República Popular da China - Wikipedia, a enciclopedia libre

República Popular da China - Wikipedia, a enciclopedia libre
Saltar ao contido
Coord.:
35°50′41″N
103°27′07″L
35.8447,
103.4519
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
«China» redirixe aquí. Para outras páxinas con títulos homónimos, véxase
China (homónimos)
República Popular da China
中华人民共和国
(zh-hans)
Bandeira
Brasón
Himno
Marcha dos Voluntarios
Alcume
O Xigante Asiático
Epónimo
Dinastía Qin
centro
Localización
35°50′41″N
103°27′07″L
35.8447,
103.4519
Territorio reivindicado por
Taiwán
Capital
Pequín
(1949–)
Contén a división administrativa
Anhui
Chongqing
(1997–)
Fujian
../... 33+
Poboación
Poboación
1.442.965.000
(2021)
(150,36
hab./km²
Lingua oficial
Putonghua
Xeografía
Parte de
China
Asia
Superficie
9.596.961 km²
Auga
2,8
Punto máis alto
Everest
(8.848 m)
Punto máis baixo
Lago Aiding
(−154 m)
Comparte fronteira con
Mongolia
Vietnam
Laos
Myanmar
Rusia
Afganistán
Corea do Norte
Corea do Sur
Bután
India
Kazakhstán
Nepal
Kirguizistán
Paquistán
Tadjiikistán
Xapón
Datos históricos
Precedido por
República da China
Inner Mongolian People's Republic
(en)
Q15904324
Reino Shunzheng
Q15909533
Fundador
Partido Comunista de China
Creación
1 de outubro de 1949
Día festivo
Aninovo
1 de xaneiro
Ano Novo Chinés
Lunar/Lunisolar New Year's Day
(en)
Día da Muller Traballadora
8 de marzo
Festival Qingming
(pt)
5 de abril
Día Internacional dos Traballadores
1 de maio
Dia da Juventude
(pt)
4 de maio
Dia das Crianças
(pt)
1 de xuño
Festival Chinês de Meio de Outono
(pt)
15th day of the 8th month of the Chinese lunar calendar
Dia Nacional da República Popular da China
(pt)
1 de outubro
Organización política
Forma de goberno
unipartidismo
centralismo democrático
República parlamentaria
Estado unitario
república constitucional
ditadura comunista
república
Presidente da República Popular da China
Xi Jinping
(2013–)
Órgano executivo
Consello de Estado da República Popular da China
Primeiro ministro da República Popular da China
Li Qiang
(2023–)
Órgano lexislativo
Assembleia Popular Nacional
(pt)
(Escano: 2.987)
Máxima autoridade xudicial
Corte Popular Suprema Chinesa
(pt)
Membro de
Tratado de non proliferación de armas nucleares
Operación Híbrida da Unión Africana e as Nacións Unidas en Darfur
Banco Africano de Desenvolvemento
../... 33+
PIB nominal
17.820.459.342.451 $ (2021)
Moeda
renminbi
Identificador descritivo
Fuso horario
fuso horario da China
UTC+08:00
Asia/Shanghai
Asia/Urumqi
(en)
(→
Xinjiang
Dominio de primeiro nivel
.cn
.中国
.中國
.公司
Prefixo telefónico
+86
Teléfono de emerxencia
119
110
120
Código de país
CN
Sitio web
english.www.gov.cn
Este artigo amosa
escritos chineses
. Sen o
soporte axeitado
, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.
