 1 CW / PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 RSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW3 1 1 Κύπελο 1 1 CoW 24 18 Αμφορέας 2 Καπάκι 2 1 CLW39 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 5 5 CIW3 2 2 CLW17 2 2 CLW18 1 1 Οινοχόη 3 3 Υπόστατο 1 1 Χύτρα 10 8 CLW27 1 1 CLW28 2 2 CLW32 1 1 CLW35 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 186 30 9 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW76 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW3 1 1 CoW 27 7 Αμφορέας 16 1 LRA 5/6 10 Αφρικανικός 1 1 Σπαθείο 5 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 3 3 CLW25 3 3 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Χύτρα 1 1 CLW33 1 1 187 59 32 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 3 Πινάκιο 3 ARSW50 1 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Οινοχόη 1 LCSW 1 Πινάκιο 1 RSW 2 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 GW 3 1 Βιτύνα 1 1 Οινοχόη 2 CoW 45 27 Αμφορέας 13 7 CLW8 3 3 CLW9 1 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 2 1 Σπαθείο 1 1 Σφαιρικός 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 7 4 CLW23 1 1 CLW25 6 3 Καπάκι 2 CLW38 2 599 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Κύπελο 1 Λεκανίδα 4 4 CLW18 4 4 Οικοδομικό υλικό 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 13 12 CLW27 3 3 CLW28 1 1 CLW29 2 2 CLW30 1 1 CLW34 1 1 CLW36 3 3 BGW 1 Κύπελο 1 188 70 28 ARSW 3 1 Πινάκιο 3 1 ARSW61 1 1 CW 4 Πινάκιο 4 CW 4 4 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 2 Πινάκιο 2 RSW 6 4 Αμφορέας 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Κύπελο 1 1 Οινοχόη 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 4 Απροσδιόριστο 3 Οινοχόη 1 CoW 49 22 Αμφορέας 16 5 CLW8 2 1 CLW9 LRA 2 2 1 LRA 3 1 LRA 5/6 1 Σπαθείο 2 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 4 CLW38 2 CLW39 2 Κύπελο 3 1 CLW2 2 1 Λεκάνη 4 4 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW13 1 1 CLW15 1 1 Λεκανίδα 3 3 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 5 1 Πινάκιο 1 Χύτρα 6 6 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW32 2 1 CLW36 1 CLW37 1 1 600 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ 189 37 15 ARSW 3 1 Πινάκιο 3 1 ARSW58 1 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 3 Οινοχόη 3 PhRSW 5 1 Πινάκιο 5 1 PhRSW2 5 1 RSW 2 1 Αμφορέας 2 1 GW 4 Απροσδιόριστο 2 Οινοχόη 2 CoW 18 12 Αμφορέας 3 LRA 2 1 LRA 3 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW40 1 Λεκάνη 3 2 CLW12 1 1 CLW13 2 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW6 1 1 Χύτρα 8 7 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW30 1 1 CLW34 2 1 CLW37 2 2 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 190 99 59 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 4 2 Πινάκιο 4 2 ARSW50 1 1 ARSW61 2 1 CW 3 1 Λεκανίδα 3 1 CW 1 3 1 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 ERSW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW 2 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 6 3 Πινάκιο 6 3 PhRSW1 2 2 PhRSW2 1 PhRSW3/4 2 1 RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 1 GW 6 Απροσδιόριστο 5 Οινοχόη 1 CoW 72 48 Αμφορέας 14 7 CLW8 1 1 Kapitan II 1 1 LRA 2 4 LRA 3 1 MRA 5 1 1 Απροσδιόριστο 7 1 Βιτύνα 5 4 CLW25 5 4 Καπάκι 3 CLW39 1 CLW40 2 Κύπελο 2 1 CLW1 1 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 4 4 CLW12 1 1 601 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW13 1 1 CLW15 1 1 Λεκανίδα 9 9 CIW3 1 1 CLW17 2 2 CLW18 5 5 CLW20 1 1 Λύχνος 3 3 Αττικός 2 2 Μικρασιατικός 1 1 Μυροδοχείο 1 1 Οινοχόη 8 3 Τριφυλόστομη 3 2 Τηγάνι 1 Χύτρα 15 15 CLW26 1 1 CLW27 5 5 CLW29 1 1 CLW30 1 1 CLW34 1 1 CLW37 1 1 191 91 44 ARSW 3 Πινάκιο 3 ARSW61 3 CW 4 3 Πινάκιο 4 3 CW 4 4 3 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 3 3 Λύχνος 3 3 Αττικός 3 3 GW 3 Απροσδιόριστο 2 Λεκάνη 1 CoW 76 37 Αμφορέας 10 2 Kapitan II 3 1 Απροσδιόριστο 5 5 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 19 9 CLW25 15 9 Καπάκι 2 2 Κύπελο 4 Marabini LXVII 3 Λεκάνη 4 1 CLW11 3 1 CLW13 1 Λεκανίδα 7 7 CIW3 1 1 CIW4 1 1 CLW18 5 5 Λύχνος 4 2 Αττικός 4 2 Οινοχόη 5 Χύτρα 15 13 CLW26 4 4 CLW31 1 1 CLW32 5 3 CLW33 1 1 CLW37 3 3 192 61 23 AeCW 1 Χύτρα 1 ACoW 1 ARSW 2 1 Πινάκιο 2 1 ARSW58 2 1 CW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 2 1 Γραπτά 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 RSW 2 2 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 602 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ GW 1 Αμφορέας 1 CoW 51 17 Αμφορέας 14 1 CLW8 2 Kapitan II 2 LRA 2 3 MRA 5 2 Αφρικανικός 2 Σφαιρικός 1 1 Απροσδιόριστο 3 3 Βιτύνα 12 4 CLW25 11 3 Λεκάνη 4 2 1 CLW11 2 2 CLW15 1 Λεκανίδα 8 3 CIW4 1 1 CLW17 1 CLW18 6 2 Λύχνος 2 2 Αττικός 2 2 Χύτρα 8 5 CLW26 2 2 CLW32 2 1 CLW33 1 1 CLW34 1 CLW37 1 1 193 111 57 ARSW 4 1 Πινάκιο 4 1 ARSW61 2 1 CW 5 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 3 1 CW 4 3 1 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 MGrW 6 4 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW2 2 2 Κύπελο 1 1 MGrW10 1 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 10 7 Πινάκιο 10 7 PhRSW1 5 5 PhRSW2 1 PhRSW3/4 2 2 RSW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 2 2 GW 5 Απροσδιόριστο 5 CoW 76 39 Αμφορέας 6 2 Kapitan II 1 LRA 1 1 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 15 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 3 2 CLW24 1 CLW25 2 2 Καπάκι 7 3 CLW38 1 CLW39 3 Πώμα 2 2 Λεκάνη 1 CLW15 1 Λεκανίδα 5 3 CIW4 1 1 CLW17 3 1 603 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW19 1 1 Λύχνος 3 2 Αττικός 3 2 Οινοχόη 6 6 Χύτρα 29 20 CLW26 3 2 CLW27 5 5 CLW28 3 2 CLW29 4 3 CLW32 1 1 CLW33 1 1 CLW34 1 1 CLW35 1 CLW37 3 3 194 104 35 ARSW 2 1 Πινάκιο 2 1 ARSW62 2 1 AtRSW 1 Οινοχόη 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 6 1 Καπάκι 1 1 Πώμα 1 1 Οινοχόη 4 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 5 Πινάκιο 5 PhRSW1 3 PhRSW2 2 RSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 76 29 Αμφορέας 41 2 Keay 59 1 1 LRA 1 6 LRA 2 15 1 LRA 4 2 Σπαθείο 3 Απροσδιόριστο 3 Βαθύ πινάκιο 4 2 CLW21 3 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 2 1 CLW38 1 Κύπελο 2 1 CLW2 2 1 Λεκάνη 2 1 CLW12 2 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 7 6 CLW6 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 11 12 CLW27 1 1 CLW28 4 4 CLW32 1 1 CLW34 4 5 CLW36 1 1 BGW 1 1 Σκύφος 1 1 HW 9 1 Βιτύνα 9 1 195 125 65 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW68 1 1 AtRSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 AtRSW W655 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 2 CW 3 2 MGrW 9 6 Βαθύ πινάκιο 4 3 MGrW2 3 2 MGrW7 1 1 604 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Πινάκιο 5 3 MGrW1 5 3 PhRSW 2 Πινάκιο 2 PhRSW2 1 PhRSW; 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 RSW 5 2 Αμφορέας 1 1 Kapitan II 1 1 Λύχνος 2 1 Αττικός 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 GW 4 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 2 1 CoW 99 53 Αμφορέας 21 7 3 CLW10 1 1 CLW8 3 2 CLW9 5 LRA 1 1 1 LRA 2 4 1 LRA 3 1 MRA 5 1 1 Σπαθείο 2 1 Απροσδιόριστο 9 1 Βιτύνα 16 13 CLW23 2 2 CLW25 14 11 Καπάκι 5 3 CIW6 1 CLW41 1 Λεκάνη 4 4 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW14 1 1 Λεκανίδα 4 CLW18 4 Οινοχόη 8 5 CLW6 1 1 Πινάκιο 1 Υφαντικό βάρος 3 Χύτρα 28 20 CLW26 2 2 CLW27 2 2 CLW32 5 4 CLW34 6 3 CLW36 3 3 CLW37 7 6 196 81 52 CW 2 Βαθύ πινάκιο 2 CW 3 2 Λεκανίδα CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 MGrW 5 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 Κύπελο 1 Πινάκιο 3 1 MGrW1 3 1 PhRSW 7 5 Πινάκιο 7 5 PhRSW1 3 3 PhRSW2 1 1 PhRSW3/4 1 1 RSW 4 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 605 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 1 RSW8 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 61 42 Αμφορέας 11 5 CLW9 2 2 LRA 1 1 LRA 2 2 1 Σπαθείο 1 1 Σφαιρικός 1 1 Απροσδιόριστο 4 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 7 4 CLW38 1 CLW39 2 Κύπελο 3 1 Λεκάνη 2 1 CLW12 2 1 Λεκανίδα 4 3 CLW17 2 1 CLW18 2 2 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Λυχνοστάτης 1 Οινοχόη 5 5 CLW3 2 2 CLW4 1 1 CLW6 1 1 Χύτρα 20 19 CLW26 1 1 CLW27 3 3 CLW28 3 3 CLW30 1 1 CLW32 3 3 CLW33 1 1 CLW34 3 3 CLW36 1 1 CLW37 3 3 197 85 41 CW 3 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Πινάκιο 2 CW 4 2 CW / PhR 2 Πινάκιο 2 CW4 / PhRSW1 2 MGrW 5 4 Βαθύ πινάκιο 3 3 MGrW2 3 3 Πινάκιο 2 1 MGrW1 2 1 PhRSW 3 1 Πινάκιο 3 1 PhRSW1 2 1 Γραπτά 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 RSW 6 4 Βαθύ πινάκιο 1 AtRSW W655 1 Λύχνος 3 3 Αττικός 1 1 Μικρασιατικός 2 2 Οινοχόη 1 1 Πινάκιο 1 GW 4 2 Απροσδιόριστο 1 Λεκανίδα 2 2 Οινοχόη 1 CoW 61 29 Αμφορέας 25 4 CLW9 1 1 LRA 12 1 1 LRA 2 17 LRA 3 2 606 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 9 5 CLW24 1 1 CLW25 8 4 Καπάκι 4 4 Πώμα 1 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 4 4 CLW6 1 1 CLW7 1 1 Υφαντικό βάρος 2 2 Χύτρα 12 8 CLW28 1 1 CLW29 1 1 CLW34 3 3 CLW37 3 3 198 5 2 CoW 5 2 Κύπελο 4 1 Λύχνος 1 1 199 25 6 ARSW 2 Πινάκιο 2 CW / PhR 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 MGrW 3 2 Πινάκιο 3 2 MGrW1 2 1 MGrW8 1 1 RSW 3 1 Οινοχόη 3 1 RSW7 3 1 CoW 16 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 12 200 19 12 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW59 1 MGrW 2 Απροσδιόριστο 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW2 2 1 CoW 14 11 Βιτύνα 2 1 CLW25 1 1 Κάδος 1 1 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λεκανίδα 3 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 2 Χύτρα 4 4 CLW27 1 1 CLW30 1 1 CLW36 1 1 201 39 21 CW 2 Βαθύ πινάκιο 2 CW 3 1 CW 5 1 MGrW 2 1 Πινάκιο 2 1 MGrW1 2 1 PhRSW 2 Πινάκιο 2 ARSW50 1 CoW 32 19 Αμφορέας 7 3 LRA 12 2 1 LRA 2 1 MRA 5 1 1 Επιβίωση LRA1 1 Απροσδιόριστο 5 Βιτύνα 4 2 CLW24 2 1 607 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 CLW39 1 1 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Χύτρα 9 7 CLW27 2 2 CLW30 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW37 2 2 BGW 1 1 Σκύφος 1 1 202 15 7 AtRSW 1 1 Κύπελο 1 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 3 1 Οινοχόη 3 1 CoW 9 5 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 CLW25 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW13 1 1 Οινοχόη 1 CLW3 1 Χύτρα 3 3 CLW28 1 1 CLW29 1 1 CLW37 1 1 203 48 20 CW 7 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 5 1 CW 4 5 1 RSW 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 39 17 Αμφορέας 9 1 CLW8 2 CLW9 3 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 4 2 CLW25 1 2 Καπάκι 1 1 CIW6 1 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 10 8 CIW4 3 2 CLW17 1 1 CLW18 6 5 Οινοχόη 4 1 Χύτρα 9 4 CLW26 1 1 CLW32 1 1 CLW37 2 2 204 20 10 MGrW 3 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW2 2 2 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 CoW 15 5 Αμφορέας 3 2 Keay 25 1 1 LRA 2 1 1 608 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ LRA 3 1 Απροσδιόριστο 8 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW3 1 1 CLW4 1 Χύτρα 1 1 CLW26 1 1 205 16 9 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 5 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 Γραπτά 2 1 Κύπελο 2 1 Marabini LXVII 2 1 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 10 7 Αμφορέας 2 2 CLW10 1 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 1 1 CIW6 1 1 Κύπελο 1 1 CLW1 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 Χύτρα 1 1 CLW37 1 1 206 35 9 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 CoW 30 8 Αμφορέας 16 1 Αφρικανικός 1 Επιβίωση LRA1 15 1 Απροσδιόριστο 4 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Καπάκι 1 1 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 2 CLW4 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 2 1 CLW28 1 1 HW 4 Απροσδιόριστο 2 Λεκάνη 2 207 30 13 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 MGrW 1 Οινοχόη 1 CoW 27 12 Αμφορέας 3 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 4 Βιτύνα 2 1 CLW25 2 1 Κύπελο 2 Λεκανίδα 3 2 CLW18 3 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 CLW22 2 Χύτρα 10 8 CLW28 2 2 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW37 3 3 BGW 1 Πινάκιο 1 208 13 6 CW 3 Πινάκιο 3 CW 4 3 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 RSW 1 1 Αμφορέας 1 1 Kapitan II 1 1 CoW 8 5 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 CLW13 1 609 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 1 1 CLW34 1 1 209 10 5 RSW 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 CoW 9 4 Αμφορέας 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW37 1 1 210 4 3 CoW 4 3 Απροσδιόριστο 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW20 1 1 Χύτρα 1 1 CLW27 1 1 211 35 19 ARSW 5 2 Λύχνος 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 Πινάκιο 4 1 ARSW58 2 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 2 1 Πινάκιο 2 1 MGrW1 2 1 PhRSW 3 2 Πινάκιο 3 2 PhRSW2 2 1 PhRSW3 1 1 RSW 2 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 CoW 20 12 Αμφορέας 3 LRA 2 1 Αφρικανικός Επιβίωση LRA1 1 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 1 CLW11 1 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 9 7 CLW27 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 CLW35 3 3 CLW37 2 2 BGW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Πινάκιο 1 1 212 1 1 CoW 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 213 22 9 ARSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW 3 3 Πινάκιο 3 3 PhRSW1 3 3 RSW 1 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 16 6 Αμφορέας 4 2 CLW8 1 1 LRA 2 1 1 LRA 4 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 2 CLW25 2 Καπάκι 2 1 CLW39 1 610 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα CLW18 Χύτρα 7 3 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 2 1 214 12 7 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 Loeschcke 19 1 Λεκανίδα 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 CoW 8 6 Αμφορέας 2 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW14 1 1 Χύτρα 4 3 CLW27 2 2 CLW36 1 1 215 18 10 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 CW 1 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 1 Οινοχόη 1 RSW 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 14 7 Αμφορέας 2 1 LRA 2 1 LRA 5/6 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 7 3 CLW27 1 1 CLW35 1 1 CLW37 1 1 216 13 6 ARSW 2 Πινάκιο 2 CoW 11 6 Αμφορέας 2 1 LRA 2 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 3 2 CLW26 1 1 CLW36 1 1 217 15 5 CW 4 Βαθύ πινάκιο 3 CW 3 3 Πινάκιο 1 CW 4 1 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 8 4 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Βιτύνα 1 CLW25 1 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Υφαντικό βάρος 1 1 Χύτρα 2 1 CLW26 1 1 CLW36 1 HW 1 Απροσδιόριστο 1 218 30 19 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW3 2 2 611 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 1 GW 3 1 Απροσδιόριστο 2 Λεκανίδα 1 1 CoW 23 15 Αμφορέας 3 2 LRA 1 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 2 2 Βιτύνα 3 1 CLW24 1 1 Καπάκι 2 1 CLW39 1 Λεκανίδα 3 3 CLW17 1 1 CLW18 2 2 Οινοχόη 1 Τηγάνι 1 Χύτρα 6 6 CLW28 1 1 CLW32 1 1 CLW35 3 3 CLW36 1 1 219 31 9 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW59 1 AtRSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 AtRSW W655 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW2 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 2 1 Πινάκιο 2 1 RSW1 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 23 8 Αμφορέας 2 1 LRA 1 1 1 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 2 CLW25 2 Καπάκι 2 CLW39 2 Κύπελο 2 1 Marabini LXVII 2 1 Λεκάνη 2 CLW11 1 CLW14 1 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 Οινοχόη 9 3 CLW4 2 2 Χύτρα 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Κανθαρος 1 220 11 3 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 1 1 CoW 10 2 Αμφορέας 5 1 LRA 1 4 Απροσδιόριστο 2 Καπάκι 2 1 CLW39 1 Οινοχόη 1 221 7 4 CoW 6 3 Αμφορέας 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 2 2 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Χύτρα 2 2 CLW35 1 1 CLW37 1 1 HW 1 1 Χύτρα 1 1 222 26 10 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW61 1 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 612 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 1 1 Σκύφος 1 1 CoW 23 8 Αμφορέας 1 1 Απροσδιόριστο 5 Βαθύ πινάκιο 2 1 Βιτύνα 2 Καπάκι 1 CLW39 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Λύχνος 1 1 Τροχήλατος 1 1 Οινοχόη 2 Χύτρα 8 4 CLW26 1 1 CLW27 2 2 CLW28 1 1 CLW36 1 223 48 28 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 PhRSW 2 Πινάκιο 2 PhRSW2 1 RSW 5 3 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 3 1 GW 5 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 2 1 CoW 32 22 Αμφορέας 2 1 Αφρικανικός 1 1 Απροσδιόριστο 4 1 Βαθύ πινάκιο 2 2 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Κύπελο 5 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Λύχνος 3 2 Αττικός 2 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 2 2 Τριφυλόστομη 1 1 Πινάκιο 1 Χύτρα 8 8 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 224 16 7 CW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW2 2 1 CoW 12 4 Αμφορέας 3 1 LRA 2 2 1 Σπαθείο 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 2 Λεκανίδα 1 CLW17 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 613 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 1 Τηγάνι 1 Χύτρα 2 1 BGW 1 1 Πινάκιο 1 1 225 76 36 AeCW 1 1 Τηγάνι 1 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 3 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 Οινοχόη 2 PhRSW 8 3 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 7 3 PhRSW1 5 2 PhRSW3 1 1 RSW 5 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 AtRSW W655 2 2 Λυχνοστάτης 1 1 Οινοχόη 2 GW 4 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Λεκάνη 1 CoW 52 28 Αμφορέας 6 1 LRA 1 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 1 Σφαιρικός 1 Απροσδιόριστο 9 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 6 5 CLW24 1 1 CLW25 4 4 Καπάκι 1 1 Κύπελο 2 1 Λεκάνη 2 2 CLW12 2 2 Λεκανίδα 4 4 CIW3 1 1 CLW17 3 3 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 7 Πινάκιο 1 Χύτρα 12 12 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW30 3 3 CLW32 1 1 CLW34 2 2 CLW36 1 1 CLW37 3 3 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 226 26 9 MGrW 6 2 Βαθύ πινάκιο 3 1 MGrW2 3 1 Πινάκιο 3 1 MGrW1 3 1 CoW 19 7 Αμφορέας 4 1 CLW8 2 1 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 Καπάκι 2 2 Κύπελο 2 1 Λεκάνη 1 614 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 2 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 4 1 CLW29 1 CLW37 1 1 BRW 1 Πινάκιο 1 227 41 21 AeCW 2 2 Χύτρα 2 2 ACoW 2 2 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 RSW 2 Βαθύ πινάκιο 1 Οινοχόη 1 GW 3 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 CoW 31 18 Αμφορέας 1 1 Αφρικανικός 1 1 Απροσδιόριστο 6 1 Βιτύνα 6 5 CLW25 5 4 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW15 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 6 4 Τριφυλόστομη 2 1 Πινάκιο 1 Χύτρα 8 5 CLW29 2 2 CLW30 1 1 CLW32 1 CLW34 1 CLW36 1 CLW37 1 1 HW 1 1 Χύτρα 1 1 228 14 7 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 CoW 13 7 Αμφορέας 3 1 Keay 25 2 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 3 1 CLW25 3 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 4 4 CLW26 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 229 75 48 AeCW 4 2 Οινοχόη 2 1 Τριφυλόστομη 2 1 Χύτρα 2 1 ARSW 2 Πινάκιο 2 CW 2 Βαθύ πινάκιο 2 CW 3 2 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 MGrW 3 2 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 PhRSW 6 4 Πινάκιο 6 4 PhRSW2 3 2 PhRSW3 3 2 RSW 3 2 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Κύπελο 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 GW 2 Απροσδιόριστο 1 615 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 1 CoW 48 35 Αμφορέας 10 5 CLW10 2 2 CLW8 2 1 CLW9 1 1 Keay 1 1 1 LRA 1 1 LRA 12 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 9 7 CLW24 2 2 CLW25 7 5 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 2 2 CLW12 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 4 4 CLW17 1 1 CLW18 3 3 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 14 14 CLW26 2 2 CLW27 1 1 CLW28 1 1 CLW29 1 1 CLW32 3 3 CLW34 2 2 CLW36 1 1 CLW37 3 3 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 BRW 2 2 Πινάκιο 2 2 230 32 19 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW2 2 2 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 28 17 Αμφορέας 4 2 LRA 2 2 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 4 1 CLW25 4 1 Κύπελο 4 3 CLW1 1 1 Marabini LXVII 2 2 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW20 1 1 Οινοχόη 5 3 CLW3 1 1 CLW4 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 5 5 CLW27 2 2 CLW28 1 1 CLW36 2 2 231 16 12 MGrW 2 1 Βαθύ πινάκιο 2 1 MGrW2 2 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 2 2 CoW 12 9 Αμφορέας 3 2 CLW8 1 1 LRA 2 1 Αφρικανικός 1 1 616 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Κύπελο 1 Οινοχόη 3 2 CLW4 1 1 Χύτρα 3 3 CLW32 2 2 CLW36 1 1 232 2 1 RSW 2 1 Λύχνος 2 1 Αττικός 2 1 233 13 3 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 RSW 1 Απροσδιόριστο 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 10 3 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 Κύπελο 4 CLW2 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 1 1 CLW32 1 1 234 7 2 AtRSW 1 Οινοχόη 1 1 RSW 2 1 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 CoW 4 1 Αμφορέας 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 1 Χύτρα 2 1 CLW32 1 CLW37 1 1 235 13 4 ARSW Πινάκιο MGrW 1 Οινοχόη 1 GW 2 1 Οινοχόη 2 1 CLW4 1 1 CoW 10 3 Αμφορέας 4 LRA 1 1 LRA 2 2 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 1 236 10 5 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3 1 1 CoW 9 4 Αμφορέας 2 Απροσδιόριστο 2 Θυμιατήριον 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 1 2 CLW17 1 CLW18 1 1 Χύτρα 2 1 CLW27 1 CLW31 1 1 237 12 5 MGrW 1 Οινοχόη 1 RSW 1 1 Μήτρα 1 1 CoW 10 4 Αμφορέας 1 LRA 1 1 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 1 CLW39 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Χύτρα 3 3 CLW27 1 1 CLW34 1 1 238 21 9 ARSW 1 Πινάκιο 1 617 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CW 3 Λεκανίδα 1 Πινάκιο 2 CW 4 2 MGrW 1 Οινοχόη 1 RSW 3 3 Βαθύ πινάκιο 2 2 Οινοχόη 1 1 GW 3 Απροσδιόριστο 1 Λεκανίδα 2 CoW 10 6 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 4 3 CLW26 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 239 4 1 CoW 3 1 Αμφορέας 1 LRA 4 1 Απροσδιόριστο 1 Χύτρα 1 1 BGW 1 Βαθύ πινάκιο 1 240 10 5 CW 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 GW 1 1 Χύτρα 1 1 CLW37 1 1 CoW 6 4 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW3 1 1 Χύτρα 1 1 CLW26 1 1 BGW 1 Οινοχόη 1 241 17 9 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 CW / PhR 1 Πινάκιο 1 CW4 / PhRSW1 1 MGrW 5 3 Πινάκιο 5 3 MGrW1 5 3 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 GW 1 1 Χύτρα 1 1 CLW37 1 1 CoW 7 4 Αμφορέας 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Λεκάνη 1 CLW11 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 242 2 2 ARSW 1 1 Λύχνος 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 CoW 1 1 Λύχνος 1 1 243 1 1 CoW 1 1 Χύτρα 1 1 244 2 2 CRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CRSW 8 1 1 CoW 1 1 Αμφορέας 1 1 Χύτρα CLW34 245 17 13 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 CoW 14 10 Αμφορέας 1 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 1 Καπάκι 3 2 CLW38 2 1 Λεκάνη 1 1 Λύχνος 3 1 Μικρασιατικός 3 1 Οινοχόη 1 1 CLW3 1 1 618 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Πηνίο 1 1 Χύτρα 3 3 CLW26 1 1 CLW30 2 2 BGW 1 1 Λύχνος 1 1 Εφέσου 1 1 BRW 1 1 Πινάκιο 1 1 246 10 6 AtRSW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 MGrW 2 Βαθύ πινάκιο MGrW2 Πινάκιο 2 MGrW1 2 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 1 1 PhRSW3 1 1 CoW 5 3 Αμφορέας 2 2 LRA 2 1 1 Αφρικανικός Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 2 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 247 25 10 ARSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW3/4 1 1 RSW 3 Αμφορέας 2 Kapitan II 2 Απροσδιόριστο 1 CoW 19 9 Αμφορέας 3 LRA 1 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 Καπάκι 2 2 Πώμα 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 1 1 CLW20 1 1 Οινοχόη 2 CLW4 2 Χύτρα 8 5 CLW33 1 1 CLW36 2 2 CLW37 2 2 BGW 1 Σκύφος 1 248 5 1 ARSW 4 1 Πινάκιο 4 1 ARSW75 1 1 RSW 1 Πινάκιο 1 1 249 5 3 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW3 1 CoW 4 3 Κύπελο Οινοχόη 2 1 CLW5 1 1 Χύτρα 2 2 CLW27 1 1 CLW35 1 1 250 29 14 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW67 1 1 CW 1 Λεκανίδα 1 MGrW 2 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 RSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 GW 3 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 2 CoW 21 12 Αμφορέας 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 4 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW39 1 Λεκανίδα 2 2 CIW4 1 1 CLW18 1 1 619 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 10 8 CLW27 1 1 CLW28 3 2 CLW29 1 1 CLW33 1 1 CLW37 2 1 251 4 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 CoW 3 1 Βιτύνα 2 CLW25 2 Κύπελο 1 1 252 14 7 RSW 2 Μυροδοχείο 2 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 11 7 Αμφορέας 3 2 CLW8 2 1 LRA 2 1 1 Βιτύνα 2 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 2 1 CLW17 1 1 CLW18 1 Οινοχόη 1 1 CIW2 1 1 Χύτρα 2 2 CLW36 1 1 CLW37 1 1 253 14 9 RSW 3 2 Αμφορέας 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 1 RSW7 1 1 CoW 11 7 Αμφορέας 3 1 Καπάκι 1 CLW38 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Λύχνος 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 2 2 CLW34 1 1 CLW35 1 1 254 22 8 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 11 4 Λύχνος 11 4 Αττικός 7 2 Μικρασιατικός 4 2 CoW 10 3 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 Καπάκι 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 4 2 CLW33 1 1 CLW37 1 1 255 24 6 ARSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW99 1 CW 2 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 RSW 1 Βιτύνα 1 GW Χύτρα CoW 19 6 Αμφορέας 7 1 Kapitan II 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Λεκανίδα 1 620 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 4 1 Πήλινο αντικείμεν 1 1 Χύτρα 1 1 CLW31 1 1 CLW35 256 74 34 AeCW 2 1 Χύτρα 2 1 ARSW 6 3 Πινάκιο 6 3 ARSW58 2 2 ARSW61 1 1 CW 4 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Λεκανίδα 3 1 CW 2 3 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW1 1 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW 3 Απροσδιόριστο 2 Οινοχόη 1 Τριφυλόστομη 1 GW 1 Οινοχόη 1 CoW 55 27 Αμφορέας 6 1 CLW9 1 1 LRA 2 1 MRA 5 1 Απροσδιόριστο 15 Βιτύνα 8 5 CLW24 1 CLW25 7 5 Καπάκι 2 1 CIW6 1 1 CLW38 1 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW18 2 2 Οινοχόη 8 6 CIW1 2 2 CIW2 1 1 CLW3 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 11 9 CLW26 1 1 CLW28 1 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW37 4 4 257 22 6 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 15 4 Αμφορέας 2 LRA 2 2 Απροσδιόριστο 6 Βαθύ πινάκιο 1 1 Λεκάνη 2 1 CLW11 2 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οικοδομικό υλικό 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 1 1 CLW32 1 1 621 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ BGW 1 Κανθαρος 1 258 3 1 CW 2 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW1 1 1 259 34 16 CW 1 Πινάκιο 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 30 14 Αμφορέας 5 LRA 1 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 5 3 CLW25 5 3 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 1 CLW1 1 1 Λεκανίδα 6 6 CLW17 3 3 CLW18 3 3 Οινοχόη 4 2 CIW2 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 1 1 CLW27 1 1 260 12 4 GW 1 1 Βιτύνα 1 1 CLW24 1 1 CoW 11 3 Αμφορέας 3 1 CLW8 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 1 1 CIW4 1 1 Χύτρα 4 CLW36 1 261 40 12 AeCW 1 Τηγάνι 1 ARSW 3 2 Πινάκιο 3 2 ARSW50 2 1 ARSW59 1 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 CoW 35 10 Αμφορέας 11 1 CLW8 2 CLW9 1 1 Kapitan II 1 MRA 5 3 Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 9 9 Βιτύνα 3 1 CLW24 1 1 Καπάκι 2 2 CIW6 1 1 Κύπελο 2 1 CLW1 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 7 4 CLW26 3 2 CLW36 1 CLW37 1 1 262 38 14 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 RSW 1 Κύπελο 1 622 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 32 14 Αμφορέας 8 3 CLW8 1 1 Keay 41 1 1 LRA 2 1 Σπαθείο 2 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 1 1 Καπάκι 1 CLW40 1 Λεκάνη 1 Λεκανίδα 5 4 CLW17 1 1 CLW18 3 2 CLW19 1 1 Οινοχόη 3 1 Πίθος 2 2 Χύτρα 4 3 CLW27 2 2 CLW31 1 1 BGW 1 Σκύφος 1 263 12 4 MGrW 7 2 Βαθύ πινάκιο 3 1 Πινάκιο 4 1 MGrW1 4 1 TS 1 Πινάκιο 1 CoW 4 2 Βαθύ πινάκιο 3 1 CLW21 3 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 264 43 12 MGrW 5 1 Πινάκιο 5 1 MGrW1 5 1 PhRSW 4 1 Πινάκιο 4 1 PhRSW3/4 4 1 RSW 1 Οινοχόη 1 CoW 33 10 Αμφορέας 7 3 CLW8 1 1 MRA 5 3 1 Αφρικανικός 1 1 Κρητικός 2 Απροσδιόριστο 9 1 Βιτύνα 3 1 CLW24 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 Λεκανίδα CLW18 Οινοχόη 8 2 CIW2 1 1 CLW4 1 1 Υπόστατο 1 Χύτρα 4 2 CLW27 1 1 CLW31 1 1 265 72 24 AtRSW 1 Κύπελο 1 CW 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 RSW 1 Οινοχόη 1 GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 66 24 Αμφορέας 12 4 CLW10 1 1 CLW8 1 LRA 1 1 LRA 2 2 1 Αφρικανικός 4 1 Απροσδιόριστο 22 Βιτύνα 11 4 CLW25 11 4 623 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Κύπελο 1 Λεκάνη 7 4 CLW11 3 1 CLW13 2 1 CLW16 1 1 Λεκανίδα 7 6 CLW17 2 1 CLW18 4 4 Λύχνος 1 Αττικός 1 Οινοχόη 3 4 CIW2 1 CLW3 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 2 2 CLW27 1 1 CLW32 1 1 266 41 27 RSW 2 Αμφορέας 2 Kapitan II 2 GW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 CoW 37 26 Αμφορέας 6 3 CLW8 2 1 LRA 1 1 LRA 2 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 6 5 CLW25 6 5 Καπάκι 2 1 CLW39 2 1 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 4 4 CLW11 3 3 CLW13 1 1 Λεκανίδα 9 9 CLW18 7 7 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW4 2 1 Πινάκιο 1 Χύτρα 3 2 CLW26 2 1 CLW37 1 1 267 3 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 CoW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 BGW 1 Απροσδιόριστο 1 268 69 34 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW7 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 RSW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Οινοχόη 1 1 RSW6 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 62 30 Αμφορέας 13 3 CLW8 1 Kapitan II 1 LRA 1 4 1 LRA 2 1 LRA 3 1 Αφρικανικός 2 Επιβίωση LRA1 1 1 Σφαιρικός 2 1 Απροσδιόριστο 10 Βαθύ πινάκιο 2 1 Βιτύνα 3 2 CLW24 1 1 624 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW25 1 1 Καπάκι 1 CLW40 1 Κύπελο 2 Λεκάνη 2 1 CLW12 2 1 Λεκανίδα 4 4 CLW17 1 1 CLW18 3 3 Λύχνος 2 2 Αττικός 2 2 Οινοχόη 11 8 CLW3 2 2 Τριφυλόστομη 1 1 Πινάκιο 2 2 Φωκίον 1 Χύτρα 9 7 CLW26 1 1 CLW30 3 2 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW35 1 1 CLW37 1 1 269 12 7 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 RSW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 CoW 8 4 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Χύτρα 1 1 CLW30 1 1 BGW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 270 17 12 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 2 2 CoW 15 10 Αμφορέας 6 2 LRA 2 3 1 Αφρικανικός 3 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 1 Λύχνος 1 1 Κορινθιακός 1 1 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 5 5 CLW27 1 CLW29 1 1 CLW30 2 1 CLW31 1 1 CLW36 1 1 271 14 5 CoW 14 5 Αμφορέας 7 1 Αφρικανικός 1 Σφαιρικός 1 1 Βιτύνα 3 Καπάκι 1 1 Πήλινος Αγωγός 1 1 Χύτρα 2 2 CLW29 1 1 CLW36 1 1 272 8 2 RSW 3 Οινοχόη 3 CoW 5 2 Αμφορέας 1 Κύπελο 1 CLW1 1 Χύτρα 3 2 CLW31 2 1 CLW36 1 1 BGW Απροσδιόριστο 625 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ 273 5 3 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW10 1 1 CoW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Θυμιατήριον 1 Χύτρα 1 1 CLW35 1 1 274 11 5 PhRSW 1 Πινάκιο 1 PhRSW1 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Οινοχόη 1 1 CoW 7 3 Αμφορέας CLW8 Απροσδιόριστο 3 Καπάκι 1 1 Οινοχόη 2 1 CIW1 1 1 Χύτρα 1 1 CLW37 1 1 275 4 3 MGrW 1 1 Οινοχόη 1 1 CoW 3 2 Αμφορέας 1 1 Επιβίωση LRA1 1 1 Απροσδιόριστο 1 Καπάκι 1 1 276 32 19 AeCW 1 Τηγάνι 1 ARSW 1 Πινάκιο 1 ARSW50 1 MGrW 1 Θυμιατήριον 1 LCSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW2 1 1 RSW 1 1 Αμφορέας 1 1 Kapitan II 1 1 GW 1 1 Βιτύνα 1 1 CLW24 1 1 CoW 24 15 Αμφορέας 5 1 CLW8 1 LRA 3 2 LRA 4 1 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW22 1 1 Βιτύνα 1 1 CLW24 1 1 Καπάκι 2 2 Κύπελο 3 2 CLW2 1 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW4 1 1 Πήλινο αντικείμεν 2 1 Χύτρα 4 4 CLW27 1 1 CLW32 2 2 CLW36 1 1 277 10 8 CoW 10 8 Αμφορέας 5 3 LRA 2 3 2 Σπαθείο 2 1 Καπάκι 1 1 Οινοχόη 1 1 CLW5 1 1 Χύτρα 3 3 CLW29 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 278 7 5 CoW 7 5 Απροσδιόριστο 2 Κύπελο 1 1 CLW2 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 626 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 1 1 CLW4 1 1 Πίθος 1 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 279 61 18 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 2 1 Λεκανίδα 2 1 CW 2 2 1 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 6 4 Πινάκιο 6 4 PhRSW2 6 4 RSW 23 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 22 GW 3 Απροσδιόριστο 1 Οινοχόη 2 CoW 23 10 Αμφορέας 3 1 Σφαιρικός 1 Απροσδιόριστο 1 Βιτύνα 3 1 CLW25 1 1 Καπάκι 2 1 CLW41 1 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 6 2 CLW3 1 1 CLW4 1 1 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 4 3 CLW29 1 1 CLW30 1 1 CLW31 1 1 BGW 2 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 280 22 10 RSW 8 2 Βιτύνα 5 1 Κύπελο 2 1 Πινάκιο 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 13 8 Αμφορέας 1 LRA 3 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Λεκανίδα 2 1 CLW18 2 1 Οινοχόη 4 2 CIW2 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 1 1 CLW36 1 1 281 53 21 ARSW 4 1 Πινάκιο 4 1 ARSW59 1 ARSW67 1 1 CW 4 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 3 1 CW 2 3 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 PhRSW 4 3 Πινάκιο 4 3 PhRSW3 1 1 PhRSW3/4 2 2 RSW 5 2 Απροσδιόριστο 1 627 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βαθύ πινάκιο 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Πινάκιο 2 1 CoW 35 13 Αμφορέας 14 1 CLW8 1 1 LRA 5/6 10 Αφρικανικός 1 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 2 1 CLW25 1 1 Κύπελο 2 1 Robinson M116 1 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 5 2 CIW2 1 1 CLW3 1 1 Χύτρα 7 6 CLW27 2 2 CLW31 1 1 CLW37 2 2 282 72 20 ARSW 1 Πινάκιο 1 AtRSW 1 1 Οινοχόη 1 1 CW 4 Πινάκιο 4 CW 4 4 MGrW 1 Οινοχόη 1 RSW 2 1 Λύχνος 2 1 Αττικός 2 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 62 18 Αμφορέας 15 2 LRA 1 2 LRA 2 6 1 LRA 4 2 1 Απροσδιόριστο 13 Βιτύνα 1 Καπάκι 3 1 CLW38 1 CLW39 1 Κύπελο 1 1 Λεκάνη 5 5 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW13 2 2 Λεκανίδα 2 1 CLW17 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 8 1 CLW4 1 1 Χύτρα 14 7 CLW27 2 2 CLW28 1 1 CLW31 1 1 CLW37 2 2 283 49 23 AeCW 2 2 Χύτρα 2 2 ARSW 2 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 1 CW 2 1 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 628 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ RSW 2 2 Απροσδιόριστο 1 1 Πινάκιο 1 1 CoW 40 17 Αμφορέας 6 2 CLW10 1 1 CLW8 1 Kapitan II 1 LRA 1 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 6 1 CLW25 1 1 Καπάκι 2 2 2 2 Λεκανίδα 4 3 CLW17 1 1 CLW18 3 2 Οινοχόη 6 Χύτρα 12 8 CLW26 1 1 CLW30 1 1 CLW32 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 284 16 1 CoW 14 1 Αμφορέας 2 LRA 4 1 Απροσδιόριστο 6 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 3 Χύτρα 2 BGW 2 Σκύφος 2 285 77 29 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW67 1 1 CW 6 3 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 Λεκανίδα 4 2 CW 1 1 1 CW 2 3 1 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 5 3 Πινάκιο 5 3 PhRSW1 1 1 PhRSW3 1 1 PhRSW4 1 1 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 10 4 Απροσδιόριστο 4 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 Πινάκιο 1 1 GW 1 Λεκάνη 1 CoW 51 17 Αμφορέας 12 4 CLW8 1 1 Kapitan II 1 1 LRA 1 2 LRA 9 1 1 MRA 5 1 Απροσδιόριστο 15 1 629 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 4 2 CLW25 4 2 Καπάκι 2 1 CLW38 1 Κύπελο 2 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λεκανίδα 4 4 CIW3 2 2 CLW17 2 2 Οινοχόη 3 Πινάκιο 1 Χύτρα 6 3 CLW29 1 1 CLW32 1 CLW36 1 1 BGW 1 1 Κάνθαρος 1 1 286 10 3 PhRSW Πινάκιο PhRSW3 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 GW 1 Λεκάνη 1 CoW 8 2 Απροσδιόριστο 3 Οινοχόη 2 CLW4 2 Πίθος 1 1 Χύτρα 2 1 CLW30 1 287 93 42 ARSW 1 Πινάκιο 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 MGrW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Κύπελο 1 1 Πινάκιο 1 MGrW1 1 PhRSW 1 Πινάκιο 1 RSW 7 2 Αμφορέας 1 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 2 GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 73 35 Αμφορέας 14 6 CLW10 1 1 LRA 2 1 LRA 3 1 LRA 4 1 1 Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 10 Βιτύνα 7 4 CLW25 7 4 Καπάκι 8 3 CLW38 3 CLW39 3 1 Κύπελο 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW18 1 1 Οινοχόη 8 3 5 2 CLW4 1 1 Υπόστατο 1 Χύτρα 19 14 CLW26 1 1 CLW27 1 1 CLW28 3 2 630 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW30 2 3 CLW32 2 2 CLW34 1 1 CLW35 1 CLW36 2 1 CLW37 2 2 BGW 3 2 Σκύφος 3 2 BRW 2 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Πινάκιο 1 1 288 19 8 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 RSW 2 Κύπελο 1 Οινοχόη 1 CoW 16 8 Αμφορέας 2 1 LRA 2 1 Απροσδιόριστο 3 Βαθύ πινάκιο 1 Κύπελο 1 Λεκάνη 1 1 CLW11 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 1 Χύτρα 6 5 CLW27 1 1 CLW34 2 2 CLW37 2 2 289 37 10 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ACoW 1 1 CW 3 Βαθύ πινάκιο 3 CW 3 3 RSW 3 1 Κύπελο 2 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 GW 1 Λεκάνη 1 CoW 29 8 Αμφορέας 4 LRA 2 1 Επιβίωση LRA1 1 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 2 Καπάκι 2 Λεκάνη 3 2 CLW12 1 1 Οινοχόη 5 2 CIW2 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 7 4 CLW27 1 1 CLW28 3 2 CLW35 1 1 290 7 4 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 RSW 2 Βαθύ πινάκιο 1 Οινοχόη 1 CoW 3 3 Αμφορέας 2 2 LRA 2 1 1 Χύτρα 1 1 HW 1 Χύτρα 1 291 4 2 CoW 3 1 Οινοχόη 3 1 CLW4 1 1 BGW 1 1 Κανθαρος 1 1 292 35 20 MGrW 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 PhRSW 2 1 Πινάκιο 2 1 PhRSW1 2 1 631 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ GW 2 Απροσδιόριστο 2 CoW 30 18 Αμφορέας 5 1 LRA 3 1 1 LRA 4 1 LRA 5/6 1 Απροσδιόριστο 4 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 1 1 Καπάκι 4 3 CLW39 2 1 Κύπελο 1 1 Οινοχόη 6 4 CLW4 1 1 CLW5 2 1 CLW7 1 1 Χύτρα 8 7 CLW27 1 1 CLW29 5 4 CLW36 1 1 CLW37 1 1 293 28 16 ARSW 2 2 Πινάκιο 2 2 ARSW50 1 1 ARSW90 1 1 CW 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 RSW 3 1 Βαθύ πινάκιο 1 Λύχνος 2 1 Μικρασιατικός 2 1 CoW 22 13 Αμφορέας 5 2 CLW10 1 1 Σπαθείο 3 1 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 2 2 CLW24 1 1 CLW25 1 1 Καπάκι 1 1 Κύπελο 2 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 Υφαντικό βάρος 1 Χύτρα 5 5 CLW26 1 1 CLW30 1 1 CLW37 2 2 294 38 17 MGrW 1 Βαθύ πινάκιο 1 MGrW2 1 RSW 3 Οινοχόη 3 CoW 33 17 Αμφορέας 12 6 CLW10 1 1 CLW9 1 1 LRA 1 1 Επιβίωση LRA1 5 2 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 3 Βαθύ πινάκιο 3 2 CLW21 3 2 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Καπάκι 3 1 CLW38 1 1 CLW39 2 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 632 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Οινοχόη 3 2 CLW3 1 1 CLW4 1 Τριφυλόστομη 1 1 Πήλινος Αγωγός 1 Χύτρα 3 3 CLW26 1 1 CLW36 1 1 CLW37 1 1 BRW 1 Βαθύ πινάκιο 1 295 54 16 ARSW 3 Πινάκιο 3 CW 2 Λεκανίδα 2 MGrW 1 Κύπελο 1 PhRSW 3 2 Πινάκιο 3 2 PhRSW3 2 2 RSW 8 3 Απροσδιόριστο 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 AtRSW W655 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Οινοχόη 5 CoW 36 11 Αμφορέας 11 4 CLW8 1 1 LRA 1 1 Αφρικανικός 2 Επιβίωση LRA1 1 Σπαθείο 1 1 Απροσδιόριστο 12 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 1 1 Βιτύνα 3 2 CLW25 3 2 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Οινοχόη 3 Χύτρα 4 3 CLW27 2 2 CLW29 1 1 HW 1 Απροσδιόριστο 1 296 96 36 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 ARSW 10 3 Βαθύ πινάκιο 1 ARSW53 1 Πινάκιο 9 3 ARSW50 8 2 ARSW59 1 1 CW 2 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CW 3 1 1 Πινάκιο 1 CW 4 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW3 1 1 PhRSW 4 2 Πινάκιο 4 2 PhRSW1 2 1 PhRSW2 1 PhRSW3 1 1 TS 2 1 Λεκανίδα 1 1 Πινάκιο 1 RSW 2 Βαθύ πινάκιο 1 Λεκανίδα 1 GW 3 1 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Χύτρα 1 CoW 71 26 Αμφορέας 21 2 LRA 1 3 LRA 2 2 1 LRA 4 5 LRA 5/6 2 633 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Αφρικανικός 2 Απροσδιόριστο 11 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 6 4 CLW24 1 1 CLW25 3 3 Καπάκι 5 4 CLW38 1 Πώμα 1 1 Κύπελο 1 Λεκανίδα 2 1 CLW17 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 7 4 CLW3 2 1 CLW4 2 2 CLW5 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 16 9 CLW29 1 1 CLW34 1 1 CLW35 1 1 CLW36 3 3 CLW37 3 3 297 121 50 ARSW 4 3 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 3 3 ARSW67 2 2 ARSW72 1 1 CW 4 1 Λεκανίδα 1 CW 2 1 Πινάκιο 3 1 CW 4 3 1 MGrW 3 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Πινάκιο 2 2 MGrW1 2 2 PhRSW 8 5 Βαθύ πινάκιο 1 Πινάκιο 7 5 PhRSW1 1 1 PhRSW2 3 2 PhRSW3 1 1 PhRSW3/4 2 1 RSW 9 6 Απροσδιόριστο 1 Βαθύ πινάκιο 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λύχνος 5 4 Με ταινιωτή λαβή 1 1 Μικρασιατικός 4 3 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 GW 1 Χύτρα 1 CoW 84 32 Αμφορέας 19 2 CLW10 1 1 LRA 1 2 LRA 2 4 LRA 3 2 LRA 4 1 LRA 5/6 1 Αφρικανικός 1 Επιβίωση LRA1 1 Σαμιακός 1 1 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 12 5 Βαθύ πινάκιο 1 634 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Βιτύνα 8 2 CLW25 2 2 Καπάκι 4 3 CLW38 1 Κύπελο 4 1 CLW2 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 4 4 CLW17 3 3 CLW18 1 1 Λύχνος 2 2 Αττικός 1 1 Οινοχόη 10 Χύτρα 17 11 CLW26 1 1 CLW28 2 1 CLW30 1 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW35 1 1 CLW36 2 2 CLW37 2 2 BGW 7 Απροσδιόριστο 4 Μυροδοχείο 1 Πινάκιο 1 Σκύφος 1 HW 1 Απροσδιόριστο 1 298 98 39 RSW 1 Οινοχόη 1 GW 2 Απροσδιόριστο 1 Χύτρα 1 CoW 95 39 Αμφορέας 18 4 CLW8 1 LRA 1 2 LRA 2 6 1 LRA 3 2 LRA 4 1 MRA 5 1 Επιβίωση LRA1 5 3 Απροσδιόριστο 19 Βιτύνα 5 2 CLW25 5 2 Καπάκι 3 2 CLW41 1 Κύπελο 2 1 CLW1 1 1 Λεκάνη 5 4 CLW11 1 1 CLW12 1 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 11 9 CIW3 1 1 CLW17 7 5 CLW18 1 1 Οινοχόη 6 3 CLW3 1 1 CLW5 1 1 CLW6 1 1 635 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Χύτρα 26 14 CLW26 1 1 CLW27 2 2 CLW29 2 CLW30 1 1 CLW31 1 1 CLW34 2 2 CLW35 1 CLW36 2 2 CLW37 4 4 299 86 26 RSW 1 1 Πινάκιο 1 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 83 25 Αμφορέας 44 4 CLW10 1 1 Keay 6 1 1 LRA 1 5 LRA 2 5 2 LRA 3 1 Αφρικανικός 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 3 Καπάκι 3 2 CLW38 1 Κύπελο 2 Λεκάνη 2 1 CLW13 1 1 Λεκανίδα 2 2 CLW17 1 1 CLW18 1 1 Μυροδοχείο 1 Οινοχόη 10 4 CLW4 2 2 Πινάκιο 1 Χύτρα 14 11 CLW26 1 1 CLW28 1 1 CLW33 1 1 CLW34 1 1 CLW35 2 2 CLW36 1 1 CLW37 2 1 HW 1 Βιτύνα 1 300 20 5 ARSW 1 1 Λύχνος 1 1 Βορειοαφρικανικός 1 1 CoW 17 4 Απροσδιόριστο 3 Βιτύνα 1 1 CLW25 1 1 Οικοδομικό υλικό 2 Οινοχόη 2 Πίθος 1 Χύτρα 8 3 CLW36 6 3 HW 2 Φωκίον 2 301 51 22 CW / PhR 2 1 Πινάκιο 2 1 CW4 / PhRSW1 2 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 45 21 Αμφορέας 8 2 CLW10 1 LRA 2 1 LRA 4 2 1 636 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Αφρικανικός 2 1 Απροσδιόριστο 11 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 4 2 CLW24 1 1 CLW25 3 1 Καπάκι 2 2 Λεκανίδα 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 6 3 CLW5 1 1 Πεσσός 2 2 Χύτρα 10 7 CLW28 1 1 CLW29 1 1 CLW32 1 1 CLW36 3 3 CLW37 2 1 HW 3 Απροσδιόριστο 2 Βιτύνα Φωκίον 1 302 27 6 RSW 1 Λύχνος 1 Αττικός 1 CoW 26 6 Αμφορέας 1 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 7 Βιτύνα 4 1 CLW25 1 1 Κύπελο 3 Οινοχόη 5 1 CLW4 CLW5 1 1 Πίθος 1 1 Χύτρα 5 3 CLW32 2 2 CLW35 1 1 303 66 22 AeCW 1 1 Χύτρα 1 1 CW 1 Βαθύ πινάκιο 1 CW 3 1 PhRSW 1 1 Πινάκιο 1 1 PhRSW2 1 1 TS 2 Πινάκιο 2 RSW 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 GW 2 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 1 1 CoW 55 18 Αμφορέας 11 Αφρικανικός 1 Απροσδιόριστο 22 Βιτύνα 2 2 CLW25 2 2 Καπάκι 1 1 Κύπελο 1 CLW2 1 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW17 1 1 CLW18 2 2 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 3 1 CLW3 1 1 Χύτρα 10 9 CLW27 2 2 CLW30 2 2 CLW36 5 5 637 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ HW 3 Κύπελο 2 Χύτρα 1 304 64 30 ARSW 2 Πινάκιο 2 ARSW61 2 CW 4 1 Λεκανίδα 4 1 CW 1 3 1 MGrW 1 1 Πινάκιο 1 1 MGrW1 1 1 RSW 5 Αμφορέας 1 Kapitan II 1 Κύπελο 1 Οινοχόη 1 Πινάκιο 2 CoW 50 27 Αμφορέας 4 3 LRA 2 2 1 LRA 4 1 1 LRA 5/6 1 1 Απροσδιόριστο 7 Βαθύ πινάκιο 2 2 CLW21 1 1 Βιτύνα 5 2 CLW25 5 2 Καπάκι 5 2 CLW38 1 CLW39 1 CLW41 1 Κύπελο 1 Marabini LXVII 1 Λεκάνη 2 1 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CLW18 1 1 Οινοχόη 9 3 CLW7 2 2 Τριφυλόστομη 1 1 Πινάκιο 2 2 CLW22 1 1 Χύτρα 11 10 CLW27 3 3 CLW28 2 2 CLW30 1 1 CLW31 1 1 CLW32 1 1 CLW36 1 1 BGW 1 Βαθύ πινάκιο 1 HW 1 1 Χύτρα 1 1 305 68 58 AeCW 2 1 Χύτρα 2 1 Γραπτά 1 1 Κύπελο 1 1 Marabini LXVII 1 1 RSW 6 6 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Λεκανίδα 1 1 RSW5 1 1 Λύχνος 4 4 Αττικός 3 3 Μικρασιατικός 1 1 CoW 56 48 Αμφορέας 5 4 CLW8 3 2 LRA 2 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 Βιτύνα 9 8 CLW23 1 1 CLW24 1 1 CLW25 7 6 Καπάκι 3 CLW38 1 CLW39 1 CLW41 1 Λεκάνη 4 4 CLW11 1 1 638 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW13 2 2 CLW14 1 1 Λεκανίδα 13 13 CIW3 2 2 CIW4 1 1 CLW17 1 1 CLW18 7 7 Οινοχόη 6 5 CLW4 1 1 CLW7 1 1 Χύτρα 15 13 CLW26 2 2 CLW28 1 1 CLW30 3 2 CLW32 3 2 CLW34 1 1 CLW36 2 2 CLW37 1 2 BGW 2 1 Πινάκιο 2 1 HW 1 1 Βιτύνα 1 1 306 95 14 ARSW 2 Πινάκιο 2 ARSW50 2 CW 8 2 Βαθύ πινάκιο 2 1 CW 3 2 1 Λεκανίδα 3 1 CW 1 2 1 CW 2 1 Πινάκιο 3 CW 4 3 MGrW 2 Πινάκιο 2 MGrW1 2 LCSW 1 Βαθύ πινάκιο 1 PhRSW 6 1 Πινάκιο 6 1 PhRSW1 1 1 PhRSW2 1 PhRSW4 1 TS 2 1 Πινάκιο 2 1 RSW 4 1 Αμφορέας 1 Βαθύ πινάκιο 1 Λεκανίδα 1 1 Οινοχόη 1 GW 4 2 Κύπελο 1 Οινοχόη 2 1 Χύτρα 1 1 CoW 62 5 Αμφορέας 14 CLW8 5 Kapitan II 1 LRA 2 1 LRA 3 1 Απροσδιόριστο 27 Βιτύνα 8 Καπάκι 2 2 Κύπελο 1 Λεκανίδα 1 Οινοχόη 3 2 Πίθος 1 Χύτρα 5 1 BGW 4 2 Σκύφος 4 2 307 13 6 RSW 1 1 Σκύφος 1 1 639 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CoW 12 5 Απροσδιόριστο 5 Καπάκι 1 1 Λεκανίδα 2 1 CIW3 1 1 Λύχνος 1 1 Αττικός 1 1 Οινοχόη 1 1 Χύτρα 2 1 308 173 68 AeCW 4 3 Λεκανίδα 1 1 Τηγάνι 3 2 ARSW 6 3 Βαθύ πινάκιο 1 1 Πινάκιο 5 2 ARSW59 1 1 ARSW67 1 1 CW 13 10 Βαθύ πινάκιο 5 4 CW 3 5 4 Λεκανίδα 7 5 CW 1 2 2 CW 2 5 3 Πινάκιο 1 1 CW 4 1 1 MGrW 3 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 MGrW2 1 1 Οινοχόη 2 PhRSW 8 3 Πινάκιο 8 3 PhRSW1 2 PhRSW2 3 3 TS 1 Πινάκιο 1 RSW 9 3 Αμφορέας 2 1 Kapitan II 1 Απροσδιόριστο 4 Βαθύ πινάκιο 1 1 Λεκάνη 1 1 Οινοχόη 1 GW 4 1 Απροσδιόριστο 3 Πινάκιο 1 1 CoW 112 40 Αμφορέας 14 3 CLW10 1 1 CLW8 5 LRA 1 1 LRA 2 1 LRA 3 1 LRA 5/6 2 Απροσδιόριστο 24 3 Βιτύνα 6 3 CLW24 1 1 CLW25 2 2 Καπάκι 8 3 CLW38 2 CLW39 2 Κύπελο 6 4 Λεκανίδα 5 4 CLW17 3 2 CLW18 1 1 Λύχνος 1 1 Μικρασιατικός 1 1 Οινοχόη 23 3 CIW2 1 1 CLW4 1 1 Σκύφος 1 1 Χύτρα 24 15 CLW26 2 2 640 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ CLW27 CLW29 1 1 CLW32 2 2 CLW33 1 1 CLW34 1 1 CLW36 1 1 CLW37 3 3 BGW 12 3 Απροσδιόριστο 2 Βαθύ πινάκιο 1 1 Κάνθαρος 4 1 Πινάκιο 4 Πυξίδα 1 1 Σκύφος HW 1 1 Χύτρα 1 1 309 34 20 ARSW 1 1 Πινάκιο 1 1 ARSW59 1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW2 1 1 PhRSW3 1 1 RSW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 28 15 Αμφορέας 3 LRA 1 3 Απροσδιόριστο 6 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Βιτύνα 1 Καπάκι 4 4 Λεκάνη 1 1 CLW12 1 1 Λεκανίδα 3 3 CLW17 2 2 CLW18 1 1 Οινοχόη 2 1 CLW5 1 1 Χύτρα 7 5 CLW34 1 1 CLW36 2 2 CLW37 2 1 BGW 2 2 Σκύφος 2 2 310 48 24 AeCW 1 Χύτρα 1 ARSW 3 3 Πινάκιο 3 3 ARSW50 2 2 ARSW59 1 1 CW 6 4 Βαθύ πινάκιο 2 1 CW 3 2 1 Λεκανίδα 2 2 CW 2 2 2 Πινάκιο 2 1 CW 4 2 1 MGrW 3 2 Βαθύ πινάκιο 2 2 MGrW2 2 2 Οινοχόη 1 PhRSW 3 1 Πινάκιο 3 1 PhRSW3 3 1 TS 1 1 Βαθύ πινάκιο 1 1 CoW 26 13 Αμφορέας 5 2 CLW8 2 1 Kapitan II 1 LRA 2 1 1 Σπαθείο 1 Απροσδιόριστο 6 Βιτύνα 2 Καπάκι 4 3 CLW39 1 Λεκανίδα 1 1 CLW17 1 1 Πίθος 2 1 Υπόστατο 2 2 641 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙΙ (Περιεχόμενο ανασκαφικών συνόλων) ΑΣ A.O. ΕΑΑ Παραγωγή A.O. ΕΑΑ Σχήμα Α.Ο. ΕΑΑ Τύπος Α.Ο. ΕΑΑ Χύτρα 4 4 CLW27 1 1 CLW29 1 1 CLW36 2 2 BGW 5 Απροσδιόριστο 4 Βαθύ πινάκιο 1 311 71 19 AeCW 3 3 Οινοχόη 1 1 Τριφυλόστομη 1 1 Χύτρα 2 2 ACoW 2 2 CW 9 5 Βαθύ πινάκιο 3 2 CW 3 3 2 Λεκανίδα 1 1 CW 1 1 1 Πινάκιο 5 2 CW 4 5 2 CW / PhR 1 1 Πινάκιο 1 1 CW4 / PhRSW1 1 1 PhRSW 2 2 Πινάκιο 2 2 PhRSW1 1 1 PhRSW3/4 1 1 PhRSW4 RSW 8 2 Βαθύ πινάκιο 5 1 AtRSW W655 5 1 Κύπελο 2 1 Λεκανίδα 1 GW 1 Απροσδιόριστο 1 CoW 47 6 Αμφορέας 38 2 LRA 2 2 1 Αφρικανικός 35 1 Απροσδιόριστο 6 1 Οινοχόη 2 2 CLW3 1 1 CLW4 1 1 Χύτρα 1 1 CLW30 1 1 312 28 22 CW 2 Πινάκιο 2 CW 4 2 RSW 3 3 Αμφορέας 1 1 Βιτύνα 1 1 RSW9 1 1 Κύπελο 1 1 CoW 22 19 Βαθύ πινάκιο 1 1 CLW21 1 1 Καπάκι 3 3 Πώμα 1 1 Λεκάνη 2 2 CLW11 2 2 Λεκανίδα 2 2 CIW3 1 1 CLW17 1 1 Οινοχόη 4 2 Χύτρα 10 9 CLW27 6 5 CLW30 1 1 CLW34 2 2 CLW37 1 1 BGW 1 Πινάκιο 1 1 642 ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΤΟΥ ΥΑΛΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ (Τόμος Β΄) Διδακτορική διατριβή Υποβλήθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Βυζαντινής Αρχαιολογίας Συμβουλευτική επιτροπή Εξεταστική επιτροπή Μ. Παϊσίδου (επιβλέπουσα) Ε. Μανακίδου Γ. Βελένης Π. Πετρίδης Ν. Πούλου – Παπαδημητρίου Α. Σέμογλου Α. Τριβυζαδάκη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΤΟΥ ΥΑΛΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ (Τόμος Β΄) ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2020 Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν συνεπάγεται αποδοχή των απόψεων των συγγραφέων (ν. 5343/1932 αρθρ. 202 παρ. 2) Πίνακας Περιεχομένων ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ................................................................................................................ 1 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ............................................................................................................ 20 1.Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) PhRSW1 (1 – 52) .................................................................................................... 21 PhRSW2 (53 – 101) ................................................................................................. 30 PhRSW3 (102 – 145) ............................................................................................... 39 PhRSW4 (146 – 160) ............................................................................................... 48 PhRSW5 (161) ......................................................................................................... 50 PhRSW6 (162 – 163) ............................................................................................... 51 PhRSW10 (164 – 169) ............................................................................................. 51 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (170 – 183) .......................................................... 52 2.Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) ARSW50 (184 – 198) ............................................................................................... 55 ARSW53 (199 – 200) ............................................................................................... 58 ARSW58 (201 – 209) ............................................................................................... 59 ARSW59 (210 – 219) ............................................................................................... 60 ARSW61 (220 – 228) ............................................................................................... 62 ARSW67 (229 – 235) ............................................................................................... 64 ARSW51Α (236) ...................................................................................................... 65 ARSW52 (237 – 239) ............................................................................................... 66 ARSW62B (240 – 241) ............................................................................................ 66 ARSW68 (242 – 243) ............................................................................................... 67 ARSW72 (244 – 246) ............................................................................................... 67 ARSW73Α (247) ...................................................................................................... 68 ARSW76A (248) ...................................................................................................... 68 ARSW81B (249 – 250) ............................................................................................ 68 ARSW90 (251) ......................................................................................................... 68 ARSW91C (252) ...................................................................................................... 69 ARSW93B (253) ...................................................................................................... 69 ARSW97 (254) ......................................................................................................... 69 ARSW99A – C (255 – 257) ..................................................................................... 69 ARSW104Α – Β (258 – 259) .................................................................................. 70 i ARSW105 (260 – 261) ............................................................................................. 70 ARSW109 (262) ....................................................................................................... 71 Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (263 – 271) .......................................................... 71 3.Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) AtRSW W655 (272 – 278) ....................................................................................... 73 Hayes W645 / Robinson M209 (279 – 283) ............................................................ 74 Robinson Μ147 – 149 (284) .................................................................................... 75 Robinson Μ150 – 153 (285 – 287) .......................................................................... 75 Οινοχόες / Πρόχοι (288 – 293)................................................................................ 76 Άλλα Κλειστά σχήματα (294) .................................................................................. 77 4.Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) Πινάκια (295 – 299) ................................................................................................. 77 Βαθιά πινάκια (300) ................................................................................................. 78 Λεκανίδες (301) ....................................................................................................... 79 Κλειστά σχήματα (302) ........................................................................................... 79 5.Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) CW1 (303 – 317) ...................................................................................................... 79 CW2 (318 – 332) ...................................................................................................... 82 CW3 (333 – 360) ...................................................................................................... 85 CW4 (361 – 392) ...................................................................................................... 90 Loeschke 9 (393) ...................................................................................................... 95 CW5 (394 – 396) ...................................................................................................... 95 6.Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) MGrW1 (397 – 450) ................................................................................................. 96 MGrW2 (451 – 482) ............................................................................................... 105 MGrW3 (483) ......................................................................................................... 110 MGrW4 (484) ......................................................................................................... 110 MGrW6 (485) ......................................................................................................... 110 MGrW7 (486 – 489) ............................................................................................... 111 MGrW8 (490 – 491) ............................................................................................... 111 MGrW10 (492 – 493) ............................................................................................. 112 MGrW11 (494 – 496) ............................................................................................. 112 Οινοχόες (497 – 512) ............................................................................................. 113 ii Απροσδιόριστα (513 – 514) ................................................................................... 115 7.Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) BRW1 (515 – 524) ................................................................................................. 116 BRW1/2 (525) ........................................................................................................ 117 BRW2 (526 – 532) ................................................................................................. 117 BRW3 (533 – 534) ................................................................................................. 119 BRW4 (535 – 536) ................................................................................................. 119 Κλειστά σχήματα (537 – 538) ................................................................................ 119 8.Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές Πινάκια9 RSW1 (539 – 543) .............................................................................................. 119 RSW2 (544 – 545) .............................................................................................. 120 RSW3 (546 – 550) .............................................................................................. 121 RSW4 (551 – 555) .............................................................................................. 122 Άλλα παραδείγματα (556 – 573) ........................................................................ 122 Λεκανίδες RSW5 (574 – 579) .............................................................................................. 126 Άλλα παραδείγματα (580) .................................................................................. 127 Λεκάνες (581) ........................................................................................................ 127 Οινοχόες RSW6 (582 – 583) .............................................................................................. 128 RSW7 (584) ........................................................................................................ 128 RSW8 (585) ........................................................................................................ 128 Άλλα παραδείγματα (586 – 599) ........................................................................ 128 Βιτύνες RSW9 (600 – 610) .............................................................................................. 130 Άλλα παραδείγματα (611) .................................................................................. 133 Χύτρες RSW10 (612) ...................................................................................................... 133 Άλλα παραδείγματα (613 – 615) ........................................................................ 133 9.Κοινή κεραμική (CoW) 9.1.Αμφορείς ανατολικής Μεσογείου LRA1 (616 – 627)............................................................................................... 134 iii LRA2 (628 – 663)............................................................................................... 135 LRA3 (664 – 678)............................................................................................... 141 LRA4 (679 – 694)............................................................................................... 144 LRA5/6 (695 – 702) ........................................................................................... 146 Kapitän II (703 - 718) ......................................................................................... 147 9.2.Βυζαντινοί αμφορείς Σφαιρικοί αμφορείς (719 – 726) ......................................................................... 150 Επιβιώσεις LRA1 (727 – 737) ............................................................................ 152 9.3.Αφρικανικοί αμφορείς Σπαθείο (738 – 755) ........................................................................................... 154 Keay IΑ (756 – 757) ........................................................................................... 157 Keay VI (758 – 759) ........................................................................................... 157 Keay XXV (760 – 762) ...................................................................................... 158 Keay XXXV.B (763) .......................................................................................... 159 Keay XLI (764) .................................................................................................. 159 Keay LIX (765) .................................................................................................. 159 9.4.Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Χύτρες (766 – 778) ............................................................................................. 159 Λεκανίδες (779 – 791) ........................................................................................ 162 Οινοχόες (792) .................................................................................................... 164 Τηγάνια (793) ..................................................................................................... 164 9.5.Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Κύπελλα Marabini LXVIII (794 – 820) ......................................................................... 164 Robinson M116 (821 – 824) ........................................................................... 169 Marabini XXXVI (825) .................................................................................. 169 Άλλα παραδείγματα (826 – 845) .................................................................... 169 Οινοχόες / Πρόχοι CΙW1 (846 – 848) ........................................................................................... 173 CIW2 (849 – 854) ........................................................................................... 173 Άλλες οινοχόες (855 – 881) ............................................................................ 174 Λεκανίδες CΙW3 (882 – 897) ........................................................................................... 179 iv CΙW4 (898 – 902) ........................................................................................... 181 Άλλα παραδείγματα (903 – 907) .................................................................... 182 Λεκάνες (908 – 910) ........................................................................................... 183 Πινάκια / Βαθιά πινάκια (911 – 917) ................................................................. 184 Χύτρες CIW5 (918 – 924) ........................................................................................... 185 Άλλα παραδείγματα (925 – 940) .................................................................... 186 Καπάκια CIW6 (941 – 950) ........................................................................................... 189 Άλλα παραδείγματα (951 – 953) ................................................................... 190 9.6.Τοπική κοινή κεραμική Κύπελλα CLW1 (954 - 968) ........................................................................................... 191 CLW2 (969 – 978) .......................................................................................... 193 Άλλα παραδείγματα (978 – 990) .................................................................... 195 Οινοχόες / Πρόχοι CLW3 (991 – 1012) ........................................................................................ 197 CLW4 (1013 – 1034) ...................................................................................... 200 CLW5 (1035 – 1040) ...................................................................................... 204 CLW6 (1041 – 1050) ...................................................................................... 205 CLW7 (1051 – 1054) ...................................................................................... 207 Τριφυλλόστομες οινοχόες (1055 – 1064) ....................................................... 207 Άλλα παραδείγματα (1064 – 1087) ................................................................ 209 Αμφορείς CLW8 (1088 – 1121) ...................................................................................... 212 CLW9 (1122 – 1142) ...................................................................................... 218 CLW10 (1143 – 1152) .................................................................................... 221 Βάσεις (1153 – 1155) ...................................................................................... 223 Λεκάνες3 CLW11 (1156 – 1185) .................................................................................... 223 CLW12 (1186 – 1199) .................................................................................... 228 CLW13 (1200 – 1215) .................................................................................... 230 CLW14 (1213 – 1214) .................................................................................... 232 v CLW15 (1215 – 1217) .................................................................................... 233 CLW16 (1218 – 1220) .................................................................................... 233 Άλλα παραδείγματα (1221 – 1228) ................................................................ 234 Λεκανίδες CLW17 (1229 – 1269) .................................................................................... 235 CLW18 (1270 – 1392) .................................................................................... 241 CLW19 (1393 – 1394) .................................................................................... 261 CLW20 (1395 – 1400) .................................................................................... 261 Πινάκια / Βαθιά πινάκια CLW21 (1401 – 1416) .................................................................................... 262 CLW22 (1417 – 1422) .................................................................................... 264 Άλλα παραδείγματα (1423 – 1430) ................................................................ 265 Βιτύνες CLW23 (1431 – 1442) .................................................................................... 267 CLW24 (1443 – 1462) .................................................................................... 268 CLW25 (1463 – 1554) .................................................................................... 272 Άλλα παραδείγματα (1555 – 1557) ................................................................ 286 Χύτρες CLW26 (1558 – 1578) .................................................................................... 286 CLW27 (1579 – 1603) .................................................................................... 290 CLW28 (1603 – 1618) .................................................................................... 294 CLW29 (1619 – 1628) .................................................................................... 296 CLW30 (1629 – 1642) .................................................................................... 298 CLW31 (1643 – 1655) .................................................................................... 300 CLW32 (1656 – 1685) .................................................................................... 302 CLW33 (1686 – 1692) .................................................................................... 307 CLW34 (1693 - 1710) ..................................................................................... 308 CLW35 (1711 – 1735) .................................................................................... 311 CLW36 (1736 – 1801) .................................................................................... 315 CLW37 (1802 - 1859) ..................................................................................... 325 Άλλα παραδείγματα (1860 – 1875) ................................................................ 335 Καπάκια CLW38 (1876 – 1891) .................................................................................... 337 vi CLW39 (1892 – 1904) .................................................................................... 340 CLW40 (1905 – 1909) .................................................................................... 342 CLW41 (1910 – 1913) .................................................................................... 343 Άλλα παραδείγματα (1914 – 1926) ................................................................ 343 10.Εφυαλωμένη κεραμική 10.1.Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Οινοχόες / Πρόχοι (1926 – 1927) ....................................................................... 345 Λεκάνες (1928 – 1932) ....................................................................................... 345 Λεκανίδες (1933 – 1936) .................................................................................... 346 Πινάκια (1937 – 1944)........................................................................................ 347 Βιτύνες (1945 – 1953) ........................................................................................ 348 Χύτρες (1954 – 1956) ......................................................................................... 350 Καπάκια (1957) .................................................................................................. 350 10.2.Εισηγμένη Εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) (1958 - 1972) ............................. 351 11.Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων (HW) Κύπελλα (1973) ...................................................................................................... 353 Οινοχόες / Πρόχοι (1974)....................................................................................... 353 Βιτύνες (1975 – 1980) ............................................................................................ 354 Χύτρες (1981 – 1989) ............................................................................................ 355 12.Παραρτηματα Παράρτημα Ι (Σχέδια / Τομές) ................................................................... ΣΧ.1 - 169 Παράρτημα ΙΙ (Σχέδια / Διακόσμηση) .................................................. ΣΧ. 170 - 172 Παράρτημα ΙΙΙ (Φωτογραφίες)................................................................... ΕΙΚ. 1 - 50 Παράρτημα IV (Φωτοργραφίες πηλών) ..................................................... ΠΙΝ.1 - 20 vii ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ Γλωσσάριο Περιγραφή – σχήμα Με βάση τη μορφή τους τα αγγεία χωρίζονται σε ανοιχτά και κλειστά ενώ μια ενδιάμεση κατηγορία θα πρέπει να θεωρηθούν τα ευρύστομα1. Ανοιχτά αγγεία: Ø χείλους ≥ Ø σώματος (σχ. 1α) Σχήματα των οποίων η εσωτερική διάμετρος της άνω απόληξης του σώματος ή του χείλους συμπίπτει ή είναι μεγαλύτερη από την εσωτερική διάμετρο σε οποιοδήποτε υποκείμενο τμήμα του αγγείου. Κλειστά αγγεία: Ø χείλους < Ø μέγιστη σώματος. (σχ. 1β) Σχήματα των οποίων η εσωτερική διάμετρος της άνω απόληξης του σώματος ή του χείλους είναι μικρότερη από την εσωτερική διάμετρο κάποιου υποκείμενου τμήματος του αγγείου. Ευρύστομα αγγεία: Κλειστά αγγεία των οποίων η εσωτερική διάμετρος του χείλους ή της άνω απόληξης του σώματος υπολείπεται κατά λίγο μόνο της μέγιστης εσωτερική διαμέτρου του σώματος. (σχ. 1γ) Σχήμα 1 (γεωμετρία του σώματος) Τα αγγεία απαρτίζονται από τα ακόλουθα μέρη2: Βάση: Νοείται το μέσο έδρασης του κάθε αγγείου. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων ακολουθεί το σχήμα της περιμέτρου του αγγείου, όντας κυκλική ή ωοειδής.  Επίπεδη: Η βάση σχηματίζεται από το κάτω μέρος του αγγείου που διαμορφώνεται σχεδόν επίπεδο o Με γωνιώδη μετάβαση: Η μετάβαση από το σώμα στη βάση σχηματίζει έντονη γωνία μεταξύ των δύο τμημάτων (σχ. 2α) o Με ήπια γωνιώδη μετάβαση: Η μετάβαση από το σώμα στη βάση διαμορφώνεται με πιο ομαλό τρόπο και το σημείο ένωσης των δύο τμημάτων παρουσιάζεται μάλλον αποστρογγυλευμένο (σχ. 2β) o Με ομαλή μετάβαση: Η μετάβαση από το σώμα στη βάση είναι ήπια σχηματίζοντας μια ομαλή καμπύλη και το σημείο ένωσης των δύο τμημάτων δεν είναι εύκολα διακριτό. (σχ. 2γ) 1 Οι περιγραφές που ακολουθούν έχουν εφαρμογή στο σύνολο των περισσοτέρων σχημάτων που απαντούν στο υλικό των Φιλίππων και επατάζονται στην παρούσα μελέτη 2 Οι περιγραφές που ακολουθούν αναφέρονται στη γεωμετρία των χαρακτηριστικών των αγγείων, χωρίς να λαμβάνουν συχνά επί μέρους στοιχεία, διακοσμητικά ή κατασκευαστικά. 2 Γλωσσάριο o Δισκοειδής: Μικρή προβολή διαμορφώνεται στην περιφέρεια της βάσης, η διάμετρος της οποίας γίνεται έτσι κατά ελάχιστο μεγαλύτερη από την κάτω απόληξη του σώματος. (σχ. 2δ) o Αυλακωτή: Πρόκειται ουσιαστικά για επίπεδη βάση, η οποία ορίζεται από μια λεπτή ή πιο έντονη αυλάκωση και εξυπηρετεί κυρίως διακοσμητικούς σκοπούς. (σχ. 2ε) Σχήμα 2 (επίπεδη βάση)  Δακτυλιοειδής: Ένας πλαστικά διαμορφωμένος δακτύλιος, σε ποικιλία διατομών, ορίζει τη βάση και διαμορφώνει την επιφάνεια έδρασης του αγγείου, το ύψος του οποίου δεν ξεπερνά το πάχος των τοιχωμάτων του αγγείου. (σχ.3) Σχήμα 3 (δακτυλιοειδής βάση)  Ψευδής δακτυλιοειδής: Η βάση διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος που προβάλλεται εν είδη δακτυλίου ή χαμηλού πόδιου σε σχέση με την επιφάνεια που περικλείει. (σχ. 4) Σχήμα 4 (βάση ψευδής δακτυλιοειδής)  Με πόδιο: Η βάση διαμορφώνεται από ξεχωριστό τμήμα του αγγείου, με με ύψος μεγαλύτερο από το πάχος των τοιχωμάτων του αγγείου, που δεν εντάσσεται στην γεωμετρία του σώματος αλλά διακρίνεται με σαφήνεια από αυτό o Έξω νεύον: Το πόδιο στρέφεται προς το εξωτερικό (σχ. 5α) o Έσω νεύον: Το πόδιο συγκλίνει προς το κέντρο (σχ. 5β) o Λόξότμητο εσωτερικά: Το πόδιο είναι κάθετο σε σχέση με την έδραση του αγγείου εξωτερικά αλλά λοξότμητο στην εσωτερική επιφάνεια, συχνά καταλήγοντας να αποκτά τριγωνική σχεδόν διατομή. (σχ. 5γ) o Κυλινδρικό: Το πόδιο διαμορφώνεται κάθετο, με ορθογώνια σχεδόν διατομή και παρουσιάζεται εξωτερικά με συμπαγή μορφή (σχ. 5δ) 3 Γλωσσάριο Σχήμα 5 (η μορφή του πόδιου)  3 Με έμβολο: Η βάση διαμορφώνεται από την συμπαγή, στενή, επιμήκη κάτω απόληξη του αγγείου, συνήθως κωνικής ή κυλινδρικής διατομής. (σχ. 6α)  Κυλινδρική / κωνική: Η βάση διαμορφώνεται εξωτερικά από διακριτό, ως προς τη γεωμετρία του αγγείου, τμήμα κυλινδρικής ή κωνικής διατομής, συμπαγές ή κοίλο εσωτερικά. (σχ. 6β)  Κυρτή: Η βάση διαμορφώνεται από το κάτω μέρος του αγγείου χωρίς να διακόπτει την γεωμετρία του, σχηματίζοντας μια ενιαία καμπύλη με το σώμα. (σχ. 6γ) Σχήμα 6 (τύποι βάσεων) Πυθμένας: Η διαμόρφωση της εσωτερικής επιφάνειας του εκάστοτε αγγείου στο τμήμα που συμπίπτει με την κάθετη προβολή της περιφέρειας της βάσης.  Επίπεδος: Ο πυθμένας σε όλη τη διάμετρό του, βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με την περιφέρειά του. (σχ. 7α)  Κοίλος: Ο πυθμένας, σε όλη τη διάμετρό του βρίσκεται χαμηλότερα από τη χορδή που ορίζεται στην εσωτερική προβολή της περιφέρειας της βάσης, με το χαμηλότερο σημείο να εντοπίζεται στο κέντρο του (σχ. 7β)  Κυρτός: Ο πυθμένας, σε όλη τη διάμετρό του βρίσκεται ψηλότερα από τη χορδή που ορίζεται στην εσωτερική προβολή της περιφέρειας της βάσης, με το ψηλότερο σημείο να εντοπίζεται στο κέντρο του (σχ. 7γ)  Κυρτός στο κεντρικό τμήμα: Ο πυθμένας διαμορφώνεται κοίλος ή επίπεδος στην περιφέρειά του και παρουσιάζει μικρή ή μεγαλύτερη ένταση στο κεντρικό τμήμα του. (σχ. 7δ)  Με ένταση στην περιφέρεια: Ο πυθμένας, κοίλος ή επίπεδος, διαμορφώνει μικρή ή μεγαλύτερη ένταση στην περιφέρειά του. Το χαρακτηριστικό αυτό επισημαίνεται κυρίως σε ανοιχτά σχήματα, με μεγάλη διάμετρο. (σχ. 7ε)  Με κοίλο ομφάλιο: Ο πυθμένας διαμορφώνει στο κέντρο κυκλικό μετάλλιο, σε έντονη υποχώρηση. (σχ. 7στ) 3 Βάσεις με έμβολο απαντούν σχεδόν κατ΄ αποκλειστικότητα σε αμφορείς. 4 Γλωσσάριο Σχήμα 7 (διαμόρφωση του πυθμένα) Τύμπανο: Το τμήμα που περικλείεται από τη βάση ή το σύνολο της κάτω επιφάνειας του αγγείου όταν η βάση διαμορφώνεται επίπεδη ή κυρτή.  Επίπεδο: Το τύμπανο διαμορφώνεται επίπεδο σε όλη τη διάμετρο του, είτε αυτό συμπίπτει με την επιφάνεια έδρασης είτε όχι. (σχ. 8α)  Κοίλο: Όλα τα σημεία του τυμπάνου βρίσκονται σε υψηλότερη στάθμη σε σχέση με την περιφέρειά του. (σχ. 8β)  Κοίλο με κομβίο: Στο κέντρο του κοίλου τυμπάνου διαμορφώνεται ανάγλυφο, ημισφαιρικό ή μηνισκοειδούς διατομής κομβίο. (σχ. 8γ)  Κυρτό: Όλα τα σημεία του τυμπάνου βρίσκονται σε χαμηλότερη στάθμη σε σχέση με την περιφέρειά του. (σχ. 8δ)  Σε υποχώρηση: Η περιφέρεια του τυμπάνου βρίσκεται σε στάθμη υψηλότερη σε σχέση με τη γένεση της βάσης. (σχ. 8ε) Σχήμα 8 (διαμόρφωση του τυμπάνου) Σώμα: Το κυρίως τμήμα του αγγείου που βρίσκεται υπερκείμενα της βάσης και υποκείμενα του χείλους ή του λαιμού. Στα κλειστά σχήματα το άνω μέρος του σώματος του αγγείου, πάνω από τη μέγιστη διάμετρό του, έχει επικρατήσει να αποκαλείται ώμος. Το σώμα περιγράφεται συνήθως με βάση το γεωμετρικό σχήμα στο οποίο προσομοιάζει, όταν αυτό μπορεί να αποκατασταθεί ενώ είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθούν γενικότεροι όροι όταν η διατήρηση είναι αποσπασματικοί.  Κυρτό: Το τμήμα του σώματος κλειστού ή ευρύστομου αγγείου που παρουσιάζει καμπυλότητα τόσο στον εγκάρσιο όσο και στον παράλληλο προς την έδραση άξονα (σχ. 9α – γ, ε – στ).  Κοίλο: Το τμήμα του σώματος ανοιχτού αγγείου που παρουσιάζει καμπυλότητα τόσο στον εγκάρσιο όσο και στον παράλληλο προς την έδραση άξονα. (σχ. 10α)  Τοιχώματα επικλινή: Το τμήμα του σώματος ανοιχτού αγγείου που παρουσιάζει καμπυλότητα μόνο στον παράλληλο προς την έδραση άξονα και η διάμετρός του αυξάνεται προοδευτικά προς τα επάνω (σχ. 10β). 5 Γλωσσάριο Από τους παραπάνω όρους οι περισσότεροι μπορούν να υιοθετηθούν και για την περιγραφή του ώμου, ο οποίος άλλωστε αποτελεί άρρηκτο τμήμα του σώματος των κλειστών αγγείων : Κυρτός / Με τροπίδωση / Επικλινής4 Όταν το σχήμα του σώματος μπορεί να αποκατασταθεί αυτό προσδιορίζεται συνήθως βάση της γεωμετρίας που αυτό παρουσιάζει, από κοινού με τον ώμο στις περιπτώσεις των κλειστών και ευρύστομων αγγείων. Για τα κλειστά σχήματα:  Σφαιρικό: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε ένα κύκλο, με τη μέγιστη διάμετρο να εντοπίζεται στο μέσο του ύψους του, το οποίο δεν αποκλίνει πολύ από την διάμετρό του. (σχ. 9α)  Ωοειδές: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε μια έλλειψη με τονισμένο τον κάθετο άξονα με τη μέγιστη διάμετρό του να σημειώνεται στο μέσο περίπου του ύψους του. (σχ. 9β)  Ελλειψοειδές: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε μια έλλειψη με τονισμένο τον οριζόντιο άξονα με τη μέγιστη διάμετρό του να σημειώνεται στο μέσο περίπου του ύψους του. (σχ. 9γ)  Κυλινδρικό: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε ορθογώνιο με σταθερή διάμετρο σε όλο το ύψος του, εξαιρουμένου του ώμου (σχ. 9δ).  Απιόσχημο: Η μέγιστη διάμετρος του σώματος σημειώνεται χαμηλότερα από το ½ του ύψους του. (σχ. 9ε)  Ατρακτόσχημο: Η μέγιστη διάμετρος του σώματος σημειώνεται υψηλότερα από το ½ του ύψους του. (σχ. 9στ)  Αμφικωνικό: Το περίγραμμα του σώματος μπορεί να εγγραφεί στο τμήμα ενός ρόμβου, με τροπίδωση να σημειώνει τη μετάβαση από τον ώμο στο σώμα. (σχ. 9ζ) Σχήμα 9 (γεωμετρία κλειστών σχημάτων) 4 Αντίθετα με τα ανοιχτά αγγεία, στην περίπτωση του ώμου, η διάμετρος προοδευτικά αυξάνεται προς τα κάτω. 6 Γλωσσάριο Για τα ανοιχτά σχήματα:  Ημισφαιρικό: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε ημικύκλιο. (σχ. 10α)  Κωνικό: Το περίγραμμα του σώματος εγγράφεται σε τμήμα κώνου και τα τοιχώματα του αγγείου είναι επικλινή.5 (σχ. 10β) Σχήμα 10 (γεωμετρία ανοιχτών αγγείων) Λαιμός: Αφορά αποκλειστικά κλειστά αγγεία με σύνθετο σχήμα, δηλαδή σε αυτά η μορφή των οποίων δεν μπορεί να ενταχθεί σε μια γεωμετρική φόρμα αλλά είναι απαραίτητος ο συνδυασμός περισσότερων σχημάτων6. Αναφέρεται στο τμήμα του αγγείου που βρίσκεται υπερκείμενα του ώμου και υποκείμενα του χείλους. Αποτελεί τμήμα με σαφήνεια διακριτό από τα άλλα μέρη του αγγείου και δεν θα πρέπει να συγχέεται με διαμορφώσεις που εξυπηρετούν τη μετάβαση από τον ώμο στο χείλος σε διάφορα σχήματα, με ασαφές όριο μεταξύ των δύο τμημάτων του.  Κωνικός: Το σχήμα του λαιμού μπορεί να εγγραφεί σε τμήμα κώνου με τη διάμετρό του να αυξάνεται προοδευτικά προς το κάτω μέρος (σχ. 11α)  Χωανοειδής: Η διάμετρος του λαιμού μειώνεται προοδευτικά μέχρι το σημείο που συναντά τον ώμο (σχ. 11β)  Κυλινδρικός: Η διάμετρος του λαιμού παραμένει σταθερή ή σχεδόν σταθερή σε όλο το ύψος του. (σχ. 11γ)  Με ένταση: Ο λαιμός κωνικός ή κυλινδρικός παρουσιάζει μικρή ένταση σε τμήμα ή στο σύνολο του ύψους του. (σχ. 11δ)  Με συστολή: Ο λαιμός κωνικός ή κυλινδρικός παρουσιάζει μικρή συστολή σε τμήμα ή στο σύνολο του ύψους του. (σχ. 11ε)  Με κυμάτιο: Ο λαιμός, κωνικός ή κυλινδρικός διαμορφώνει επάλληλες σπείρες και σκοτίες σε τμήμα ή στο σύνολο του ύψους του. (σχ. 11στ)  Με τροπίδωση: Ο λαιμός σχηματίζει σε τμήμα του έντονη γωνία ή διακρίνεται από αυτή σε δύο μέρη που εγγράφονται σε τμήμα ρόμβου. (σχ. 11ζ) 5 Ο όρος υιοθετείται τόσο για αγγεία η διάμετρος των οποίων αυξάνεται προοδευτικά προς το άνω μέρος όσο και για τα καπάκια η μέγιστη διάμετρος των οποίων διαμορφώνεται στην κάτω απόληξή τους. 6 Balfet et al.: Lexique σελ. 26 7 Γλωσσάριο Σχήμα 11 (η μορφή του λαιμού) Χείλος: Το ανώτερο τμήμα του αγγείου που μπορεί να διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, του ώμου ή του λαιμού ή να διακρίνεται με σαφήνεια από αυτό. Αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό τμήμα του κάθε αγγείου και συχνά το πιο εύκολα αναγνωρίσιμο όστρακο, ιδιαίτερα για την τυπολογική ταυτοποίηση. Ωστόσο, καθώς ο ρόλος του εκτός από λειτουργικός είναι συχνά και διακοσμητικός παρουσιάζει εξαιρετική ποικιλία και άφθονες διαφοροποιήσεις. Η ομαδοποίηση όλων των παραλλαγών θα ήταν αδύνατη ωστόσο θα επιχειρήσουμε να συστηματοποιήσουμε ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά του. Τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά διαμορφώνονται με βάση τη διατομή τη διάταξη ή άλλα λειτουργικά ή διακοσμητικά στοιχεία. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να συνδυάζει περισσότερα από ένα χαρακτηριστικά της κάθε ομάδας που περιγράφονται παρακάτω.  Κάθετο: Ο άξονας που ορίζεται από το χείλος αποκλίνει λιγότερο από 45ο από τον κάθετο άξονα του αγγείου7 o Έσω νεύον: Το χείλος συγκλίνει προς το κέντρο του αγγείου. (σχ. 12α) o Έξω νεύον: Το χείλος αποκλίνει προς το εξωτερικό του αγγείου. (σχ. 12β) o Σε προβολή εξωτερικά: Το χείλος προβάλλεται στην άνω απόληξη του αγγείου ως διακριτό τμήμα, αποκλίνοντας από τη γεωμετρία του σώματος ή του λαιμού, υιοθετώντας ενίοτε διαφορετικούς άξονες. (σχ. 12γ) o Με τροπίδωση: Το χείλος διαμορφώνει έντονη γωνία σε σχέση με το σώμα που μπορεί να προβάλλεται μόνον εξωτερικά (σχ. 12δ) o Διαμορφωμένο από την απόληξη: Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, του ώμου ή του λαιμού χωρίς να 7 Εξαίρεση από τον κανόνα αυτό αποτελούν ορισμένα ιδιαίτερα σχήματα το σώμα των οποίων τείνει ούτω η άλλως προς τον οριζόντιο άξονα, όπως τα καπάκια των αγγείων, στα οποία λόγω της ιδιαίτερης διαμόρφωσης η απόκλιση του χείλους υπολογίζεται από τον άξονα που ορίζει το ίδιο το σώμα. 8 Γλωσσάριο διακρίνεται με σαφήνεια από αυτά, συχνά με μικρή ένταση εσωτερικά ή εξωτερικά. (σχ. 12ε) o Με δακτύλιο εξωτερικά: Το χείλος διαμορφώνεται εσωτερικά από την άνω απόληξη του σώματος ή του λαιμού αλλά διακρίνεται από αυτά εξωτερικά με στενό ή πλατύτερο δακτύλιο (σχ. 12στ) o Σε προβολή: Ο όγκος του χείλους διακρίνεται με σαφήνεια από το υπόλοιπο αγγείο, και προβάλλεται, εσωτερικά ή εξωτερικά πέρα από τα όρια του σώματος ή της άνω απόληξης του αγγείου. (σχ. 12ζ) Σχήμα 12 (Γραμμική απόδοση του σχήματος του κάθετου χείλους)  Οριζόντιο: Ο άξονας που ορίζεται από το χείλος αποκλίνει λιγότερο από 45ο από τον οριζόντιο άξονα του αγγείου. o Με δακτύλιο: Το χείλος διαμορφώνει στενό ή πλατύ δακτύλιο, η εσωτερική διάμετρος του οποίου είναι ίση με την διάμετρο της άνω απόληξης του σώματος ή του λαιμού. (σχ. 13α) o Σε εσοχή: Η εσωτερική διάμετρος του χείλους είναι μικρότερη από την διάμετρο της άνω απόληξης του σώματος ή του λαιμού. (σχ. 13β) o Διαμορφωμένο από την απόληξη: Το χείλος διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος ή του λαιμού που στρέφεται έντονα προς το εξωτερικό, χωρίς να διακρίνεται με σαφήνεια το σημείο μετάβασης από το ένα στο άλλο τμήμα o Επικλινές προς το εσωτερικό: Η άνω επιφάνεια του χείλους παρουσιάζει κλίση προς το εσωτερικό του αγγείου. Πρόκειται για χαρακτηριστικό με λειτουργικό ρόλο, υιοθετείται κυρίως σε κλειστά και ευρύστομα αγγεία με σκοπό συνήθως να εδράζεται ευκολότερα το καπάκι και να αποτρέπεται η διαρροή υγρών από το εσωτερικό. (σχ. 13γ) o Επικλινές προς το εξωτερικό: Η άνω επιφάνεια του χείλους παρουσιάζει κλίση προς το εξωτερικό του αγγείου. Απαντά κυρίως σε ανοιχτά και ιδιαίτερα ευρύστομα αγγεία και πιθανότατα προορίζεται για να εξασφαλίζεται καλύτερη λαβή κατά την 9 Γλωσσάριο μεταφορά του αγγείου, ενδεχομένως κατά το σερβίρισμα. (σχ. 13δ) o Με κάθετη προβολή εσωτερικά: Ο δακτύλιος του χείλους διαμορφώνει στην εσωτερική του περιφέρεια μικρή κάθετη προβολή ή ένταση, συχνά εν είδη δακτυλίου. Εντοπίζεται κυρίως σε ανοιχτά σχήματα που πιθανότατα έφεραν καπάκι προκειμένου να αποτρέψει την ολίσθησή του. (σχ. 13ε) Σχήμα 13 (Γραμμική απόδοση του οριζόντιου χείλους) Επιπλέον αξίζει να επισημανθούν ορισμένες διαμορφώσεις που απαντούν σε συγκεκριμένα μόνο σχήματα:  Τριφυλόσχημο: Αφορά τη διαμόρφωση του κάθετου χείλους σε ορισμένα κλειστά σχήματα με σκοπό τη διαμόρφωση μικρή ή μεγαλύτερης προχοής που σχημτίζεται από την πτύχωση στο πρόσθιο μέρος του χείλους. (σχ. 14α)  Με δαντελωτή απόληξη: Αφορά τη διαμόρφωση με επάλληλες μηνισκοειδείς κολπώσεις ή έντονη οδοντωτή ταινία στην εξωτερική απόληξη του οριζόντιου χείλους αρκετών ανοιχτών αγγείων που ενέχει διακοσμητικό χαρακτήρα, αντιγράφοντας ενδεχομένως πρότυπα μεταλλοτεχνίας8. (σχ. 14β) Σχήμα 14 (ειδικές διαμορφώσεις του χείλους) Λαβή: Τα στοιχεία ανάρτησης των αγγείων. Συχνά αναφέρονται και ως ωτία, κυρίως στη χρήση τους ως συνθετικό για να περιγραφεί ένα αγγείο (π.χ. μόνωτο, 8 Βλ. σχετικό κεφάλαιο για γκρίζα μακεδονική κεραμική. 10 Γλωσσάριο δύωτο κ.τ.λ.). Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν προορίζονται για να σηκώνουν το καθαυτό βάρος του αγγείου αλλά περισσότερο για να προσφέρουν καλύτερο κράτημα ή χειρισμό στο χρήση του. Διακρίνονται με βάση της γεωμετρία τους σε σχέση με το αγγείο, το σημείο από το οποίο ξεκινούν και αυτό στο οποίο απολήγουν, αλλά και με βάση τη διατομή τους. Καθώς είναι, σχεδόν πάντα, στοιχεία επίθετα, παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία ενώ όταν ένα αγγείο φέρει περισσότερες από μια δεν παρουσιάζουν απαραίτητα συμμετρία.  Κάθετη: Το σημείο εκκίνησης και απόληξης της λαβής βρίσκονται σε διαφορετικό ύψος και, συνήθως, σε διαφορετικό τμήμα του αγγείου. o Τοξωτή: Η λαβή διαμορφώνει μια ενιαία καμπύλη από το σημείο εκκίνησης προς το σημείο απόληξή της. (σχ. 15α) o Τοξωτή στο άνω τμήμα: Το χαμηλότερο τμήμα της λαβής διαμορφώνεται ευθύγραμμο ενώ το ανώτερο σχηματίζει καμπύλη. (σχ. 15β) o Ωτιόσχημη: Τοξωτή λαβή με τονισμένο τον οριζόντιο άξονα, με το σημείο εκκίνησης και απόληξης να βρίσκονται αρκετά κοντά μεταξύ τους στον κατακόρυφο άξονα o Γωνιώδης: Το άνω κα το κάτω τμήμα της λαβής διαμορφώνονται από ευθύγραμμα τμήματα που τέμνονται μεταξύ τους σε σχεδόν ορθή γωνία. (σχ. 15γ) o Αρθρωτή: Η λαβή διαμορφώνεται από δύο σχεδόν ευθύγραμμα τμήματα που σχηματίζουν μεταξύ τους οξεία γωνία (σχ. 15δ) o Σιγμοειδής: Η λαβή διαμορφώνεται από δύο επάλληλες καμπύλες και διαμορφώνει σχήμα ανάλογο τελικού σίγμα. (σχ. 15ε) o Σε υπεροχή προς το χείλος: Η άνω απόληξη της λαβής βρίσκεται σε στάθμη υψηλότερη από αυτή του χείλους. (σχ. 15στ) o Βρογχόσχημη: Αφορά λαβές το σχήμα των οποίων προσομοιάζει σε τμήμα κυλίνδρου, διαμορφώνοντας ουσιαστικά μια μικρή οπή στο εσωτερικό της οποίας δεν μπορεί να μπει ανθρώπινο χέρι αλλά μάλλον προορίζεται για την πρόσδεση των αγγείων με σχοινιά, εν είδη θηλιάς (= βρόγχος) (σχ. 15ζ) Σχήμα 15 (ενδεικτικές μορφές κάθετων λαβών) 11 Γλωσσάριο  Απόφυση: Η λαβή δεν ξεχωρίζει από το σώμα αλλά διαμορφώνεται με τη μορφή μικρού εξογκώματος στην επιφάνειά του. Σκοπός των λαβών είναι να εξασφαλίσουν το καλύτερο κράτημα του αγγείου κατά την μεταφορά του αυξάνοντας τον συντελεστή τριβής στο σημείο αυτό.  Οριζόντια: Το σημείο εκκίνησης και απόληξης της λαβής βρίσκονται στο ίδιο περίπου ύψους του αγγείου και πάντα στο ίδιο τμήμα του (π.χ. χείλος, ώμος, σώμα κ.τ.λ.) o Κυματοειδής: Η λαβή σχηματίζει κυμάτιο o Νεύουσα προς τα επάνω: Το μέσο του πλάτους της λαβής βρίσκεται σε στάθμη υψηλότερη από την στάθμη της γένεσής της. o Πλατιά απόφυση: Η λαβή διαμορφώνεται σε επαφή με το αγγείο, σε όλο το μήκος της αλλά προεξέχει από αυτό αρκετά ώστε να εξασφαλίσει το σωστό πιάσιμο. Με βάση τη διατομή και την διαμόρφωσή της η λαβή μπορεί να είναι:  Κυλινδρική: Η τομή της λαβής σχηματίζει ή εγγράφεται σε κυκλικό δίσκο. (σχ. 16α)  Ωοειδής: Η τομή της λαβής σχηματίζει έλλειψη, με τονισμένο τον οριζόντιο άξονα. (σχ. 16β)  Πλατιά ωοειδής: Η τομή της λαβής σχηματίζει πλατιά έλλειψη με το μέγιστο πάχος της να είναι μικρότερο ή ίσο με το 1/3 του πλάτους της.  Μηνισκοειδής: Η διατομή της λαβής είναι φακοειδής, με την άνω επιφάνεια κυρτή και την κάτω κοίλη ή επίπεδη. (σχ. 16γ)  Ορθογώνια: Η διατομή της λαβής τείνει προς το ορθογώνιο ή τετράγωνο σχήμα. (σχ. 16δ)  Οκτόσχημη: Η λαβή διαμορφώνει στην άνω και κάτω επιφάνειά της πλατιά, βαθιά αυλάκωση στο μέσο περίπου του πλάτους της. (σχ. 16ε)  Διπλή: Η λαβή διαμορφώνεται από δύο διακριτά κυλινδρικά σχεδόν στελέχη παράλληλα τοποθετημένα. (σχ. 16στ) Σχήμα 16 (διατομές λαβών) Παραλλαγές των παραπάνω είναι οι:  Ταινιωτή: Η λαβή διαμορφώνεται από λεπτή λωρίδα πηλού, ορθογώνιας ή μηνισκοειδούς διατομής η οποία συχνά διατηρεί στην μια τουλάχιστον πλευρά της ίχνη από την χρήση τέμνοντος μέσου για την διαμόρφωσή της 12 Γλωσσάριο  Στρεπτή: Η λαβή, κυλινδρικής συνήθως, φέρει στην επιφάνειά της επάλληλες σπειροειδείς αυλακώσεις που της προσδίδουν την εικόνα συνεστραμμένου σχοινιού. Διακόσμηση Αναφορικά με τη διακόσμηση που υιοθετείται στα παραδείγματα που εξετάζονται ακολουθούνται οι παρακάτω όροι:  Ανάγλυφη: Νοούνται όλα τα διακοσμητικά στοιχεία, επίθετα ή διαμορφωμένα με μήτρα, που προεξέχουν σε σχέση με την αδιακόσμητη επιφάνεια του αγγείου  Εμπίεστη: Όλα τα διακοσμητικά στοιχεία, διαμορφωμένα με σφραγίδα ή με μήτρα, τα οποία σχηματίζονται σε υποχώρηση σε σχέση με την ακόσμητη επιφάνεια του αγγείου  Με σφραγιδοκύλινδρο: Εμπίεστη διακόσμηση από πυκνά επαναλαμβανόμενα απλά θεμάτα, συνήθως γραμμές ή στιγμές, τα οποία διαμορφώνονται με τη χρήση μικρού κυλίνδρου στην επιφάνεια του νωπού πηλού.  Αυλακώσεις: Συνεχόμενες ή διακοπτόμενες γραμμές, ευθείες ή καμπύλες που διαμορφώνονται με χάραξη ή με μήτρα, πριν την όπτηση του αγγείου.  