Polònia - Wikipedia
Jump to content
Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Custu artìculu est iscritu cun sa grafia
Limba Sarda Comuna
. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu
logudoresu
nugoresu
Coordinadas
52°N
19°E
52°N 19°E
52; 19
Repùblica de Polònia
detàllios
detàllios
Repùblica de Polònia - Localizzazione
Datos amministrativos
Nùmene intreu
Repùblica de Polònia
Nùmene ufitziale
Rzeczpospolita Polska
Limbas ufitziales
polacu
Àteras
limbas
casciubu
Capitale
Varsàvia
(1.764.615
ab.
2017)
Polìtica
Forma de guvernu
repùblica parlamentare
Indipendèntzia
Fundatzione su 14 de abrile de su
966
Cunfederatzione Polàcu-Lituana
dae su 13 de austu de
1385
a su 24 de santugaine
1795
Indipendentzia torra dae sos impèrios
Àustru-Ungheresu
Russu
Tedescu
, costitutzione de sa Repùblica su 11 de onniasantu de
1918
Intrada in s'
ONU
24 santugaine
1945
Mannària
Totale
312 696
km²
70º
% de sas abbas
3,4%
Populatzione
Totale
38.470.612 ab.
(2019)
Densidade
123 ab./
km²
Nùmene de sos abitantes
Template:AggNaz
Geografia
Continente
Europa
Làcanas
Bielorùssia
Germània
Islovàchia
Lituània
Repùblica Ceca
Rùssia
Oblast de Kaliningrad
),
Ucraina
Fusu oràriu
UTC+1
Ora legale
UTC+2
Economia
Valuta
Złoty
PIB
(numenale)
586.015 milliones de $
PIB pro capite
(nominale)
15.430 $
PIB
PPC
1.212.925 milliones de $
Vàrias
Còdighes
ISO 3166
PL
, POL, 616
TLD
.pl
Prefissu tel.
+48
Sigla autom.
PL
Innu natzionale
Mazurek Dąbrowskiego
Festa natzionale
11 de onniasantu
Evolutzione istòrica
Istadu antepostu
Repùblica Populare de Polònia
Sa
Repùblica de Polònia
(in
polonesu
Rzeczpospolita Polska
) est un'istadu de s'
Europa tzentrale
, unu de is bintisete istados soberanos membros de s'
Unione Europea
, costituidu in Istadu democràticu de deretu, sa cale forma de guvernu est sa
repùblica parlamentare
. Sa capitale e tzitade prus pobulada est
Varsàvia
, però su tzentru acadèmicu-culturale est sa segunda tzitade prus manna,
Cracòvia
Geografia
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Su territòriu tirat a 312.696 km²
e una populatzione de unos 38,20 milliones de persones, chi nde faghent su de chimbe paisos prus pobulados de s'
UE
. In totu su cantone sententrionale su territòriu polacu s'agatat in sa
pranura manna europea
, mentras in in su sud si faghet montosu cun is
Sudetos
, is
Carpatzos
e is
Montes de Santa Rughe
Sa Polònia s'incarat in su norte a su
Mare Bàlticu
e cumpartzit fronteras marìtimas cun
Danimarca
Isvètzia
, a nord-est allàcanat cun s'
oblast de Kaliningrad
(chi partenet a sa
Rùssia
) e cun sa
Lituània
, in s'est cun sa
Bielorùssia
, in su sud-est cun s'
Ucràina
, in su sud cun sa
Repùblica Ceca
e s'
Islovàchia
e in s'ovest cun sa
Germània
Istòria
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Sa fundatzione de sa natzione est fatu·fatu identificada cun s'adotzione de su
catolitzèsimu
a banda de su re
Mieszko I
in s'annu
966
, cando su territòriu currespondiat aprossimadamente a su de sa Polònia moderna. Su
Regnu de Polònia
fiat costituidu in su
1025
, e in su
1569
aiat cunsolidadu un'assòtziu de durada longa cun su
Granducadu de Lituània
firmende s'
Unione de Lublinu
, pro mèdiu de sa cale fiat istèrrida sa
Cunfederatzione Polacu-Lituana
. S'Assòtziu fiat iscontzadu in su
1795
, e su territòriu polacu fiat istadu partzidu intre
Rùssia
Prùssia
Àustria
. Sa Polònia aiat torradu a coberare s'indipendèntzia a pustis de sa
Prima Gherra Mundiale
comente
Segunda Repùblica Polaca
, ma in su cabudanni de su
1939
fiat ocupada dae sa
Germània nazista
e a fatu dae s'
Unione Soviètica
durante sa
Segunda Gherra Mundiale
. In su
1944
, fiat formadu unu guvernu provisòriu polacu, su cale, a pustis de unu perìodu de cunflitos, referendum e eletziones, fiat acabadu faghende·si
istadu satèllite
de s'
Unione Soviètica
. Sa
Repùblica de Polònia
Rzeczpospolita Polska
) aiat duncas cambiadu nùmene in
Repùblica Populare de Polònia
Polska Rzeczpospolita Ludowa
) in su
1952
. Durante is
rivolutziones de su 1989
, su guvernu
marxista-leninista
de Polònia fiat iscontzadu, e s'istadu aiat adotadu una costitutzione noa chi s'istabilit comente una democratzia suta su nùmene
Rzeczpospolita Polska
, fintzas tenta in contu che sa de tres repùblicas (
III Rzeczpospolita
).