China
(en
chinés
: 中国;
pinyin
Zhōngguó
), oficialmente a
República Popular da China
(en
chinés
: 中华人民共和国;
pinyin
Zhōnghuá rénmín gònghéguó
), é un estado situado en
Asia oriental
. Trátase do
país máis poboado do mundo
, xa que conta cunha poboación que supera os 1.300 millóns de habitantes. A República Popular é un
Estado
unipartidista
gobernado polo
Partido Comunista da China
, estando a súa sede do goberno na cidade de
Pequín
. Esta, exerce xurisdición sobre
vinte e dúas provincias
, cinco rexións autónomas (
Guangxi
Mongolia Interior
Ningxia
Tíbet
Xinjiang
), catro municipalidades directamente controladas (
Pequín
Tianjin
Shanghai
Chongqing
) e dúas
rexións administrativas especiais
practicamente autónomas,
Hong Kong
Macau
. A República Popular da China, amais, reclama
Taiwán
como a súa provincia número vinte e tres. Na práctica, a illa é independente, administrada polo réxime da
República da China
dende a fin da guerra civil de
1949
Cunha
superficie
aproximada de 9,6 millóns de
quilómetros cadrados
, a China é o
segundo país maior en relación á súa superficie terrestre
e o terceiro ou cuarto maior pola súa
superficie total
. A paisaxe da China é vasta e diversa. Os áridos norte e noroeste, nas proximidades de
Mongolia
Asia Central
, están ocupados por estepas forestais e os
desertos do Gobi
Taklamakan
. O sur, lindando coa rexión do
Sueste asiático
, é máis húmido e está ocupado por bosques
subtropicais
. A zona máis occidental é accidentada e moi elevada, coas cordilleiras do
Himalaias
Karakorum
Pamir
Tian Shan
facendo de fronteira natural entre a China e Asia Central e do Sur. A nivel fluvial destacan os
ríos Yangtzé
Amarelo
, o terceiro e o sexto máis longos do mundo. Ambos nacen na
meseta do Tíbet
, e flúen para a
densamente poboada
costa leste. A liña costeira da China ao longo do
océano Pacífico
é de 14.500 quilómetros e está limitada polos
mares de Bohai
Amarelo
Oriental
e o
Meridional
antiga civilización chinesa
, unha das máis antigas do mundo, floreceu na fértil conca do
río Amarelo
. Durante miles de anos o seu sistema político baseouse en
monarquías
hereditarias, coñecidas como dinastías, sendo a primeira a
semimitolóxica
dinastía Xia
(aprox.
2.000
a.C.
). Dende o ano
221 a.C.
, cando a
dinastía Qin
conquistou varios estados para formar un grande Imperio chinés, o país expandiuse, fracturouse e reformouse en varias ocasións. A última dinastía foi derrocada no ano
1911
coa chegada da
República da China
. En
1945
, a República conquistou Taiwán ao
Imperio do Xapón
trala fin da
segunda guerra mundial
. Nos anos
1946
1949
o Partido Comunista derrotou ao nacionalista
Kuomintang
na China continental e estableceu en Pequín a República Popular da China o
1 de outubro
de
1949
, mentres que o Kuomintang trasladou o goberno da República da China a
Taipei
. A xurisdición da República da China limítase agora a Taiwán e varias illas próximas, incluíndo Penghu, Kinmen e Matsu.
lingua chinesa
é a lingua máis falada no mundo: arredor dun quinto da poboación mundial fala algunha forma de chinés como lingua nai. A lingua chinesa, na forma de
chinés mandarín
, é a lingua oficial da República Popular da China, así como de
Taiwán
. É ademais unha das linguas oficiais de
Singapur
e mais unha das seis linguas oficiais das
Nacións Unidas
A China ten fronteiras con 14 países:
Afganistán
Bután
Myanmar
India
Kazakhstán
Kirguizistán
Laos
Mongolia
Nepal
Corea do Norte
Paquistán
Rusia
Tadjiikistán
Vietnam
. As cidades máis importantes son
Pequín
Shanghai
, e
Hong Kong
. Desde a súa fundación en
1949
, a RPCh está gobernada polo
Partido Comunista Chinés
. Aínda que oficialmente segue a ser un estado comunista, a súa economía vén sendo liberalizada desde hai tres décadas.
Etimoloxía
editar
editar a fonte
A verba «China» deriva do
persa
Cin
(چین), a cal é unha adaptación do
sánscrito
Cīna
(चीन).
O primeiro rexistro deste termo data de
1516
, no diario do explorador portugués
Duarte Barbosa
O máis antigo exemplo do uso de Cīna data do ano
150 d.C.
. Aínda que os escritores hindús non foron conscientes da existencia da China antes do
século I a.C.
, a palabra Cīna aparece en
Mahābhārata
, así como nas Leis de Manu. En 1655, Martino Martini suxeriu que a palabra China deriva do nome da
dinastía Qin
(秦,
Chin
),
proposta que foi apoiada por moitos eruditos posteriores, aínda que hai outras moitas teorías.