Νυκτή: Επαναλαμβανόμενα, συνήθως, ωοειδή ή ατρακτόσχημα θέματα, που διαμορφώνονται πιθανότατα με το νύχι του κεραμέα ή ανάλογο εργαλείο, πριν την όπτηση. Παρουσιάζουν συνήθως ανομοιογενές βάθος και χαρακτηρίζονται από μετατόπιση του πηλού προς τη μια του θέματος.  Δαντελωτή: Η διαμόρφωση του χείλους με επάλληλες μηνισκοειδείς κολπώσεις ή οδοντωτή ταινία.  Γραπτή: Διακοσμητικά θέματα ή επιγραφές που εφαρμόζονται με χρωστήρα ή πλουμιστήρι, πριν ή μετά την όπτηση.  Εγχάρακτη: Διακοσμητικά θέματα ή επιγραφές διαμορφωμένα μετά την όπτηση. Πηλός Όσον αφορά τις περιγραφές των χαρακτηριστικών του πηλού χρησιμοποιήθηκε το εγχειρίδιο Munsell Soil color chart 1971 για την ταύτιση των χρωμάτων του πηλού και του επιχρίσματος ενώ για τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά υιοθετήθηκαν οι οδηγίες του εγχειριδίου της ανασκαφής της Κορίνθου9 με μικρές τροποποιήσεις που επέβαλε η χρήση στερεοσκοπίου για την παρατήρηση του πηλού. Αν και στα επί μέρους κεφάλαια που συνοδεύουν την περιγραφή της κάθε παραγωγής που εξετάζεται προτείνεται μια ομαδοποίηση των πηλών που χρησιμοποιούνται, με την χρήση αρχικών λατινικών γραμμάτων και λατινικών 9 Sanders et al. : Corinth excavations manual σελ. 43 - 48 13 Γλωσσάριο αριθμών (πχ. CLWi, ARSWi.i κ.α.) στον κατάλογο που ακολουθεί δεν γίνεται χρήση της κωδικοποίησης αυτής. Η επιλογή αυτή σχετίζεται με τον τρόπο της παρατήρησης του υλικού. Έτσι, ενώ οι ομάδες της κάθε παραγωγής διατυπώνονται με βάση τη μικροσκοπική παρατήρηση μεγάλου αντιπροσωπευτικού δείγματος η εν λόγω τεκμηρίωση δεν ήταν δυνατή για το σύνολ των οστράκων. Κρίθηκε λοιπόν σκόπιμο, να παρατεθεί η αναλυτική περιγραφή του πηλού, που στηρίζεται είτε σε μακροσκοπική είτε σε μικροσκοπική παρατήρηση. Τα επί μέρους χαρακτηριστικά της κάθε ομάδας συχνά παραμένουν διακριτά από την παραπανω περιγραφή, ενώ συμπεριλαμβάνονται και στοιχεία που δεν μπορούν να συστηματοποιηθούν. Για την καλύτερη κατανόηση των περιγραφών που θα ακολουθήσουν παρατίθενται οι όροι που υιοθετήθηκαν και οι κατηγοριοποιήσεις των διαφόρων χαρακτηριστικών: Σώμα: Το πλαστικό υλικό πηλού. Προσμίξεις: Τα μη πλαστικά υλικά που συμπεριλαμβάνονται στον πηλό Οργανικά κατάλοιπα: Μη πλαστικά υλικά, όπως πχ. άχυρο κ.α. τα οποία συμπεριλαμβάνονταν στον πηλό και έχουν εξαερωθεί κατά την όπτηση και είναι συνήθως διακριτά μόνο από τα ίχνη που έχουν αφήσει.  Ποιότητα Με βάση την ποιότητα του σώματος του πηλού διακρίνονται τρεις επί μέρους κατηγορίες. Σημειώνεται πως η ποιοτική διάκριση αυτή δεν σχετίζεται με την ποσότητα ή το μέγεθος των προσμίξεων που εμπεριέχονται στον πηλό: Χονδρόκοκκος: Τα πλαστικά στοιχεία του πηλού σχηματίζουν φολίδες και στρώσεις, διακριτές με γυμνό μάτι ή έναν απλό μεγεθυντικό φακό. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται συνήθως τα όστρακα οικοδομικού υλικού, ορισμένα όστρακα πίθων και κάποια παραδείγματα χειροποίητης κεραμικής. Μέτριος: Τα πλαστικά στοιχεία του πηλού δεν διακρίνονται μακροσκοπικά αλλά απαιτείται η χρήση στερεοσκοπίου. Λεπτόκοκκος: Τα πλαστικά στοιχεία δεν διακρίνονται και παρουσιάζονται ως άμορφη μάζα ακόμη και με τη χρήση στερεοσκοπίου.  Σκληρότητα Συσχετίζεται κυρίως με το σώμα του πηλού και την όπτηση του αγγείου. Πολύ σκληρός: Δεν χαράσσεται με μαλακά μέταλλα (πχ. την άκρη ενός καρφιού) Σκληρός: Χαράσσεται μόνο με τη χρήση μεταλλικού αντικειμένου Μέτριος: Χαράσσεται με δυσκολία με το νύχι ή με τη χρήση σκληρού πλαστικού αντικειμένου Μαλακός: Χαράσσεται εύκολα με το νύχι 14 Γλωσσάριο  Θραυσμός Ο τρόπος με τον οποίο σπάει ένα όστρακο φανερώνει σημαντικά στοιχεία για τον πηλό. Εξαρτάται κυρίως από το σώμα του πηλού αλλά επηρεάζεται εξίσου από την ποσότητα και ποιότητα τον μη πλαστικών στοιχείων, το πλάσιμο και την όπτηση του αγγείου. Σαφής: Η τομή είναι επίπεδη, με καθαρές και κατά περίπτωση αιχμηρές ακμές Αρκετά σαφής: Η τομή είναι σχεδόν επίπεδη, αλλά οι ακμές είναι ελαφρώς ακανόνιστες. Μέτριος: Η τομή είναι ακανόνιστη, τόσο στην επιφάνεια όσο και στις ακμές της. Άμορφος: Η τομή είναι σχεδόν εξολοκλήρου στρογγυλευμένη και ο ακμές ασαφείς. Συνήθως είναι αποτέλεσμα κακής όπτησης ή ένδειξη μακροχρόνιας έκθεσης του οστράκου στις περιβαλλοντικές συνθήκες. Σε στρώσεις: Στην τομή διακρίνονται επάλληλες στρώσεις, συνήθως αποτέλεσμα του τρόπου πλασίματος του πηλού.  Προσμίξεις Χαρακτηρίζονται με βάση το μέγεθος, την ποσότητα, το σχήμα τη σύστασή και την κρυσταλλική δομή τους. o Μέγεθος Μικροσκοπικές: Η μορφή και το σχήμα τους δεν διακρίνονται μακροσκοπικά και είναι απαραίτητη η χρήση στερεοσκοπίου για την παρατήρησή τους Μικρές: Διακρίνονται μακροσκοπικά ή με τη χρήση απλού μεγεθυντικού φακού και η μέγιστη διάμετρός τους δεν ξεπερνά τα 0,5χιλ. Μεσαίου μεγέθους: Προσμίξεις με διάμετρο μεταξύ 0,5 και 1χιλ. Μεγάλες: Προσμίξεις μεγαλύτερες από 1χιλ. o Ποσότητα Σπάνιες: Μεμονωμένα παραδείγματα εντοπίζονται σε ολόκληρο το όστρακο Ελάχιστες: Μεμονωμένα παραδείγματα εντοπίζονται σε μικρά τμήματα της επιφάνειας και καταλαμβάνουν ποσοστό μικρότερο από 1% στο σώμα του πηλού Λίγες: Παραδείγματα εντοπίζονται με ευκολία στην επιφάνεια του αγγείου και καταλαμβάνουν ποσοστό μεταξύ 1 και 3% στο σώμα του πηλού Αρκετές: Παραδείγματα εντοπίζονται σε ολόκληρη της επιφάνεια σε μικρές συγκεντρώσεις και καταλαμβάνουν ποσοστό μεταξύ 3 και 5% στο σώμα του πηλού Πολλές: Παραδείγματα εντοπίζονται σε ολόκληρη της επιφάνεια σε μεγάλες συγκεντρώσεις και καταλαμβάνουν ποσοστό μεταξύ 5 και 10% στο σώμα του πηλού Άφθονες: Κυριαρχούν στην επιφάνεια του οστράκου και καταλαμβάνουν ποσοστό που ξεπερνά το 10% στο σώμα του πηλού. o Σχήμα Στρογγυλευμένες: Το σχήμα τείνει προς το σφαιρικό 15 Γλωσσάριο Ήπια αποστρογγυλευμένες: Το γενικότερο σχήμα τείνει προς το σφαιρικό ή το ωοειδές με αρκετά ακανόνιστα σημεία. Ήπια γωνιώδεις: Κρυσταλικές κυρίως προσμίζεις που όμως δεν παρουσιάζουν κανονικότητα ή σαφές σύστημα κρυστάλλωσης. Γωνιώδεις: Οι προσμίξεις διαμορφώνουν σαφείς ακμές, συχνά κρυσταλλωμένες με κανονικότητα. Φολίδες: Οι προσμίξεις εντοπίζονται με τη μορφή φολίδων, ή σε πυκνές στρώσεις, βασικό χαρακτηριστικό του μαρμαρυγία. Κοίλες / Δακτύλιοι αντίδρασης: Δεν αφορά ουσιαστικά προσμίξεις αλλά ίχνη που αφήνουν προσμίξεις, συνήθως ασβεστιτικής σύστασης οι οποίες έχουν εξαερωθεί και διατηρούνται με τη μορφή μικρών οπών, περιμετρικά των οποίων διατηρούνται μικροί δακτύλιοι ανοιχτού ή σκούρου χρώματος. o Σύσταση Ασβεστιτικές: Προσμίξεις λευκού χρώματος, συνήθως μικροκρυσταλικές, με ασβεστιτική σύσταση, οι οποίες αντιδρούν στην εφαρμογή υδροχλωρικού οξέως. Πυριτικές: Προσμίζεις λευκού χρώματος με κρυσταλλική δομή, ενίοτε πολυκρυσταλλικές, που δεν αντιδρούν στην εφαρμογή υδροχλωρικού οξέως. Συνήθως αφορούν προσμίξεις χαλαζία ή αστριών. Σκούρες: Προσμίζεις μαύρου ή σκούρου καστανού χρώματος κρυσταλλικές ή μη που σχετίζονται με οξείδια διαφόρων ορυκτών ή πυριτόλιθο. Ωόλιθοι: Clay pellets, ιλυτικές συσσωματώσεις που εμφανίζονται με τη μορφή σκούρων καστανών σφαιριδίων, τα οποία συχνά συμπεριλαμβάνουν επί μέρους προσμίξεις Μαρμαρυγίες: Απαντούν κυρίως σε φολίδες με χρυσίζουσα ή ασημίζουσα λάμψη. Συνηθέστερες είναι οι περιπτώσεις του μοσχοβίτη και βιοτήτη χωρίς να μπορούν να αποκλειστούν και άλλα ορυκτά. o Δομή Κρυσταλλικές: Προσμίξεις που κρυσταλλώνονται σε κάποιο από τα διάφορα συστήματα. Πολυκρυσταλλικές: Προσμίξεις που διαμορφώνονται από συνδυασμό πολλών, μικρών κρυστάλλων, συνήθως πυριτικές, με ήπια γωνιώδη μορφή ενώ σε αρκετές περιπτώσεις μπορούν να ενσωματώνουν και μικροσκοπικές φολίδες μαρμαρυγία. Συνήθως η δομή αυτή δεν είναι διακριτή μακροσκοπικά. Κρυπτοκρυσταλλικές: Προσμίξεις που δεν παρουσιάζουν κρυσταλλική δομή ούτε όταν παρατηρούνται μικροσκοπικά. Συνήθως εντοπίζονται με τη μορφή στρογγυλευμένων ή ήπια στρογγυλευμένων προσμίξεων ή μικρών συσσωρεύσεων με ασαφή ή σπογγώδη υφή. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται συνήθως οι προσμίξεις ασβεστιτικής σύστασης και ορισμένες κατηγορίες σκούρων ή καστανέρυθρων προσμίξεων. 16 Γλωσσάριο Υαλώδεις: Προσμίξεις με μεγάλη σκληρότητα, με λεία υφή, χωρίς σαφή κρυσταλλική δομή που παρουσιάζονται μικροσκοπικά με ομοιογενές χρώμα ήπια γωνιώδεις ή ήπια αποστρογγυλευμένες. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται συνήθως οι πυριτολιθικές προσμίξεις καστανέρυθρου ή σκούρου χρώματος.  Υφή Στιλπνός: Εξαιρετικά λεία υφή, που επιτυγχάνεται συνήθως με στίλβωση. Δεν διακρίνονται ατέλειες στην επιφάνεια ενώ εκτός της ιδιαίτερα λείας απτικής αίσθησης η υφή έχει και οπτικό αντίκρισμα καθώς διαμορφώνει μια γυαλιστερή, αντανακλαστική επιφάνεια Λείος: Λεία υφή, με ελάχιστες μόνο ατέλειες που όμως διαμορφώνει θαμπή, μη αντανακλαστική επιφάνεια Μέτριος: Η επιφάνεια του πηλού παραμένει ομοιόμορφη, χωρίς να δημιουργεί εμπόδια όταν την διατρέχει κανείς με το νύχι αλλά η υφή είναι διακριτή στην άκρη των δακτύλων. Αδρός: Η επιφάνεια του πηλού δημιουργεί μικρές ανασχέσεις όταν την διατρέχει κανείς με το νύχι και η υφή είναι έντονα διακριτή στην άκρη των δακτύλων, δυσάρεστη όταν η πίεση αυξάνεται. Αμμώδης: Η επιφάνεια του πηλού παρουσιάζει έντονο ανάγλυφο και συνεχή εμπόδια όταν την διατρέχει κανείς με το νύχι. Σαπωνώδης: Η επιφάνεια του πηλού είναι στις περισσότερες περιπτώσεις λεία αλλά παρουσιάζεται ήπια, σχεδόν λιπαρή στο δέρμα. Σκονισμένος: Η επιφάνεια του πηλού αφήνει στο δέρμα κατάλοιπα σκόνης κατά το χειρισμό του οστράκου.  Πυρήνας Ενιαίος: Το σώμα του πηλού έχει το ίδιο χρώμα στο σύνολο του πάχους τους, σε όλα τα διακριτά μέρη του οστράκου Τεφρός10: Ο πηλός διαμορφώνει μια τεφρή στοιβάδα στο μέσο περίπου του πάχους του οστράκου ενώ το χρώμα των εσωτερικών και εξωτερικών στοιβάδων παραμένει σταθερό. Τεφρός κατά τόπους: Ο πηλός είναι τεφρός μόνο κατά τόπους στον πυρήνα, συνήθως στα σημεία με μεγαλύτερο πάχος. Τεφρός στο μεγαλύτερο πάχος: Ο πηλός είναι τεφρός στο μεγαλύτερο πάχος του πυρήνα και περιβάλλεται από λεπτές στοιβάδες, εσωτερικά και εξωτερικά στο αναφερόμενο χρώμα του πηλού. 10 Κατ αντιστοιχία του τεφρός χρησιμοποιούνται οι όροι σκούρος, ρόδινος, καστανός, ανοιχτόχρωμος κ.α. 17 Γλωσσάριο Σε στοιβάδες: Το χρώμα του πηλού διαφοροποιείται στο πάχος του οστράκου, διαμορφώνοντας επάλληλες στοιβάδες, συχνά ανεξάρτητες από το χρώμα της εσωτερικής ή εξωτερικής επιφάνειας. Τεφρός σε στοιβάδες: Στον πυρήνα διαμορφώνονται επάλληλες στοιβάδες με διαφορετικούς τόνους τεφρού χρώματος, που διακρίνονται από τις επιφανειακές στοιβάδες του οστράκου. Ανομοιόμορφος: Το χρώμα του πηλού διαφοροποιείται κατά τόπους στο πάχος του πυρήνα, χωρίς ωστόσο να διαμορφώνει σαφείς και διακριτές μεταξύ τους στοιβάδες, ενώ η διαφοροποίηση δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένο τμήμα του οστράκου, αλλά είναι διάχυτη. Τεχνολογία Ορισμένα τεχνολογικά χαρακτηριστικά τα οποία απαντούν στις περιγραφές του καταλόγου συνοψίζονται με τους ακόλουθους όρους:  Πηλός Οργανικά στοιχεία: Μη πλαστική οργανική ύλη, όπως άχυρο, που προστίθεται στον πηλό για να ενισχύσει την πλαστικότητά του ή προϋπάρχουν στην αρχική απόθεση της αργίλου. Ανάμειξη / ομογενοποίηση: Η διαδικασία τη ανάμειξης διαφορετικών πρώτων υλών ή της προσθήκης μη πλαστικών στοιχείων, όπως άμμος, για την βελτίωση των πλαστικών χαρακτηριστικών του πηλού. Δευτερογενείς προσμίξεις: Ασβεστιτικά ή άλλα οργανικά στοιχεία που δεν αποτελούν συστατικά του πηλού, αλλά έχουν ενσωματωθεί σε αυτόν μετά την όπτηση, κατά την χρήση του αγγείου ή την παραμονή του στο έδαφος. Υαλοποιημένος: Ο πηλός παρουσιάζει πρώιμες ή προχωρημένες ενδείξεις σύντηξης, λόγω της έκθεσης σε υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες. Συχνά αυτό μπορεί να συνδοιάζεται και με μικρές ή μεγαλύτερες παραμορφώσεις της επιφάνειας, που προκύπτουν κατά την όπτηση του αγγείου.  Κατασκευή Κατασκευασμένο σε τμήματα: Το σώμα του αγγείου κατασκευάζεται σε ξεχωριστά τμήματα τα οποία ενώνονται εκ των υστέρων και αφού έχουν, ως ένα βαθμό, στεγνώσει. Κόψιμο με νήμα: Η αποκοπή του αγγείου από τον τροχό με τη χρήση νήματος, που έχει ως αποτέλεσμα τη διμόρφωση σπειροειδούς ίχνους στην κάτω επιφάνεια του. Διαμόρφωση με αναδίπλωση: Το χείλος, κατά το πλάσιμο διαμορφώνεται με στροφή του πηλού στην άνω απόληξη του αγγείου, ώστε να αναδιπλωθεί. Στην περίπτωση αυτή το χείλος παρουσιάζεται ενιαίο αλλά στην τομή διακρίνονται με σαφήνει οι επάλληλες στρώσεις του πηλού. 18 Γλωσσάριο Επίθετη/ο βάση, χείλος, λαβή, διάκοσμος: Τμήματα του αγγείου ή διακοσμητικά στοιχεία που κατασκευάζονται ξεχωριστά και τοποθετούνται στο αγγείο μετά το πλάσιμο στον τροχό. Ίχνη επεξεργασίας με σπάτουλα: Ίχνη από τη χρήση σπάτουλας στην επιφάνεια του αγγείου για την διαμόρφωση του σχήματος ή την εξομάλυνση της επιφάνειας. Συχνά αυτά παραμένουν ορατά με τη μορφή επίπεδων ταινιών. Πλεονάζων πηλός: Μάζες πηλού οι οποίες εφαρμόζονται με σκοπό την ενίσχυση ή επισκευή του κεραμικού μετά το πλάσιμο, αλλά πριν την όπτηση ή συσσωρεύεις που προκύπτουν κατά την επεξεργασία του αγγείου ή τυχαία, μετά το πλάσιμο, και δεν έχουν αφαιρεθεί.. Στίλβωση: Η λειάνση της επιφάνειας, μετά το πλασιμο και το στέγνωμα του αγγείου, συνήθως με τη χρήση βοτσάλων ή λειασμένων οστράκων ή ειδικών εργαλείων. Δευτερογενής επεξεργασία: Επεξεργασία της επιφάνειας ή διαμορφώσεις που πραγματοποιούνται μετά το πλάσιμο και το στέγνωμα του αγγείου. Πιο συνηθισμένη είναι η αφαίρεση πηλού από την κάτω επιφάνεια για τη διαμόρφωση του τυμπάνου και από την περιφέρεια της βάσης.  Όπτηση Ίχνη στηριγμάτων όπτησης: Ίχνη στην εσωτερική ή εξωτερική επιφάνεια από στηρίγματα που λειτουρογούν ως αποστάτες μεταξύ των αγγείων. Επίχρισμα σκούρο / αποχρωματισμένο: Διαφοροποίηση της απόχρωσης στην επιφάνεια του επιχρίσματος, συνήθως ενδεικτικό τη όπτησης σε στοίβες. 19 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 1.Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) PhRSW1 (1 – 52) PhRSW1A 1) (ΠΑΦ4846) (Εικ. 1, Σχ. 1) C10, 2ο Στρώμα επίχωσης (0,75 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,67 8 υ. σ.:4,10 δ. χ.: 33 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, στιλπνό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 2) (ΠΑΦ4795) (Εικ. 1, Σχ. 1) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,75 υ. σ.:4,61 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 3) (ΠΑΦ7157) (Εικ. 1, Σχ. 1) a14, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.:6,95 υ. σ.:4,15 δ. χ.: 34 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα έντονα αποχρωματισμένο στο τμήμα πάνω από την τροπίδωση, εξωτερικά. 4) (ΠΑΦ4783) (Εικ. 1, Σχ. 1) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,46 υ. σ.:3,06 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις που συνυπάρχουν με λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Ίχνη επεξεργασίας με σπάτουλα στο ύψος της τροπίδωσης εξωτερικά. 5) (ΠΑΦ6302) (Εικ. 1, Σχ. 1) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.:9,01 υ. σ.:3,14 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους αποχρωματισμένο στο τμήμα πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά, ενώ ζώνη με αδρότερη επιφάνεια σχηματίζεται αμέσως κάτω από αυτή. 6) (ΠΑΦ1235) (Εικ. 1, Πίν.1, Σχ. 1) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:14,89 υ. σ.:3,98 δ. χ.: 23 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. 21 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, κατά τόπους ιριδίζων εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα κατά τόπους αποχρωματισμένο και απολεπισμένο στο τμήμα πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. 7) (ΠΑΦ6288) (Εικ. 1, Σχ. 1) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:7,78 (στο μεγαλύτερο όστρακο) υ. σ.:3,59 δ. χ.: 32 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο σε ολόκληρο το τμήμα πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά, ενώ υποκείμενα αυτής διαμορφώνεται πλατιά, αβαθής σκοτία. 8) (ΠΑΦ7379) (Εικ. 1, Σχ. 1) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,12 υ. σ.:2,74 δ. β.:16 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, ελάχιστα έσω νεύον πόδιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, λοξότμητο εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 9) (ΠΑΦ4753) (Εικ. 1, Πίν.1, Σχ. 1) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,47 υ. σ.:2,48 δ. β.:6 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις, σε πρώιμο στάδιο υαλοποίησης. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, ελάχιστα έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με βαθιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρεια. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 10) (ΠΑΦ6291) (Εικ. 1, Σχ. 1) a10, Στρώμα 2 Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:20,12 υ. σ.:3,41 δ. β.: 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής, λοξότμητο εξωτερικά, με βαθιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρεια. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. PhRSW1A / B 11) (ΠΑΦ6311) (Εικ. 1, Σχ. 2) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,24 υ. σ.:3,79 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους αποχρωματισμένο στο τμήμα πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά, ενώ υποκείμενα αυτής διαμορφώνεται πλατιά, αβαθής σκοτία. Εσωτερικά διακρίνεται μάζα επίθετου πηλού που σχετίζεται πιθανόν με επισκευή του αγγείου μετά το πλάσιμο αλλά πριν 22 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) την όπτηση. 12) (ΠΑΦ6331) (Εικ. 1, Πίν.1, Σχ. 2) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:8,52 υ. σ.:5,41 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με πυρήνα κατά τόπους κοκκινωπό, και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα στο σύνολο σχεδόν της εξωτερικής επιφάνειας σκούρο και κατά τόπους αποχρωματισμένο. Πλατιά ζώνη με λεπτές πυκνές αυλακώσεις στην περιφέρεια του σώματος, κάτω από το σημείο μεταβολής της καμπυλότητας εξωτερικά. 13) (ΠΑΦ7158) (Εικ. 1, Σχ. 2) a14, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:13,84 υ. σ.:4,83 δ. χ.: 29 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούρο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου, εξωτερικά. Υποκείμενα της σκουρόχρωμης ζώνης λεπτή αβαθής σκοτία με αδρότερη επιφάνεια. 14) (ΠΑΦ1520) (Εικ. 1, Σχ. 2) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,33 υ. σ.:3,77 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιπλνός εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών και ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους σκουρότερο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά, με αβαθή σκοτία κάτω από τη μετάβαση της καμπυλότητας του σώματος εξωτερικά. 15) (ΠΑΦ6346) (Εικ. 1, Σχ. 2) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,30 υ. σ.:3,82 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και φέρει αρκετά ίχνη επεξεργασίας εσωτερικά. 16) (ΠΑΦ4841) (Εικ. 1, Σχ. 2) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,54 υ. σ.:4,77 δ. χ.: 30 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους αποχρωματισμένο και απολεπισμένο στο ανώτερο τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας. Πλατιά αβαθής σκοτία κάτω από τη μεταβολή της καμπυλότητας εξωτερικά, με ελαφρώς αδρότερη επιφάνεια. 17) (ΠΑΦ6339) (Εικ. 1, Σχ. 2) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους 23 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:8,12 υ. σ.:4,33 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. PhRSW1B 18) (ΠΑΦ4826) (Εικ. 1, Σχ. 2) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,11 υ. σ.:3,12 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα ελάχιστα αποχρωματισμένο, κατά τόπους, στο ανώτερο τμήμα του σώματος, εξωτερικά. 19) (ΠΑΦ2021) (Εικ. 1, Σχ. 2) AB10 – 12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,55 υ. σ.:4,06 δ. χ.: 25,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, μέτριος - μαλακός, με αρκετά σαφή θραυσμό, έντονα απολεπισμένος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Πλατιά αβαθής σκοτία στο σημείο μεταβολής της καμπυλότητας εξωτερικά. 20) (ΠΑΦ7156) (Εικ. 1, Σχ. 3) d4, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:13,34 υ. σ.:4,15 δ. χ.: 30 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα κατά τόπους σκουρότερο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. 21) (ΠΑΦ1512) (Εικ. 1, Σχ. 3) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:11,92 υ. σ.:4,43 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 22) (ΠΑΦ6883) (Εικ. 1, Σχ. 3) e5 - e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:16,62 υ. σ.:5,58 δ. χ.: 28 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκουρότερο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. 23) (ΠΑΦ540) (Εικ. 1, Πίν.1, Σχ. 3) A5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,79 υ. σ.:4,40 δ. χ.: 30 24 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με πλατιά σκοτία κάτω από το σημείο μεταβολής της καμπυλότητας εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα ελαφρώς σκουρότερο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. 24) (ΠΑΦ6293) (Εικ. 1, Σχ. 3) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:10,43 υ. σ.:5,18 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται σε πάχος στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκούρο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. Λεπτή ζώνη με αδρότερη επιφάνεια, στο σημείο μετάβαση της καμπυλότητας του σώματος, εξωτερικά. PhRSW 1B/C 25) (ΠΑΦ6708) (Εικ. 1, Σχ. 3) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,35 υ. σ.:2,08 δ. β.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα και πυθμένας κοίλα στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο τριγωνικής σχεδόν διατομής, με πλατιά λοξότμητη επιφάνεια στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. PhRSW1/3 26) (ΠΑΦ1680) (Εικ. 1, Σχ. 3) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:12,89 υ. σ.:3,87 δ. χ.: 26 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται προοδευτικά σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα κατά τόπους αποχρωματισμένο πάνω από την τροπίδωση, εξωτερικά. Λεπτή ζώνη που διατηρεί κατάλοιπα πηλού στο σημείο μεταβολής της καμπυλότητας εξωτερικά. 27) (ΠΑΦ7189) (Εικ. 1, Σχ. 3) c12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,51 υ. σ.:3,34 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται προοδευτικά σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκουρότερο πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. 28) (ΠΑΦ1047) (Εικ. 1, Σχ. 3) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,70 υ. σ.:3,20 δ. χ.: 18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, 25 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται προοδευτικά σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκουρότερο πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. PhRSW1C 29) (ΠΑΦ3005) (Εικ. 1, Σχ. 3) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,03 υ. σ.:3,74 δ. χ.: 23 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εσωτερικά. 30) (ΠΑΦ4763) (Εικ. 1, Σχ. 4) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,34 υ. σ.:2,69 δ. χ.: 23 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πού σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται προοδευτικά σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούρο πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. 31) (ΠΑΦ2723) (Εικ. 1, Σχ. 4) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,70 υ. σ.:2,76 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που αυξάνονται προοδευτικά σε πάχος στο ανώτερο τμήμα, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούρο πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. Η εξωτερική επιφάνεια διαμορφώνει επάλληλες πλατιές επίπεδες ταινίες. 32) (ΠΑΦ7002) (Εικ. 1, Πίν. 1, Σχ. 4) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,92 υ. σ.:3,48 δ. χ.: 34 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ιλλιόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο στο τμήμα πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία υποκείμενα της τροπίδωσης εξωτερικά. 33) (ΠΑΦ1172) (Εικ. 1, Σχ. 4) D9, β΄ στρώμα (0,5 - 0,8μ.) ως το επίπεδο του συμπιλητού δαπέδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,60 υ. σ.:3,53 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα 26 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 34) (ΠΑΦ7380) (Εικ. 1, Σχ. 4) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,72 υ. σ.:3,14 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων και σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. PhRSW1D 35) (ΠΑΦ4768) (Εικ. 1, Σχ. 4) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,03 υ. σ.:4,49 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και παρουσία φολίδων μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 36) (ΠΑΦ2082) (Εικ. 1, Σχ. 4) Α10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,34 υ. σ.:2,72 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 37) (ΠΑΦ5382) (Εικ. 1, Πίν. 1, Σχ. 4) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Σε κατατομή μ. δ.:13 υ. σ.:4,46 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίζεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και κατά τόπους ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στην άνω απόληξη του αγγείου εξωτερικά, έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο. 38) (ΠΑΦ6304) (Εικ. 1, Σχ. 4) D11, 2ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,28 υ. σ.:2,64 δ. χ.: 19 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίζεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα στο ανώτερο μέρος του αγγείου εξωτερικά κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 39) (ΠΑΦ7353) (Εικ. 1, Σχ. 4) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:11,57 υ. σ.:4,34 δ. χ.: 24 27 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 40) (ΠΑΦ4854) (Εικ. 1, Σχ. 4) D11, 2ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,28 υ. σ.:2,64 δ. χ.: 19 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα το πάχος των οποίων αυξάνεται προοδευτικά στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο στο ανώτερο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. 41) (ΠΑΦ514) (Εικ. 2, Σχ. 4) Α5, Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,20 υ. σ.:4,51 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με μικρή ένταση στο ανώτερο τμήμα του, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκούρο εξωτερικά στο χείλος. Ολόκληρη η επιφάνεια, εσωτερικά και εξωτερικά φέρει πλατιές, παράλληλες ταινίες. PhRSW1E 42) (ΠΑΦ4870) (Εικ. 2, Σχ. 5) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,91 υ. σ.:2,52 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις, σε πρώιμο στάδιο υαλοποίησης. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Το επίχρισμα σκούρο στο χείλος εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία εξωτερικά, υποκείμενα του χείλους. 43) (ΠΑΦ486) (Εικ. 2, Σχ. 5) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,52 υ. σ.:2,60 δ. χ.: 18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και στο μεγαλύτερο μέρος του οστράκου εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Το επίχρισμα έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούρο στο χείλος εξωτερικά. 44) (ΠΑΦ456) (Εικ. 2, Σχ. 5) Α5, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:9,10 υ. σ.:3,80 δ. χ.: 18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ένταση εξωτερικά. Το επίχρισμα σκουρότερο στο χείλος εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία υποκείμενα του χείλους εξωτερικά. 28 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 45) (ΠΑΦ7538) (Εικ. 2, Σχ. 5) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:3,43 υ. σ.:2,08 δ. χ.: 18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ένταση εξωτερικά. Το επίχρισμα σκουρότερο στο χείλος εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία υποκείμενα του χείλους εξωτερικά. Μικρής διαμέτρου με κάθετο χείλος 46) (ΠΑΦ3172) (Εικ. 2, Σχ. 5) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,11 υ. σ.:4,30 δ. χ.:16 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, κατά τόπους ιριδίζων. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα αποχρωματισμένο στο ανώτερο μέρος το σώματος εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία υποκείμενα της τροπίδωσης εξωτερικά 47) (ΠΑΦ6977) (Εικ. 2, Σχ. 5) A14, Εγκατάλειψης (0,50 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,78 υ. σ.:3,27 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 48) (ΠΑΦ6729) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:3,54 υ. σ.:2,78 δ. χ.: 13 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εσωτερικά. Το επίχρισμα αποχρωματισμένο στο ανώτερο μέρος το σώματος εξωτερικά. 49) (ΠΑΦ6305) (Εικ. 2, Σχ. 5) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,62 υ. σ.:2,96 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του. Το επίχρισμα σκουρότερο κατά τόπους στο ανώτερο μέρος το σώματος εξωτερικά. 50) (ΠΑΦ6297) (Εικ. 2, Σχ. 5) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,15 υ. σ.:2,49 δ. χ.: 9 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Πλατιά ζώνη με αδρότερη επιφάνεια, σε μικρή υποχώρηση στο ανώτερο τμήμα του σώματος, εξωτερικά. 29 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 51) (ΠΑΦ7160) (Εικ. 2, Σχ. 5) a14, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,02 υ. σ.:3,73 δ. χ.:10 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτές αυλακώσεις στο κάτω μέρος εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα σκουρότερο στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά. 52) (ΠΑΦ4885) (Εικ. 2, Σχ. 5) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,54 υ. σ.:3,08 δ. χ.:3,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση, λεπτές αυλακώσεις στο κάτω μέρος του σώματος εξωτερικά και χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. PhRSW2 (53 – 101) PhRSW2A (μεγάλη παραλλαγή) 53) (ΠΑΦ7569) (Εικ. 2, Σχ. 5) e8, Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,52 υ. σ.:3,65 δ. χ.: 28 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 54) (ΠΑΦ6048) (Εικ. 2, Σχ. 5) b8, 3ο (βάθος 0,90 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,23 υ. σ.:3,35 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 55) (ΠΑΦ1338) (Εικ. 2, Σχ. 5) E9, Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,15 υ. σ.:3,14 δ. χ.: 29 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 56) (ΠΑΦ4884) (Εικ. 2, Σχ. 5) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:12,09 υ. σ.:4,07 δ. χ.: 33 30 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 57) (ΠΑΦ616) (Εικ. 2, Σχ. 5) A5 – B5, Στρώμα καταστροφής (από την αποκάλυψη του ψηφιδωτού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,23 υ. σ.:3,72 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ, ελαφρώς κυρτό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με στενή λοξότμητη ταινία στην μετάβαση προς το σώμα, εσωτερικά. 58) (ΠΑΦ1264) (Εικ. 2, Σχ. 6) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,28 υ. σ.:3,73 δ. χ.: 30 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με στενή λοξότμητη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 59) (ΠΑΦ1021) (Εικ. 2, Σχ. 6) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,18 υ. σ.:2,92 δ. χ.:30 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με στενή λοξότμητη επιφάνεια στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 60) (ΠΑΦ4823) (Εικ. 2, Σχ. 6) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,22 υ. σ.:3,27 δ. χ.: 31 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με στενή λοξότμητη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 61) (ΠΑΦ2789) (Εικ. 2, Σχ. 6) B8 – B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,92 υ. σ.:3,69 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά λοξότμητη επιφάνεια στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά, μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και δύο χαμηλές ακμές στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 31 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 62) (ΠΑΦ1209) (Εικ. 2, Σχ. 6) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,73 υ. σ.:2,17 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 63) (ΠΑΦ6811) (Εικ. 2, Σχ. 6) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,35 υ. σ.:3,12 δ. χ.: 34 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο και σε μεγάλη έκταση αποχρωματισμένο, κυρίως στην κάτω επιφάνειά του. 64) (ΠΑΦ4827) (Εικ. 2, Σχ. 6) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,45 υ. σ.:3,31 δ. χ.: 22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 65) (ΠΑΦ7164) (Εικ. 2, Σχ. 6) A8, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:13,61 υ. 5,11 δ. χ.: 22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα και πυθμένας κοίλα. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία εξωτερικά. Βάση κυκλική, ψευδή δακτυλιοειδή. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο, αποχρωματισμένο ή και απολεπισμένο. 66) (ΠΑΦ4828) (Εικ. 2, Σχ. 6) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,68 υ. σ.:3,58 δ. χ.: 35 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό, επικλινή προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 67) (ΠΑΦ1453) (Εικ. 2, Σχ. 6) D11-E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (δ΄στρώμα - καύση) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,91 υ. σ.:3,92 δ. χ.: 25 32 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με ασβεστιτικές κυρίως και λιγοστές σκούρες προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 68) (ΠΑΦ7475) (Εικ. 2, Σχ. 7) c11 – d11, Καθαρισμός υποστρώματος Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6.14 υ. σ.:2.98 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 69) (ΠΑΦ4786) (Εικ. 2, Σχ. 7) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:13,73 υ.:5,78 δ. χ.: 32 δ. β.:14 (το ύψος υπολογίστηκε σχεδιαστικά) Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά, κάθετη επιφάνεια στην άνω απόληξή του εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 70) (ΠΑΦ7149) (Εικ. 2, Σχ. 7) d10, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:16,38 υ.:5,82 δ. χ.: 32 (το ύψος υπολογίστηκε σχεδιαστικά) Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων, με σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά κάθετη επιφάνεια, με έντονα ίχνη επεξεργασίας, στην άνω απόληξή του εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 71) (ΠΑΦ4810) (Εικ. 2, Σχ. 7) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:17,50 υ. σ.: 4,15 δ. χ.:34 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά κάθετη επιφάνεια στην άνω απόληξή του εσωτερικά και τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 72) (ΠΑΦ6308) (Εικ. 2, Σχ. 7) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,39 υ. σ.:4,07 δ. χ.:23 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση στην άνω 33 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 73) (ΠΑΦ6334) (Εικ. 2, Σχ. 7) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,42 υ. σ.:2,18 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 74) (ΠΑΦ4811) (Εικ. 2, Σχ. 7) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα (ένα εκ των οποίων εντοπίστηκε στο a13, στρώμα εγκατάλειψης) μ. δ.:11,66 υ. σ.: 3,58 δ. χ.:22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο. Επάλληλες, πλατιές, επίπεδες ταινίες διαμορφώνονται στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος. 75) (ΠΑΦ6823) (Εικ. 2, Σχ. 7) d10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,27 υ. σ.:2,44 δ. χ.:31 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. PhRSW2A/B 76) (ΠΑΦ6332) (Εικ. 2, Σχ. 7) A11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,89 υ. σ.:2,75 δ. χ.:30 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 77) (ΠΑΦ6415) (Εικ. 2, Σχ. 7) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,57 υ. σ.:3,84 δ. χ.:32 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 78) (ΠΑΦ7757) (Σχ. 7) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους 34 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:7,84 υ. σ.:2,48 δ. χ.:23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 79) (ΠΑΦ1763) (Εικ. 2, Σχ. 8) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,61 υ. σ.:1,92 δ. χ.:18 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με στενή κάθετη επιφάνεια στη μετάβαση προς το χείλος, εσωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. Στην άνω επιφάνεια του χείλους διατηρούνται κατάλοιπα πηλού, πιθανότατα από το υπερκείμενο αγγείο κατά την όπτηση. 80) (ΠΑΦ2072) (Εικ. 2, Σχ. 8) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,25 υ. σ.:2,08 δ. χ.:22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Το επίχρισμα σκουρότερο ή έντονα αποχρωματισμένο στο χείλος και στο σύνολο της εξωτερικής επιφάνειας. 81) (ΠΑΦ779) (Εικ. 2, Σχ. 8) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,23 υ. σ.:2,23 δ. χ.:18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. PhRSW2B (μεγάλη παραλλαγή) 82) (ΠΑΦ6464) (Εικ. 3, Σχ. 8) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:16,35 υ. σ.:4,75 δ. χ.:22 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 83) (ΠΑΦ4819) (Εικ. 3, Σχ. 8) B7-8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,51 υ. σ.:3,75 δ. χ.:21 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στο άνω μέρος, εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 35 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 84) (ΠΑΦ836) (Εικ. 3, Πίν. 1, Σχ. 8) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,07 υ. σ.:3,31 δ. χ.:23 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και σκουρόχρωμες κυρίως προσμίξεις, ασβεστιτικής σύστασης11. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στο άνω μέρος, εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Έντονη καύση εσωτερικά. 85) (ΠΑΦ4767) (Εικ. 3, Σχ. 8) AB10 – 12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,07 υ. σ.:2,56 δ. χ.:20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), ήπια υαλοποιημένος στις επιφανειακές στοιβάδες, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό, κατά τόπους ιριδίζων εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αβαθή σκοτία στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. 86) (ΠΑΦ1947) (Εικ. 3, Σχ. 8) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:12,86 υ. σ.:2,44 δ. χ.:20 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικές συσσωρεύσεις ερυθρού χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 87) (ΠΑΦ3045) (Εικ. 3, Σχ. 8) C9 – D9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε πέντε συνανήκοντα, τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:12,86 υ. σ.:2,44 δ. χ.:20 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό, αρκετά απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Το επίχρισμα στο χείλος και μέρος της εξωτερικής επιφάνειας σκουρότερο. PhRSW 2C 88) (ΠΑΦ6378) (Εικ. 3, Σχ. 8) a11, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:14,34 υ.:6,67 δ. χ.:35 (το ύψος υπολογίστηκε σχεδιαστικά) Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έξω νεύον, οριζόμενο από ανάγλυφο δακτύλιο εσωτερικά, με πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Πυθμένας ελάχιστα κυρτός, που διατηρεί περιμετρικά τμήμα εμπίεστου διακόσμου από σειρά μικρών κυκλικών σφραγίδων με γραμμικό κόσμημα εσωτερικά12. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο 11 Το χρώμα των προσμίξεων διαφοροποιείται πιθανότατα λόγω της καύσης στην οποία εκτέθηκε το όστρακο, μετά την όπτηση. 12 Η διάταξη παραπέμπει στην ομάδα ΙΙΑ (Hayes 1972, 346, 351, motif 4) 36 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 89) (ΠΑΦ4723) (Εικ. 3, Σχ. 8) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,09 υ. σ.:2,84 δ. χ.:26 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έξω νεύον, οριζόμενο από ανάγλυφο δακτύλιο εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. PhRSW2A (μικρή παραλλαγή) 90) (ΠΑΦ4749) (Εικ. 3, Σχ. 9) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Σε κατατομή μ. δ.:8,85 υ.:2,91 δ. χ.:11,5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 91) (ΠΑΦ2019) (Εικ. 3, Σχ. 9) AB10 – 12, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή μ. δ.:9,12 υ.:3,08 δ. χ.:10 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων που συμπεριλαμβάνουν μικροαπολιθώματα. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 92) (ΠΑΦ4842) (Εικ. 3, Σχ. 9) A9, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή μ. δ.:8.38 υ.:3,10 δ. χ.:12 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο που διαμορφώνει τροπίδωση εξωτερικά. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. PhRSW2B (μικρή παραλλαγή) 93) (ΠΑΦ6325) (Εικ. 3, Σχ. 9) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,65 υ.:2,36 δ. χ.:12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα και πυθμένας κοίλα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο. 37 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 94) (ΠΑΦ6515) (Εικ. 3, Σχ. 9) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή μ. δ.:6,27 υ.:2,46 δ. χ.:11 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα και πυθμένας κοίλα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 95) (ΠΑΦ7150) (Εικ. 3, Σχ. 9) d10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,55 υ. σ.:2,26 δ. χ.:12 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 96) (ΠΑΦ4845) (Εικ. 3, Σχ. 9) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:6,55 υ. σ.:2,26 δ. χ.:12 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο ή αποχρωματισμένο. 97) (ΠΑΦ7722) (Σχ. 9) e13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,59 υ. σ.:2,42 δ. χ.:11,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. Μικρή παραλλαγή (Varia) 98) (ΠΑΦ 3165) (Εικ. 3, Σχ. 9) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,92 υ. σ.:2,15 δ. χ.:10 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά αβαθή σκοτία στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά. Χείλος κάθετο που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με πλατιά λοξότμητη επιφάνεια, επικλινή προς το εσωτερικό. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο. Βάσεις 99) (ΠΑΦ4813) (Εικ. 3, Σχ. 9) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:10,71 υ. σ.:2,51 δ. β.:8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά, κατά τόπους ανομοιογενές. Σώμα και πυθμένας κοίλα.. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση 38 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) πηλού. 100) (ΠΑΦ6374) (Εικ. 3, Σχ. 9) a5, Γέμισμα πόρτας Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,51 υ. σ.:2,46 δ. β.:10 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα και πυθμένας κοίλα. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 101) (ΠΑΦ6658) (Εικ. 3, Σχ. 9) a5, Γέμισμα πόρτας Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,08 υ. σ.: 1,47 δ. β.:7 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, με έντονα αποχρωματισμένη την εξωτερική επιφάνεια. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κυρτός στο κεντρικό τμήμα Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. PhRSW3 (102 – 145) PhRSW3A 102) (ΠΑΦ183) (Εικ. 3, Σχ. 9) D6, δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,10 υ. σ.:3,00 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως και σποραδικές κοκκινωπές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και αρκετά απολεπισμένο εξωτερικά. 103) (ΠΑΦ6310) (Εικ. 3, Σχ. 9) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,51 υ. σ.:4,05 δ. χ.: 17 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο ανώτερο τμήμα του σώματος σκουρότερο εξωτερικά. Πλεονάζων πηλός στην άνω εσωτερική απόληξη του χείλους. PhRSW3B 104) (ΠΑΦ7352) (Εικ. 3, Σχ. 9) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:14,68 υ. σ.:4,50 δ. χ.: 38 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής με στενό, συμφυή δακτύλιο στην κάτω εξωτερική του απόληξη και διάκοσμο από δύο παράλληλες ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο στην άνω και κάτω απόληξή του εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Πλατιά αβαθής σκοτία με αδρότερη επιφάνεια διαμορφώνεται κάτω από το χείλος εξωτερικά. 39 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 105) (ΠΑΦ6466) (Εικ. 3, Σχ. 9) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,74 υ. σ.:3,86 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, με μικρή προβολή τραπεζοειδούς διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη, μικρή ένταση εσωτερικά και διάκοσμο από ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά, οριζόμενη από ζεύγος αυλακώσεων στο άνω μέρος και μία στο κάτω. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά. 106) (ΠΑΦ6514) (Εικ. 3, Πίν. 1, Σχ. 9) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,11 υ. σ.:3,75 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, μικρή ένταση εσωτερικά και διάκοσμο από ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά, οριζόμενη από αυλακώσεις. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Λεπτή αυλάκωση ορίζει τη μετάβαση από το χείλος στο σώμα εξωτερικά. 107) (ΠΑΦ4764) (Εικ. 3, Σχ. 9) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,11 υ. σ.:3,75 δ. χ.: 30 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, με μικρή, τραπεζοειδούς διατομής προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, και διάκοσμο από βαθιά αυλάκωση στο άνω μέρος και πυκνή ζώνη, διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. PhRSW3C 108) (ΠΑΦ6017) (Εικ. 3, Σχ. 9) b7, 1ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,03 υ. σ.:2,67 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και λείος εξωτερικά, με πυρήνα κατά τόπους σκουρότερο στις εσωτερικές στοιβάδες και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με έντονη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο από επάλληλες ταινίες, διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. Η προβολή του χείλος διαμορφώνεται πιθανότατα με αφαίρεση πηλού, μετά το πλάσιμο. 109) (ΠΑΦ6316) (Εικ. 3, Σχ. 9) a7, 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,91 υ. σ.:3,55 δ. χ.: 16 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο 40 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με δακτύλιο, τραπεζοειδούς διατομής, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. 110) (ΠΑΦ4761) (Εικ. 3, Σχ. 9) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,55 υ. σ.:3,52 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με στενό δακτύλιο, τραπεζοειδούς διατομής εξωτερικά. Το επίχρισμα σκουρότερο εξωτερικά στο σύνολο της επιφάνειας. PhRSW3C/F 111) (ΠΑΦ1948) (Εικ. 3, Σχ. 10) B7 – B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,38 υ. σ.:3,46 δ. χ.: 16 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. 112) (ΠΑΦ6516) (Εικ. 3, Σχ. 10) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,44 υ. σ.:2,32 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με πλατύ δακτύλιο, τραπεζοειδούς διατομής, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 113) (ΠΑΦ7539) (Εικ. 3, Σχ. 10) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,38 υ. σ.:2,80 δ. χ.: 12 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 114) (ΠΑΦ1358) (Εικ. 3, Σχ. 10) E9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,94 υ. σ.:3,31 δ. χ.: 26 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έξω νεύον στην άνω απόληξή του, με δακτύλιο, τραπεζοειδούς διατομής, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο κατά τόπους εξωτερικά. 115) (ΠΑΦ1921) (Εικ. 3, Σχ. 10) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους 41 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:5,32 υ. σ.:3,06 δ. χ.: 14 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις, με σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, εξαιρετικά λεπτό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με αβαθή σκοτία εσωτερικά, ένταση εξωτερικά και πλατιά σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα αποχρωματισμένο σε ολόκληρη την εξωτερική επιφάνεια. 116) (ΠΑΦ1409) (Εικ. 3, Σχ. 10) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,33 υ. σ.:4,05 δ. χ.: 28 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο κατά τόπους εξωτερικά. PhRSW3D 117) (ΠΑΦ4820) (Εικ. 3, Σχ. 10) D12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:9,24 υ. σ.:9,39 δ. χ.: 33 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις, με σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, με μεταλλική λάμψη εσωτερικά και λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, με στενό δακτύλιο στην άνω εξωτερική του απόληξη και κυρτή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο από ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο, οριζόμενη από αυλακώσεις, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. Το χείλος διαμορφώνεται με αναδίπλωση του πηλού κατά το πλάσιμο. PhRSW3E 118) (ΠΑΦ1681) (Εικ. 3, Πίν. 1, Σχ. 10) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,07 υ. σ.:3,65 δ. χ.: 26 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ταινία διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο στο κάτω μέρος, εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά, κοίλο εξωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο από δύο επάλληλες ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3F 119) (ΠΑΦ318) (Εικ. 3, Σχ. 10) E3 – 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,70 υ. σ.:4,20 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, με ανάγλυφο δακτύλιο τριγωνικής διατομής εσωτερικά, κοίλο εξωτερικά, με προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο από ανάγλυφη ταινία στην άνω απόληξή του και τρεις επάλληλες ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. 42 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 120) (ΠΑΦ7595) (Εικ. 3, Σχ. 10) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,96 υ. σ.:3,39 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εξωτερικά, με προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. 121) (ΠΑΦ634) (Εικ. 3, Σχ. 10) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,85 υ. σ.:2,54 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, που φέρει διάκοσμο από ανάγλυφη ταινία στην άνω εξωτερική του απόληξη και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση, υποκείμενα αυτής. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 122) (ΠΑΦ6617) (Εικ. 3, Σχ. 10) c7, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,70 υ. σ.:2,74 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εξωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 123) (ΠΑΦ7561) (Εικ. 4, Σχ. 11) e7, Άρωσης (0,00 - 0,45μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,64 υ. σ.:2,02 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εξωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Έντονα ίχνη επεξεργασίας, με χρήση βούρτσας στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 124) (ΠΑΦ7723) (Σχ. 11) e13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,25 υ. σ.:1,89 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Λεπτή ζώνη με αδρότερη επιφάνεια διαμορφώνεται αμέσως κάτω από το χείλος εξωτερικά. 125) (ΠΑΦ114) (Εικ. 4, Πίν. 1, Σχ. 11) A3 - A5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους 43 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:10,60 υ. σ.:2,95 δ. χ.: 23 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών, αλλά με πολλές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξη του εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά και διακρίνεται από αυτό με δύο παράλληλες, βαθιές αυλακώσεις, η μία εν των οποίων δεν συνεχίζεται σε ολόκληρη την περιφέρεια του αγγείου, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. Λεπτή ζώνη με αδρότερη επιφάνεια διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του χείλους. 126) (ΠΑΦ419) (Εικ. 4, Σχ. 11) E5, Στρώμα επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,71 υ. σ.:3,77 δ. χ.: 22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις με σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με πλατύ δακτύλιο ημικυλινδρικής σχεδόν διατομής και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3F/G 127) (ΠΑΦ6000) (Εικ. 4, Πίν. 1, Σχ. 11) b4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,98 υ. σ.:1,64 δ. χ.: 22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, και διακρίνεται από αυτό με λεπτή αυλάκωση, με πλατύ δακτύλιο τριγωνικής διατομής και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο και αρκετά απολεπισμένο εξωτερικά. 128) (ΠΑΦ6285) (Εικ. 4, Σχ. 11) ab3 – 4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,39 υ. σ.:2,17 δ. χ.: 24 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής με χαμηλή ακμή στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. Λεπτή ζώνη με πλεονάζων πηλό στην κάτω επιφάνεια του χείλους. 129) (ΠΑΦ6203) (Εικ. 4, Σχ. 11) ab3 – 4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,03 υ. σ.:2,43 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής με χαμηλή ακμή στην μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 130) (ΠΑΦ7165) (Εικ. 4, Σχ. 11) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους 44 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:10,71 υ. σ.:2,67 δ. χ.: 26 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, με μικρή ένταση εσωτερικά, κοίλο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος σκούρο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3G 131) (ΠΑΦ7562) (Εικ. 4, Σχ. 11) e7, Άρωσης (0,00 - 0,45μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,98 υ. σ.:2,32 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος σκούρο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 132) (ΠΑΦ6338) (Εικ. 4, Σχ. 11) b7, 1ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,54 υ. σ.:2,59 δ. χ.: 24 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, με μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής με μικρή ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους έντονα αποχρωματισμένο εξωτερικά. 133) (ΠΑΦ182) (Εικ. 4, Σχ. 11) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,00 υ. σ.:2,65 δ. χ.: 22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, με μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις, με σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα σχεδόν επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο, σε δύο επάλληλες ζώνες εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. 134) (ΠΑΦ180).. (Εικ. 4, Σχ. 11) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,00 υ. σ.:2,65 δ. χ.: 22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική και άνω εσωτερική του απόληξη και έντονη ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει ίχνη από διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. 135) (ΠΑΦ6283) (Εικ. 4, Σχ. 11) ab 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα 45 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:12,93 υ. σ.:4,70 δ. χ.: 29 Πηλός Light Reddish Brown, ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας διατομής με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. Λεπτή ζώνη με πλεονάζων πηλό, αμέσως κάτω από το χείλος, εξωτερικά. 136) (ΠΑΦ319) (Εικ. 4, Σχ. 12) E3 – 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,09 υ. σ.:3,95 δ. χ.: 22 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας διατομής με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει διάκοσμο από ζώνη, διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 137) (ΠΑΦ6284) (Εικ. 4, Σχ. 12) ab3 – 4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:12,63 υ. σ.:4,93 δ. χ.: 30 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει διάκοσμο από ζώνη, διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3G (παραλλαγή με χαμηλό χείλος) 138) (ΠΑΦ320) (Εικ. 4, Σχ. 12) E3 – 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,09 υ. σ.:3,95 δ. χ.:26 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή – λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά, μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 139) (ΠΑΦ1695) (Εικ. 4, Σχ. 12) D10 – D11, Νότια του κλιβάνου, στρώμα β΄ (0,75 – 1,15) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,75 υ. σ.:2,15 δ. χ.:15 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά και μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 140) (ΠΑΦ578) (Εικ. 4, Σχ. 12) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) 46 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:7,89 υ. σ.:2,47 δ. χ.:14 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. 141) (ΠΑΦ1300) (Εικ. 4, Σχ. 12) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.)) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,20 υ. σ.:2,62 δ. χ.:14 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά και χαμηλή ανάγλυφη ταινία εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο ή σκουρότερο εξωτερικά. PhRSW3H 142) (ΠΑΦ4642) (Εικ. 4, Πίν. 1, Σχ. 12) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,30 υ. σ.:3,73 δ. χ.:25 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και πυριτικές, πολλές μικροσκοπικές σκούρες και ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις, καθώς και σποραδικές μικρές φολίδες μαρμαρυγία. Επιπλέον, εντοπίζονται συσσωρεύσεις με τη μορφή ωόλιθων από πιο ανοιχτόχρωμο και λεπτόκοκκο υλικό, ενδεικτικό της πλημμελούς διαδικασίας ομογενοποίησης του πηλού ή ανάμειξης περισσότερων πρώτων υλών. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, με προβολή τραπεζοειδούς διατομής, στην κάτω εξωτερική του απόληξη, που φέρει διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. PhRSW3/1 143) (ΠΑΦ6564) (Εικ. 4, Σχ. 12) b14, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,04 υ. σ.:3,00 δ. χ.:28 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή εσωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκούρο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3 144) (ΠΑΦ727) (Εικ. 4, Σχ. 12) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:7,50 υ. σ.:1,85 δ. β.:8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 145) (ΠΑΦ1511) (Εικ. 4, Σχ. 12) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα βάσης και σώματος 47 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) μ. δ.:15,10 υ. σ.:2,97 δ. β.:12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. PhRSW4 (146 – 160) PhRSW3A/4 146) (ΠΑΦ6340) (Εικ. 4, Σχ. 12) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,48 υ. σ.:3,25 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, κοίλο εξωτερικά. 147) (ΠΑΦ4809) (Εικ. 4, Σχ. 12) C8 - D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,93 υ. σ.:3,35 δ. χ.: 33 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο εξωτερικά. Στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά, πλατιά αυλάκωση σημειώνει το σημείο εφαρμογής με το υποκείμενο αγγείο. 148) (ΠΑΦ1694) (Εικ. 4, Σχ. 12) D10-D11, Νότια του κλιβάνου, στρώμα β΄ (0,75 - 1.15) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,13 υ. σ.:2,82 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο ή σκουρότερο εξωτερικά. Στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά, πλατιά αυλάκωση σημειώνει το σημείο εφαρμογής με το υποκείμενο αγγείο. 149) (ΠΑΦ6301) (Εικ. 4, Σχ. 13) a10, στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,93 υ. σ.:2,66 δ. χ.: 16 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο ανώτερο τμήμα του σώματος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο και απολεπισμένο εξωτερικά. Στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά, πλατιά ταινία σε μικρή υποχώρηση. 150) (ΠΑΦ6897) (Εικ. 4, Σχ. 13) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,59 υ. σ.:3,30 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο 48 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) ανώτερο τμήμα του σώματος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. Στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά, πλατιά ταινία σε μικρή υποχώρηση. 151) (ΠΑΦ7571) (Εικ. 4, Σχ. 13) e8, Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:7,58 υ. σ.:3,13 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο ανώτερο τμήμα του σώματος σκουρότερο εξωτερικά. 152) (ΠΑΦ7417) (Εικ. 4, Σχ. 13) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε τέσσερα συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:12,30 υ. σ.:4,65 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο ανώτερο τμήμα του σώματος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW3/4 153) (ΠΑΦ6341) (Εικ. 4, Σχ. 13) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,43 υ. σ.:4,25 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, έντονη ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος και στο ανώτερο τμήμα του σώματος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. Στην άνω απόληξη του σώματος, εξωτερικά, ζώνη με αδρότερη επιφάνεια. 154) (ΠΑΦ6632) (Εικ. 4, Σχ. 13) c7, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,51 υ. σ.:3,69 δ. χ.: 29 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. 155) (ΠΑΦ2797) (Εικ. 4, Σχ. 13) B8–B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,04 υ. σ.:2,81 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα εξωτερικά αποχρωματισμένο στο χείλος και έντονα απολεπισμένο στο υπόλοιπο σώμα. 49 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 156) (ΠΑΦ1597) (Εικ. 4, Σχ. 13) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,37 υ. σ.:3,90 δ. χ.: 30 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. Πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση διαμορφώνεται αμέσως κάτω από το χείλος εξωτερικά. 157) (ΠΑΦ7484) (Εικ. 4, Σχ. 13) d11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,38 υ. σ.:2,39 δ. χ.: 20 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. PhRSW4 158) (ΠΑΦ1613) (Εικ. 4, Σχ. 13) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,12 υ. σ.:2,40 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την διευρυμένη άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. 159) (ΠΑΦ6895) (Εικ. 4, Σχ. 13) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,06 υ. σ.:3,16 δ. χ.: 25 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη ποσότητα ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. Η επιφάνεια αδρότερη στην άνω απόληξη του σώματος εξωτερικά. 160) (ΠΑΦ7536) (Εικ. 4, Σχ. 13) d12, Καταστροφής και e11, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα που εντοπίζονται σε διαφορετικά σύνολα. μ. δ.: 7,34 υ. σ.:3,54 δ. χ.: 30 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος, κάθετο, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, κοίλο εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. (Πιθανόν συνανήκει με το ΠΑΦ7535 αρ. 173 που φέρει εμπίεστο διάκοσμο) PhRSW5 (161) PhRSW5B 161) (ΠΑΦ321) (Εικ. 4, Σχ. 14) E3 - 4, Επίχωσης 50 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) Τμήμα χείλους μ. δ.:6,72 υ. σ.:1,09 δ. χ.: 29 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, κοίλο στην εξωτερική του περιφέρεια, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και διάκοσμο από τρεις επάλληλες ταινίες, διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδο, στην άνω επιφάνεια. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο. PhRSW6 (162 – 163) 162) (ΠΑΦ1301) (Εικ. 4, Σχ. 14) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,13 υ. σ.:2,99 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο ωοειδούς σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. 163) (ΠΑΦ4844) (Εικ. 4, Σχ. 14) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 8,31 υ. σ.:1,71 δ. β.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής που φέρει εμπίεστο διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο στην επιφάνεια έδρασης. PhRSW10 (164 – 169) PhRSW10Α 164) (ΠΑΦ26) (Εικ. 5, Σχ. 14) A2, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,05 υ. σ.:2,70 δ. χ.: 23 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 165) (ΠΑΦ165) (Εικ. 5, Σχ. 14) D3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,90 υ. σ.:3,50 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, ορθογώνιας διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο εξωτερικά. 166) (ΠΑΦ337) (Εικ. 5, Σχ. 14) E2 – 3, Επίχωσης Σε κατατομή σε δώδεκα συνανήκοντα, οκτώ συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 25,85 υ. σ.:6,54 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα 51 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας και τύμανο επίπεδα, το τελευταίο διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 167) (ΠΑΦ336) (Εικ. 5, Σχ. 14) E2 – 3, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.: 15,45 υ. σ.:4,89 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, κυρτό εξωτερικά, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούρο εξωτερικά. PhRSW10B/C 168) (ΠΑΦ7166) (Εικ. 5, Σχ. 14) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.: 9,42 υ. σ.:2,25 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούροτερο εξωτερικά. PhRSW10C 169) (ΠΑΦ322) (Εικ. 5, Σχ. 14) E3 – 4, Επίχωσης Τμήμα χείλους. μ. δ.: 6,60 υ. σ.:1,52 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξή, ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος αποχρωματισμένο και κατά τόπους σκούροτερο εξωτερικά. Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (170 – 183) Ομάδα Ι (διάκοσμος με ακτινωτά διατεταγμένα φυτικά θέματα) 170) (ΠΑΦ5379) (Εικ. 5, Σχ. 170) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα πυθμένα μ. δ.:4,93 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις με σποραδικές καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα με εμπίεστο διάκοσμο από ακτινωτά διατεταγμένα ωοειδή σχηματοποιημένα φύλλα13, που εκκινούν από αυλάκωση στο κέντρο του πυθμένα, ενώ το σύνολο της σύνθεσης εγγράφεται εντός μεταλλίου, οριζόμενου από αυλάκωση. Τύμπανο επίπεδο. 171) (ΠΑΦ6289) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 170) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:14,62 υ. σ.:2,24 δ. β.:13 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, 13 Hayes 1972, 350, motif 1d 52 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Πυθμένας κοίλος με εμπίεστο διάκοσμο από ακτινωτά διατεταγμένα φύλλα14, εντός μεταλλίου, οριζόμενου από αυλάκωση. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 172) (ΠΑΦ6355) (Εικ. 5, Σχ. 170) a10, Στρώμα 1 Τμήμα πυθμένα μ. δ.:5,93 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Πυθμένας κυρτός στο σωζόμενο τμήμα με εμπίεστο διάκοσμο από ακτινωτά διατεταγμένα ωοειδή σχηματοποιημένα φύλλα, στη γένεση των οποίων διαμορφώνεται τριγωνικό πλαίσιο με κουκκίδες15, τα οποία περιβάλλουν, στο κέντρο του πυθμένα εμπίεστο κύκλο, με πλατιά στιγμή στο κέντρο16, ενώ όμοιες σφραγίδες τοποθετούνται παραπληρωματικά μεταξύ των φύλλων. Η σύνθεση εντάσσεται σε μετάλλιο που ορίζεται από αυλάκωση. Τύμπανο επίπεδο. 173) (ΠΑΦ7535) (Εικ. 5, Σχ. 170) d12, Καταστροφής Τμήμα πυθμένα μ. δ.:5,84 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Πυθμένας κυρτός στο σωζόμενο τμήμα με εμπίεστο διάκοσμο από ακτινωτά διατεταγμένα, ωοειδή, σχηματοποιημένα φύλλα, στη γένεση των οποίων διαμορφώνεται τριγωνικό πλαίσιο με κουκκίδες17, τα οποία περιβάλλουν, εμπίεστο κύκλο, με πλατιά στιγμή στο κέντρο18, ενώ όμοιες σφραγίδες τοποθετούνται παραπληρωματικά μεταξύ των φύλλων. Η σύνθεση εγγράφεται σε μετάλλιο οριζόμενο από αυλάκωση. Τύμπανο επίπεδο. 174) (ΠΑΦ4818) (Εικ. 5, Σχ. 170) B7-8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,56 υ. σ.:1,29 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος με εμπίεστο διάκοσμο σε δύο επάλληλες ζώνες, οριζόμενες από αυλακώσεις, με επαναλαμβανόμενους ρόδακες19 στην εσωτερική ζώνη, και σχηματοποιημένα φύλλα, ωοειδούς σχήματος, στην εξωτερική20. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 175) (ΠΑΦ6353) (Εικ. 5, Σχ. 170) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα πυθμένα μ. δ.:4,96 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός στο σωζόμενο τμήμα με εμπίεστο διάκοσμο σε δύο επάλληλες ζώνες, οριζόμενες από λεπτές αυλακώσεις, με 14 Hayes 1972, 350, motif 1 15 Hayes 1972, 350, παρόμοιο με motif 1h 16 Hayes 1972, 351, motif 2b 17 Hayes 1972, 350, παρόμοιο με motif 1h 18 Hayes 1972, 351, motif 2b 19 Hayes 1972, 350, παρόμοιο motif 3 20 Hayes 1972, 350, motif 1d 53 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) επαναλαμβανόμενους ρόδακες21 στην εσωτερική ζώνη και σχηματοποιημένα φύλλα, τριγωνικού σχεδόν στην εξωτερική, που εκτείνονται και πέρα από την ζώνη που ορίζεται περιμετρικά. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. Ομάδα ΙΙΒ (διάκοσμος με ζώνες εμπίεστων θεμάτων οριζόμενων από αυλακώσεις) 176) (ΠΑΦ1674) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 14, 170) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:15,60 υ. σ.:2,10 δ. β.:15 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός, με εμπίεστο διάκοσμο από ακανόνιστα διατεταγμένα σύνολα ομόκεντρων κύκλων, εντός κυκλικού μεταλλίου που ορίζεται από δύο επάλληλες αυλακώσεις22. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 177) (ΠΑΦ1711) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 14, 170) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,32 υ. σ.:1,66 δ. β.:11 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με εμπίεστο διάκοσμο από δίσκους με γραμμικό θέμα, που αποδίδουν πιθανότατα σχηματοποιημένα φύλλα23, εντός κυκλικού μεταλλίου που ορίζεται από δύο επάλληλες αυλακώσεις. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 178) (ΠΑΦ1473) (Εικ. 5, Σχ. 14, 170) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:13,60 υ. σ.:2,03 δ. β.:14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Πυθμένας κοίλος με ενσφράγιστο διάκοσμο από σειρά με ρόδακες που περικλείουν πεντάφυλλο φυτικό θέμα με παραπληρωματικές κουκκίδες24, ενώ λεπτή αυλάκωση ορίζει κυκλικό μετάλλιο περιμετρικά. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 179) (ΠΑΦ7486) (Εικ. 5, Σχ. 14, 170) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,49 υ. σ.:1,53 δ. β.:11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος με ενσφράγιστο διάκοσμο από σειρά σταυρών25, εντός κυκλικού μεταλλίου, οριζόμενου από αυλάκωση. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ομάδα ΙΙC (διάκοσμος με εμπίεστο θέμα εντός μεταλλίου) 21 Hayes 1972, 351, παρόμοιο motif 3 22 Hayes 1972, 351, motif 2h 23 Hayes 1972, 351, motif 4h 24 Το διακοσμητικό θέμα δεν αποθησαυρίζεται στον κατάλογο των σφραγίδων για την παραγωγή της Φώκαιας του Hayes ούτε στις σφραγίδες των βορειοαφρικανικών πινακίων, ωστόσο παρουσιάζει ομοιότητες με σχηματοποιημένους ρόδακες της παραγωγής της Τυνησίας. (Mackensen 1993 πιν. 7, μοτίβο 35) 25 Hayes 1972, 365, motif 69o 54 Ερυθροβαφής κεραμική της Φώκαιας (PhRSW) 180) (ΠΑΦ1404) (Εικ. 5, Σχ. 170) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα πυθμένα μ. δ.: 8,08 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος με ενσφράγιστο διάκοσμο που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα, πιθανότατα από παράσταση λαγού26, εντός κυκλικού μεταλλίου, οριζόμενου από αυλάκωση. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ομάδα ΙΙΙ (διάκοσμος με ελεύθερο εμπίεστο θέμα) 181) (ΠΑΦ483) (Εικ. 5, 170) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:7,03 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική δακτυλιοειδής, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος, με ενσφράγιστο διάκοσμο που διατηρεί τμήμα κεραίας σταυρού με διπλό περίγραμμα27. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 182) (ΠΑΦ1786) (Εικ. 5, Σχ. 14, 170) A6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:7,28 υ. σ.:1,23 δ. β.:10,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική δακτυλιοειδής, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος με ενσφράγιστο διάκοσμο που διατηρεί τμήμα κεραίας σταυρού με διευρυνόμενη την απόληξή της28. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 183) (ΠΑΦ7500) (Εικ. 5, Σχ. 14, 170) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,02 υ. σ.:1,44 δ. β.:9,8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένη παρουσία ασβεστιτικών προσμίξεων. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική δακτυλιοειδής, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας κυρτός με ενσφράγιστο διάκοσμο φυλλοφόρου σταυρού, με βλαστούς εκατέρωθεν, που εκκινούν από την βάση του και διερυνόμενες απολήξεις στις κεραίες του29. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 2.Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμική (ARSW) ARSW50 (184 – 198) ARSW50A 184) (ΠΑΦ6347) (Εικ. 5, Σχ. 15) B12, 2ο στρώμα καταστροφής 26 Hayes 1972, 357, παρόμοιο με motif 35 27 Hayes 1972, 365, motif 71d 28 Hayes 1972, 368, ενδεχομένως ανάλογο με motif 79p. Επιπλέον βλ. ΠΑΦ7500 29 Το θέμα δεν αποθησαυρίζεται στους καταλόγους των σφραγίδων των εργαστηρίων της Φώκαιας και θα πρέπει να προστεθεί σε αυτούς. Παραλλαγές σταυρών με βλαστούς που φύονται από την άνω κεραία παραθέτει ο Hayes (Hayes 1972, 364 – 367, motif s 66 – 68) ενώ συμπληρώνονται από παραπληρωματικά στοιχεία μεταξύ των κεραιών τους. Ο σταυρός του συγκεκριμένου παραδείγματος παρουσιάζει ομοιότητες ως προς τη μορφή των απολήξεών του με παράδειγμα από την Αθήνα (Hayes 1972, 368, motif 79p), αλλά η υπόλοιπη σύνθεση διαφοροποιείται ριζικά. Σημειώνεται πως το θέμα του φυλλοφόρου σταυρού, αν και εντελώς διαφορετικά παρουσιασμένο σε σχέση με το παράδειγμα των Φιλίππων, εμφανίζεται στο εικονογραφικό ρεπερτόριο βορειοαφρικανικών εργαστηρίων (Mackensen 1993, 259, εικ. 86 – 87) στο 3ο τέταρτο του 5ου αιώνα (Mackensen 1993, 434). 55 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) Σε κατατομή, σε δεκατέσσερα συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,11 υ.:5,50 δ. χ.: 36 (το ύψος υπολογίζεται σχεδιαστικά) Πηλός Light Red (10 R 6/6), εξαιρετικά λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, σπάνιες μικρές προσμίξεις και σποραδικές πορτοκαλόχρωμες συσσωρεύσεις και ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά και στο μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική δακτυλιοειδής. Πυθμένας επίπεδος, με πλατιά αβαθή σκοτία στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού(ΠΑΦ7594) 185) (ΠΑΦ7594) (Εικ. 5, Σχ. 15) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,33 υ. σ.:5,87 δ. χ.: 37 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), εξαιρετικά λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά και στο μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 186) (ΠΑΦ1082) (Εικ. 5, Σχ. 15) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,73 υ. :4,63 δ. χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και σπάνιες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας και τύμπανο επίπεδα στο σωζόμενο τμήμα. ARSW50A / B 187) (ΠΑΦ1518) (Εικ. 5, Σχ. 15) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,40 υ.σ. :5,20 δ. χ.: 37 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές, και σπάνιες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 188) (ΠΑΦ4772) (Εικ. 5, Σχ. 15) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 9,01 υ.σ. :1,55 δ. β.: 12 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές μικροσκοπικές, και σπάνιες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και σταγόνες που φτάνουν μέχρι τη βάση εξωτερικά. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Βάση δακτυλιοειδής. Πυθμένας με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. ARSW50B 189) (ΠΑΦ4876) (Εικ. 5, Σχ. 15) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,33 υ.σ. :4,95 δ. χ.: 25 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, σε επάλληλες στρώσεις, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές μικροσκοπικές, και σπάνιες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, αρκετά 56 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) στιλπνό εσωτερικά και θαμπό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Ζώνη από πυκνές, λεπτές αυλακώσεις κάτω από το χείλος εξωτερικά. 190) (ΠΑΦ4851) (Εικ. 5, Σχ. 15) D11, 2ο στρώμα Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε οκτώ συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 29,30 υ.σ. :6,11 δ. χ.: 39 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, και σπάνιες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σκουρόχρωμα στοιχεία και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο θαμπό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 191) (ΠΑΦ6762) (Εικ. 5, Σχ. 15) C14, Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,85 υ.σ. :4,40 δ. χ.: 33 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 192) (ΠΑΦ6333) (Εικ. 5, Σχ. 15) A11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,55 υ.σ. :3,26 δ. χ.: 20 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και σπάνιες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 193) (ΠΑΦ4731) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 16) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,71 υ.σ. :3,86 δ. χ.: 31 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, ελάχιστες μικρές προσμίξεις και μικροσκοπικές συσσωρεύσεις ή ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 194) (ΠΑΦ4778) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 16) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,91 υ.σ. :4,75 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο θαμπό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 195) (ΠΑΦ4779)30 (Εικ. 5, Σχ. 16) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 30 Το συγκεκριμένο όστρακο τυπολογικά παρουσιάζει μεγαλύτερες ομοιότητες με παραδείγματα του τύπου 81B (Hayes 1972, 128, εικ. 22, αρ. 8) που όμως αποτελεί προϊόν της παραγωγής D2 (Atlante I, 104) με μεγάλη διαφοροποίηση στα χαρακτηριστικά του πηλού 57 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) μ. δ.:7,92 υ.σ. :4,83 δ.χ.: 33 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον. 196) (ΠΑΦ4775) (Εικ. 5, Σχ. 16) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,10 υ.σ. :2,46 δ.β.: 8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα και λεπτή αυλάκωση που την διακρίνει από το επίπεδο, στο σωζόμενο τμήμα τύμπανο. Πυθμένας με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. 197) (ΠΑΦ4754) (Εικ. 5, Σχ. 16) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ.(0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,34 υ.σ. :2,58 δ.β.: 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο σε μικρή υποχώρηση. ARSW50C (Hayes 50.61) 198) (ΠΑΦ515) (Εικ. 5, Σχ. 16) A5, Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:7,97 υ.σ. :4,20 δ.χ.: 21 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος - μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος, εξωτερικά, σκουρότερο. ARSW53 (199 – 200) ARSW53Β 199) (ΠΑΦ4812) (Εικ. 5, Πίν. 1, Σχ. 16) B8, δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,70 υ. σ.:3,92 δ. χ.: 18 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, στιλπνός εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο σε μεγάλο τμήμα του αγγείου εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Ζώνη από λεπτές πυκνές αυλακώσεις εξωτερικά και δύο βαθιές παράλληλες αυλακώσεις κάτω από το χείλος εσωτερικά. Στο κατώτερο σωζόμενο τμήμα του σώματος διατηρείται η απόληξη ζώνης διαμορφωμένης με σφραγιδοκύλιδρο. 200) (ΠΑΦ4834) (Εικ. 5) B7, δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 4,39 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη, που διαμορφώνει χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Ζώνη διαμορφωμένη με 58 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) σφραγιδοκύλινδρο (feather roulleting) που εκκινεί από ακόσμητο μετάλλιο, οριζόμενο από ζεύγος αυλακώσεων στο κέντρο του πυθμένα. ARSW58 (201 – 209) ARSW58A 201) (ΠΑΦ4787) (Εικ. 5, Σχ. 16) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,18 υ. σ.:2,57 δ. χ.: 25 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με βαθιά αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 202) (ΠΑΦ4784) (Εικ. 5, Σχ. 16) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,65 υ. σ.:2,70 δ. χ.: 23 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με βαθιά αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 203) (ΠΑΦ7168) (Εικ. 5, Σχ. 16) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,29 υ. σ.:2,87 δ. χ.: 25 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο που φέρει λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 204) (ΠΑΦ6465) (Εικ. 6, Σχ. 16) a14, Εγκατάλειψης Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:4,29 υ.:2,87 δ. χ.: 25 (το ύψος υπολογίζεται σχεδιαστικά) Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό που φέρει βαθιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυρτή, που διαμορφώνεται από το κάτω μέρος του σώματος. Πυθμένας με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. ARSW58B 205) (ΠΑΦ1141) (Εικ. 6, Σχ. 17) D9, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,80 υ. σ.:2,70 δ. χ.: 34 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος - μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικοί ωόλιθοι. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επιικλινή προς το εσωτερικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό στην κάτω επιφάνειά του, με πλατιά 59 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) ταινία, σε μικρή υποχώρηση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του31. 206) (ΠΑΦ6326) (Εικ. 6, Σχ. 17) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,64 υ. σ.:3,99 δ. χ.: 29 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός – πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές ακανόνιστου σχήματος, με σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία μεγαλύτερου μεγέθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 207) (ΠΑΦ4759) (Εικ. 6, Σχ. 17) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,38 υ. σ.:4,50 δ. χ.: 40 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές ακανόνιστου σχήματος, με σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία μεγαλύτερου μεγέθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 208) (ΠΑΦ1885) (Εικ. 6, Σχ. 17) A9, Καθαρισμός δεξαμενής (0,8μ. από ανω επιφάνεια ανατ. τοίχου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,68 υ. σ.:4,38 δ. χ.: 35 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικοί ωόλιθοι. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο, εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που φέρει ζεύγος από λεπτές παράλληλες αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 209) (ΠΑΦ7377) (Εικ. 6, Σχ. 17) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:10,39 υ. σ.:4,20 δ. χ.: 40 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο, εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εξωτερικό, που φέρει λεπτή παράλληλες αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. ARSW59 (210 – 219) ARSW59A 210) (ΠΑΦ7148) (Εικ. 6, Πίν. 1, Σχ. 17) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:14,02 υ.:3,24 δ. χ.: 35 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιές 31 Η μορφή και ο τρόπος διακόσμησης του συγκεκριμένου παραδείγματος το τοποθετεί μεταξύ του τύπου 58Β και 59Β. Ωστόσο το περιορισμένο πλάτος του δακτυλίου του χείλους το τοποθετεί πιο κοντά στον τύπο 58 και θα πρέπει να θεωρηθεί μάλλον μεταβατικό παράδειγμα. 60 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) κάθετες αυλακώσεις εξωτερικά που προβάλλονται στην εσωτερική επιφάνεια με τη μορφή μικρών εντάσεων. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εξωτερικό, που φέριε λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. Βάση κυρτή. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του που φέρει λεπτή αυλάκωση στη ράχη. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. ARSW59B 211) (ΠΑΦ4852) (Εικ. 6, Σχ. 17) D11, 2ο στρώμα Σε κατατομή μ. δ.:14,48 υ.:2,36 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του, πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Βάση κυρτή. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του, που φέρει λεπτή αυλάκωση στη ράχη. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 212) (ΠΑΦ3683) (Εικ. 6, Σχ. 17) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,16 υ.σ.:3,07 δ. χ.: 36 Πηλός Brown32, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Dark Gray, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. 213) (ΠΑΦ2885) (Εικ. 6, Σχ. 17) B9-B10, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,43 υ.σ.:1,76 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. 214) (ΠΑΦ7185) (Εικ. 6, Σχ. 17) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,54 υ.σ.:2,34 δ. χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 215) (ΠΑΦ4794) (Εικ. 6, Σχ. 17) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:10,55 υ.σ.:2,63 δ. χ.: 36 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος 32 Δεν είναι προς το παρόν σαφές εάν η διαφοροποίηση οφείλεται σε καύση μετά την κατασκευή του αγγείου ή για προϊόν αστοχίας στην όπτηση. Στη δεύτερη περίπτωση ενισχύεται η θέση που έχει παρουσιαστεί και σε άλλα σημεία της μελέτης για την διακίνηση προϊόντων διαλογής. 61 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που διαμορφώνει μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά και φέρει πλατιά αυλάκωση στην εσωτερική και λεπτότερη στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 216) (ΠΑΦ6336) (Εικ. 6, Σχ. 17) a7, Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό 0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,23 υ.σ.:1,24 δ. χ.: 36 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που διαμορφώνει ένταση στην κάτω επιφάνειά του, επάλληλες χαμηλές ακμές στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά και φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική 217) (ΠΑΦ1743) (Εικ. 6, Πίν. 1, Σχ. 18) A9, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,10 υ.σ.:3,46 δ. χ.: 32 Πηλός Red (10 R 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ελάχιστοι ωόλιθοι. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομή, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. 218) (ΠΑΦ6455) (Εικ. 6, Σχ. 18) a13, Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,98 υ.σ.:3,10 δ. χ.: 38 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με πάχος διευρυνόμενο προς τα επάνω. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. 219) (ΠΑΦ7404) (Εικ. 6, Σχ. 18) c12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,99 υ.σ.:3,22 δ. χ.: 39 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές – άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με πάχος διευρυνόμενο προς τα επάνω. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική. ARSW61 (220 – 228) ARSW61A 220) (ΠΑΦ1693) (Εικ. 6, Πίν. 1, Σχ. 18) D10-D11, Νότια του κλιβάνου, στρώμα β΄ (0,75 - 1.15) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.:13,58 υ.:1,99 δ. χ.: 36 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτή 62 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) αυλάκωση κάτω από το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με λοξότμητη την άνω επιφάνειά του. Βάση κυρτή. Πυθμένας με μικρή ένταση στην περιφέρειά του, που φέρει λεπτή αυλάκωση στη ράχη. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. ARSW61A/B 221) (ΠΑΦ6011) (Εικ. 6, Σχ. 18) b6, 1o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:3,67 υ.σ.:2,80 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτή αυλάκωση κάτω από το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. ARSW61B 222) (ΠΑΦ6692) (Εικ. 6, Σχ. 18) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,22 υ.σ.:4,29 δ. χ.: 38 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. 223) (ΠΑΦ1024) (Εικ. 6, Σχ. 18) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,52 υ.σ.:3,51 δ. χ.: 26 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτό, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο στο σώμα, ωοειδούς διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 224) (ΠΑΦ5688) (Εικ. 6, Σχ. 18) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,08 υ.σ.:3,94 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο στο σώμα, ωοειδούς διατομής, μεμικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 225) (ΠΑΦ2820) (Εικ. 6, Σχ. 18) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,64 υ.σ.:3,49 δ. χ.: 38 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έσω νεύον, τριγωνικής διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. 226) (ΠΑΦ3084) (Εικ. 6, Σχ. 18) C10 - D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ.(επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους 63 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) μ. δ.:5,68 υ.σ.:3,31 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο, με σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο στο σώμα, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 227) (ΠΑΦ3002) (Εικ. 6, Σχ. 19) C9 - D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,23 υ.σ.:3,14 δ. χ.: 30 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο στο σώμα, τριγωνικής διατομής, κοίλο εξωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Το επίχρισμα στο χείλος σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. ARSW61 228) (ΠΑΦ5689) (Εικ. 6, Σχ. 19) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,18 υ.σ.:0,89 δ. β.: 22 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυρτή. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα με μικρή ένταση περιμετρικά, που φέρει αυλάκωση στη ράχη. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση. Διατηρείται τμήμα οπής για την επισκευή του αγγείου. ARSW67 (229 – 235) ARSW67A 229) (ΠΑΦ4911) (Εικ. 6, Σχ. 19) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.:6,06 υ.:1,67 δ. χ.: 25 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, επικλινές στο άνω τμήμα του, με μικρή προβολή, τριγωνικής σχεδόν διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. ARSW67A/B 230) (ΠΑΦ4860) (Εικ. 6, Σχ. 19) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.:6,26 υ.:2,61 δ. χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, κυρτό στο άνω τμήμα του, με λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. ARSW67B 231) (ΠΑΦ7485) (Εικ. 6, Σχ. 19) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.:4,05 υ.:1,11 δ. χ.: 25 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες – ελάχιστες 64 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα λεπτό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, κυρτό σωζόμενο τμήμα του, με μικρή προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. ARSW67C 232) (ΠΑΦ7534) (Εικ. 6, Σχ. 19) d12, Καταστροφής Τμήμα χείλους μ. δ.:5,34 υ.:1,92 δ. χ.: 28 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος, που εμπεριέχουν μικροσκοπικούς κρυστάλλους χαλαζία. Επίχρισμα ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, επικλινές στο άνω τμήμα του, με ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 233) (ΠΑΦ1669) (Εικ. 6, Σχ. 19) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα χείλους μ. δ.:7,87 υ.:2,16 δ. χ.: 28 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ανοιχτόχρωμο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετοί ωόλιθοι και συσσωρεύσεις καστανέρυθρου ή υπόλευκου χρώματος, που εμπεριέχουν μικροσκοπικούς κρυστάλλους χαλαζία. Επίχρισμα ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, κυρτό στο άνω τμήμα του, με ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 234) (ΠΑΦ1272) (Εικ. 6, Πίν. 2, Σχ. 19) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.:6,58 υ.:1,35 δ. χ.: 35 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, κυρτό στο άνω τμήμα του, με ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. ARSW67 (με εμπίεστο διάκοσμο) 235) (ΠΑΦ6319) (Εικ. 6, Σχ. 19, 170) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα βάσης σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,77 υ.:0,91 δ. β.: 10 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις,. Επίχρισμα ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά. Βάση κυκλική, δισκοειδής, με ζεύγος αυλακώσεων, τριγωνικής διατομής στην περιφέρειά της. Πυθμένας κοίλος στην περιφέρεια και ελάχιστα κυρτός στο κέντρο, που φέρει εμπίεστο διάκοσμο με ακτινωτά διατεταγμένα φύλλα ωοειδούς σχήματος33 και μεταξύ των κορυφών τους σχηματοποιημένους ρόδακες34. Το σύνολο της σύνθεσης εγγράφεται εντός μεταλλίου που ορίζεται από δύο επάλληλες, πλατιές, αβαθείς αυλακώσεις. ARSW51Α (236) 236) (ΠΑΦ4867) (Εικ. 6, Σχ. 19) 33 Mackensen 1993, 526, πίν. 4, τύπος 5.4 34 Ο τρόπος απόδοσης του ρόδακα δεν αποθησαυρίζεται στη διαθέσιμη βιβλιογραφία. Διαμορφώνεται από εξάκτινο θέμα με κουκκίδες στα διάχωρα που διαμορφώνονται και περιθέεται από δακτύλιο με διαγώνιες επάλληλες γραμμές, εν είδη στροβίλου. Γι πλησιέστερο παράλληλο βλ. Mackensen 1993, 526, πίν. 45 αρ. 2 – 3, από τα οποία απουσιάζει η ταινία περιμετρικά. 65 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.:7,99 υ. σ.:0,59 δ. χ.:35 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και διατηρεί ελάχιστο τμήμα επίθετου ανάγλυφου θέματος. ARSW52 (237 – 239) ARSW52 237) (ΠΑΦ7258) (Εικ. 6, Σχ. 19) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,75 υ. σ.:2,70 δ. χ.:22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 238) (ΠΑΦ4821) (Εικ. 6, Σχ. 19) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.:8,40 υ. σ.:0,90 δ. χ.:21 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, ελάχιστες μικρές προσμίξεις και σποραδικές συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. ARSW52B 239) (ΠΑΦ4863) (Εικ. 6, Πίν. 2, Σχ. 19) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,35 υ. σ.:2,84 δ. χ.:20 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει στρώσεις, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές ασβεστιτικής σύστασης. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό και επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του και διατηρεί τμήμα επίθετου, αδιάγνωστου ανάγλυφου θέματος. ARSW62B (240 – 241) 240) (ΠΑΦ6290) (Εικ. 6, Σχ. 19) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:7,87 υ. σ.:5,15 δ. χ.:28 (Το ύψος υπολογίζεται σχεδιαστικά) Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, ελάχιστες μικρές προσμίξεις και συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής, με πλατιά σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο. Πλατιές επίπεδες ταινίες καλύπτουν ολόκληρη την εσωτερική επιφάνεια στο σώμα. 241) (ΠΑΦ4771) (Εικ. 6, Σχ. 19) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) 66 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) Τμήμα βάσης και σώματος σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:12,89 υ. σ.:2,55 δ. β.:16 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, ελάχιστες μικρές προσμίξεις και συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, αρκετά στιλπνό, εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής, με πλατιά σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο. ARSW68 (242 – 243) 242) (ΠΑΦ1240) (Εικ. 6, Σχ. 20) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:11,78 υ. σ.:1,78 δ. χ.:39 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων πολλά ασβεστιτικά στοιχεία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό, εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, επικλινές προς το εσωτερικό, με προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη και έντονη ακμή πάνω από την τροπίδωση που διαμορφώνεται. 243) (ΠΑΦ6354) (Εικ. 6, Πίν. 2, Σχ. 20) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα χείλους μ. δ.:6,06 υ. σ.:1,78 δ. χ.:15 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες μικροσκοπικές, κυρίως ασβεστιτικής σύστασης προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με μικρές απολεπίσεις. Χείλος οριζόντιο, αρθρωτό, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη, δαντελωτή διαμόρφωση στην άνω και λεπτές ανάγλυφες ταινίες εκατέρωθεν της τροπίδωσης. ARSW72 (244 – 246) ARSW72A 244) (ΠΑΦ7299) (Εικ. 7, Σχ. 20) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα χείλους μ. δ.:4,09 υ. σ.:1,15 δ. χ.:16 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση και ζεύγος λεπτών αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του, μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και βαθιά αυλάκωση35 στην κάτω επιφάνειά του. ARSW72B 245) (ΠΑΦ1717) (Εικ. 7, Σχ. 20) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,56 υ. σ.:1,87 δ. χ.:16 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικροσκοπικές και σποραδικές μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση και ζεύγος λεπτών αυλακώσεων στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του, σειρά από πέντε κουκκίδες στο μέσο περίπου του πλάτους του και τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα, μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και βαθιά αυλάκωση στην κάτω επιφάνειά του, κατά μήκος της οποίας 35 Η αυλάκωση είναι ενδεχομένως ενδεικτική της παρουσίας κουκκίδων που χαρακτηρίζουν τον τύπο, ωστόσο η περιορισμένη διατήρηση του χείλους δεν επιτρέπει την ένταξή του σε κάποια από τις δύο παραλλαγές. 67 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) διαμορφώνονται άτρητες οπές, σε αντιστοιχία με τις υπερκείμενες κουκκίδες. 246) (ΠΑΦ7570) (Εικ. 7, Σχ. 20) e8, Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.:5,37 υ. σ.:1,48 δ. χ.:18 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, ήπια υαλοποιημένος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικροσκοπικές και σποραδικές μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, ελαφρώς κοίλο, με ζεύγη αυλακώσεων να ορίζουν πλατιά ζώνη στην άνω επιφάνειά του που κοσμείται από τρεις κουκκίδες, μικρή ημικυλινδρικής διατομής προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και βαθιά αυλάκωση στην κάτω επιφάνειά του, κατά μήκος της οποίας διαμορφώνονται άτρητες οπές, σε αντιστοιχία με τις υπερκείμενες κουκκίδες. ARSW73Α (247) 247) (ΠΑΦ11) (Εικ. 7, Σχ. 20) A4B4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.:2,90 υ. σ.:1,01 δ. χ.:19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετά στοιχεία καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην άνω και κάτω εξωτερική του απόληξη. ARSW76A (248) 248) (ΠΑΦ6318) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 20) a7, 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα χείλους μ. δ.:5,38 υ. σ.:1,90 δ. χ.:22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή εξωτερικά, λείος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετά στοιχεία καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή ημικυλινδρικής σχεδόν διατομής στην άνω και τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη. ARSW81B (249 – 250) 249) (ΠΑΦ74) (Εικ. 7, Σχ. 20) ABCD 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,08 υ.σ. :3,54 δ.χ.: 19 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος - μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, αποχρωματισμένο εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. 250) (ΠΑΦ686) (Εικ. 7, Σχ. 20) C8, Καταστροφής (0,55 - 0,85μ.) (β΄ στρώμα) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,69 υ.σ. :3,55 δ.χ.: 22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. ARSW90 (251) 251) (ΠΑΦ6849) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 20) e5 - e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) 68 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) Τμήμα χείλους μ. δ.:8,32 υ.σ. :2,02 δ.χ.: 41 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και αρκετές μικρές προσμίξεις. μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, στιλπνό εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που απολήγει σε ένταση κυλινδρικής διατομής. ARSW91C (252) 252) (ΠΑΦ1308) (Εικ. 7) Β5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα πυθμένα μ. δ.:3,41 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά , λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό, με μικρές απολεπίσεις εσωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εσωτερικά. ARSW93B (253) 253) (ΠΑΦ345) (Εικ. 7, Σχ. 20) E2 - 3, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,62 υ.σ. :1,28 δ.χ.: 27 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και αρκετές μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που διαμορφώνει ημικυλινδρικής διατομής ένταση στην κάτω επιφάνειά του. ARSW97 (254) 254) (ΠΑΦ5381) (Εικ. 7, Σχ. 20) B7-8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Σε κατατομή μ. δ.:14,39 υ. :5,92 δ.χ.: 21 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά και στο μεγαλύτερο μέρος της εξωτερικής επιφάνειας, με μικρές απολεπίσεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο που διαμορφώνεται πλαστικά, με επάλληλες κορυφές, επικλινές προς το εξωτερικό, με πλατιές αυλακώσεις που περιθέουν στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο. Πυθμένας κοίλος, με χαμηλή ακμή στην περιφέρειά του, που φέρει λεπτή αυλάκωση στη ράχη της. Τύμπανο κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Έντονα ίχνη καύσης εσωτερικά και εξωτερικά. ARSW99A – C (255 – 257) ARSW99Α 255) (ΠΑΦ663) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 20) C7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,48 υ. σζ.:2,55 δ.β.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρουθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με μικρές απολεπίσεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο. Πυθμένας κοίλος, με χαμηλή ακμή στην περιφέρειά του, που φέρει λεπτή αυλάκωση στη ράχη της. Τύμπανο κυρτό. ARSW99Β 256) (ΠΑΦ317) (Εικ. 7, Σχ. 20) E3 - 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους 69 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) μ. δ.:7,70 υ. σζ.:3,59 δ.χ.: 19 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με μηνισκοειδούς διατομής ένταση εξωτερικά, που διαμορφώνει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. ARSW99C 257) (ΠΑΦ6782) (Εικ. 7, Σχ. 20) c10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,74 υ. σζ.:1,77 δ.β.: 8,4 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με μικρές απολεπίσεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με χαμηλή ακμή στην περιφέρειά του. Τύμπανο κυρτό. ARSW104Α – Β (258 – 259) ARSW104Α 258) (ΠΑΦ341) (Εικ. 7, Σχ. 20) E2 – 3, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,66 υ. σζ.:3,30 δ.χ.: 35 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες - αρκετές μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με μικρές απολεπίσεις. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με δύο λεπτές αυλακώσεις στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής στην εξωτερική απόληξη του σώματος. ARSW104Β 259) (ΠΑΦ1200) (Εικ. 7, Σχ. 20) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,15 υ. σζ.:2,33 δ.χ.: 35 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των αρκετές ασβεστιτικές. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό, εσωτερικά, με μικρές απολεπίσεις. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με δύο λεπτές αυλακώσεις στην περιφέρειά του εσωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς σχεδόν διατομής στην εξωτερική απόληξη του σώματος, που προβάλλεται εντονότερα στο άνω τμήμα. ARSW105 (260 – 261) 260) (ΠΑΦ105) (Εικ. 7, Σχ. 21) B5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,40 υ. σζ.:2,33 δ.χ.: 35 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, αρκετά στιλπνό, εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο στην εξωτερική απόληξη του σώματος, ωοειδούς σχεδόν διατομής, επίπεδο στην άνω επιφάνειά του, σε μικρή υπεροχή ως προς το σώμα. 261) (ΠΑΦ347) (Εικ. 7, Σχ. 21) E2 – 3, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,22 υ. σζ.:2,10 δ.χ.: 35 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και 70 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, αρκετά στιλπνό, εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο στην εξωτερική απόληξη του σώματος, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, με επικλινή προς το εσωτερικό την άνω επιφάνειά του, σε μικρή υπεροχή ως προς το σώμα. ARSW109 (262) 262) (ΠΑΦ6967) (Εικ. 7, Σχ. 21) A14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,03 υ. σζ.:3,17 δ.χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, με μέτρια υφή εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές, κυρίως ασβεστιτικής σύστασης προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, που φέρει πλατιές ταινίες διαμορφωμένες με στίλβωση εσωτερικά και τρεις πλατιές αυλακώσεις στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος κάθετο διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εσωτερικά. Όστρακα με εμπίεστο διάκοσμο (263 – 271) Hayes A(i) 263) (ΠΑΦ6937) (Εικ. 7, Σχ. 170) A13, Καταστροφής Τμήμα πυθμένα μ. δ.:8,17 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα με ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις που φέρει εμπίεστο σχηματοποιημένο ρόδακα36, ενώ στην περιφέρειά του διατηρείται ελάχιστο τμήμα παράλληλης, λεπτής αυλάκωσης. Τύμπανο επίπεδο. 264) (ΠΑΦ6592) (Εικ. 7, Σχ. 170) c4, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα πυθμένα μ. δ.:6,65 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα με ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις που φέρει τμήμα εμπίεστου ρόδακα37. Τύμπανο επίπεδο. Hayes A(ii) 265) (ΠΑΦ5378) (Εικ. 7, Σχ. 170) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα πυθμένα μ. δ.:3.80 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές – άφθονες μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα που φέρει εμπίεστο διάκοσμο από φύλλα φοίνικα38 σε ακτινωτή διάταξη, που εκκινούν από μικρό κυκλικό μετάλλιο στο κέντρο, και φέρουν μεταξύ των απολήξεών τους σχηματοποιημένο ρόδακα39 με ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις που φέρει τμήμα εμπίεστου ρόδακα40. Τύμπανο επίπεδο. 266) (ΠΑΦ5388) (Εικ. 7, Σχ. 170) Ε12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα πυθμένα 36 Hayes 1972, 239, τύπος 44Α, εικ. 41f. 37 Hayes 1972, 239, τύπος 44Α, εικ. 41h. 38 Mackensen 1993, 526, τύπος 5.2, αρ. 3 39 Hayes 1972, 239, τύπος 44Β, εικ. 41g 40 Hayes 1972, 239, τύπος 44, εικ. 41g. 71 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) μ. δ.:5,46 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές – άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red, λεπτό, στιλπνό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα που φέρει ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστο διάκοσμο από ζεύγος σφραγίδων, σε εναλλαγή. Η πρώτη αφορά σύνολο από τρεις ομόκεντρους κύκλους41 και η δεύτερη κυκλικό δίσκο με ακτινωτό θέμα, που φέρει μικρές κουκκίδες στα διάχωρα που διαμορφώνονται42. Τύμπανο επίπεδο. Hayes A(iii) 267) (ΠΑΦ7154) (Εικ. 7, Σχ. 170) b10 - b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και πυθμένα μ. δ.:8,63 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και λίγες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά. Βάση που διαμορφώνεται από το κάτω μέρος του σώματος. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα που φέρει ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστο διάκοσμο επάλληλες σπείρες τις οποίες περιθέει οδοντωτή ταινία43. Τύμπανο επίπεδο σε μικρή υποχώρηση. Hayes Β/C 268) (ΠΑΦ4808) (Εικ. 7, Σχ. 170) C8 - D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα πυθμένα μ. δ.:6,43 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα που φέρει ζώνη οριζόμενη από ζεύγη αυλακώσεων, με εμπίεστο διάκοσμο από δύο τουλάχιστον σφραγίδες, σε εναλλαγή. Η πρώτη αφορά σχηματοποιημένο φύλλο φοίνικα, τριγωνικό σχήματος44 σε εναλλαγή με σύνολα από τέσσερεις ομόκεντρους κύκλους45. Τύμπανο επίπεδο. Hayes C 269) (ΠΑΦ5377) (Εικ. 7, Σχ. 170) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα πυθμένα μ. δ.:6,36 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικροσκοπικές και ελάχιστες - σποραδικές μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα που φέρει ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστο ρομβοειδές θέμα, που διαμορφώνεται από τρεις παράλληλες αυλακώσεις και σειρά κουκκίδων ενώ περικλείει μικρή κουκκίδα εντός ευρύτερου κύκλου46 Η πρώτη αφορά σχηματοποιημένο φύλλο φοίνικα, τριγωνικό σχήματος47 . Περιμετρικά, διαμορφώνεται χαμηλό, κυμάτιο, σε μικρή υποχώρηση. Τύμπανο 41 Hayes 1972, 235, τύπος 26, εικ. 40e. Mackensen 1993, 527, τύπος 7.1, αρ. 18 42 Hayes 1972, 240, τύπος 53 εικ. 41n. Mackensen 1993, 553, τύπος 109.1 - 2 43 Το συγκεκριμένο θέμα δεν αποθησαυρίζεται στους διαθέσιμους καταλόγους, αλλά παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με ανάλογα θέματα από ομόκεντρους κύκλους τους οποίους περιβάλει οδοντωτή ταινία (Hayes 1972, 237, τύπος 36 εικ. 40v) 44 Hayes 1972, 231, τύπος 10, εικ. 39f (Το μοτίβο που παρουσιάζει ο Hayes διαφοροποιείται ελάχιστα αλλά υιοθετεί την ίδια βασική δομή, με εξαίρεση στην κάτω απόληξη του κεντρικού στελέχους του φύλλου) 45 Hayes 1972, 235, τύπος 27 εικ. 40h 46 Hayes 1972, 247, τύπος 100, εικ. 44i (Η σφραγίδα που παρουσιάζει ο Hayes διαφοροποιείται ελάχιστα καθώς το κέντρο του μοτίβου καταλαμβάνει μικρότερος ρόμβος με κουκκίδα στο κέντρο) 47 Hayes 1972, 231, τύπος 10, εικ. 39f (Το μοτίβο που παρουσιάζει ο Hayes διαφοροποιείται ελάχιστα αλλά υιοθετεί την ίδια βασική δομή, με εξαίρεση στην κάτω απόληξη του κεντρικού στελέχους του φύλλου) 72 Αφρικανική ερυθροβαφής κεραμικής (ARSW) ελάχιστα κοίλο. Με ομόκεντρες αυλακώσεις 270) (ΠΑΦ4774) (Εικ. 7, Σχ. 170) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και πυθμένα σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:13,30 υ. σ.: 0,77 δ. β.: 26 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Βάση κυρτή, που διαμορφώνεται από την κάτω επιφάνεια του σώματος. Πυθμένας επίπεδος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του, που φέρει τέσσερεις ομόκεντρες αυλακώσεις στο κέντρο και λεπτή διπλή αυλάκωση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση. 271) (ΠΑΦ6306) (Εικ. 7, Σχ. 170) B13, Καλλιέργειας Τμήμα πυθμένα σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:12,16 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά και εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις. Επίχρισμα Red, ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά. Πυθμένας επίπεδος, που φέρει τέσσερεις ομόκεντρες αυλακώσεις, διατηρώντας το κεντρικό μετάλλιο ακόσμητο. 3.Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) AtRSW W655 (272 – 278) 272) (ΠΑΦ2890) (Εικ. 7, Σχ. 21) B9, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους με λαβή μ. δ.:10,01 υ. σ.:4,54 δ. χ.:30 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Weak Red, λεπτό, θαμπό, εσωτερικά, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, κοίλο στο σωζόμενο τμήμα, με στενό δακτύλιο στην άνω εξωτερική του απόληξη και λεπτό δακτύλιο στην άνω και κάτω απόληξή του εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, ταινιωτή, κυματοειδής που εφαρμόζεται στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 273) (ΠΑΦ703) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 21) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ) (στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.:8,37 υ. σ.:5,26 δ. χ.:28 Πηλός Pinkish Gray, λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας – μαλακός, με άμορφο θραυσμό, σκονισμένος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές κοκκινωπές φολίδες και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, υψηλό, ελαφρώς έσω νεύον, με στενό δακτύλιο τριγωνικής σχεδόν διατομής στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, λεπτή αυλάκωση στην άνω και κάτω απόληξή του και γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, ταινιωτή που εφαρμόζεται στο χείλος εξωτερικά. 274) (ΠΑΦ4864) (Εικ. 7, Σχ. 21) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,33 υ. σ.:5,51δ. χ.:15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, υψηλό, ελαφρώς έσω νεύον, με στενό δακτύλιο στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, δύο λεπτές αυλακώσεις στην άνω απόληξή του και γραπτό διάκοσμο με επάλληλες σπείρες 73 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) λευκού χρώματος εξωτερικά48. Το επίχρισμα στο χείλος έντονα αποχρωματισμένο εξωτερικά. 275) (ΠΑΦ5405) (Εικ. 7, Σχ. 21) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.:5,70 υ. σ.:5,06 δ. χ.:20 Πηλός Red (10 R 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον, με στενό δακτύλιο στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, δύο λεπτές αυλακώσεις στην άνω απόληξή του και μία στην κάτω, καθώς και γραπτό διάκοσμο με επάλληλες σπείρες λευκού χρώματος εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος κατά τόπους αποχρωματισμένο εξωτερικά. 276) (ΠΑΦ5417) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 21) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:9,52 υ. σ.:5,80 δ. χ.:29 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια, πυρήνα που διαμορφώνει επάλληλες στοιβάδες, με λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον, με στενό δακτύλιο στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, αυλάκωση στην άνω και κάτω απόληξή του και γραπτό διάκοσμο με επάλληλες σπείρες λευκού χρώματος εξωτερικά. Το επίχρισμα περισσότερο ανοιχτόχρωμο στην εσωτερική επιφάνεια. 277) (ΠΑΦ4369) (Εικ. 7, Σχ. 21) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,16 υ. σ.:4,50 δ. χ.:18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που διαμορφώνει πλατιά βαθή σκοτία στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά και αυλάκωση στην κάτω απόληξή του. 278) (ΠΑΦ5931) (Εικ. 7, Πίν. 2, Σχ. 21) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,68 υ. σ.:2,78 δ. β.:6,80 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιόσχημη. Πυθμένας κοίλος, με δύο λεπτές αυλακώσεις. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Hayes W645 / Robinson M209 (279 – 283) 279) (ΠΑΦ4760) (Εικ. 7, Σχ. 22) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,65 υ. σ.:2,73 δ. χ.:20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. 48 Ο γραπτός διάκοσμο σε μεγάλη έκταση έντονα απολεπισμένος, διακρίνεται λόγο του αποτυπώματος που έχει αφήσει στο επίχρισμα το οποίο στο σημείο αυτό διατηρείται σκουρότερο από την υπόλοιπη επιφάνεια. 74 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Σώμα κοίλο, με λεπτή αυλάκωση κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά, με δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του γραπτό διάκοσμο από κηλίδες λευκού χρώματος. 280) (ΠΑΦ1926) (Εικ. 7, Σχ. 22) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,55 υ. σ.:3,80 δ. χ.:19 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις που συμπεριλαμβάνουν ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Dark Brown / Brown, λεπτό, θαμπό έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά, που φέρει γραπτό διάκοσμο από σπείρα λευκού χρώματος εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, με δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 281) (ΠΑΦ3274) (Εικ. 7, Σχ. 22) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,50 υ. σ.:3,10 δ. χ.:20 Πηλός Very Pale Brown (10 YR 7/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές και ελάχιστες μικρές προσμίξεις που συμπεριλαμβάνουν ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και σε τμήμα της επιφάνειας εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, με δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 282) (ΠΑΦ4900) (Εικ. 7, Σχ. 22) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,18 υ. σ.:2,21δ. χ.:22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και στο μεγαλύτερο μέρος της εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά στο ανώτερο τμήμα και γραπτό διάκοσμο από σπείρες λευκού χρώματος εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εξωτερικό, με προβολή εσωτερικά, που φέρει δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του και γραπτό διάκοσμο από κηλίδες στην εξωτερική περιφέρεια της49. 283) (ΠΑΦ1263) (Εικ. 7, Σχ. 22) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,60 υ. σ. :3,32 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες πυριτικές προσμίξεις και σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά και γραπτό διάκοσμο λευκού χρώματος εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Robinson Μ147 – 149 (284) 284) (ΠΑΦ7430) (Εικ. 8, Σχ. 22) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,31 υ. σ.:3,34 δ. χ.:7 49 Ο γραπτός διάκοσμο στο χείλος διατηρείται με καστανέρυθρο χρώμα, πιθανότατα όμως σχετίζεται με τον τυπικό διάκοσμο λευκού χρώματος ο οποίος έχει απολεπιστεί αποκαλύπτοντας την διαφοροποιούμενη χρωματικά επιφάνεια του υποκείμενου επιχρίσματος. 75 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με μέτρια υφή εσωτερικά, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά και στο χείλος. Σώμα κυρτό, σχεδόν σφαιρικό στο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στην άνω απόληξη του ώμου και γραπτό διάκοσμο από σπείρα λευκού χρώματος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με γραπτό διάκοσμο από επάλληλες, διαγώνιες ταινίες λευκού χρώματος στην άνω επιφάνειά του. Robinson Μ150 – 153 (285 – 287) 285) (ΠΑΦ5430) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 22) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:7,78 υ. σ.:3,70 δ. β.:3,06 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό, σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις από το πλάσιμο. Βάση κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με κομβίο στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 286) (ΠΑΦ5418) (Εικ. 8, Σχ. 22) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,53 υ. σ.:3,71 δ. β.:3,11 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές φολίδες ερυθρού χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό, σε τμήμα της εσωτερικής και εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις από το πλάσιμο. Βάση κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με κομβίο στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 287) (ΠΑΦ3193) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 22) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,14 υ. σ.:3,72 δ. β.:3,63 Πηλός Yellowish Brown (10 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές σκουρόχρωμες και ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις. Επίχρισμα δεν διατηρείται στο σωζόμενο τμήμα. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις από το πλάσιμο. Βάση κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. Οινοχόες / Πρόχοι (288 – 293) 288) (ΠΑΦ1390) (Εικ. 8, Σχ. 22) Ε9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα χείλος και λαβής μ. δ.:6,68 υ. σ.:3,38 δ. χ.: 9 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο, χωανοειδές, με μικρή προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 289) (ΠΑΦ1180) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 22) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:7,03 υ. σ.:6,14 δ. χ.: 9 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, με πολλές μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Dark Brown / Brown, ισχυρό, θαμπό, εξωτερικά και στο χείλος. Λαιμός χωανοειδής, υψηλός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 76 Αττική ερυθροβαφής κεραμική (AtRSW) 290) (ΠΑΦ7491) (Εικ. 8, Σχ. 22) d11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα ώμου και χείλους μ. δ.:5,33 υ. σ.:3,71 δ. β.:6,5 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με μέτρια υφή εσωτερικά, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Strogn Brown, λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Ώμος κυρτός με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το χείλος και έχει αποκολληθεί. 291) (ΠΑΦ6570) (Εικ. 8, Σχ. 22) b13, Καταστροφής (0,40 - 0,85μ.) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,53 υ. σ.:3,71 δ. β.:3,11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις από το πλάσιμο. Βάση κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος, με κομβίο στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 292) (ΠΑΦ5415) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 22) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:10,88 υ. σ.:4,50δ. β.:4,68 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων φολίδες ερυθρού χρώματος και καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Weak Red, λεπτό, θαμπό, σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές επίπεδες ταινίες στην εξωτερική του επιφάνεια. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με κομβίο στο κέντρο. Τύμπανο κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. 293) (ΠΑΦ5424) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 22) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:9,41υ. σ.: 3,82 δ. β.:4,98 Πηλός Very Dark Gray (10 YR 3/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με μέτρια υφή εσωτερικά, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και ωόλιθους σκούρου χρώματος. Επίχρισμα Dark Gray, λεπτό, θαμπό, σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας, με έντονες ροές εσωτερικά. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές επίπεδες ταινίες στην εξωτερική του επιφάνεια. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλοςμπανο κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. Άλλα Κλειστά σχήματα (294) 294) (ΠΑΦ6390) (Εικ. 8, Σχ. 22) a11, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 1,00μ.) Τμήμα σώματος, και χείλους μ. δ.: 4,83 υ. σ.: 1,92 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές μικρές και μικροσκοπικες ασβεστιτικές προσμίξεις και ελάχιστες κοκκινωπές φολίδες. Επίχρισμα Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά και σκουρότερο στο σωζόμενο τμήμα εσωτερικά. Σώμα κυρτό με πλατιές διάγώνιες και τρεις παράλληλες οριζίντιες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος, κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εσωτερικά και γραπτό διάκοσμο από διαγώνιες ταινίες λευκού χρώματος στην άνω επιφάνειά του 4.Μικρασιατική Ανοιχτόχρωμη Κεραμική (AMLW) Πινάκια (295 – 299) 295) (ΠΑΦ1685) (Εικ. 8, Σχ. 23) D11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,78 υ. σ.:1,68 δ. χ.:19 77 Μικρασιατική ανοιχτόχρωμη κεραμική (AMLCW) Πηλός Very Pale Brown (10 YR 7/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, που αφορούν κυρίως φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό, ανομοιογενές, κατά τόπους ιριδίζων εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με έντονη τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που διαμορφώνει μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και φέρει οδοντωτή ταινία στην άνω εξωτερική του απόληξη και ζεύγος αυλακώσεων στην εσωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του50. 296) (ΠΑΦ3168) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,73 υ. σ.:3,86 δ. χ.:24 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, ήπια υαλοποιημένος, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές ασβεστιτικής σύστασης με τη μορφή δακτυλίων αντίδρασης. Επίχρισμα Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με έντονη τροπίδωση στην μετάβαση προς το χείλος, που φέρει εξωτερικά ζεύγος από παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, με μικρή ένταση εξωτερικά, που φέρει πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του51. 297) (ΠΑΦ679) (Εικ. 8, Σχ. 23) C8, Καταστροφής (0,55 - 0,85μ.) (β΄ στρώμα) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,27 υ. σ.:1,45 δ. β.:23 Πηλός Pale Brown (10 YR 6/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, κυρίως κοκκινωπού χρώματος. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα σχεδόν επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, με μικρή ένταση εσωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του52. 298) (ΠΑΦ1646) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,52 υ. σ.:3,19 δ. β.:20 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, κυρίως κοκκινωπού χρώματος. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά, κατά τόπους ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση και δύο παράλληλες ταινίες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο στο κατώτερο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την διευρυνόμενη άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εσωτερικά53. 299) (ΠΑΦ5394) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,73 υ. σ.:3,86 δ. β.:24 Πηλός Very Pale Brown (10 YR 7/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, κυρίως κοκκινωπού χρώματος. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό, εσωτερικά, λεπτότερο με τη μορφή ροών εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο στην περιφέρεια του πυθμένα. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς 50 Ανήκει στον τύπο 2 από το Πάριο (Ergürer 2014, 179, πίν. 1, αρ. 5), αλλά παρουσιάζει αρκετές διαφορές, κυρίως ως προς το διάκοσμο ενώ μορφολογικά βρίσκεται πιο κοντά στο παράδειγμα από το Sarachane (Hayes 1968, 211, εικ. F, αρ. 75) 51 Ανήκει στον τύπο 4 από το Πάριο, αλλά διαφοροποιείται αρκετά ως προς τη διατομή του χείλους (Ergürer 2014, 181, πίν. 2, αρ. 10) ενώ βρίσκεται πιο κοντά σε παράδειγμα από τη Λαοδίκεια (Şimşek, Bilgin 2018 εικ. 15, αρ. L08.DEK.GK.363 -17 και Hayes 1968, 211, εικ. F, αρ. 76 52 Δεν ταυτίζεται μορφολογικά με κάποιο από τους γνωστούς τύπους αλλά προσομοιάζει σε παραδείγματα του τύπου 4 από το Πάριο (βλ. ΠΑΦ3168) με χαμηλότερο χείλος και πιο επίπεδο σώμα. 53 Ανήκει στον τύπο 11 από το Πάριο (Ergürer 2014, 183 - 185, πίν. 5, αρ. 21) 78 Μικρασιατική ανοιχτόχρωμη κεραμική (AMLCW) διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού54. Βαθιά πινάκια (300) 300) (ΠΑΦ7705) (Σχ. 23) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,48 υ. σ.:2,23 δ. β.:4,23 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, κυρίως φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά, λεπτότερο με τη μορφή ροών εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Λεκανίδες (301) 301) (ΠΑΦ4788) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,80 υ. :3,99 δ. χ.:37 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικροσκοπικές προσμίξεις, που αφορούν κυρίως φολίδες κοκκινωπού χρώματος. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, κατά τόπους στιλπνό, ανομοιογενές, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με κυμάτιο στην κάτω επιφάνειά του και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, που φέρει δαντελωτή διαμόρφωση στην άνω εξωτερική του απόληξη55. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο. Έντονα δακτυλικά αποτυπώματα, ενδεχομένως ενδεικτικά της εφαρμογής του επιχρίσματος με εμβάπτιση. Κλειστά σχήματα (302) 302) (ΠΑΦ783) (Εικ. 8) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος μ. δ.:7,48 Πηλός Very Pale Brown (10 YR 7/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές προσμίξεις, κυρίως κοκκινωπού χρώματος. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), ισχυρό, θαμπό, εξωτερικά. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. 5.Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) CW1 (303 – 317) 303) (ΠΑΦ6313) (Εικ. 8, Σχ. 23) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,08 υ. σ.:3,07 δ. χ.: 31 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, λοξότμητο στην άνω εξωτερική του απόληξη, με ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 304) (ΠΑΦ 184) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,40 υ. σ.:3,70 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5YR 54 Hayes 2008a, 251, εικ. 43, πιν. 70, αρ. 1447 55 Ανάλογη διαμόρφωση, αλλά με περισσότερο κοίλα τοιχώματα, παρουσιάζει ένα όστρακο από τη Θάσο (Abadie - Reynal, Sodini 1992, 34, εικ. 14, αρ. CF190) 79 Μικρασιατική ανοιχτόχρωμη κεραμική (AMLCW) 4/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αυλάκωση στην άνω απόληξή του εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική του απόληξη. 305) (ΠΑΦ 1252) (Εικ. 8, Σχ. 23) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,54 υ. σ.:2,35 δ. χ.: 27 Πηλός Reddish Yellow (5YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με λεπτή αυλάκωση στην άνω απόληξή του εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εξωτερικό, λοξότμητο στην εξωτερική του απόληξη. 306) (ΠΑΦ6348) (Εικ. 8, Σχ. 23) B12, 2ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,45 υ. σ.:2,60 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές καστανέρυθρες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που διαμορφώνει πλατιά αβαθή σκοτία εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που διαμορφώνει έντονη προβολή στην κάτω επιφάνειά του και φέρει λεπτή αυλάκωση στην άνω εξωτερική του απόληξη 307) (ΠΑΦ837) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 23) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,85 υ. σ.:3,52 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές καστανέρυθρες συσσωρεύσεις και ωόλιθους. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που στρέφεται έντονα προς τα κάτω στην εξωτερική του απόληξη, με λεπτή αυλάκωση στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. 308) (ΠΑΦ6370) (Εικ. 8, Σχ. 23) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,55 υ. σ.:2,23 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που στρέφεται έντονα προς το κάτω μέρος. Το επίχρισμα έντονα απολεπισμένο ή αποχρωματισμένο στην εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 309) (ΠΑΦ6899) (Εικ. 8, Σχ. 24) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,17 υ. σ.:3,87 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, κατά τόπους ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που στρέφεται έντονα προς το κάτω μέρος 310) (ΠΑΦ7658) (Σχ. 24) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) 80 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,49 υ. σ.:3,65 δ. χ.: 27 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ελαφρώς σκουρότερο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, που στρέφεται προς το κάτω μέρος. 311) (ΠΑΦ181) (Εικ. 8, Σχ. 24) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,20 υ. σ.:4,80 δ. χ.: 35 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ελαφρώς σκουρότερο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. 312) (ΠΑΦ6342) (Εικ. 8, Σχ. 24) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,13 υ. σ.:3,50 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. 313) (ΠΑΦ4368) (Εικ. 8, Σχ. 24) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,61 υ. σ.:4,28 δ. β.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής, με λεπτή αυλάκωση και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 314) (ΠΑΦ7378) (Εικ. 8, Σχ. 24) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,29 υ. σ.:2,73 δ. β.: 10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Διατηρεί ίχνη από ωοειδές στήριγμα όπτησης στην επιφάνεια έδρασης της βάσης. 315) (ΠΑΦ7448) (Εικ. 8, Σχ. 24) C13, Καταστροφής (0,70 - 1,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:13,34 υ. σ.:2,88 δ. β.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή – ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος, εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες μικροσκοπικές ασβεσττιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, ανομοιογενές, θαμπό εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος. Τύμπανο σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 81 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Διατηρεί ίχνη από ωοειδές στήριγμα όπτησης στον πυθμένα. 316) (ΠΑΦ6312) (Εικ. 8, Πίν. 2, Σχ. 24) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,48 υ. σ.:2,71 δ. β.: 13 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή – άμορφο θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος, εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και κοκκινωπές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτό, ανομοιογενές, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος, που φέρει εξωτερικά τρεις παράλληλες αυλακώσεις. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Διατηρεί ίχνη από ωοειδή στηρίγματα όπτησης στον πυθμένα και στην επιφάνεια έδρασης της βάσης. 317) (ΠΑΦ255) (Εικ. 8, Σχ. 24) E7, Στρώμα καταστροφής Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:11,82 υ. σ.:5,80 δ. β.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος, που φέρει εξωτερικά λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις. Βάση κυκλική, χαμηλή, δισκοειδής. Πυθμένας επίπεδος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. CW2 (318 – 332) Loeschke 26 / Hayes 2 318) (ΠΑΦ3635) (Εικ. 8, Σχ. 24) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,46 υ. σ.:3,11 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και ορίζεται από βαθιά αυλάκωση εξωτερικά. 319) (ΠΑΦ7537) (Εικ. 8, Σχ. 24) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,00 υ. σ.:2,17 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 320) (ΠΑΦ7152) (Εικ. 8, Σχ. 24) d10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,55 υ. σ.:2,37 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με λοξότμητη την εξωτερική του απόληξη. 321) (ΠΑΦ7702) (Σχ. 24) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,52 υ. σ.:3,02 δ. β.:9 82 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ελαφρώς πιο σκούρο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος. Τύμπανο σε υποχώρηση που δεν διατηρείται, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηριγμάτων όπτησης ωοειδούς σχήματος στον πυθμένα. Hayes 2 322) (ΠΑΦ741) (Εικ. 8, Σχ. 25) C6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,45 υ. σ.:2,77 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά, που ορίζεται από ζεύγος λεπτών αυλακώσεων εξωτερικά. 323) (ΠΑΦ4734) (Εικ. 8, Σχ. 25) E12, Χωρίς στρωματογραφικά δεδομένα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,63 υ. σ.:3,26 δ. χ.: 29 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές κοκκινωπές φολίδες. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά, κατά τόπους σκουρότερο. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 324) (ΠΑΦ7753) (Εικ. 8, Σχ. 25) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,63 υ. σ.:3,26 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, με μέτρια υφή εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά, κατά τόπους σκουρότερο. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με δύο ζώνες που διατηρούν ίχνη διακόσμου με σφραγιδοκύλινδρο ή σειράς νυκτών μοτίβων εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 325) (ΠΑΦ7449) (Εικ. 8, Σχ. 25) C13, Καταστροφής (0,70 - 1,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,65 υ. σ.:2,56 δ. β.:11 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος. Τύμπανο κυρτό σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηρίγματος όπτησης ωοειδούς σχήματος στον πυθμένα. 326) (ΠΑΦ4674) (Εικ. 8, Σχ. 25) E12, 2ο στρώμα (καταστροφής) 1,00 - 1,30μ. από την επιφάνεια Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,45 υ. σ.:1,93 δ. β.:13 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και κοκκινωπές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 83 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος. Τύμπανο σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηρίγματος όπτησης ωοειδούς σχήματος στην επιφάνεια έδρασης της βάσης. 327) (ΠΑΦ1291) (Εικ. 8, Σχ. 25) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα βάσης και σώματος, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:13,86 υ. σ.:2,53 δ. β.:10 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός στο κέντρο. Τύμπανο κυρτό, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηρίγματος όπτησης ωοειδούς σχήματος στην επιφάνεια έδρασης της βάσης. 328) (ΠΑΦ7755) (Σχ. 25) e12, Καταστροφής Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:7,72 υ. σ.:1,89 δ. β.:8 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας επίπεδος. Τύμπανο κυρτό, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηρίγματος όπτησης ωοειδούς σχήματος στον πυθμένα. 329) (ΠΑΦ1672) (Εικ. 9, Σχ. 25) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,98 υ. σ.:1,57 δ. β.:8,5 Πηλός Light Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας επίπεδος, με αυλάκωση στην περιφέρειά του. Τύμπανο σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης στηρίγματος ορθογώνιου σχήματος στον πυθμένα. 330) (ΠΑΦ7476) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 25) c11 - d11, Καθαρισμός υποστρώματος Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,48 υ. σ.:1,49 δ. β.:11 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και σποραδικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος. Βάση κυκλική, δισκοειδής. Πυθμένας κυρτός, με τρεις λεπτές, ομόκεντρες αυλακώσεις. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Απομίμηση CW2 331) (ΠΑΦ4518) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 25) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,16 υ. σ.:3,10 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και σποραδικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά, ανομοιογενές, κατά τόπους σκουρότερο εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που φέρει δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις κάτω από το χείλος 84 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση ημικυλινδρικής διατομής εξωτερικά. 332) (ΠΑΦ565) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 25) B5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:4,68 υ. σ.:2,40 δ. χ.:11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με άμορφο θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ένταση και ζεύγος λεπτών ανάγλυφων ταινιών στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. CW3 (333 – 360) Loeschcke 19 333) (ΠΑΦ179) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 25) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,60 υ. σ.:4,30 δ. χ.:14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, σε μικρή προβολή εξωτερικά, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 334) (ΠΑΦ187) (Εικ. 9, Σχ. 25) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,15 υ. σ.:3,75 δ. χ.:13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. 335) (ΠΑΦ7554) (Εικ. 9, Σχ. 25) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:5,35 υ. σ.:1,58 δ. β.:5,5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο. Σώμα κοίλο. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Loeschcke 19 / Hayes 3 336) (ΠΑΦ4831) (Εικ. 9, Σχ. 25) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,45 υ. σ.:3,48 δ. χ.:12,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 337) (ΠΑΦ418) (Εικ. 9, Σχ. 25) E5, Στρώμα καταστροφής Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.:6,48 υ.:4,20 δ. χ.:8 85 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με άμορφο θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις56. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ωοειδούς σχεδόν διατομής. 338) (ΠΑΦ577) (Εικ. 9, Σχ. 25) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,85 υ. σ.:3,95 δ. χ.:17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με βαθιά αυλάκωση στο ανώτερο τμήμα του εσωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 339) (ΠΑΦ1376) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 25) E9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,58 υ. σ.:4,42 δ. χ.:14 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος εξωτερικά σκουρότερο και κατά τόπους αποχρωματισμένο. 340) (ΠΑΦ4733) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 26) E12, Χωρίς στρωματογραφικά δεδομένα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,80 υ. σ.:3,26 δ. χ.:17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με πλατιά αβαθή αυλάκωση στην εξωτερική του επιφάνεια. 341) (ΠΑΦ7700) (Εικ. 9, Σχ. 26) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,98 υ. σ.:3,76 δ. χ.:18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με κυρτή την κάτω εξωτερική του απόληξη. 342) (ΠΑΦ4750) (Εικ. 9, Σχ. 26) Β8-Β9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,28 υ. σ.:3,92 δ. χ.:10 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με τραπεζοειδή την κάτω εξωτερική του απόληξη. 343) (ΠΑΦ7259) (Εικ. 9, Σχ. 26) 56 Η διαφοροποίηση των χαρακτηριστικών του πηλού ενδεχομένως σχετίζεται με τις συνθήκες διατήρησης του αγγείου, καθώς η σύσταση και τα υπόλοιπα γνωρίσματα δεν διαφοροποιούνται από τα υπόλοιπα παραδείγματα της ομάδας (CWi) 86 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,00 υ. σ.:3,68 δ. χ.:12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 344) (ΠΑΦ7354) (Εικ. 9, Σχ. 26) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,95 υ. σ.:3,18 δ. χ.:10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή και κατά τόπους άμορφο θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, αρκετά απολεπισμένο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 345) (ΠΑΦ49) (Εικ. 9, Σχ. 26) E7, Επίχωση της παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,90 υ. σ.:2,90 δ. χ.:10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 346) (ΠΑΦ4824) (Εικ. 9, Σχ. 26) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,57 υ. σ.:3,66 δ. χ.:13,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 347) (ΠΑΦ6049) (Εικ. 9, Σχ. 26) b8, 3ο (βάθος 0,90 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,94 υ. σ.:3,40 δ. χ.:15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και στο χείλος, λεπτότερο, θαμπό στο σώμα εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 348) (ΠΑΦ113) (Εικ. 9, Σχ. 26) A3 – A5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:7,00 υ. σ.:3,20 δ. β.:5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Πυθμένας κοίλος. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 349) (ΠΑΦ6307) (Εικ. 9, Σχ. 26) B13, Καλλιέργειας 87 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:7,27 υ. σ.:2,13 δ. β.:4,76 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ωοειδούς διατομής, με λοξότμητη την κάτω εξωτερική του απόληξη. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα και ίχνη από κόψιμο με νήμα στην επιφάνεια έδρασης. 350) (ΠΑΦ4848) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 26) C10, 2ο Στρώμα επίχωσης (0,75 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:4,78 υ. σ.:2,00 δ. β.:5 Πηλός Pink (5 YR 7/4) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και κοκκινωπές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ορθογώνιας διατομής, λοξότμητο εσωτερικά, σε μικρή προβολή εξωτερικά. 351) (ΠΑΦ6335) (Εικ. 9, Σχ. 26) a10, Στρώμα 1 Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:6,56 υ. σ.:1,69 δ. β.:5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας διατομής, λοξότμητο εσωτερικά, σε μικρή προβολή εξωτερικά, με κυρτή επιφάνεια έδρασης. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα και επιμήκη αποτυπώματα διαμορφωμένα με επίχρισμα στην επιφάνεια έδρασης. 352) (ΠΑΦ6322) (Εικ. 9, Σχ. 26) B12, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,56 υ. σ.:1,69 δ. β.:5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό, αρκετά απολεπισμένο, εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, πόδιο, ορθογώνιας διατομής, λοξότμητο εσωτερικά, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα και ίχνη χρήσης ωοειδών στηριγμάτων όπτησης στην επιφάνεια έδρασης 353) (ΠΑΦ7552) (Εικ. 9, Σχ. 26) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,41 υ. σ.:1,95 δ. β.:5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, πόδιο, ορθογώνιας διατομής, λοξότμητο εσωτερικά και στην κάτω εξωτερική του απόληξη, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα και ίχνη χρήσης ωοειδών στηριγμάτων όπτησης στην επιφάνεια έδρασης Αποκλίνοντα 354) (ΠΑΦ4865) (Εικ. 9, Σχ. 26) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,80 υ. σ.:4,17 δ. χ.:16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με 88 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο, τραπεζοειδούς διατομής εξωτερικά. Λεπτές πυκνές ακανόνιστες αυλακώσεις εξωτερικά και στο χείλος εσωτερικά. Το επίχρισμα στο χείλος, εξωτερικά κατά τόπους σκουρότερο. 355) (ΠΑΦ6896) (Εικ. 9, Σχ. 26) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,69 υ. σ.:3,95 δ. χ.:22 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Λεπτές πυκνές ακανόνιστες αυλακώσεις στο σώμα εξωτερικά και λιγότερο έντονες εσωτερικά. 356) (ΠΑΦ7758) (Σχ. 26) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:3,60 υ. σ.:2,20 δ. χ.:7 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με στενό δακτύλιο επικλινή προς το εξωτερικό στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 357) (ΠΑΦ5951) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 26) a10, Υπόστρωμα ψηφιδωτού Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,05 υ. σ.:1,97 δ. β.:5,18 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, λοξότμητο εσωτερικά. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη χρήσης βούρτσας στην εσωτερική επιφάνεια. 358) (ΠΑΦ7261) (Εικ. 9, Σχ. 26) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,73 υ. σ.:2,20 δ. β.:5,09 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, λοξότμητο εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα. 359) (ΠΑΦ7199) (Εικ. 9, Σχ. 26) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:10,33 υ. σ.:2,64 δ. β.:6,3 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, λοξότμητο εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος, με δύο ομόκεντρες ακανόνιστες βαθιές αυλακώσεις. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο και ελάχιστος πλεονάζων πηλός στον πυθμένα. 360) (ΠΑΦ2824) (Εικ. 9, Σχ. 26) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Βάση και τμήμα σώματος 89 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) μ. δ.:7,46 υ. σ.:2,44 δ. β.:4,79 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση εξωτερικά και λεπτές ακανόνιστες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κοίλος, με κομβίο στο κέντρο. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ανάγλυφη σπείρα από το πλάσιμο στον πυθμένα και πλεονάζων πηλός στο τύμπανο και στην επιφάνεια έδρασης. CW4 (361 – 392) 361) (ΠΑΦ4792) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 27) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:15,55 υ.:6,79 δ. χ.:30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο τριγωνικής διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 362) (ΠΑΦ4752) (Εικ. 9, Σχ. 27) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) και D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε πέντε συνανήκοντα, τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:22,54 υ.:6,30 δ. χ.:23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και καστανέρυθρες κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό στο σωζόμενο τμήμα του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 363) (ΠΑΦ4796) (Εικ. 9, Σχ. 27) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,25 υ. σ.:4,29 δ. χ.:28 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, περισσότερο στιλπνό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με λεπτή ανάγλυφη ταινία εσωτερικά. 364) (ΠΑΦ6300) (Εικ. 9, Σχ. 27) B13, Στρώμα ωμών πλίθων και A14, στρώμα Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε τέσσερα συνανήκοντα, τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:20,03 υ. σ.:4,54 δ. χ.:24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με λεπτή ανάγλυφη ταινία εσωτερικά. 365) (ΠΑΦ6626) (Εικ. 9, Πίν. 3, Σχ. 27) c7, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,68 υ. σ.:3,32 δ. χ.:25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα 90 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) Yellowish Red (5 YR 4/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. 366) (ΠΑΦ702) (Εικ. 9, Σχ. 27) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:13,46 υ. σ.:5,09 δ. χ.:24 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και κοκκινωπές φολίδες. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις κάτω από αυτή εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με ζεύγος λεπτών, ανάγλυφων ταινιών εσωτερικά. 367) (ΠΑΦ5380) (Εικ. 9, Σχ. 27) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,08 υ. σ.:4,76 δ. χ.:31 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, περισσότερο στιλπνό στο ανώτερο τμήμα του σώματος εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, λοξότμητο εσωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. 368) (ΠΑΦ4740) (Εικ. 9, Σχ. 27) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,80 υ. σ.:3,70 δ. χ.:28 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. 369) (ΠΑΦ5421) (Εικ. 9, Σχ. 28) D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,39 υ. σ.:2,61 δ. χ.:24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με λεπτή αυλάκωση εσωτερικά. 370) (ΠΑΦ6947) (Εικ. 9, Σχ. 28) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,67 υ. σ.:3,22 δ. χ.:28 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, λοξότμητο εσωτερικά. 371) (ΠΑΦ714) (Εικ. 10, Σχ. 28) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ) (στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,45 υ. σ.:3,51 δ. χ.:24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 91 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) 372) (ΠΑΦ6898) (Εικ. 10, Σχ. 28) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:10,16 υ. σ.:3,01 δ. χ.:21 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, λεπτότερο εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. 373) (ΠΑΦ1167) (Εικ. 10, Σχ. 28) D9, β΄ στρώμα (0,5 - 0,8μ.) ως το επίπεδο του συμπιλητού δαπέδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,60 υ. σ.:4,70 δ. χ.:34 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση και λεπτή αυλάκωση πάνω από αυτή εξωτερικά. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. 374) (ΠΑΦ6330) (Εικ. 10, Σχ. 28) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,26 υ. σ.:3,57 δ. χ.:29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 375) (ΠΑΦ581) (Εικ. 10, Πίν. 3, Σχ. 28) Β6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,69 υ. σ.:2,24 δ. β.:12,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και ασημίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εσωτερικά και πολυάριθμες εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 376) (ΠΑΦ3755) (Εικ. 10, Σχ. 28) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,10 υ. σ.:1,37 δ. β.:14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 377) (ΠΑΦ6927) (Εικ. 10, Σχ. 28) A13, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,74 υ. σ.:2,04 δ. β.:10,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 378) (ΠΑΦ6324) (Εικ. 10, Σχ. 28) 92 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) a10, Στρώμα 2 Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:8,91 υ. σ.:1,94 δ. β.:16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής και λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 379) (ΠΑΦ6294) (Εικ. 10, Σχ. 28) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,17 υ. σ.:2,72 δ. β.:24 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 380) (ΠΑΦ4869) (Εικ. 10, Σχ. 28) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,84 υ. σ.:2,88 δ. β.:11 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με βαθιά αυλάκωση εσωτερικά, λεπτές παράλληλες αυλακώσεις και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Στην εξωτερική επιφάνεια διατηρεί δισκοειδή ίχνη, ενδεχομένως από τη χρήση στηριγμάτων όπτησης 381) (ΠΑΦ6450) (Εικ. 10, Σχ. 28) a13, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:16,65 υ. σ.:3,72 δ. β.:11,4 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση στο άνω τμήμα και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση, εξωτερικά, που φέρει πλατιές επίπεδες ταινίες εσωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 382) (ΠΑΦ4793) (Εικ. 10, Πίν. 3, Σχ. 29) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:14,34 υ. σ.:2,40 δ. β.:11 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, ήπια υαλοποιημένος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με παράλληλες αυλακώσεις στο κατώτερο τμήμα εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 383) (ΠΑΦ4891) (Εικ. 10, Σχ. 29) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:17,15 υ. σ.:2,91 δ. β.:13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), 93 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλαστική διαμόρφωση από διαγώνιες πτυχές, ζεύγος αυλακώσεων στη μετάβαση προς τη βάση και στο ανώτερο σωζόμενο τμήμα εξωτερικά και δύο ζεύγη λεπτών αυλακώσεων εσωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 384) (ΠΑΦ4882) (Εικ. 10, Σχ. 29) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:11,97 υ. σ.:3,08 δ. β.:15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, σε υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 385) (ΠΑΦ6556) (Εικ. 10, Σχ. 29) b13, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:11,36 υ. σ.:2,13 δ. β.:11 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση και πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 386) (ΠΑΦ6451) (Εικ. 10, Πίν. 3, Σχ. 29) a13, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:11,10 υ. σ.:2,52 δ. β.:17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση και πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 387) (ΠΑΦ6053) (Εικ. 10, Σχ. 29) b8, Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,59 υ. σ.:2,97 δ. β.:14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, πυκνότερες στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Στον πυθμένα διατηρούνται ίχνη επιδιόρθωσης πριν την όπτηση. 388) (ΠΑΦ6948) (Εικ. 10, Σχ. 29) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:4,51 υ. σ.:2,19 δ. β.:12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής, με πλαστική διαμόρφωση στην εξωτερική της επιφάνεια. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 389) (ΠΑΦ7260) (Εικ. 10, Σχ. 29) 94 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:4,51 υ. σ.:2,19 δ. β.:12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση και πλαστική διαμόρφωση από διαγώνιες πτυχές που φέρει επιπλέον λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 390) (ΠΑΦ6504) (Εικ. 10, Σχ. 29) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:12,63 υ. σ.:2,32 δ. β.:18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Στον πυθμένα ίχνος δισκοειδούς σχήματος που ενδεχομένως σχετίζεται με χρήση στηριγμάτων όπτησης 391) (ΠΑΦ470) (Εικ. 10, Σχ. 29) a5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:6,97 υ. σ.:2,10 δ. β.:12 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής, με δύο αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. Πυθμένας κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 392) (ΠΑΦ6920) (Εικ. 10, Σχ. 29) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:5,81 υ. σ.:1,97 δ. β.:13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με αυλάκωση στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Loeschke 9 (393) 393) (ΠΑΦ166) (Εικ. 10, Πίν. 3, Σχ. 29) D3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,25 υ. σ.:2,50 δ. χ.:18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), ισχυρό στιλπνό εσωτερικά, λεπτότερο, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό. CW5 (394 – 396) 394) (ΠΑΦ4742) (Εικ. 10, Σχ. 29) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:6,39 υ. σ.:2,97 δ. χ.:10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), ισχυρό στιλπνό 95 Κεραμική Çandarli (CW) / (ESC) εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 395) (ΠΑΦ4832) (Εικ. 10, Σχ. 29) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:2,85 υ. σ.:2,85 δ. χ.:10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση εσωτερικά και εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 396) (ΠΑΦ4539) (Εικ. 10, Σχ. 29) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,25 υ. σ.:3,35 δ. χ.:17 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και λίγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 6.Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) MGrW1 (397 – 450) MGrW1.i 397) (ΠΑΦ5627) (Εικ. 10, Σχ. 30) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Σε κατατομή μ. δ.: 11,21 υ.: 4,52 δ. χ.: 33 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με οδοντωτή ταινία, δύο βαθιές αυλακώσεις και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο. Η εξωτερική επιφάνεια ανομοιογενής χρωματικά. 398) (ΠΑΦ6379) (Εικ. 10, Σχ. 30) a11, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,05 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 38,5 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με οδοντωτή ταινία, δύο βαθιές αυλακώσεις και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 399) (ΠΑΦ4601) (Εικ. 10, Σχ. 30, 171) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,98 υ. σ.: 3,78 δ. χ.: 36 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 400) (ΠΑΦ5390) (Εικ. 10, Σχ. 30, 171) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 – 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα 96 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) μ. δ.: 10,10 υ. σ.: 3,95 δ. χ.: 28 Πηλός Light Gray / Gray (2,5 Y N6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό σε επάλληλες στοιβάδες πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά, και ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν εμπίεστα μηνισκοειδή πλαίσια με γεωμετρικό διάκοσμο, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 401) (ΠΑΦ7163) (Εικ. 10, Σχ. 30) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,40 υ. σ.: 4,14 δ. χ.: 30 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με πυρήνα που διαμορφώνει επάλληλες στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 402) (ΠΑΦ6640) (Εικ. 10, Πίν. 3, Σχ. 30) c8, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,64 υ. σ.: 3,13 δ. χ.: 33 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 403) (ΠΑΦ1704) (Εικ. 10, Σχ. 30) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα βάσης σώματος και χείλους μ. δ.: 10,74 υ. σ. : 4,45 δ. χ.: 31 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική επίπεδη, με ομαλή μετάβαση. 404) (ΠΑΦ5427) (Εικ. 10, Σχ. 30) A8, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) Σε κατατομή μ. δ.: 11,16 υ. : 4,85 δ. χ.: 36 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ζώνη διαμορφωμένη με σφραγιδοκύλινδρο, οριζόμενη από λεπτές αυλακώσεις στη μετάβαση προς τον πυθμένα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική επίπεδη με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο. 405) (ΠΑΦ6271) (Εικ. 10, Σχ. 30) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,35 υ. σ. : 4,02 δ. χ.: 31 Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 97 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 406) (ΠΑΦ6280) (Εικ. 10, Σχ. 30) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή μ. δ.: 9,35 υ. σ. : 4,02 δ. χ.: 31 Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, λείος, με πυρήνα ανοιχτόχρωμο κατά τόπους, σκουρόχρωμη επιφάνεια, έντονα απολεπισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει εμπίεστη ταινία με κοκκίδωση, και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 407) (ΠΑΦ6602) (Εικ. 10, 171) c4, Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου (βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,48 υ. σ.: 1,74 δ. χ.: 22 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με οδοντωτή ταινία και ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστα ωοειδή θέματα στην άνω επιφάνειά του. 408) (ΠΑΦ3259) (Εικ. 10, Πίν. 3, 171) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,08 υ. σ.: 3,18 δ. χ.: 24 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με ζώνη από εμπίεστα ωοειδή θέματα, οριζόμενη από αυλακώσεις, στην άνω επιφάνειά του. MGrW1.ii 409) (ΠΑΦ761) (Εικ. 10, Σχ. 31) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος χείλους. μ. δ.: 11,41 υ. σ. : 5,04 δ. χ.: 34 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με οδοντωτή ταινία και δύο πλατιές αυλακώσεις, που χωρίζονται μεταξύ του από λεπτότερη, στην άνω επιφάνειά του. 410) (ΠΑΦ6517) (Εικ. 10, Σχ. 31) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.: 7,97 υ. σ. : 3,48 δ. χ.: 19 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, γκρίζα, ανομοιογενή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με πλατιά αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 411) (ΠΑΦ5930) (Εικ. 11, Σχ. 31) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα. μ. δ.: 9,09 υ. σ. : 4,20 δ. χ.: 25 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, κατά τόπους σκουρότερη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, με δύο πλατιές και μια λεπτότερη αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 412) (ΠΑΦ1516) (Εικ. 11, Σχ. 31) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,52 υ. σ. : 4,53 δ. χ.: 36 98 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 413) (ΠΑΦ5392) (Εικ. 11, Σχ. 31) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,02 υ. σ. : 5,03 δ. χ.: 35 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 414) (ΠΑΦ6275) (Εικ. 11, Σχ. 31) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Σε κατατομή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 18,50 υ. : 4,69 δ. χ.: 26 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, έντονα απολεπισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη την οποία περιθέουν μηνισκοειδή εμπίεστα πλαίσια με γεωμετρικά θεματα (βλ. ΠΑΦ5390), και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο ελάχιστα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με λεπτή αυλάκωση. 415) (ΠΑΦ4602) (Εικ. 11, Σχ. 31) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,97 υ. σ. : 5,06 δ. χ.: 39 Πηλός Gray / Light Gray (7,5 YR N6) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκουρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις, με σποραδικά καστανέρυθρα στοιχεία. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση άνω επιφάνειά του. 416) (ΠΑΦ1705) (Εικ. 11, Σχ. 31) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 21,90 υ. σ. : 4,65 δ. χ.: 36 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 417) (ΠΑΦ5600) (Εικ. 11, Σχ. 31) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,19 υ. σ. : 4,22 δ. χ.: 25 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 418) (ΠΑΦ5429) (Εικ. 11, Σχ. 32) C12, Δεν προσδιορίζεται 99 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,37 υ. σ. : 2,69 δ. χ.: 27 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλάκωση και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 419) (ΠΑΦ1722) (Εικ. 11, Σχ. 32) D10-11E10, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 7,07 υ. : 3,45 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εξωτερικό, με πλατιά ζώνη σε υποχώρηση στην εξωτερική περιφέρεια του, δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, και αυλάκωση. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος, με αυλάκωση στην περιφέρειά του. Τύμπανο επίπεδο. 420) (ΠΑΦ7416) (Εικ. 11, Πίν. 3, Σχ. 32) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 20,90 υ. σ. : 4,24 δ. χ.: 30,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπονώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές οπές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη και δύο παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. MGrW1.iii 421) (ΠΑΦ6394) (Εικ. 11, Σχ. 32) a11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,91 υ. σ. : 4,01 δ. χ.: 38 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 422) (ΠΑΦ1509) (Εικ. 11, Σχ. 32) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 6,47 υ. σ. : 3,08 δ. χ.: 28 Πηλός Grayish Brown (10 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 423) (ΠΑΦ7319) (Εικ. 11, Σχ. 32, 171) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,70 υ. σ. : 2,79 δ. χ.: 27 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, με μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις, πλούσιος σε ασβεστιτικά στοιχεία. Επίχρισμα Very Dark Gray, λεπτό, εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εξωτερικό, με ζώνη από ενσφράγιστα θέματα, με μοτίβο σχοινίου, σε επάλληλα, εραλδικά τοποθετημένα ζεύγη, οριζόμενη από αυλακώσεις, στην άνω επιφάνειά του 424) (ΠΑΦ5398) (Εικ. 11, Πίν. 3, Σχ. 171) B10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους 100 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) μ. δ.: 9,85 υ. σ. : 0,93 δ. χ.: 28 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με σκούρο πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές πυριτικές, σε ορισμένες περιπτώσεις πολυκρυσταλλικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, με ζώνη από διαγώνια τοποθετημένα εμπίεστα φύλλα, οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις, στην άνω επιφάνειά του. 425) (ΠΑΦ3169) (Εικ. 11, Πίν. 3, Σχ. 32) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,73 υ. σ. : 4,30 δ. χ.: 29 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο κάτω μέρος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό, με πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 426) (ΠΑΦ6282) (Εικ. 11, Σχ. 32) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,62 υ. σ. : 4,34 δ. χ.: 35 Πηλός Very Dark Grayish Brown (10 YR 3/2), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, επιφάνεια κατά τόπους αποχρωματισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό, με δαντελωτή διαμόρφωση απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. MGrW1.iv 427) (ΠΑΦ6277) (Εικ. 11, Σχ. 32) b9, 2ο (βάθος 0,50 - 0,90μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,91 υ. σ. : 4,79 δ. χ.: 29 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 428) (ΠΑΦ5462) (Εικ. 11, Σχ. 32) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,25 υ. σ. : 3,45 δ. χ.: 33 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό και επικλινές προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 429) (ΠΑΦ7660) (Εικ. 11, Σχ. 32) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,01 υ. σ. : 2,25 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, τεφροπράσινη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλάκωση και σειρά στιγμών, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 430) (ΠΑΦ3167) (Εικ. 11, Σχ. 33) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,07 υ. σ. : 2,05 δ. χ.: 36 Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με αυλάκωση και λεπτή ανάγλυφη ταινία στην άνω επιφάνειά του. 101 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 431) (ΠΑΦ1460) (Εικ. 11, Πίν. 3, Σχ. 33, 171) D11- E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (δ΄στρώμα - καύση) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,36 υ. σ. : 1,18 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος – μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές καστανέρυθρες προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις, που φέρει πλατιά κυματοειδή αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 432) (ΠΑΦ7186) (Εικ. 11, Πιν. 3, Σχ. 33) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Σε κατατομή, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 25,20 υ. : 5,97 δ. χ.: 35 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, και ζεύγος παράλληλων αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο. 433) (ΠΑΦ79) (Εικ. 11, Σχ. 33) ABCD 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,60 υ. σ. : 4,60 δ. χ.: 34 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλάκωση και σειρά στιγμών, και αυλάκωση με πλατιά ζώνη σε υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 434) (ΠΑΦ5391) (Εικ. 11, Σχ. 33, 171) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,98 υ. σ. : 3,07 δ. χ.: 22,5 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 435) (ΠΑΦ1702) (Εικ. 11, Πίν. 4, Σχ. 33) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,42υ. σ. : 2,95 δ. χ.: 27 Πηλός Grayish Brown (10 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλακώση και σειρά στιγμών, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 436) (ΠΑΦ3006) (Εικ. 11, Σχ. 33) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,40 υ. σ. : 4,44 δ. χ.: 33 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει ταινία με εμπίεστο μοτίβο σχοινίου, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 102 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 437) (ΠΑΦ4261) (Εικ. 11, Πίν. 4, Σχ. 33, 171) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 10,94 υ. σ. : 2,50 δ. β.: 18 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, με μικροσκοπικές γκρίζες συσσωρεύσεις σφαιρικού σχήματος και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που μειώνονται σε πάχος προς τα επάνω. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας κοίλος με δύο επάλληλες ζώνες διαμορφωμένες με σφραγιδοκύλινδρο. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. 438) (ΠΑΦ4704) (Εικ. 11, Σχ. 33) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 9,12 υ. σ. : 2,95 δ. β.: 22 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, κατά τόπους αποχρωματισμένος, με μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με τοιχώματα που μειώνονται σε πάχος προς τα επάνω και φέρουν δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 439) (ΠΑΦ465) (Εικ. 11, Πίν. 4, Σχ. 33) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,70 υ. σ. : 4,19 δ. χ.: 28 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, μαλακός, με άμορφο θραυσμό, μέτρια υφή – σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Dark Gray, λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 440) (ΠΑΦ1303) (Εικ. 11, Σχ. 34) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,32 υ. σ. : 4,14 δ. χ.: 25 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, μαλακός, με άμορφο θραυσμό, σε στρώσεις, λείος, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Dark Gray, λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 441) (ΠΑΦ5461) (Εικ. 11, Σχ. 171) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα χείλους μ. δ.: 3,14 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με άμορφο θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με ζώνη που ορίζεται από ζεύγος αυλακώσεων και φέρει επάλληλα εμπίεστα πλαίσια τα οποία χωρίζονται μεταξύ τους από κάθετες λεπτές ζώνες με μοτίβο σχοινίου, στην άνω επιφάνειά του. MGrW1.v 442) (ΠΑΦ6600) (Εικ. 11, Σχ. 34) c4, Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16 υ. : 5,34 δ. χ.: 33 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, και ζεύγος 103 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με ομαλή μετάβαση. Πυθμένας κοίλος, με ζώνη οριζόμενη από λεπτές αυλακώσεις, που φέρει διάκοσμο διαμορφωμένο με σφραγιδοκύλινδρο. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 443) (ΠΑΦ4461) (Εικ. 11, Σχ. 34, 171) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,17 υ. σ. : 3,70 δ. χ.: 27 Πηλός Light Brownish Gray (10 YR 6/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση κάτω από το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, δαντελωτή απόληξη και επάλληλα νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 444) (ΠΑΦ5949) (Εικ. 11, Σχ. 34) a10, Υπόστρωμα ψηφιδωτού Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,57 υ. σ. : 3,49 δ. χ.: 34 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή εσωτερικά, δαντελωτή απόληξη και αυλάκωση με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 445) (ΠΑΦ5426) (Εικ. 11, Σχ. 34) A7 – 8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,68 υ. σ. : 2,22 δ. χ.: 17 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη, ανομοιογενή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αμελώς εκτελεσμένες αυλακώσεις, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 446) (ΠΑΦ4633) (Εικ. 11, Πίν. 4, Σχ. 34) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,69 υ. σ. : 3,57 δ. χ.: 22 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος εσωτερικά, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 447) (ΠΑΦ7384) (Εικ. 11, Σχ. 34) c12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,71 υ. σ. : 3,69 δ. χ.: 27 Πηλός Gray / Light Gray (7,5 YR N6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, ορθογώνιας διατομής, με δαντελωτή απόληξη. Βάσεις 448) (ΠΑΦ1858) (Εικ. 11, Σχ. 34) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 11,32 υ. σ. : 1,51 δ. β.: 21 Πηλός Very Dark Gray (10 YR 3/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. 104 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 449) (ΠΑΦ3827) (Εικ. 11, Σχ. 34) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 10,55 υ. σ. : 4,33 δ. β.: 16 Πηλός Grayish Brown (10 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα, με βαθιά αυλάκωση στην περιφέρειά του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 450) (ΠΑΦ5893) (Εικ. 11, Σχ. 34) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα πυθμένα μ. δ.: 9,51 Πηλός Yellowish Brown (10 YR 5/8), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους απολεπισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας κυρτός στο κεντρικό τμήμα, οριζόμενος από ζεύγος αυλακώσεων. Τύμπανο επίπεδο. MGrW2 (451 – 481) MGrW1 / MGrW2 451) (ΠΑΦ5539) (Εικ. 12, Σχ. 34) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,99 υ. σ. : 2,94 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά, δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 452) (ΠΑΦ6799) (Εικ. 12, Σχ. 35) d6, Καλλιέργειας (0,00 - 0,40μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,17 υ. σ. : 4,36 δ. χ.: 20 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, αυλάκωση και ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 453) (ΠΑΦ6272) (Εικ. 12, Σχ. 35) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,70 υ. σ. : 2,95 δ. χ.: 18 Πηλός Light Brownish Gray (10 YR 6/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του, η εσωτερική ευρύτερη. MGrW2.i 454) (ΠΑΦ5425) (Εικ. 12, Σχ. 35) A7 – 8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,18 υ. σ. : 3,29 δ. χ.: 12 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν δύο επάλληλες σειρές στιγμών με μεγαλύτερες στιγμές στις κορυφές της, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του, η εσωτερική ευρύτερη. 105 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 455) (ΠΑΦ6269) (Εικ. 12, Σχ. 35) a10, Στρώμα 2 Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,88 υ. : 6,41 δ. χ.: 14,5 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρός πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη ανομοιογενή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές, ακανόνιστες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν μηνισκοειδή ενσφράγιστα πλαίσια με γεωμετρικά θέματα57, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του, η εσωτερική ευρύτερη. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. 456) (ΠΑΦ6273) (Εικ. 12, Σχ. 35, 171) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,26 υ. σ. : 1,98 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν μηνισκοειδή ενσφράγιστα πλαίσια με οδοντωτή ταινία με ζεύγη ομόκεντρων εμπίεστων κύκλων στις κορυφές της, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του, η εσωτερική ευρύτερη. 457) (ΠΑΦ1733) (Εικ. 12, Σχ. 35) b9, 2ο (βάθος 0,50 - 0,90μ.), E9 Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) Σε κατατομή, σε πέντε συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 13,85 υ. : 5,65 δ. χ.: 13,85 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη και δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με ζεύγος αυλακώσεων στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 458) (ΠΑΦ7162) (Εικ. 12, Σχ. 35) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,81 υ. σ. : 5,05 δ. χ.: 14 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 459) (ΠΑΦ1724) (Εικ. 12, Σχ. 35) E9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,44 υ. σ. : 3,51 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 460) (ΠΑΦ6554) b11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,98 υ. σ. : 3,07 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 57 Οι σφραγίδες όμοιες με ΠΑΦ5390 και ΠΑΦ6275 106 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) 461) (ΠΑΦ762) (Εικ. 12, Σχ. 35) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,24 υ. σ. : 4,66 δ. χ.: 15 Πηλός Brown / Dark Brown (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις, έντονα αποχρωματισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιά ζώνη, σε μικρή υποχώρηση κάτω από το χείλος και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 462) (ΠΑΦ1954) (Εικ. 12, Σχ. 35) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,01 υ. σ. : 3,69 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 463) (ΠΑΦ526) (Εικ. 12, Σχ. 35) A5, Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,47 υ. σ. : 1,61 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές σκουρόχρωμες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Very Dark Gray, ισχυρό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 464) (ΠΑΦ1615) (Εικ. 12, Σχ. 35) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,22 υ. σ. : 1,89 δ. χ.: 16,5 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 465) (ΠΑΦ1659) (Εικ. 12, Πίν. 4, Σχ. 35) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,64 υ. σ. : 3,05 δ. χ.: 12,5 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και σποραδικά μικροαπολιθώματα. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 466) (ΠΑΦ2060) (Εικ. 12, Σχ. 35) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,53 υ. σ. : 1,89 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με πλατιά αυλακώση στην άνω επιφάνειά του. 467) (ΠΑΦ3561) (Εικ. 12, Σχ. 35) 107 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,78 υ. σ. : 3,03 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ακανόνιστες αυλακώσεις εξωτερικά, που δεν συνεχίζονται σε ολόκληρη την περιφέρεια. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη. 468) (ΠΑΦ6696) (Εικ. 12, Πίν 4, Σχ. 35) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,45 υ. σ. : 1,85 δ. χ.: 14 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, κατά τόπους σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις και σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις, η εσωτερική ευρύτερη, στην άνω επιφάνειά του. 469) (ΠΑΦ6882) (Εικ. 12, Σχ. 36) e5 - e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,86 υ. σ. : 3,78 δ. χ.: 15 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, κατά τόπους σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με χαμηλή ακμή εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 470) (ΠΑΦ1573) (Εικ. 12, Σχ. 36) D10E10-11μ, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,69 υ. σ. : 2,05 δ. χ.: 13,5 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση και σειρά στιγμών, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 471) (ΠΑΦ6097) (Εικ. 12, Σχ. 36) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,39 υ. σ. : 2,64 δ. β.: 6 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με πλατιά αυλάκωση στο κέντρο. Τύμπανο σχεδόν επίπεδο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 472) (ΠΑΦ6866) (Εικ. 12, Σχ. 36, 171) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 5,34 υ. σ. : 1,30 δ. β.: 4,63 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στο κέντρο. Τύμπανο σχεδόν επίπεδο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, που φέρει εγχάρακτο σταυρό, διαμορφωμένο μετά την όπτηση. 473) (ΠΑΦ4519) (Εικ. 12, Σχ. 36) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 5,52 υ. σ. : 1,09 δ. β.: 4,12 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα 108 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στο κέντρο. Τύμπανο σχεδόν επίπεδο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, που φέρει εγχάρακτο σταυρό, διαμορφωμένο μετά την όπτηση. 474) (ΠΑΦ6648) (Εικ. 12, Σχ. 36) c9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,02 υ. σ. : 1,88 δ. β.: 4 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με σκούρο πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με τρεις πλατιές αυλακώσεις. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 475) (ΠΑΦ6783) (Εικ. 12, Σχ. 36) c10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,04 υ. σ. : 1,11 δ. β.: 4,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με αυλάκωση εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με αυλάκωση στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. MGrW2.ii 476) (ΠΑΦ6824) (Εικ. 12, Σχ. 36, 171) d10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,03 υ. σ. : 3,23 δ. χ.: 16,5 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν ζεύγη αυλακώσεων, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 477) (ΠΑΦ7161) (Εικ. 12, Σχ. 36, 171) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 6,09 υ. σ. : 3,03 δ. χ.: 16 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν ζεύγη αυλακώσεων με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 478) (ΠΑΦ7257) (Εικ. 12, Σχ. 36) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,23 υ. σ. : 3,95 δ. χ.: 14,5 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν ζεύγη αυλακώσεων με εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 479) (ΠΑΦ6270) (Εικ. 12, Πίν. 4, Σχ. 36, 171) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,48 υ. σ. : 2,48 δ. χ.: 14 Πηλός Gray / Light Gray (5 YR 6/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν ζεύγος 109 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) αυλακώσεων, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 480) (ΠΑΦ6169) (Εικ. 12, Σχ. 36, 171) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,03 υ. σ. : 2,75 δ. χ.: 15 Πηλός Gray / Light Gray (5 YR 6/1) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, έντονα αποχρωματισμένη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέουν αυλακώσεις, και δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του, η εξωτερική ευρύτερη. MGrW2.iii 481) (ΠΑΦ7403) (Εικ. 12, Σχ. 36, 171) c12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,45 υ. σ. : 3,40 δ. χ.: 25 Πηλός Dark Gray (10 YR 4/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με μικρή συστολή στην άνω απόληξή του, που σημειώνεται από λοξότμητη επιφάνεια εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστα ωοειδή θέματα και ζεύγη ομόκεντρων κύκλων, σε εναλλαγή, στην άνω επιφάνειά του. MGrW2.iv 482) (ΠΑΦ6274) (Εικ. 12, Σχ. 36) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,24 υ. σ. : 4,31 δ. χ.: 24 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελάχιστα επικλινή προς το εξωτερικό, με ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστα, διαγώνια διατεταγμένα σύνολα στιγμών στην άνω επιφάνειά του και μεγάλες, κυκλικές οπές διαμορφωμένες πριν την όπτηση, με τέμνων μέσο. MGrW3 (483) 483) (ΠΑΦ7596) (Εικ. 12, Σχ. 36) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. :10,86 υ. σ. :5,37 δ. χ. : 34 Πηλός Gray / Light Gray (7,5 YR N6) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πλατιά, αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. Πλατιές επίπεδες ταινίες από την στίλβωση εξωτερικά. MGrW4 (484) MGrW3/4 484) (ΠΑΦ7187) (Εικ. 12, Σχ. 36) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ. : 13,78 υ. σ. : 4,55 δ. χ. : 18,5 Πηλός Gray / Light Gray (5 YR 6/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. MGrW6 (485) 485) (ΠΑΦ6928) (Εικ. 12, Σχ. 37) A13, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 10,09 υ. σ. : 4,60 δ. χ. : 30 110 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με μικρή ένταση εξωτερικά. MGrW7 (486 – 489) 486) (ΠΑΦ4722) (Εικ. 12, Πίν. 4, Σχ. 37) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ. : 7,52 υ. : 7,44 δ. χ. : 17,5 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση, έξω νεύον στο ανώτερο τμήμα του, με αυλακώσεις κάτω από το χείλος, πάνω από την τροπίδωση και περιμετρικά της βάσης, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με μικρή ένταση στην περιφέρειά του. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 487) (ΠΑΦ1762) (Εικ. 12, Σχ. 37) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,18 υ. σ. : 4,43 δ. χ. : 21 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση, έξω νεύον στο ανώτερο τμήμα του, με αυλάκωση πάνω από την τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά. 488) (ΠΑΦ1365) (Εικ. 12, Πίν. 4, Σχ. 37) E9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,54 υ. σ. : 3,32 δ. χ. : 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση, έξω νεύον στο ανώτερο τμήμα του, με αυλάκωση στο ύψος της τροπίδωσης εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά. 489) (ΠΑΦ3173) (Εικ. 12, Σχ. 37) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,46 υ. σ. : 6,31 δ. χ. : 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις, που εντοπίζονται επί το πλείστον στην επιφάνεια. Επίχρισμα Dark Gray, ισχυρό, θαμπό εξωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση, έξω νεύον στο ανώτερο τμήμα του, με αυλακώσεις κάτω από το χείλος και στην τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. MGrW8 (490 – 491) 490) (ΠΑΦ5948) (Εικ. 12, Σχ. 37) a10, Υπόστρωμα ψηφιδωτού Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,14 υ. σ. : 2,89 δ. χ. : 30 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. 491) (ΠΑΦ4903) (Εικ. 12, Σχ. 171) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης 111 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Τμήμα πυθμένα μ. δ.: 6,64 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός στο κεντρικό τμήμα, με εμπίεστο διάκοσμο από σχηματοποιημένα φύλλα58, που εκκινούν από κύκλο στο κέντρο, σε εναλλαγή με ρόδακες59. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. MGrW10 (492 – 493) 492) (ΠΑΦ5397) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 37) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους με λαβή μ. δ. : 9,33 υ. σ. : 6,77 δ. χ. : 8,5 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαιμός κάθετος, κυλινδρικός, με ένταση, με δύο παράλληλες αυλακώσεις κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξοτή, μηνισκοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 493) (ΠΑΦ1749) (Εικ. 13, Σχ. 37) A9, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) Βάση και τμήμα σώματος60 μ. δ. : 5,93 υ. σ. : 2,39 δ. β: 4,7 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. MGrW11 (494 – 496) 494) (ΠΑΦ5383) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 37, 171) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ. : 6,84 υ. σ. : 5,85 δ. χ. : 7 Πηλός Light Brownish Gray (2,5 Y 6/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις, σποραδικά καστανέρυθρα στοιχεία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στο κάτω μέρος που σημειώνεται εξωτερικά από δύο πλατιές αυλακώσεις. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με ζώνη από εμπίεστα φύλλα και σειρά μεγάλων στιγμών σε εναλλαγή και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνει κυμάτιο εξωτερικά. 495) (ΠΑΦ5387) (Εικ. 13, Σχ. 37, 171) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ. : 6,64 υ. σ. : 4,74 δ. χ. : 4,7 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με σκούρο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στο κάτω. Ώμος επικλινής, με δύο επάλληλες ζώνες, οριζόμενες από αυλακώσεις που φέρουν εμπίεστους κύκλους και ωοειδή θέματα61. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή 58 Το θέμα δεν συμπεριλαμβάνεται στους καταλόγους με σφραγίδες των ερυθροβαφών παραγωγών, ωστόσο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τον τρόπο που αποδίδονται τα φύλλα σε παράδειγμα πινακίου της παραγωγής της Φώκαιας από τους Φιλίππους (ΠΑΦ6355), αλλά και σε κύπελλο τύπου MGrW10 από τους Στόβους (Anderson - Stojanović 1992, 70, πίν. 53, αρ. 464) 59 Hayes 1972, 239, motif 58, εικ. 41v 60 Το συγκεκριμένο όστρακο δεν μπορεί να ταυτιστεί με ασφάλεια με αγγεία του τύπου αλλά διαπιστώνεται ισχυρή σχέση με αυτόν. 61 Το θεμα των ωοειδών πλαισίων, με μικρή συστολή απαντά και σε πινάκια του τύπου MGrW1.i (ΠΑΦ3259) 112 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) κάθετη, αρθρωτή, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, εξωτερικά. 496) (ΠΑΦ7502) (Εικ. 13, Σχ. 37) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ. : 6,05 υ. σ. : 2,95 δ. χ. : 7,8 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα και περιορισμένες μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με κυμάτιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, η γένεση της οποίας διατηρείται στην άνω απόληξη του ώμου. Οινοχόες (497 – 512) 497) (ΠΑΦ2977) (Εικ. 13) C8 – D8 Διάλυση δαπέδου (0,75 - 1,15μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ. : 4,55 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και περιορισμένες, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Χείλος τριφυλόσχημο, με δύο λεπτές αυλακώσεις κάτω από την άνω απόληξή του, εξωτερικά. 498) (ΠΑΦ7201) (Εικ. 13) C13, Καθαρισμός ψηφιδωτού δαπέδου Τμήμα χείλους μ. δ. : 6,99 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, κατά τόπους αποχρωματισμένη και περιορισμένες, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Χείλος τριφυλόσχημο, με κάθετο, περιχείλωμα, που φέρει εξωτερικά πλατιά αυλάκωση. 499) (ΠΑΦ871) (Εικ. 13) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και λαιμού μ. δ. : 6,11 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με πυρήνα τεφρό, σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Λαιμός κάθετος, με τροπίδωση στο κάτω μέρος που σημειώνεται από λεπτή αυλάκωση. 500) (ΠΑΦ7810) (Εικ. 13) e13 – e14, Καταστροφής Τμήμα σώματος και λαιμού μ. δ. : 8,28 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στο κάτω μέρος που σημειώνεται εξωτερικά από δύο πλατιές αυλακώσεις. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στην μετάβαση προς το λαιμό. Λαιμός κάθετος, με τροπίδωση στο κάτω μέρος και πλατιά αβαθή αυλάκωση πάνω από αυτή. 501) (ΠΑΦ3763) (Εικ. 13, Σχ. 37) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ. : 7,34 υ. σ. : 5,55 δ. χ. : 8,5 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, στο μεγαλύτερο τμήμα, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός χωανοειδής, με δύο αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, οριζόμενο από αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το άνω μέρος του λαιμού. 502) (ΠΑΦ2059) (Εικ. 13, Σχ. 171) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος 113 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) μ. δ. : 4,36 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με ζεύγος αυλακώσεων και εμπίεστο ρόδακα εντός κυκλικού μεταλλίου. 503) (ΠΑΦ6456) (Εικ. 13) a13, Επιφανειακό (0,00 - 0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ. : 10,46 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που απολήγει στον ώμο και κοσμείται στο σημείο εφαρμογής της με σχηματοποιημένα πέταλα. 504) (ΠΑΦ2952) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 37) B11, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ. : 7,65 υ. σ. : 1,93 δ. β. : 4,17 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Βάση κυλινδρική, συμπαγής. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο κοίλο στο κεντρικό του τμήμα, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 505) (ΠΑΦ3653) (Εικ. 13, Σχ. 38) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 9,13 υ. σ. : 4,50 δ. β. : 6 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ελάχιστα έξω νεύον, τριγωνικής διατομής, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο κυρτό, κοίλο στο κεντρικό τμήμα του, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 506) (ΠΑΦ6168) (Εικ. 13, Σχ. 38) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ. : 7,69 υ. σ. : 5,23 δ. β. : 7 Πηλός Gray (2,5 YR N6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά, κατά τόπους ανομοιογενή και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 507) (ΠΑΦ6934) (Εικ. 13, Σχ. 38) A13, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 4,95 υ. σ. : 3,41 δ. β. : 5 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά, στη μεγαλύτερη έκταση αποχρωματισμένη και περιορισμένες, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 508) (ΠΑΦ7182) (Εικ. 13, Σχ. 38) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 6,47 υ. σ. : 2,12 δ. β. : 5,26 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, και περιορισμένες, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα στο κέντρο. 114 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) Τύμπανο κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 509) (ΠΑΦ5463) (Εικ. 13, Σχ. 38) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 6,44 υ. σ. : 2,15 δ. β. : 7 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με καστανό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια και περιορισμένες, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, συμπαγής κωνική. Πυθμένας κοίλος, κυρτός στο κεντρικό τμήμα. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. 510) (ΠΑΦ5563) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 38) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ. : 7,13 υ. σ. : 4,22 δ. β. : 10 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κοίλος στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 511) (ΠΑΦ6574) (Εικ. 13, Σχ. 38) b14, 2ο στρώμα καταστροφής (0,50 - δάπεδο) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 8,01 υ. σ. : 4,27 δ. β. : 15 Πηλός Dark Reddish Gray (5 YR 4/2), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις που δεν συνεχίζουν σε ολόκληρη την περιφέρειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κοίλος στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο. 512) (ΠΑΦ6098) (Εικ. 13, Σχ. 38) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 7,15 υ. σ. : 1,89 δ. β. : 11 Πηλός Dark Reddish Gray (5 YR 4/2), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό, με λεπτές ακανόνιστες αυλακώσεις, που δεν συνεχίζονται σε ολόκληρη την περιφέρειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα που έχουν στο μεγαλύτερο βαθμό απαλειφθεί. Απροσδιόριστα (513 – 514) 513) (ΠΑΦ7256) (Εικ. 13, Σχ. 38) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ. : 7,58 υ. σ. : 3,64 δ. β. : 4,27 Πηλός Gray (5 YR 5/1), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σε στρώσεις, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα σε στοιβάδες και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα ωοειδές. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού 514) (ΠΑΦ1454) (Εικ. 13, Σχ. 38) D11-E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (δ΄στρώμα – καύση) Βάση και τμήμα σώματος. μ. δ. : 9,76 υ. σ. : 3,06 δ. β. : 4,31 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, αδρότερος εσωτερικά, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση, που σημειώνεται από δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, με δύο λεπτές αυλακώσεις στη μετάβαση προς το 115 Μακεδονική γκρίζα κεραμική (MGrW) σώμα. Πυθμένας έντονα κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. . 7.Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) BRW1 (515 – 524) 515) (ΠΑΦ1274) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 38) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,89 υ. σ. : 3,94 δ. χ. : 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και λίγες μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 516) (ΠΑΦ7499) (Εικ. 13, Σχ. 38) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 15,16 υ. σ. : 5,00 δ. χ. : 40 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός – σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, που φέρει πλατιά αυλάκωση και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 517) (ΠΑΦ770) (Εικ. 13, Σχ. 38) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 7,96 υ. σ. : 4,21 δ. χ. : 25 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, που φέρει δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική. Πυθμένας κοίλος με ζεύγος ομόκεντρων αυλακώσεων στην περιφέρειά του 518) (ΠΑΦ2896) (Εικ. 13, Σχ. 38) B9, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,40 υ. σ. : 2,36 δ. χ. : 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, κοκκινωπή επιφάνεια, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό και επικλινή προς το εξωτερικό, που φέρει δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 519) (ΠΑΦ6579) (Εικ. 13, Σχ. 38) c6, Καταστροφής (βάθος 0,30μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 13,02 υ. σ. : 4,33 δ. β. : 28 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, κοκκινωπή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 520) (ΠΑΦ7155) (Εικ. 13, Σχ. 39) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια), a8, στρώμα 1, βάθος 0 - 0,6μ., d12, στρώμα εγκατάλειψης Τμήμα σώματος χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα που εντοπίζονται σε διαφορετικά σύνολα μ. δ. : 17,21 υ. σ. : 5,02 δ. β. : 41 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός - σαπωνώδης, κοκκινωπή επιφάνεια, με τεφρό πυρήνα, κατά τόπους και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 116 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) 521) (ΠΑΦ846) (Εικ. 13, Σχ. 39) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,66 υ. σ. : 3,90 δ. β. : 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, με μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. Η εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια έντονα απολεπισμένη 522) (ΠΑΦ3240) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 39) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος χείλους μ. δ. : 9,12 υ. σ. : 3,21 δ. β. : 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός - σαπωνώδης, κοκκινωπή επιφάνεια, με ενιαίο πυρήνα στο σωζόμενο τμήμα, μαρμαρυγιακές κυρίως και ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πάχος που αυξάνεται στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και δύο πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω. 523) (ΠΑΦ6082) (Εικ. 13, Σχ. 39) b9, 2ο (βάθος 0,50 - 0,90μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 8,80 υ. σ. : 2,41 δ. β. : 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 524) (ΠΑΦ6862) (Εικ. 13, Σχ. 39) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 11,07 υ. σ. : 3,08 δ. β. : 18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και ελάχιστες σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος, με δύο ομόκεντρες αυλακώσεις στο κέντρο. Τύμπανο ελάχιστα κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. BRW1/2 (525) 525) (ΠΑΦ1698) (Εικ. 13, Σχ. 39) D9, β΄ στρώμα (0,5 - 0,8μ.) ως το επίπεδο του συμπιλητού δαπέδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 11,40 υ. σ. : 3,71 δ. χ. : 18 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη, εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. BRW2 (526 – 532) 526) (ΠΑΦ7501) (Εικ. 13, Σχ. 39) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,00 υ. σ. : 3,94 δ. χ. : 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 527) (ΠΑΦ1713) (Εικ. 13, Πίν. 4, Σχ. 39) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης σώματος και χείλους 117 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) μ. δ. : 8,60 υ. : 3,96 δ. χ. : 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, κοκκινωπή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο κάτω μέρος του σώματος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη, σύνολα από τρία ζεύγη εμπίεστων ομόκεντρων κύκλων, σε διάταξη πυραμίδας, στις κορυφές του και ζεύγος παράλληλων αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα. 528) (ΠΑΦ771) (Εικ. 13, Σχ. 39) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,79 υ. : 3,86 δ. χ. : 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας - μαλακίς, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστες ασβεστιτικές. Σώμα κοίλο, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο κάτω μέρος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και ζεύγος παράλληλων αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 529) (ΠΑΦ1701) (Εικ. 13, Σχ. 39) A5 – B5, Στρώμα καταστροφής (από την αποκάλυψη του ψηφιδωτού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 12,46 υ. σ. : 4,46 δ. χ. : 14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, στιλπνός εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, η μια εκ των οποίων ορίζει τη βάση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. Πυθμένας κοίλος που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα, με ζεύγος λεπτών αυλακώσεων στην περιφέρειά του. 530) (ΠΑΦ1498) (Εικ. 13, Σχ. 39) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 7,54 υ. σ. : 4,08 δ. χ. : 15,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, σαπωνώδης, με σκουρότερο πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και ελάχιστες πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. Η επιφάνεια έντονα απολεπισμένη. 531) (ΠΑΦ3060) (Εικ. 14, Σχ. 39) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 9,65 υ. σ. : 4,51 δ. χ. : 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτόκοκκος, μαλακός, με ασαφή - άμορφο θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και ελάχιστες σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δύο αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 532) (ΠΑΦ570) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 39) C8, Α΄- Γ΄ στρώμα (τομή) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 7,74 υ. σ. : 5,30 δ. χ. : 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, σε στοιβάδες, κοκκινωπή επιφάνεια, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με λεπτές δύο λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εσωτερικά, λίγο πάνω από τον πυθμένα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό και επικλινή προς το εξωτερικό, με κυματοειδή αυλάκωση, σε ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις, στην άνω επιφάνειά του. 118 Στιλβωμένη κεραμική ερυθρού χρώματος (BRW) BRW3 (533 – 534) 533) (ΠΑΦ566) (Εικ. 14, Σχ. 40) B5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,83 υ. σ. : 2,37 δ. χ. : 32 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με χαμηλή ακμή εσωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 534) (ΠΑΦ1) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 40) A4B4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 13,41 υ. σ. : 3,73 δ. χ. : 42 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με σκούρο πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και ελάχιστες πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά και αβαθή σκοτία εσωτερικά. BRW4 (535 – 536) 535) (ΠΑΦ584) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 40) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 11,76 υ. σ. : 4,07 δ. χ. : 33 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνει κυμάτιο, με πλατιά αυλάκωση στην άνω εξωτερική του απόληξη και πλατιά σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 536) (ΠΑΦ1586) (Εικ. 14, Σχ. 40) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ. : 12,73 υ. σ. : 3,60 δ. χ. : 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός - σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και αρκετές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνει κυμάτιο, με πλατιά αυλάκωση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Κλειστά σχήματα (537 – 538) 537) (ΠΑΦ2979) (Εικ. 14, Σχ. 40) C8 – D8, Διάλυση δαπέδου (0,75 - 1,15μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 6,89 υ. σ. : 2,55 δ. β. : 6 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα, κοκκινωπή επιφάνεια και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 538) (ΠΑΦ6210) (Εικ. 14, Σχ. 40) ab 4-5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 6,49 υ. σ. : 2,46 δ. β. : 5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 8.Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές. Πινάκια RSW1 (539 – 543) 539) (ΠΑΦ4363) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 40) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. πό την επιφάνεια) 119 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Σε κατατομή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ. : 15,40 υ. : 4,86 δ. χ. : 28 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος – στιλπνός, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, που δεν διατηρείται στον πυθμένα. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 540) (ΠΑΦ4703) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 40) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ. : 14,01 υ. : 4,42 δ. χ. : 30 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, μαλακός, με άμορφο θραυσμό, λείος – σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και λεπτή αυλάκωση στην εσωτερική περιφέρεια της άνω. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος με τρεις ομόκεντρες αυλακώσεις. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Ίχνη που υποδεικνύουν χρήση στηριγμάτων όπτησης εντοπίζονται εξωτερικά. 541) (ΠΑΦ5434) (Εικ. 14, Σχ. 40) E12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 15,68 υ. σ. : 5,85 δ. χ. : 38 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. 542) (ΠΑΦ6204) (Εικ. 14, Σχ. 40) ab 4-5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 16,04 υ. σ. : 4,38 δ. χ. : 32 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, μαλακός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (10 R 6/6), λεπτό, θαμπό έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και λεπτή αυλάκωση στην εσωτερική περιφέρεια της άνω. 543) (ΠΑΦ3773) (Εικ. 14, Σχ. 40) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,47 υ. σ.:3,14 δ. χ.: 29 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, μαλακός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση, ενώ αυλακώσεις ορίζουν μικρά τρίγωνα στις κορυφές και ενώ λεπτή αυλάκωση διατρέχει την εσωτερική περιφέρειά του. RSW2 (544 – 545) 544) (ΠΑΦ1034) (Εικ. 14, Πίν. 4, Σχ. 41) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 12,85 υ. σ. : 3,48 δ. β. : 10 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος – σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και μικροσκοπικές κοκκινωπές φολίδες. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, που διαμορφώνει 120 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) μικρή προβολή προς τα επάνω εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό. Η βάση ενδεχομένως επίθετη. 545) (ΠΑΦ2822) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 41) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ. : 11,46 υ. σ. : 3,05 δ. β. : 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό εσωτερικά, με έντονες πινελιές. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, που διαμορφώνει μικρή προβολή προς τα επάνω εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό. Η βάση ενδεχομένως επίθετη. RSW3 (546 – 550) 546) (ΠΑΦ7200) (Εικ. 14, Σχ. 41) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 6,82 υ. σ. : 2,86 δ. χ. : 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, μαρμαρυγιακές κυρίως και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη την οποία περιθέει αυλάκωση, και λεπτότερη αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 547) (ΠΑΦ1431) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 41) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,72 υ. σ. : 3,79 δ. χ. : 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ανοιχτόχρωμο πυρήνα, μαρμαρυγιακές και πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη την οποία περιθέει αυλάκωση, και ζεύγος από πλατιών αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 548) (ΠΑΦ5521) (Εικ. 14, Σχ. 41) a7, Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό (0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 5,31 υ. σ. : 3,52 δ. χ. : 14 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ανοιχτόχρωμο πυρήνα, μαρμαρυγιακές και πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη την οποία περιθέουν αυλάκωσεις. 549) (ΠΑΦ4746) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 41) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 8,71 υ. σ. : 3,81 δ. χ. : 15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως και περιορισμένες μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη την οποία περιθέει αυλάκωση, και ζεύγος αυλακώσεων στην άνω επιφάνειά του. 550) (ΠΑΦ2011) (Εικ. 14, Σχ. 41) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ. : 5,26 υ. σ. : 3,52 δ. χ. : 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 121 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. RSW4 (551 – 555) 551) (ΠΑΦ3580) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 41) CD11-12, 4ο στρώμα πάνω από το ψηφιδωτο δάπεδο (1,60 - 1,80μ. σπό την επιφ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:18,13 υ. σ.:5,44 δ. χ.:26 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, λίγες μικρές πυριτικές προσμίξεις και έντονη παρουσία μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και λεπτότερο ανομοιογενές στο χείλος, εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, υψηλό, με στενό δακτύλιο, τριγωνική σχεδόν διατομής στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά και μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 552) (ΠΑΦ6894) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 41) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους σε πέντε συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:20,50 υ. σ.:8,89 δ. χ.:26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μετρια υφή εσωτερικά, λείος εξωτερικά, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, λίγες μικρές πυριτικές προσμίξεις και έντονη παρουσία μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και λεπτότερο ανομοιογενές στο χείλος, εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, υψηλό, με στενό δακτύλιο, τριγωνική σχεδόν διατομής στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά, στενό δακτύλιο στην άνω εξωτερική του απόληξη και μικρή ένταση εσωτερικά. 553) (ΠΑΦ5895) (Εικ. 14, Σχ. 41) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.: 7,30 υ. σ.: 4,32 δ. χ.:23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, λίγες μικρές πυριτικές προσμίξεις και παρουσία μαρμαρυγία. Επίχρισμα Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, με ένταση εσωτερικά και ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. 554) (ΠΑΦ6129) (Εικ. 14, Σχ. 41) B12, 2ο στρώμα καταστροφής Τμήμα χείλους μ. δ.: 5,66 υ. σ.: 3,74 δ. χ.:22 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, λίγες μικρές πυριτικές προσμίξεις και έντονη παρουσία μαρμαρυγία. Επίχρισμα Strong Brown, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, με ένταση εσωτερικά και ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. 555) (ΠΑΦ5970) (Εικ. 14, Σχ. 41) a10, Στρώμα 1 Τμήμα χείλους μ. δ.: 6,35 υ. σ.: 4,74 δ. χ.:28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές, λίγες μικρές πυριτικές προσμίξεις και ικανή παρουσία μαρμαρυγία. Επίχρισμα Strong Brown, λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, με ένταση εσωτερικά και ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. Άλλα παραδείγματα (556 – 573) 556) (ΠΑΦ5393) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42, 172) C11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους 122 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) μ. δ.: 7,68 υ. σ.:4,24 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό, στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη, την οποία περιθέει αυλάκωση, εμπίεστους κύκλους στις κορυφές της και ζώνη, οριζόμενη από αυλακώσεις, με εμπίεστα ωοειδή θέματα στην άνω επιφάνειά του. 557) (ΠΑΦ6596) (Εικ. 14, Σχ. 42) c4, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,84 υ. σ.:2,59 δ. χ.: 11 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό θαμπό, εσωτερικά και στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος62. 558) (ΠΑΦ2699) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης σώματος και χείλους μ. δ.: 8,93 υ. :3,13 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές, ασβεστιτικές και σκούρες κρυσταλλικές προσμίξεις και πολλές χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετά απολεπισμένο. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά και βαθιά αυλάκωση στο κάτω μέρος του εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής ή δισκοειδής, που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα63. 559) (ΠΑΦ2944) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42) B10, Καταστροφής (1,00 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,34 υ. : 1,57 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές κοκκινωπές και χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές, κατά τόπους ιριδίζων στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και βαθιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του64. 560) (ΠΑΦ6519) (Εικ. 14, Σχ. 42) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,10 υ. σ. : 2,35 δ. χ.: 18 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και πυριτικές προσμίξεις και αρκετές χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του και 62 Για το σχήμα βλ. Ergürer 2014 τύπος 1, 177 – 179, πίν. 1, αρ. 2. Η χρήση ερυθρόχρωμου επιχρίσματος πάνω στον ανοιχτόχρωμο πηλό αντιγράφει το αισθητικό αποτέλεσμα των αγγείων της Μικρασιατικής ανοιχτόχρωμης κεραμικής 63 Για το σχήμα βλ. Ergürer 2014 τύπος 2, 179, πίν. 2, αρ. 8. Σημαντικές είναι και οι ομοιότητες ως προς την επεξεργασία και το αισθητικό αποτέλεσμα με παραδείγματα της στιλβωμένης κεραμικής (BRW) που παρουσιάζεται σε άλλο κεφάλαιο, αλλά διαφοροποιείται από τα παραδείγματά της ως προς τη σύσταση του πηλού. 64 Για το σχήμα βλ. Ergürer 2014 τύπος 2, 179, πίν. 2. 123 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) δαντελωτή απόληξη65. 561) (ΠΑΦ6851) (Εικ. 14, Σχ. 42) D10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,73 υ. σ. :2,59 δ. χ.: 31 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές χρυσίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό θαμπό, εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα επικλινές προς το εσωτερικό, με δύο παράλληλες αυλακώσεις κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο που διαμορφώνεται από την εξωτερική απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση στο άνω μέρος66. 562) (ΠΑΦ6010) (Εικ. 14, Σχ. 42) b6, 1o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,35 υ. σ. :2,23 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), ισχυρό θαμπό, εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα επικλινές προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος67. 563) (ΠΑΦ17) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42) A4B4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,23 υ. σ. : 3,10 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, ενιαίο πυρήνα, με πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές πολυκρυσταλλικές . Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό θαμπό, εσωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το κάτω τμήμα εσωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά68. 564) (ΠΑΦ6798) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42) d6, 2ο (στρώμα εγκατάλειψης 0,40 - 0,80/1.00μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,06 υ. σ. : 4,66 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σκούρο κατά τόπους, με λίγες μικρές και άφθονες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους σκούρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο, έξω νεύον στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά69. 565) (ΠΑΦ7481) (Εικ. 14, Σχ. 42) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,20 υ. σ. : 4,82 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά, κατά τόπους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνει ήπια τροπίδωση έσω 65 Για το σχημα βλ. Abadie - Reynal, Sodini 1992, 33, εικ. 13, αρ. CF182. Ergürer 2014 τύπος 11, 183 – 185, πίν. 5, αρ. 23. Ωστόσο, παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες και με παραδείγματα της Αττικής παραγωγής που εντοπίζονται στους Φιλίππους (βλ. αρ. 279) 66 Το σχήμα παραπέμπει σε αφρικανικά ερυθοβαφή πινάκια του τύπου Hayes 90 67 Το σχήμα παραπέμπει σε βαθιά αφρικανικά ερυθροβαφή πινάκια του τύπου Hayes 81Β 68 Για το σχήμα βλ. Hayes 1972, 26 – 29 (τύπος 5). 69 Μορφολογικά σχετίζεται με το προηγούμενο παράδειγμα ωστόσο ο πηλός παραπέμπει έντονα σε τοπικά προϊόντα 124 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) νεύον στην άνω απόληξή του70. 566) (ΠΑΦ7482) (Εικ. 14, Σχ. 42) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,75 υ. σ. : 2,75 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα επίπεδο. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, με κυμάτιο στην εξωτερική του επιφάνεια71. 567) (ΠΑΦ3245) (Εικ. 14, Πίν. 5, Σχ. 42) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,17 υ. : 4,06 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία.. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/8), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας εξωτερικά, κατά τόπους ιδιαίτερα σκούρο στον πυθμένα. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με ήπια γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 568) (ΠΑΦ7566) (Εικ. 14, Σχ. 43) e8, Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,36 υ. σ.: 3,27 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό και επικλινή προς το εξωτερικό. Ελάχιστος πλεονάζων πηλός στην εσωτερική επιφάνεια. 569) (ΠΑΦ7525) (Εικ. 14, Σχ. 43) d12, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,09 υ. σ.: 2,35 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά, που δεν καλύπτει το σύνολο της επιφάνειας. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 570) (ΠΑΦ7278) (Εικ. 14, Σχ. 43) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,42 υ. σ.: 4,08 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, με μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, αρκετά απολεπισμένο, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά και αυλάκωση αμέσως πάνω από αυτή. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 571) (ΠΑΦ5986) (Εικ. 15, Σχ. 43) a10, Στρώμα 2 70 Για το σχήμα βλ. Atlante II, 64 τύπος 60, Hayes 2008a, 39, σχήμα VI, εικ. 12 – 13. Η πρωιμότητα του προτύπου δεν συνεπάγεται ανάλογη χρονολόγηση του οστράκου που εντοπίζεται με οψιμότερα συνευρήματα. 71 Για το σχήμα βλ. Atlante II, 385, τύπος 10 125 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 9,54 υ. σ.: 2,29 δ. β.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, με μέτρια υφή εξωτερικά, σκούρο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), ισχυρό, θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο σε μικρή υποχώρηση, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Το επίχρισμα διακρίνεται για τις ακανόνιστες πινελιές με τις οποίες έχει εφαρμοστεί. 572) (ΠΑΦ125) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 43) C3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 7,90 υ. σ.: 2,95 δ. β.: 8,2 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και πυριτικές προσμίξεις καθώς και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, λοξότμητο εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Η εξωτερική επιφάνεια στιλβωμένη. 573) (ΠΑΦ3721) (Εικ. 15, Σχ. 43) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,03 υ. σ.: 1,60 δ. β.: 4,76 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και ασημίσουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά στο μεγαλύτερο τμήμα. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, ελαφρώς έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας διατομής με αυλάκωση εξωτερικά και στην επιφάνεια έδρασης. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Λεκανίδες RSW5 (574 – 579) 574) (ΠΑΦ6133) (Εικ. 15, Σχ. 43) Β12, 1ο στρώμα καταστροφής και 2ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:15,35 υ. σ.: 4,66 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, με μέτρια υφή εξωτερικά, ανοιχτόχρωμο πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό θαμπό εσωτερικά και στο χείλος, με περιορισμένες ροές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στην κάτω απόληξή του. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 575) (ΠΑΦ3684) (Εικ. 15, Σχ. 43) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,95 υ. σ.: 3,52 δ. χ.: 23 Πηλός Light Reddish Brown, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος - σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 576) (ΠΑΦ6073) (Εικ. 15, Σχ. 43) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,41 υ. σ.: 1,89 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, 126 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) με μέτρια υφή εξωτερικά, τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό θαμπό εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά. 577) (ΠΑΦ3141) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 43) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,40 υ. σ.: 1,92 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, μαλακός, με άμορφο θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό θαμπό, έντονα απολεπισμένο, εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά. 578) (ΠΑΦ1616) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 43) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,48 υ. σ.: 2,98 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, περισσότερες πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό θαμπό, έντονα απολεπισμένο, εσωτερικά και στο χείλος, με ελάχιστα κατάλοιπα εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά. 579) (ΠΑΦ6441) (Εικ. 15, Σχ. 43) a13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,18 υ. σ.: 2,50 δ. χ.: 18 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, με μέτρια υφή εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα στο σωζόμενο τμήμα, περισσότερες πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό εσωτερικά και στο χείλος, με ροές εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αβαθή σκοτία κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με προβολή τριγωνικής διατομής εξωτερικά. Άλλα παραδείγματα (580) 580) (ΠΑΦ7589) (Εικ. 15, Σχ. 43) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,34 υ. σ.:3,30 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και αρκετές μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με μικρή προβολή εσωτερικά και ήπια τροπίδωση στην άνω επιφάνειά του. Λεκάνες (581) 581) (ΠΑΦ323) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 43) E3 - 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,62 υ. σ.:4,07 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, μαλακός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες σκούρες προσμίξεις και λίγες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), ισχυρό, αρκετά στιλπνό εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, που φέρει αυλάκωση στην εξωτερική περιφέρειά του. 127 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Οινοχόες RSW6 (582 – 583) 582) (ΠΑΦ6286) (Εικ. 15, Σχ. 44) ab 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:4,37 υ. σ.: 7,79 δ. χ.: 7,5 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος - σαπωνώδης με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες ασβεστιτικές, λίγες μικροσκοπικές πυριτικές και μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά και στο ανώτερο τμήμα του λαιμού εσωτερικά. Ώμος κυρτός, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο έξω νεύον, που διαμορφώνει πλατιά επικλινή προς το εσωτερικό επιφάνεια, με μικρή προβολή εσωτερικά στην άνω απόληξή του. 583) (ΠΑΦ6389) (Εικ. 15, Σχ. 44) a11, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 1,00μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:5,17 υ. σ.: 1,93 δ. χ.: 5,17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος με ενιαίο πυρήνα ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές και μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές, εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο έξω νεύον, που διαμορφώνει πλατιά επικλινή προς το εξωτερικό επιφάνεια στην άνω απόληξή του, με στενό πλαστικό δακτύλιο εξωτερικά. RSW7 (584) 584) (ΠΑΦ3138) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 44) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα ώμου, λαιμού και χείλους μ. δ.:5,60 υ. σ.: 4,73 δ. χ.: 3,8 Πηλός Strogn Brown, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, με μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές, κατά τόπους απολεπισμένο, εξωτερικά και στο χείλος. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός, με μικρή ένταση και έντονη τροπίδωση στην άνω απόληξή του και πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον. RSW8 (585) 585) (ΠΑΦ2097) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 44) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ)72 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,39 υ. σ.: 2,85 δ. χ.: 6,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, ασβεστιτικές και κοκκινωπές προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έσω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Άλλα παραδείγματα (586 – 599) 586) (ΠΑΦ4766) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 44) AB10-12, Στρώμα καταστροφής (1 - 30μ. από την επιφάνεια του εδάφους, υπερκείμενα του δαπέδου) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,08 υ. σ.: 4,47 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση και έντονη συστολή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση τριγωνικής διατομής στην άνω εξωτερική του απόληξη. 72 Ενδεχομένως συνανήκει με το ΠΑΦ5972 από το παρακείμενο διάχωρο a10 128 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) 587) (ΠΑΦ3645) (Εικ. 15, Σχ. 44) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, λαιμού, χείλους και λαβής σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,89 υ. σ.: 7,74 δ. χ.: 3,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, λείος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), ισχυρό, στιλπνό, ανομοιογενές εξωτερικά και στο χείλος εσωτερικά. Σώμα κυρτό στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον κυρτό ώμο, ο οποίος φέρει δύο επάλληλα ζεύγη αυλακώσεων. Λαιμός κυλινδρικός σε συστολή. Χείλος κάθετο, με δύο βαθιές αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, μηνισκοειδούς διατομής που εκκινεί από το λαιμό και απέληγε πιθανότατα στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Διαγώνιες πτυχές από τη συστολή στο λαιμό εσωτερικά. 588) (ΠΑΦ224) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 44) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 3,95 υ. σ.: 2,49 δ. χ.: 7 Πηλός Light Reddish Brown, λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με άμορφο θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εσωτερικά και εξωτερικά. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά και κυμάτιο εξωτερικά, που διαμορφώνει πλατιά λοξότμητη επιφάνεια στην άνω απόληξή του. 589) (ΠΑΦ274) (Εικ. 15, Πίν. 5, Σχ. 44) E7, Στρώμα επίχωσης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,20 υ. σ.: 2,70 δ. χ.: 3,6 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, και πολλές ασημίζουσες φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Dark Reddish Gray, λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 590) (ΠΑΦ5635) (Εικ. 15, Σχ. 44) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,83 υ. σ.: 4,29 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, και λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές ασβεστιτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές που καλύπτει μέρος της εσωτερικής και εξωτερικής επιφάνειας. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 591) (ΠΑΦ1060) (Εικ. 15, Πίν. 5) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.: 5,24 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές και αρκετές κοκκινωπές αποστρογγυλευμένες προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό εξωτερικά. Χείλος τριφυλόσχημο με δύο πλατιές ανάγλυφες ταινίες στη μετάβαση προς το λαιμό και αυλάκωση στην άνω απόληξή του. 592) (ΠΑΦ4399) (Εικ. 15, Πίν. 6, Σχ. 44) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 3,19 δ. β.: 7 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος, τεφρός σε στοιβάδες εσωτερικά, με λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, 129 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) θαμπό, αρκετά απολεπισμένο εξωτερικά. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος με ένταση στην περιφέρεια. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 593) (ΠΑΦ7198) (Εικ. 15, Σχ. 44) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 9,30 υ. σ.: 5,48 δ. β.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος, τεφρός σε στοιβάδες εσωτερικά, με λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό, αρκετά απολεπισμένο εξωτερικά. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος με ένταση στην περιφέρεια και ανάγλυφη σπείρα στο κέντρο. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 594) (ΠΑΦ356) (Εικ. 15, Πίν. 6, Σχ. 44) E2 – 3, Επίχωσης Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,25 υ. σ.: 2,62 δ. β.: 6,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, άφθονες μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, αρκετά απολεπισμένο εξωτερικά, με ροές εσωτερικά. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με έξω νεύον πόδιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 595) (ΠΑΦ213) (Εικ. 15, Σχ. 44) D6, Δεν προσδιορίζεται Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 9,70 υ. σ.: 2,54 δ. β.: 7,70 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές ασβεστιτικές και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις και μικρές σκουρόχρωμες συσσωρεύσεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά, με ροές εσωτερικά. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με έξω νεύον πόδιο. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού, με χαμηλή ακμή στην περιφέρειά του. 596) (ΠΑΦ6471) (Εικ. 15, Σχ. 44) A14, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 7,96 υ. σ.: 6,31 δ. β.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές και αρκετές μικρές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτό, θαμπό, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με υψηλό έξω νεύον, επίθετο πόδιο. 597) (ΠΑΦ4895) (Εικ. 15, Πίν. 6) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και λαιμού μ. δ.: 9,76 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, ελάχιστες μικρές ασβεστιτικές, λίγες μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, ορισμένες πολυκρυσταλλικές, ελάχιστες καστανέρυθρες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Σώμα σφαιρικό στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα του, επίθετος. Λαβή κάθετη. Που απολήγει στον ώμο. 598) (ΠΑΦ5437) (Εικ. 15) A6, Δεν προσδιορίζεται 130 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Τμήμα σώματος μ. δ.: 7,89 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός εξωτερικά, με μέτρια υφή εσωτερικά, τεφρός στις εσωτερικές στοιβάδες, με λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές και μικρές σκουρόχρωμες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Strogn Brown, λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Ώμος επικλινής με τροπίδωση, λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το λαιμό και κυματοειδή αυλάκωση χαμηλότερα. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα με επάλληλα ωοειδή νυκτά θέματα στο άνω μέρος του. 599) (ΠΑΦ3106) (Εικ. 15, Πίν. 6, Πίν. 6) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 14,17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα που διαμορφώνεται σε επάλληλες στοιβάδες, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά. Ώμος κυρτός, ενιαίος με το σώμα. Λαβή κάθετη, μηνισκοειδούς διατομής που φέρει πεταλόσχημα θέματα στο σημείο εφαρμογής της στον ώμο. Βιτύνες RSW9 (600 – 610) RSW9A 600) (ΠΑΦ1084) (Εικ. 15, Πίν. 6, Σχ. 45) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:11,22 υ. σ.: 2,60 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, έντονα απολεπισμένο εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στη άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, μικρή προβολή εξωτερικά, μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική και την άνω επιφάνειά του. 601) (ΠΑΦ1796) (Εικ. 15, Πίν. 6, Σχ. 45) A7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,51 υ. σ.: 2,86 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, μικρή προβολή εξωτερικά, μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική επιφάνειά του. 602) (ΠΑΦ3905) (Εικ. 15, Σχ. 45) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,72 υ. σ.: 3,74 δ. χ.: 25,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό θαμπό, που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα εξωτερικά. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, μικρή προβολή εξωτερικά, μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 603) (ΠΑΦ6912) (Εικ. 15, Σχ. 45) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:9,98 υ. σ.: 2,68 δ. χ.: 16,5 131 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστα ασβεστιτικά στοιχεία. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό θαμπό εξωτερικά και σε τμήμα του χείλους εσωτερικά. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, νεύον προς τα επάνω στην εσωτερική του απόληξη, με μικρή προβολή εξωτερικά. 604) (ΠΑΦ7372) (Εικ. 15, Σχ. 45) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,35 υ. σ.: 2,77 δ. χ.: 17 Πηλός Brown73, λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό θαμπό εξωτερικά. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εξωτερικά. 605) (ΠΑΦ7533) (Εικ. 15, Σχ. 45) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,65 υ. σ.: 2,73 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό θαμπό εξωτερικά. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εξωτερικά. 606) (ΠΑΦ4892) (Εικ. 15, Σχ. 45) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,77 υ. σ.: 3,01 δ. χ.: 16,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με μέτρια υφή εσωτερικά, τεφρό πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό θαμπό, ανομοιογενές εξωτερικά, με λιγοστές ροές εσωτερικά. Ώμος κυρτός, στο σωζόμενο τμήμα με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εξωτερικά. 607) (ΠΑΦ6361) (Εικ. 15, Σχ. 45) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.:9,57 υ. σ.: 5,84 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Δεν διατηρείται επίχρισμα. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, οκτώσχημης διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απέληγε πιθανότατα στον ώμο. 608) (ΠΑΦ5458) (Εικ. 15, Πίν. 6, Σχ. 45) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,47 υ. σ.: 1,46 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Reddish Yellow που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εξωτερικά. 73 Η χρωματική διαφοροποίηση πιθανότατα αποτέλεσμα καύσης 132 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) 609) (ΠΑΦ7686) (Εικ. 15, Σχ. 45) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,23 υ. σ.: 1,56 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με έντονη προβολή εξωτερικά και αυλάκωση στην εξωτερική του επιφάνεια. 610) (ΠΑΦ6534) (Εικ. 15, Σχ. 45) b10 – b1, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:5,29 υ. σ.: 2,11 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Reddish Brown που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή προβολή εξωτερικά. Άλλα παραδείγματα (611) 611) (ΠΑΦ7061) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 46) c10, d10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα σώματος λαιμού, χείλους και λαβών σε 25 συνανήκοντα, 20 συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 44,60 υ. σ.: 20,76 δ. χ.: 18 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες ασβεστιτικές και μαρμαρυγιακές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό θαμπό, σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας. Σώμα ατρακτόσχημο. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, που διαμορφώνει μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Χύτρες RSW10 (612) 612) (ΠΑΦ1371) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 46) E9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:10,05 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 24 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Επίχρισμα Very Dark Gray, λεπτό θαμπό, ανομοιογενές εσωτερικά και στο χείλος εξωτερικά. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με προβολή τριγωνικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Άλλα παραδείγματα (613 – 615) 613) (ΠΑΦ6132) (Εικ. 16, Σχ. 46) B12, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,65 υ. σ.: 3,52 δ. χ.: 14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, χωρίς μακροσκοπικά ορατές προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό θαμπό, εξωτερικά και στο χείλος. Σώμα σχεδόν σφαιρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ορθογώνιας διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 614) (ΠΑΦ4709) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 46) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,06 υ. σ.: 3,70 δ. χ.: 12 133 Άλλες ερυθροβαφείς παραγωγές (RSW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, σκουρόχρωμες και κοκκινωπές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστες συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό θαμπό, εξωτερικά και στο χείλος εσωτερικά. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με πλατιά ανάγλυφη ταινία τραπεζοειδούς διατομής εξωτερικά. 615) (ΠΑΦ4326) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 46, 172) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,72 υ. σ.: 2,81 δ. χ.: 15 Πηλός Light Red (10 R 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ανοιχτόχρωμο πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές και αρκετές μαρμαρυγιακές προσμίξεις. Επίχρισμα Light Red (2,5 YR 6/8), ισχυρό, αρκετά στιλπνό, εξωτερικά και στο χείλος. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα του, με πλατιά κυματοειδή αυλάκωση και ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς το χείλος, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό στην άνω επιφάνειά του, που φέρει σειρά από ρομβοειδή εμπίεστα θέματα εντός ζώνης οριζόμενης από αυλακώσεις. . 9.Κοινή κεραμική (CoW) 9.1.Αμφορείς ανατολικής Μεσογείου LRA1 (616 – 627) LRA1A 616) (ΠΑΦ 1351) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 47) Ε9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος χείλους και λαβής σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:19,30 υ. σ.:15,80 δ. χ.:8,3 Πηλός Pink (5 YR 7/3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη τοξοτή στο σωζόμενο τμήμα, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το λαιμό και απολήγει στον ώμο, με βαθιά αυλάκωση στη ράχη(ΠΑΦ 3162) (Εικ. 16, Σχ. 47) 617) (ΠΑΦ 3162) (Εικ. 16, Σχ. 47) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:10,15 υ. σ.:7,43 δ. χ.:7,5 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με περισσότερες προσμίξεις λευκού χρώματος από τα τυπικά παραδείγματα της πρώτης ομάδας, που στην πλειονότητά τους είναι κρυσταλλικές, ασβεστιτικής σύστασης. Η εξωτερική επιφάνεια, περισσότερο ανοιχτόχρωμη, κατά τόπους ρόδινη. Λαιμός κάθετος, κυλινδρικός, με πλατιά σκοτία εσωτερικά στο ύψος των λαβών. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, με πλατιά, βαθιά αυλάκωση στη ράχη. 618) (ΠΑΦ 586) (Εικ. 16, Σχ. 47) B6, Β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 – 1,20μ.) Τμήμα λαιμού χείλους και λαβής μ. δ.:11,89 υ. σ.:8,86 δ. χ.:8,7 Πηλός Light Brown μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Πρόκειται ενδεχομένως για μικρή παραλλαγή του τύπου. Λαιμός ελάχιστα κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, σχεδόν κυλινδρική που εκκινεί από το λαιμό, με βαθιά αυλάκωση στη ράχη. 619) (ΠΑΦ 2991) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 47) C10, Στρώμα επίχωσης (0,45 - 0,75μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:6,80 υ. σ.:3,60 δ. χ.:8,5 Πηλός Very Pale Brown μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. 134 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά. LRA1A/B 620) (ΠΑΦ 3184) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 47) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:5,80 υ. σ.:4,10 δ. χ.:7 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – σκονισμένη υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. 621) (ΠΑΦ 4552) (Εικ. 16, Σχ. 47) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος, λαιμού, χείλους και λαβής σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:15,03 υ. σ.:11,31 δ. χ.:8,5 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή και πυρήνα τεφρό κατά τόπους, που συμπεριλαμβάνει κρυσταλλικές προσμίξεις ασβεστιτικής σύστασης. Ώμος κυρτός που διατηρεί κατάλοιπα δυσανάγνωστης γραπτή επιγραφής ερυθρού χρώματος (dipinto). Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος ατελώς κυκλικό, κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, σχεδόν γωνιώδης, ελαφρώς ωοειδούς διατομής, με πλατιά, βαθιά αυλάκωση στη ράχη. Ο λαιμός εφαρμόζεται στην άνω επιφάνεια του ώμου, ενώ η ένωση των δύο τμημάτων ενισχύεται εσωτερικά από επίθετη μάζα πηλού. LRA1B 622) (ΠΑΦ 412) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 47) Ε5, Στρώμα καύσης Τμήμα σώματος, λαιμός, χείλος και τμήμα λαβών μ. δ.:17,30 υ. σ.:10,93 δ. χ.:10,89 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή ένταση, στο ύψος των λαβών. Χείλος ατελώς κυκλικό, κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά και μικρό δακτύλιο στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβές κάθετες, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν κάτω από το χείλος. LRA1B2 623) (ΠΑΦ 1326) (Εικ. 16, Σχ. 47) B5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:7,05 υ. σ.:4,04 δ. χ.:14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή ενιαίο πυρήνα και σποραδικές μικρές ιλλιτικές συσσωματώσεις. Λαιμός κάθετος, κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Προγονικός τύπος LRA1 624) (ΠΑΦ 2775) (Εικ. 16, Πίν. 6) B8 – B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.:9,09 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό και ενιαίο πυρήνα, που διαφοροποιείται από τις επί μέρους κατηγορίες του καθ’ αυτώ τύπου, καθώς οι φολίδες της αργίλου παραμένουν διακριτές μικροσκοπικά, ενώ εκτός από τις ασβεστιτικές, κυρίως, και πυριτικές κρυσταλλικές προσμίξεις συμπεριλαμβάνει πολλές μικρές σκούρες ήπια αποστρογγυλευμένες ή ήπια γωνιώδεις και λιγοστές μικροσκοπικές λιγότερο ή περισσότερο γωνιώδεις κοκκινωπές προσμίξεις. Λαβή κάθετη, με πλατιά, ιδιαίτερα βαθιά αυλάκωση στη ράχη. 625) (ΠΑΦ 7228) (Εικ. 16) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαβής μ. δ.: 11,83 Πηλός Redish Yellow, όπως αρ. 10. Λαβή κάθετη, με πλατιά, ιδιαίτερα βαθιά αυλάκωση στη 135 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ράχη. LRA1 626) (ΠΑΦ 3164) (Εικ. 16) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος μ. δ.:7,83 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό και ενιαίο πυρήνα, με αρκετές κρυσταλλικές προσμίξεις ασβεστιτικής σύστασης. Ώμος κυρτός, ενδεχομένως από αμφορέα LRA1A, που φέρει εξωτερικά μέρος δυσανάγνωστης, ερυθρού χρώματος επιγραφής (dipinto). 627) (ΠΑΦ 459) (Εικ. 16, Πίν. 6) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος σε δέκα συνανήκοντα, έξι συναρμόζοντα όστρακα μ. δ. 14,49 Πηλός μέτριος, Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, πυρήνα σε στοιβάδες, με την εξωτερική στοιβάδα πορτοκαλόχρωμη και υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Τμήμα σώματος, σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, σε δέκα συνανήκοντα, έξι συναρμόζοντα όστρακα. LRA2 (628 – 663) LRA2A 628) (ΠΑΦ1878) (Εικ. 16, Σχ. 48) A9, Καθαρισμός δεξαμενής (0,8μ. από ανω επιφάνεια ανατ. τοίχου) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:13,94 υ. σ.:8,24 δ. χ.:14,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, με σκονισμένη υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με μικρή ένταση στο σύνολο σχεδόν του ύψους του εσωτερικά. 629) (ΠΑΦ5883) (Εικ. 16, Σχ. 48) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:11,95 υ. σ.:7,59 δ. χ.:13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, κατά τόπους σε στρώσεις, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός, στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του, με χαμηλό κυμάτιο στη μετάβαση από το χείλος στο λαιμό εξωτερικά. 630) (ΠΑΦ2088) (Εικ. 16, Σχ. 48) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα χείλους μ. δ.:12,40 υ. σ.:5,16 δ. χ.:14 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια και κατά τόπους σκονισμένη υφή και ενιαίο πυρήνα. Η εξωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη, ενώ κοκκινωπές φολίδες σημειώνονται στην επιφάνεια του πηλού. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με ένταση εσωτερικά στην άνω απόληξή του. 631) (ΠΑΦ6902) (Εικ. 16, Σχ. 48) f5 Κλείσιμο παρόδου Τμήμα χείλους μ. δ.:10,33 υ. σ.:3,99 δ. χ.:15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος- μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 632) (ΠΑΦ6701) (Εικ. 16, Σχ. 48) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους και λαιμού μ. δ.:9,48 υ. σ.:6,37 δ. χ.:13 136 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κάθετος, κωνικός στο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, υψηλό, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη, που διαμορφώνει έντονη γωνία στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. 633) (ΠΑΦ6835) (Εικ. 16, Σχ. 48) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:17 υ. σ.:12,33 δ. χ.:11,39 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ρόδινος στον πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, της οποίας διατηρείται ελάχιστο τμήμα, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο και μια λεπτή λωρίδα πηλού ενισχύει την ένωση εσωτερικά. 634) (ΠΑΦ6834) (Εικ. 16, Σχ. 48) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους. μ. δ.:9,95 υ. σ.:5,19 δ. χ.:13,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ρόδινος στον πυρήνα, με λίγες μικρές ήπια αποστρογγυλευμενες και επιμήκεις οπές. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το λαιμό, εξωτερικά. 635) (ΠΑΦ6047) (Εικ. 16, Σχ. 48) b8, 3ο (βάθος 0,90 - 1,2μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.:7,27 υ. σ.:4,59 δ. χ.:11,4 Πηλός Reddish Yellow λεπτόκοκκος, αρκετά σαφής στο σπάσιμο, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή με πιο ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 636) (ΠΑΦ6411) (Εικ. 16, Σχ. 48) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.:8,57 υ. σ.:6,09 δ. χ.:14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη και γωνιώδη μετάβαση στο λαιμό, που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα. 637) (ΠΑΦ6773) (Εικ. 16, Σχ. 48) d4, Καταστροφής Τμήμα λαιμού και χείλους Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός πιθανότατα κωνικός, σωζόμενος σε ελάχιστο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον υψηλό, με μικρή ένταση εσωτερικά στην άνω απόληξή του. 638) (ΠΑΦ6618) (Εικ. 16, Σχ. 48) c7, Επιφανειακό Τμήμα λαιμού και χείλους Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό και ενιαίο πυρήνα, ελαφρώςσκουρότερο στην εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση εσωτερικά στην άνω απόληξή του. 639) (ΠΑΦ7665) (Εικ. 16, Σχ. 49) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, κοίλο εσωτερικά, που διαμορφώνει μεγάλη 137 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη και φέρει πυκνές, οξείες αυλακώσεις εσωτερικά, από το πλάσιμο του αγγείου. 640) (ΠΑΦ1469) (Εικ. 16, Σχ. 49) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια - σκονισμένη υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, κοίλο εσωτερικά, που διαμορφώνει ικανή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη, με αμβλεία γωνία στη μετάβαση από το χείλος στο λαιμό που προβάλλεται μόνο εξωτερικά, και πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. 641) (ΠΑΦ1483) (Εικ. 16, Σχ. 49) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:11,92 υ. σ.:9,09 δ. χ.:14 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, με πιο ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες. Λαιμός κωνικός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, κοίλο εσωτερικά, που διαμορφώνει μεγάλη ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη, με αμβλεία γωνία στη μετάβαση από το χείλος στο λαιμό που προβάλλεται μόνο εξωτερικά. 642) (ΠΑΦ4559) (Εικ. 16, Πίν. 6, Σχ. 49) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:9,78 υ. σ.:5,96 δ. χ.:13,5 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια - λεία υφή, εξωτερικά, και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με ένταση εσωτερικά στην άνω απόληξή του και σχετικά ήπια μετάβαση προς το λαιμό. 643) (ΠΑΦ6578) (Εικ. 16, Σχ. 49) c6, Καταστροφής (βάθος 0,30μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, ελάχιστο τμήμα της οποίας διατηρείται στο άνω τμήμα του λαιμού. 644) (ΠΑΦ7648) (Εικ. 16, Σχ. 49, 172) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.:8,81 υ. σ.:4,86 δ. χ.:14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. Στην άνω απόληξη του χείλους φέρει εγχάρακτα τέσσερα επάλληλα Χ 645) (ΠΑΦ3865) (Εικ. 16, Σχ. 49) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:11,75 υ. σ.:6,06 δ. χ.:13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, κοκκινωπό πυρήνα τον οποίο περιθέει τεφρή στοιβάδα, ανοιχτόχρωμος κατά τόπους στην εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια. Λαιμός κωνικός στο σωζόμενο τμήμα με μικρό μέρος από τη γένεση της λαβής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με ένταση στην άνω εσωτερική απόληξη και πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική του επιφάνεια. 646) (ΠΑΦ6399) (Εικ. 16) a11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα εμβόλου και σώματος μ. δ.:9,08 138 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και πυρήνα κατά τόπους ρόδινο στο σημείο εφαρμογής του εμβόλου Σώμα κυρτό, ενδεχομένως σφαιρικό, στο κάτω μέρος του οποίου εφαρμόζεται κωνικό, συμπαγές έμβολο, με σφαιρική σχεδόν απόληξη. 647) (ΠΑΦ445) (Εικ. 16) E5, Στρώμα επίχωσης μ. δ. σ.: 12,00 μ. δ. λ.: 15,29 Τμήμα σώματος και λαβή σε δύο συνανήκοντα όστρακα Πηλός Redish Yellow, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός, με λεπτές παράλληλες, οξείες αυλακώσεις, διαμορφωμένες με χτένι. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής. 648) (ΠΑΦ453) (Εικ. 16, Πίν. 6) A5, Επιφανειακό και επίχωσης (0-1μ) Τμήμα σώματος μ. δ.: 14,717 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός με πυκνές, λεπτές παράλληλες αυλακώσεις, διαμορφωμένες με χτένι. 649) (ΠΑΦ6419) (Εικ. 16, Σχ. 49) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:12,96 υ. σ.:7,69 δ. χ.:13,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ρόδινο πυρήνα. Εσωτερικά, διαμορφώνεται μια λεπτή στρώση, εν είδη επιδερμίδας, κατά τόπους απολεπισμένη. Λαιμός κωνικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση, ορθογώνιας σχεδόν διατομής στην άνω εσωτερική του απόληξη. Στο λαιμό διατηρείται ελάχιστο τμήμα από τη γένεση της λαβής. 650) (ΠΑΦ6479) (Εικ. 16, Σχ. 49) a14, Καταστροφής Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:13,60 υ. σ.:9,04 δ. χ.:15,5 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ρόδινο πυρήνα. Εσωτερικά και εξωτερικά, φέρει λεπτή στρώση, εν είδη επιδερμίδας, αρκετά απολεπισμένη. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον. υψηλό, με πλατιά ένταση, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, στην άνω εσωτερική του απόληξη. 651) (ΠΑΦ7435) (Εικ. 17, Σχ. 49) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:11,98 υ. σ.:7,91 δ. χ.:14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με σποραδικές οπές μεγαλύτερου μεγέθους, κατά τόπους ανοιχτόχρωμος στην εξωτερική επιφάνεια. Χείλος κάθετο, υψηλό, έξω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά στην άνω απόληξή του, που διατηρεί δακτυλικά αποτυπώματα από την κατεργασία στην εσωτερική επιφάνεια 652) (ΠΑΦ1415) (Εικ. 17, Πίν. 6, Σχ. 49) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα εμβόλου και σώματος μ. δ.:10,68 υ. σ.:6,24 Πηλός Redish Brown, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδη - λεία υφή και ανομοιόμορφο πυρήνα. Σώμα κυρτό, πιθανότατα σφαιρικό, που φέρει λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο κάτω τμήμα. Έμβολο, χαμηλό που φέρει επίθετο κωνικό στέλεχος, το οποίο εφαρμόζεται στην ελαφρώς οξύληκτη κάτω επιφάνεια του σώματος και φέρει με τη σειρά του επίθετη ημισφαιρική απόληξη. 653) (ΠΑΦ5981) (Εικ. 17) 139 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου A10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος σε 15 συνανήκοντα, 14 συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:26,63 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και κατά τόπους ρόδινο πυρήνα. Σώμα σχεδόν σφαιρικό στο σωζόμενο τμήμα, με βαθιές παράλληλες αυλακώσεις στον ώμο. LRA2Β 654) (ΠΑΦ6955) (Εικ. 17, Σχ. 50) A14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:112,38 υ. σ.:9,76 δ. χ.:14,5 Πηλός Grayish Brown (10 YR 5/2), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και καστανό πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση στην άνω απόληξή του εσωτερικά. 655) (ΠΑΦ6856) (Εικ. 17, Σχ. 50) e3, Καταστροφής Τμήμα χείλους μ. δ.:8,24 υ. σ.:4,85 δ. χ.:11 Πηλός Very Pale Brown (10 YR 7/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ρόδινο πυρήνα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, με μικρή ένταση και πλατιά σκοτία εσωτερικά. Λαιμός σχεδόν κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. 656) (ΠΑΦ5471) (Εικ. 17) a6, Επιφανειακό (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος μ. δ.:7,96 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με πιο ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες και μικροσκοπικά διακριτές πολύκρυσταλλικές πυριτικές προσμίξεις, ενώ η εσωτερική επιφάνεια διατηρείται απολεπισμένη. Ώμος κυρτός με κτενωτό διάκοσμο από πυκνές, οξείες, κυματοειδείς αυλακώσεις. LRA2 similis 657) (ΠΑΦ6649) (Εικ. 17, Σχ. 50) c9, Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:8,36 υ. σ.:7,57 δ. χ.:14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – λεία υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. 658) (ΠΑΦ7286) (Εικ. 17, Σχ. 50) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:12,44 υ. σ.:9,93 δ. χ.:14,6 Πηλός Pale Brown (10 YR 6/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή ρόδινο πυρήνα και ανοιχτόχρωμη την εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. . 659) (ΠΑΦ3841) (Εικ. 17, Πίν. 6, Σχ. 50) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα χείλους μ. δ.:8,36 υ. σ.:7,57 δ. χ.:14,2 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με πιο ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες, σκούρες συσσωρεύσεις που απαντούν σποραδικά στο σώμα του πηλού και μικροσκοπικά ίχνη, ενδεχομένως από μικροαπολιθώματα που δεν έχουν διατηρηθεί. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. 140 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου 660) (ΠΑΦ5908) (Εικ. 17, Σχ. 50) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα χείλους μ. δ.:10,66 υ. σ.: 6,41 δ. χ.:14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Διατηρεί δακτυλικά αποτυπώματα από την επεξεργασία εξωτερικά και διαμορφώνει ρωγμές στα σημεία όπου απαντούν ασβεστιτικές προσμίξεις μεγαλύτερου μεγέθους. 661) (ΠΑΦ6949) (Εικ. 17, Σχ. 50) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Τμήμα χείλους μ. δ.:7,99 υ. σ.: 6,61 δ. χ.:13,5 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, υψηλό, έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του, που διαμορφώνει πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. Απομιμήσεις 662) (ΠΑΦ3826) (Εικ. 17, Πίν. 6, Σχ. 50) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα χείλους μ. δ.:9,59 υ. σ.: 4,74 δ. χ.:14 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, κοκκινωπό κατά τόπους στον πυρήνα, με υπόλευκη την εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια. Συμπεριλαμβάνει άφθονες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές και ικανή παρουσία από σκουρόχρωμες και κοκκινωπές μικρές και μικροσκοπικές προσμίξεις και προσομοιάζει στη σύσταση με παραδείγματα του τύπου LRA1. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, υψηλό, σε μικρή προβολη εξωτερικά, με μικρή ένταση εσωτερικά. 663) (ΠΑΦ896) (Εικ. 17, Πίν. 7) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα εμβόλου και σώματος μ. δ.: 6,65 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λεία υφή, ενιαίο πυρήνα, πλούσιος σε μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις, που προσομοιάζει στη σύσταση αγγεία μικρασιατικής προέλευσης. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση λίγο πάνω από τη γένεση του εμβόλου, το οποίο διαμορφώνεται από επίθετο κωνικό στέλεχος, που φέρει, πιθανότατα επίθετη, ημισφαιρική απόληξη. LRA3 (664 – 678) Πρώιμες παραλλαγές 664) (ΠΑΦ5913) (Εικ. 17, Σχ. 50) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Έμβολο και τμήμα σώματος μ. δ.:11,87 υ. σ.:8,82 δ. β.:3,99 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, μέτρια – σαπωνώδη υφή, ανοιχτόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια, με ανομοιόμορφο πυρήνα και λιγοστές μικρές πυριτικές προσμίξεις, με περιορισμένες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με κωνικό, κοίλο εσωτερικά έμβολο που φέρει συμπαγή, δισκοειδή απόληξη η κάτω επιφάνεια της οποίας διαμορφώνεται κυρτή, με κοίλο ομφάλιο και κομβίο στο κέντρο. Dark Brown / Brown 665) (ΠΑΦ7025) (Εικ. 17) B14, Καταστροφής β' Έμβολο και τμήμα σώματος μ. δ.:6,96 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, και πυρήνα σε στοιβάδες. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με κωνικό, κοίλο εσωτερικά έμβολο, που διακρίνεται από το σώμα με ήπια τροπίδωση και διαμορφώνει κυρτό τύμπανο, σε μικρή υποχώρηση σε σχέση με την περιφέρεια του εμβόλου. 141 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου LRA3 666) (ΠΑΦ6363) (Εικ. 17, Σχ. 50) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Βάση και τμήμα σώματος. μ. δ.:6,76 υ. σ.:6,17 δ. β.:3,86 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός – μέτριας σκληρότητας, με ασαφή – αρκετά σαφή θραυσμό, σε στρώσεις, σαπωνώδη υφή, και ενιαίο πυρήνα. Η εξωτερική επιφάνεια διατηρεί κατά τόπους κοκκινωπή απόχρωση. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με χαμηλό αμφικωνικό πόδιο, κοίλο. 667) (ΠΑΦ2714) (Εικ. 17, Πίν. 7, Σχ. 50) B7, Στρώμα καταστροφής (Σκάμα ψηφιδωτού 0,5μ. από την επιφάνειά του) Βάση και τμήμα σώματος. μ. δ.:4,88 υ. σ.:3,83 δ. β.:3,06 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, και ενιαίο πυρήνα, που φέρει σποραδικές πυριτικές προσμίξεις μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με χαμηλό σχεδόν κυλινδρικό πόδιο, κοίλο, με μικρή τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και μικρή ένταση στην κάτω εσωτερική του απόληξη. 668) (ΠΑΦ6953) (Εικ. 17, Σχ. 50) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Βάση και τμήμα σώματος. μ. δ.:5,28 υ. σ.:5,12 δ. β.:4,00 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, σαπωνώδη υφή, και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με χαμηλό σχεδόν κυλινδρικό πόδιο, κοίλο, έσω νέυον στην κάτω απόληξή του, με μικρή τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 669) (ΠΑΦ7454) (Εικ. 17, Σχ. 51) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια) Έμβολο μ. δ.:3,91 υ. σ.:3,33 δ. β.:3,17 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, , με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, και πυρήνα τεφρό κατά τόπους. Έμβολο κωνικό, κοίλο, ανοιχτό. 670) (ΠΑΦ1456) (Εικ. 17, Πίν. 7, Σχ. 51) D11-E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (δ΄στρώμα - καύση) Έμβολο και τμήμα σώματος. μ. δ.:6,02 υ. σ.:5,68 δ. β.:3,15 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός – μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Έμβολο κωνικό, κοίλο, ανοιχτό, λοξότμητο στην κάτω εξωτερική του απόληξη 671) (ΠΑΦ1779) (Εικ. 17, Πίν. 7, Σχ. 51) Α9, δεν προσδιορίζεται Έμβολο και τμήμα σώματος μ. δ.:8,84 υ. σ.:8,36 δ. β.:3,57 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή και πυρήνα με επάλληλες στοιβάδες. Οι φολίδες του πηλού διακριτές, σε πυκνή διάταξη. Σώμα κωνικό, στενό στο σωζόμενο τμήμα. Έμβολο κωνικό, κοίλο, ανοιχτό, σωζόμενο σε ελάχιστο τμήμα του, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 672) (ΠΑΦ6884) (Εικ. 17, Σχ. 51) e5 - e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού και χείλος, με γένεση λαβών μ. δ.:6,48 υ. σ.:5,63 δ. χ.:3,77 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, διευρυνόμενος στην κάτω απόληξή του. 142 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, τριγωνικής διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβές κάθετες, ταινιωτές, που διαμορφώνουν στην γένεσή τους πλατιές ταινίες οι οποίες περιβάλλουν ολόκληρη την περιφέρεια του λαιμού. 673) (ΠΑΦ7619) (Εικ. 17) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Έμβολο και τμήμα σώματος μ. δ.:5,35 υ. σ.:4,97 δ. β.:3,82 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός με ασαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κωνικό, στενό στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Έμβολο κωνικό, κοίλο, ανοιχτό, που διαμορφώνει ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 674) (ΠΑΦ918) (Εικ. 17) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα λαιμού, με λαβή μ. δ.:11,42 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα, με παρουσία ελάχιστων ασβεστιτικών προσμίξεων. Λαιμός κωνικός στο σωζόμενο τμήμα. Λαβή κάθετη, ταινιωτή, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη της, που διαμορφώνει στη γένεσή της πλατιές ταινίες που βαίνουν εκατέρωθεν, περιβάλλοντας το λαιμό. 675) (ΠΑΦ4638) (Εικ. 17, Πίν. 7) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα εμβόλου μ. δ.:3,18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Έμβολο πιθανότατα κωνικό, κοίλο, που διαμορφώνει ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. LRA3B 676) (ΠΑΦ1873) (Εικ. 17) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος μ. δ.:7,52 Πηλός Dark Red, λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα με πλατιές παράλληλες, μάλλον γωνιώδεις αυλακώσεις. 677) (ΠΑΦ6413) (Εικ. 17) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος μ. δ.:8,36 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή – αρκετά σαφή θραυσμό, που διαμορφώνει επάλληλες στρώσεις, σαπωνώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, που φέρει παράλληλες, πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στο άνω μέρος και στενότερες, εντονότερες αυλακώσεις στο κάτω. Απομίμηση; 678) (ΠΑΦ7288) (Εικ. 17, Σχ. 51) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής. μ. δ.:6,75 υ. σ.:5,50 δ. χ.:4 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος – λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα, με άφθονες μικροσκοπικές φολίδες μαρμαρυγία, λίγες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικές μικροσκοπικές οπές με λευκή στεφάνη που φαίνεται πως αποτελούν κατάλοιπα ασβεστιτικού υλικού. Ώμος κυρτός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, οκτώσχημης διατομής, που διατηρείται σε ελάχιστο τμήμα και εκκινεί από το λαιμό. Το χείλος ελαφρώς παραμορφωμένο, με ελάχιστο πλεονάζων πηλό εσωτερικά 143 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου LRA4 (679 – 694) LRA4A 679) (ΠΑΦ7578) (Εικ. 17, Σχ. 51) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,80 υ. σ.:3,94 δ. χ.:10 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή – μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός, χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη. Στον ώμο, κάτω από το χείλος, εξωτερικά, φέρει επίθετη μάζα πηλού, πλούσια σε μικρές πυριτικές προσμίξεις, ανάλογες με αυτές του πηλού ως προς τη σύσταση και τη μορφή. 680) (ΠΑΦ2840) (Εικ. 17, Πίν. 7, Σχ. 51) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.:12,63 υ. σ.:7,58 δ. χ.:11 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με σποραδικές ασβεστιτικές προσμίξεις μεσαίου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, βρογχόσχημη στον ώμο, στο ύψος ζώνης από λεπτές παράλληλες αυλακώσεις. Μάζες επίθετου πηλού στον ώμο, κάτω από το χείλος, εξωτερικά. 681) (ΠΑΦ2878) (Εικ. 17, Σχ. 51) B9-B10, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.:12,42 υ. σ.:7,70 δ. χ.:16,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, κατά τόπους σε στρώσεις, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή προβολή στο άνω μέρος. Λαβή κάθετη, βρογχόσχημη στον ώμο. Μάζες επίθετου πηλού στον ώμο, κάτω από το χείλος, εξωτερικά. 682) (ΠΑΦ6805) (Εικ. 17, Σχ. 51) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:7,65 υ. σ.:3,67 δ. χ.:11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Χείλος που διαμορφώνεται από μικρή ορθογώνιας σχεδόν διατομής προβολή στην άνω απόληξη του ώμου. Μάζες επίθετου πηλού στον ώμο και το χείλος, εξωτερικά. 683) (ΠΑΦ7649) (Εικ. 17, Σχ. 51) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:6,82 υ. σ.:3,10 δ. χ.:10 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα που συμπεριλαμβάνει προσμίξεις μεγάλου μεγέθους, ενδεχομένως τραβερτινικής σύστασης. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με χαμηλό ανάγλυφο δακτύλιο εξωτερικά. Ελάχιστη ποσότητα επίθετου πηλού στον ώμο. 684) (ΠΑΦ6478) (Εικ. 17, Πίν. 7) a14, Καταστροφής Τμήμα σώματος με λαβή μ. δ.:11,79 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με σποραδικές ασβεστητικές προσμίξεις μεγάλου μεγέθους και παρουσία μικροαπολιθωμάτων, διακριτών μακροσκοπικά. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα με έντονη ακμή στην άνω απόληξή του και ζώνη από πυκνές, οξείες αυλακώσεις στο ύψος εφαρμογής της κάθετης, βρογχόσχημης λαβής. 685) (ΠΑΦ4553) (Εικ. 17, Πίν. 7) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) 144 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου Τμήμα σώματος με λαβή μ. δ.:9,46 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια επιφάνεια και κατά τόπους τεφρό πυρήνα, με μέτρια κατανομή των προσμίξεων. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, που κοσμείται από λεπτές παράλληλες αυλακώσεις, στο ύψος εφαρμογής της κάθετης βρογχόσημης λαβής. 686) (ΠΑΦ4561) (Εικ. 17) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος με λαβή μ. δ.:8,11 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια επιφάνεια και ενιαίο πυρήνα, με καλή - μέτρια κατανομή των προσμίξεων. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, που κοσμείται από λεπτές παράλληλες αυλακώσεις, στο ύψος εφαρμογής της κάθετης βρογχόσημης λαβής. Εσωτερικά, διατηρεί μάζες επίθετου πηλού. 687) (ΠΑΦ5889) (Εικ. 17, Πίν. 7) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:13,52 Πηλός Reddish yellow μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή, με κατά τόπους υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια και ενιαίο πυρήνα. Σώμα κυρτό, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο κατώτερο τμήμα. Βάση κυρτή που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος. Το κατώτερο μέρος σώματος επίθετο, εφαρμόζεται εξωτερικά στην στενότερη κάτω απόληξη του άνω τμήματος, την οποία και ενσωματώνει σε μικρό ύψος. Το σημείο της ένωσης εξωτερικά διακρίνεται με τη μορφή ήπιας τροπίδωσης. 688) (ΠΑΦ055) (Εικ. 17) E7, Επίχωση της παρόδου Τμήμα βάσης και σώματος. μ. δ.:11,02 Πηλός Reddish yellow μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια επιφάνεια και ενιαίο πυρήνα. Σώμα ωοειδές στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυρτή, ενιαία διαμορφωμένη με το σώμα. LRA4B1 689) (ΠΑΦ7509) (Εικ. 17, Σχ. 51) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.:6,75 υ. σ.:4,45 δ. χ.:13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Μάζες επίθετου πηλού και έντονα ίχνη επεξεργασίας, με λεπτές πυκνές αυλακώσεις στον ώμο και το χείλος εξωτερικά. 690) (ΠΑΦ7488) (Εικ. 17, Σχ. 51) d11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.:9,46 υ. σ.:3,27 δ. χ.:12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. Μάζες επίθετου πηλού στον ώμο και το χείλος εξωτερικά. 691) (ΠΑΦ1464) (Εικ. 18) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος με λαβή μ. δ.:10,36 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - σκονισμένη υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός, σώμα πιθανότατα κυλινδρικό με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις που εκκινούν αμέσως κάτω από τη λαβή. Λαβή κάθετη, βρογχόσχημη που εκκινεί στον ώμο και απολήγει στο ανώτερο μέρος του σώματος. Εσωτερικά, φέρει βάθυνση, διαμορφωμένη με το δάχτυλο του κεραμέα στο σημείο εφαρμογής της λαβής. 145 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου 692) (ΠΑΦ476) (Εικ. 18, Πίν. 7) A5, Επιφανειακό και επίχωσης. Τμήμα βάσης και σώματος, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:14,93 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, επιφάνεια κατά τόπους υπόλευκη και πυρήνα με πιο ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα, κωνικό, με πλατιές επάλληλες αυλακώσεις στο κάτω. Βάση κυκλική, ελαφρώς κυρτή, που διαμορφώνει την κάτω απόληξη του κωνικό μέρους του σώματος. 693) (ΠΑΦ6890) (Εικ. 18) e5 - e6, Εγκατάλειψης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:9,25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο άνω μέρος, κωνικό στο κατώτερο τμήμα, όπου φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Το κατώτερο τμήμα επίθετο, ενώ το σημείο της ένωσης ορίζεται από ήπια τροπίδωση εσωτερικά. LRA4 694) (ΠΑΦ1632) (Εικ. 18, Πίν. 7) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα λαβής μ. δ.:9,52 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος – λεπτόκοκκος , σκληρός – μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπονώδη υφή, σκουρότερη την εσωτερική επιφάνεια και πυρήνα τεφρό κατά τόπους. Λαβή κάθετη, βρογχόσημη, με πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. Μικροσκοπικά διακρίνονται σκουρόχρωμες κοιλότητες με αποτυπώματα που υποδεικνύουν την παρουσία οργανικής, μη πλαστικής ύλης που έχει απανθρακωθεί. Η λαβή έχει αποκολληθεί από το σώμα στο άνω μέρος της παρά το γεγονός ότι άφθονος πλεονάζων πηλός ενισχύει την ένωση. Στην κάτω απόληξή της η λαβή εφαρμόζεται στις παράλληλες αυλακώσεις του σώματος, εξασφαλίζοντας καλύτερη συνοχή. LRA5/6 (695 – 702) LRA5/6Β.1 695) (ΠΑΦ1697) (Εικ. 18, Πίν. 7) Α5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα βάσης και σώματος σε τέσσερα συνανήκοντα, τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:13,89 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, αμμώδη υφή και πυρήνα με ανοιχτόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες, τα όρια των οποίων δεν διακρίνονται με σαφήνεια. Σώμα κυρτό, βάση κυρτή, που διαμορφώνεται από το κάτω μέρος του σώματος, με γραπτό διάκοσμο από κάθετες ταινίες λευκού χρώματος. LRA5/6C 696) (ΠΑΦ7650) (Εικ. 18, Σχ. 51) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.:5,68 υ. σ.:4,12 δ. χ.:8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή και πυρήνα με ελάχιστα σκουρότερες τις εξωτερικές στοιβάδες. Χείλος κάθετο, υψηλό, ελάχιστα έξω νεύον, με χαμηλή ακμή στην κάτω απόληξή του εξωτερικά. 697) (ΠΑΦ7487) (Εικ. 18) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος σε 11 συνανήκοντα, έξι συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:17,64 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αμμώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Μέρος της εξωτερικής και το μεγαλύτερο τμήμα της εσωτερικής επιφάνειας περισσότερο ανοιχτόχρωμα. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον κυρτό ώμο και στο κάτω μέρος του σώματος, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, εξαιρουμένης 146 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου στενής ζώνη στο κατώτερο τμήμα του ώμου, και γραπτό διάκοσμο από τεμνόμενες ταινίες λευκού χρώματος. 698) (ΠΑΦ2767) (Εικ. 18, Πίν. 7) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος μ. δ.:4,52 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και πυρήνα ανοιχτόχρωμο στις εξωτερικές στοιβάδες. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με λεπτές, πυκνές, παράλληλες αυλακώσεις, πιθανότατα διαμορφωμένες με χτένι. LRA5/6 699) (ΠΑΦ5492) (Εικ. 18, Πίν. 7) a7, 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος σε 11 συνανήκοντα, πέντε συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:16,81 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, αμμώδη υφή και ενιαίο πυρήνα. Η εξωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη, κατά τόπους ανομοιογενής. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις σε όλη την επιφάνεια, εξαιρουμένης ζώνης στην ανώτερη σωζόμενη απόληξή του, και γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος 700) (ΠΑΦ589) (Εικ. 18, Πίν. 7) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα σώματος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:10,89 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αμμώδη υφή και πυρήνα πιο ανοιχτόχρωμο στις εξωτερικές στοιβάδες τα όρια των οποίων είναι ασαφή. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις σε όλη την επιφάνεια εξωτερικά και γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος 701) (ΠΑΦ4522) (Εικ. 18, Πίν. 7) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος μ. δ.: 4,38 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, αμμώδη υφή και πυρήνα πιο ανοιχτόχρωμο στις εξωτερικές στοιβάδες τα όρια των οποίων είναι ασαφή. Σώμα κυρτό λείο εξωτερικά, με γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος74. Απομίμιση; 702) (ΠΑΦ6007) (Εικ. 18, Πίν. 7, Σχ. 51) b6, 1o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους. μ. δ.: 4,49 υ. σ.:3,61 δ. χ.:8 Πηλός Light Gray, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Χείλος κάθετο, υψηλό, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Kapitän II (703 - 718) Kapitän II (χωρίς επίχρισμα) 703) (ΠΑΦ5646) (Εικ. 18, Σχ. 52) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα ώμου, λαιμού και χείλους σε τρία συνανήκοντα δύο συναρμόζοντα όστρακα. υ. σ.:19,21 δ. χ.:7 (το σωζόμενο ύψος υπολογίζεται σχεδιαστικά). Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κωνικός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και βαθιά σκοτία και ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό. Κατασκευασμένο σε τμήματα, καθώς ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμο 74 Το σωζόμενο τμήμα υποδεικνύει την πιθανότητα να ανήκει σε αμφορέα τύπου LRA5/6B.2 ή σε παράδειγμα τύπου LRA5/6A του 6ου αιώνα. 147 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου ενσωματώνοντάς την σε μικρό ύψος. Ο αρμός της ένωσης έχει απαλειφθεί εξωτερικά ενώ παραμένει κατά τόπους ορατός εσωτερικά. Το χείλος διαμορφωμένο με αναδίπλωση. Στην εσωτερική επιφάνεια διατηρούνται στον ώμο και σε μικρό τμήμα του λαιμού κατάλοιπα σκουρόχρωμης ρητίνης. 704) (ΠΑΦ3248) (Εικ. 18, Πίν. 7, Σχ. 52) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:10,11 υ. σ.:8,86 δ. χ.:7 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Συμπεριλαμβάνει ανοιχτόχρωμες ιλλιτικές συσσωματώσεις, εντός των οποίων εντοπίζονται μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με βαθιά, γωνιώδους σχεδόν διατομής σκοτία και στενό ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς τον λαιμό. Φέρει εσωτερικά πτυχές από τη συστολή του λαιμού κατά το πλάσιμο. 705) (ΠΑΦ1867) (Εικ. 18, Πίν. 7, Σχ. 52) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής μ. δ.:11,13 υ. σ.:10,37 δ. χ.:6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής με βαθιά σκοτία και λεπτό τριγωνικής διατομής δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό. Στο κάτω σωζόμενο τμήμα του λαιμού διατηρείται μικρό μέρος από τη γένεση της λαβής, που έχει στη μεγαλύτερη έκτασή της αποκολληθεί. Φέρει εσωτερικά πτυχές από τη συστολή του λαιμού κατά το πλάσιμο. 706) (ΠΑΦ735) (Εικ. 18, Σχ. 52) C6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:7,63 υ. σ.:6,92 δ. χ.:7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ατρακτοειδούς διατομής, με πλατιά σκοτία και λεπτό τριγωνικής διατομής δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό. Φέρει εσωτερικά πτυχές από τη συστολή του λαιμού κατά το πλάσιμο. 707) (ΠΑΦ3934) (Εικ. 18, Σχ. 52) D11 - D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:10,65 υ. σ.:8,35 δ. χ.:6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με πλατιά σκοτία και λεπτό τριγωνικής διατομής δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό. Φέρει εσωτερικά πτυχές από τη συστολή του λαιμού κατά το πλάσιμο. 708) (ΠΑΦ6183) (Εικ. 18, Σχ. 52) B13, Στρώμα ωμών πλίθων Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:7,44 υ. σ.:6,26 δ. χ.:6,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με πλατιά σκοτία και λεπτό τριγωνικής διατομής δακτύλιο, ελαφρώς νεύον προς τα κάτω στο σωζόμενο τμήμα, στη μετάβαση προς το λαιμό. Φέρει εσωτερικά πτυχές από τη συστολή του λαιμού κατά το πλάσιμο. 709) (ΠΑΦ7208) (Εικ. 18, Σχ. 52) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:6,21 υ. σ.:4,37 δ. χ.:6 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με πλατιά σκοτία και λεπτό τριγωνικής διατομής δακτύλιο, ελαφρώς νεύον προς τα κάτω στο σωζόμενο τμήμα, στη μετάβαση προς το λαιμό 148 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου 710) (ΠΑΦ6494) (Εικ. 18, Σχ. 52) b6, Καταστροφής Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.:8,97 υ. σ.:5,87 δ. β.: 7,55 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα, που διαμορφώνει έντονες ρωγμές στα σημεία με το μεγαλύτερο πάχος. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, ελαφρώς κωνικό που φέρει πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό. Ο πυθμένας ένθετος στην κάτω απόληξη του αγγείου, με αρκετό πλεονάζων πηλό στην περιφέρεια του πυθμένα. Στο τύμπανο ίχνη δευτερογενούς επεξεργασίας για την απαλειφή του αρμού της ένωσης των δύο τμημάτων. 711) (ΠΑΦ7336) (Εικ. 18, Σχ. 52) E13, Καταστροφής Τμήμα βάσης και πυθμένα μ. δ.:6,40 υ. σ.:4,76 δ. β.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα. Βάση κυκλική, με ελαφρώς κωνικό πόδιο που φέρει πλατιές αβαθείς, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος και τύμπανο κυρτό στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Φέρει πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στο ύψος του πυθμένα, εξωτερικά. Ο πυθμένας ένθετος στην κάτω απόληξη του αγγείου 712) (ΠΑΦ6938) (Εικ. 18) A13, Καταστροφής Τμήμα λαιμού και λαβής μ. δ.: 13,74 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Η εξωτερική επιφάνεια διαμορφώνει λεπτή, σκουρόχρωμη επιδερμίδα, πιθανότατα λόγω των συνθηκών όπτησης. Λαιμός κωνικός, από τον οποίο εκκινεί η κάθετη, ωοειδούς διατομής λαβή. Φέρει εσωτερικά διαγώνιες πτυχές από το πλάσιμο. Kapitän II (με επίχρισμα) 713) (ΠΑΦ6447) (Εικ. 18, Πίν. 7, Σχ. 52) a13, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:6,83 υ. σ.:4,50 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εξωτερικά, εφαρμοσμένο με επάλειψη. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με πλατιά σκοτία και στενό οριζόντιο δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Το χείλος διαμορφωμένο με αναδίπλωση του πηλού, φέρει ίχνος από αμβλύ αντικείμενο. 714) (ΠΑΦ6804) (Εικ. 18, Σχ. 52) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:8,31 υ. σ.:6,56 δ. χ.: 5,2 Πηλός Pink (5 YR 7/3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ανομοιόμορφο πυρήνα. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εξωτερικά, με μικρές ροές εσωτερικά, εφαρμοσμένο με επάλειψη. Λαιμός κωνικός, χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, με πλατιά σκοτία και λεπτό ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Το χείλος διαμορφωμένο με αναδίπλωση του πηλού, διατηρεί ίχνη επεξεργασίας με νωπό σπόγγο και ελάχιστη μάζα πλεονάζοντος πηλού εσωτερικά. 715) (ΠΑΦ6184) (Εικ. 18, Σχ. 52) B13, Στρώμα ωμών πλίθων Τμήμα βάσης και πυθμένα μ. δ.:8,35 υ. σ.:6,45 δ. β.:7,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, εξωτερικά, έντονα απολεπισμένο. Βάση με χαμηλό πόδιο, που φέρει πλατιές, διαγώνιες αυλακώσεις εξωτερικά με 149 Αμφορείς Ανατολικής Μεσογείου μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά στην κάτω απόληξή του. Πυθμένας κοίλος και τύμπανο κυρτό στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Ο πυθμένας επίθετος στην κάτω απόληξη του σώματος με τον αρμό της ένωσης να παραμένει διακριτός εσωτερικά ενώ σημειώνεται από μικρή μάζα πλεονάζοντος πηλού εξωτερικά. 716) (ΠΑΦ6622) (Εικ. 18, Πίν. 8) c7, Καταστροφής Τμήμα σώματος και λαιμού με γένεση λαβής σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:12,55 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό, εξωτερικά. Ώμος κυρτός, που διατηρεί την απόληξη της ωοειδούς διατομής κάθετης λαβής. Λαιμός κάθετος, κωνικός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο σωζόμενο ύψος του. Ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμο. Ο αρμός της ένωσης έχει απαλειφθεί εξωτερικά ενώ παραμένει διακριτός εσωτερικά. 717) (ΠΑΦ7283) (Εικ. 18) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.:10,81 Πηλός Yellowish Red μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, σε μεγάλο μέρος της επιφάνειας εξωτερικά, εφαρμοσμένο με επάλειψη. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση με χαμηλό πόδιο, ελαφρώς κωνικό, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό. Ο πυθμένα επίθετος στην κάτω απόληξη του σώματος με τον αρμό της ένωσης να σημειώνεται εσωτερικά από μικρή ποσότητα πλεονάζοντος πηλού εσωτερικά, ενώ εξωτερικά να έχει απαλειφθεί. Εξωτερικά διακρίνονται, κατά τόπους μικρές, επίθετες μάζες πηλού με άφθονες μικρές πυριτικές προσμίξεις. 718) (ΠΑΦ6480) (Εικ. 18) a14, Καταστροφής Τμήμα βάσης με πυθμένα μ. δ. 7,00 Πηλός Reddish Yellow μέτριος - λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό, με τη μορφή ροής, εξωτερικά. Βάση με πόδιο, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κωνικό. Ο πυθμένα επίθετος στην κάτω απόληξη του σώματος με τον αρμό της ένωσης να παραμένει διακριτός εσωτερικά, ενώ εξωτερικά να έχει απαλειφθεί. 9.2.Βυζαντινοί αμφορείς Σφαιρικοί αμφορείς (719 – 726) 719) (ΠΑΦ5528) (Εικ. 18, Πίν. 8, Σχ. 53) a8, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής μ. δ.:10,89 υ. σ.:8,21 δ. χ.:9,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, που διαμορφώνει κατά τόπους επάλληλες στρώσεις, μέτρια – σαπονώδη υφή, ενιαίο πυρήνα ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός ελαφρώς κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο διαμορφώνοντας εσωτερικά πλατιά, αβαθή σκοτία, ενώ ο αρμός έχει εξωτερικά απαλειφθεί. 720) (ΠΑΦ6764) (Εικ. 18, Σχ. 53) d5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:10,20 υ. σ.:5,54 δ. χ.:9 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός ελαφρώς κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 150 Αφρικανικοί Αμφορείς 721) (ΠΑΦ367) (Εικ. 18, Πίν. 8, Σχ. 53) D2, Επίχωσης (μέχρι το κράσπεδο) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:7,07 υ. σ.:4,76 δ. χ.:7 Πηλός Strogn Brown, μέτριος, σκληρός, αρκετά σαφή ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός ελαφρώς κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 722) (ΠΑΦ4) (Εικ. 18, Σχ. 53) A4B4, δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:10,21 υ. σ.:5,56 δ. χ.:7 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κωνικός. Χείλος ορθογώνιας σχεδόν διατομής, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 723) (ΠΑΦ23) (Εικ. 18, Σχ. 53) A2, δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:19,53 υ. σ.:6,85 δ. χ.:8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 724) (ΠΑΦ5961) (Εικ. 18, Σχ. 53) a10, Στρώμα 1 Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής. μ. δ.:8,32 υ. σ.:5,71 δ. χ.:7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς σχεδόν διατομής που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 725) (ΠΑΦ2880) (Εικ. 18, Σχ. 53) B9, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής. μ. δ.:7,75 υ. σ.:6,43 δ. χ.:8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με ένταση εσωτερικά και εξωτερικά, ωοειδούς σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 726) (ΠΑΦ1766) (Εικ. 18, Σχ. 53) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής. μ. δ.:13,09 υ. σ.:7,25 δ. χ.:9 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. Υδαρής πηλός, υπολείμματα του οποίου διατηρούνται στο χείλος, χρησιμοποιείται για την εφαρμογή της λαβής στο λαιμό. 151 Αφρικανικοί Αμφορείς Επιβιώσεις LRA1 (727 – 737) 727) (ΠΑΦ6436) a (Εικ. 18, Πίν. 8, Σχ. 54, 172) 12, Καταστροφής (0,60 - ψηφιδωτό δάπεδο) Αγγείο σε κατατομή, που αποκαθίσταται σχεδιαστικά, σε 17 συνανήκοντα όστρακα. μ. δ.:28,20 υ. σ.: 37,10 δ. χ.:7,7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα κατά τόπους ανοιχτόχρωμο και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ορισμένα όστρακα διαφοροποιούνται χρωματικά, λόγω της έκθεσής τους σε διαφορετικές συνθήκες μετά το σπάσιμο του αγγείου. Σώμα ατρακτόσχημο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με εγχάρακτη επιγραφή Ν, διαμορφωμένη μετά την όπτηση. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού με μικρή ένταση εξωτερικά, ατελώς κυκλικό. Λαβές κάθετες, τοξωτές, που εκκινούν από το λαιμό και απολήγουν στον ώμο. Βάση κυρτή που διαμορφώνεται από το κάτω μέρος του σώματος, με χαμηλό κομβίο στην κάτω απόληξή του. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Το σώμα και ο ώμος διαμορφώνονται από δύο τουλάχιστον τμήματα ενώ πιθανότατα ένα τρίτο διαμορφώνει το κατώτερο μέρος του αγγείου. Ο λαιμός κατασκευασμένος ξεχωριστά, εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο. Ο αρμός της ένωσης του λαιμού με τον ώμο παραμένει ευδιάκριτος εσωτερικά ενώ απαλείφεται σε μεγάλο βαθμό εξωτερικά. 728) (ΠΑΦ172) (Εικ. 18, Σχ. 53) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:10,29 υ. σ.:5,33 δ. χ.:7,5 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 729) (ΠΑΦ452) (Εικ. 18, Πίν. 8, Σχ. 55) E6, επιφανειακό Τμήμα ώμου, λαιμός και τμήμα χείλους με μία λαβή και γένεση της δεύτερης. μ. δ.:18,60 υ. σ.:12,84 δ. χ.:6,75 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις με ικανή όμως παρουσία ασβεστιτικών στοιχείων. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβές κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής που εκκινούν από το λαιμό και απολήγουν στον ώμο, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο. Ο αρμός παραμένει ευδιάκριτος εσωτερικά ενώ απαλείφεται εξωτερικά. 730) (ΠΑΦ7452) (Εικ. 18, Σχ. 55) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:10,29 υ. σ.:5,33 δ. χ.:7,5 Πηλός Redish Yellow, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 731) (ΠΑΦ731) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 55) C6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα ώμου, λαιμού και χείλους, με μία λαβή και τμήμα της δεύτερης, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:21,30 υ. σ.:11,30 δ. χ.:7,45 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβές κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος, και απολήγουν στον ώμο. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ό λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμου, ο οποίος προβάλλεται ελάχιστα εσωτερικά. Ο 152 Αφρικανικοί Αμφορείς αρμός της ένωσης έχει απαλειφθεί εξωτερικά. 732) (ΠΑΦ368) (Εικ. 19, Σχ. 56) D2, Επίχωσης (μέχρι το κράσπεδο) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.:9,65 υ. σ.:5,40 δ. χ.:9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα και πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με λεπτή αυλάκωση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 733) (ΠΑΦ6873) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 55) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος, λαιμός και τμήμα χείλους, με λαβές σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα. μ. δ.:18,80 υ. σ.:13,19 δ. χ.:7,84 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή / αρκετά σαφή θραυσμό, λείος στο σώμα, με αμμώδη – μέτρια υφή στο ανώτερο τμήμα, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις, εμφανώς μεγαλύτερες στο ανώτερο τμήμα του αγγείου. Ώμος κυρτός. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. Λαβές κάθετες, τοξοτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το λαιμό, κάτω από το χείλος και απολήγουν στον ώμο. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμου. Ο αρμός επαφής παραμένει διακριτός εσωτερικά ενώ εξωτερικά πηλός από το λαιμό χρησιμοποιείται για την απαλοιφή του. 734) (ΠΑΦ375) (Εικ. 19, Σχ. 56) E6, επιφανειακό Τμήμα λαιμού, χείλους και γένεση λαβής μ. δ.:10,60 υ. σ.:8,35 δ. χ.:8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή / αρκετά σαφή θραυσμό, λείος στο σώμα, με αμμώδη – μέτρια υφή στο ανώτερο τμήμα, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις, εμφανώς μεγαλύτερες στο ανώτερο τμήμα του αγγείου. Ώμος κυρτός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικα. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εφάπτεται στην άνω απόληξη του ώμου. Ο αρμός επαφής παραμένει διακριτός εσωτερικά ενώ εξωτερικά πηλός από το λαιμό χρησιμοποιείται για την απαλοιφή του. 735) (ΠΑΦ366) (Εικ. 19, Σχ. 56) D2, Επίχωσης (μέχρι το κράσπεδο) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβών, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:7,86 υ. σ.:5,25 δ. χ.:8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικα. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, αμέσως κάτω από το χείλος. 736) (ΠΑΦ7366) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 56) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου. Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:6,59 υ.σ.:3,50 δ. χ.:8 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος – λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός κυλινδρικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 737) (ΠΑΦ6790) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 56) d7, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:4,93 υ. σ.:4,14 δ. χ.:7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια 153 Αφρικανικοί Αμφορείς υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές ασβεστιτικές και αρκετές σκουρόχρωμες κρυσταλλικές προσμίξεις. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 9.3.Αφρικανικοί αμφορείς Σπαθείο (738 – 755) Τύπος ΙΑ 738) (ΠΑΦ887) (Εικ. 19, Πίν. 8) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:12,03 υ. σ.:10,72 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη, ανομοιογενή επιφάνεια εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση και πλατιά σκοτία εσωτερικά, που φέρει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Πτυχώσεις από τη συστολή του πηλού εντοπίζονται στην εσωτερική επιφάνεια του λαιμού και κατάλοιπα πηλού στην άνω απόληξη του χείλους. 739) (ΠΑΦ5909) (Εικ. 19) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:10,37 υ. σ.:8,18 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη, ανομοιογενή επιφάνεια εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση και πλατιά σκοτία εσωτερικά, που φέρει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 740) (ΠΑΦ6842) (Εικ. 19, Σχ. 56) e5 - e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια). Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής, σε δύο συνανήκοντα όστρακα. υ. σ.:24,22 δ. χ.: 12 (το σωζόμενο ύψος υπολογίζεται σχεδιαστικά). Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη, ανομοιογενή επιφάνεια εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση και πλατιά σκοτία εσωτερικά, που φέρει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, η κάτω απόληξή της οποίας απολήγει στο κάτω μέρος του λαιμού. Στην τομή του αγγείου διαπιστώνεται πως η λευκή επιδερμίδα του αγγείο συνεχίζεται κατά μήκος της επιφάνειας συναρμογής του λαιμού με τη λαβή. 741) (ΠΑΦ6836) (Εικ. 19, Σχ. 56, Πίν. 8) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:10,98 υ. σ.:8,30 δ. χ.: 12 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη, ανομοιογενή επιφάνεια εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση και πλατιά σκοτία εσωτερικά, που φέρει μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Πτυχώσεις από τη συστολή του πηλού εντοπίζονται στην εσωτερική επιφάνεια του λαιμού και κατάλοιπα πηλού στην άνω απόληξη του χείλους, με άφθονες μικρές και μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές προσμίξεις. 742) (ΠΑΦ6619) (Εικ. 19, Σχ. 56) c7, Επιφανειακό Τμήμα χείλους μ. δ.:7,16 υ. σ.:4,48 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη, έντονα απολεπισμένη επιφάνεια εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με πλατιά σκοτία εσωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Κατάλοιπα πηλού και ίχνη επεξεργασίας στην άνω απόληξη του χείλους. Τύπος Ι.Α – Β 154 Αφρικανικοί Αμφορείς 743) (ΠΑΦ2073) (Εικ. 19, Σχ. 56) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα χείλους. μ. δ.:8,90 υ. σ.:5,15 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Έντονα ίχνη επεξεργασίας εξωτερικά. 744) (ΠΑΦ1179) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 56) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.:10,75 υ. σ.:5,34 δ. χ.: 10,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος - λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη ανομοιογενή επιφάνεια εξωτερικά κατά τόπους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικό στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που απολήγει στο σημείο μετάβασης από τον ώμο στο λαιμό. Η άνω απόληξη του χείλος διαμορφώνεται με αναδίπλωση του πηλού. Πτυχώσεις από τη συστολή του πηλού εντοπίζονται στην εσωτερική επιφάνεια του λαιμού. Η υπόλευκη επιδερμίδα διακόπτεται στη λαβή και γύρω από αυτή, ωστόσο, διαπιστώνεται πως συνεχίζεται κατά μήκος της επιφάνειας συναρμογής της με το λαιμό. Τύπος Ι.Β 745) (ΠΑΦ6015) (Εικ. 19, Σχ. 56) b7, 1ο στρώμα Τμήμα χείλους μ. δ.:8,27 υ. σ.:4,64 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά. Στο σώμα του πηλού διαμορφώνονται συσσωρεύσεις καστανέρυθρου χρώματος με εξαιρετικά λεπτόκοκκο υλικό κατά τόπους ιδιαίτερα μεγάλου μεγέθους. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 746) (ΠΑΦ2926) (Εικ. 19, Σχ. 56) B8, Επιφανειακό (0 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:10,31 υ. σ.:7,61 δ. χ.: 10 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια – αδρή υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη και κατά τόπους σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός που διατηρεί μέρος της επιφάνειας συναρμογής της λαβής, η οποία έχει αποκολληθεί. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 747) (ΠΑΦ5983) (Εικ. 19, Σχ. 57) a10, Στρώμα 2 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:7,08 υ. σ.:6,55 δ. χ.: 10 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με σκουρόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια και κατά τόπους μικρές υπόλευκες κηλίδες. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, διαμορφωμένο με αναδίπλωση. Τύπος Ι.B – C 748) (ΠΑΦ5960) (Εικ. 19, Σχ. 57) a10, Στρώμα 2 Τμήμα χείλους μ. δ.:9,20 υ. σ.:4,45 δ. χ.: 10,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη και κατά τόπους σκουρόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια.. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη, διαμορφωμένο με αναδίπλωση, που διατηρεί κατάλοιπα πηλού στην άνω απόληξή του. 155 Αφρικανικοί Αμφορείς Τύπος Ι.C 749) (ΠΑΦ2064) (Εικ. 19, Σχ. 57) AB11,B12 Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.:10,58 υ. σ.:9,11 δ. χ.: 12 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με ανοιχτόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια.. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με έντονη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το λαιμό. Φέρει έντονα ίχνη επεξεργασίας εξωτερικά και διατηρεί κατάλοιπα πηλού στην άνω απόληξη του χείλος και εσωτερικά. 750) (ΠΑΦ5700) (Εικ. 19, Σχ. 57) AB11,B12 Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.:10,58 υ. σ.:9,11 δ. χ.: 12 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με έντονη προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το λαιμό. Φέρει έντονα ίχνη επεξεργασίας εξωτερικά και διατηρεί κατάλοιπα πηλού στην άνω απόληξη του χείλος και εσωτερικά. Τύπος Ι.D 751) (ΠΑΦ1893) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) A9 - B9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα χείλους με γένεση λαβής μ. δ.: 6,42 υ. σ.: 4,08 δ. χ.: 12 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με ανοιχτόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το κάτω μέρος του χείλους. Στην άνω απόληξη του χείλους πεπλατυσμένη επιφάνεια, πιθανότατα από την έδραση του αγγείου, πριν την όπτηση. Τύπος Ι - ΙΙ 752) (ΠΑΦ765) (Εικ. 19, Σχ. 57) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:10,32 υ. σ.:5,00 δ. χ.:11,4 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με σκουρόχρωμη και κατά τόπους υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή,. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Τύπος Ι ή ΙΙ 753) (ΠΑΦ4617) (Εικ. 19) C11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα εμβόλου και σώματος μ. δ.: 11,48 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με κατά τόπους ανοιχτόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα που απολήγει σε κωνικό, συμπαγές έμβολο, με πλατιές κάθετες ταινίες εξωτερικά. Το έμβολο επίθετο, εφαρμόζεται στην κάτω απόληξη του σώματος. 754) (ΠΑΦ5493) (Εικ. 19) a7, 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος σε πέντε συνανήκοντα, τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,27 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, με υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό. Ώμος κυρτός. Φέρουν εξωτερικά πλατιές κάθετες ταινίες. 156 Αφρικανικοί Αμφορείς 755) (ΠΑΦ4564) (Εικ. 19, Πίν. 8) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος μ. δ. 16,8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα, που παρουσιάζει κατά τόπους πρώιμα στάδια υαλοποίησης, με λεπτή υπόλευκη στοιβάδα εξωτερικά, και σκουρόχρωμη, με κατά τόπους μικρές υπόλευκες κηλίδες, την εξωτερική επιφάνεια. Keay IΑ (756 – 757) 756) (ΠΑΦ3053) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) C8 - D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής. μ. δ.:12,75 υ. σ.:9,49 δ. χ.: 11 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Συμπεριλαμβάνει λίγες μικρές και μικροσκοπικές κρυπτοκρυσταλλικές ασβεστιτικές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, αρκετές μικροσκοπικές σκούρες και κοκκινωπές και ελάχιστες καστανέρυθρες ήπια αποστρογγυλευμένες γωνιώδεις προσμίξεις και σποραδικά μικροαπολιθώματα. Λαιμός με συστολή, χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από τη συστολή του λαιμού. Ο πηλός διαφοροποιείται ιδιαίτερα από τα τυπικά παραδείγματα των υπόλοιπων αφρικανικών αμφορέων, ενώ η απουσία της υπόλευκης επιφάνειας εξωτερικά συντείνει στην πιθανότητα το παράδειγμα να ανήκει σε παραγωγή εκτός Τυνησίας, ενδεχομένως προερχόμενο από την παρακείμενη ακτή της σημερινής Αλγερίας. 757) (ΠΑΦ3792) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα εμβόλου μ. δ.:10,20 υ. σ.:8,68 δ. β.: 5,76 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Συμπεριλαμβάνει λίγες μικρές και πολλές μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές, ελάχιστες μικρές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις, καθώς και σποραδικούς μικρού μεγέθους ωόλιθους, καστανέρυθρου χρώματος. Πόδιο κυλινδρικό, με συστολή, που διαμορφώνει πλατιά, βαθιά αυλάκωση στο τύμπανο. Ο πηλός αν και διαφοροποιείται από τα τυπικά κοκκινωπά παραδείγματα με λευκή επιφάνεια των αφρικανικών αμφορέων παρουσιάζει ανάλογη σύσταση, με κυριαρχία των αποστρογγυλευμένων χαλαζιακών προσμίξεων (aeoloic quartz), που σε συνδυασμό με την κατανομή και το μέγεθος είναι πιθανό να παραπέμπουν σε εργαστήρια της βόρειας Τυνησίας. Keay VI (758 – 759) 758) (ΠΑΦ6725) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) C13, Επιφανειακό / C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:9,38 υ. σ.:5,78 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σκούρο, καστανέρυθρο στα σημεία με μεγαλύτερο πάχος και περισσότερο ανοιχτόχρωμη – γκρίζα την εξωτερική επιφάνεια. Συμπεριλαμβάνει λιγοστές μικρές και πολλές μικροσκοπικές, αποστρογγυλευμένες ή κοίλες ασβεστιτικές, λιγοστές μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές και ελάχιστες μικρές και μεσαίου μεγέθους καστανέρυθρες προσμίξεις. Επιπλέον εντοπίζονται σποραδικά μικροαπολιθώματα και ωόλιθοι. Το σώμα του πηλού παρουσιάζει κατά τόπους πρώιμα στάδια υαλοποίησης, ενδεικτικά υψηλών θερμοκρασιών όπτησης, αποτέλεσμα των οποίων είναι πιθανότατα η τεφρή επιφάνεια. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, μηνισκοειδούς διατομής, ελαφρώς έσω νεύον στην άνω εσωτερική του απόληξη, διαμορφωμένο με αναδίπλωση. Στην άνω απόληξη του χείλους μικρή παραμόρφωση και ελάχιστα κατάλοιπα πηλού, που διαφοροποιείται από αυτόν του αγγείου. 759) (ΠΑΦ4567) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) 157 Αφρικανικοί Αμφορείς Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:12,43 υ. σ.:5,56 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή και ενιαίο πυρήνα. Συμπεριλαμβάνει ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές κρυπτοκρυσταλλικές, ήπια αποστρογγυλευμένες ασβεστιτικές, λίγες μικρές και αρκετές μικροσκοπικές ήπια αποστρογγυλευμένες – ήπια γωνιώδεις και πολλές μικρές και μικροσκοπικές ήπια γωνιώδεις σκουρόχρωμες κρυσταλλικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Keay XXV (760 – 762) 760) (ΠΑΦ6412) (Εικ. 19, Πίν. 8, Σχ. 57) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:12,75 υ. σ.:9,49 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - αδρή υφή και πυρήνα που διαμορφώνει επάλληλες στοιβάδες με χρώμα που ποικίλει από ερυθρό – τεφρό καστανό. Η εξωτερική επιφάνεια είναι υπόλευκη ενώ υποκείμενά τη διατηρείται λεπτή, σκουρόχρωμη στοιβάδα. Συμπεριλαμβάνει ελάχιστες μικρές και πολλές μικροσκοπικές πυριτικές αποστρογγυλευμένες και ήπια αποστρογγυλευμένες , καθώς και λιγοστές μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις. Λαιμός κωνικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διακριτό με σαφήνεια από το λαιμό, με ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη. Το παράδειγμα μπορεί να αποδοθεί στην παραλλαγή XXV.L του Keay75. 761) (ΠΑΦ840) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 57) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους. μ. δ.:12,45 υ. σ.:6,10 δ. χ.: 14 Πηλός, Red, μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και ανομοιογενή υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Συμπεριλαμβάνει λίγες μικρές και πολλές μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές, λίγες μικρές κρυπτοκρυσταλικές και αρκετές μικροσκοπικές, συνήθως κοίλες, ασβεστιτικές προσμίξεις, ενώ προσομοιάζει ιδιαίτερα στον πηλό που χαρακτηρίζει τα περισσότερα παραδείγματα σπαθίων από το σύνολο των Φιλίππων. Λαιμός σχεδόν κυλινδρικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με ήπια τροπίδωση εσωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Το παράδειγμα προσομοιάζει στην παραλλαγή XXV.S του Keay76 762) (ΠΑΦ6107) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 57) b9, 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους με γένεση λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:11,48 υ. σ.:11,86 δ. χ.: 12,5 Πηλός, Light Brown, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, και πυρήνα που διαμορφώνεται σε στρώσεις, με την εξωτερική στοιβάδα σε ικανό πάχος περισσότερο ανοιχτόχρωμη – υποπράσινη. Η εξωτερική επιφάνεια καλύπτεται από λεπτή πρασινωπή επιδερμίδα. Συμπεριλαμβάνει αρκετές μικρές και πολλές μικροσκοπικές, αποστρογγυλευμένες πυριτικές προσμίξεις, άφθονες μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές σκούρες, γωνιώδεις προσμίξεις. Ο πηλός ιδιαίτερα πλούσιος σε προσμίξεις με καλή όμως κατανομή και δομή που υποδεικνύει υψηλές θερμοκρασίες όπτησης. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κυρτό στην άνω επιφάνειά του που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το άνω μέρος του λαιμού. Το παράδειγμα προσομοιάζει στην παραλλαγή XXV.Q του Keay77 75 Keay 1984, 203, αρ. 4 76 Keay 1984, 205, αρ. 6 77 Keay 1984, 204, αρ. 6 158 Αφρικανικοί Αμφορείς Keay XXXV.B (763) 763) (ΠΑΦ7230) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 57) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:14,80 υ. σ.:5,27 δ. χ.: 14,8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια - αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα και υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Ελάχιστες μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις είναι μακροσκοπικά διακριτές, ωστόσο ο πηλός συμπεριλαμβάνει πολλές μικροσκοπικές, αποστρογγυλευμένες πυριτικές και λιγοστές μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες ή κοίλες ασβεστητικές πρσμίξεις ενώ σποραδικά εντοπίζονται καστανέρυθρες, ακανόνιστου σχήματος προσμίξεις, πιθανότατα πλούσιες σε σίδηρο. Λαιμός που διαμορφώνεται με μικρή συστολή στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κυρτό στην άνω επιφάνειά του. Στην άνω απόληξη του χείλους διατηρούνται κατάλοιπα πηλού, πιθανότατα από την ανάστροφη τοποθέτηση του αγγείου κατά το πλάσιμο ή το στέγνωμα. Ο πηλός αυτός διαφοροποιείται από εκείνον του αγγείου, και χαρακτηρίζεται από άφθονες μικροσκοπικές πυριτικές αποστρογγυλευμένες προσμίξεις με ελάχιστο αργιλικό υλικό μεταξύ τους, που καλύπτονται από την ίδια υπόλευκη επιδερμίδα που χαρακτηρίζει την εξωτερική επιφάνεια του αγγείου. Keay XLI (764) 764) (ΠΑΦ7180) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 57) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής. μ. δ.:9,29 υ. σ.:6,43 δ. χ.: 9 Πηλός Light Red (10 R 6/6), μέτριος – λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα και υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Αρκετές μικρές και μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες πυριτικές, ελάχιστες μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις και σποραδικοί ωόλιθοι με σιδηρούχα πιθανότατα υλικά. Οι πυρτικές προσμίξεις είναι περισσότερο ευδιάκριτες στην επιφάνεια, καθώς ξεχωρίζουν από το λεπτόκοκκο σώμα του πηλού. Λαιμός που διαμορφώνεται με συστολή στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνει έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Στο λαιμό διατηρείται ελάχιστο τμήμα από τη γένεση της λαβής. Keay LIX (765) 765) (ΠΑΦ1910) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 57) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.:11,05 υ. σ.:7,58 δ. χ.: 14,5 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και υπόλευκη την εξωτερική επιφάνεια. Αρκετές μικροσκοπικές ήπια αποστρογγυλευμένες πυριτικές, ελάχιστες μικρές και λίγες μικροσκοπικές, κρυπτοκρυσταλικές ή κοίλες ασβεστιτικές προσμίξεις και σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Επιπλέον, μικροσκοπικά εντοπίζονται σποραδικές κρυσταλλικές προσμίξεις σκούρου χρώματος και λιγοστές κοκκινωπές φολίδες, κατά κύριο λόγω στην εξωτερική επιφάνεια του οστράκου. Λαιμός διευρυνόμενος προς τα επάνω στο σωζόμενο τμήμα, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά, στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, ορθογώνιας διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 9.4.Αιγαιακή κοινή κεραμική (AeCW) Χύτρες (766 – 778) AeCW2 (Ωοειδές σώμα) 766) (ΠΑΦ137) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 58) C4D4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 9,40 υ. σ.: 5,45 δ. χ.:20 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος ελάχιστα κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, σιγμοειδής, ταινιωτή, που εκκινεί κάτω από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 159 Αιγαιακή κοινή κεραμικής (AeCW) 767) (ΠΑΦ7373) (Εικ. 19, Σχ. 58) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,65 υ. σ.: 3,94 δ. χ.:23 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 768) (ΠΑΦ3121) (Εικ. 19, Πίν. 9, Σχ. 58) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,90 υ. σ.: 3,48 δ. χ.:13 Πηλός Very Dark Gray (10 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος ελάχιστα κυρτός, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 769) (ΠΑΦ6541) (Εικ. 19, Σχ. 58) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,60 υ.σ.: 2,69 δ. χ.:14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 770) (ΠΑΦ7691) (Σχ. 58) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,76 υ.σ.: 3,68 δ. χ.:17 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος ελάχιστα κυρτός, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική του απόληξη. 771) (ΠΑΦ6674) (Εικ. 19, Σχ. 58) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,10 υ.σ.: 3,52 δ. χ.:15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια σε μεγάλη έκταση εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος ελάχιστα κυρτός, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό, επικλινή προς το εσωτερικό. AeCW2 (Με τροπίδωση) 772) (ΠΑΦ7549) (Εικ. 20, Σχ. 58) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους με γένεση λαβής μ. δ.: 7,48 υ. σ.: 2,85 δ. χ.:26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, πυρήνα σε στοιβάδες, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος ελαφρώς κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τανιωτή, που εκκινεί κάτω από το χείλος. 773) (ΠΑΦ6074) (Εικ. 20, Σχ. 58) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) 160 Αιγαιακή κοινή κεραμικής (AeCW) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,58 υ. σ.: 2,49 δ. χ.:19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος επικλινής προς το εξωτερικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τανιωτή, που εκκινεί κάτω από το χείλος. 774) (ΠΑΦ6900) (Εικ. 20, Σχ. 58) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,80 υ. σ.: 4,97 δ. χ.:15,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος επικλινής προς το εξωτερικό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το κάτω μέρος του σώματος και χαμηλή ακμή κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. AeCW3 775) (ΠΑΦ5598) (Εικ. 20, Σχ. 58) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,05 υ. σ.: 1,59 δ. χ.:18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Ώμος σωζόμενος σε ελάχιστο τμήμα, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. AeCW4 776) (ΠΑΦ6120) (Εικ. 20, Σχ. 58) b9, 3o (βάθος 0,90 - 1,20μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,19 υ. σ: 3,44 δ. χ.: 9 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, κατά τόπους αποχρωματισμένη, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 777) (ΠΑΦ4716) (Εικ. 20, Σχ. 58) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,10 υ. σ: 3,39 δ. χ.: 8,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, πυρήνα σκουρόχρωμο στις εξωτερικές στοιβάδες, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 778) (ΠΑΦ1344) (Εικ. 20, Σχ. 58) E9, Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,11 υ. σ: 4,01 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, τεφρό πυρήνα, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά. 161 Αιγαιακή κοινή κεραμικής (AeCW) Λεκανίδες (779 – 791) AeCW2 (με πλατύ δακτύλιο) 779) (ΠΑΦ6041) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 59) b7, 3o στρώμα (καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,47 υ. σ.: 3,59 δ. χ.: 32 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή εσωτερικά, αδρότερος εξωτερικά. ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 780) (ΠΑΦ4254) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 59) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,00 υ.: 4,76 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, επίπεδη με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 781) (ΠΑΦ6124) (Εικ. 20, Σχ. 59) Β12, 2ο στρώμα καταστροφής Σε κατατομή μ. δ.: 15,80 υ.: 4,54 δ. χ.: 28 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, επίπεδη με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας και τύμπανο επίπεδα. 782) (ΠΑΦ7340) (Εικ. 20, Σχ. 59) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,26 υ. σ.: 7,20 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιόμορφο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και λιγοστούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 5/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και προβολή εσωτερικά. 783) (ΠΑΦ7744) (Εικ. 20, Σχ. 59) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,11 υ. σ.: 2,59 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και εσωτερικά. AeCW2 (με στενό δακτύλιο) 784) (ΠΑΦ682) (Εικ. 20, Σχ. 59) C8, Καταστροφής (0,55 - 0,85μ.) (β΄ στρώμα) Τμήμα βάσης σώματος και χείλους μ. δ.: 9,01 υ.: 5,30 δ. χ.: 38 162 Αιγαιακή κοινή κεραμικής (AeCW) Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο, με κυμάτιο κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 785) (ΠΑΦ7402) (Εικ. 20, Σχ. 59) c12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,44 υ. σ.: 3,91 δ. χ.: 39 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του, με μικρή ένταση στην κάτω. 786) (ΠΑΦ7743) (Σχ. 59) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,23 υ. σ.: 3,46 δ. χ.: 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και λιγοστούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα κοίλο, με κυμάτιο στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο. AeCW2 (με επικλινές σώμα) 787) (ΠΑΦ6089) (Εικ. 20, Σχ. 59) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,18 υ. σ.: 4,91 δ. χ.: 36 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 4/6), λεπτό, θαμπό εσωτερικά, με μικρές κηλίδες εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με έντονη ακμή στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. 788) (ΠΑΦ1109) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 59) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα βάσης σώματος και χείλους μ. δ.: 11,18 υ.: 5,60 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό εσωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εσωτερικά. AeCW (απομίμηση;) 789) (ΠΑΦ1029) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,2 υ. σ.: 4,8 δ. χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, με λίγες μικρές και πολλές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστους ωόλιθους σκούρου χρώματος και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο, με έντονη ακμή στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. AeCW (με κάθετη προβολή) 790) (ΠΑΦ3243) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) 163 Αιγαιακή κοινή κεραμικής (AeCW) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,22 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 37 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος - χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός - αμμώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στο άνω μέρος και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην άνω επιφάνεια, με μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά του. 791) (ΠΑΦ7742) (Σχ. 60) e12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,07 υ. σ.: 4,08 δ. χ.: 34 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος - χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός - αμμώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση κάτω από το χείλος και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνεια, με μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά του. Οινοχόες (792) AeCW Τριφυλόστομη οινοχόη 792) (ΠΑΦ7079) (Εικ. 20, Πίν. 9) b10 - b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,4 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, με αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στο χαμηλότερο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριφυλόσχημο, ενιαίο με τον διευρυνόμενο προς τα επάνω λαιμό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ταινιωτή, που εκκινεί κάτω από το χείλος και απολήγει στον ώμο. Τηγάνια (793) AeCW τυπος 1 793) (ΠΑΦ547) (Εικ. 20, Σχ. 60, Πίν. 9) A5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,81 υ.: 3,70 δ. χ.: 34 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και λίγες μικροσκοπικές κοκκινωπές φολίδες. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 9.5.Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Κύπελλα Marabini LXVIII (794 – 820) Marabini LXVIII (Α) 794) (ΠΑΦ3156) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,45 υ. σ.: 2,66 δ. χ.: 11 Πηλός Υellowish Red, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά κατά τόπους και αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με πλατιά ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 795) (ΠΑΦ4388) (Εικ. 20, Σχ. 60) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,77 υ. σ.: 3,56 δ. χ.: 7 164 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια και αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 796) (ΠΑΦ1972) (Εικ. 20, Σχ. 60) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,76 υ. σ.: 2,77 δ. χ.: 7,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, πολλές πυριτικές κυρίως και λίγες ασβεστιτικές προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 797) (ΠΑΦ7412) (Εικ. 20, Σχ. 60) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,97 υ. σ.: 2,22 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια κατά τόπους εξωτερικά, αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά. Marabini LXVIII (B) 798) (ΠΑΦ3717) (Εικ. 20, Σχ. 60) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,93 υ. σ.: 3,16 δ. χ.: 6,8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής, με πλατιά ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 799) (ΠΑΦ6036) (Εικ. 20, Σχ. 60) b7, 2o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,29 υ. σ.: 2,45 δ. χ.: 6,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, λιγοστές ασβεστιτικές και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 800) (ΠΑΦ5985) (Εικ. 20, Σχ. 60) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,45 υ. σ.: 3,40 δ. χ.: 8,5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, Λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του, λεπτές αυλακώσεις και γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής. 801) (ΠΑΦ3219) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους με γένεση λαβής, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 5,09 υ. σ.: 3,27 δ. χ.: 7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, ελάχιστες ασβεστιτικές και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Ώμος κυρτός, με γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής με δύο επάλληλες χαμηλές ακμές στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ταινιωτή, που εκκινεί από το χείλος. 165 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 802) (ΠΑΦ5386) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή, σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,73 υ. σ.: 6,10 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα ωοειδές, που φέρει εξωτερικά γραπτό διάκοσμο με σχηματοποιημένο φυτικό θεμα. Ώμος κυρτός με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξοτή, σε μικρή υπεροχή ως προς το χείλος, που εκκινεί από αυτό και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 803) (ΠΑΦ3048) (Εικ. 20, Σχ. 60) C9 – D9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,71 υ. σ.: 2,93 δ. χ.: 7,5 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής, με δύο αυλακώσεις στην μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Marabini LXVIII (C) 804) (ΠΑΦ6420) (Εικ. 20, Σχ. 60) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) μ. δ.: 5,92 υ.: 8,52 δ. χ.: 7,6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα και αρκετές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Σώμα ωοειδές, ώμος κυρτός, με γραπτό διάκοσμο από ταινίες λευκού χρώματος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εξωτερικά, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα . Τύμπανο ελαφρώς κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 805) (ΠΑΦ1085) (Εικ. 20, Σχ. 60) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,50 υ. σ.: 4,73 δ. χ.: 7 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος – λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 806) (ΠΑΦ5475) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 60) a6, Επιφανειακό (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα (το σχήμα αποκαθίσταται σχεδιαστικά) μ. δ.: 6,23 υ.: 9,00 δ. χ.: 8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, πολλές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους ασβεστιτικές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εξωτερικά, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. Βάση κυκλική, συμπαγής κωνική. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα στο κέντρο. Τύμπανο επίπεδο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. Η εξωτερική επιφάνεια διαφοροποιείται χρωματικά στο κάτω μέρος του σώματος, σε σημείο όπου η διάμετρος ταυτίζεται με αυτή του χείλους. Marabini LXVIII (D) 807) (ΠΑΦ7369) (Εικ. 20, Σχ. 60) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 6,85 υ. σ.: 5,95 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες 166 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) μαρμαρυγία. Σώμα ωοειδές – σφαιρικό, με πλατιά ανάγλυφη ταινία στην άνω απόληξή του και γραπτό διάκοσμο, πιθανότατα επιγραφή, λευκού χρώματος, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 808) (ΠΑΦ743) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 61) C6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,95 υ. σ.: 3,11 δ. χ.: 6,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός με γραπτό διάκοσμο από επάλληλες κηλίδες λευκού χρώματος. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον. Marabini LXVIII βάσεις 809) (ΠΑΦ392) (Εικ. 20, Σχ. 61) E6, Επιφανειακό (0 - 0,6μ) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 4,92 υ. σ.: 1,52 δ. β.: 4 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός – πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, με πολλές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο. 810) (ΠΑΦ1513) (Εικ. 20, Σχ. 61) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,89 υ. σ.: 2,58 δ. β.: 4,25 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, πολλές, πυριτικές κυρίως, προσμίξεις και λιγοστές ασβεστιτικές. Σώμα κυρτό. Βάση κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο. 811) (ΠΑΦ6497) (Εικ. 20, Σχ. 61) b6, Καταστροφής Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 5,78 υ. σ.: 2,21 δ. β.: 2,99 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και αρκετές, πυριτικές κυρίως, προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 812) (ΠΑΦ3013) (Εικ. 20, Πίν. 9, Σχ. 61) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 5,79 υ. σ.: 2,08 δ. β.: 3,37 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και πολλές, πυριτικές κυρίως, προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κυλινδρική. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του και ίχνη από κόψιμο με νήμα. 813) (ΠΑΦ7322) (Εικ. 20, Σχ. 61) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,48 υ. σ.: 2,49 δ. β.: 3,68 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές – πολλές, πυριτικές κυρίως, και αρκετές ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κυλινδρική. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του και ίχνη από κόψιμο με νήμα. 814) (ΠΑΦ5654) (Εικ. 20, Σχ. 61) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 167 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,30 υ. σ.: 3,10 δ. β.: 3,3 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές, πυριτικές κυρίως, και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του και ίχνη από κόψιμο με νήμα. 815) (ΠΑΦ3726) (Εικ. 21, Σχ. 61) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 8,06 υ. σ.: 3,91 δ. β.: 4,3 Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με τεφρό πυρήνα, αρκετές – πολλές, πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του. 816) (ΠΑΦ1661) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 61) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,51 υ. σ.: 2,29 δ. β.: 3,46 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους σκούρου χρώματος. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική. Πυθμένας σχεδόν επίπεδος. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του. 817) (ΠΑΦ7250) (Εικ. 21, Σχ. 61) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 7,67 υ. σ.: 2,29 δ. β.: 3,46 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. Marabini LXVIII ερυθροβαφή 818) (ΠΑΦ4487) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 61) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,69 υ. σ.: 3,94 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές, μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτό θαμπό, σε τμήμα του χείλους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 819) (ΠΑΦ6960) (Εικ. 21, Σχ. 61) A14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 3,51 υ. σ.: 1,96 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές, μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Yellowish Red (5 YR 5/6), ισχυρό, θαμπό, εξωτερικά και στο χείλος εσωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 820) (ΠΑΦ4800) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 61) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,28 υ. σ.: 3,82 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές, μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. 168 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Επίχρισμα Red (2,5 YR 4/8), λεπτό, θαμπό, αρκετά απολεπισμένο, εξωτερικά και σε τμήμα της εσωτερικής επιφάνειας. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. Robinson M116 (821 – 824) 821) (ΠΑΦ3857) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 61) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:8,25 υ. σ.: 7,23 δ. χ.: 6,8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά, άφθονες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Σώμα ωοειδές, με πλατιές αυλακώσεις από το πλάσιμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 822) (ΠΑΦ712) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 61) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ) (στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.:10,57 υ. σ.: 8,85 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Σώμα ωοειδές, με πλατιές αυλακώσεις από το πλάσιμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 823) (ΠΑΦ7204) (Εικ. 21, Σχ. 61) C13, Καθαρισμός βόρειας παρειάς Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,00 υ. σ.: 7,60 δ. χ.: 7 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Σώμα ωοειδές, με πλατιές αυλακώσεις από το πλάσιμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 824) (ΠΑΦ7479) (Εικ. 21, Σχ. 61) d11, Επιφανειακο (0,00 - 0,30μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,94 υ. σ.: 4,36 δ. χ.: 7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές κυρίως προσμίξεις. Ώμος κυρτός, με πλατιές αυλακώσεις από το πλάσιμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, ωοειδούς διατομής. Marabini XXXVI (825) 825) (ΠΑΦ7056) (Εικ. 21, Σχ. 61) d10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Σε κατατομή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.:8,80 υ.: 5,40 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εσωτερικά, με ενιαίο πυρήνα και λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Επίχρισμα ισχυρό, θαμπό Strong Brown, που ενσωματώνει άφθονες πυριτικές προσμίξεις μικρού μεγέθους και διαμορφώνει αμμώδη επιφάνεια εξωτερικά. Σώμα ημισφαιρικό. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο. , με πλατιές αυλακώσεις από το πλάσιμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, υψηλό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Το επίχρισμα εξωτερικά διαφοροποιείται χρωματικά. Άλλα παραδείγματα (826 – 845) 826) (ΠΑΦ446) (Εικ. 21, Σχ. 61) C3, Δεν προσδιορίζεται Ακέραιο 169 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) μ. δ.: 10,05 υ.: 8,60 δ. χ.: 7,8 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές, πολλές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτό, θαμπό εξωτερικά. Σώμα ατρακτόσχημο. Χείλος κάθετο, με χαμηλό δακτύλιο που διαμορφώνεται στην άνω απόληξη του ώμου. Βάση χαμηλή, κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 827) (ΠΑΦ6922) (Εικ. 21, Σχ. 61) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 3,78 υ. σ.: 2,82 δ. χ.: 9 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/6), λεπτό, θαμπό εξωτερικά και στο χείλος εσωτερικά. Ώμος κυρτός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. 828) (ΠΑΦ3110) (Εικ. 21, Σχ. 61) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,03 υ. σ.: 3,49 δ. χ.: 5,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και μικροαπολιθώματα, ελάχιστες μικροσκοπικές σκούρες και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. 829) (ΠΑΦ7302) (Εικ. 21, Σχ. 61) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,65 υ. σ.: 6,75 δ. χ.: 6 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανοιχτόχρωμο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα σφαιρικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς αυτό εξωτερικά. 830) (ΠΑΦ3055) (Εικ. 21, Σχ. 61) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,59 υ. σ.: 5,82 δ. χ.: 7 Πηλός Light Reddish Brown, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες πυριτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Black (7,5 YR N2), λεπτό, θαμπό, εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 831) (ΠΑΦ1811) (Εικ. 21, Σχ. 61) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,00 υ. σ.: 3,70 δ. χ.: 5,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές ασβεστιτικές και πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Dark Brown / Brown, λεπτό, θαμπό, εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 170 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 832) (ΠΑΦ6995) (Εικ. 21, Σχ. 61) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,07 υ. σ.: 4,28 δ. χ.: 8 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. 833) (ΠΑΦ6777) (Εικ. 21, Σχ. 61) d4, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,44 υ. σ.: 4,98 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με ελάχιστες μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κυρτό, ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. 834) (ΠΑΦ7055) (Εικ. 21, Σχ. 61) Α14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, και χείλους, με λαβή μ. δ.: 5,69 υ. σ.: 4,73 δ. χ.: 6 Πηλός Pink (5 YR 7/3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και καστανέρυθρες προσμίξεις. Επίχρισμα Pink Gray, λεπτό, θαμπό, εξωτερικά. Σώμα αμφικωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με λεπτές ανάγλυφες ταινίες στο κάτω μέρος του εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση του σώματος. 835) (ΠΑΦ5978) (Εικ. 21, Σχ. 62) a10, Εσωτερικό αγωγού Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 8,46 υ. σ.: 4,23 δ. β.: 4,77 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 836) (ΠΑΦ4619) (Εικ. 21, Σχ. 62) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,90 υ. σ.: 2,86 δ. β.: 4,3 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό, σε ροές εξωτερικά. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. 837) (ΠΑΦ7622) (Εικ. 21, Σχ. 62) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,90 υ. σ.: 2,86 δ. β.: 4,3 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Reddish Brown, λεπτό, θαμπό, σε ροές εξωτερικά. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 838) (ΠΑΦ7181) (Εικ. 21, Σχ. 62) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,89 υ. σ.: 3,93 δ. β.: 4,1 171 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές αι μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές και καστανέρυθρες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), λεπτό, θαμπό, στο ανώτερο τμήμα του σώματος με περιορισμένες ροές στο κάτω μέρος, εξωτερικά. Σώμα σφαιρικό. Βάση χαμηλή, κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 839) (ΠΑΦ4607) (Εικ. 21, Σχ. 62) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,79 υ. σ.: 2,41 δ. β.: 3,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 840) (ΠΑΦ6547) (Εικ. 21, Σχ. 62) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,49 υ. σ.: 2,99 δ. β.: 3,23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με πυρήνα σε στοιβάδες, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος με χαμηλή ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 841) (ΠΑΦ6145) (Εικ. 21, Σχ. 62) B13, Καλλιέργειας Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,93 υ. σ.: 2,69 δ. β.: 2,91 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με σκουρότερο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με πλατιά αυλάκωση που δεν συνεχίζει σε ολόκληρη την περιφέρεια και πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. 842) (ΠΑΦ660) (Εικ. 21, Σχ. 62) C7, Δεν προσδιορίζεται Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,76 υ. σ.: 3,92 δ. β.: 3,04 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές μικροσκοπικές ασβεστιτικές, λίγες πυριτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα ωοειδές. Βάση κυκλική κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 843) (ΠΑΦ3818) (Εικ. 21, Σχ. 62) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 5,59 υ. σ.: 2,95 δ. β.: 3,66 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό στο σωζόμενο τμήμα, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση κυκλική κωνική, με δύο επάλληλες ανάγλυφες ταινίες στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. 844) (ΠΑΦ6832) (Εικ. 21, Σχ. 62) d10, Δεν προσδιορίζεται Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 4,58 υ. σ.: 2,85 δ. β.: 2,65 172 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Πηλός Light Red (2,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και λιγοστές μικρές σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση συμπαγής, κυλινδρική, με συστολή, ενδεχομένως επίθετη. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρειά του. 845) (ΠΑΦ6809) (Εικ. 21, Σχ. 62) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 4,54 υ. σ.: 1,21 δ. β.: 4,46 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές σκουρόχρωμες προσμίξεις αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. Οινοχόες / Πρόχοι CΙW1 (846 – 848) 846) (ΠΑΦ6791) (Εικ. 21, Σχ. 62) d6, 2ο (στρώμα εγκατάλειψης 0,40 - 0,80/1.00μ.) Τμήμα σώματος χείλους και λαβής μ. δ.: 6,41 υ. σ.:3,04 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, λίγες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός με συστολή και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος και φέρει δύο παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 847) (ΠΑΦ4643) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 62) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος, χείλους και γένεση λαβής μ. δ.: 5,89 υ. σ.:2,56 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εξωτερικά, λίγες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστα ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός με συστολή, που φέρει πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, ελάχιστα επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος. 848) (ΠΑΦ6686) (Εικ. 21, Σχ. 62) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,04 υ. σ.:1,95 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, λίγες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις. Λαιμός με συστολή. Χείλος οριζόντιο, ελάχιστα προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. CIW2 (849 – 854) 849) (ΠΑΦ6691) (Εικ. 21, Σχ. 62) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα χείλους μ. δ.: 4,23 υ. σ.:2,11 δ. χ.: 6,5 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά στην άνω απόληξή του και έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. 173 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 850) (ΠΑΦ7433) (Εικ. 21, Σχ. 62) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,67 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά στην άνω απόληξή του και έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. Η εσωτερική επιφάνεια καλύπτεται από σκουρόχρωμη ουσία, πιθανότατα είδος ρητίνης. 851) (ΠΑΦ7413) (Εικ. 21, Σχ. 62) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,73 υ. σ.:3,58 δ. χ.: 7 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, στην άνω απόληξή του, με στενό δακτύλιο, που στρέφεται προς τα κάτω στη μετάβαση προς το λαιμό. 852) (ΠΑΦ131) (Εικ. 21, Πίν. 10, Σχ. 62) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,60 υ. σ.:3,02 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Brown (10 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, στην άνω απόληξή του, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά και τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. Η εσωτερική επιφάνεια διατηρεί κατάλοιπα σκουρόχρωμης ουσίας, πιθανότατα είδους ρητίνης. 853) (ΠΑΦ6679) (Εικ. 21, Σχ. 62) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 47,51 υ. σ.:4,38 δ. χ.: 10,5 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, με δύο πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. Διατηρείται ελάχιστο τμήμα από τη γένεση της λαβής που εκκινεί από το χείλος 854) (ΠΑΦ6654) (Εικ. 21, Σχ. 62) c9, Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,09 υ. σ.:2,88 δ. χ.: 7 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με σκουρόχρωμο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές και καστανέρυθρου χρώματος προσμίξεις. Λαιμός με συστολή στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, στην άνω απόληξη του, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. Άλλες οινοχόες (855 – 881) 855) (ΠΑΦ3699) (Εικ. 22, Σχ. 62) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,11 υ. σ.:2,28 δ. χ.: 8,6 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές και λιγοστές κοκκινωπές, αποστρογγυλευμένες προσμίξεις. Λαιμός με συστολή στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. 856) (ΠΑΦ2027) (Εικ. 22) AB10 – 12, Δεν προσδιορίζεται 174 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,89 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 9,2 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή ένταση και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά και τρεις βαθιές αυλακώσεις εξωτερικά. 857) (ΠΑΦ298) (Εικ. 22, Σχ. 62) E4-6, Επιφανειακό Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,34 υ. σ.: 3,93 δ. χ.: 5 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές, άφθονες κοκκινωπές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. 858) (ΠΑΦ7272) (Εικ. 22, Σχ. 62) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους μ. δ.: 13,91 υ. σ.: 11 δ. χ.: 12 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και άφθονες μικρές και μικροσκοπικές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά. Διατηρείται ελάχιστο τμήμα από τη γένεση της λαβής στον λαιμό. 859) (ΠΑΦ5414) (Εικ. 22, Σχ. 62) D12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, λαιμού, χείλους και λαβής σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,82 υ. σ.: 6,51 δ. χ.: 3,73 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, ελάχιστες πυριτικές και κοκκινωπές και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους σκουρόχρωμες προσμίξεις. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Λαιμός ελαφρώς χωανοειδής, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, σε μικρή προβολή εξωτερικά, με πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική του επιφάνεια. Λαβή κάθετη, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 860) (ΠΑΦ7060) (Εικ. 22) C13, Επιφανειακό Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,9 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές και καστανέρυθρες προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κωνικός, με δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά, που απολήγει σε τριφυλλόσχημο χείλος το οποίο διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του. 861) (ΠΑΦ7177) (Εικ. 22, Σχ. 62) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,03 υ. σ.: 5,28 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές ασβεστιτικές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Λαιμός κωνικός, με δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά, που απολήγει σε τριφυλλόσχημο χείλος το οποίο διαμορφώνεται από την άνω απόληξή του. 175 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 862) (ΠΑΦ7681) (Εικ. 22, Σχ. 62) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,86 υ. σ.: 3,48 δ. χ.: 11,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση. Χείλος τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. 863) (ΠΑΦ1802) (Εικ. 22, Σχ. 62) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,62 υ. σ.: 4,67 δ. χ.: 10 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με σκουρόχρωμες τις εξωτερικές στοιβάδες και αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος υψηλό, έξω νεύον, κοίλο, με δύο παράλληλες πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. 864) (ΠΑΦ7202) (Εικ. 22, Σχ. 62) C13, Καθαρισμός ψηφιδωτού δαπέδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,54 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος υψηλό, έξω νεύον, χωρίς μεσολάβηση λαιμού. Ελάχιστη ποσότητα πλεονάζοντος πηλού στην άνω απόληξη του χείλους. 865) (ΠΑΦ314) (Εικ. 22, Σχ. 63) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 5,16 υ. σ.: 1,87 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, λιγοστές σκουρόχρωμες προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός με συστολή στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του, με δύο λεπτές ανάγλυφες ταινίες στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 866) (ΠΑΦ1785) (Εικ. 22, Σχ. 63) A6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,22 υ. σ.: 4,44 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, πολλές ασβεστιτικές, μεταξύ των οποίων σποραδικά μικροαπολιθώματα, λιγοστές σκουρόχρωμες προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, σε προβολή εξωτερικά με τροπίδωση στη κάτω απόληξή του. 867) (ΠΑΦ169) (Εικ. 22, Σχ. 63) D3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 8,02 υ. σ.: 3,81 δ. β.: 6,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος – χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, αρκετές μικροσκοπικές σκούρες και πολλούς μικρούς και μικροσκοπικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής, Πυθμένας κοίλος, κυρτός στην περιφέρειά του με δύο ομόκεντρους ανάγλυφους δακτυλίου στο κέντρο. Τύμπανο κυρτό, με αρκετό πλεονάζων πηλό. 868) (ΠΑΦ3249) (Εικ. 22, Σχ. 63) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) 176 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 12,22 υ. σ.: 5,14 δ. β.: 7,51 Πηλός Red (10 R 4/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές ασβεστιτικές, μικροσκοπικές πυριτικές και ελάχιστες μικροσκοπικές σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής, έξω νεύουσα. Πυθμένας κυρτός, με στρόβιλο στο κέντρο. Τύμπανο κοίλο, με κομβίο στο κέντρο. 869) (ΠΑΦ4635) (Εικ. 22, Σχ. 63) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,31 υ. σ.: 2,93 δ. β.: 4,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις, ελάχιστους ωόλιοθους καστανέρυθρου χρώματος και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής, έξω νεύουσα. Πυθμένας κυρτός, με στρόβιλο στο κέντρο. Τύμπανο κοίλο, με κομβίο στο κέντρο. 870) (ΠΑΦ3719) (Εικ. 22, Σχ. 63) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 12,32 υ. σ.: 6,24 δ. β.: 10,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια - αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, ελάχιστες μικρές πυριτικές και σποραδικές σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό. 871) (ΠΑΦ5653) (Εικ. 22, Σχ. 63) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 13,64 υ. σ.: 3,23 δ. β.: 9,73 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τριγωνικής διατομής. Πυθμένας κυρτός, με στρόβιλο στο κέντρο. Τύμπανο κοίλο με κομβίο στο κέντρο. 872) (ΠΑΦ7203) (Εικ. 22, Σχ. 63) C13, Καθαρισμός ψηφιδωτού δαπέδου Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 12,40 υ. σ.: 3,95 δ. β.: 9,54 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, ελάχιστες μικρές καστανέρυθρου χρώματος κρυσταλλικές, ενδεχομένως πυριτολοθικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, με χαμηλό πόδιο, τραπεζοειδούς διατομής. Πυθμένας κοίλος, με στρόβιλο στο κέντρο. Τύμπανο σχεδόν επίπεδο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 873) (ΠΑΦ6193) (Εικ. 22, Σχ. 63) a5 – b5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,98 υ. σ.: 3,16 δ. β.: 6,28 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, υπόλευκη επιφάνεια εξωτερικά, αρκετές μικρές και πολλές μικροσκοπικές πυριτικές και λιγοστές μικρές καστανέρυθρες κρυσταλλικές, ενδεχομένως πυριτολιθικές προσμίξεις. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό. 874) (ΠΑΦ7303) (Εικ. 22, Σχ. 63) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) 177 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 8,65 υ. σ.: 1,76 δ. β.: 10 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ανομοιόμορφο πυρήνα και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας διατομής. Πυθμένας κυρτός στο κεντρικό τμήμα. Τύμπανο κοίλο στο κεντρικό τμήμα, με τροπίδωση στην περιφέρειά του. 875) (ΠΑΦ7211) (Εικ. 22, Σχ. 63) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 11,96 υ. σ.: 5,90 δ. β.: 8 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κυρτό. 876) (ΠΑΦ1568) (Εικ. 2, Σχ. 632) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,62 υ. σ.: 1,86 δ. β.: 8 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικροσκοπικές κοκινωπές, ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, δακτυλιοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με χαμηλό κομβίο στο κέντρο, διαμορφωμένο με αφαίρεση πηλού. 877) (ΠΑΦ5374) (Εικ. 22, Σχ. 63) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Βάση, τμήμα σώματος και λαβής μ. δ: 7,49 υ. σ.: 5,09 δ. β.: 3,9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα σφαιρικό. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που απολήγει στον ώμο. 878) (ΠΑΦ6188) (Εικ. 22, Σχ. 63) a5 – b5, Δεν προσδιορίζεται Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 8,60 υ. σ.: 4,12 δ. β.: 2,7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες ασβεστιτικές και σκουρόχρωμες προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 879) (ΠΑΦ4284) (Εικ. 22, Σχ. 63) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,19 υ. σ.: 1,86 δ. β.: 3,76 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές σκουρόχρωμες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 880) (ΠΑΦ7586) (Εικ. 22, Σχ. 63) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος μ. δ.: 6,38 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές ασβεστιτικές προσμίξεις 178 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με δυσανάγνωστη εγχάρακτη επιγραφή, διαμορφωμένη μετά την όπτηση. 881) (ΠΑΦ7565) (Εικ. 22, Σχ. 63, 172) e8, Καταστροφής (0,30 - 0,95μ.) Τμήμα σώματος μ. δ.: 10,95 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με δυσανάγνωστη εγχάρακτη επιγραφή / συμπίλημα, διαμορφωμένη μετά την όπτηση. Λεκανίδες CΙW3 (882 – 897) CΙW3 (μικρή παραλλαγή) 882) (ΠΑΦ3778) (Εικ. 22, Σχ. 63) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,73 υ. σ.:3,23 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με πυρηνα τεφρό στις εσωτερικές στοιβάδες, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. Η εσωτερική επιφάνεια γκρίζα. 883) (ΠΑΦ6557) (Εικ. 22, Σχ. 63) b13, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,17 υ. σ.: 4,03 δ. χ.: 24 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 884) (ΠΑΦ5515) (Εικ. 22, Σχ. 63) a7, Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό (0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,12 υ. σ.: 3,19 δ. χ.: 26 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 885) (ΠΑΦ5514) (Εικ. 22, Σχ. 63) a7, Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό (0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,88 υ. σ.: 2,87 δ. χ.: 24 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, ορισμένες πολυκρυσταλλικές και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Η εσωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη και έντονα απολεπισμένη. 886) (ΠΑΦ6614) (Εικ. 22, Σχ. 64) c4, Καταστροφής (βάθος 1,13μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,28 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 20 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. 179 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Η εσωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη. 887) (ΠΑΦ7673) (Εικ. 22, Σχ. 64) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,14 υ. σ.: 3,79 δ. χ.: 22 Πηλός Light Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες πυριτικές κυρίως προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 888) (ΠΑΦ198) (Εικ. 22, Σχ. 64) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,2 υ. σ.: 3,21 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες πυριτικές κυρίως προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Η εσωτερική επιφάνεια τεφρόχρωμη. 889) (ΠΑΦ4627) (Εικ. 22, Πίν. 10, Σχ. 64) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,51 υ. σ.: 4,22 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις, ορισμένες πολυκρυσταλλικές και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά. Η εσωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη. 890) (ΠΑΦ3912) (Εικ. 22, Σχ. 64) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,08 υ. σ.: 4,22 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες πυριτικές κυρίως προσμίξεις, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο, με δύο πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά. Η εσωτερική επιφάνεια σκουρότερη. 891) (ΠΑΦ6091) (Εικ. 22, Σχ. 64) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,21 υ. σ.: 5,86 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα τεφρό στις εσωτερικές στοιβάδες, ελάχιστες πυριτικές κυρίως προσμίξεις, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Η εσωτερική επιφάνεια τεφρή. 892) (ΠΑΦ7654) (Εικ. 22, Σχ. 64) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,24 υ. σ.: 4,45 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως προσμίξεις, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, που 180 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και πλατιά αβαθή σκοτία εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Η εσωτερική επιφάνεια περισσότερο ανοιχτόχρωμη. 893) (ΠΑΦ7529) (Εικ. 22, Σχ. 64) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,49 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως, σποραδικές μεγαλύτερες ασβεστιτικές προσμίξεις, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία, Επιπλέον, εντοπίζονται γκρίζες σφαιρικές συσσωρεύσεις που ενδεχομένως σχετίζονται με ιλλιτικές συσσωματώσεις που έχουν υποστεί αναγωγή. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, σε προβολή εσωτερικά. CIW3 (μεγάλη παραλλαγή) 894) (ΠΑΦ5579) (Εικ. 22, Πίν. 10, Σχ. 64) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,67 υ. σ.: 3,95 δ. χ.: 38 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές κυρίως, μεταξύ των οποίων και πολυκρυσταλλικές, σποραδικές μεγαλύτερες ασβεστιτικές προσμίξεις, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό θαμπό, έντονα απολεπισμένο. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του.. 895) (ΠΑΦ4671) (Εικ. 23, Σχ. 64) E12, 2ο στρώμα (καταστροφής) 1,00 - 1,30μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,74 υ. σ.: 3,43 δ. χ.: 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και πολυκρυσταλλικές, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα, εσωτερικά. Η εσωτερική επιφάνεια τεφρή. 896) (ΠΑΦ1397) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 65) E9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,65 υ. σ.: 3,64 δ. χ.: 40 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα με κάθετα τοιχώματα στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. 897) (ΠΑΦ841) (Εικ. 23, Σχ. 65) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,59 υ. σ.: 3,64 δ. χ.: 39 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, πυριτικές κυρίως προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Επίχρισμα Red (10 R 5/8), λεπτό, θαμπό, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με κάθετα τοιχώματα στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά. CΙW4 (898 – 902) 898) (ΠΑΦ6356) (Εικ. 23, Σχ. 65) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) 181 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) Σε κατατομή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 28,30 υ.: 6,66 δ. χ.: 32 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως και λιγοστές ασβεστιτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο. 899) (ΠΑΦ3015) (Εικ. 23, Σχ. 65) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,16 υ.: 5,71 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως, λιγοστές μικροσκοπικές σκουρόχρωμες και κοκκινωπές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. 900) (ΠΑΦ1897) (Εικ. 23, Σχ. 65) Α9 – Β9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,53 υ. σ.: 4,47 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως, λιγοστές μικροσκοπικές σκουρόχρωμες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. 901) (ΠΑΦ2783) (Εικ. 23, Σχ. 65) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,76 υ. σ.: 3,48 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως, ελάχιστες ασβεστιτικές, λιγοστές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις, σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι. Σώμα ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση και πλατιά σκοτί κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο, κοίλο στην άνω επιφάνεια, εξωτερικά. 902) (ΠΑΦ3956) (Εικ. 23, Σχ. 65) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,90 υ. σ.: 3,44 δ. χ.: 20 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πυριτικές κυρίως, ελάχιστες ασβεστιτικές, λιγοστές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις, σποραδικοί ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικοί ωόλιθοι. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, με πλατύ, οριζόντιο, κυρτό δακτύλιο εξωτερικά. Άλλα παραδείγματα (903 – 907) 903) (ΠΑΦ632) (Εικ. 23, Σχ. 65) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,10 υ. σ.:3,50 δ. χ.: 20 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος – μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές, λιγοστές ασβεστιτικές και αρκετές μικροσκοπικές αποστρογγυλευμένες σκουρόχρωμες προσμίξεις. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω 182 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) απόληξή του, με μικρή ένταση εσωτερικά. 904) (ΠΑΦ1605) (Εικ. 23, Σχ. 65) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 1,93 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος , σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές και ελάχιστες ασβεστιτικές και σκούρες προσμίξεις. Σώμα κοίλο με ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά του. 905) (ΠΑΦ1377) (Εικ. 23, Σχ. 65) E9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,84 υ. σ.: 3,76 δ. χ.: 23 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές, αρκετές καστανέρυθρες προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, με ένταση, ημικυλινδρικής διατομής εσωτερικά. 906) (ΠΑΦ675) (Εικ. 23, Σχ. 65) C7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,62 υ. σ.: 2,67 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, ήπια υαλοποιημένος, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές και αρκετές σκούρες προσμίξεις. Σώμα με τοιχώματα κάθετα σχεδόν στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά του. Πλεονάζων πηλός με διαφορετική σύσταση στο χείλος και το σώμα εσωτερικά. 907) (ΠΑΦ7520) (Εικ. 23, Σχ. 65) d12, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,14 υ. σ.: 2,87 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις και φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εξωτερικό, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, που φέρει τρεις παράλληλες, ανισοπαχείς αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Λεκάνες (908 – 910) 908) (ΠΑΦ141) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 66) D4, Καύσης Σε κατατομή, σε πολλά συναρμόζοντα κατά ομάδες όστρακα μ. δ.: 33,80 υ.: 17,90 δ. χ.: 40 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες, πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, πυριτικές και ασβεστιτικές και λιγοστές μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο υψηλό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά, λεπτή αυλάκωση εξωτερικά και στενό δακτύλιο τριγωνικής διατομής στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 909) (ΠΑΦ889) (Εικ. 23, Σχ. 66) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,94 υ. σ.:9,30 δ. χ.: 41 Πηλός Pale Brown (10 YR 6/3), μέτριος - λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές, ασβεστιτικές, αρκετές σκούρες και κοκκινωπές μικροσκοπικές προσμίξεις και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα με τοιχώματα 183 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και λεπτή αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του, που φέρει γραπτό διάκοσμο από κηλίδες κοκκινωπού χρώματος. 910) (ΠΑΦ3267) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 66) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,10 υ. σ.:3,50 δ. χ.: 20 Πηλός Pink (7,4 YR 7/4) λεπτόκοκκος, σκληρός – μέτριας σκληρότητας, με άμορφο θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές, ασβεστιτικές, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές και ελάχιστες σκούρες προσμίξεις. Σώμα κοίλο, με πλατιά αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος, εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ, ελαφρώς κυρτό δακτύλιο εξωτερικά, με πλατιά αυλάκωση στην περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του. Πινάκια / Βαθιά πινάκια (911 – 917) 911) (ΠΑΦ6759) (Εικ. 23, Σχ. 66) C14, Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,81 υ. σ.: 4,84 δ. χ.: 31 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, ελάχιστες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό στην περιφέρειά του. 912) (ΠΑΦ6071) (Εικ. 23, Σχ. 66) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,44 υ. σ.: 1,37 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες σκουρόχρωμες προσμίξεις και ελάχιστοι ωόλιθοι καστανέρυθρου χρώματος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό στην περιφέρειά του. 913) (ΠΑΦ2901) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 66) B9, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,64 υ. σ.: 2,24 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, τεφρό πυρήνα, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 914) (ΠΑΦ3003) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 66) C9 - D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,79 υ. σ.: 4,48 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με πυρήνα σε στοιβάδες και γρίζα επιδερμίδα εσωτερικά και εξωτερικά, με λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, υψηλό, που διαμορφώνει έντονη τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα, με παράλληλες αυλακώσεις εσωτερικά και εξωτερικά, αλλά και στην άνω επιφάνειά του. 915) (ΠΑΦ7587) (Εικ. 23, Σχ. 66) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,01 υ. σ.: 3,46 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκούρο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με κυρτό, επικλινή προς το εσωτερικό δακτύλιο. 184 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 916) (ΠΑΦ7651) (Εικ. 23, Σχ. 66) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,64 υ. σ.: 2,89 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 917) (ΠΑΦ7647) (Εικ. 23, Σχ. 66) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,29 υ. σ.: 4,00 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές καστανέρυθρες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Χύτρες CIW5 (918 – 924) 918) (ΠΑΦ979) (Εικ. 23, Πίν. 10) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,31 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη την εξωτερική επιφάνεια, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, πολλές ασβεστιτικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με λεπτές αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 919) (ΠΑΦ988) (Εικ. 23, Πίν. 10) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,17 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός με συστολή στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του. Η γένεση της λαβής διατηρείται στην κάτω επιφάνεια του χείλους. 920) (ΠΑΦ1560) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 67) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,37 υ. σ.: 4,57 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και άφθονες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και πολλές κοκκινωπές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 921) (ΠΑΦ2777) (Εικ. 23, Σχ. 67) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,70 υ. σ.: 5,33 δ. χ.: 10 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και λίγες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές κοκκινωπές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του χείλους. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 185 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) 922) (ΠΑΦ1819) (Εικ. 23, Πίν. 10, Σχ. 67) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,59 υ. σ.: 2,97 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 923) (ΠΑΦ1800) (Εικ. 23, Πίν. 11, Σχ. 67) A7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,56 υ. σ.: 3,32 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια του. 924) (ΠΑΦ1838) (Εικ. 23, Πίν. 11, Σχ. 67) A7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,13 υ. σ.: 2,78 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις και πολλές – άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απέληγε στον ώμο, με τέσσερεις παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. Άλλα παραδείγματα (925 – 940) Χύτρες (ευρύστομες) 925) (ΠΑΦ881) (Εικ. 23, Σχ. 67) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,38 υ. σ.: 5,89 δ. χ.: 19 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση, που φέρει τρεις πλατιές αυλακώσεις στο ανώτερο τμήμα εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, ελαφρώς επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά του. 926) (ΠΑΦ3270) (Εικ. 23, Σχ. 67) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,66 υ. σ.: 4,47 δ. χ.: 21 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές, μικροσκοπικές και λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους πυριτικές προσμίξεις. Σώμα με κάθετα σχεδόν τοιχώματα στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά. Χύτρες (κλειστές) 927) (ΠΑΦ1102) (Εικ. 23, Σχ. 67) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους με γένεση λαβής μ. δ.: 6,81 υ. σ.: 5,04 δ. χ.: 12,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές, ελάχιστες μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με 186 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους. 928) (ΠΑΦ1080) (Εικ. 23, Σχ. 67) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,39 υ. σ.: 4,55 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με εμπίστους σχηματοποιημένους ρόδακες. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 929) (ΠΑΦ7368) (Εικ. 23, Σχ. 67) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,70 υ. σ.: 8,57 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα τεφρό στις επιφανειακές στοιβάδες, σκουρόχρωμη επιφάνεια, εσωτερικά και εξωτερικά, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, ευρύστομο, με χαμηλό κάθετο λαιμό, κυλινδρικό, με ένταση. Στο σώμα και το λαιμό εξωτερικά εμπίεστος διάκοσμος με κύκλους που φέρουν στιγμή στο κέντρο και επιμήκη θέματα με διάκοσμο σχοινίου, σε ακανόνιστη διάταξη. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή τριγωνικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το λαιμό και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 930) (ΠΑΦ1569) (Εικ. 23, Σχ. 68) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,40 υ. σ.: 4,05 δ. χ.: 12,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγί. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με επικλινές προς το εσωτερικό, με προβολή ημικυλινδρικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 931) (ΠΑΦ4576) (Εικ. 23, Σχ. 68) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα χείλους μ. δ.: 7,88 υ. σ.: 2,48 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικροσκοπικές καστανέρυθρες και σκουρόχρωμες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 932) (ΠΑΦ7506) (Εικ. 23, Σχ. 68) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,40 υ. σ.: 6,48 δ. χ.: 35 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, λείος εξωτερικά, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και λιγοστές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους καστανέρυθρου χρώματος. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος. . Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου 933) (ΠΑΦ6758) (Εικ. 23, Σχ. 68) C14, Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους 187 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) μ. δ.: 9,22 υ. σ.: 4,45 δ. χ.: 13 Πηλός Pink (5 YR 7/3) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ανοιχτόχρωμο πυρήνα, σποραδικές ασβεστιτικές και πυριτικές μικροσκοπικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. 934) (ΠΑΦ3770) (Εικ. 23, Σχ. 68) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,73 υ. σ.: 2,49 δ. χ.: 10,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, μαλακός, με άμορφο θραυσμό, σκονισμένη υφή, ενιαίο πυρήνα, με λιγοστές μικροσκοπικές ασβεστιτικές και κοκκινωπές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα, εσωτερικά. 935) (ΠΑΦ2837) (Εικ. 24, Σχ. 68) B7 – B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χίλους μ. δ.: 6,84 υ. σ.: 2,76 δ. χ.: 24 Πηλός Dark Brow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δύο επαλληλες πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 936) (ΠΑΦ7519) (Εικ. 24, Σχ. 68) d12, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,88 υ. σ.: 3,41 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. 937) (ΠΑΦ1430) (Εικ. 24, Σχ. 68) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,72 υ. σ.: 3,17 δ. χ.: 14 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με ενιαίο πυρήνα, άφθονες μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, ελαφρώς κυρτό στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με δυο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. 938) (ΠΑΦ136) (Εικ. 24, Σχ. 68) C4D4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,96 υ. σ.: 6,15 δ. χ.: 14 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, λίγες μικροσκοπικές πυριτικές και αρκετές σκούρες προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 939) (ΠΑΦ1778) (Εικ. 24, Σχ. 68) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.: 6,43 υ. σ.: 3,31 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και σκούρες, ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με δύο παράλληλες ανάγλυφες ταινίες στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω 188 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) εξωτερική του απόληξη. 940) (ΠΑΦ7612) (Εικ. 24, Σχ. 68) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 11,51 υ. : 11,59 δ. χ.: 10 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με άμορφο θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές και σκούρες προσμίξεις και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, της οποίας διατηρείται η απόληξη στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. Καπάκια CIW6 (941 – 950) 941) (ΠΑΦ7396) (Εικ. 24, Σχ. 68) c12, Καταστροφής Ακέραιο μ. δ.: 8,62 υ.: 2,74 δ. χ.: 8,62 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και λίγες μικροσκοπικές πυριτικές και ασβεστιτικές προσμίξεις. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 942) (ΠΑΦ7282) (Εικ. 24, Σχ. 68) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Ακέραιο μ. δ.: 9,94 υ.: 3,74 δ. χ.: 9,94 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικρές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 943) (ΠΑΦ6424) (Εικ. 24, Σχ. 68) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Ακέραιο μ. δ.: 9,66 υ.: 3,71 δ. χ.: 9,66 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος - μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικρές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 944) (ΠΑΦ5920) (Εικ. 24, Σχ. 68) α9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Ακέραιο μ. δ.: 7,76 υ.: 3,42 δ. χ.: 7,74 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 945) (ΠΑΦ1407) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 68) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Ακέραιο μ. δ.: 7,74 υ.: 2,82 δ. χ.: 7,74 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές, αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές 189 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) προσμίξεις και σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 946) (ΠΑΦ2044) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 68) A10 – B10, Επιφανειακό (0 - 1μ) Ακέραιο μ. δ.: 6,12 υ.: 2,20 δ. χ.: 5,87 Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές και καστανέρυθρες προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 947) (ΠΑΦ2895) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 68) B9, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Ακέραιο μ. δ.: 5,30 υ.: 2,80 δ. χ.: 5,3 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, λιγοστές μικρές ασβεστιτικές και ελάχιστες μικρές καστανέρυθρες προσμίξεις. Σώμα κωνικό συμπαγές, ελάχιστα κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Χείλος οριζόντιο, νεύον προς τα επάνω, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με ευμεγέθη απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 948) (ΠΑΦ6680) (Εικ. 24, Σχ. 68) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 5,50 υ.: 2,01 δ. χ.: 5,7 Πηλός Pink (5 YR 7/3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και λιγοστές μικροσκοπικές ασβεστιτικές, λιγοστές μικρές καστανέρυθρες προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, με απόφυση στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 949) (ΠΑΦ6371) (Εικ. 24, Σχ. 68) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Σε κατατομή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 6,59 υ.: 2,61 δ. χ.: 8 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές ασβεστιτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυκλικό, ελαφρώς κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος, με πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, με απόφυση, συμπαγή, κωνική στο κέντρο της άνω επιφάνειας του. 950) (ΠΑΦ6825) (Εικ. 24, Σχ. 68) d10, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή μ. δ.: 9,94 υ.: 3,74 δ. χ.: 9,94 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικρές και λιγοστές μικροσκοπικές σκούρες προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγίας. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κωνική, συμπαγής. Άλλα παραδείγματα (951 – 953) 951) (ΠΑΦ121) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 68) C3, Δεν προσδιορίζεται Σε κατατομή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,54 υ.: 3,70 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λίγες μικροσκοπικές πυριτικές, λίγες ασβεστιτικές και αρκετές – πολλές 190 Άλλα εισηγμένα αγγεία κοινής κεραμικής (CIW) κοκκινωπές προσμίξεις και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος. Λαβή ατελώς κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά, λοξότμητη στην άνω επιφάνειά της, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 952) (ΠΑΦ892) (Εικ. 24, Πίν. 12, Σχ. 69) C2, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 10,69 υ.: 5,51 δ. χ.: 13,4 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές, λίγες ασβεστιτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κωνική, κοίλη εσωτερικά, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 953) (ΠΑΦ3641) (Εικ. 24, Σχ. 69) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,41 υ. σ.: 2,67 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Διατηρεί στην εσωτερική του επιφάνεια κατάλοιπα ερυθρού επιχρίσματος. Σώμα έντονα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 9.6.