Economia
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Sa Polònia est atualmente sa de chimbe economias (
PIB
PPA
) prus mannas e una de is prus dinàmicas de s'
Unione Europea
, tenet in paris tempus unu livellu artu meda in s'
Inditu de Isvilupu Umanu
. In prus, sa
Bussa de Varsàvia
est sa majore e prus importante de s'Europa tzentu-orientale.
Postu intre is culturas de s'
Europa Orientale
Otzidentale
e caraterizadu dae un'istòria cumplessa, contat monumentos istòricos numerosos, 17 de is cales sunt
Patrimòniu de s'Umanidade
de s'
UNESCO
. Est bisitada dae unos 19,6 milliones de turistas cada annu (
2018
), pro custu est su de sèighi paisos prus bisitados dae su praneta.
Sotziedade
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Sa Polònia ocupat una posidura arta in educatzione, seguresa e libertade econòmica. Tenet unu sistema educativu bonu in Europa, intre sos paisos prus istruidos. Su paisu oferit educatzione universitària gratùita, seguresa sotziale finantziada dae s'Istadu e unu sistema universale de atendimentu de sa salude pro totu is tzitadinos. Pro su chi pertocat is
deretos umanos
, s'istadu ammustat dae s'artziada a su pòdere de is populistas in su
2015
una tendèntzia a s'autoritarismu,
fintzas a sa reprimida de is libertades de manifestada.
Riferimentos
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
PL
Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku
, in
stat.gov.pl
PL
Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha
, in
bankier.pl
Sa prima repùblica fiat istada sa
Cunfederatzione Polacu-Lituana
, narada fintzas
Repùblica de is duas Natziones
EN
Poland: Country Profile
, in
freedomhouse.org
IT
Polonia: le violazioni dei diritti umani accertate nel 2020
, in
amnesty.it
URL consultadu su 9 ghennàrgiu 2022
(archiviadu dae s'
url originale
su 9 ghennàrgiu 2022)
Àteros progetos
modìfica
modìfica su còdighe de orìgine
Wikimedia Commons tenet files chi ligant a:
Polònia
Istados de su mundu
Europa
Albania
Andorra
Armènia
Àustria
Azerbaigiàn
Bèlgiu
Bielorùssia
Bòsnia e Erzegòvina
Bulgaria
Croàtzia
Danimarca
Estònia
Finlàndia
Frantza
Geòrgia
Germània
Grètzia
Repùblica de s'Irlanda
Islanda
Islovàchia
Islovènia
Ispagna
Isvètzia
Isvìtzera
Itàlia
Letònia
Liechtenstein
Lituània
Lussemburgu
Malta
Matzedònia de su Norte
Moldàvia
Mònaco
Montenegro
Norvegia
Paisos Bàscios
Polònia
Portogallu
Rennu Unidu
Repùblica Tzeca
Romania
Rùssia
Santu Marinu
Sèrbia
Tzipru
Tzitade de su Vaticanu
Ucraina
Ungheria
Istados
de facto
indipendentes
Abcàsia
Artsakh
Doneck
Kosovo
Lugansk
Ossètzia de Sud
Transnìstria
Tzipru de su Norte
Istados in parte europeos
Kazachistàn
Atyrau
Kazachistàn Otzidentale
Turchia
Tràtzia orientale
Istadu o dipendèntzia fisicamente asiàtica ma generalmente cunsideradu europeu suta perfilu antròpicu
Istadu cun territòriu totu o in parte in
Àsia
segundu sas cunventziones geogràficas diferentes
Istadu cun sa majoria de su territòriu in
Àsia
Bogadu dae "
Categorias
Limba Sarda Comuna
Pages with non-numeric formatnum arguments
P37 diferente in Wikidata
P38 diferente in Wikidata
P78 lèghida dae Wikidata
P85 lèghida dae Wikidata
P395 lèghida dae Wikidata
P474 lèghida dae Wikidata
Natziones de s'Europa
Polonia
Categoria cuada:
Coordinadas ausentes ma presentes in Wikidata
Polònia
Agiunghe cuntierra