O nome oficial do estado moderno é República Popular da China (中华人民共和国,
Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
), aínda que as dinastías e gobernos anteriores cambiaron o nome oficial do país en numerosas ocasións. Os nomes comúns para o país en chinés son
Zhongguó
(中国, de
zhong
, ‘central’ ou ‘medio’, e
guó
, ‘estado’ ou ‘estados’, e en tempos modernos, ‘nación’) e
Zhonghuá
(中华). O termo
Zhongguó
apareceu en varios textos antigos, como o
Clásico de historia
do século -VI,
e en tempos pre-imperiais empregábase como un concepto cultural para distinguir as tribos
Huaxia
dos «bárbaros». Este termo, que pode ser singular ou plural, referíase a un grupo de estados ou provincias da Chaira Central, pero utilizouse para denominar a todo o país ata o século XIX. Os chineses non foron os únicos en percibir o seu país como o «centro» do mundo, xa que outras civilizacións aplicaron o mesmo pensamento ós seus territorios.
Historia
editar
editar a fonte
Artigo principal
Historia da China
Mapa de Frei Mauro (1459).
Prehistoria
editar
editar a fonte
Artigo principal
Prehistoria da China
A evidencia arqueolóxica suxire que os primeiros homínidos que habitaron China chegaron a ese país entre 0,25 e 2,24
millóns de anos antes.
Unha cova en
Zhoukoudian
—preto da actual Pequín— contén fósiles que datan de entre os anos 680
000 e 780
000
a.
C.
e pertencen ao chamado
Home de Pequín
, unha
subespecie
de
Homo erectus
que vivía da caza e a recolección, utilizaba o
lume
e ferramentas de pedra.
10
11
No mesmo sitio do
Home de Pequín
acháronse restos dun
Homo sapiens
que datan de 18
000-11
000 a.
C.
12
A evidencia máis temperá dun ser humano completamente moderno na China atópase en
Liujiang
Guangxi
), onde se atopou un cranio que foi datado en aproximadamente 67
000
anos. Aínda que persiste a controversia sobre a datación dos restos de Liujiang, especialmente cando se compara con outros esqueletos similares, como o achado en
Minatogawa
, na
illa de Okinawa
13
14
Algúns expertos afirman que desde hai 5000
anos existiu unha forma de
protoescritura
na China.
15
Primeiras dinastías
editar
editar a fonte
Un
Ding
, un caldeiro ritual feito de
bronce
, que data do final da
dinastía Shang
(séculos XVIII-XI a.
C.)
Xardíns clásicos de Suzhou
Precedendo a dinastía Xia, atopamos a narrativa dun diluvio e o período dos
Tres Augustos
Fu Xi
Huang Di
Shennong
16
En tempos previos á fundación da dinastía Xia, o poder supremo baseábase na alternancia no goberno entre os Xia e
Chi You
17
Segundo a tradición chinesa, a
dinastía Xia
é considerada a primeira dinastía imperial do país,
16
aínda que non se acharon probas concretas da súa existencia, só se teñen rexistros literarios,
18
feito polo que os historiadores considerárona como
mítica
ata que escavacións científicas realizadas na provincia de
Henan
, atoparon en 1959 os primeiros xacementos datados na
Idade de Bronce
da
cultura Erlitou
, cultura que os arqueólogos chineses xeralmente adoitan identificar coa dinastía Xia, a pesar de que a maioría dos arqueólogos occidentais non están convencidos da conexión entre ambas pois non hai evidencias firmes de se estes xacementos son os restos da dinastía Xia ou doutra cultura do mesmo período.
19
Segundo estas mencións en textos antigos, calcúlase que esta dinastía puido reinar arredor do ano 2100
a.C.,
20
e marcou o inicio do sistema político da China baseado en monarquías hereditarias, ou
dinastías
, que durou varios milenios.
21
A primeira dinastía chinesa que deixou verdadeiros rexistros históricos foron os
Shang
22
23
quen mantiveron un sistema vagamente
feudal
a beiras do
río Amarelo
entre os séculos XVII e XI a.
C.
24
25
Aínda que os primeiros Shang gobernaron no sur da provincia de
Shandong
, zona pantanosa naquela época,
24
alcanzaron maior poder que as tribos situadas no leste do país, chamadas xenericamente
yi
, cos que mantiveron estreitas alianzas.