Τοπική κοινή κεραμική Κύπελλα CLW1 (954 - 968) 954) (ΠΑΦ7197) (Εικ. 24, Σχ. 69) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,68 υ. σ.:4,59 δ. χ.: 10,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 955) (ΠΑΦ1968) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 69) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,67 υ. σ.:5,17 δ. χ.: 7,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 956) (ΠΑΦ3948) (Εικ. 24, Σχ. 69) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,61 υ. σ.: 6,04 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 957) (ΠΑΦ7398) (Εικ. 24, Σχ. 69) c12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 6,97 υ. σ.: 5,47 δ. χ.: 7 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. 191 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 958) (ΠΑΦ4477) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 69) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,79 υ. σ.: 6,95 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, ήπια υαλοποιημένος, πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κατά τόπους κιτρινωπή επιφάνεια εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα σφαιρικό, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 959) (ΠΑΦ4375) (Εικ. 24, Σχ. 69) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,58 υ. σ.: 5,90 δ. χ.: 7,5 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 960) (ΠΑΦ4473) (Εικ. 24, Σχ. 69) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 8,48 υ. σ.: 5,31 δ. β.: 3,58 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό, Βάση κυκλική επίπεδη. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 961) (ΠΑΦ6421) (Εικ. 24, Σχ. 69) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,49 υ. σ.: 3,70 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά, 962) (ΠΑΦ4496) (Εικ. 24, Σχ. 69) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,50 υ. σ.: 3,40 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. 963) (ΠΑΦ4285) (Εικ. 24, Σχ. 69) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,32 υ. σ.: 4,58 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, κατά τόπους κιτρινωπή επιφάνεια εξωτερικά, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του 192 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) σώματος, με μικρή ένταση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και λεπτή ανάγλυφη ταινία εξωτερικά. 964) (ΠΑΦ4336) (Εικ. 24, Σχ. 69) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,18 υ. σ.: 4,18 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 965) (ΠΑΦ864) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 69) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,44 υ. σ.: 4,69 δ. χ.: 6,6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή που εκκινεί από το χείλος, της οποίας διατηρείται η γένεση. 966) (ΠΑΦ2702) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 69) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 7,99 υ.: 9,47 δ. χ.: 9 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα απιόσχημο. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 967) (ΠΑΦ6241) (Εικ. 24, Σχ. 69) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,23 υ. σ.: 5,69 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα απιόσχημο, με πλατιά αυλάκωση στον ώμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νέυον, ωοειδούς διατομή. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 968) (ΠΑΦ2056) (Εικ. 24, Σχ. 69) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,91 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 7,6 Πηλός Strogn Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, με χαμηλό, ανάγλυφο κυμάτιο εξωτερικά. CLW2 (969 – 978) 969) (ΠΑΦ924) (Εικ. 24, Σχ. 70) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 7,24 υ. σ.: 6,06 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κυλινδρικό λαιμό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό και δύο επάλληλες χαμηλές ακμές στην κάτω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη 193 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) διάμετρο του σώματος. 970) (ΠΑΦ5891) (Εικ. 24, Σχ. 70) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,55 υ. σ.: 6,66 δ. χ.: 7,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό. 971) (ΠΑΦ613) (Εικ. 24, Πίν. 11, Σχ. 70) A5 – B5, Στρώμα καταστροφής (από την αποκάλυψη του ψηφιδωτού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,90 υ. σ.: 5,40 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό. 972) (ΠΑΦ1812) (Εικ. 24, Σχ. 70) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,91 υ. σ.: 6,80 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό. 973) (ΠΑΦ5640) (Εικ. 24, Σχ. 70) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,55 υ. σ.: 6,35 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο άνω μέρος του σώματος. 974) (ΠΑΦ6681) (Εικ. 24, Σχ. 70) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,46 υ. σ.: 5,30 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό ελαφρώς χοανοειδή λαιμό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 975) (ΠΑΦ7170) (Εικ. 25, Σχ. 70) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβές σε πέντε συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,29 υ. σ.: 7,87 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, με αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με μικρή ένταση, που φέρει πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ, κυρτό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβές κάθετες, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στο άνω μέρος του σώματος. 976) (ΠΑΦ7222) (Εικ. 25, Σχ. 70) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) 194 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,56 υ. σ.: 7,68 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 977) (ΠΑΦ7636) (Εικ. 25, Σχ. 70) e10, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,86 υ. σ.: 5,43 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με υψηλό κωνικό λαιμό, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Άλλα παραδείγματα (978 – 990) 978) (ΠΑΦ357) (Εικ. 25, Σχ. 70) D2, Επίχωσης (μέχρι το κράσπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,62 υ. σ.: 6,47 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λίγες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του. 979) (ΠΑΦ7508) (Εικ. 25, Σχ. 70) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 7,70 υ. σ.: 5,24 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λίγες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας διατομής στην άνω απόληξή του, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 980) (ΠΑΦ6473) (Εικ. 25, Σχ. 70) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 3,95 υ. σ.: 2,32 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λίγες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 981) (ΠΑΦ5400) (Εικ. 25, Σχ. 70) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,71 υ. σ.: 6,86 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα έντονα απιόσχημο. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω απόληξή του, εσωτερικά και εξωτερικά. Λαβή κάθετη, γωνιώδης, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 982) (ΠΑΦ5404) (Εικ. 25, Σχ. 70) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,70 υ. σ.: 7,53 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα 195 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αμφικωνικό, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, υψηλό, με μικρή ένταση και πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση του σώματος. 983) (ΠΑΦ471) (Εικ. 25, Σχ. 70) Α5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 6,31 υ. σ.: 3,74 δ. β.: 4,2 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με κυματοειδή αυλάκωση στη μέγιστη διάμετρο και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς τη βάση. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 984) (ΠΑΦ1421) (Εικ. 25, Σχ. 70) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 8,71 υ. σ.: 3,59 δ. β.: 4,7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 985) (ΠΑΦ3759) (Εικ. 25, Σχ. 71) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,26 υ. σ.: 1,93 δ. β.: 4,84 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κυλινδρική, συμπαγής. Πυθμένας, ελαφρώς κυρτός, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 986) (ΠΑΦ1357) (Εικ. 25, Σχ. 71) E9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,14 υ. σ.: 3,00 δ. β.: 3,6 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας, ελαφρώς κυρτός, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με αυλάκωση στην περιφέρειά του και ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 987) (ΠΑΦ6907) (Εικ. 25, Σχ. 71) f5, Κλείσιμο παρόδου Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,55 υ. σ.: 3,07 δ. β.: 3,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά. Πυθμένας, κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 988) (ΠΑΦ3605) (Εικ. 25, Σχ. 71) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,57 υ. σ.: 2,70 δ. β.: 4,05 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, κοίλη εσωτερικά, δισκοειδής. Πυθμένας, επίπεδος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 989) (ΠΑΦ1742) (Εικ. 25, Σχ. 71) A9, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) 196 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 7,36 υ. σ.: 3,30 δ. β.: 3,96 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιογενή πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση χαμηλή, κωνική, συμπαγής. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 990) (ΠΑΦ1140) (Εικ. 2, Σχ. 715) D9, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ.: 6,23 υ. σ.: 2,53 δ. β.: 3,9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Βάση χαμηλή, κωνική, συμπαγής. Πυθμένας κοίλος, με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. Οινοχόες / Πρόχοι CLW3 (991 – 1012) CLW3a 991) (ΠΑΦ4560) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 71) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 10,60 υ. σ.: 6,30 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, ελαφρώς επικλινές προς το εσωτερικό. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο άνω τμήμα του λαιμού. 992) (ΠΑΦ5974) (Εικ. 25, Σχ. 71) a10, Στρώμα 1 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,00 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λίγες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. 993) (ΠΑΦ3791) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 71) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος λαιμού και χείλους μ. δ.: 13,91 υ. σ.: 10,51 δ. χ.: 11 Πηλός Gray / Light Gray (5 YR 6/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανοιχτόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λίγες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, τραπεζοειδούς διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο άνω μέρος του λαιμού. 994) (ΠΑΦ7421) (Εικ. 25, Σχ. 71) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,93 υ. σ.: 9,91 δ. χ.: 8,6 Πηλός Gray (5 YR 5/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, με αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, τραπεζοειδούς διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από τη μέγιστη διάμετρο του λαιμού. 995) (ΠΑΦ6965) (Εικ. 25, Σχ. 71) A14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) 197 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,68 υ. σ.: 5,19 δ. χ.: 8 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τραπεζοειδούς διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 996) (ΠΑΦ3127) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 71) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,23 υ. σ.: 7,48 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και ίχνη οργανικών καταλοίπων. Ώμος κυρτός. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 997) (ΠΑΦ3116) (Εικ. 25, Σχ. 71) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,74 υ. σ.: 5,93 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εξωτερικό. 998) (ΠΑΦ7577) (Εικ. 25, Σχ. 71) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,92 υ. σ.: 5,53 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 999) (ΠΑΦ4460) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 71) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,50 υ. σ.: 4,37 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1000) (ΠΑΦ6506) (Εικ. 25, Σχ. 71) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,81 υ. σ.: 4,99 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1001) (ΠΑΦ5583) (Εικ. 25, Σχ. 71) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 12,07 υ. σ.: 5,89 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, 198 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) έσω νεύον, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. CLW3b 1002) (ΠΑΦ6833) (Εικ. 25, Σχ. 72) d10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,83 υ. σ.: 6,69 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1003) (ΠΑΦ6442) (Εικ. 25, Σχ. 72) a13, Καταστροφής Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,70 υ. σ.: 5,17 δ. χ.: 10 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1004) (ΠΑΦ630) (Εικ. 25, Σχ. 72) A5 – B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ. βάθος) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,86 υ. σ.: 6,90 δ. χ.: 9 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 1005) (ΠΑΦ2079) (Εικ. 25, Σχ. 72) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,01 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. CLW3c 1006) (ΠΑΦ1831) (Εικ. 25, Σχ. 72) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 5,86 υ. σ.: 4,59 δ. χ.: 5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο λαιμό και το σωζόμενο τμήμα του σώματος. 1007) (ΠΑΦ3022) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 72) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,70 υ. σ.: 3,87 δ. χ.: 4 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ίχνη ορφανικού υλικού. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 199 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1008) (ΠΑΦ3149) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 72) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,14 υ. σ.: 4,12 δ. χ.: 7,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1009) (ΠΑΦ1997) (Εικ. 25, Σχ. 72) Β8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος, λαιμού, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,61 υ. σ.: 4,94 δ. χ.: 7,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μαστοειδή απόφυση. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1010) (ΠΑΦ6391) (Εικ. 25, Σχ. 72) a11, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 1,00μ.) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,20 υ. σ.: 3,63 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1011) (ΠΑΦ5499) (Εικ. 25, Σχ. 72) a7, 2ο (βάθος 0,50 - 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 5,24 υ. σ.: 3,45 δ. χ.: 5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1012) (ΠΑΦ1975) (Εικ. 25, Σχ. 72) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 13,56 υ. σ.: 5,65 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. CLW4 (1013 – 1034) CLW4a 1013) (ΠΑΦ5964) (Εικ. 25, Σχ. 72) A10, Στρώμα 1 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,11 υ. σ.: 4,53 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, 200 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1014) (ΠΑΦ4424) (Εικ. 25, Πίν. 11, Σχ. 72) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 9,65 υ. σ.: 7,29 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός ελαφρώς χοανοειδής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1015) (ΠΑΦ3146) (Εικ. 26, Σχ. 73) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,96 υ. σ.: 5,76 δ. χ.: 9,5 Πηλός Reddish Yellow μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. 1016) (ΠΑΦ6499) (Εικ. 26, Σχ. 73) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,41 υ. σ.: 6,00 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Brown / Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εξωτερικά, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. 1017) (ΠΑΦ4474) (Εικ. 26, Πίν. 11, Σχ. 73) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,06 υ. σ.: 7,24 δ. χ.: 8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με δύο επάλληλες ακμές στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο χείλος. 1018) (ΠΑΦ7315) (Εικ. 26, Σχ. 73) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού , χείλους και λαβής μ. δ.: 9,64 υ. σ.: 3,60 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. 1019) (ΠΑΦ7420) (Εικ. 26, Σχ. 73) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού , χείλους και λαβής μ. δ.: 13,80 υ. σ.: 8,10 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός ελαφρώς χοανοειδής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. 1020) (ΠΑΦ5934) (Εικ. 26, Σχ. 73) 201 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,37 υ. σ.: 5,81 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο χείλος. 1021) (ΠΑΦ7585) (Εικ. 26, Σχ. 73) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,03 υ. σ.: 5,56 δ. χ.: 11 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. CLW4b 1022) (ΠΑΦ1894) (Εικ. 26, Σχ. 73) A9 – B9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 14,43 υ. σ.: 4,89 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, στρεπτή, που εκκινεί από το χείλος. 1023) (ΠΑΦ2063) (Εικ. 26, Σχ. 73) AB11, B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,56 υ. σ.: 4,51 δ. χ.: 9,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. 1024) (ΠΑΦ6861) (Εικ. 26) , Σχ. 73 e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού και χείλους, με λαβή μ. δ.: 15,44 υ. σ.: 2,98 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1025) (ΠΑΦ6904) (Εικ. 26, Σχ. 73) f5, Κλείσιμο παρόδου Τμήμα λαιμού και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,34 υ. σ.: 3,85 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1026) (ΠΑΦ6886) (Εικ. 26, Σχ. 73) e5 – e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,52 υ. σ.: 2,19 δ. χ.: 5,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. 202 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1027) (ΠΑΦ7628) (Εικ. 26, Σχ. 74) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους, με λαβή μ. δ.: 17,08 υ. σ.: 11,33 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. CLW4c 1028) (ΠΑΦ6031) (Εικ. 26, Σχ. 74) b7, 2o στρώμα Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,26 υ. σ.: 6,18 δ. χ.: 5,7 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1029) (ΠΑΦ3895) (Εικ. 26, Πίν. 11, Σχ. 74) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 9,06 υ. σ.: 7,21 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1030) (ΠΑΦ2999) (Εικ. 26, Σχ. 74) C10, 2ο Στρώμα επίχωσης (0,75 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,51 υ. σ.: 5,87 δ. χ.: 6,2 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. 1031) (ΠΑΦ2042) (Εικ. 26, Πίν. 12, Σχ. 74) A10 – B10, Επιφανειακό (0 - 1μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,47 υ. σ.: 6,69 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1032) (ΠΑΦ420) (Εικ. 26, Πίν. 12, Σχ. 74) E5, Στρώμα επίχωσης Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,54 υ. σ.: 6,40 δ. χ.: 6,4 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής που εκκινεί από το χείλος. CLW4varia 203 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1033) (ΠΑΦ1966) (Εικ. 26, Σχ. 74) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,41 υ. σ.: 3,23 δ. χ.: 10 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με δύο επάλληλους, πλαστικά διαμορφωμένους δακτυλίους εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. 1034) (ΠΑΦ3883) (Εικ. 2, Σχ. 746) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,88 υ. σ.: 3,15 δ. χ.: 10 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με δύο επάλληλους, πλαστικά διαμορφωμένους δακτυλίους εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το χείλος. CLW5 (1035 – 1040) 1035) (ΠΑΦ5935) (Εικ. 26, Σχ. 74) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,51 υ. σ.: 5,66 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 1036) (ΠΑΦ6839) (Εικ. 26, Σχ. 74) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,30 υ. σ.: 3,06 δ. χ.: 10 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 1037) (ΠΑΦ6693) (Εικ. 26, Σχ. 74) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,18 υ. σ.: 3,17 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 1038) (ΠΑΦ108) (Εικ. 26, Πίν. 12, Σχ. 74) B5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους και λαβής μ. δ.: 7,42 υ. σ.: 3,05 δ. χ.: 8,6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος χωανοειδές, ελαφρώς έξω νεύον στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 204 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1039) (ΠΑΦ6595) (Εικ. 26, Σχ. 74) c4, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,92 υ. σ.: 2,39 δ. χ.: 9,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος χωανοειδές, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. 1040) (ΠΑΦ5401) (Εικ. 26, Πίν. 12, Σχ. 74) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,79 υ. σ.: 5,53 δ. χ.: 8,3 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος χωανοειδές, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους. CLW6 (1041 – 1050) 1041) (ΠΑΦ5933) (Εικ. 26, Σχ. 75) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 5,00 δ. χ.: 4,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιά σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1042) (ΠΑΦ5996) (Εικ. 26, Σχ. 75) a10, Στρώμα 2 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,83 υ. σ.: 4,29 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. 1043) (ΠΑΦ2701) (Εικ. 26, Σχ. 75) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,94 υ. σ.: 5,86 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1044) (ΠΑΦ5973) (Εικ. 26, Σχ. 75) a10, Στρώμα 1 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,65 υ. σ.: 5,57 δ. χ.: 6,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 205 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1045) (ΠΑΦ2781) (Εικ. 26, Πίν. 12, Σχ. 75) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,68 υ. σ.: 5,50 δ. χ.: 8 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή – αδρός, με σκουρόχρωμο πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση και ήπια τροπίδωση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1046) (ΠΑΦ5565) (Εικ. 26, Σχ. 75) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,97 υ. σ.: 3,65 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία , ελάχιστους ωόλιθους και μεμονωμένα ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός κωνικός, με ένταση και ήπια τροπίδωση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1047) (ΠΑΦ1957) (Εικ. 26, Σχ. 75) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,92 υ. σ.: 6,38 δ. χ.: 6,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο ύψος της τροπίδωσης του λαιμού. 1048) (ΠΑΦ1958) (Εικ. 26, Σχ. 75) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,83 υ. σ.: 4,59 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανοιχτόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1049) (ΠΑΦ2817) (Εικ. 26, Σχ. 75) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,57 υ. σ.: 4,75 δ. χ.: 7 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση και ήπια τροπίδωση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά και βαθιά αυλάκωση. 1050) (ΠΑΦ7608) (Εικ. 26, Σχ. 75) e8, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,60 υ. σ.: 4,60 δ. χ.: 5,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά, έντονη τροπίδωση και χαμηλό κυλινδρικό δακτύλιο σε εσοχή, στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο ημικυλινδρικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 206 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW7 (1051 – 1054) 1051) (ΠΑΦ5997) (Εικ. 26, Σχ. 75) a10, Στρώμα 2 Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 5,87 υ. σ.: 3,64 δ. χ.: 5,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. 1052) (ΠΑΦ253) (Εικ. 26, Σχ. 75) E7, Στρώμα επίχωσης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 7,66 υ. σ.: 6,43 δ. χ.: 5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, που διαμορφώνει δύο επάλληλες, τριγωνικής διατομής γλυφές. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ωοειδούς διατομής. 1053) (ΠΑΦ1935) (Εικ. 26, Σχ. 75) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 6,35 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 8 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση και ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. 1054) (ΠΑΦ5666) (Εικ. 26, Σχ. 75) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 9,00 υ. σ.: 4,66 δ. χ.: 8,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση και δύο χαμηλές, επάλληλες ακμές στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. Τριφυλλόστομες οινοχόες (1055 – 1064) 1055) (ΠΑΦ2004) (Εικ. 27, Πίν. 12) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 9,61 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1056) (ΠΑΦ1927) (Εικ. 27) a9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ: 10,24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον. 1057) (ΠΑΦ6860) (Εικ. 27, Σχ. 75) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 8,98 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, 207 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός με συστολή στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με μαστοειδή απόφυση στην άνω απόληξή της, που εκκινεί από το χείλος. 1058) (ΠΑΦ7313) (Εικ. 27) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Λαιμός και τμήμα χείλους μ. δ: 10,79 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός με συστολή στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον. 1059) (ΠΑΦ6778) (Εικ. 27, Σχ. 75) d4, Καταστροφής Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 7,42 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, με μαστοειδή απόφυση στην άνω απόληξή της. 1060) (ΠΑΦ1032) (Εικ. 27) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 7,23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή που διαμορφώνει τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον. 1061) (ΠΑΦ1773) (Εικ. 27, Σχ. 75) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 7,39 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα. Χείλος τριφυλλόσχημο, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξοτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1062) (ΠΑΦ5573) (Εικ. 27, Σχ. 75) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ: 11,33 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ελάχιστα ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός χωανοειδής στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση στο άνω μέρος. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και φέρει οδοντωτή ταινία στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την τροπίδωση του λαιμού. 1063) (ΠΑΦ6501) (Εικ. 27, Σχ. 75) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 8,94 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με συστολή. Χείλος τριφυλλόσχημο, κάθετο, έξω νεύον, με ένταση εσωτερικά, που φέρει ανάγλυφη ταινία σχοινίου στην μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με μαστοειδή απόφυση στην άνω απόληξή της, που εκκινεί από το χείλος. 208 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Άλλα παραδείγματα (1064 – 1087) 1064) (ΠΑΦ4510) (Εικ. 27, Πίν. 12, Σχ. 76) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 8,16 υ. σ.: 4,97 δ. χ.: 14 Πηλός Pink (5 YR 7/3) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός ελαφρώς κωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με αυλάκωση εξωτερικά. 1065) (ΠΑΦ3094) (Εικ. 27, Σχ. 76) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 9,59 υ. σ.: 7,36 δ. χ.: 6,3 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός με κυλινδρικός, με συστολή, με παράλληλες αυλακώσεις και στενό δακτύλιο τριγωνικής σχεδόν διατομής, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας διατομής. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από τον ανάγλυφο δακτύλιο του λαιμού. 1066) (ΠΑΦ3766) (Εικ. 27, Σχ. 76) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 8,26 υ. σ.: 5,97 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1067) (ΠΑΦ6029) (Εικ. 27, Σχ. 76) b7, 2o στρώμα Τμήμα λαιμού και χείλους με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ: 6,86 υ. σ.: 5,91 δ. χ.: 7,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το άνω τμήμα του λαιμού, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1068) (ΠΑΦ7459) (Εικ. 27, Σχ. 76) C14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 6,45 υ. σ.: 1,87 δ. χ.: 8 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, σε υπεροχή ως προς το χείλος, που εκκινεί από την άνω επιφάνεια του χείλους. 1069) (ΠΑΦ2045) (Εικ. 27, Πίν. 12, Σχ. 76) A10 – B10, Επιφανειακό (0 - 1μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 8,70 υ. σ.: 7,11 δ. χ.: 8 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους, ίχνη οργανικών καταλοίπων αλλά και σποραδικά μικροσκοπικά ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, ορθογώνιας σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 209 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1070) (ΠΑΦ1634) (Εικ. 27, Σχ. 76) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 8,00 υ. σ.: 6,17 δ. χ.: 9,5 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές σκουρόχρωμες κρυσταλλικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, ορθογώνιας σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του, με δύο λεπτές αυλακώσεις. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό 1071) (ΠΑΦ7677) (Εικ. 27, Σχ. 76) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 7,72 υ. σ.: 6,13 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, κιτρινωπή κατά τόπους επιφάνεια εξωτερικά, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1072) (ΠΑΦ7732) (Σχ. 76) e12, Καταστροφής Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 9,49 υ. σ.: 6,28 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, έξω νέυον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1073) (ΠΑΦ681) (Εικ. 27, Σχ. 76) C8, Καταστροφής (0,55 - 0,85μ.) (β΄ στρώμα) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 6,50 υ. σ.: 5,10 δ. χ.: 6,6 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1074) (ΠΑΦ3781) (Εικ. 27, Σχ. 76) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 10,91 υ. σ.: 9,89 δ. χ.: 9,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. 1075) (ΠΑΦ6702) (Εικ. 27, Σχ. 76) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 8,94 υ. σ.: 8,43 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και δύο πλατιές αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. 210 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1076) (ΠΑΦ1933) (Εικ. 27, Σχ. 77) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 7,36 υ. σ.: 3,16 δ. χ.: 11,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον κυλινδρικής διατομής. 1077) (ΠΑΦ6915) (Εικ. 27, Σχ. 77) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα, σώματος, λαιμός και χείλος μ. δ: 11,36 υ. σ.: 9,51 δ. χ.: 3,4 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, κιτρινωπή την εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κωνικός, που εφάπτεται στην άνω επιφάνεια του ώμου. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1078) (ΠΑΦ7503) (Εικ. 27, Σχ. 77) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα, σώματος, λαιμός και χείλος, με τμήμα λαβής μ. δ: 13,78 υ. σ.: 10,04 δ. χ.: 6,4 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κυλινδρικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το άνω τμήμα του λαιμού. 1079) (ΠΑΦ7458) (Εικ. 27, Σχ. 77) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 6,74 υ. σ.: 4,19 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός με συστολή ή χοανοειδής. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μαστοειδή απόφυση στο πίσω μέρος. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το άνω τμήμα του λαιμού. 1080) (ΠΑΦ2713) (Εικ. 27, Σχ. 77) Β7, Στρώμα καταστροφής (Σκάμα ψηφιδωτού 0,5μ. από την επιφάνειά του) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 6,00 υ. σ.: 2,99 δ. χ.: 3,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός με συστολή, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, ελαφρώς κοίλο εξωτερικά, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής που εκκινεί από την τροπίδωση στην άνω απόληξη του λαιμού. 1081) (ΠΑΦ6885) (Εικ. 27, Σχ. 77) e5 – e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ: 6,50 υ. σ.: 5,81 δ. χ.: 4,4 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός με συστολή, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής που εκκινεί από την τροπίδωση στην άνω απόληξη του λαιμού. 1082) (ΠΑΦ5516) (Εικ. 27, Πίν. 12, Σχ. 77) a7, Στρώμα καλλιέργειας (επιφανειακό (0,00 - 0,60. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ: 5,50 υ. σ.: 3,37 δ. χ.: 11 211 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός χωανοειδής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1083) (ΠΑΦ4258) (Εικ. 27, Σχ. 77) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Βάση και τμήμα σώματος μ. δ: 8,09 υ. σ.: 3,55 δ. β.: 3,97 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ατρακτοειδές. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας επίπεδος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 1084) (ΠΑΦ6507) (Εικ. 27, Σχ. 77, 172) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Βάση και τμήμα σώματος μ. δ: 8,99 υ. σ.: 3,51 δ. β.: 3,75 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Βάση κυκλική επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κοίλος με ανάγλυφη σπείρα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα και εγχάρακτο σταυρό, διαμορφωμένο μετά την όπτηση. 1085) (ΠΑΦ6185) (Σχ. 77) B12, 2ο στρώμα καταστροφής Βάση, τμήμα σώματος και λαιμού σε πολλά συναρμόζοντα όστρακα υ. σ.: 24,80 δ. β.: 11,4 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ατρακτόσχημο. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1086) (ΠΑΦ2000) (Εικ. 27, Σχ. 78) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος μ. δ: 7,45 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανοιχτόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ζώνες οριζόμενες από επάλληλες αυλακώσεις και μεταξύ αυτών σειρές από επάλληλα, ωοειδή, νυκτά θέματα. 1087) (ΠΑΦ6427) (Εικ. 27, Σχ. 78) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος μ. δ: 8,93 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κιτρινωπή την εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις και μεταξύ αυτών σειρά από οριζόντια διατεταγμένα ωοειδή, νυκτά θέματα. Αμφορείς CLW8 (1088 – 1121) 1088) (ΠΑΦ7273) (Εικ. 27, Σχ. 78) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,78 υ. σ.: 6,63 δ. χ.: 8,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 212 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1089) (ΠΑΦ7289) (Εικ. 27, Σχ. 78) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,64 υ. σ.: 4,31 δ. χ.: 7,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1090) (ΠΑΦ705) (Εικ. 27, Πίν. 12, Σχ. 78) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ) (στρώμα 1) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,40 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 7 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τραπεζοειδούς σχεδόν διατομής. 1091) (ΠΑΦ5448) (Εικ. 27, Πίν. 12, Σχ. 78) a6 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα, σώματος, λαιμού, χείλους και λαβών, σε οκτώ συναρμόζοντα όστρακα, σε δύο ομάδες μ. δ.: 13,98 υ. σ.: 16,89 δ. χ.: 7,7 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις και τμήμα εγχάρακτου θέματος, ενδεχομένως επιγραφής, με διαμορφωμένου μετά την όπτηση. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο μέσο περίπου του ύψους. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβές κάθετες, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το λαιμό. 1092) (ΠΑΦ519) (Εικ. 27, Σχ. 78) A5, Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.: 8,80 υ. σ.: 6,50 δ. χ.: 6,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής διατομής, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1093) (ΠΑΦ1907) (Εικ. 27, Σχ. 78) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,86 υ. σ.: 6,97 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1094) (ΠΑΦ462) (Εικ. 27, Σχ. 78) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,47 υ. σ.: 6,99 δ. χ.: 6,4 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1095) (ΠΑΦ4696) (Εικ. 27, Σχ. 78) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής 213 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 14,64 υ. σ.: 9,38 δ. χ.: 7 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1096) (ΠΑΦ1470) (Εικ. 27, Σχ. 78) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 14,64 υ. σ.: 9,38 δ. χ.: 7 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1097) (ΠΑΦ1529) (Εικ. 28, Σχ. 78) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα λαιμού και χείλος μ. δ.: 9,85 υ. σ.: 6,84 δ. χ.: 6,9 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή ένταση και τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1098) (ΠΑΦ5629) (Εικ. 28, Σχ. 78) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,47 υ. σ.: 6,92 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, σε μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1099) (ΠΑΦ5416) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 79) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβών μ. δ.: 16,20 υ. σ.: 10,08 δ. χ.: 6,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. Λαβές κάθετες, πλατιές, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινούν από το λαιμό. 1100) (ΠΑΦ6079) (Εικ. 28, Σχ. 79) b9, 2ο (βάθος 0,50 - 0,90μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 3,95 υ. σ.: 2,54 δ. χ.: 5,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός σωζόμενος σε ελάχιστο τμήμα. Χείλος κάθετο, μηνισκοειδούς διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1101) (ΠΑΦ7233) (Εικ. 28, Σχ. 79) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,28 υ. σ.: 12,44 δ. χ.: 7 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με 214 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1102) (ΠΑΦ3901) (Εικ. 28, Σχ. 79) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαιμού και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.: 12,27 υ. σ.: 10,76 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα του. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εφαρμόζεται στην άνω επιφάνεια του ώμου, ο οποίος προβάλλεται εσωτερικά. 1103) (ΠΑΦ7065) (Εικ. 28, Σχ. 79) c9, Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβής μ. δ.: 15,60 υ. σ.: 11,86 δ. χ.: 5,72 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1104) (ΠΑΦ3213) (Εικ. 28, Σχ. 79) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,66 υ. σ.: 9,89 δ. χ.: 6 Πηλός Light Red (10 R 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1105) (ΠΑΦ6723) (Εικ. 28, Σχ. 79) C13, Επιφανειακό Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,86 υ. σ.: 6,13 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1106) (ΠΑΦ5530) (Εικ. 28, Σχ. 79) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,13 υ. σ.: 3,77 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1107) (ΠΑΦ7263) (Εικ. 28, Σχ. 79) D13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,92 υ. σ.: 4,03 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1108) (ΠΑΦ6529) (Εικ. 28, Σχ. 79) b10 - b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 215 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,69 υ. σ.: 13,20 δ. χ.: 7 (το ύψος αποκαθίσταται σχεδιαστικά) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ωοειδούς διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εφαρμόζεται στην άνω επιφάνεια του ώμου, ο οποίος προβάλλεται εσωτερικά. 1109) (ΠΑΦ3604) (Εικ. 28, Σχ. 80) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,15 υ. σ.: 6,29 δ. χ.: 5,8 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1110) (ΠΑΦ4444) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 80) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,70 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1111) (ΠΑΦ4442) (Εικ. 28, Σχ. 80) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,56 υ. σ.: 4,95 δ. χ.: 7,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1112) (ΠΑΦ6973) (Εικ. 28, Σχ. 80) A14, Εγκατάλειψης (0,50 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,82 υ. σ.: 5,74 δ. χ.: 7 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ωοειδούς διατομής. 1113) (ΠΑΦ3247) (Εικ. 28, Σχ. 80) Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού χείλους και λαβής μ. δ.: 10,07 υ. σ.: 8,87 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής. 1114) (ΠΑΦ2914) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 80) B11 – B12, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,64 υ. σ.: 10,11 δ. χ.: 6 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρός κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, λοξότμητο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά ωοειδής, που εκκινεί από το λαιμό. 1115) (ΠΑΦ7232) (Εικ. 28, Σχ. 80) 216 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβής μ. δ.: 15,10 υ. σ.: 8,53 δ. χ.: 6,8 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, σκουρόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους ενώ εντοπίζεται και μεμονωμένο θραύσμα πιθανότατα κεραμικού υλικού στο σώμα του πηλού. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1116) (ΠΑΦ3878) (Εικ. 28, Σχ. 80) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 15,10 υ. σ.: 8,53 δ. χ.: 6,8 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, σκουρόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους ενώ εντοπίζεται και μεμονωμένο θραύσμα πιθανότατα κεραμικού υλικού στο σώμα του πηλού. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1117) (ΠΑΦ1770) (Εικ. 28, Σχ. 80) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα λαιμού και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 6,45 υ. σ.: 5,12 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο λαιμό. 1118) (ΠΑΦ790) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 80) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,67 υ. σ.: 5,77 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ορθογώνιας διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1119) (ΠΑΦ1178) (Εικ. 28, Σχ. 80) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Tμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,58 υ. σ.: 7,83 δ. χ.: 8 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - σκονισμένη υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ήπια τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού και διακρίνεται από αυτόν με πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. CLW8varia 1120) (ΠΑΦ7234) (Εικ. 28, Σχ. 80) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβής μ. δ.: 12,30 υ. σ.: 9,56 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με τροπίδωση στο άνω τμήμα. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, ελαφρώς έσω νεύον στην άνω απόληξή του, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο. 217 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1121) (ΠΑΦ6881) (Εικ. 28, Σχ. 80) e5 – e6, Εγκατάλειψης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,38 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, με αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση. Χείλος υψηλό, κάθετο, έσω μηνισκοειδούς διατομής, σε προβολή εξωτερικά. CLW9 (1122 – 1142) 1122) (ΠΑΦ1422) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 81) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,49 υ. σ.: 5,68 δ. χ.: 11 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - σαπωνώδη υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, με αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1123) (ΠΑΦ4706) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 81) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,04 υ. σ.: 4,23 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1124) (ΠΑΦ5912) (Εικ. 28, Σχ. 81) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 17,90 υ. σ.: 7,15 δ. χ.: 12,4 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1125) (ΠΑΦ3211) (Εικ. 28, Σχ. 81) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,96 υ. σ.: 5,14 δ. χ.: 11,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το λαιμό εξωτερικά. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο. 1126) (ΠΑΦ3900) (Εικ. 2, Σχ. 818) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους με λαβή μ. δ.: 17,00 υ. σ.: 13,67 δ. χ.: 11,8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, γκρίζα εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, 218 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) ωοειδούς διατομής, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό και απολήγει στον ώμο. Κατασκευασμένο σε τμήματα. Ο λαιμός εισέρχεται στον ευρύτερο ώμο. 1127) (ΠΑΦ1428) (Εικ. 28, Σχ. 81) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 13,47 υ. σ.: 5,29 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη κατά τόπους επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1128) (ΠΑΦ6362) (Εικ. 28, Σχ. 81) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβών, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,53 υ. σ.: 7,51 δ. χ.: 10,9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη κατά τόπους επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1129) (ΠΑΦ6666) (Εικ. 28, Σχ. 81) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,60 υ. σ.: 7,28 δ. χ.: 11 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1130) (ΠΑΦ7287) (Εικ. 28, Σχ. 82) D13, καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,62 υ. σ.: 8,15 δ. χ.: 13 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός με συστολή, και δύο πλατιές παράλληλες αυλακώσεις, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1131) (ΠΑΦ6528) (Εικ. 28, Σχ. 82) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,13 υ. σ.: 8,31 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και μικροσκοπικές σκουρόχρωμες συσσωρεύσεις με οπή στο κέντρο. Λαιμός κωνικός με συστολή, και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1132) (ΠΑΦ5910) (Εικ. 28, Σχ. 82) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,13 υ. σ.: 7,27 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από 219 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1133) (ΠΑΦ5954) (Εικ. 28, Σχ. 82) A11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού, χείλος και τμήμα λαβών μ. δ.: 15 υ. σ.: 6,93 δ. χ.: 12,1 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβές κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το λαιμό. 1134) (ΠΑΦ3706) (Εικ. 28, Σχ. 82) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,69 υ. σ.: 7,56 δ. χ.: 10,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1135) (ΠΑΦ7395) (Εικ. 28, Σχ. 82) c12, Καταστροφής Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 12,53 υ. σ.: 7,01 δ. χ.: 10,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1136) (ΠΑΦ4565) (Εικ. 28, Πίν. 12, Σχ. 82) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,67 υ. σ.: 5,96 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1137) (ΠΑΦ3964) (Εικ. 29, Σχ. 82) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,75 υ. σ.: 4,33 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή ένταση. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1138) (ΠΑΦ2069) (Εικ. 29, Πίν. 12, Σχ. 82) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,48 υ. σ.: 6,12 δ. χ.: 11,5 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή και ήπια τροπίδωση στο ύψος των λαβών. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1139) (ΠΑΦ3161) (Εικ. 29, Πίν. 12, Σχ. 83) 220 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8 υ. σ.: 3,26 δ. χ.: 11 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, ήπια υαλοποιημένος, σκληρός – πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1140) (ΠΑΦ4572) (Εικ. 29, Πίν. 12, Σχ. 83) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,02 υ. σ.: 5,62 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με μικρή συστολή και τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό. 1141) (ΠΑΦ3159) (Εικ. 29, Σχ. 83) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,69 υ. σ.: 3,41 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Reddish Gray (5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός – πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή ένταση εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό. 1142) (ΠΑΦ278) (Εικ. 29, Σχ. 83) E4-6, Επιφανειακό Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,69 υ. σ.: 3,41 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, με τροπίδωση στο ύψος της λαβής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού, με ένταση εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαβή κάθετη, πλατιά ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. CLW10 (1143 – 1152) CLW10a 1143) (ΠΑΦ4683) (Εικ. 29, Σχ. 83) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,71 υ. σ.: 3,18 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με προβολή εσωτερικά. 1144) (ΠΑΦ6423) (Εικ. 29, Σχ. 83) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 9,28 υ. σ.: 5,30 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. 221 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1145) (ΠΑΦ3123) (Εικ. 29, Πίν. 13, Σχ. 83) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,75 υ. σ.: 4,45 δ. χ.: 15 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός, στο σωζόμενο τμήμα, με μικρή συστολή. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1146) (ΠΑΦ2014) (Εικ. 29, Σχ. 83) A10 – A12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 12,14 υ. σ.: 9,52 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, άφθονες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός ελαφρώς κωνικός, με μικρή συστολή. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1147) (ΠΑΦ4480) (Εικ. 29, Πίν. 13, Σχ. 83) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 9,25 υ. σ.: 5,21 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και μικροσκοπικά ασβεστιτικά στοιχεία. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1148) (ΠΑΦ6530) (Εικ. 29, Σχ. 83) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,53 υ. σ.: 6,65 δ. χ.: 11,2 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία, και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το λαιμό. 1149) (ΠΑΦ7419) (Εικ. 29, Σχ. 83) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 13,59 υ. σ.: 8,17 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής διατομής. CLW10b 1150) (ΠΑΦ7510) (Εικ. 29, Σχ. 83) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,86 υ. σ.: 6,80 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή – αδρός, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, πλατιά ωοειδούς διατομής, με παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη, που εκκινεί από το λαιμό. 1151) (ΠΑΦ6844) (Εικ. 29, Σχ. 84) e5 – e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,86 υ. σ.: 6,80 δ. χ.: 13 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ρόδινο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός 222 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) χοανοειδής. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και ένταση εσωτερικά. 1152) (ΠΑΦ7627) (Εικ. 29, Σχ. 84) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,37 υ. σ.: 5,36 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός χοανοειδής. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής διατομής. Βάσεις (1153 – 1155) 1153) (ΠΑΦ3617) (Εικ. 29, Σχ. 84) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 10,86 υ. σ.: 2,36 δ. β.: 9,5 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος. Πυθμένας κυρτός, Τύμπανο κοίλο, με χαμηλό κομβίο στο κέντρο. 1154) (ΠΑΦ7147) (Εικ. 29) d6, 2ο (στρώμα εγκατάλειψης 0,40 - 0,80/1.00μ.) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 14,10 υ. σ.: 7,95 δ. β.: 7,85 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα και γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός στο κεντρικό τμήμα, με στρόβιλο. Τύμπανο κοίλο στο κεντρικό τμήμα, με χαμηλό κομβίο στο κέντρο. 1155) (ΠΑΦ3120) (Εικ. 29, Σχ. 84) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 12,79 υ. σ.: 5,14 δ. β.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με μικρή συστολή στο κάτω μέρος. Βάση κυκλική, επίπεδη, με ήπια γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός στο κεντρικό τμήμα. Τύμπανο κοίλο στο κεντρικό τμήμα. Λεκάνες CLW11 (1156 – 1185) CLW11a 1156) (ΠΑΦ3947) (Εικ. 29, Σχ. 84) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 17 υ. σ.: 8,77 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μεγαλύτερου μεγέθους, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και βαθιά κυματοειδή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, που διαμορφώνεται με πλατιά απόφυση κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1157) (ΠΑΦ5632) (Εικ. 29, Σχ. 84) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,39 υ. σ.: 5,38 223 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και βαθιά κυματοειδή αυλάκωση, σε ζώνη οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις, στην άνω επιφάνειά του. 1158) (ΠΑΦ7277 + ΠΑΦ3615) (Εικ. 29, Σχ. 84) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια), C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 16,48 υ. σ.: 8,09 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό, βαθιά αυλάκωση και επάλληλα νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, που διαμορφώνεται με πλατιά απόφυση κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1159) (ΠΑΦ3700) (Εικ. 29, Σχ. 84) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 26,70 υ. σ.: 10,19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό, βαθιά αυλάκωση και επάλληλα νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, που διαμορφώνεται με πλατιά απόφυση κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1160) (ΠΑΦ4257) (Εικ. 29, Σχ. 84) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,21 υ. σ.: 7,12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1161) (ΠΑΦ3732) (Εικ. 29) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 18,50 υ. σ.: 5,73 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Η γένεση οριζόντιας λαβής διατηρείται κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1162) (ΠΑΦ4449) (Εικ. 29, Πίν. 13, Σχ. 84) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 20,10 υ. σ.: 5,69 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. CLW11b 1163) (ΠΑΦ416) (Εικ. 29, Σχ. 84) E5, Στρώμα επίχωσης 224 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,19 υ. σ.: 4,21 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και σειρά από νυκτά θέματα σε ζώνη οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, με πλατιά απόφυση κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1164) (ΠΑΦ3884) (Εικ. 29, Σχ. 84) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 21 υ. σ.: 6,75 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό, πλατιά αυλάκωση και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, με πλατιά απόφυση κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1165) (ΠΑΦ3215) (Εικ. 29, Σχ. 84) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,01 υ. σ.: 5,09 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα ελάχιστα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό, πλατιά αυλάκωση και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1166) (ΠΑΦ6910) (Εικ. 29, Σχ. 84) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,29 υ. σ.: 4,16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό, νεύον προς τα επάνω στην εξωτερική του απόληξη. 1167) (ΠΑΦ7472) (Εικ. 29, Σχ. 84) c11 – d11, Καθαρισμός υποστρώματος Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,90 υ. σ.: 6,90 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικού ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό. CLW11c 1168) (ΠΑΦ3935) (Εικ. 29, Σχ. 84) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,26 υ. σ.: 7,65 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικού ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική περιφέρειά του και δύο σειρές με νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1169) (ΠΑΦ4622) (Εικ. 29, Σχ. 84) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους 225 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 8,40 υ. σ.: 7,73 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. 1170) (ΠΑΦ5658) (Εικ. 29, Σχ. 84) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 15,80 υ. σ.: 6,35 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1171) (ΠΑΦ7436) (Εικ. 29, Σχ. 85) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 17,80 υ. σ.: 4,32 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1172) (ΠΑΦ3576) (Εικ. 29, Σχ. 85) CD11-12, 4ο στρώμα πάνω από το ψηφιδωτο δάπεδο (1,60 - 1,80μ. σπό την επιφ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,97 υ. σ.: 6,90 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία. Σώμα με τοιχώματα κάθετα στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1173) (ΠΑΦ6003) (Εικ. 29, Σχ. 85) b4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,38 υ. σ.: 3,18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, με σποραδικούς δακτυλίους αντίδρασης στο σώμα του πηλού. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, πλατιά αυλάκωση και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1174) (ΠΑΦ3894) (Εικ. 29, Πίν. 13, Σχ. 85) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 17 υ. σ.: 7,90 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές, ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, αλλά και μεμονωμένη ρητινώδης συσσώρευση μεγάλου μεγέθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1175) (ΠΑΦ6470) (Εικ. 29, Σχ. 85) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,34 υ. σ.: 6,78 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ 226 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) δακτύλιο εξωτερικά. CLW11d 1176) (ΠΑΦ4448) (Εικ. 29, Σχ. 85) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 16,92 υ. σ.: 7,67 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή - αδρός, με ανοιχτόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1177) (ΠΑΦ6660) (Εικ. 30, Σχ. 85) c10, Επιφανειακό στρώμα (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,54 υ. σ.: 3,28 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1178) (ΠΑΦ279) (Εικ. 30, Σχ. 85) E4-6, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,51 υ. σ.: 2,83 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, νεύον προς τα επάνω στην εξωτερική του απόληξη. 1179) (ΠΑΦ4260) (Εικ. 30, Σχ. 85) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 21 υ. σ.: 13,92 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκούρο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, που διαμορφώνει ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1180) (ΠΑΦ4320) (Εικ. 30, Πίν. 13, Σχ. 85) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 17,58 υ. σ.: 6,22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1181) (ΠΑΦ6608) (Εικ. 30, Σχ. 85) c4, Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου (βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,05 υ. σ.: 5,41 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1182) (ΠΑΦ3876) (Εικ. 30, Σχ. 85) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 18,60 υ. σ.: 6,62 227 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή - αδρός, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1183) (ΠΑΦ4511) (Εικ. 30, Σχ. 85) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,68 υ. σ.: 5,27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με δύο πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, νεύον προς τα επάνω στην εξωτερική του απόληξη. CLW11 varia 1184) (ΠΑΦ6493) (Εικ. 30, Σχ. 85) b6, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,08 υ. σ.: 9,70 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1185) (ΠΑΦ7367) (Εικ. 30, Σχ. 85) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 19,23 υ. σ.: 4,81 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, με ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Σώμα ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. CLW12 (1186 – 1199) CLW12a 1186) (ΠΑΦ1186) (Εικ. 30, Σχ. 85) D19, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,81 υ. σ.: 4,02 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο. 1187) (ΠΑΦ3931) (Εικ. 30, Σχ. 85) D11, 2ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,60 υ. σ.: 4,25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση εσωτερικά. 1188) (ΠΑΦ1940) (Εικ. 30, Σχ. 85) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,71 υ. σ.: 4,60 Πηλός Light Red (10 R 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό στο σωζόμενο τμήμα, με βαθιά αυλάκωση στη 228 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1189) (ΠΑΦ2883) (Εικ. 30, Σχ. 85) B9-B10, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,02 υ. σ.: 3,68 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και εξωτερικά. 1190) (ΠΑΦ709) (Εικ. 30, Πίν. 13, Σχ. 85) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 16,40 υ. σ.: 5,30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και εξωτερικά. CLW12b 1191) (ΠΑΦ5630) (Εικ. 30, Σχ. 85) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,47 υ. σ.: 5,11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα ελάχιστα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση στην κάτω επιφάνειά του και δύο σειρές από νυκτά θέματα στην άνω. 1192) (ΠΑΦ1582) (Εικ. 30, Σχ. 85) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,18 υ. σ.: 4,63 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση εσωτερικά. 1193) (ΠΑΦ4616) (Εικ. 30, Πίν. 13, Σχ. 85) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,69 υ. σ.: 8,01 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, και μικρή ένταση εσωτερικά. 1194) (ΠΑΦ1740) (Εικ. 30, Σχ. 85) A9, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,69 υ. σ.: 8,01 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, και μικρή ένταση εσωτερικά. 1195) (ΠΑΦ5900) (Εικ. 30, Σχ. 85) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) 229 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 16,30 υ. σ.: 6,73 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, και μικρή ένταση εσωτερικά. 1196) (ΠΑΦ891) (Εικ. 30, Σχ. 86) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,90 υ. σ.: 5,82 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1197) (ΠΑΦ5971) (Εικ. 30, Σχ. 86) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,28 υ. σ.: 7,31 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1198) (ΠΑΦ7469) (Εικ. 30, Σχ. 86) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 20,20 υ. σ.: 15,45 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη οριζόμενη από πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 1199) (ΠΑΦ7548) (Εικ. 30, Σχ. 86) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,76 υ. σ.: 6,13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιόμορφο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. CLW13 (1200 – 1215) CLW13a 1200) (ΠΑΦ3903) (Εικ. 30, Σχ. 86) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,99 υ. σ.: 6,10 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και δύο σειρές από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 230 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1201) (ΠΑΦ5959) (Εικ. 30, Σχ. 86) A11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,33 υ. σ.: 3,23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, κατά τόπους τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό στο σωζόμενο τμήμα και χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1202) (ΠΑΦ6732) (Εικ. 30, Σχ. 86) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 12,25 υ. σ.: 7,97 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και τρεις σειρές από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, με πλατιά απόφυση, κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1203) (ΠΑΦ7427) (Εικ. 30, Σχ. 86) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 11,4 υ. σ.: 6,52 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1204) (ΠΑΦ7494) (Εικ. 30, Σχ. 86) d11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,73 υ. σ.: 10,66 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και δύο πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1205) (ΠΑΦ4437) (Εικ. 30, Σχ. 86) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 19,30 υ. σ.: 3,11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1206) (ΠΑΦ7495) (Εικ. 30, Σχ. 86) d11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,19 υ. σ.: 4,50 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1207) (ΠΑΦ6524) (Εικ. 30, Σχ. 86) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,16 υ. σ.: 4,90 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς 231 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1208) (ΠΑΦ7625) (Εικ. 30, Σχ. 86) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,25 υ. σ.: 2,97 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. CLW13b 1209) (ΠΑΦ1577) (Εικ. 30, Πίν. 13, Σχ. 86) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,93 υ. σ.: 4,24 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και δαντελωτή απόληξη. 1210) (ΠΑΦ1716) (Εικ. 30, Σχ. 86) D11, Εξωτερικά του κλιβάνου (δεν προσδιορίζεται) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 25 υ. σ.: 7,36 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και επτά παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1211) (ΠΑΦ2774) (Εικ. 30, Πίν. 13, Σχ. 86) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,98 υ. σ.: 5,79 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά ζώνη, σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 1212) (ΠΑΦ1530) (Εικ. 30, Σχ. 86) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,99 υ. σ.: 2,15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό. CLW14 (1213 – 1214) 1213) (ΠΑΦ1194) (Εικ. 30, Σχ. 86) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,73 υ. σ.: 3,37 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του επιφάνεια. 232 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1214) (ΠΑΦ3010) (Εικ. 30, Σχ. 86) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,95 υ. σ.: 7,32 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του επιφάνεια. Η εσωτερική του επιφάνεια καλύπτεται από παχύ στρώμα ιζήματος CLW15 (1215 – 1217) 1215) (ΠΑΦ1471) (Εικ. 30, Σχ. 86) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,75 υ. σ.: 6,13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με έντονη ακμή και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1216) (ΠΑΦ5631) (Εικ. 30, Σχ. 86) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια + a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας) (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) + a8, καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 11,77 υ. σ.: 4,84 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κατά σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά κατά τόπους, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων ορισμένοι μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με ήπια τροπίδωση και επάλληλες αυλακώσεις στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1217) (ΠΑΦ7362) (Εικ. 31, Σχ. 86) A7 – a8, Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,94 υ. σ.: 3,27 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με ήπια τροπίδωση και επάλληλες αυλακώσεις στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. CLW16 (1218 – 1220) 1218) (ΠΑΦ6148) (Εικ. 31, Σχ. 86) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,28 υ. σ.: 5,90 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1219) (ΠΑΦ7295) (Εικ. 31, Σχ. 86) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 13,08 υ. σ.: 5,83 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος - χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, 233 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. 1220) (ΠΑΦ7605) (Εικ. 31, Σχ. 86) e8, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,59 υ. σ.: 4,84 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων ελάχιστοι μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα με τοιχώματα ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και στενή ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. Άλλα παραδείγματα (1221 – 1228) 1221) (ΠΑΦ7661) (Εικ. 31, Σχ. 86) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,15 υ. σ.: 5,50 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με μικρή ένταση στην άνω απόληξή του εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο ορθογώνιας σχεδόν διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό. 1222) (ΠΑΦ1295) (Εικ. 31, Σχ. 86) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,22 υ. σ.: 6,55 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο ορθογώνιας σχεδόν διατομής και δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1223) (ΠΑΦ3237) (Εικ. 31, Σχ. 86) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,41 υ. σ.: 4,25 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αυλάκωση στην κάτω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο ορθογώνιας σχεδόν διατομής, σε μικρή προβολή εσωτερικά, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1224) (ΠΑΦ5927) (Εικ. 31, Σχ. 86) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,52 υ. σ.: 7,52 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκούρο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τρεις παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και πλατιά λοξότμητη επιφάνεια στη μετάβαση προς το σώμα. 1225) (ΠΑΦ1370) (Εικ. 31, Σχ. 86) E9, Στρώμα 1 (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,16 υ. σ.: 1,46 234 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές – πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με ένταση στην κάτω επιφάνειά του, πλατιά αυλάκωση στην άνω και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα, εσωτερικά. 1226) (ΠΑΦ2955) (Εικ. 31, Σχ. 86) Β11, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,37 υ. σ.: 4,20 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με πλατιά κυματοειδή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής εξωτερικά και δαντελωτή διαμόρφωση στην εσωτερική και εξωτερική του απόληξη. 1227) (ΠΑΦ371) (Εικ. 31, Σχ. 86) Ε6, Επιφανειακό (0 - 0,6μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,38 υ. σ.: 1,92 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Το τμήμα του χείλους σε εσοχή διαμορφωμένο από επίθετο δακτύλιο. 1228) (ΠΑΦ7544) (Εικ. 31, Σχ. 86) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,14 υ. σ.: 5,35 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιόμορφο πυρήνα, αρκετές πυριτικές, αρκετές σκουρόχρωμες προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ωοειδούς διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής στο σώμα, αμέσως κάτω από το χείλος. Λεκανίδες CLW17 (1229 – 1269) CLW17a 1229) (ΠΑΦ6706) (Εικ. 31, Σχ. 87) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,11 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1230) (ΠΑΦ3654) (Εικ. 31, Πίν. 13, Σχ. 87) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,27 υ. σ.: 7,63 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1231) (ΠΑΦ594) (Εικ. 31, Σχ. 87) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,26 υ. σ.: 4,02 δ. χ.: 25 235 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1232) (ΠΑΦ1500) (Εικ. 31, Σχ. 87) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,44 υ. σ.: 4,43 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1233) (ΠΑΦ7276) (Εικ. 31, Σχ. 87) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,68 υ. σ.: 6,03 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1234) (ΠΑΦ4431) (Εικ. 31, Πίν. 13, Σχ. 87) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,71 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1235) (ΠΑΦ839) (Εικ. 31, Σχ. 87) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,22 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1236) (ΠΑΦ3701) (Εικ. 31, Σχ. 87) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,11 υ. σ.: 7,26 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες μικρές σκουρόχρωμες προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1237) (ΠΑΦ6523) (Εικ. 31, Σχ. 88) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,22 υ. σ.: 7,78 δ. χ.: 24 Πηλός Black (7,5 YR N2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ελάχιστες μεγαλύτερο μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Το χρώμα του πηλού αποτέλεσμα έντονης καύσης. 236 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1238) (ΠΑΦ6731) (Εικ. 31, Σχ. 88) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 5,14 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1239) (ΠΑΦ3130) (Εικ. 31, Σχ. 88) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,90 υ. σ.: 6,20 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και ελάχιστες μεγαλύτερο μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1240) (ΠΑΦ3620) (Εικ. 31, Σχ. 88) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,17 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έντονα έσω νεύον, ωοειδούς διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και βαθιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1241) (ΠΑΦ7602) (Εικ. 31, Σχ. 88) e8, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 5,67 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ωοειδούς σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1242) (ΠΑΦ3649) (Εικ. 31, Σχ. 88) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,95 υ. σ.: 4,50 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1243) (ΠΑΦ477) (Εικ. 31, Σχ. 88) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,84 υ. σ.: 3,80 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1244) (ΠΑΦ7603) (Εικ. 31, Σχ. 88) e8, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,88 υ. σ.: 2,72 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. 237 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο έσω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. CLW17b 1245) (ΠΑΦ4450) (Εικ. 31, Πίν. 13, Σχ. 89) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,38 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές και ελάχιστες σκουρόχρωμες προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1246) (ΠΑΦ423) (Εικ. 31, Σχ. 89) E5, Στρώμα επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,22 υ. σ.: 4,34 δ. χ.: 33 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους και ελάχιστες μικροσκοπικές σκουρόχρωμες, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1247) (ΠΑΦ7265) (Εικ. 31, Σχ. 89) D13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,26 υ. σ.: 6,02 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αβαθή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1248) (ΠΑΦ4718) (Εικ. 31, Πίν. 13, Σχ. 89) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,76 υ. σ.: 4,72 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με τροπίδωση στην άνω απόληξή του και πλατιές, παράλληλες αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1249) (ΠΑΦ3086) (Εικ. 31, Πίν. 13, Σχ. 89) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ.(επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,14 υ. σ.: 4,28 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1250) (ΠΑΦ6865) (Εικ. 31, Σχ. 89) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,02 υ. σ.: 6,97 δ. χ.: 25 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, 238 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1251) (ΠΑΦ1143) (Εικ. 31, Σχ. 89) D9, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,42 υ. σ.: 3,85 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1252) (ΠΑΦ6058) (Εικ. 31, Σχ. 89) b8, Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,04 υ. σ.: 5,46 δ. χ.: 31 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1253) (ΠΑΦ5894) (Εικ. 31, Σχ. 90) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,97 υ. σ.: 3,77 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές και λιγοστές μικροσκοπικές κοκκινωπές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές επίπεδες ταινίες στο ανώτερο τμήμα του εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1254) (ΠΑΦ5633) (Εικ. 31, Σχ. 90) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,99 υ. σ.: 3,08 δ. χ.: 24 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1255) (ΠΑΦ6567) (Εικ. 31, Σχ. 90) b14, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,56 υ. σ.: 4,87 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1256) (ΠΑΦ7346) (Εικ. 31, Σχ. 90) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,36 υ. σ.: 3,61 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικούς μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1257) (ΠΑΦ585) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 90) B6, Β΄ στρώμα (καταστροφής) (0,70 - 1,20μ) Τμήμα σώματος και χείλους 239 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 14,09 υ. σ.: 5,22 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικούς μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και λεπτή αυλάκωση εσωτερικά. 1258) (ΠΑΦ4300) (Εικ. 32, Σχ. 90) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,02 υ. σ.: 3,58 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1259) (ΠΑΦ7641) (Εικ. 32, Σχ. 90) e10, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 4,10 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1260) (ΠΑΦ1823) (Εικ. 32, Σχ. 90) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,12 υ. σ.: 4,08 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1261) (ΠΑΦ2724) (Εικ. 32, Σχ. 90) B7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,44 υ. σ.: 3,53 δ. χ.: 25 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1262) (ΠΑΦ6913) (Εικ. 32, Σχ. 91) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,03 υ. σ.: 4,05 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1263) (ΠΑΦ7345) (Εικ. 32, Σχ. 91) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,85 υ. σ.: 3,96 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 240 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1264) (ΠΑΦ7528) (Εικ. 32, Σχ. 91) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,14 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1265) (ΠΑΦ6063) (Εικ. 32, Σχ. 91) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,42 υ. σ.: 3,33 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με τροπίδωση εξωτερικά. 1266) (ΠΑΦ1028) (Εικ. 32, Σχ. 91) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,42 υ. σ.: 4,69 δ. χ.: 25 Πηλός Dark Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με τροπίδωση εξωτερικά. 1267) (ΠΑΦ6841) (Εικ. 32, Σχ. 91) d8, Καταστροφής (0,80 - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,40 υ. σ.: 3,58 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 1268) (ΠΑΦ7343) (Εικ. 32, Σχ. 91) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,43 υ. σ.: 10,35 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά. 1269) (ΠΑΦ4599) (Εικ. 32, Σχ. 91) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,05 υ. σ.: 4,15 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιά, αβαθή αυλάκωση κάτω από το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά. CLW18 (1270 – 1392) CLW18a 1270) (ΠΑΦ7191) (Εικ. 32, Σχ. 92) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους 241 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 12,37 υ.: 5,12 δ. χ.: 27 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλος. 1271) (ΠΑΦ3932) (Εικ. 32, Σχ. 92) D11, 2ο στρώμα Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,32 υ.: 4,70 δ. χ.: 26 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με ήπια γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 1272) (ΠΑΦ6426) (Εικ. 32, Σχ. 92) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,54 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1273) (ΠΑΦ1856) (Εικ. 32, Σχ. 92) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,30 υ. σ.: 4,80 δ. χ.: 27 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1274) (ΠΑΦ7190) (Εικ. 32, Σχ. 92) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Ολόκληρο, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 17,30 υ.: 4,91 δ. χ.: 17,30 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1275) (ΠΑΦ4265) (Εικ. 32, Σχ. 92) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,87 υ. σ.: 2,50 δ. χ.: 21 Πηλός Dark Reddish Gray (10 R 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. 1276) (ΠΑΦ7441) (Εικ. 32, Σχ. 92) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,59 υ. σ.: 3,65 δ. χ.: 18,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1277) (ΠΑΦ4452) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 92) 242 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 11,83 υ.: 5,74 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. 1278) (ΠΑΦ1271) (Εικ. 32, Σχ. 92) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,62 υ.: 4,22 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε έντονη εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1279) (ΠΑΦ3807) (Εικ. 32, Σχ. 93) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,43 υ. σ.: 3,33 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1280) (ΠΑΦ7207) (Εικ. 32, Σχ. 93) C13, Καθαρισμός βόρειας παρειάς Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,32 υ. σ.: 3,80 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1281) (ΠΑΦ7473) (Εικ. 32, Σχ. 93) c11 – d11, Καθαρισμός υποστρώματος Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,31 υ. σ.: 6,98 δ. χ.: 39 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. CLW18b 1282) (ΠΑΦ7385) (Εικ. 32, Σχ. 93) c12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,53 υ. σ.: 3,72 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1283) (ΠΑΦ4455) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 93) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους 243 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 8,66 υ.: 4,86 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά, νεύον προς τα επάνω στην εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Τύμπανο ελαφρώς κυρτό στο σωζόμενο τμήμα με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1284) (ΠΑΦ777) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 93) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,08 υ. σ.: 5,87 δ. χ.: 22 Πηλός Dark Yellowish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1285) (ΠΑΦ1673) (Εικ. 32, Σχ. 93) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,85 υ. σ.: 4,50 δ. χ.: 25 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1286) (ΠΑΦ6925) (Εικ. 32, Σχ. 93) A13, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,30 υ. σ.: 3,97 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1287) (ΠΑΦ3944) (Εικ. 32, Σχ. 93) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 7,81 υ.: 5,00 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 1288) (ΠΑΦ7670) (Εικ. 32, Σχ. 94) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,05 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 26 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1289) (ΠΑΦ4596) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 94) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,59 υ. σ.: 4,07 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 244 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1290) (ΠΑΦ7437) (Εικ. 32, Σχ. 94) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 14,60 υ.: 5,40 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1291) (ΠΑΦ6752) (Εικ. 32, Σχ. 94) C14, Β στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,85 υ. σ.: 4,85 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1292) (ΠΑΦ1099) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 94) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 11,70 υ.: 5,17 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με ήπια γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 1293) (ΠΑΦ843) (Εικ. 32, Σχ. 94) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,79 υ. σ.: 6,60 δ. χ.: 29 Πηλός Black (2,5 YR N 2,5), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στη μετάβαση προς το σώμα. 1294) (ΠΑΦ4426) (Εικ. 32, Πίν. 13, Σχ. 94) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,49 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 22 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1295) (ΠΑΦ5660) (Εικ. 32, Σχ. 94) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,93 υ. σ.: 3,10 δ. χ.: 34,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, που διαμορφώνει ανάγλυφο κυμάτιο στην κάτω επιφάνειά του. 1296) (ΠΑΦ6650) (Εικ. 32, Σχ. 94) c9, Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,93 υ. σ.: 4,52 δ. χ.: 39 245 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1297) (ΠΑΦ706) (Εικ. 33, Σχ. 95) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ) (στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,15 υ. σ.: 5,84 δ. χ.: 27 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση στην άνω απόληξή του και πλατιά αβαθή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1298) (ΠΑΦ7062) (Εικ. 33, Σχ. 95) a14, Επίχρισμα τείχου Σε κατατομή μ. δ.: 23,40 υ.: 5,31 δ. χ.: 25,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1299) (ΠΑΦ7271) (Εικ. 33, Σχ. 95) D13, Καθαρισμός βόρειας παρειάς Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,14 υ.: 5,57 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 1300) (ΠΑΦ1863) (Εικ. 33, Πίν. 14, Σχ. 95) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 13,94 υ.: 4,94 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλό κυμάτιο στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. 1301) (ΠΑΦ3709) (Εικ. 33, Σχ. 95) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,70 υ. σ.: 5,25 δ. χ.: 24 Πηλός Dark Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1302) (ΠΑΦ7173) (Εικ. 33, Σχ. 95) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,17 υ.: 5,50 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και ίχνη παρουσίας οργανικού υλικού. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Τύμπανο 246 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1303) (ΠΑΦ7192) (Εικ. 33, Σχ. 95) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 12 υ.: 6,33 δ. χ.: 29 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1304) (ΠΑΦ6156) (Εικ. 33, Σχ. 95) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,08 υ. σ.: 4,71 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1305) (ΠΑΦ6358) (Εικ. 33, Σχ. 96) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 14,91 υ.: 5,92 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. 1306) (ΠΑΦ6942) (Εικ. 33, Σχ. 96) A13, Καταστροφής Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,93 υ.: 5,25 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιές παράλληλες αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. 1307) (ΠΑΦ7019) (Εικ. 33, Σχ. 96) B14, Καταστροφής β' Σε κατατομή μ. δ.: 11,40 υ.: 3,69 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 1308) (ΠΑΦ1398) (Εικ. 33, Σχ. 96) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Σε κατατομή μ. δ.: 17,40 υ.: 5,22 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 1309) (ΠΑΦ4453) (Εικ. 33, Σχ. 96) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα 247 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 12,91 υ.: 4,84 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1310) (ΠΑΦ1434) (Εικ. 33, Σχ. 96) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 20,20 υ. σ.: 5,20 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή με δακτύλιο εξωτερικά. 1311) (ΠΑΦ4362) (Εικ. 33, Πίν 14, Σχ. 96) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 16,50 υ.: 5,98 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1312) (ΠΑΦ6749) (Εικ. 33, Σχ. 96) C14, Β στρώμα καταστροφής Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 12,79 υ.: 4,71 δ. χ.: 19,8 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιόμορφο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα και ελάχιστο πλεονάζων πηλό στην περιφέρειά της. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1313) (ΠΑΦ3840) (Εικ. 33, Σχ. 97) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,82 υ.: 3,55 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1314) (ΠΑΦ6022) (Εικ. 33, Σχ. 97) b7, 1ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,59 υ. σ.: 4,17 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση στην άνω απόληξή του, εξωτερικά Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. 1315) (ΠΑΦ6627) (Εικ. 33, Σχ. 97) c7, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους 248 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 8,07 υ. σ.: 3,42 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1316) (ΠΑΦ6989) (Εικ. 33, Σχ. 97) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,19 υ.: 5,11 δ. χ.: 21 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο. 1317) (ΠΑΦ1510) (Εικ. 33, Σχ. 97) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,90 υ. σ.: 3,41 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα. 1318) (ΠΑΦ6381) (Εικ. 33, Σχ. 97) a11, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,69 υ.: 6,42 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1319) (ΠΑΦ7440) (Εικ. 33, Σχ. 97) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 7,80 υ.: 4,89 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. 1320) (ΠΑΦ1187) (Εικ. 33, Σχ. 97) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,45 υ.: 5,46 δ. χ.: 20 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, και πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας επίπεδος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο επίπεδο με ίχνη επεξεργασίας με αμβλύ μέσο. 1321) (ΠΑΦ3599) (Εικ. 33, Σχ. 97) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,60 υ.: 5,69 δ. χ.: 22 249 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. 1322) (ΠΑΦ1438) (Εικ. 33, Σχ. 97) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,09 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1323) (ΠΑΦ6485) (Εικ. 33, Σχ. 98) a14, Καταστροφής Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,51 υ.: 4,66 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. 1324) (ΠΑΦ4365) (Εικ. 33, Πίν. 14, Σχ. 98) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,51 υ.: 4,66 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. 1325) (ΠΑΦ3896) (Εικ. 33, Πίν. 14, Σχ. 98) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,71 υ. σ.: 3,96 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, χαμηλή ακμή και λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα. 1326) (ΠΑΦ1864) (Εικ. 33, Σχ. 98) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,30 υ. σ.: 3,84 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1327) (ΠΑΦ7371) (Εικ. 33, Σχ. 98) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Σε κατατομή μ. δ.: 15,58 υ.: 4,27 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο. 250 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1328) (ΠΑΦ5923) (Εικ. 33, Σχ. 98) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 21,10 υ. σ.: 4,02 δ. χ.: 26 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1329) (ΠΑΦ1042) (Εικ. 33, Πίν. 14, Σχ. 98) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,28 υ. σ.: 4,04 δ. χ.: 30,5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιά λοξότμητη επιφάνεια στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Η εσωτερική επιφάνεια τεφρή. 1330) (ΠΑΦ558) (Εικ. 33, Σχ. 98) Β5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,52 υ. σ.: 4,13 δ. χ.: 24 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1331) (ΠΑΦ4428) (Εικ. 33, Πίν 14, Σχ. 98) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,05 υ. σ.: 4,35 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1332) (ΠΑΦ3780) (Εικ. 33, Σχ. 98) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,36 υ. σ.: 4,47 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1333) (ΠΑΦ1266) (Εικ. 33, Σχ. 98) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,51 υ.: 4,66 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Τύμπανο κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. 1334) (ΠΑΦ1192) (Εικ. 33, Σχ. 99) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,57 υ.: 4,15 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό 251 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1335) (ΠΑΦ4698) (Εικ. 33, Σχ. 99) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 13,10 υ.: 5,35 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο κοίλο με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1336) (ΠΑΦ6159) (Εικ. 33, Σχ. 99) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,50 υ. σ.: 3,59 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. 