24
rei Tang
, considerado como un rei capaz e virtuoso, expulsou os Shang da rexión e estabeleceu a capital do seu reino en
Erligang
26
A escritura chinesa máis antiga atopada ata o momento é un
oráculo tallado en óso
da dinastía Shang,
27
e contén antecedentes directos dos
caracteres chineses
modernos.
28
Os Shang foron derrotados polo pobo Zhou, quen estableceu a
dinastía Zhou
que gobernou entre os séculos XII e V a.
C., cando a súa autoridade centralizada dispersouse lentamente entre diversos señoríos feudais ata que, finalmente, do debilitado reino dos Zhou emerxeron varios estados independentes que loitaron entre si durante o período denominado
Primaveras e Outonos
. Entre os séculos V e III a.
C. estableceuse o período dos
Reinos combatentes
, durante o cal o actual territorio chinés estivo dividido en sete estados soberanos, cada un co seu propio rei, ministro e exército.
29
China imperial
editar
editar a fonte
Algúns dos centos de
guerreiros de Terracota
, creados durante a
dinastía Qin
No ano
221 a.C.
Qin Shihuang
(259-210 AC) puxo fin ao fraccionalismo característico durante o período dos Reinos Combatentes cando conquistou os outros seis reinos e fundou un estado feudal pluriétnico unitario, co poder centralizado formando o primeiro estado unificado na historia da China. Qin Shihuang proclamouse a si mesmo primeiro emperador (始皇帝) e estableceu reformas ao longo da China, destacando a estandarización dos caracteres chineses, medidas e correo. A
dinastía Qin
derrubouse despois da morte de Shi Huang Di, cos legalistas liderando unha rebelión.
30
Gran Muralla Chinesa
, construída por varias dinastías durante 200 anos para protexerse das invasións bárbaras
A seguinte
dinastía
foi a
Han
que gobernou entre os anos
206 a. C.
e o
220
d. C., esta dinastía creou unha
identidade cultural
entre a poboación que dura ata hoxe día. Os Han expandiron o territorio considerablemente con campañas militares no sur de
Corea
Vietnam
Mongolia
Asia Central
, e estableceron a
ruta da seda
que os conectaba co resto de
Eurasia
. China converteuse gradualmente na economía maior do mundo antigo.
31
Adoptouse o
confucianismo
como ideoloxía oficial do imperio. A pesar de que abandonaron o legalismo, a ideoloxía oficial da dinastía Qin, as institucións legalistas mantivéronse como base do goberno.
32
Despois do colapso dos Han, comeza o período de
anarquía
coñecido como os
Tres Reinos
33
A breve unificación da
dinastía Jin
foi destruída polo levantamento dos cinco bárbaros. No 581 unificouse o país baixo a
dinastía Sui
, pero a derrota na
guerra Goguryeo-Sui
(598-614) provocou a súa caída.
34
Coas
dinastías Tang
Song
comezou unha idade dourada para a economía, tecnoloxía e cultura chinesa. Despois da campaña contra os turcos recuperouse o control sobre as
rexións Occidentais
e reabriu a ruta da seda, máis foi destruída pola rebelión dos An Lushan no século VIII.
No 907, no norte da China, a etnia
kitán
estableceu a
dinastía Liao
ata o 1125, cando foi derrocada polos
jurchéns
, que estableceron a
dinastía Jin
na zona conquistada. Despois da caída da dinastía Liao en 1125 d.C., moitos kitán emigraron ao oeste onde estableceron o estado
Kara-Kitán
, finalmente destruído por
Xenxis Khan
en 1218.
Territorios das dinastías
Song
Liao
Xi occidentais
no 1111.
A dinastía Song foi o primeiro goberno no mundo en usar
papel moeda
e o primeiro goberno chinés en ter unha forza naval que axudaba ao comercio a través do mar. Entre os séculos X e XI dobrouse a poboación chegando aos 100 millóns grazas á expansión do cultivo do
arroz
no centro e sur do territorio. Tamén se reviviu o confucianismo, en resposta ao avance do
budismo
durante a dinastía Tang, xunto cun renacemento da arte e filosofía, alcanzando novos niveis de expresión e madureza. Pero, a súa débil milicia foi atacada polos jurchéns que estableceron a
dinastía Jin
En 1127 o emperador
Song Huizong
e a capital foron capturadas durante as
guerras Jin-Song
, obrigando ao restante da dinastía a retirarse para ao sur.
35
36
No século XIII China foi invadida polo
Imperio Mongol
. En 1271 o líder mongol
Khublai Khan
estableceu a
dinastía Yuan
. Os Yuan conquistaron o que quedaba da dinastía Song en 1279. Antes da invasión mongol a poboación chinesa era de 120 millóns, mais foi reducida a 60 millóns para o censo de 1300.
37
Zhu Yuanzhang
derrotou os Yuan e estableceu a
dinastía Ming
en 1368. Baixo a dinastía Ming viviuse outra idade dourada, desenvolvendo a maior forza naval do mundo dese entón. Durante este tempo desenvolvéronse as viaxes de
Zheng He
polo mundo, chegando a lugares tan afastados como
África
38
Nos primeiros anos de goberno cambiouse a capital de
Nankín
Pequín
. Coa expansión do
capitalismo
xurdiron filósofos como
Wang Yangming
, criticando o goberno e expandindo o Neo-Confucianismo con conceptos tales como
individualismo
igualdade social
39
. O último emperador Ming,
Chongzhen
, suicidouse cando a cidade caeu. A dinastía
manchú
Qing
aliouse co xeneral Ming
Wu Sangui
e destronaron a curta
dinastía Shun
, facéndose co control do imperio.
40
Portugueses
editar
editar a fonte
Presenza portuguesa na China desde o século XVI ata 1999
*Pupura=Asentamentos
*Rosa=Territorios aliados ​​(China Ming)
*Amarelo=Fábricas, Cortes reais.
*Vermello=Expedicións terrestres do século XVII contra manchús.
A partir de 1513 con Jorge Álvares, Portugal entrou en contacto coa China por primeira vez
41
tratando de establecer colonias durante os seguintes 40 anos ao longo da costa e illas chinesas dando como resultado varias batallas navais e algúns masacres de colonos por parte de tropas imperiais. Desde o establecemento dos portugueses no Xapón
42
e a súa presenza continuada no Mar da China, os portugueses comezaron a actuar como interlocutores entre o Xapón e a India, unindo a China co resto do mundo. En 1554 o Imperio Celeste
43
viu con bos ollos a creación dun porto portugués na rexión, cedendo o paso cunha concesión á axuda que os portugueses brindaron na eliminación da piratería.
Macau
converteuse en
colonia
portuguesa nos seguintes 445 anos.
44
Coa crise da dinastía Ming e a presenza dos
xesuítas
na corte Ming
45
, o emperador Tianqui (1621-1627)
46
e posteriormente o emperador Chongzhen (1628-1644) ante as invasións manchús que iniciarían a dinastía imperial Quing, solicitan varias veces a axuda militar
47
de homes e armas (especialmente canóns e artilleiros) aos portugueses de Macau.
48
Estes eran para adestrar tropas chinesas ou comandar rexementos acompañados dos xesuítas que dominaban o idioma chinés.
49
50
En 1644, Pequín foi saqueada por unha coalición de forzas rebeldes lideradas por
Li Zicheng
, un traballador do servizo de correos, que se uniu á causa rebelde en
1631
despois dunha gran fame negra na zona norte do seu país e que terminou liderando a revolta campesiña que ocasionou a caída do último emperador Ming,
Chongzhen
, que se suicidou cando a cidade se rendeu. Li Zicheng fundou e gobernou como emperador da breve
dinastía Shun
desde o 8 de febreiro de 1644 ata o 5 de xuño do mesmo ano. A súa vitoria foi efémera;
Wu Sangui
, un xeneral leal aos Ming, solicitou ás
tribos manchús
da
dinastía Qing
desterrar a Zicheng, ao que fixeron fuxir para ao norte, onde foi probablemente asasinado polos aldeáns.
dinastía Qing
despois asumiu o control de Pequín, que se tornou na nova capital da China, que gobernaron ata 1912. No total, o custo da conquista manchú da China foi de máis de 25 millóns de vidas.
51
Cidade Prohibida
, en
Pequín
, foi o
palacio
imperial chinés desde mediados da
dinastía Ming
até o fin da
dinastía Qing
. Actualmente o local é considerado
Patrimonio Mundial
pola
UNESCO
52
Fin do goberno imperial
editar
editar a fonte
O imperio da
dinastía Qing
en 1820, máxima extensión territorial que tivo a China na súa historia.