1337) (ΠΑΦ6607) (Εικ. 34, Σχ. 99) c4, Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου (βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,71 υ.: 4,19 δ. χ.: 16 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και τροπίδωση στην άνω απόληξή του και κηλίδα πράσινης εφυάλωσης στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1338) (ΠΑΦ3677) (Εικ. 34, Σχ. 99) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,44 υ. σ.: 3,32 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1339) (ΠΑΦ788) (Εικ. 34, Σχ. 99) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,85 υ. σ.: 4,25 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1340) (ΠΑΦ4708) (Εικ. 34, Πίν. 14, Σχ. 99) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,41 υ. σ.: 4,10 δ. χ.: 19 Πηλός Very Dark Gray (10 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. 252 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1341) (ΠΑΦ6668) (Εικ. , Σχ. 99 c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,63 υ. σ.: 3,86 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1342) (ΠΑΦ6845) (Εικ. 34, Σχ. 99) e5 – e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,95 υ. σ.: 4,76 δ. χ.: 21,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. 1343) (ΠΑΦ6521) (Εικ. 34, Σχ. 99) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή μ. δ.: 11,33 υ.: 4,58 δ. χ.: 18,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας επίπεδος. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα και πλεονάζων πηλό στην περιφέρειά του. 1344) (ΠΑΦ6111) (Εικ. 34, Σχ. 100) b9, 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,42 υ. σ.: 4,94 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και δύο πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1345) (ΠΑΦ4456) (Εικ. 34, Πίν. 14, Σχ. 100) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,04 υ.: 3,73 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κοίλος στο σωζόμενο τμήμα. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1346) (ΠΑΦ4534) (Εικ. 34, Πίν. 14, Σχ. 100) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,97 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 253 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1347) (ΠΑΦ4294) (Εικ. 34, Σχ. 100) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,97 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1348) (ΠΑΦ3835) (Εικ. 34, Σχ. 100) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 7,06 υ.: 4,19 δ. χ.: 18 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ίχνη οργανικού υλικού. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο κοίλο στο σωζόμενο τμήμα. 1349) (ΠΑΦ3610) (Εικ. 34, Σχ. 100) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,60 υ.: 4,16 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο, με ίχνη από κόψιμο με νήμα. 1350) (ΠΑΦ3241) (Εικ. 34, Πίν 14, Σχ. 100) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 7,20 υ.: 4,63 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα.. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1351) (ΠΑΦ3276) (Εικ. 34, Σχ. 100) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,35 υ. σ.: 4,19 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο εξωτερικά. 1352) (ΠΑΦ5921) (Εικ. 34, Σχ. 100) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 9,13 υ.: 4,53 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και λοξότμητη επιφάνεια στην κάτω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1353) (ΠΑΦ1112) (Εικ. 34, Σχ. 100) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) 254 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,58 υ. σ.: 3,22 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. CLW18c 1354) (ΠΑΦ5608) (Εικ. 34, Σχ. 100) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,12 υ. σ.: 3,76 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1355) (ΠΑΦ6751) (Εικ. 34, Σχ. 101) C14, Β στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,33 υ. σ.: 4,69 δ. χ.: 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1356) (ΠΑΦ6711) (Εικ. 34, Σχ. 101) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,20 υ.: 5,87 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1357) (ΠΑΦ7224) (Εικ. 34, Σχ. 101) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,59 υ. σ.: 3,93 δ. χ.: 23 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1358) (ΠΑΦ6713) (Εικ. 34, Σχ. 101) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 21,50 υ.: 4,59 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και λοξότμητη επιφάνεια στην κάτω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας και τύμπανο επίπεδα στο σωζόμενο τμήμα. 1359) (ΠΑΦ4418) (Εικ. 34, Σχ. 101) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,27 υ. σ.: 3,75 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 255 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1360) (ΠΑΦ6853) (Εικ. 34, Σχ. 101) d10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 19 υ.: 4,14 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 1361) (ΠΑΦ6160) (Εικ. 34, Σχ. 101) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,50 υ. σ.: 3,65 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο και ήπια τροπίδωση εξωτερικά. 1362) (ΠΑΦ6359) (Εικ. 34, Σχ. 101) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 15,85 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 19,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1363) (ΠΑΦ1436) (Εικ. 34, Σχ. 101) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 14,86 υ. σ.: 3,20 δ. χ.: 20,5 Πηλός Dark Gray (2,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εσωτερικά. 1364) (ΠΑΦ3262) (Εικ. 34, Σχ. 101) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,54 υ. σ.: 3,43 δ. χ.: 20 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εσωτερικά. CLW18d 1365) (ΠΑΦ4600) (Εικ. 34, Πίν. 14, Σχ. 102) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 7,65 υ.: 3,54 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, δισκοειδής. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο στο σωζόμενο τμήμα, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1366) (ΠΑΦ6712) (Εικ. 34, Σχ. 102) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους 256 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 12,88 υ.: 4,72 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Τύμπανο επίπεδο στο σωζόμενο τμήμα. 1367) (ΠΑΦ6733) (Εικ. 34, Σχ. 102) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,34 υ. σ.: 4,77 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά. 1368) (ΠΑΦ1275) (Εικ. 34, Σχ. 102) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 10,50 υ.: 3,67 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας ελαφρώς κυρτός. Τύμπανο ελαφρώς κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1369) (ΠΑΦ1399) (Εικ. 34, Σχ. 102) D11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,40 υ. σ.: 5,12 δ. χ.: 22 Πηλός Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1370) (ΠΑΦ3647) (Εικ. 34, Σχ. 102) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,68 υ. σ.: 4,25 δ. χ.: 19 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1371) (ΠΑΦ7318) (Εικ. 34, Σχ. 102) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,31 υ. σ.: 3,06 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, που διατηρεί εξωτερικά σταγόνες εφυάλωσης. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. CLW18e 1372) (ΠΑΦ6357) (Εικ. 34, Σχ. 102) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 22,45 υ. σ.: 4,19 δ. χ.: 22,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το 257 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εσωτερικό και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. 1373) (ΠΑΦ6483) (Εικ. 34, Σχ. 102) a14, Καταστροφής Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 12,84 υ.: 4,84 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και ένταση εσωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη με ήπια γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. 1374) (ΠΑΦ6943) (Εικ. 34, Σχ. 102) A13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,94 υ. σ.: 4,12 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. 1375) (ΠΑΦ6157) (Εικ. 34, Σχ. 103) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,99 υ. σ.: 2,74 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. 1376) (ΠΑΦ5953) (Εικ. 34, Σχ. 103) a10, Υπόστρωμα ψηφιδωτού Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,60 υ. σ.: 4,18 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. 1377) (ΠΑΦ7425) (Εικ. 35, Σχ. 103) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,63 υ. σ.: 6,31 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. 1378) (ΠΑΦ6161) (Εικ. 35, Σχ. 103) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,20 υ. σ.: 4,99 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και ένταση εσωτερικά. 1379) (ΠΑΦ6563) (Εικ. 35, Σχ. 103) b14, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,04 υ. σ.: 3,26 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, 258 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και ένταση εσωτερικά. 1380) (ΠΑΦ5702) (Εικ. 35, Σχ. 103) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,42 υ. σ.: 4,19 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. CLW18f 1381) (ΠΑΦ4713) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 103) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,42 υ. σ.: 2,41 δ. χ.: 16 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. 1382) (ΠΑΦ7439) (Εικ. 35, Σχ. 103) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,66 υ. σ.: 3,06 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1383) (ΠΑΦ6158) (Εικ. 35, Σχ. 103) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,64 υ. σ.: 2,03 δ. χ.: 16 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με μικρή προβολή εξωτερικά. 1384) (ΠΑΦ5444) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 103) a6, 2ο, βάθος 0,50- 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,68 υ. σ.: 2,01 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1385) (ΠΑΦ7626) (Εικ. 35, Σχ. 103) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,03 υ. σ.: 2,42 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1386) (ΠΑΦ5968) (Εικ. 35, Σχ. 103) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους 259 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 6,42 υ. σ.: 2,03 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1387) (ΠΑΦ7662) (Εικ. 35, Σχ. 103) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,93 υ. σ.: 2,06 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1388) (ΠΑΦ3837) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 103) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,34 υ.: 3,93 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 1389) (ΠΑ763) (Εικ. 35, Σχ. 104) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 9,38 υ.: 3,96 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο κοίλο. 1390) (ΠΑΦ3881) (Εικ. 35, Σχ. 104) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα βάσης, σώματος και χείλους μ. δ.: 8,34 υ.: 3,93 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1391) (ΠΑΦ4595) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 104) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,16 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 1392) (ΠΑΦ3727) (Εικ. 35, Σχ. 104) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Σε κατατομή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,36 υ. σ.: 3,15 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή 260 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. CLW19 (1393 – 1394) 1393) (ΠΑΦ3644) (Εικ. 3, Σχ. 1045) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.: 7,66 υ. σ.: 4,39 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και δύο σειρές από νυκτά θέματα στην ανω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, η γένεση της οποίας διατηρείται στο χείλος. 1394) (ΠΑΦ1708) (Εικ. 35, Σχ. 104) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,43 υ. σ.: 3,41 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και σειρά από νυκτά θέματα στην ανω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, με τη μορφή πλατιάς απόφυσης που διαμορφώνεται αμέσως κάτω από το δακτύλιο του χείλους και σε επαφή με αυτό. CLW20 (1395 – 1400) 1395) (ΠΑΦ6624) (Εικ. 35, Σχ. 104) c7, Καταστροφής Σε κατατομή μ. δ.: 14,79 υ.: 4,61 δ. χ.: 31,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο επίπεδο. 1396) (ΠΑΦ3232) (Εικ. 35, Σχ. 104) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,02 υ. σ.: 2,48 δ. χ.: 29 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και μικρή προβολή εσωτερικά. 1397) (ΠΑΦ1607) (Εικ. 35, Σχ. 104) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,01 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, μικρή προβολή εσωτερικά και αυλάκωση με οδοντωτή ταινία στην άνω επιφάνειά του. 1398) (ΠΑΦ1808) (Εικ. 35, Σχ. 104) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,12 υ. σ.: 3,65 δ. χ.: 28 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, άφθονες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. 261 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, και μικρή προβολή εσωτερικά. 1399) (ΠΑΦ6505) (Εικ. 35, Σχ. 104) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,94 υ. σ.: 3,90 δ. χ.: 27 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, μικρή προβολή εσωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1400) (ΠΑΦ5597) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 104) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,12 υ. σ.: 2,57 δ. χ.: 22 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και μικρή προβολή εσωτερικά. Πινάκια / Βαθιά πινάκια CLW21 (1401 – 1416) 1401) (ΠΑΦ7188) (Εικ. 35, Σχ. 105) c12, Καταστροφής β' (0,60μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 23,10 υ. σ.: 5,68 δ. χ.: 29 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και τέσσερεις παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1402) (ΠΑΦ1609) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 105) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,17 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 18 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές – αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική απόληξη και μικρή ένταση εσωτερικά. 1403) (ΠΑΦ466) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 105) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,17 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική απόληξη. 1404) (ΠΑΦ6863) (Εικ. 35, Σχ. 105) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,81 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 18 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 262 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1405) (ΠΑΦ1608) (Εικ. 35, Σχ. 105) E10, Στρώμα β΄ (0,5 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 6,94 υ. σ.: 3,68 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1406) (ΠΑΦ516) (Εικ. 35, Σχ. 105) A5, Δυτικά του τοίχου με φορά Β - Ν 0 - 1,1μ. (διαταραχή) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,07 υ. σ.: 3,00 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική απόληξη και τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1407) (ΠΑΦ1201) (Εικ. 35, Σχ. 105) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,51 υ. σ.: 3,46 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1408) (ΠΑΦ1466) (Εικ. 35, Σχ. 105) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 11,14 υ.: 5,48 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση στο σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο κοίλο, με ίχνη από το κόψιμο με νήμα. 1409) (ΠΑΦ6864) (Εικ. 35, Σχ. 105) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 3,63 δ. χ.: 19,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1410) (ΠΑΦ7652) (Εικ. 35, Σχ. 105) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,33 υ. σ.: 2,62 δ. χ.: 17 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του και παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη, μικρή προβολή εσωτερικά και λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1411) (ΠΑΦ1514) (Εικ. 35, Σχ. 105) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Σε κατατομή 263 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 9,48 υ.: 3,68 δ. χ.: 10,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. Βάση κυκλική, ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κυρτός. Τύμπανο επίπεδο, σε μικρή υποχώρηση. 1412) (ΠΑΦ1723) (Εικ. 35, Σχ. 105) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,09 υ. σ.: 3,42 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εσωτερικά. 1413) (ΠΑΦ1043) (Εικ. 35, Σχ. 105) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 4,40 δ. χ.: 17,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη και μικρή ένταση εσωτερικά. 1414) (ΠΑΦ5890) (Εικ. 35, Σχ. 106) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 22,20 υ. σ.: 5,61 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1415) (ΠΑΦ1772) (Εικ. 35, Σχ. 106) Α9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 5,05 υ. σ.: 2,23 δ. χ.: 16,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο τριγωνικής διατομής, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. 1416) (ΠΑΦ3224) (Εικ. 35, Πίν. 14, Σχ. 106) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,05 υ. σ.: 2,23 δ. χ.: 16,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο τριγωνικής διατομής, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. CLW22 (1417 – 1422) CLW22a 1417) (ΠΑΦ3007) (Εικ. 36, Σχ. 106) C9 - D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 6,80 υ. σ.: 3,60 δ. χ.: 24 Πηλός Black (2,5 YR N 2,5), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, 264 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) γκρίζα κατά τόπους επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά. 1418) (ΠΑΦ7646) (Εικ. 36, Σχ. 106) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,07 υ. σ.: 5,57 δ. χ.: 23 Πηλός Black (5 Y 2,5/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. 1419) (ΠΑΦ7320) (Εικ. 36, Σχ. 106) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,49 υ. σ.: 2,94 δ. χ.: 30 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με επάλληλα σύνολα από πέντε διαγώνια διατεταγμένες στιγμές, σε ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. CLW22b 1420) (ΠΑΦ1273) (Εικ. 36, Πίν. 14, Σχ. 106) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,05 υ. σ.: 6,90 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο και κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη οριζόμενη από αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1421) (ΠΑΦ6816) (Εικ. 36, Σχ. 106) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,60 υ. σ.: 4,18 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), ήπια υαλοποιημένος, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, σκουρόχρωμη επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και κυματοειδή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1422) (ΠΑΦ2058) (Εικ. 36, Σχ. 106) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,35 υ. σ.: 3,39 δ. χ.: 15,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, με τρεις παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Άλλα παραδείγματα (1423 – 1430) 1423) (ΠΑΦ7360) (Εικ. 36, Σχ. 106) A7 – a8, Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,17 υ. σ.: 4,07 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο 265 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1424) (ΠΑΦ6070) (Εικ. 36, Σχ. 106) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,54 υ. σ.: 3,52 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και προβάλλεται εξωτερικά. 1425) (ΠΑΦ6090) (Εικ. 36, Σχ. 106) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,86 υ. σ.: 2,60 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και προβάλλεται εξωτερικά, με δύο πλατιές αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1426) (ΠΑΦ5892) (Εικ. 36, Σχ. 106) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,10 υ. σ.: 5,01 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 1427) (ΠΑΦ7674) (Εικ. 36, Σχ. 107) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,60 υ. σ.: 7,12 δ. χ.: 22 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με πλατιά αβαθή σκοτία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, κυρτό, επικλινή προς το εξωτερικό. 1428) (ΠΑΦ1790) (Εικ. 36, Σχ. 107) A6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,67 υ. σ.: 2,93 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με πλατύ οριζόντιο δακτύλιο εξωτερικά. 1429) (ΠΑΦ6425) (Εικ. 36, Σχ. 107) c14, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,52 υ. σ.: 2,52 δ. χ.: 26 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. 1430) (ΠΑΦ7467) (Εικ. 36, Σχ. 107) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα σώματος και χείλους 266 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 8,96 υ. σ.: 3,09 δ. χ.: 32 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Βιτύνες CLW23 (1431 – 1442) 1431) (ΠΑΦ1876) (Εικ. 36, Πίν. 14, Σχ. 107) A9, Καθαρισμός δεξαμενής (0,8μ. από ανω επιφάνεια ανατ. τοίχου) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,42 υ. σ.: 3,32 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με έντονη ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1432) (ΠΑΦ7216) (Εικ. 36, Σχ. 107) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,70 υ. σ.: 2,16 δ. χ.: 16,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, στο ελάχιστο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με έντονη ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1433) (ΠΑΦ1581) (Εικ. 36, Σχ. 107) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,50 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 15,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο και έντονη ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1434) (ΠΑΦ5522) (Εικ. 36, Σχ. 107) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,13 υ. σ.: 3,42 δ. χ.: 21 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του και έντονη ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1435) (ΠΑΦ3233) (Εικ. 36, Σχ. 107) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,63 υ. σ.: 2,68 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1436) (ΠΑΦ6935) (Εικ. 36, Σχ. 107) A13, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,70 υ. σ.: 3,05 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 267 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1437) (ΠΑΦ1913) (Εικ. 36, Σχ. 107) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,94 υ. σ.: 4,51 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1438) (ΠΑΦ7356) (Εικ. 36, Σχ. 107) A7 – a8, Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,52 υ. σ.: 3,79 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 1439) (ΠΑΦ1807) (Εικ. 36, Σχ. 108) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,99 υ. σ.: 3,45 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με έντονη ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο 1440) (ΠΑΦ7357) (Εικ. 36, Σχ. 108) A7 – a8, Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,19 υ. σ.: 3,01 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο. 1441) (ΠΑΦ3065) (Εικ. 36, Πίν. 15, Σχ. 108) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,93 υ. σ.: 3,59 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 1442) (ΠΑΦ548) (Εικ. 36, Σχ. 108) A5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,21 υ. σ.: 3,04 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος και προβάλλεται εξωτερικά. CLW24 (1443 – 1462) CLW24a 1443) (ΠΑΦ162) (Εικ. 36, Σχ. 108) D5, Δεν προσδιορίζεται το στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,15 υ. σ.: 2,85 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, 268 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, ελάχιστα επικλινές προς το εξωτερικό. 1444) (ΠΑΦ1147) (Εικ. 36, Σχ. 108) D9, β΄ στρώμα (0,5 - 0,8μ.) ως το επίπεδο του συμπιλητού δαπέδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,24 υ. σ.: 3,18 δ. χ.: 16 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εξωτερικό και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1445) (ΠΑΦ844) (Εικ. 36, Σχ. 108) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,75 υ. σ.: 6,72 δ. χ.: 22 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1446) (ΠΑΦ2693) (Εικ. 36, Σχ. 108) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,69 υ. σ.: 2,86 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1447) (ΠΑΦ3906) (Εικ. 36, Σχ. 108) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,59 υ. σ.: 2,71δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1448) (ΠΑΦ3933) (Εικ. 36, Σχ. 108) D11, 2ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,62 υ. σ.: 5,75 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, ελάχιστα επικλινές προς το εξωτερικό. 1449) (ΠΑΦ3128) (Εικ. 36, Σχ. 108) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,52 υ. σ.: 3,92 δ. χ.: 21 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, ελάχιστα επικλινές προς το εσωτερικό. CLW24b 1450) (ΠΑΦ7400) (Εικ. 36, Σχ. 108) c12, Καταστροφής 269 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,80 υ. σ.: 4,70 δ. χ.: 16 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξοτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από τον ώμο, αμέσως κάτω από το χείλος. 1451) (ΠΑΦ6532) (Εικ. 36, Σχ. 109) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,61 υ. σ.: 4,39 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής στο σωζόμενο τμήμα, που εκκινεί από τον ώμο, αμέσως κάτω από το χείλος. 1452) (ΠΑΦ7689) (Εικ. 36, Σχ. 109) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,99 υ. σ.: 4,97 δ. χ.: 27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με ήπια τροπίδωση στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. 1453) (ΠΑΦ6688) (Εικ. 36, Σχ. 109) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,07 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό και κυματοειδή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1454) (ΠΑΦ7219) (Εικ. 36, Σχ. 109) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,32 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής. 1455) (ΠΑΦ6846) (Εικ. 36, Σχ. 109) e5 – e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,05 υ. σ.: 2,06 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί αμέσως κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1456) (ΠΑΦ6544) (Εικ. 36, Σχ. 109) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,99 υ. σ.: 5,16 δ. χ.: 17 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κυλινδρικός με ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με 270 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στενό δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εξωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή της οποίας η γένεση διατηρείται στο λαιμό. 1457) (ΠΑΦ6703) (Εικ. 37, Σχ. 109) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα λαιμού, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,66 υ. σ.: 4,95 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός με μικρή ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εξωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος και κοσμείται από δακτυλικά αποτυπώματα στη γένεσή της. 1458) (ΠΑΦ1567) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 109) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 6,13 υ. σ.: 4,76 δ. χ.: 12 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός με ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εξωτερικό και σειρά από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. 1459) (ΠΑΦ7461) (Εικ. 37) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα χείλους μ. δ.: 6,29 υ. σ.: 1,78 δ. χ.: 14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, έντονα επικλινή προς το εξωτερικό και έξι λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. CLW24c 1460) (ΠΑΦ2015) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 109) A10 – A11, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,13 υ. σ.: 6,65 δ. χ.: 33 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1461) (ΠΑΦ3902) (Εικ. 37, Σχ. 109) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,61 υ. σ.: 2,24 δ. χ.: 30 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό, με δύο σειρές νυκτών θεμάτων στην άνω επιφάνειά του. 1462) (ΠΑΦ7633) (Εικ. 37, Σχ. 109) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,67υ. σ.: 3,79 δ. χ.: 33 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 271 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW25 (1463 – 1554) CLW25a 1463) (ΠΑΦ3703) (Εικ. 37, Σχ. 110) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,39 υ. σ.: 5,48 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1464) (ΠΑΦ4700) (Εικ. 37, Σχ. 110) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,13 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1465) (ΠΑΦ3659) (Εικ. 3, Σχ. 1107) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,26 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1466) (ΠΑΦ5939) (Εικ. 37, Σχ. 110) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,10 υ. σ.: 6,41 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1467) (ΠΑΦ6511) (Εικ. 37, Σχ. 110) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,85 υ. σ.: 5,12 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1468) (ΠΑΦ3937) (Εικ. 37, Σχ. 110) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,93 υ. σ.: 5,09 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή 272 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1469) (ΠΑΦ3104) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 110) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,06 υ. σ.: 6,40 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο και λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1470) (ΠΑΦ6108) (Εικ. 37, Σχ. 110) b9, 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,15 υ. σ.: 5,75 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1471) (ΠΑΦ3952) (Εικ. 37, Σχ. 111) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 13,48 υ. σ.: 5,40 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1472) (ΠΑΦ6687) (Εικ. 37, Σχ. 111) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,24 υ. σ.: 4,09 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή και αυλάκωση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1473) (ΠΑΦ7014) (Εικ. 37, Σχ. 111) B14, Καταστροφής β' Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβές, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 12,80 υ. σ.: 5,61 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβές οριζόντιες, κυλινδρικής διατομής, που στρέφονται προς τα επάνω, τοποθετημένες στον ώμο. 1474) (ΠΑΦ4500) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 111) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 17,95 υ. σ.: 4,77 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 273 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1475) (ΠΑΦ6179) (Εικ. 37, Σχ. 111) B13, Στρώμα ωμών πλίθων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,26 υ. σ.: 3,38 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1476) (ΠΑΦ1506) (Εικ. 37, Σχ. 111) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,62 υ. σ.: 3,77 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1477) (ΠΑΦ5669) (Εικ. 37, Σχ. 111) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,65 υ. σ.: 4,15 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1478) (ΠΑΦ3734) (Εικ. 37, Σχ. 111) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,35 υ. σ.: 6,64 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1479) (ΠΑΦ6152) (Εικ. 37, Σχ. 111) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,91 υ. σ.: 5,70 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1480) (ΠΑΦ7013) (Εικ. 37, Σχ. 112) B14, Καταστροφής β' Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,93 υ. σ.: 5,77 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στο χαμηλότερο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1481) (ΠΑΦ6705) (Εικ. 37, Σχ. 112) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 274 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 10,58 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1482) (ΠΑΦ1868) (Εικ. 37, Σχ. 112) Α8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,41 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1483) (ΠΑΦ3638) (Εικ. 37, Σχ. 112) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,48 υ. σ.: 4,18 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. 1484) (ΠΑΦ4614) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 112) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,06 υ. σ.: 3,31 δ. χ.: 15 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. 1485) (ΠΑΦ7314) (Εικ. 37, Σχ. 112) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,94 υ. σ.: 4,80 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1486) (ΠΑΦ5453) (Εικ. 37, Σχ. 112) a6, 3ο (βάθος 0,80μ. - επιφάνεια ψηφιδωτού δαπέδου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 4,06 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1487) (ΠΑΦ5411) (Εικ. 37, Σχ. 112) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,23 υ. σ.: 4,61 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1488) (ΠΑΦ3636) (Εικ. 37, Σχ. 112) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) 275 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,20 υ. σ.: 2,12 δ. χ.: 16 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. 1489) (ΠΑΦ5991) (Εικ. 37, Σχ. 112) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,57 υ. σ.: 4,96 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή εξωτερικά. 1490) (ΠΑΦ1527) (Εικ. 37, Σχ. 113) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,91 υ. σ.: 4,43 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. 1491) (ΠΑΦ7193) (Εικ. 37, Σχ. 113) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,55 υ. σ.: 4,40 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1492) (ΠΑΦ7334) (Εικ. 37, Σχ. 113) E13 – E14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,29 υ. σ.: 4,47 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με στενό δακτύλιο στην άνω εξωτερική του απόληξη και ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1493) (ΠΑΦ3191) (Εικ. 37, Σχ. 113) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,15 υ. σ.: 3,63 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1494) (ΠΑΦ4685) (Εικ. 37, Σχ. 113) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,92 υ. σ.: 4,08 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετέςψ πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. 276 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1495) (ΠΑΦ4338) (Εικ. 37, Πίν. 15, Σχ. 113) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,95 υ. σ.: 2,72 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1496) (ΠΑΦ7215) (Εικ. 37, Σχ. 113) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,29 υ. σ.: 6,53 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιά αυλάκωση κάτω από το ύψος της λαβής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1497) (ΠΑΦ5615) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 113) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,26 υ. σ.: 3,14 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία, λιγοστούς ωόλιθους και ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. 1498) (ΠΑΦ6026) (Εικ. 38, Σχ. 113) b7, 2o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,06 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1499) (ΠΑΦ7523) (Εικ. 38, Σχ. 113) d12, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,82 υ. σ.: 5,53 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. 1500) (ΠΑΦ1461) (Εικ. 38, Σχ. 114) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,41 υ. σ.: 4,87 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1501) (ΠΑΦ5412) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 114) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,06 υ. σ.: 6,75 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο 277 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1502) (ΠΑΦ3880) (Εικ. 38, Σχ. 114) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,65 υ. σ.: 4,70 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ανάγλυφο κυμάτιο εξωτερικά. 1503) (ΠΑΦ4504) (Εικ. 38, Σχ. 114) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,92 υ. σ.: 3,59 δ. χ.: 16 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξη του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1504) (ΠΑΦ7338) (Εικ. 38, Σχ. 114) E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,64 υ. σ.: 5,29 δ. χ.: 13,5 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1505) (ΠΑΦ3874) (Εικ. 38, Σχ. 114) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,86 υ. σ.: 7,08 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Ώμος με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1506) (ΠΑΦ5937) (Εικ. 38, Σχ. 114) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,84 υ. σ.: 5,10 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αυλάκωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1507) (ΠΑΦ6364) (Εικ. 38, Σχ. 114) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 13,50 υ. σ.: 5,61 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα 278 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) επάνω και εκκινεί από τον ώμο. 1508) (ΠΑΦ3637) (Εικ. 38, Σχ. 115) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,99 υ. σ.: 3,92 δ. χ.: 14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος με ήπια τροπίδωση και πλατιές επίπεδες ταινίες. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1509) (ΠΑΦ2066) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 115) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους και λαβής μ. δ.: 9,53 υ. σ.: 5,51 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος με ήπια τροπίδωση και πλατιές επίπεδες ταινίες. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής, διατομής, που εκκινεί από τον ώμο. 1510) (ΠΑΦ5687) (Εικ. 38, Σχ. 115) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,12 υ. σ.: 4,72 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ελαφρώς έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. CLW25b 1511) (ΠΑΦ3941) (Εικ. 38, Σχ. 115) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 15,18 υ. σ.: 6,13 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, με μικρή προβολή εσωτερικά, στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1512) (ΠΑΦ4620) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 115) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,20 υ. σ.: 11,52 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές επίπεδε ταινίες εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, με μικρή προβολή εσωτερικά, στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1513) (ΠΑΦ5667) (Εικ. 38, Σχ. 115) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,55 υ. σ.: 6,67 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά, στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 279 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1514) (ΠΑΦ7610) (Εικ. 38, Σχ. 116) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 14,06 υ. σ.: 8,22 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1515) (ΠΑΦ7333) (Εικ. 38, Σχ. 116) E13 – 14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,03 υ. σ.: 4,24 δ. χ.: 17 Πηλός Black (10 YR 2/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, με μικρή προβολή εσωτερικά, στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1516) (ΠΑΦ848) (Εικ. 38, Σχ. 116) C9, β΄ στρώμα καταστροφής (0,70 - 1 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,34 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή εσωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1517) (ΠΑΦ7339) (Εικ. 38) , Σχ. 116 E13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,97 υ. σ.: 6,24 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1518) (ΠΑΦ1911) (Εικ. 38, Σχ. 116) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,80 υ. σ.: 5,85 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδη υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1519) (ΠΑΦ4298) (Εικ. 38, Σχ. 116) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,70 υ. σ.: 3,14 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός στο σωζόμενο τμήμα, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1520) (ΠΑΦ3687) (Εικ. 38, Σχ. 116) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις 280 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,54 υ. σ.: 3,10 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, , λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα, μικρή ένταση στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1521) (ΠΑΦ3754) (Εικ. 38, Σχ. 116) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,20 υ. σ.: 5,33 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1522) (ΠΑΦ3099) (Εικ. 38, Σχ. 117) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε έξι συνανήκοντα συνανήκοντα, πέντε συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 17,55 υ. σ.: 6,52 δ. χ.: 18 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1523) (ΠΑΦ6756) (Εικ. 38, Σχ. 117) C14, Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,89 υ. σ.: 6,06 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. 1524) (ΠΑΦ7236) (Εικ. 38, Σχ. 117) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,78 υ. σ.: 5,16 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1525) (ΠΑΦ7214) (Εικ. 38, Σχ. 117) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,82 υ. σ.: 5,00 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1526) (ΠΑΦ4367) (Εικ. 38, Σχ. 117) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,81 υ. σ.: 4,55 δ. χ.: 14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο 281 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με μικρή προβολή εξωτερικά και λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1527) (ΠΑΦ3712) (Εικ. 38, Σχ. 117) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,74 υ. σ.: 6,40 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με μικρή προβολή εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1528) (ΠΑΦ4605) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 117) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,75 υ. σ.: 3,00 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση και χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1529) (ΠΑΦ3101) (Εικ. 38, Σχ. 117) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,59 υ. σ.: 4,74 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1530) (ΠΑΦ5936) (Εικ. 38, Σχ. 118) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,88 υ. σ.: 7,30 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος με ένταση εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. CLW25c 1531) (ΠΑΦ4529) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 118) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,18 υ. σ.: 6,80 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1532) (ΠΑΦ3752) (Εικ. 38, Σχ. 118) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,54 υ. σ.: 5,12 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, με στενό δακτύλιο εξωτερικά και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, 282 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1533) (ΠΑΦ7066) (Εικ. 38, Σχ. 118) e5 – e6, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,84 υ. σ.: 5,23 δ. χ.: 17 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1534) (ΠΑΦ3253) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 118) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 11,44 υ. σ.: 5,20 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω και εκκινεί από τον ώμο. 1535) (ΠΑΦ3704) (Εικ. 38, Σχ. 118) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,14 υ. σ.: 5,68 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1536) (ΠΑΦ3108) (Εικ. 38, Πίν. 15, Σχ. 118) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,33 υ. σ.: 7,40 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1537) (ΠΑΦ4299) (Εικ. 39, Σχ. 119) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,20 υ. σ.: 7,47 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, επικλινές προς το εξωτερικό, με στενό δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1538) (ΠΑΦ4330) (Εικ. 39, Σχ. 119) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τέσσερα συνανήκοντα, τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,80 υ. σ.: 4,98 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα 283 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1539) (ΠΑΦ3844) (Εικ. 39, Σχ. 119) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 13,13 υ. σ.: 8,91 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1540) (ΠΑΦ3023) (Εικ. 39, Σχ. 119) C9 – D9, Στρώμα κεράμων (1,10 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,25 υ. σ.: 3,20 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. 1541) (ΠΑΦ4604) (Εικ. 39, Σχ. 119) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,65 υ. σ.: 4,51 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. 1542) (ΠΑΦ7429) (Εικ. 39, Σχ. 119) c13, Επιφανειακό (0,00 - 0,35μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 14,37 υ. σ.: 5,00 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. 1543) (ΠΑΦ3877) (Εικ. 39, Πίν. 15, Σχ. 119) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,28 υ. σ.: 8,21 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1544) (ΠΑΦ5410) (Εικ. 39, Πίν. 15, Σχ. 120) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,23 υ. σ.: 10,17 δ. χ.: 13,4 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1545) (ΠΑΦ4499) (Εικ. 39, Σχ. 120) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,56 υ. σ.: 7,32 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό 284 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. 1546) (ΠΑΦ6737) (Εικ. 39, Σχ. 120) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,17 υ. σ.: 7,73 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, κατά τόπους σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1547) (ΠΑΦ7332) (Εικ. 39, Σχ. 120) E13 – E14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,43 υ. σ.: 4,79 δ. χ.: 10 Πηλός Dark Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή της οποίας η γένεση διατηρείται στον ώμο. 1548) (ΠΑΦ3629) (Εικ. 39, Σχ. 120) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,80 υ. σ.: 4,26 δ. χ.: 11 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1549) (ΠΑΦ3105) (Εικ. 39, Σχ. 120) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,37 υ. σ.: 5,48 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1550) (ΠΑΦ6743) (Εικ. 39, Σχ. 121) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,28 υ. σ.: 4,17 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1551) (ΠΑΦ6182) (Εικ. 39, Σχ. 121) B13, Στρώμα ωμών πλίθων Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,61 υ. σ.: 4,45 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 285 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1552) (ΠΑΦ6153) (Εικ. 39, Σχ. 121) Β13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,67 υ. σ.: 3,69 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. 1553) (ΠΑΦ7687) (Εικ. 39, Σχ. 121) E11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,27 υ. σ.: 4,05 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. 1554) (ΠΑΦ6854) (Εικ. 3, Σχ. 1219) d10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,86 υ. σ.: 3,71 δ. χ.: 13 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά, με χαμηλό ανάγλυφο κυμάτιο στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Άλλα παραδείγματα (1555 – 1557) 1555) (ΠΑΦ7220) (Εικ. 39, Σχ. 121) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,42 υ. σ.: 5,27 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με επάλληλα, πλατιά κάθετα ωοειδή εμπίεστα θέματα εξωτερικά, που προβάλλονται ως ένταση εσωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και αυλάκωση με τη μορφή τεθλασμένης γραμμής στην άνω επιφάνειά του. Το σύνολο του αγγείου διατηρεί ωοειδές σχήμα, διαμορφωμένο μετά το πλάσιμο. 1556) (ΠΑΦ1860) (Εικ. 39, Σχ. 121) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,21 υ. σ.: 5,30 δ. χ.: 19 Πηλός Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνεια του. 1557) (ΠΑΦ1769) (Εικ. 39, Σχ. 121) Α9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,78 υ. σ.: 5,65 δ. χ.: 13,5 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Λαιμός κωνικός, με κυματοειδή αυλάκωση. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο και μικρή ένταση εσωτερικά. Χύτρες CLW26 (1558 – 1578) 1558) (ΠΑΦ1073) (Εικ. 39, Σχ. 122) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή 286 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 10,73 υ. σ.: 7,75 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με δύο πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1559) (ΠΑΦ6414) (Εικ. 39, Σχ. 122) a12, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,46 υ. σ.: 4,78 δ. χ.: 11 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς το σώμα, εξωτερικά. 1560) (ΠΑΦ6537) (Εικ. 39, Σχ. 122) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,86 υ. σ.: 5,06 δ. χ.: 10,5 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1561) (ΠΑΦ3846) (Εικ. 39, Σχ. 122) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,10 υ. σ.: 5,37 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 1562) (ΠΑΦ3129) (Εικ. 39, Πίν. 15, Σχ. 122) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,81 υ. σ.: 7,11 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1563) (ΠΑΦ3782) (Εικ. 39, Σχ. 122) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,03 υ. σ.: 5,42 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1564) (ΠΑΦ7399) (Εικ. 39, Σχ. 122) c12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβές, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 12,41 υ. σ.: 8,83 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβές κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στον ώμο, με τρεις παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1565) (ΠΑΦ6109) (Εικ. 39, Σχ. 122) 287 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) b9, 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,13 υ. σ.: 4,60 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1566) (ΠΑΦ3814) (Εικ. 39, Σχ. 122) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,35 υ. σ.: 6,08 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1567) (ΠΑΦ6492) (Εικ. 39, Σχ. 123) b6, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,05 υ. σ.: 8,47 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πορτοκαλόχρωμη κατά τόπους επιφάνεια, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1568) (ΠΑΦ5408) (Εικ. 39, Σχ. 123) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,03 υ. σ.: 6,90 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1569) (ΠΑΦ6745) (Εικ. 39, Σχ. 123) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 11,61 υ. σ.: 5,87 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 1570) (ΠΑΦ6598) (Εικ. 39, Σχ. 123) c4, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,93 υ. σ.: 3,78 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1571) (ΠΑΦ7446) (Εικ. 39, Σχ. 123) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,61 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο 288 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 1572) (ΠΑΦ7375) (Εικ. 39, Σχ. 123) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,92 υ. σ.: 5,03 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 1573) (ΠΑΦ6992) (Εικ. 39, Σχ. 123) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,15 υ. σ.: 5,79 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά. 1574) (ΠΑΦ7293) (Εικ. 39, Σχ. 123) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,43 υ. σ.: 5,83 δ. χ.: 14,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με μικρή ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1575) (ΠΑΦ3602) (Εικ. 39, Σχ. 123) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,91 υ. σ.: 7,24 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις, πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1576) (ΠΑΦ3153) (Εικ. 39, Σχ. 124) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος χείλους και λαβής μ. δ.: 9,81 υ. σ.: 3,95 δ. χ.: 12,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με τρεις, πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1577) (ΠΑΦ3144) (Εικ. 40, Σχ. 124) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,92 υ. σ.: 7,22 δ. χ.: 13,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1578) (ΠΑΦ3207) (Εικ. 40, Σχ. 124) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) 289 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,68 υ. σ.: 5,09 δ. χ.: 21 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. με χαμηλό ανάγλυφο δακτύλιο στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά και ένταση τριγωνικής σχεδόν διατομής στην άνω εσωτερική του απόληξη. CLW27 (1579 – 1603) CLW27a 1579) (ΠΑΦ6991) (Εικ. 40, Σχ. 124) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,82 υ. σ.: 4,66 δ. χ.: 11 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1580) (ΠΑΦ3674) (Εικ. 40, Σχ. 124) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,86 υ. σ.: 8,63 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1581) (ΠΑΦ3945) (Εικ. 40, Σχ. 124) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,28 υ. σ.: 7,31 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1582) (ΠΑΦ2972) (Εικ. 40, Πίν. 15, Σχ. 124) C8 – D8, Διάλυση δαπέδου (0,75 - 1,15μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,28 υ. σ.: 7,31 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1583) (ΠΑΦ3122) (Εικ. 40, Σχ. 124) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,48 υ. σ.: 6,10 δ. χ.: 11 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με ήπια τροπίδωση και πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 290 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1584) (ΠΑΦ4467) (Εικ. 40, Πίν. 15, Σχ. 125) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,11 υ. σ.: 6,55 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με ζεύγος λεπτών αυλακώσεων στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις παράλληλες πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1585) (ΠΑΦ7321) (Εικ. 40, Σχ. 125) D14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30εκ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,25 υ. σ.: 4,45 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1586) (ΠΑΦ5683) (Εικ. 40, Σχ. 125) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 6,68 υ. σ.: 5,91 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1587) (ΠΑΦ4578) (Εικ. 40, Πίν. 15, Σχ. 125) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,77 υ. σ.: 4,71 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τέσσερεις παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1588) (ΠΑΦ4255) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 125) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,54 υ. σ.: 5,98 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με λεπτή ανάγλυφη ταινία εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις παράλληλες πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1589) (ΠΑΦ2921) (Εικ. 40, Σχ. 125) B11 – B12, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,30 υ. σ.: 3,97 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά.. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις 291 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) παράλληλες πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1590) (ΠΑΦ6918) (Εικ. 40, Σχ. 125) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,71 υ. σ.: 3,47 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1591) (ΠΑΦ6774) (Εικ. 40, Σχ. 125) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,13 υ. σ.: 6,96 δ. χ.: 13 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. CLW27b 1592) (ΠΑΦ5552) (Εικ. 40, Σχ. 125) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,76 υ. σ.: 3,43 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, επικλινές προς το εσωτερικό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με λεπτή αυλάκωση στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά. 1593) (ΠΑΦ919) (Εικ. 40, Σχ. 125) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,19 υ. σ.: 4,31 δ. χ.: 15 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1594) (ΠΑΦ2038) (Εικ. 40, Σχ. 126) A10 - B10, Επιφανειακό (0 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,89 υ. σ.: 7,19 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1595) (ΠΑΦ5570) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 126) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 3,94 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά. 1596) (ΠΑΦ2793) (Εικ. 40, Σχ. 126) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 292 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,40 υ. σ.: 4,67 δ. χ.: 12 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1597) (ΠΑΦ1744) (Εικ. 40, Σχ. 126) a9, Επιφανειακό (0 - 0,8μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,57 υ. σ.: 3,32 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1598) (ΠΑΦ3822) (Εικ. 40, Σχ. 126) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,28 υ. σ.: 3,44 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. CLW27c 1599) (ΠΑΦ6917) (Εικ. 40, Σχ. 126) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,36 υ. σ.: 7,36 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα που τείνει προς το σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον σώμα. 1600) (ΠΑΦ4649) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 126) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,18 υ. σ.: 2,18 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1601) (ΠΑΦ5543) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 126) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,27 υ. σ.: 4,48 δ. χ.: 12 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, μηνισκοειδούς διατομής. 1602) (ΠΑΦ1946) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 126) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 8,81 υ. σ.: 7,45 δ. χ.: 12,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο σώμα. 293 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) CLW28 (1603 – 1618) CLW28a 1603) (ΠΑΦ7239) (Εικ. 40, Σχ. 126) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,55 υ. σ.: 4,26 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1604) (ΠΑΦ6190) (Εικ. 40, Σχ. 126) a5 – b5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,69 υ. σ.: 3,61 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας διατομής, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1605) (ΠΑΦ6634) (Εικ. 40, Σχ. 127) c8, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,44 υ. σ.: 4,14 δ. χ.: 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1606) (ΠΑΦ1246) (Εικ. 40, Σχ. 127) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,52 υ. σ.: 4,59 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος ελαφρώς κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1607) (ΠΑΦ2691) (Εικ. 40, Σχ. 127) b8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,75 υ. σ.: 4,91 δ. χ.: 15 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 1608) (ΠΑΦ7550) (Εικ. 40, Σχ. 127) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 7,17 υ. σ.: 3,95 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνεια. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1609) (ΠΑΦ5726) (Εικ. 4, Σχ. 1270) 294 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,78 υ. σ.: 2,95 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, και ένταση στην κάτω επιφάνειά του. CLW28b 1610) (ΠΑΦ1852) (Εικ. 40, Σχ. 127) Α6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,50 υ. σ.: 4,39 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1611) (ΠΑΦ2833) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 127) B7 – B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,00 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1612) (ΠΑΦ708) (Εικ. 40, Πίν. 16, Σχ. 127) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ)( στρώμα 1) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,00 υ. σ.: 4,06 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1613) (ΠΑΦ1918) (Εικ. 40, Σχ. 127) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,10 υ. σ.: 2,91 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια εσωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1614) (ΠΑΦ7695) (Σχ. 127) 11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,03 υ. σ.: 4,82 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με βαθιά αυλάκωση στη μετάβαση προς αυτόν εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1615) (ΠΑΦ7624) (Εικ. 40, Σχ. 127) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,77 υ. σ.: 3,05 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. 295 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1616) (ΠΑΦ910) (Εικ. 40, Σχ. 127) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,31 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 1617) (ΠΑΦ6059) (Εικ. 40, Σχ. 127) b8, Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,54 υ. σ.: 3,49 δ. χ.: 10,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια εσωτερικά και εξωτερικά, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, ορθογώνιας διατομής. 1618) (ΠΑΦ5545) (Εικ. 41, Σχ. 127) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,92 υ. σ.: 2,92 δ. χ.: 13,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με ένταση στην κάτω επιφάνειά του. CLW29 (1619 – 1628) 1619) (ΠΑΦ1292) (Εικ. 41, Σχ. 128) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 11,79 υ. σ.: 10,51 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1620) (ΠΑΦ460) (Εικ. 41, Σχ. 128) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος, χείλους και λαβών, σε τέσσερα συνανήκοντα, τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 23,8 υ. σ.: 8,15 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1621) (ΠΑΦ2057) (Εικ. 41, Σχ. 128) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,87 υ. σ.: 4,09 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 296 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1622) (ΠΑΦ4714) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 128) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,63 υ. σ.: 2,73 δ. χ.: 11,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1623) (ΠΑΦ1655) (Εικ. 41, Σχ. 128) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,34 υ. σ.: 2,75 δ. χ.: 14,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, με ζεύγος λεπτών αυλακώσεων στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1624) (ΠΑΦ1952) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 128) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,31 υ. σ.: 4,23 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1625) (ΠΑΦ4689) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 128) CDE10, Στρώμα πάχους 0,20 - 0,30μ. κατά μήκος του τοίχου με φορα Α-Δ στο επίπεδο της μολύβδινης επένδυσης Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,11 υ. σ.: 2,72 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1626) (ΠΑΦ4581) (Εικ. 41, Σχ. 128) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,06 υ. σ.: 2,84 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1627) (ΠΑΦ5641) (Εικ. 41, Σχ. 128) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,46 υ. σ.: 4,66 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, με ήπια τροπίδωση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος 1628) (ΠΑΦ5719) (Εικ. 41, Σχ. 128) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,53 υ. σ.: 4,09 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, τριγωνικής διατομής, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο 297 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εξωτερικά. CLW30 (1629 – 1642) 1629) (ΠΑΦ2692) (Εικ. 41, Σχ. 128) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,93 υ. σ.: 3,95 δ. χ.: 14 Πηλός Strong Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1630) (ΠΑΦ374) (Εικ. 41, Σχ. 129) E6, Επιφανειακό (0 - 0,6μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,99 υ. σ.: 5,39 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1631) (ΠΑΦ1964) (Εικ. 41, Σχ. 129) B7-B8, Επιφανειακό (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,38 υ. σ.: 2,81 δ. χ.: 18 Πηλός Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. Η γένεση της λαβής διατηρείται στο χείλος. 1632) (ΠΑΦ1248) (Εικ. 41, Σχ. 129) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,80 υ. σ.: 3,90 δ. χ.: 14,5 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1633) (ΠΑΦ4636) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 129) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,85 υ. σ.: 2,96 δ. χ.: 16 Πηλός Dark Brown / Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1634) (ΠΑΦ6385) (Εικ. 41, Σχ. 129) a11, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,55 υ. σ.: 2,70 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1635) (ΠΑΦ5567) (Εικ. 41, Σχ. 129) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,99 υ. σ.: 2,44 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανοιχτόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο. 298 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1636) (ΠΑΦ6103) (Εικ. 41, Σχ. 129) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,98 υ. σ.: 2,87 δ. χ.: 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1637) (ΠΑΦ6104), (Εικ. 41, Σχ. 129) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,14 υ. σ.: 2,75 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1638) (ΠΑΦ48) (Εικ. 41, Σχ. 129) E7, Επίχωση της παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,10 υ. σ.: 3,56 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1639) (ΠΑΦ2032) (Εικ. 41, Σχ. 129) AB10 – 12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 10,49 υ. σ.: 2,26 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1640) (ΠΑΦ1898) (Εικ. 41, Σχ. 129) A9 – B9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,88 υ. σ.: 2,64 δ. χ.: 12,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1641) (ΠΑΦ2884) (Εικ. 41, Σχ. 129) B9-B10, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 2,58 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αυλάκωση στην εξωτερική του επιφάνεια. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1642) (ΠΑΦ4681) (Εικ. 41, Σχ. 129) Ε12, 2ο στρώμα (καταστροφής) 1,00 - 1,30μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους 299 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 5,00 υ. σ.: 2,15 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά ανάγλυφη ταινία που φέρει αυλακώσεις στη ράχη στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. CLW31 (1643 – 1655) CLW31a 1643) (ΠΑΦ6186) (Σχ. 130) B13, Κάτω από το στρώμα ωμών πλίνθων Σε κατατομή, σε 31 συνανήκοντα, 24 συναρμόζοντα όστρακα υ.: 23,30 δ. χ.: 21,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με μικρή συστολή στην άνω απόληξή του και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά, που διακόπτονται στο κατώτερο τμήμα του αγγείου. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με ένταση στην κάτω επιφάνειά του και μικρή προβολή εσωτερικά. Βάση ψευδής δακτυλιοειδής. Πυθμένας κυρτός, με στρόβιλο στο κέντρο. Τύμπανο κοίλο, με χαμηλό κομβίο στο κέντρο. 1644) (ΠΑΦ7466) (Εικ. 41, Σχ. 130) c14, Καταστροφής (0,40 - 0,90μ. από την επιφάνεια). Τμήμα σώματος χείλους και λαβής μ. δ.: 9,57 υ. σ.: 5,24 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά και ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με ένταση στην κάτω επιφάνειά του, πλατιά αυλάκωση στην άνω και μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη. Που εκκινεί κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1645) (ΠΑΦ6780) (Εικ. 41, Σχ. 130) d5, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 13,73 υ. σ.: 5,60 δ. χ.: 27 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά και τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη, μικρή προβολή εσωτερικά και πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 1646) (ΠΑΦ6565) (Εικ. 41, Σχ. 130) b14, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,24 υ. σ.: 2,06 δ. χ.: 20 Πηλός Light Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και μικρή προβολή εσωτερικά. 1647) (ΠΑΦ6406) (Εικ. 41, Σχ. 130) a11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,41 υ. σ.: 2,14 δ. χ.: 18 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και 300 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εσωτερικά. 1648) (ΠΑΦ6075) (Εικ. 41, Σχ. 130) b8, 2o (βάθος 0,50 - 0,80μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,84 υ. σ.: 1,85 δ. χ.: 20 Πηλός Dark Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του και εσωτερικά. 1649) (ΠΑΦ4667) (Εικ. 41, Σχ. 130) E12, 3ο στρώμα (καταστροφής) 1,30 - 1,70μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,56 υ. σ.: 3,27 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. CLW31b 1650) (ΠΑΦ1065) (Εικ. 41, Σχ. 131) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.: 15,97 υ. σ.: 11,46 δ. χ.: 21 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό και απολήγει στον ώμο. 1651) (ΠΑΦ4583) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 131) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με γένεση λαβής μ. δ.: 6,11 υ. σ.: 3,58 δ. χ.: 19 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με λεπτή αυλάκωση στην εξωτερική του απόληξη και πλατιά αβαθή σκοτία στη μετάβαση προς το σώμα εσωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί κάτω από το χείλος και σε επαφή με αυτό. 1652) (ΠΑΦ4646) (Εικ. 41, Σχ. 131) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα γ' (1,65 - 2,05 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,80 υ. σ.: 2,11 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1653) (ΠΑΦ2689) (Εικ. 41, Σχ. 131) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,72 υ. σ.: 2,87 δ. χ.: 17 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1654) (ΠΑΦ6969) (Εικ. 41, Σχ. 131) 301 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) A14, Επιφανειακό (0,00 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,64 υ. σ.: 2,14 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην κάτω επιφάνειά του. 1655) (ΠΑΦ5682) (Εικ. 41, Σχ. 131) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,39 υ. σ.: 6,27 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο. CLW32 (1656 – 1685) CLW32a 1656) (ΠΑΦ2782) (Εικ. 41, Πίν. 16, Σχ. 131) B7-B8, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,59 υ. σ.: 2,78 δ. χ.: 18 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πορτοκαλόχρωμη επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με αυλάκωση στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. 1657) (ΠΑΦ3925) (Εικ. 41, Σχ. 132) D11, 2ο στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,12 υ. σ.: 3,94 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό και ένταση εσωτερικά. 1658) (ΠΑΦ15) (Εικ. 41, Σχ. 132) A4B4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,45 υ. σ.: 4,55 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. 1659) (ΠΑΦ1861) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 132) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 19,38 υ. σ.: 7,27 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πορτοκαλόχρωμη επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. 1660) (ΠΑΦ5677) (Εικ. 42, Σχ. 132) 302 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,19 υ. σ.: 4,62 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1661) (ΠΑΦ6757) (Εικ. 42, Σχ. 132) C14, Α στρώμα καταστροφής (0,15 - 0,0μ. απ΄την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,69 υ. σ.: 8,65 δ. χ.: 20 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1662) (ΠΑΦ5678) (Εικ. 42, Σχ. 133) a8, 4o εσωτερικά της δεξαμενής (1,20 - 1,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,45 υ. σ.: 4,97 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. 1663) (ΠΑΦ3171) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 132) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,32 υ. σ.: 6,98 δ. χ.: 36 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με δύο λεπτές ανάγλυφες ταινίες στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. 1664) (ΠΑΦ6540) (Εικ. 42, Σχ. 132) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,99 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 24,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1665) (ΠΑΦ2828) (Εικ. 42, Σχ. 132) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,37υ. σ.: 5,14 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1666) (ΠΑΦ4296 / 3741) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 133) C12, D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) / 303 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 21 υ. σ.: 13,35 δ. χ.: 34 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό, σε στοιβάδες, πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο, με πλατιές, αβαθείς, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1667) (ΠΑΦ5399) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 133) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 17,12 υ. σ.: 7,78 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές, αβαθείς, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1668) (ΠΑΦ3747) (Εικ. 42, Σχ. 133) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,70 υ. σ.: 4,32 δ. χ.: 19 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. 1669) (ΠΑΦ1924) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 133) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,20 υ. σ.: 6,77 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1670) (ΠΑΦ3100) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 133) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,41 υ. σ.: 9,63 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, ελαφρώς επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. CLW32b 1671) (ΠΑΦ4462) (Εικ. 42, Σχ. 134) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 16,40 υ. σ.: 9,90 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, ελάχιστους ωόλιθους και σποραδικά ασβεστιτικά στοιχεία, ενδεχομένως δευτερογενή. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 304 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1672) (ΠΑΦ4468) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 134) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,86 υ. σ.: 6,60 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του και ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1673) (ΠΑΦ3860) (Εικ. 42, Σχ. 134) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,63 υ. σ.: 7,09 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 1674) (ΠΑΦ3209) (Εικ. 42, Σχ. 134) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,14 υ. σ.: 5,10 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά ζώνη σε μικρή υποχώρηση στην άνω επιφάνειά του. 1675) (ΠΑΦ83) (Εικ. 42, Σχ. 134) ABCD 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,63 υ. σ.: 4,17 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 1676) (ΠΑΦ5945) (Εικ. 42, Σχ. 134) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,65 υ. σ.: 4,64 δ. χ.: 19,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 1677) (ΠΑΦ6180) (Εικ. 42, Σχ. 134) B13, Στρώμα ωμών πλίθων Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 16,40 υ. σ.: 6,10 δ. χ.: 20 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1678) (ΠΑΦ3716) (Εικ. 42, Σχ. 135) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 305 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,03 υ. σ.: 3,06 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με ήπια τροπίδωση στη άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απέληγε στον ώμο. 1679) (ΠΑΦ4398) (Εικ. 42, Πίν. 16, Σχ. 135) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,45 υ. σ.: 3,27 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους, με ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Ώμος επικλινής, με μικρή ένταση στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους. CLW32c 1680) (ΠΑΦ3252) (Εικ. 42, Σχ. 135) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,71 υ. σ.: 5,63 δ. χ.: 21 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στην τροπίδωση, με τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1681) (ΠΑΦ4528) (Εικ. 42, Σχ. 135) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 6,59 υ. σ.: 4,92 δ. χ.: 16,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1682) (ΠΑΦ6671) (Εικ. 42, Σχ. 135) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 13,31 υ. σ.: 3,30 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους, με τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1683) (ΠΑΦ3681) (Εικ. 42, Σχ. 135) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 13,33 υ. σ.: 5,45 δ. χ.: 20,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση στη 306 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στην τροπίδωση, με πλατιά αυλακώση στη ράχη. 1684) (ΠΑΦ4392) (Εικ. 42, Σχ. 135) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,95 υ. σ.: 6,59 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στην τροπίδωση, με τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1685) (ΠΑΦ6753) (Εικ. 42, Σχ. 135) C14, Β στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,65 υ. σ.: 7,27 δ. χ.: 21 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω, κυλινδρικό, τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους και απολήγει στην τροπίδωση, με τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. CLW33 (1686 – 1692) CLW33a 1686) (ΠΑΦ1754) (Εικ. 42, Πίν. 17, Σχ. 136) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,79 υ. σ.: 4,96 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1687) (ΠΑΦ5725) (Εικ. 42, Σχ. 136) a9, Επιφανειακόν (καλλιέργειας 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,61 υ. σ.: 3,49 δ. χ.: 16 Πηλός Dark Reddish Gray, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό και μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1688) (ΠΑΦ6996) (Εικ. 42, Σχ. 135) Β14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,44 υ. σ.: 5,05 δ. χ.: 16 Πηλός Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο. CLW33b 1689) (ΠΑΦ4697) (Εικ. 42, Πίν. 17, Σχ. 136) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) 307 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 17,45 υ. σ.: 9,68 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στη μετάβαση προς το άνω τμήμα. Ώμος επικλινής. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1690) (ΠΑΦ5548) (Εικ. 42, Σχ. 136) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,37 υ. σ.: 3,94 δ. χ.: 16 Πηλός Dark Brown / Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του και πλατιές αβαθείς αυλακώσεις, εξωτερικά. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1691) (ΠΑΦ401) (Εικ. 42, Σχ. 136) E6, Επιφανειακό (0 - 0,6μ) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,59 υ. σ.: 4,58 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος, οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. CLW33c 1692) (ΠΑΦ7330) (Εικ. 42, Σχ. 136) E13 - E14, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,53 υ. σ.: 4,12 δ. χ.: 27 Πηλός Very Dark Grayish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. CLW34 (1693 - 1710) CLW34a 1693) (ΠΑΦ6445) (Εικ. 42, Σχ. 136) a13, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,46 υ. σ.: 4,38 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. 1694) (ΠΑΦ1218) (Εικ. 42, Σχ. 136) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,45 υ. σ.: 3,04 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1695) (ΠΑΦ2969) (Εικ. 42, Σχ. 137) B11, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 308 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,12 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εξωτερικό, με κάθετη προβολή στην εσωτερική περιφέρειά της άνω επιφάνειάς του. CLW24b 1696) (ΠΑΦ4580) (Εικ. 42, Πίν. 17, Σχ. 137) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,79 υ. σ.: 6,77 δ. χ.: 15 Πηλός Pale Brown (10 YR 6/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, με σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια. Λαβή κάθετη, τοξωτή, μηνισκοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1697) (ΠΑΦ3176) (Εικ. 42, Σχ. 137) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,52 υ. σ.: 4,60 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια. 1698) (ΠΑΦ2031) (Εικ. 42, Σχ. 137) AB10 – 12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,76 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 11,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια του, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. 1699) (ΠΑΦ2690) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 137) B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 3,63 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια του, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. 1700) (ΠΑΦ1900) (Εικ. 43, Σχ. 137) A9 – B9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,18 υ. σ.: 10,30 δ. χ.: 13,5 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο στην άνω επιφάνεια του, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, μηνισκοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με παράλληλες, ανισοπαχείς αυλακώσεις στη ράχη. 1701) (ΠΑΦ4267) (Εικ. 43, Σχ. 137) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 309 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 8,94 υ. σ.: 7,96 δ. χ.: 13,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με συστολή στο ανώτερο τμήμα του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, κοίλο στην άνω επιφάνεια του, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. CLW42c 1702) (ΠΑΦ1378) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 137) Ε9, Τομή (0 - 0,6μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,90 υ. σ.: 3,99 δ. χ.: 14,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 1703) (ΠΑΦ1098) (Εικ. 43, Σχ. 138) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,20 υ. σ.: 6,44 δ. χ.: 15 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. 1704) (ΠΑΦ5995) (Εικ. 43, Σχ. 138) a10, Στρώμα 2 Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,49 υ. σ.: 6,32 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και αρκετούς ωόλιθους, μεταξύ των οποίων λιγοστούς μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1705) (ΠΑΦ6670) (Εικ. 43, Σχ. 138) c11, Εγκατάλειψης (0,40 - 0,95μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,33 υ. σ.: 5,76 δ. χ.: 17,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. 1706) (ΠΑΦ5947) (Εικ. 43, Σχ. 138) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος, χείλους και λαβών, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,67 υ. σ.: 4,56 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά. Λαβές κάθετες, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος. 1707) (ΠΑΦ5902) (Εικ. 43, Σχ. 138) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,56 υ. σ.: 6,17 δ. χ.: 11,5 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. 310 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Σώμα κυρτό. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1708) (ΠΑΦ7374) (Εικ. 43, Σχ. 138) a8, Καταστροφής από το γκρέμισμα του τοίχου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,03 υ. σ.: 3,73 δ. χ.: 11 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, σε προβολή εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά αβαθή σκοτία εσωτερικά. CLW34d 1709) (ΠΑΦ929) (Εικ. 43, Σχ. 138) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,74 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 1710) (ΠΑΦ494) (Εικ. 43, Σχ. 138) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,74 υ. σ.: 4,11 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, κοίλο στην άνω επιφάνειά του, με χαμηλά ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο εξωτερικά. CLW35 (1711 – 1735) CLW35a 1711) (ΠΑΦ22) (Εικ. 43, Σχ. 139) A2, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος, με λαβή, σε τρία συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,20 υ. σ.: 5,68 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κοίλο στην άνω επιφάνεια. Λαβή οριζόντια, κυλινδρικής διατομής, που στρέφεται προς τα επάνω, τοποθετημένη στον ώμο. 1712) (ΠΑΦ417) (Εικ. 43, Σχ. 139) E5, Στρώμα επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλος, με λαβή μ. δ.: 9,82 υ. σ.: 6,90 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κοίλο στην άνω επιφάνεια, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής σχεδόν διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση. 1713) (ΠΑΦ2716) (Εικ. 43, Σχ. 139) B7, Στρώμα καταστροφής (Σκάμα ψηφιδωτού 0,5μ. από την επιφάνειά του) 311 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 3,71 δ. χ.: 16 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κοίλο στην άνω επιφάνεια, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο. 1714) (ΠΑΦ6784) (Εικ. 43, Σχ. 139) c10, Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 6,28 υ. σ.: 3,58 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά.. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κοίλο στην άνω επιφάνεια, με χαμηλή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο. 1715) (ΠΑΦ6192) (Εικ. 43, Σχ. 139) a5 – b5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 8,79 υ. σ.: 3,91 δ. χ.: 22 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1716) (ΠΑΦ6045) (Εικ. 43, Σχ. 139) b7, Εσωτερικό κτιστού βόθρου Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 5,58 υ. σ.: 2,95 δ. χ.: 20 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1717) (ΠΑΦ661) (Εικ. 43, Σχ. 139) C7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,28 υ. σ.: 4,23 δ. χ.: 16,5 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά, CLW35b 1718) (ΠΑΦ289) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 139) E5, Στρώμα επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλος, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 5,13 υ. σ.: 4,83 δ. χ.: 18 Πηλός Black (10 YR 2/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του, που φέρει αυλάκωση στη ράχη. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εσωτερική του απόληξη. 1719) (ΠΑΦ1985) (Εικ. 43, Σχ. 139) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 9,93 υ. σ.: 7,20 δ. χ.: 17,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικούς μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος επικλινής, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις 312 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εξωτερικά και χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με λεπτή αυλάκωση στην άνω απόληξή του. 1720) (ΠΑΦ5402) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 140) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 14,00 υ. σ.: 6,93 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά τρεις επάλληλες ακμές στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με κοίλο δακτύλιο. 1721) (ΠΑΦ2081) (Εικ. 43, Σχ. 140) A10, Καταστροφής (0,8 - 1,3μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,37 υ. σ.: 3,67 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με κοίλο δακτύλιο και μικρή κάθετη προβολή στην εσωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί κάτω από το χείλος, με τρεις πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1722) (ΠΑΦ1990) (Εικ. 43, Σχ. 140) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 7,91 υ. σ.: 2,53 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με κοίλο δακτύλιο και λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. CLW35c 1723) (ΠΑΦ6475) (Εικ. 43, Σχ. 140) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 7,98 υ. σ.: 2,84 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με πλατιά, βαθιά σκοτία εσωτερικά. 1724) (ΠΑΦ1988) (Εικ. 43, Σχ. 140) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 9,15 υ. σ.: 3,30 δ. χ.: 19,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με κάθετη προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1725) (ΠΑΦ1994) (Εικ. 43, Σχ. 140) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 9,17 υ. σ.: 4,24 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος με τροπίδωση στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1726) (ΠΑΦ1789) (Εικ. 43, Σχ. 140) A6, Δεν προσδιορίζεται 313 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 7,98 υ. σ.: 4,25 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος με έντονη ακμή στην άνω απόληξή του και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1727) (ΠΑΦ3075) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 140) C10 – D10, Στρώμα πάχους 0,30 - 0,40μ. (επίχωσης μεταξύ δαπέδου και στρώματος καταστροφής) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 6,81υ. σ.: 3,55 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος με τροπίδωση άνω απόληξή του και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην άνω επιφάνειά. 1728) (ΠΑΦ1983) (Εικ. 43, Σχ. 140) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,19 υ. σ.: 4,97 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος με τροπίδωση με τρεις παράλληλες αυλακώσεις στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην άνω επιφάνειά και μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1729) (ΠΑΦ6476) (Εικ. 43, Σχ. 140) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,19 υ. σ.: 4,97 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά, βαθιά αυλάκωση εσωτερικά. 1730) (ΠΑΦ1986) (Εικ. 43, Σχ. 141) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,06 σ.: 5,34 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με κάθετη προβολή στην άνω απόληξή του, κοίλο στην εξωτερική του επιφάνεια. 1731) (ΠΑΦ373) (Εικ. 43, Σχ. 141) E6, Επιφανειακό (0 - 0,6μ) Τμήμα σώματος και χείλος σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,35 υ. σ.: 5,34 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, ήπια τροπίδωση στην άνω απόληξή του και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με πλατιά, βαθιά αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1732) (ΠΑΦ1992) (Εικ. 43, Σχ. 141) B8, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 8,11 υ. σ.: 4,55 δ. χ.: 20 314 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με κάθετη προβολή στην άνω απόληξή του. 1733) (ΠΑΦ3742) (Εικ. 43, Σχ. 141) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 6,54 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή κάθετη προβολή στην άνω απόληξή του. 1734) (ΠΑΦ6659) (Εικ. 43, Σχ. 141) c10, Επιφανειακό στρώμα (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,49 υ. σ.: 2,58 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή κάθετη προβολή στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1735) (ΠΑΦ3570) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 141) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,14 υ. σ.: 3,40 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με κάθετη προβολή στην εξωτερική του απόληξη. CLW36 (1736 – 1801) CLW36a 1736) (ΠΑΦ6875) (Εικ. 43, Σχ. 141) e5 – e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,26 υ. σ.: 7,33 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, κοίλο εσωτερικά, λοξότμητο στην άνω απόληξη του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1737) (ΠΑΦ3891) (Εικ. 43, Πίν. 17, Σχ. 141) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,08 υ. σ.: 6,95 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους,. Ώμος κυρτός, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1738) (ΠΑΦ6814) (Εικ. 43, Σχ. 142) d7, 2ο (0,20 - 0,50μ. από την επιφάνεια) 315 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,86 υ. σ.: 6,26 δ. χ.: 11,5 Πηλός Black (5 Y 2,5/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικούς μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής κοίλο εσωτερικά. 1739) (ΠΑΦ4529) (Εικ. 44, Σχ. 142) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,45 υ. σ.: 7,92 δ. χ.: 15,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, κοίλο εσωτερικά, λοξότμητο στην άνω απόληξη του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1740) (ΠΑΦ4702) (Εικ. 44, Σχ. 142) E12, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;) (0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,48 υ. σ.: 3,42 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με αυλάκωση εξωτερικά στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος με πλατιές παράλληλες αυλάκωσεις στη ράχη. 1741) (ΠΑΦ567) (Εικ. 4, Πίν. 17, Σχ. 1424) B5, 1 - 1,1μ. στρώμα καταστροφής (Κάτω από το επίπεδο του κατωφλιού) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 7,65 δ. χ.: 14,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό – ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, με ένταση εξωτερικά, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 1742) (ΠΑΦ1472) (Εικ. 44, Σχ. 142) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβές, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,33 υ. σ.: 7,34 δ. χ.: 13,5 Πηλός Reddish Bronw, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός, με αυλάκωσεις εξωτερικά και στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος κάθετο, με μικρή ένταση εξωτερικά κοίλο εσωτερικά και στην άνω επιφάνειά του. Λαβές κάθετες, τοξωτές, ωοειδούς διατομής, που εκκινούν από το χείλος και απολήγουν στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1743) (ΠΑΦ1476) (Εικ. 44, Σχ. 142) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,38 υ. σ.: 5,25 δ. χ.: 14,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας διατομής, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά και στην άνω επιφάνειά του. 1744) (ΠΑΦ6057) (Εικ. 44, Σχ. 142) b8, Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους 316 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 5,05 υ. σ.: 3,67 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας διατομής, σε προβολή εξωτερικά. CLW36b 1745) (ΠΑΦ1583) (Εικ. 44, Σχ. 143) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,61 υ. σ.: 5,67 δ. χ.: 14,5 Πηλός Weak Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικού ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 1746) (ΠΑΦ4248) (Εικ. 44, Σχ. 143) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 13,46 υ. σ.: 8,12 δ. χ.: 16 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 4/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές παράλληλες αυλάκωσεις στη ράχη. 1747) (ΠΑΦ3828) (Εικ. 44, Σχ. 143) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,62 υ. σ.: 4,90 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος με τρεις πλατιές παράλληλες αυλάκωσεις στη ράχη. 1748) (ΠΑΦ329) (Εικ. 44, Σχ. 143) E3 – 4, Επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,50 υ. σ.: 3,53 δ. χ.: 14 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 1749) (ΠΑΦ3946) (Εικ. 44, Σχ. 143) D11- D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,04 υ. σ.: 6,13 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 1750) (ΠΑΦ7692) (Σχ. 143) e11, Καταστροφής (0,30 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,51 υ. σ.: 7,04 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1751) (ΠΑΦ221) (Εικ. 44, Σχ. 143) 317 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,77 υ. σ.: 3,13 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές – αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, κυλινδρικής σχεδόν διατομής. 1752) (ΠΑΦ7581) (Εικ. 44, Σχ. 143) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,27 υ. σ.: 2,95 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κυλινδρικής σχεδόν διατομής στην άνω απόληξή του. 1753) (ΠΑΦ7583) (Εικ. 44, Σχ. 144) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,64 υ. σ.: 4,26 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1754) (ΠΑΦ245) (Εικ. 44, Σχ. 144) C2, Επίχωση έως 1μ. από επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,51 υ. σ.: 8,39 δ. χ.: 12,5 Πηλός Dark Reddish Brown (2,5 YR 3/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1755) (ΠΑΦ69) (Εικ. 44, Σχ. 144) ABCD 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,15 υ. σ.: 10,75 δ. χ.: 11 Πηλός Dark Βrown / Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. CLW36c 1756) (ΠΑΦ5406) (Εικ. 44, Πίν. 17, Σχ. 144) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 16,10 υ. σ.: 13,05 δ. χ.: 12 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με βαθιά σκοτία εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 1757) (ΠΑΦ2927) (Εικ. 44, Σχ. 144) B8, Επιφανειακό (0 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 318 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 10,38 υ. σ.: 7,50 δ. χ.: 12 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με βαθιά σκοτία εσωτερικά. 1758) (ΠΑΦ3853) (Εικ. 44, Σχ. 144) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,71 υ. σ.: 2,39 δ. χ.: 9,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση. 1759) (ΠΑΦ2887) (Εικ. 44, Πίν. 17, Σχ. 145) B9, Καταστροφής (1 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,35 υ. σ.: 9,65 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκούρο στις εξωτερικά στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και αρκετούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν σφαιρικό, με δύο κυματοειδείς και μια οριζόντια αυλάκωση. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση. 1760) (ΠΑΦ202) (Εικ. 44, Σχ. 145) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,24 υ. σ.: 5,64 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση. CLW36d 1761) (ΠΑΦ3908) (Εικ. 44, Σχ. 145) D11, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,45 υ. σ.: 9,72 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με στενό δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά. 1762) (ΠΑΦ6510) (Εικ. 44, Σχ. 145) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 11,17 υ. σ.: 6,42 δ. χ.: 13 Πηλός Brownish Yellow, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1763) (ΠΑΦ210) (Εικ. 44, Πίν. 17, Σχ. 145) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,82 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με στενό δακτύλιο τριγωνικής διατομής εξωτερικά. 1764) (ΠΑΦ3951) (Εικ. 44, Σχ. 145) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής 319 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 11,17 υ. σ.: 6,42 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1765) (ΠΑΦ4673) (Εικ. 44, Πίν. 17, Σχ. 145) Ε12, 2ο στρώμα (καταστροφής) 1,00 - 1,30μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,20 υ. σ.: 4 δ. χ.: 15 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, με κακή κατανομή, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1766) (ΠΑΦ5489) (Εικ. 44, Σχ. 145) a6, Επιφανειακό (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα χείλους μ. δ.: 4,58 υ. σ.: 2,51 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο και δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. 1767) (ΠΑΦ7290) (Εικ. 44, Σχ. 145) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,81 υ. σ.: 2,82 δ. χ.: 13 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο και δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με τρεις πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1768) (ΠΑΦ42) (Εικ. 44, Σχ. 145) E7, Επίχωση της παρόδου Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,82 υ. σ.: 5,01 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το χείλος. 1769) (ΠΑΦ5547) (Εικ. 44, Σχ. 145) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα χείλους και λαβής μ. δ.: 5,70 υ. σ.: 2,26 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1770) (ΠΑΦ120) (Εικ. 44, Σχ. 146) C3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,45 υ. σ.: 6,48 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Λαιμός χαμηλός, κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 320 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1771) (ΠΑΦ5957) (Εικ. 44, Σχ. 146) A11, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.: 6,41 υ. σ.: 3,20 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με αυλάκωση εξωτερικά. 1772) (ΠΑΦ5941) (Εικ. 44, Σχ. 146) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα χείλους μ. δ.: 6,98 υ. σ.: 3,89 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. 1773) (ΠΑΦ1866) (Εικ. 44, Σχ. 146) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,77 υ. σ.: 8,65 δ. χ.: 14 Πηλός Dark Reddish Gray (10 R 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο κάτω μέρος του ώμου. CLW36e 1774) (ΠΑΦ7237) (Εικ. 44, Σχ. 146) C14, Καταστροφής B' (0,80 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,71 υ. σ.: 9,61 δ. χ.: 10,5 Πηλός Dark Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1775) (ΠΑΦ6113) (Εικ. 44, Σχ. 146) b9, 4o (βάθος 1,20 - 1,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 12,41 υ. σ.: 10,98 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1776) (ΠΑΦ4387) (Εικ. 44, Πίν. 17, Σχ. 147) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,41 υ. σ.: 10,98 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, σε προβολή εξωτερικά, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. 1777) (ΠΑΦ1883) (Εικ. 44, Σχ. 147) 321 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) A9, Καθαρισμός δεξαμενής (0,8μ. από ανω επιφάνεια ανατ. τοίχου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,45 υ. σ.: 3,62 δ. χ.: 11,5 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά και μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1778) (ΠΑΦ3619) (Εικ. 44, Σχ. 147) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,50 υ. σ.: 9,15 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά, μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, τοξωτή, πλατιά, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις παράλληλες, πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1779) (ΠΑΦ5503) (Εικ. 44, Σχ. 147) a7, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8.57 υ. σ.: 5,44 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1780) (ΠΑΦ6744) (Εικ. 45, Σχ. 147) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,93 υ. σ.: 7,36 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, με πλατιά αυλάκωση. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1781) (ΠΑΦ4483) (Εικ. 45, Σχ. 147) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,56 υ. σ.: 3,91 δ. χ.: 9 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, κοίλο εσωτερικά. CLW36f 1782) (ΠΑΦ1798) (Εικ. 45, Σχ. 147) A7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα χείλους μ. δ.: 10,48 υ. σ.: 4,65 δ. χ.: 15,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος κάθετο, έξω νεύον με ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1783) (ΠΑΦ6038) (Εικ. 45, Σχ. 147) b7, 2o στρώμα Τμήμα χείλους μ. δ.: 10,48 υ. σ.: 4,65 δ. χ.: 15,5 Πηλός Very Dark Gray, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος 322 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) κάθετο, έξω νεύον με ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εσωτερικά. 1784) (ΠΑΦ5550) (Εικ. 45, Πίν. 17, Σχ. 147) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα χείλους μ. δ.: 9,18 υ. σ.: 3,10 δ. χ.: 20 Πηλός Very Dark Gray, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Χείλος κάθετο, έξω νεύον με ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη και μικρή προβολή εσωτερικά. CLW36g 1785) (ΠΑΦ7196) (Εικ. 45, Σχ. 147) C13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 18,65 υ. σ.: 7,19 δ. χ.: 19,5 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1786) (ΠΑΦ6837) (Εικ. 45, Σχ. 148) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 17,60 υ. σ.: 8,58 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1787) (ΠΑΦ481) (Εικ. 45, Σχ. 148) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 8,65 υ. σ.: 5,72 δ. χ.: 17,5 Πηλός Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1788) (ΠΑΦ7291) (Εικ. 45, Σχ. 148) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 8,65 υ. σ.: 5,72 δ. χ.: 17,5 Πηλός Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1789) (ΠΑΦ7634) (Εικ. 45, Σχ. 148) e10, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 7,81 υ. σ.: 5,53 δ. χ.: 10,5 Πηλός Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και αρκετούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1790) (ΠΑΦ7614) (Εικ. 45, Σχ. 148) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 8,99 υ. σ.: 5,87 δ. χ.: 16,5 323 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση στην άνω απόληξη του. 1791) (ΠΑΦ6538) (Εικ. 45, Σχ. 148) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος, με λαβή μ. δ.: 8,97 υ. σ.: 8,52 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική απόληξη του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1792) (ΠΑΦ1820) (Εικ. 45, Σχ. 148) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος, με λαβή μ. δ.: 8,97 υ. σ.: 8,52 δ. χ.: 15 Πηλός Red, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική απόληξη του. 1793) (ΠΑΦ7629) (Εικ. 45, Σχ. 148) e9, Καταστροφής (0,30 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 10,84 υ. σ.: 6,79 δ. χ.: 17 Πηλός Black (7,5 YR N2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με προβολή στην άνω εσωτερική απόληξη του. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το χείλος. CLW36h 1794) (ΠΑΦ6006) (Εικ. 45, Σχ. 149) b6, 2o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 6,64 υ. σ.: 5,35 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής, με ένταση εξωτερικά. 1795) (ΠΑΦ5409) (Εικ. 45, Σχ. 149) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,29 υ. σ.: 8,63 δ. χ.: 8,4 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον. 1796) (ΠΑΦ6200) (Εικ. 45, Σχ. 149) ab 3-4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 11,60 υ. σ.: 7,70 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, αρκετές πυριτικές και ελάχιστες ασβεστιτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον. 324 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1797) (ΠΑΦ7078) (Εικ. 45, Σχ. 149) c9, Εγκατάλειψης (0,30 - 0,80μ,) Τμήμα σώματος και χείλος με λαβή μ. δ.: 10,44 υ. σ.: 8,65 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, κυλινδρικής διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 1798) (ΠΑΦ572) (Εικ. 45, Πίν. 17, Σχ. 149) C8, Α΄- Γ΄ στρώμα (τομή) Τμήμα σώματος και χείλος με λαβή μ. δ.: 10,44 υ. σ.: 8,65 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, υψηλό, έξω νεύον. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1799) (ΠΑΦ631) (Εικ. 45, Σχ. 149) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 10,44 υ. σ.: 8,65 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, κακή κατανομή, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός, με πλατιάς αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ελαφρώς κοίλο εσωτερικά. 1800) (ΠΑΦ6858) (Εικ. 45, Σχ. 150) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλος με λαβή μ. δ.: 16,32 υ. σ.: 12,33 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. CLW36 1801) (ΠΑΦ6508) (Εικ. 45, Σχ. 150) b10, Καταστροφής [0,70 - ψηφιδωτό (1,10μ. από τη επιφάνεια)] Τμήμα σώματος και χείλος μ. δ.: 9,91 υ. σ.: 6,37 δ. χ.: 11,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ελάχιστα έξω νεύον, υψηλό. CLW37 (1802 - 1859) CLW37a 1802) (ΠΑΦ4707) (Εικ. 45, Πίν. 17, Σχ. 150) E11, Στρώμα πάχους 0,50 - 0,60μ. (καταστροφής;)(0,20 - 0,30 έως 0,70 - 0,90μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,72 υ. σ.: 5,22 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις 325 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1803) (ΠΑΦ7267) (Εικ. 45, Σχ. 150) D13, Στρώμα μπάζων (0,30 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,72 υ. σ.: 6,57 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1804) (ΠΑΦ6998) (Εικ. 45, Σχ. 150) B14, Καταστροφής α΄ Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,16 υ. σ.: 5,07 δ. χ.: 22 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα με δύο πλατιές, αβαθείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1805) (ΠΑΦ6747) (Εικ. 45, Σχ. 150) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,59 υ. σ.: 6,03 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, σχεδόν κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα, με λεπτές, παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1806) (ΠΑΦ6486) (Εικ. 45, Σχ. 150) a14, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,59 υ. σ.: 6,03 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. CLW37b 1807) (ΠΑΦ6035) (Εικ. 45, Σχ. 151) b7, 2o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,01 υ. σ.: 6,80 δ. χ.: 21,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, σχεδόν κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1808) (ΠΑΦ7511) (Εικ. 45, Σχ. 151) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,48 υ. σ.: 6,39 δ. χ.: 22 326 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, σχεδόν κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1809) (ΠΑΦ776) (Εικ. 45, Σχ. 151) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,21 υ. σ.: 6,15 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους και σποραδικές δευτερογενείς ασβεστιτικές αποθέσεις. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με λεπτή ανάγλυφη ταινία στη μετάβαση προς τον ώμο, εξωτερικά. 1810) (ΠΑΦ6162) (Εικ. 45, Σχ. 151) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,33 υ. σ.: 5,39 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό 1811) (ΠΑΦ6748) (Εικ. 45, Σχ. 151) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,09 υ. σ.: 6,34 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση, κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση. 1812) (ΠΑΦ6545) (Εικ. 45, Σχ. 151) b10 – b11, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,61 υ. σ.: 5,81 δ. χ.: 16 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιόμορφο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό, και μικρή ένταση εσωτερικά. CLW37c 1813) (ΠΑΦ4372) (Εικ. 45, Σχ. 151) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,58 υ. σ.: 4,85 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά. 1814) (ΠΑΦ5407) (Εικ. 45, Πίν. 17, Σχ. 152) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,40 υ. σ.: 7,84 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο, τριγωνικής 327 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. 1815) (ΠΑΦ2844) (Εικ. 45, Σχ. 152) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,18 υ. σ.: 4,80 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα και λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1816) (ΠΑΦ1020) (Εικ. 45, Σχ. 152) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,18 υ. σ.: 4,80 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Ώμος επικλινής, με μικρή ένταση και λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1817) (ΠΑΦ1853) (Εικ. 45, Σχ. 152) Α8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,34 υ. σ.: 4,39 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, με συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο κάτω μέρος του σώματος. 1818) (ΠΑΦ2953) (Εικ. 45, Σχ. 152) B11, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,55 υ. σ.: 3,79 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1819) (ΠΑΦ5588) (Εικ. 45, Πίν. 17, Σχ. 152) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,45 υ. σ.: 7,32 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, κυλινδρικό στο ανώτερο τμήμα, με χαμηλή ακμή εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1820) (ΠΑΦ5638) (Εικ. 46, Σχ. 152) a8, 1o (επιφανειακό) 0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,63 υ. σ.: 4,86 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά. 1821) (ΠΑΦ3066) (Εικ. 46, Σχ. 152) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,17 υ. σ.: 4,14 δ. χ.: 19 328 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση εξωτερικά, κυλινδρικό με ένταση στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1822) (ΠΑΦ6365) (Εικ. 46, Σχ. 152) a11, 1o στρώμα καταστροφής (080μ. από την επιφάνεια - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,62 υ. σ.: 4,00 δ. χ.: 12 Πηλός Black (10 YR 2/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση εσωτερικά. 1823) (ΠΑΦ3058) (Εικ. 46, Σχ. 152) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,63 υ. σ.: 5,28 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση εσωτερικά. 1824) (ΠΑΦ4579) (Εικ. 46, Σχ. 153) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,26 υ. σ.: 5,05 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και λιγοστές δευτερογενείς ασβεστιτικές αποθέσεις. Σώμα κοίλο με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με πλατιά αβαθή αυλάκωση στη ράχη. 1825) (ΠΑΦ6655) (Εικ. 46, Σχ. 153) c10, Καταστροφής (0,50 - 1,05μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 5,88 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1826) (ΠΑΦ6919) (Εικ. 46, Σχ. 153) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,48 υ. σ.: 4,38 δ. χ.: 19 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση και μικρή συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά. 1827) (ΠΑΦ6099) (Εικ. 46, Σχ. 153) b9, Καλλιέργειας (βάθος 0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,09 υ. σ.: 3,63 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο. 329 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1828) (ΠΑΦ7719) (Εικ. 46, Σχ. 153) e13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 12,08 υ. σ.: 4,16 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων και σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση και αυλάκωση στη μετάβαση προς τον ώμο. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1829) (ΠΑΦ6009) (Εικ. 46, Σχ. 153) b6, 1o στρώμα Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,20 υ. σ.: 4,42 δ. χ.: 23 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση στη μετάβαση προς το ανώτερο τμήμα και κάτω από το χείλος. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1830) (ΠΑΦ3057) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 153) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 8,33 υ. σ.: 3,78 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση. Ώμος επικλινής με ανάγλυφο κυμάτιο εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινή προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1831) (ΠΑΦ6970) (Εικ. 46, Σχ. 153) A14, Επιφανειακό (0,00 - 0,50μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,77 υ. σ.: 3,38 δ. χ.: 12 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το σώμα εξωτερικά. 1832) (ΠΑΦ7294) (Εικ. 46, Σχ. 153) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,53 υ. σ.: 5,55 δ. χ.: 12 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό με τροπίδωση και συστολή στο ανώτερο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κοίλο στην άνω επιφάνεια. 1833) (ΠΑΦ6443) (Εικ. 46, Σχ. 154) a13, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 11,32 υ. σ.: 5,87 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση. 1834) (ΠΑΦ5478) (Εικ. 46, Σχ. 154) a6, Επιφανειακό (0,00 - 0,60μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή 330 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 10,79 υ. σ.: 8,16 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στη ράχη. 1835) (ΠΑΦ3882) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 154) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,65 υ. σ.: 5,71 δ. χ.: 17,5 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές και ελάχιστες κοκκινωπές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές αβαθείς αυλακώσεις στη ράχη. CLW37d 1836) (ΠΑΦ3054) (Εικ. 46, Σχ. 154) C8 – D8, Καταστροφής κεράμων στέγης (0,90 - 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,05 υ. σ.: 8,42 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση. 1837) (ΠΑΦ4364) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 154) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,05 υ. σ.: 8,42 δ. χ.: 22 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με τροπίδωση, κυλινδρικό στο άνω τμήμα, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1838) (ΠΑΦ4597) (Εικ. 46, Σχ. 154) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου, στρώμα β' (1,21 - 1,60 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,42 υ. σ.: 8,42 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, σποραδικές ασβεστιτικές, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, κυλινδρικό στο άνω τμήμα, με παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο επικλινές προς το εξωτερικό και μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. CLW37e 1839) (ΠΑΦ764) (Εικ. 46, Σχ. 155) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (0,20 - 0,70μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,70 υ. σ.: 6,37 δ. χ.: 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει 331 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στο σώμα. 1840) (ΠΑΦ3183) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 155) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,47 υ. σ.: 7,93 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση. Ώμος ελαφρώς επικλινής, με αυλάκωση πάνω από την τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση. 1841) (ΠΑΦ3560) (Εικ. 46, Σχ. 155) C11, Επιφανειακό (0 - 0,70μ από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,35 υ. σ.: 5,54 δ. χ.: 22 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, κοίλο στην άνω επιφάνειά του. 1842) (ΠΑΦ1795) (Εικ. 46, Σχ. 155) A7, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,35 υ. σ.: 5,54 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με τροπίδωση, που φέρει πλατιά αυλάκωση στη ράχη. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του και μικρή προβολή εσωτερικά. 1843) (ΠΑΦ2780) (Εικ. 46, Σχ. 155) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,58 υ. σ.: 3,71 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος σχεδόν κυλινδρικός, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά. 1844) (ΠΑΦ4463) (Εικ. 46, Σχ. 155) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,33 υ. σ.: 6,24 δ. χ.: 20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα αμφικωνικό. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εξωτερικό, με παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο σώμα, με παράλληλες πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1845) (ΠΑΦ60) (Εικ. 46, Σχ. 155) E7, Επίχωση της παρόδου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,10 υ. σ.: 4,25 δ. χ.: 19 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση, με πλατιά αυλάκωση στη ράχη. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εξωτερικό. 332 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1846) (ΠΑΦ2945) (Εικ. 46, Σχ. 156) B10, Καταστροφής (1,00 - 1,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,19 υ. σ.: 5,05 δ. χ.: 22 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Ώμος ελαφρώς κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1847) (ΠΑΦ3166) (Εικ. 46, Σχ. 156) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 12,58 υ. σ.: 5,88 δ. χ.: 26 Πηλός Dark Grayish Brown (10 YR 4/2) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση, σχεδόν κυλινδρικό στο άνω τμήμα του, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στην τροπίδωση, με δύο πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1848) (ΠΑΦ6838) (Εικ. 46, Σχ. 156) d8, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,34 υ. σ.: 3,20 δ. χ.: 17,5 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής και μικρή προβολή στην εσωτερική του απόληξη. 1849) (ΠΑΦ1215) (Εικ. 46, Σχ. 156) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,38 υ. σ.: 3,57 δ. χ.: 15,5 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο με ήπια τροπίδωση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο ορθογώνιας διατομής. Λαβή κάθετη, που εκκινεί από το χείλος 1850) (ΠΑΦ6422) (Εικ. 46, Σχ. 156) a12, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,64 υ. σ.: 6,03 δ. χ.: 18 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση και πλατιά αυλάκωση αμέσως πάνω από αυτή, εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά. 1851) (ΠΑΦ6859) (Εικ. 46, Σχ. 156) e6, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,22 υ. σ.: 5,31 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κοίλο, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο. Λαβή κάθετη, ωτιόσχημη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο κάτω μέρος του σώματος. 1852) (ΠΑΦ6599) (Εικ. 46, Σχ. 156) c4, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και χείλους 333 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 6,79 υ. σ.: 4,15 δ. χ.: 18 Πηλός Black (10 YR 2/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση και δύο λεπτές παράλληλες αυλακώσεις πάνω από αυτή εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό. 1853) (ΠΑΦ5946) (Εικ. 46, Σχ. 156) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,06 υ. σ.: 6,42 δ. χ.: 18 Πηλός Very Dark Gray (10 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Ώμος με μικρή συστολή και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη, τοξωτή, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο σώμα, με τρεις πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1854) (ΠΑΦ1561) (Εικ. 46, Σχ. 156) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,31 υ. σ.: 5,67 δ. χ.: 21 Πηλός Dark Reddish Gray (5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Ώμος επικλινής, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής. Λαβή κάθετη που εκκινεί από το χείλος. 1855) (ΠΑΦ6472) (Εικ. 46, Σχ. 157) a14, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,53 υ. σ.: 5,00 δ. χ.: 24 Πηλός Gray (5 YR 5/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους, μεταξύ των οποίων σποραδικοί μεγαλύτερου μεγέθους. Ώμος ελαφρώς κυρτός, ήπια τροπίδωση και δύο πλατιές αυλακώσεις στη μετάβαση προς το σώμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και λεπτή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1856) (ΠΑΦ5596) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 157) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τέσσερα συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 10,28 υ. σ.: 5,67 δ. χ.: 31 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Ώμος ελαφρώς κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή ένταση στην κάτω εξωτερική του απόληξη και παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1857) (ΠΑΦ5566) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 157) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,55 υ. σ.: 6,26 δ. χ.: 28 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή εσωτερικά και παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1858) (ΠΑΦ1855) (Εικ. 46, Σχ. 157) A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,55 υ. σ.: 6,26 δ. χ.: 28 334 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Very Dark Grayish Brown (10 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κυρτό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με μικρή προβολή εσωτερικά και παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1859) (ΠΑΦ1566) (Εικ. 46, Σχ. 157) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 7,72 υ. σ.: 5,99 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές - αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κυρτό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στο κάτω μέρους του σώματος, με πλατιά αυλακώση στη ράχη. Άλλα παραδείγματα (1860 – 1875) 1860) (ΠΑΦ101) (Εικ. 46, Πίν. 18, Σχ. 157) C3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 8,35 υ. σ.: 5,43 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, πολύ σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, κιτρινωπή επιφάνεια, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία, σποραδικούς ωόλιθους και ενδείξεις παρουσίας οργανικού υλικού. Σώμα σφαιρικό. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο. 1861) (ΠΑΦ3668) (Εικ. 47, Σχ. 158) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 10,30 υ. σ.: 6,91 δ. χ.: 19 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα ωοειδές. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με ένταση στην κάτω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στον ώμο, με τρεις πλατιές αυλακώσεις στη ράχη. 1862) (ΠΑΦ6384) (Εικ. 47, Σχ. 158) a11, Επιφανειακό (0,00 - 0,20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,49 υ. σ.: 6,54 δ. χ.: 14 Πηλός Very Dark Gray (7,5 YR N3) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές, αβαθείς αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εξωτερικά. Η γένεση της λαβής διατηρείται στον ώμο, αμέσως κάτω από το χείλος. 1863) (ΠΑΦ6610) (Εικ. 47, Σχ. 158) c4, Στρώμα θεμελίωσης ανατολικού τοίχου (βάθος 1,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 14,48 υ. σ.: 8,42 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα σχεδόν σφαιρικό, με πλατιά αυλάκωση στη μέγιστη διάμετρό του, εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος, με δύο αυλακώσεις στη ράχη. 1864) (ΠΑΦ6582) (Εικ. 47, Σχ. 158) c6, Καταστροφής (βάθος 0,30μ.) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,75 υ. σ.: 3,61 δ. χ.: 12 335 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, πυρήνα σε στοιβάδες, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν σφαιρικό. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, κοίλο. Λαβή κάθετη, τοξωτή, μηνισκοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1865) (ΠΑΦ7292) (Εικ. 47, Σχ. 158) D13, Καταστροφής (0,70μ. - ψηφιδωτό) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,52 υ. σ.: 4,52 δ. χ.: 17,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1866) (ΠΑΦ6165) (Εικ. 47, Σχ. 158) B13, Καλλιέργειας Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 9,52 υ. σ.: 4,52 δ. χ.: 17,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα ωοειδές, με πλατιές επίπεδες ταινίες εξωτερικά. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξη του. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με δύο πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1867) (ΠΑΦ2055) (Εικ. 47, Σχ. 158) AB11,B12, Καταστροφής (1 - 1,3μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 9,77 υ. σ.: 4,40 δ. χ.: 12,5 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σκονισμένη υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, κοίλο στην άνω επιφάνειά του. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. 1868) (ΠΑΦ6587) (Εικ. 47, Σχ. 159) c4, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,35 υ. σ.: 5,57 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1869) (ΠΑΦ4288) (Εικ. 47, Πίν. 18, Σχ. 159) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 7,10 υ. σ.: 3,51 δ. χ.: 19 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα, με τροπίδωση και παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Ώμος στενός, επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής σχδόν διατομής. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με τρεις πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1870) (ΠΑΦ1430) (Εικ. 47, Σχ. 159) E11D10-11, Νότια του κλιβάνου στρώμα α' και β' (0 - 1,15μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής, σε τρία συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,71 υ. σ.: 3,17 δ. χ.: 14 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, 336 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) πολλές – άφθονες πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, σε προβολή εξωτερικά, κοίλο εσωτερικά. Λαβή κάθετη, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος, με δύο πλατιές, παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1871) (ΠΑΦ5975) (Εικ. 47, Σχ. 159) a10, Στρώμα 1 Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 12,71 υ. σ.: 3,17 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1872) (ΠΑΦ5976) (Εικ. 47, Σχ. 159) a10, Στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,75 υ. σ.: 2,60 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός χαμηλός, κωνικός. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό. 1873) (ΠΑΦ7623) (Εικ. 47, Σχ. 159) e9, Επιφανειακό (0,00 - 0,30/0,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,59 υ. σ.: 4,30 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Λαιμός χαμηλός, κωνικός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, κοίλο εσωτερικά, με λεπτή αυλάκωση εξωτερικά. 1874) (ΠΑΦ1569) (Εικ. 47, Σχ. 159) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,40 υ. σ.: 4,05 δ. χ.: 12,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός, με χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς το χείλος. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με μικρή προβολή ημικυλινδρικής διατομής στην κάτω εξωτερική του απόληξη. 1875) (ΠΑΦ1760) (Εικ. 47, Σχ. 159) A9, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,41 υ. σ.: 2,63 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με δαντελωτή διαμόρφωση στην εξωτερική του απόληξη. Καπάκια CLW38 (1876 – 1891) CLW38a 1876) (ΠΑΦ1323) (Εικ. 47, Σχ. 160) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τέσσερα συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 9,36 υ. σ.: 4,10 δ. χ.: 34 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με τροπίδωση 337 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) στη μετάβαση προς το σώμα. 1877) (ΠΑΦ7275) (Εικ. 47, Σχ. 160) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,86 υ. σ.: 2,41 δ. χ.: 17 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1878) (ΠΑΦ3646) (Εικ. 47, Σχ. 160) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,45 υ. σ.: 4,07 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1879) (ΠΑΦ3713) (Εικ. 47, Σχ. 160) C12, Στρώμα 2ο (0,70 έως 1,40μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Σε κατατομή μ. δ.: 11,66 υ.: 6,23 δ. χ.: 16 Πηλός Black (10 YR 2/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1880) (ΠΑΦ3154) (Εικ. 47, Σχ. 160) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,15 υ. σ.: 3,33 δ. χ.: 15 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1881) (ΠΑΦ6697) (Εικ. 47, Σχ. 160) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Σε κατατομή μ. δ.: 11,19 υ.: 5,39 δ. χ.: 14,8 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος κάθετο, ωοειδούς διατομής, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1882) (ΠΑΦ6950) (Εικ. 47, Σχ. 160) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,0 υ. σ.: 3,92 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Brown (10 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και μικρή ένταση εσωτερικά. 1883) (ΠΑΦ7274) (Εικ. 47, Σχ. 160) D13, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 338 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 12,94 υ. σ.: 4,74 δ. χ.: 28 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ωοειδούς διατομής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1884) (ΠΑΦ6136) (Εικ. 47, Σχ. 160) B12, 1ο στρώμα καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,32 υ. σ.: 2,39 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. 1885) (ΠΑΦ1222) (Εικ. 47, Σχ. 160) D9, α΄ στρώμα (0 - 0,5μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,31 υ. σ.: 2,06 δ. χ.: 16 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2) (7,5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό. CLW38b 1886) (ΠΑΦ6613) (Εικ. 47, Σχ. 160) c4, Καταστροφής (βάθος 1,13μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,49 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 17,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, πλατύ, κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό. 1887) (ΠΑΦ1562) (Εικ. 47, Σχ. 160) D10E10-11, Εσωτερικά του κλιβάνου (γ΄στρώμα 1,15 - 2,10μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 11,96 υ.: 5,15 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια - αδρή υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, πλατύ, κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1888) (ΠΑΦ6951) (Εικ. 47, Σχ. 160) A13, Εγκατάλειψης (0,20 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,78 υ. σ.: 2,07 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, πλατύ, κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς αυτό. 1889) (ΠΑΦ6577) (Εικ. 47, Σχ. 161) c6, Καταστροφής (βάθος 0,30μ.) Σε κατατομή μ. δ.: 22,38 υ.: 7,17 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. 339 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) Χείλος οριζόντιο, πλατύ, κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος με ένταση εξωτερικά και ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1890) (ΠΑΦ3613) (Εικ. 47, Σχ. 161) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,88 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 17 Πηλός Red (2,5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, πλατύ, ελαφρώς κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος. 1891) (ΠΑΦ6870) (Εικ. 47, Σχ. 161) e6, Εγκατάλειψης Σε κατατομή μ. δ.: 10,54 υ.: 5,07 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, πλατύ, κυρτό, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος με ήπια τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα. Λαβή κάθετη, κωνική, συμπαγής, στην άνω απόληξη του σώματος. CLW39 (1892 – 1904) CLW39a 1892) (ΠΑΦ7442) (Εικ. 47, Σχ. 161) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Σε κατατομή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 13,64 υ.: 5,26 δ. χ.: 18 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, πολλές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος με ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1893) (ΠΑΦ6037) (Εικ. 47, Σχ. 161) b7, 2o στρώμα Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,88 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1894) (ΠΑΦ6060) (Εικ. 47, Σχ. 161) b8, Καλλιέργειας (0,00 - 0,50μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,09 υ. σ.: 2,57 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, μέτρια υφή, σκουρόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους, μεταξύ των οποίων ελάχιστοι μεγαλύτερου μεγέθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση και προβολή εσωτερικά. 1895) (ΠΑΦ1620) (Εικ. 47, Πίν. 18, Σχ. 161) E10, Στρώμα α΄ (00 - 0,5μ) Σε κατατομή μ. δ.: 12,77 υ.: 5,04 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω 340 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1896) (ΠΑΦ3873) (Εικ. 47, Πίν. 18, Σχ. 161) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,61 υ. σ.: 3,62 δ. χ.: 19,5 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά και εξωτερικά. 1897) (ΠΑΦ7504) (Εικ. 47, Σχ. 161) d13, Καταστροφής (0,35μ. - δάπεδο) Σε κατατομή μ. δ.: 11,02 υ.: 4,84 δ. χ.: 14,5 Πηλός Brown (7,5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κωνική, συμπαγής, στην άνω απόληξη του σώματος. 1898) (ΠΑΦ6879) (Εικ. 47, Σχ. 161) e5 – e6, Εγκατάλειψης Σε κατατομή μ. δ.: 10,13 υ.: 5,24 δ. χ.: 13,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, κωνική, συμπαγής, στην άνω απόληξη του σώματος. 1899) (ΠΑΦ707) (Εικ. 47, Πίν. 18, Σχ. 161) C8, Επιφανειακό και επίχωσης (0-0,55μ στρώμα 1) Σε κατατομή μ. δ.: 10,13 υ.: 5,24 δ. χ.: 13,6 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος. Λαβή κάθετη, κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. CLW39b 1900) (ΠΑΦ2802) (Εικ. 47, Σχ. 161) B8-B9, Επιφανειακό (πάχους 0,30μ. από την επιφάνεια του εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,52 υ. σ.: 3,39 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1901) (ΠΑΦ2712) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 161) B7, Στρώμα καταστροφής (Σκάμα ψηφιδωτού 0,5μ. από την επιφάνειά του) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,89 υ. σ.: 4,01 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, τριγωνικής σχεδόν διατομής. 1902) (ΠΑΦ3188) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 162) C10, Στρώμα από την είσοδο του κλιβάνου (1,70 - 1,85μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους 341 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 7,08 υ. σ.: 4,33 δ. χ.: 18 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με συστολή. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εσωτερικά. 1903) (ΠΑΦ3676) (Εικ. 48, Σχ. 162) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,23 υ. σ.: 2,57 δ. χ.: 12,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή προβολή στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1904) (ΠΑΦ6698) (Εικ. 48, Σχ. 162) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,26 υ. σ.: 3,76 δ. χ.: 15 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, διαμορφωμένο από την κάτω απόληξη του σώματος. CLW40 (1905 – 1909) 1905) (ΠΑΦ898) (Εικ. 48, Σχ. 162) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους, σε τέσσερα συνανήκοντα, δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 14,76 υ. σ.: 1,99 δ. χ.: 24,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά, με δύο πλατιές παράλληλες αυλακώσεις στην κάτω επιφάνειά του. 1906) (ΠΑΦ7174) (Εικ. 48, Σχ. 162) c12, Καταστροφής α' (0,20 - 0,60μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,26 υ. σ.: 3,05 δ. χ.: 29 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά. 1907) (ΠΑΦ5559) (Εικ. 48, Σχ. 162) a8, 2o (βάθος 0,60 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,71 υ. σ.: 3,76 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά. 1908) (ΠΑΦ1349) (Εικ. 48, Σχ. 162) E9, Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,40 υ. σ.: 2,77 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά. 342 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1909) (ΠΑΦ5611) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 162) a8, 3o (βάθος 0,80 - 1.20μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,79 υ. σ.: 3,29 δ. χ.: 18 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές - πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με μικρή ένταση. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής σχεδόν διατομής εξωτερικά. CLW41 (1910 – 1913) 1910) (ΠΑΦ7653) (Εικ. 48, Σχ. 162) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,32 υ. σ.: 2,30 δ. χ.: 25 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. 1911) (ΠΑΦ1784) (Εικ. 48, Σχ. 162) A6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,31 υ. σ.: 3,06 δ. χ.: 20 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων ελάχιστες μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. 1912) (ΠΑΦ4531) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 162) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 15,90 υ. σ.: 3,34 δ. χ.: 23 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων σποραδικές μεγαλύτερου μεγέθους, και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση και πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, κοίλο στην κάτω επιφάνειά του. 1913) (ΠΑΦ1499) (Εικ. 48, Σχ. 162) D10-11E11, Εσωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,76 υ. σ.: 1,24 δ. χ.: 21 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, σκουρότερο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, αρκετές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με μικρή ένταση στην απόληξή του εσωτερικά και εξωτερικά. Άλλα παραδείγματα (1914 – 1926) 1914) (ΠΑΦ3611) (Εικ. 48, Σχ. 163) C12, Επιφανειακό και καταστροφής (0,00 - 0,70μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,24 υ. σ.: 6,40 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εξωτερικά. 1915) (ΠΑΦ7546) (Εικ. 48, Σχ. 163) d14, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους 343 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) μ. δ.: 6,18 υ. σ.: 2,01 δ. χ.: 24 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή εξωτερικά 1916) (ΠΑΦ4540) (Εικ. 48, Σχ. 163) E11, Από το εσωτερικό του κλιβάνου (0,94 - 1,20 από την άνω επιφάνεια του τόξου) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,94 υ. σ.: 3,71 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και αρκετούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Χείλος οριζόντιο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά και μικρή προβολή εξωτερικά 1917) (ΠΑΦ6730) (Εικ. 48, Σχ. 163) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,94 υ. σ.: 2,88 δ. χ.: 21 Πηλός Brown (7,5 YR 5/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος οριζόντιο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος, με ένταση εξωτερικά και μικρή προβολή εσωτερικά 1918) (ΠΑΦ1294) (Εικ. 48, Σχ. 163) B5, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,8μ.) Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 12,86 υ. σ.: 4,40 δ. λαβής.: 4,74 Πηλός Dark Brown / Brown (7,5 YR 4/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με δύο παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Λαβή κυκλική, με διαμπερή οπή την οποία περιθέει δακτύλιος, διαμορφωμένες από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή προβολή εξωτερικά. 1919) (ΠΑΦ6189) (Εικ. 48, Σχ. 163) a5 – b5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 8,11 υ. σ.: 3,57 δ. λαβής.: 3,9 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με χαμηλή ακμή περιμετρικά της λαβής. Λαβή κυκλική, με διαμπερή οπή την οποία περιθέει δακτύλιος, διαμορφωμένες από την άνω απόληξη του σώματος, με μικρή ένταση εξωτερικά. 1920) (ΠΑΦ6957) (Εικ. 48, Σχ. 163) Α14, Καταστροφής (1,00μ. από την επιφάνεια) Σε κατατομή μ. δ.: 12,74 υ.: 6,43 δ. χ.: 13 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Χείλος που κάθετο, που διαμορφώνεται από την κάτω απόληξη του σώματος. Λαβή κωνική, συμπαγής, στην άνω απόληξη του σώματος. 1921) (ΠΑΦ6040) (Εικ. 48, Σχ. 163) b7, 3o στρώμα (καταστροφής) Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 9,53 υ. σ.: 6,44 δ. λαβής.: 5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Λαβή κωνική, κοίλη εσωτερικά στην άνω απόληξη του σώματος. 344 Τοπική κοινή κεραμική των Φιλίππων (CLW) 1922) (ΠΑΦ3887) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 163) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 7,86 υ. σ.: 4,54 δ. λαβής.: 3,19 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό, με ένταση. Λαβή κυλινδρική, κοίλη εσωτερικά, κυρτή στην άνω επιφάνειά της, διαμορφωμένη στην άνω απόληξη του σώματος. 1923) (ΠΑΦ3888) (Εικ. 48, Σχ. 163) C12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα λαβής μ. δ.: 4,96 υ. σ.: 3,39 δ. λαβής.: 4,1 Πηλός Yellowish Red μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Λαβή κωνική, κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος. 1924) (ΠΑΦ4371) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 163) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 9,30 υ. σ.: 4,85 δ. λαβής.: 4,2 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Λαβή κωνική κοίλη εσωτερικά, στην άνω απόληξη του σώματος, με μικρή διαμπερή οπή, διαμορφωμένη μετά την όπτηση. 1925) (ΠΑΦ6911) (Εικ. 48, Σχ. 163) f6, Αφαίρεση μπάζων Τμήμα σώματος και λαβής μ. δ.: 8,03 υ. σ.: 3,57 δ. λαβής.: 6,35 Πηλός Yellowish RedRed, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα κωνικό. Λαβή κωνική, χαμηλή, συμπαγής, στην άνω απόληξη του σώματος. 10.Εφυαλωμένη κεραμική 10.1.Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Οινοχόες / Πρόχοι (1926 – 1927) 1926) (ΠΑΦ449) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 163) A2, Από καθαρισμούς λασπότοιχων Τμήμα λαιμού και χείλος μ. δ.: 6,33 υ. σ.: 5,04 δ. χ.: 4,85 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές - άφθονες πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης, εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό που διατηρεί ίχνος από την εφαρμογή της λαβής. 1927) (ΠΑΦ1700) (Εικ. 48, Πίν. 18, Σχ. 163) D10-11E11, Εξωτερικά του κλιβάνου (β΄στρώμα 0,75 - 1,15μ.) Τμήμα λαιμού, χείλος, και τμήμα λαβής μ. δ.: 6,09 υ. σ.: 4,72 δ. χ.: 4,37 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση διάφανη, λεπτή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός, με συστολή. Χείλος κάθετο, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το λαιμό. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από το χείλος. Λεκάνες (1928 – 1932) 1928) (ΠΑΦ2950) (Εικ. 48, Σχ. 163) B11, Επιφανειακό (0,00 - 1,00μ. από την επιφάνεια) 345 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 13,31 υ. σ.: 5,68 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση διάφανη, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, έντονα απολεπισμένη, εσωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εσωτερικό 1929) (ΠΑΦ1699) (Εικ. 48, Σχ. 164) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,47 υ. σ.: 4,25 δ. χ.: 40 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση διάφανη, ισχυρή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, λεπτότερη εξωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με ζώνη κυματοειδείς αυλακώσεις, διαμορφωμένες με χτένι. Χείλος οριζόντιο, στενό δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό. 1930) (ΠΑΦ5341) (Εικ. 48, Πίν. 19, Σχ. 164) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,41 υ. σ.: 3,84 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα ελαφρώς κοίλο, με κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο, ορθογώνιας διατομής εξωτερικά. 1931) (ΠΑΦ5364) (Εικ. 48, Σχ. 164) C8 – D8, Διάλυση δαπέδου (0,75 - 1,15μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 11,20 υ. σ.: 3,02 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και αρκετούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα σχεδόν κυλινδρικό στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εσωτερικό, με δύο κυματοειδείς αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1932) (ΠΑΦ7532) (Εικ. 48, Σχ. 164) d12, Καταστροφής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,86 υ. σ.: 2,11 Πηλός Light Gray, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση ανομοιογενής, πράσινη, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με πλατύ δακτύλιο, τριγωνικής διατομής εξωτερικά, επικλινές προς το εξωτερικό, με πλατιά αυλάκωση και λεπτότερη τεθλασμένη γραμμή στην άνω επιφάνειά του. Λεκανίδες (1933 – 1936) 1933) (ΠΑΦ5313) (Εικ. 48, Σχ. 164) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,84 υ. σ.: 2,11 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό, σε στοιβάδες πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, ελαφρώς επικλινή προς το εξωτερικό και μικρή προβολή εσωτερικά. 346 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) 1934) (ΠΑΦ5328) (Εικ. 48, Πίν. 19, Σχ. 164) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,34 υ. σ.: 5,29 δ. χ.: 30 Πηλός Dark Yellowish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, λεπτότερη εξωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό και τροπίδωση στην κάτω σωζόμενη απόληξή του και πλατιά κυματοειδή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εσωτερικό, με δύο επάλληλες ακμές στην κάτω επιφάνειά του. 1935) (ΠΑΦ37) (Εικ. 48, Σχ. 164) A2, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,00 υ. σ.: 4,80 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση διάφανη, ισχυρή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά. Σώμα κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με στενό δακτύλιο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. 1936) (ΠΑΦ1686) (Εικ. 48, Σχ. 164) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,99 υ. σ.: 3,35 δ. χ.: 24 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με σκουρότερο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα με τροπίδωση και πλατιά κυματοειδή αυλάκωση σε ζώνη οριζόμενη από οριζόντιες αυλακώσεις εξωτερικά. κοίλο, με πλατιές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος. Πινάκια (1937 – 1944) 1937) (ΠΑΦ5358) (Εικ. 48, Σχ. 164) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,04 υ. σ.: 2,81 δ. χ.: 30 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. 1938) (ΠΑΦ3969) (Εικ. 48, Σχ. 164) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,48 υ. σ.: 3,20 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής διατομής, με μικρή προβολή στην κάτω εξωτερική του απόληξη και παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια. 1939) (ΠΑΦ7363) (Εικ. 48, Σχ. 165) A7 – a8, Καταστροφής, από το εσωτερικό της δεξαμενής Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,18 υ. σ.: 3,11 δ. χ.: 26 Πηλός Gray (5 YR 5/1), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή με μικρό βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα και παράλληλες αυλακώσεις στην εξωτερική του 347 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) επιφάνεια. 1940) (ΠΑΦ1709) (Εικ. 48, Σχ. 165) D10, β' στρώμα (0,75 - 1,15μ.) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όσρακα μ. δ.: 18,20 υ. σ.: 5,25 δ. χ.: 22 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα και πολλές πυριτικές προσμίξεις. Εφυάλωση πράσινη, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και το χείλος. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα 1941) (ΠΑΦ7227) (Εικ. 49, Σχ. 165) C14, Καταστροφής Α' (0,30 - 0,80μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,82 υ. σ.: 3,58 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εκωτερικά. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έσω νεύον, με τροπίδωση στη μετάβαση προς το σώμα 1942) (ΠΑΦ5343) (Εικ. 49, Σχ. 165) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,20 υ. σ.: 2,25 δ. χ.: 25 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές – πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, λεπτότερη εξωτερικά.. Σώμα με τοιχώματα επικλινή προς το εσωτερικό. Χείλος κάθετο, έντονα έσω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με λεπτές παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. 1943) (ΠΑΦ7588) (Εικ. 49, Σχ. 165) e7, Καταστροφής (0,45 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,06 υ. σ.: 3,91 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πρασινωπή, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, με δαντελωτή απόληξη και ανάγλυφη ιχθυάκανθα στην άνω επιφάνειά του. 1944) (ΠΑΦ7640) (Εικ. 49, Σχ. 165) e10, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,08 υ. σ.: 4,15 δ. χ.: 39 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και στο χείλος. Σώμα κοίλο. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του σώματος, με ένταση εσωτερικά. Βιτύνες (1945 – 1953) 1945) (ΠΑΦ6256) (Εικ. 49, Σχ. 165) a9, 3o (δεξαμενή) βάθος 1,20 - 1,80μ. Τμήμα σώματος, λαιμού και χείλους, σε τρία συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,41 υ. σ.: 9,87 δ. χ.: 13 (το ύψος έχει αποκατασταθεί σχεδιαστικά) Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη – διάφανη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και 348 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) εξωτερικά. Ώμος κυρτός με κυματοειδείς αυλακώσεις. Λαιμός κωνικός, με ένταση και ανάλογο με τον ώμο διάκοσμο. Χείλος οριζόντιο με στενό δακτύλιο 1946) (ΠΑΦ5340) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 165) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα λσιμού και χείλους μ. δ.: 9,55 υ. σ.: 7,28 δ. χ.: 17 Πηλός Yellowish Brown (10 YR 5/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, έντονα απολεπισμένη, εξωτερικά και στο χείλος. Λαιμός κωνικός, με ένταση, με σύνολα από λεπτές, διαγώνια τοποθετημένες αυλακώσεις σε ζώνη που ορίζεται από ζώνες με λεπτές, οριζόντιες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, τριγωνικής διατομής, με χαμηλή ακμή στην κάτω επιφάνειά του. 1947) (ΠΑΦ139) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 166) C4D4, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 5,35 υ. σ.: 3,45 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Brown (5 YR 4/4), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Λαιμός κωνικός, με κυματοειδή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο τριγωνικής διατομής εξωτερικά και δύο παράλληλες αυλακώσεις στην άνω επιφάνειά του. 1948) (ΠΑΦ5322) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 166) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 7,05 υ. σ.: 4,32 δ. χ.: 23 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο μεγάλο βαθμό κατάτμησης, εσωτερικά και εξωτερικά. Λαιμός κωνικός, με κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και κυματοειδή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1949) (ΠΑΦ5329) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 166) C10, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 12,50 υ. σ.: 5,30 δ. χ.: 17 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο μεγάλο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Λαιμός κωνικός, με συστολή, με δύο παράλληλες κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά.. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. 1950) (ΠΑΦ7447) (Εικ. 49, Σχ. 166) c13, Καταστροφής (0,35 - δάπεδο) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,01 υ. σ.: 4,61 δ. χ.: 15 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/8) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, με δύο κυματοειδείς και δύο οριζόντιες αυλακώσεις εξωτερικά.. Χείλος οριζόντιο με δακτύλιο εξωτερικά. 1951) (ΠΑΦ5324) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 166) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 8,16 υ. σ.: 3,14 δ. χ.: 26 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό 349 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο μεγάλο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, κατά τόπους λεπτότερη εξωτερικά. Λαιμός κυλινδρικός στο σωζόμενο τμήμα, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στη μετάβαση προς το χείλος εξωτερικά.. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά και πλατιά αυλάκωση στην κάτω επιφάνειά του. 1952) (ΠΑΦ6263) (Εικ. 49, Σχ. 166) a7, Καταστροφής (0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους - ψηφιδωτό δάπεδο) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,32 υ. σ.: 5,31 δ. χ.: 34 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, λεπτή, με μέτριο μεγάλο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, σε εσοχή, με στενό δακτύλιο εξωτερικά, με κυματοειδή αυλάκωση στην άνω επιφάνειά του. 1953) (ΠΑΦ5366) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 166) D12, Στρώμα πάχους 0,70μ. (0,00 - 0,70 από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,07 υ. σ.: 6,35 δ. χ.: 26 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με σκουρόχρωμο κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση διάφανη, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Ώμος κυρτός. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο εξωτερικά, με χαμηλή ακμή στη κάτω εξωτερική του απόληξη και μικρή ένταση εσωτερικά. Χύτρες (1954 – 1956) 1954) (ΠΑΦ6710) (Εικ. 49, Σχ. 166) C13, Καταστροφής (0,92 - 1,53μ, από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,18 υ. σ.: 4,67 δ. χ.: 18 Πηλός Light Reddish Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό σε στοιβάδες πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, λεπτότερη εξωτερικά. Ώμος επικλινής, με πλατιά αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση εξωτερική και χαμηλή ακμή στη μετάβαση προς αυτόν. 1955) (ΠΑΦ6253) (Εικ. 49, Σχ. 166) Aa 1- 2, Διαγώνια οδός Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 5,22 υ. σ.: 3,03 δ. χ.: 16 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση σκούρα πράσινη, ανομοιογενής, ισχυρή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης εξωτερικά και στο χείλος. Ώμος επικλινής, με χαμηλή ακμή στην άνω απόληξή του. Χείλος κάθετο, τριγωνικής σχεδόν διατομής, με μικρή κάθετη προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη. 1956) (ΠΑΦ6615) (Εικ. 49, Σχ. 167) c4, Καταστροφής (βάθος 1,13μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,74 υ. σ.: 5,13 δ. χ.: 18 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία και ωόλιθους. Εφυάλωση πρασινωπή, έντονα απολεπισμένη εξωτερικά. Σώμα κυρτό, με ήπια τροπίδωση. Χείλος οριζόντιο, σε μικρή εσοχή, με δακτύλιο εξωτερικά. Καπάκια (1957) 1957) (ΠΑΦ5325) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 167) C12, Δεν προσδιορίζεται 350 Εφυαλωμένη κεραμική των Φιλίππων (GLW) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής. μ. δ.: 7,26 υ. σ.: 2,94 δ. χ.: 8 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, αρκετές πυριτικές προσμίξεις, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Εφυάλωση πρασινωπή, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης στην άνω επιφάνεια του αγγείου. Σώμα κωνικό με κυλινδρικό στέλεχος στην κάτω απόληξή του. Χείλος οριζόντιο, που διαμορφώνεται από την εξωτερική απόληξη του σώματος. Λαβή που πιθανότατα διαμορφώνονταν με τη μορφή απόφυσης στην άνω απόληξη του αγγείου. 10.2.Εισηγμένη Εφυαλωμένη κεραμική (GΙW) (1958 - 1972) 1958) (ΠΑΦ450) (Εικ. 49, Πίν. 19, Σχ. 172) Ε7, Επιφανειακό Τμήμα σώματος μ. δ.: 4,00 Πηλός Light Brown (7,5 YR 6/4) λεπτόκοκκος, μέτριας σκληρότητας, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος – στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, με ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές, αρκετές κοκκινωπές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία.. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, εξωτερικά, διάφανη, λεπτή εσωτερικά. Σώμα κυρτό, με ανάγλυφο, πιθανότατα φυτικό διάκοσμο εξωτερικά, διαμορφωμένο από λευκή πάστα υποκείμενα της εφυάλωσης. 1959) (ΠΑΦ123) (Εικ. 49, Πίν. 19 - 20, Σχ. 167) C3, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, με λαβή μ. δ.: 6,96 υ. σ.: 5,90 δ. χ.: 6 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, πολύ σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, αρκετές μικρές και πολλές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Εφυάλωση σκουρόχρωμη, έντονα απολεπισμένη εξωτερικά. Σώμα σφαιρικό. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, με μικρή ένταση εσωτερικά. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από την εξωτερική επιφάνεια του χείλους και απολήγει στον ώμο. 1960) (ΠΑΦ7408) (Εικ. 49, Σχ. 167) c12, Εγκατάλειψης Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 6,78 υ. σ.: 4,05 δ. χ.: 13 Πηλός Red (2,5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση σκουρόχρωμη, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, εξωτερικά. Ώμος επικλινής. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, επικλινή προς το εξωτερικό. 1961) (ΠΑΦ1936) (Εικ. 49, Σχ. 167) A9, Καταστροφής (0,5 - 1μ) Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 5,60 υ. σ.: 2,29 δ. χ.: 9,5 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, σποραδικές ασβεστιτικές, και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση σκουρόχρωμη, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, έντονα απολεπισμένη εξωτερικά. Ώμος επικλινής στο σωζόμενο τμήμα. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο και ένταση στην άνω εξωτερική του απόληξη. Λαβή κάθετη, ταινιωτή, που εκκινεί από την κάτω επιφάνεια του χείλους. 1962) (ΠΑΦ1830) (Εικ. 49, Σχ. 167) A7 – A8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος, χείλους και λαβής μ. δ.: 6,26 υ. σ.: 3,20 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και σποραδικές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση σκουρόχρωμη, λεπτή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης, έντονα απολεπισμένη εξωτερικά και στο χείλος. Λαιμός με συστολή. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του λαιμού, με μικρή προβολή εσωτερικά στην άνω απόληξή του. Λαβή κάθετη, τοξωτή, ωοειδούς διατομής, που εκκινεί από 351 Εισηγμένη εφυαλωμένη κεραμική (GIW) την κάτω επιφάνεια του χείλους, με δύο παράλληλες αυλακώσεις στη ράχη. 1963) (ΠΑΦ5445) (Εικ. 49) a6, 2ο, βάθος 0,50- 0,80μ. από την επιφάνεια του εδάφους Τμήμα λαβής μ. δ.: 4,97 Πηλός Reddish Yellow (5 YR 6/6), μέτριος, σκληρός, με σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, γκρίζα επιφάνεια, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικρές σκουρόχρωμος και μικροσκοπικές καστανέρυθρες προσμίξεις. Εφυάλωση σκουρόχρωμη, λεπτή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης. Τμήμα λαβής, κυλινδρικής στο σωζόμενο τμήμα, ελαφρώς πεπλατυσμένης στην πρόσθια σωζόμενη απόληξή της. 1964) (ΠΑΦ6736) (Εικ. 49, Σχ. 167) C13, Επιφανειακό Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 15,69 υ. σ.: 6,64 δ. χ.: 31 Πηλός Red (10 R 4/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές και αρκετές ασβεστιτικές προσμίξεις. Εφυάλωση πρασινωπή, ισχυρή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά, που ενσωματώνει κόκκους ασβεστιτικών και πυριτικών στοιχείων, εσωτερικά. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλαστύ δακτύλιο και μικρή προβολή εσωτερικά. 1965) (ΠΑΦ1064) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 167) D8, Επιφανειακό και καταστροφής (0 - 0,9μ, μέχρι το συμπηλιτό δάπεδο) Σε κατατομή μ. δ.: 13,05 υ. σ.: 5.38 δ. χ.: 15 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, αρκετές μικρές ασβεστιτικές προσμίξεις και ελάχιστες φολίδες μαρμαρυγία.. Εφυάλωση πρασινωπή, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης, κατά τόπους απολεπισμένη, εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο, με τρεις πλατιές αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, ελαφρώς κυρτό. Με τέσσερεις σειρές από νυκτά θέματα στην άνω επιφάνειά του. Βάση κυκλική, επίπεδη, με μικρή συστολή στη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας κοίλος. Τύμπανο επίπεδο. 1966) (ΠΑΦ5342) (Εικ. 49, Πίν. 20) D12, 2ο στρώμα πάχους 0,70μ. (0,70 - 1,40μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος μ. δ.: 6,52 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) λεπτόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές, λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές καστανέρυθρες προσμίξεις και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση πρασινωπή, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά. Σώμα κοίλο. 1967) (ΠΑΦ5370) (Εικ. 49, Πίν. 20) A9 – B9, Επιφανειακό και επίχωσης (0 - 0,5μ) Τμήμα λαιμού και χείλους μ. δ.: 4,12 Πηλός Light Yellowish Brown (10 YR 6/4) λεπτόκοκκος – μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, ελάχιστες μικρές και λιγοστές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και ελάχιστοι ωόλιθοι. Εφυάλωση πρασινωπή, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης εσωτερικά και εξωτερικά στο σωζόμενο τμήμα. Λαιμός κυλινδρικός. Χείλος κάθετο, τριφυλλόσχημο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του λαιμού. 1968) (ΠΑΦ1689) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 167) A5, Επιφανειακό και επίχωσης Τμήμα βάσης και σώματος μ. δ.: 7,82 υ. σ.: 2,68 δ. β.: 7,2 Πηλός Very Pale Brown, μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και ελάχιστες μικροσκοπικές πυριτικές και αρκετές μικρές και μικροσκοπικές καστανέρυθρες, αποστρογγυλευμένες προσμίξεις. Εφυάλωση διάφανη, ισχυρή, με μέτριο βαθμό 352 Εισηγμένη εφυαλωμένη κεραμική (GIW) κατάτμησης. Σώμα κοίλο. Βάση κυκλική, με χαμηλό, έξω νεύον πόδιο. 1969) (ΠΑΦ6641) (Εικ. 49) c8, Καταστροφής Τμήμα λαβής μ. δ.: 2,78 Πηλός Light Gray, μέτριος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, στιλπνός, με ενιαίο πυρήνα, και λιγοστές μικρές και μικροσκοπικές καστανέρυθρες προσμίξεις. Εφυάλωση πράσινη, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης. Λαβή ωοειδούς διατομής. 1970) (ΠΑΦ1036) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 172) C9, α΄ στρώμα καταστροφής (00 - 0,70 μ.) Τμήμα σώματος μ. δ.: 8,00 Πηλός Yellowish Red, ήπια υαλοποιημένος, λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, αρκετές μικρές και μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση πράσινη, ανομοιογενής, λεπτή, με μέτριο βαθμό κατάτμησης, εξωτερικά. Ώμος επικλινής, με ζώνη με τρεις κυματοειδείς αυλακώσεις, οριζόμενη από οριζόντιες αυλακώσεις εξωτερικά. 1971) (ΠΑΦ1732) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 167) E9, Στρώμα 2 (0,5 - 0,9μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,60 υ. σ.: 2,13 δ. χ.: 20 Πηλός Dark Gray (7,5 YR N4), λεπτόκοκκος, σκληρός, με αρκετά σαφή θραυσμό, λείος, με τεφρό πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές προσμίξεις. Εφυάλωση πρασινωπή, λεπτή, με μικρό βαθμό κατάτμησης. Ώμος επικλινής, με κυματοειδή αυλάκωση εξωτερικά. Χείλος οριζόντιο, με δακτύλιο, επικλινές προς το εσωτερικό, με δαντελωτή απόληξη. 1972) (ΠΑΦ5327) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 167) C12, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 12,55 υ. σ.: 3,92 δ. χ.: 15 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, σε στρώσεις, λείος, με ενιαίο πυρήνα, λιγοστές μικρές και αρκετές μικροσκοπικές πυριτικές, ελάχιστες μικρές σκουρόχρωμες και κοκκινωπές προσμίξεις και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Εφυάλωση πορτοκαλόχρωμη, ισχυρή, με μεγάλο βαθμό κατάτμησης. Σώμα κοίλο. Χείλος οριζόντιο, με πλατύ δακτύλιο, κυρτό, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του σώματος, με πλατιά αυλάκωση στην εσωτερική και εξωτερική περιφέρεια της άνω επιφάνειάς του . 11.Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων (HW) Κύπελλα (1973) 1973) ΠΑΦ5899) (Εικ. 49, Σχ. 168) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 4,64 υ. σ.: 4,03 δ. χ.: 9,5 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/3), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, με σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με κυματοειδείς αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. Οινοχόες / Πρόχοι (1974) 1974) (ΠΑΦ7642) (Εικ. 49, Σχ. 168) e10, Καταστροφής (0,40 - δάπεδο) Βάση και τμήμα σώματος, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 8,81 υ. σ.: 6,41 δ. β.: 5,98 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ανομοιογενή πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα σφαιρικό με μικρή συστολή στην άνω απόληξή του και στίλβωση εξωτερικά, με σειρά στιγμών και οδοντωτή ταινία στην άνω 353 Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων σωζόμενη απόληξή του. Βάση κυκλική, επίπεδη. Πυθμένας επίπεδος. Τύμπανο επίπεδο. Βιτύνες (1975 – 1980) 1975) (ΠΑΦ3867) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 168) c12, Στρώμα πάχους 0,70μ. Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,10 υ. σ.: 4,87 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με κατά τόπους τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1976) (ΠΑΦ315) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 168) C5, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 6,89 υ. σ.: 2,54 δ. χ.: 18 Πηλός Dark Reddish Brown (5 YR 3/2), μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό. Ώμος κυρτός, με κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1977) (ΠΑΦ297) (Εικ. 49, Σχ. 172) E4-6, Επιφανειακό Τμήμα σώματος μ. δ.: 5,68 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με διάκοσμο από αυλακώσεις που σχηματίζουν καμπύλα θέματα, εξωτερικά 1978) (ΠΑΦ733) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 172) C6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος μ. δ.: 6,86 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ανομοιογενή πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων πολλές μεγαλύτερου μεγέθους, αρκετούς ωόλιθους και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με δύο επάλληλες τεθλασμένες γραμμές εξωτερικά. 1979) (ΠΑΦ5897) (Εικ. 49, Σχ. 172) a9, Στρώμα 2 (βάθος 0,6 - 1,2μ.) Τμήμα σώματος, σε δύο συναρμόζοντα όστρακα μ. δ.: 7,4 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με ανομοιόμορφο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κυρτό, με σύνολα, από οριζόντιες και κυματοειδείς αυλακώσεις, διαμορφωμένες με χτένι, εξωτερικά. 1980) (ΠΑΦ200) (Εικ. 49, Πίν. 20, Σχ. 168) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα βάσης και σώματος, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 8,39 υ. σ.: 7,10 δ. β.: 9 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, άφθονες πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα κωνικό στο σωζόμενο τμήμα, με ζώνες από οριζόντιες και κυματοειδείς αυλακώσεις, διαμορφωμένες με χτένι. Βάση κυκλική, επίπεδη, με γωνιώδη μετάβαση προς το σώμα. Πυθμένας ελάχιστα κοίλος. Τύμπανο ελάχιστα κοίλο. 354 Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων Χύτρες (1981 – 1989) 1981) (ΠΑΦ211) (Εικ. 50, Πίν. 20, Σχ. 168) D6, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,49 υ. σ.: 4,20 δ. χ.: 14 Πηλός Red (2,5 YR 4/8), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με κυματοειδείς και οριζόντιες, αβαθείς αυλακώσεις. Χείλος κάθετο, έντονα έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1982) (ΠΑΦ2842) (Εικ. 50, Πίν. 20, Σχ. 168) B7-B8, Δεν προσδιορίζεται Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 10,75 υ. σ.: 7,22 δ. χ.: 16 Πηλός Reddish Yellow (7,5 YR 7/6), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, φολίδες μαρμαρυγία και σποραδικούς ωόλιθους. Σώμα σφαιρικό, με παράλληλες αυλακώσεις στον ώμο εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή ένταση, τριγωνικής σχεδόν διατομής στην άνω εξωτερική του απόληξη. 1983) (ΠΑΦ6046) (Εικ. 50, Σχ. 168) b7, Εσωτερικό κτιστού βόθρου Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 7,61 υ. σ.: 4,69 δ. χ.: 11 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος, μέτριας σκληρότητας, με ασαφή θραυσμό, σαπωνώδης, με ανομοιόμορφο πυρήνα, πολλές πυριτικές και ελάχιστες σκουρόχρωμες και κοκκινωπές προσμίξεις, και άφθονες φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με σύνολα από οριζόντιες και κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου, με μικρή προβολή στην άνω εσωτερική του απόληξη και δύο λεπτές αυλακώσεις εξωτερικά. 1984) (ΠΑΦ7655) (Εικ. 50, Σχ. 168) e11, Επιφανειακό (0,00 - 0,30μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,18 υ. σ.: 4,85 δ. χ.: 11 Πηλός Very Dark Gray (5 YR 3/1) μέτριος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή, ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, και αρκετές – πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με σύνολα από παράλληλες αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1985) (ΠΑΦ6117) (Εικ. 50, Σχ. 168) B9, 3o (βάθος 0,90 - 1,20μ.) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 8,97 υ. σ.: 7,34 δ. χ.: 10 Πηλός Reddish Brown (5 YR 5/4), μέτριος – χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή – αδρός, με σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων λιγοστές μεγαλύτερου μεγέθους, και αρκετές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός, με επάλληλες κυματοειδείς αυλακώσεις εξωτερικά. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, διαμορφωμένο από την άνω απόληξη του ώμου. 1986) (ΠΑΦ3939) (Εικ. 50, Σχ. 168) D11 – D12, 3ο στρώμα (καταστροφής - 1,55 μ. από την επιφάνειατου εδάφους) Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή, σε δύο συνανήκοντα όστρακα μ. δ.: 10,47 υ. σ.: 8,75 δ. χ.: 14 Πηλός Strong Brown (7,5 YR 5/6) χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με τεφρό πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία. Σώμα σφαιρικό. Χείλος κάθετο, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, βρογχόσχημη μηνισκοειδούς διατομής, που εκκινεί από τον ώμο και απολήγει στη μέγιστη διάμετρο του σώματος. 355 Χειροποίητη κεραμική των Φιλίππων 1987) (ΠΑΦ3143) (Εικ. 50, Σχ. 169) C11, 2ο στρώμα (0,70 - 1,10μ. από την επιφάνεια) Τμήμα σώματος και χείλους μ. δ.: 9,50 υ. σ.: 7,20 δ. χ.: 14 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/8), μέτριος – χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αδρός, με σκουρόχρωμο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, και πολλές φολίδες μαρμαρυγία. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, ορθογώνιας σχεδόν διατομής. 1988) (ΠΑΦ3655) (Εικ. 50, Σχ. 169) C12, Χωρίς στρωματογραφικές ενδείξεις Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 11 υ. σ.: 9,43 δ. χ.: 10 Πηλός Yellowish Red (5 YR 5/6), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, αμμώδης, με τεφρό κατά τόπους πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, άφθονες φολίδες μαρμαρυγία και λιγοστούς ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, που διαμορφώνεται από την άνω απόληξη του ώμου. Λαβή κάθετη, τοξωτή, μηνισκοειδούς διατομής, τοποθετημένη στον ώμο. 1989) (ΠΑΦ6375) (Εικ. 50, Σχ. 169) a5, Γέμισμα πόρτας Τμήμα σώματος και χείλους με λαβή μ. δ.: 6,27 υ. σ.: 5,15 δ. χ.: 13 Πηλός Dark Gray (5 YR 4/1), χονδρόκοκκος, σκληρός, με ασαφή θραυσμό, μέτρια υφή – αδρός, με ενιαίο πυρήνα, πολλές πυριτικές προσμίξεις, μεταξύ των οποίων αρκετές μεγαλύτερου μεγέθους, λιγοστές φολίδες μαρμαρυγία και ελάχιστους ωόλιθους. Ώμος κυρτός. Χείλος κάθετο, έξω νεύον, ορθογώνιας διατομής. Στίλβωση στην εξωτερική επιφάνεια 356 Παράρτημα Ι Σχέδια / Τομές ΣΧ.[1] ΣΧ.[2] ΣΧ.[3] ΣΧ.[4] ΣΧ.[5] ΣΧ.[6] ΣΧ.[7] ΣΧ.[8] ΣΧ.[9] ΣΧ.[10] ΣΧ.[11] ΣΧ.[12] ΣΧ.[13] ΣΧ.[14] ΣΧ.[15] ΣΧ.[16] ΣΧ.[17] ΣΧ.[18] ΣΧ.[19] ΣΧ.[20] ΣΧ.[21] ΣΧ.[22] ΣΧ.[23] ΣΧ.[24] ΣΧ.[25] ΣΧ.[26] ΣΧ.[27] ΣΧ.[28] ΣΧ.[29] ΣΧ.[30] ΣΧ.[31] ΣΧ.[32] ΣΧ.[33] ΣΧ.[34] ΣΧ.[35] ΣΧ.[36] ΣΧ.[37] ΣΧ.[38] ΣΧ.[39] ΣΧ.[40] ΣΧ.[41] ΣΧ.[42] ΣΧ.[43] ΣΧ.[44] ΣΧ.[45] ΣΧ.[46] ΣΧ.[47] ΣΧ.[48] ΣΧ.[49] ΣΧ.[50] ΣΧ.[51] ΣΧ.[52] ΣΧ.[53] ΣΧ.[54] ΣΧ.[55] ΣΧ.[56] ΣΧ.[57] ΣΧ.[58] ΣΧ.[59] ΣΧ.[60] ΣΧ.[61] ΣΧ.[62] ΣΧ.[63] ΣΧ.[64] ΣΧ.[65] ΣΧ.[66] ΣΧ.[67] ΣΧ.[68] ΣΧ.[69] ΣΧ.[70] ΣΧ.[71] ΣΧ.[72] ΣΧ.[73] ΣΧ.[74] ΣΧ.[75] ΣΧ.[76] ΣΧ.[77] ΣΧ.[78] ΣΧ.[79] ΣΧ.[80] ΣΧ.[81] ΣΧ.[82] ΣΧ.[83] ΣΧ.[84] ΣΧ.[85] ] ΣΧ.[86] ΣΧ.[87] ΣΧ.[88] ΣΧ.[89] ΣΧ.[90] ΣΧ.[91] ΣΧ.[92] ΣΧ.[93] ΣΧ.[94] ΣΧ.[95] ΣΧ.[96] ΣΧ.[97] ΣΧ.[98] ΣΧ.[99] ΣΧ.[100] ΣΧ.[101] ΣΧ.[102] ΣΧ.[103] ΣΧ.[104] ΣΧ.[105] ΣΧ.[106] ΣΧ.[107] ΣΧ.[108] ΣΧ.[109] ΣΧ.[110] ΣΧ.[111] ΣΧ.[112] ΣΧ.[113] ΣΧ.[114] ΣΧ.[115] ΣΧ.[116] ΣΧ.[117] ΣΧ.[118] ΣΧ.[119] ΣΧ.[120] ΣΧ.[121] ΣΧ.[122] ΣΧ.[123] ΣΧ.[124] ΣΧ.[125] ΣΧ.[126] ΣΧ.[127] ΣΧ.[128] ΣΧ.[129] ΣΧ.[130] ΣΧ.[131] ΣΧ.[132] ΣΧ.[133] ΣΧ.[134] ΣΧ.[135] ΣΧ.[136] ΣΧ.[137] ΣΧ.[138] ΣΧ.[139] ΣΧ.[140] ΣΧ.[141] ΣΧ.[142] ΣΧ.[143] ΣΧ.[144] ΣΧ.[145] ΣΧ.[146] ΣΧ.[147] ΣΧ.[148] ΣΧ.[149] ΣΧ.[150] ΣΧ.[151] ΣΧ.[152] ΣΧ.[153] ΣΧ.[154] ΣΧ.[155] ΣΧ.[156] ΣΧ.[157] ΣΧ.[158] ΣΧ.[159] ΣΧ.[160] ΣΧ.[161] ΣΧ.[162] ΣΧ.[163] ΣΧ.[164] ΣΧ.[165] ΣΧ.[166] ΣΧ.[167] ΣΧ.[168] ΣΧ.[169] Παράρτημα ΙΙ Σχέδια / Διακοσμήσεις ΣΧ.[170] ΣΧ.[171] ΣΧ.[172] Παράρτημα ΙII Φωτογραφίες ΕΙΚ[1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 ΕΙΚ[2] 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 79 80 81 ΕΙΚ[3] 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 ΕΙΚ[4] 123 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 ΕΙΚ[5] 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 ΕΙΚ[6] 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 ΕΙΚ[7] 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 ΕΙΚ[8] 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 301 302 303 304 305 306 307 308 309 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 322 323 325 326 327 ΕΙΚ[9] 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 ΕΙΚ[10] 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 ΕΙΚ[11] 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 ΕΙΚ[12] 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 ΠΑΦ 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 ΕΙΚ[13] 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 ΕΙΚ[14] 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 ΕΙΚ[15] 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 ΕΙΚ[16] 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 ΕΙΚ[17] 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 ΕΙΚ[18] 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729 730 ΕΙΚ[19] 731 732 733 734 735 736 737 738 739 740 741 742 743 744 745 746 747 748 749 750 751 752 753 754 755 756 757 758 759 760 761 762 763 764 765 766 767 768 769 771 ΕΙΚ[20] 772 773 774 775 776 777 778 779 780 781 782 784 785 787 788 789 790 792 793 794 795 796 797 798 799 800 801 802 803 804 805 806 807 808 809 810 811 812 813 814 ΕΙΚ[21] 815 816 817 818 819 820 821 822 823 824 825 826 827 828 829 830 831 832 833 834 835 836 837 838 839 840 841 842 843 844 845 846 847 848 849 850 851 852 853 854 ΕΙΚ[22] 855 856 857 858 859 860 861 862 863 864 865 866 867 868 869 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889 890 891 892 893 894 ΕΙΚ[23] 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929 930 931 932 933 934 ΕΙΚ[24] 935 936 937 938 939 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949 950 951 952 953 954 955 956 957 958 959 960 961 962 963 964 965 966 967 968 969 970 971 972 973 974 ΕΙΚ[25] 975 976 977 978 979 980 981 982 983 984 985 986 987 988 989 990 991 992 993 994 995 996 997 998 999 1000 1001 1002 1003 1004 1005 1006 1007 1008 1009 1010 1011 1012 1013 1014 ΕΙΚ[26] 1015 1016 1017 1018 1019 1020 1021 1022 1023 1024 1025 1026 1027 1028 1029 1030 1031 1032 1033 1034 1035 1036 1037 1038 1039 1040 1041 1042 1043 1044 1045 1046 1047 1048 1049 1050 1051 1052 1053 1054 ΕΙΚ[27] 1055 1056 1057 1058 1059 1060 1061 1062 1063 1064 1065 1066 1067 1068 1069 1070 1071 1073 1074 1075 1076 1077 1078 1079 1080 1081 1082 1083 1084 1086 1087 1088 1089 1090 1091 1092 1093 1094 1095 1096 ΕΙΚ[28] 1097 1098 1099 1100 1101 1102 1103 1104 1105 1106 1107 1108 1109 1110 1111 1112 1113 1114 1115 1116 1117 1118 1119 1120 1121 1122 1123 1124 1125 1126 1127 1128 1129 1130 1131 1132 1133 1134 1135 1136 ΕΙΚ[29] 1137 1138 1139 1140 1141 1142 1143 1144 1145 1146 1147 1148 1149 1150 1151 1152 1153 1154 1155 1156 1157 1158 1159 1160 1161 1162 1163 1164 1165 1166 1167 1168 1169 1170 1171 1172 1173 1174 1175 1176 ΕΙΚ[30] 1177 1178 1179 1180 1181 1182 1183 1184 1185 1186 1187 1188 1189 1190 1191 1192 1193 1194 1195 1196 1197 1198 1199 1200 1201 1202 1203 1204 1205 1206 1207 1208 1209 1210 1211 1212 1213 1214 1215 1216 ΕΙΚ[31] 1217 1218 1219 1220 1221 1222 1223 1224 1225 1226 1127 1228 1229 1230 1231 1232 1233 1234 1235 1236 1237 1238 1239 1240 1241 1242 1243 1244 1245 1246 1247 1248 1249 1250 1251 1252 1253 1254 1255 1256 ΕΙΚ[32] 1257 1258 1259 1260 1261 1262 1263 1264 1265 1266 1267 1268 1269 1270 1271 1272 1273 1274 1275 1276 1277 1278 1279 1280 1281 1282 1283 1284 1285 1286 1287 1288 1289 1290 1291 1292 1293 1294 1295 1296 ΕΙΚ[33] 1297 1298 1299 1300 1301 1302 1303 1304 1305 1306 1307 1308 1309 1310 1311 1312 1313 1314 1315 1316 1317 1318 1319 1320 1321 1322 1323 1324 1325 1326 1327 1328 1329 1330 1331 1332 1333 1334 1335 1336 ΕΙΚ[34] 1337 1338 1339 1340 1341 1342 1343 1344 1345 1346 1347 1348 1349 1350 1351 1352 1353 1354 1355 1356 1357 1358 1359 1360 1361 1362 1363 1364 1365 1366 1367 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 ΕΙΚ[35] 1377 1378 1379 1380 1381 1382 1383 1384 1385 1386 1387 1388 1389 1390 1391 1392 1393 1394 1395 1396 1397 1398 1399 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409 1410 1411 1412 1413 1414 1415 1416 ΕΙΚ[36] 1417 1418 1419 1420 1421 1422 1423 1424 1425 1426 1427 1428 1429 1430 1431 1432 1433 1434 1435 1436 1437 1438 1439 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 ΕΙΚ[37] 1457 1458 14859 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469 1470 1471 1472 1473 1474 1475 1476 1477 1478 1479 1480 1481 1482 1483 1484 1485 1486 1487 1488 1489 1490 1491 1492 1493 1494 1495 1496 ΕΙΚ[38] 1497 1498 1499 1500 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509 1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 ΕΙΚ[39] 1537 1538 1539 1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559 1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569 1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 ΕΙΚ[40] 1577 1578 1579 1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599 1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609 1610 1611 1612 1613 1615 1616 1617 ΕΙΚ[41] 1618 1619 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629 1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639 1640 1641 1642 1644 1645 1646 1647 1648 1649 1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 ΕΙΚ[42] 1659 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679 1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689 1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 ΕΙΚ[43] 1699 1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709 1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719 1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729 1730 1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 ΕΙΚ[44] 1739 1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759 1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769 1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779 ΕΙΚ[45] 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 ΕΙΚ[46] 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1829 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 ΕΙΚ[47] 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900 ΕΙΚ[48] 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 ΕΙΚ[49] 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1695 1966 1967 1698 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 ΕΙΚ[50] 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 Παράρτημα ΙV Φωτογραφίες Πηλών ΠΙΝ[1] 6 (PhRSWi) 9 (PRSWvaria) 12 (PhRSWi) 23 (PhRSWiii) 32 (PhRSWii.ii) 37 (PhRSWi) 84 (varia) 106 (PhRSWii.i) 118 (PhRSWiii) 125 (PhRSWiii) 127(PhRSWii.i) 142 (varia) 171 (PhRSWi) 176 (PhRSWii.ii) 177(PhRSWi) 193 (ARSWii.i) 194 (ARSWii.ii) 199 (ARSWii.iii) 210 (ARSWi.i) 217 (ARSWi.ii) 220 (ARSWi.i) ΠΙΝ[2] 234 (ARSWi.ii) 239 (ARSWii.iii) 243 (ARSWiv) 248 (ARSWiii) 251 (ARSWi.iii) 255 (ARSWi.ii) 273 (AtRSWi) 276 (AtRSWii) 278 (AtRSWi/ii) 285 (AtRSWii) 287 (AtRSWi) 289 (AtRSWvaria) 292 (AtRSWii) 293 (AtRSWvaria) 296 (AMLCW) 298 (AMLCW) 299 (AMLCW) 301 (AMLCW) 304 (CWi) 307 (CWi) 316 (CWiii) ΠΙΝ[3] 330 (CWi ) 331 (CWim) 332 (CWim) 333 (CWi) 339 (CWiii) 340 (CWi) 350 (CWiii) 357 (CWii) 361 (CWii) 365 (CWii) 375 (CWi) 382 (CWii) 386 (CWii) 393 (CWi ) 402 (MGrWii) 408 (MGrWi) 420 (MGrWvar) 424 (MGrWvar) 425 (MGrWii) 431 (MGrWvar) 432 (MGrWii) ΠΙΝ[4] 435 (MGrWii) 437 (MGrWii) 439 (MGrWvar) 446 (MGrWii) 465 (MGrWii) 468 (MGrWi) 479 (MGrWi) 486 (MGrWii) 488 (MGrWii) 492 (MGrWi) 494 (MGrWi) 504 (MGrWi) 515 (BRWii) 522 (BRWvar) 527 (BRWi) 532 (BRWi) 534 (BRWii) 535 (BRWi) 539 (RSW) 540 (RSW) 544 (RSW) ΠΙΝ[5] 545 (RSW) 547 (RSW) 549 (RSW) 551 (RSW) 552 (RSW) 556 (RSW) 558 (RSW) 559 (RSW) 563 (RSW) 564 (RSW) 567 (RSW) 572 (RSW) 577 (RSW) 578 (RSW) 581 (RSW) 584 (RSW) 585 (RSW) 586 (RSW) 588 (RSW) 589 (RSW) 591 (RSW) ΠΙΝ[6] 592 (RSW) 594 (RSW) 594 (RSW) 597 (RSW) 599 (RSW) 600 (RSW) 601 (RSW) 608 (RSW) 612 (RSW) 614 (RSW) 616 (LRA1ii) 619 (LRA1i/ii) 620 (LRA1ii) 622 (LRA1i.i) 624 (LRA1iii) 627 (LRA1i.ii) 642 (LRA2) 648 (LRA2) 652 (LRA2) 659 (LRA2) 662 (LRA2im) ΠΙΝ[7] 663 (LRA2im) 667 (LRA3) 670 (LRA3) 671 (LRA3) 675 (LRA3) 680 (LRA4) 684 (LRA4) 685 (LRA4) 687 (LRA4) 692 (LRA4) 694 (LRA4) 695 (LRA5/6 διάκοσμος) 698 (LRA5/6) 699(LRA5/6) 700 (LRA5/6) 701 (LRA5/6) 702 (LRA5/6;) 704 (Kapitän II) 705 (Kapitän II) 713 (Kapitän II) 713 (Kapitän II επίχρισμα) ΠΙΝ[8] 716 (Kapitän II) 716 (Kapitän II επίχρισμα) 719 BAWvar 722 BAWii 727 BAWi 729 BAWii 731 BAWii 733 BAWvar 733 BAWi 736 BAWii 737 BAWvar 738 (Αφρικανικός) 741 (κατάλοιπα) 744 (Αφρικ. επιφάνεια) 751(Αφρικανικός) 755(Αφρικανικός) 756 (Αφρικανικός) 757 (Αφρικανικός) 758 (Αφρικανικός) 759 (Αφρικανικός) 760 (Αφρικανικός) ΠΙΝ[9] 761 (Αφρικανικός) 762(Αφρικανικός) 763 (σώμα) 763 (χείλος) 764 (Αφρικανικός) 765 (Αφρικανικός) 766 (AeCWi.i) 768 (AeCWi.ii) 779 (AeCWii.ii) 780 (AeCWii.i) 788 (AeCWii.ii) 789 (AeCWvar) 790 (AeCWii.iii) 792 (AeCWi.ii) 793 (AeCWii.i) 794 (MCWii) 801 (MCWi) 802 (MCWii) 806 (AeCWi.ii) 808 (MCWii) 812 (MCWi) ΠΙΝ[10] 816 (MCWi) 818 (MSW) 820 (MSW) 821 (Robinson M116) 822 (Robinson M116) 847 (CIW) 852 (CIW) 889 (CIW) 894 (CIW) 896 (CIW) 899 (CIW) 900 (CIW) 901 (CIW) 908 (CIW) 910 (CIW) 913 (CIW) 914 (CIW) 918 (CIW) 919 (CIW) 920 (CIW) 922 (CIW) ΠΙΝ[11] 923 (CIW) 924 (CIW) 945 (CIW) 946 (CIW) 947 (CIW) 951 (CIW) 952 (CIW) 955 (CLWi) 958 (CLWii) 965 (CLWi) 966 (CLWii) 971 (CLWii) 991 (CLWii) 993 (CLWii) 996 (CLWi) 999 (CLWii) 1007 (CLWi) 1008 (CLWi) 1014 (CLWii) 1017 (CLWi) 1029 (CLWi) ΠΙΝ[12] 1031 (CLWii) 1032 (CLWii) 1038 (CLWi) 1040 (CLWi) 1045 (CLWii) 1055 (CLWi) 1064 (CLWii) 1069 (CLWii) 1082 (CLWi) 1090 (CLWii) 1091 (CLWii) 1099 (CLWii) 1110 (CLWi) 1114 (CLWi) 1118 (CLWii) 1122 (CLWi) 1123 (CLWii) 1136 (CLWi) 1138 (CLWii) 1139 (CLWii) 1140 (CLWii) ΠΙΝ[13] 1145 (CLWi) 1147 (CLWii) 1162 (CLWi) 1174 (CLWi) 1180 (CLWi) 1190 (CLWi) 1193 (CLWi) 1209 (CLWi) 1211 (CLWi) 1230 (CLWi) 1234 (CLWi) 1245 (CLWi) 1248 (CLWi) 1249 (CLWi) 1257 (CLWi) 1277 (CLWi) 1283 (CLWi) 1284 (CLWi) 1289 (CLWi) 1292 (CLWi) 1294 (CLWi) ΠΙΝ[14] 1300 (CLWi) 1311(CLWi) 1324 (CLWi) 1325 (CLWi) 1329 (CLWi) 1331(CLWi) 1340 (CLWi) 1345 (CLWi) 1346 (CLWi) 1350(CLWi) 1365(CLWi) 1381(CLWi) 1384(CLWi) 1388(CLWi) 1391(CLWi) 1400(CLWi) 1402(CLWi) 1403(CLWi) 1416(CLWi) 1420(CLWi) 1431(CLWi) ΠΙΝ[15] 1441(CLWi) 1458(CLWi) 1460(CLWi) 1469(CLWi) 1474(CLWi) 1484(CLWi) 1495(CLWi) 1497(CLWi) 1501(CLWi) 1509(CLWi) 1512(CLWi) 1528(CLWi) 1531(CLWi) 1534(CLWi) 1536(CLWi) 1543(CLWi) 1544(CLWi) 1562(CLWi) 1582(CLWi) 1584(CLWi) 1587 (CLWi) ΠΙΝ[16] 1588(CLWi) 1595(CLWi) 1600(CLWi) 1601(CLWi) 1602(CLWi) 1611(CLWi) 1612(CLWi) 1622(CLWi) 1624(CLWi) 1625(CLWi) 1633(CLWi) 1651(CLWi) 1656(CLWii) 1659(CLWii) 1663(CLWii) 1666(CLWii) 1667(CLWi) 1669(CLWi) 1670(CLWi) 1672(CLWi) 1679(CLWi) ΠΙΝ[17] 1686(CLWi) 1689(CLWi) 1696(CLWi) 1699(CLWi) 1702(CLWi) 1718(CLWi) 1720(CLWi) 1727(CLWi) 1735(CLWi) 1737(CLWi) 1741(CLWi) 1756(CLWi) 1759(CLWi) 1763(CLWi) 1765(CLWiii) 1776(CLWiii) 1784(CLWiii) 1798(CLWiii) 1802(CLWi) 1814(CLWi) 1819(CLWi) ΠΙΝ[18] 1830(CLWi) 1835(CLWi) 1837(CLWi) 1840(CLWi) 1856(CLWi) 1857(CLWi) 1860(CLWii) 1869(CLWi) 1895CLWi) 1896CLWi) 1899(CLWi) 1901(CLWi) 1902(CLWi) 1909(CLWi) 1912(CLWi) 1922(CLWi) 1924(CLWi) 1926α (GLW) 1926β (GLW) 1927α (GLW) 1927β (GLW) ΠΙΝ[19] 1930α (GLW) 1930β (GLW) 1934α (GLW) 1934β (GLW) 1946α (GLW) 1946β (GLW) 1947α (GLW) 1947β (GLW) 1948α (GLW) 1948β (GLW) 1949α (GLW) 1949β (GLW) 1951α (GLW) 1951β (GLW) 1953α (GLW) 1953β (GLW) 1957α (GLW) 1957β (GLW) (ΠΑΦ5325) 1958α (GIW) 1958β (GIW) 1959α (GIW) ΠΙΝ[20] 1959β (GIW) 1965α (GIW) 1965β (GIW)1064) 1966α (GIW) 1966β (GIW) 1967α (GIW) 1967α (GIW) 1968α (GIW) 1968β (GIW) 1970α (GIW) 1970β (GIW) 1971α (GIW) 1971β (GIW) 1972α (GIW) 1972β (GIW) 1975 (HWii) 1976 (HWi) 1978 (HWii) 1980 (HWii) 1981 (HWi) 1982 (HWii)