No século
XIX, os Qing tiveron que facer fronte ao
imperialismo
occidental nas dúas
guerras do Opio
(1839-1842 e 1856-1860) contra o
Reino Unido
. Derrotada pola nación europea, China foi forzada a asinar tratados non equitativos, pagar compensacións, permitir a
extraterritorialidade
e ceder o porto de
Hong Kong
aos británicos.
53
primeira guerra sino-xaponesa
(1894-1895) eliminou a influencia dos Qing na
península de Corea
, ademais de ceder o control da illa de Taiwán ao Xapón.
54
O enfraquecemento do réxime Qing incrementou os problemas internos. Entre os anos 1850 e 1864 a guerra coñecida como a
rebelión Taiping
arrasou o sur da China, mentres que outros levantamentos como as
guerras dos Clans Punti-Hakka
(1855-1867), a
Rebelión Nian (1851-1868)
, a
rebelión Miao
(1854-1873), a
rebelión Panthay
(1856-1873) e a
rebelión dos dunganes
(1862-1877) causaron estragos en todo o país.
No século
XIX comezou a gran
diáspora chinesa
. As taxas de emigración eleváronse polos conflitos internos e as catástrofes como a fame negra do norte da China de 1876-1879, que cobrou a vida de entre nove e trece millóns de persoas.
55
En 1898, o emperador
Guangxu
planeou unha serie de reformas para establecer unha
monarquía constitucional
moderna, aínda que desenvolveu un importante labor reformista, introducindo o
telégrafo
e o
ferrocarril
e abolindo prácticas tradicionais como a vendaxe dos pés nas mulleres, foi destronado, nun golpe de estado, pola emperatriz
Cixi
56
57
rebelión dos bóxers
de 1899-1901, un movemento contra a influencia estranxeira no país, debilitou aínda máis ao goberno Qing. Finalmente os acontecementos que levaron á caída da dinastía Qing, a chamada
Revolución de Xinhai
, desenvolvéronse entre o
10 de outubro
de
1911
, data en que se produciu a insurrección coñecida como
Levantamento de Wuchang
, e o
12 de febreiro
de
1912
, cando o emperador,
Puyi
renunciou o trono feito que marcou o fin dos 2000 anos de goberno imperial e o comezo da era
republicana na China
República da China
editar
editar a fonte
Artigo principal
República da China (1912-1949)
Sun Yat-sen
, o pai da China moderna (sentado á dereita), e
Chiang Kai-shek
, posterior
presidente da República da China
(hoxe Taiwán)
O 1 de xaneiro de 1912 estableceuse a República da China, sendo nomeado
Sun Yat-sen
, líder do
Kuomintang
(KMT ou Partido Nacionalista) o seu presidente interino.
58
Con todo debeu ceder a presidencia a
Yuan Shikai
, un antigo xeneral dos Qing, quen en 1915 proclamouse
emperador da China
. Ante a condena do pobo e a oposición do seu propio exército, viuse forzado a abdicar e restablecer a república.
59
Logo da morte de Yuan Shikai en 1916, China atopábase politicamente fragmentada. O seu goberno con sede en Pequín foi recoñecido internacionalmente pero virtualmente carecía de poder; os señoríos rexionais controlaban a maior parte do territorio.
60
61
No final dos anos 1920 o Kuomintang liderado por
Chiang Kai-shek
, puido reunificar o país baixo o seu control cunha serie de hábiles manobras militares e políticas, coñecidas en conxunto como a «
Expedición do Norte
».
62
63
O seu goberno trasladou a capital nacional a
Nanjing
e implementou a «tutela política», unha etapa de desenvolvemento político descrita na
doutrina San-min
de Sun Yat-sen, a cal pretendía encamiñar a China cara a unha democracia moderna.
64
65
Desde o estalido da
guerra civil chinesa
en 1927, o Kuomintang combateu os
comunistas
, aínda que a división política fixo máis difícil este conflito, no que os nacionalistas parecían levar inicialmente vantaxe especialmente despois que os comunistas fuxisen na
Longa Marcha
, pero produciuse a
invasión xaponesa de Manchuria
e o
incidente de Xi'an
en 1936 forzou a Chiang a centrar os seus esforzos en enfrontarse co
Imperio do Xapón
66
segunda guerra sino-xaponesa
(1937-1945), un escenario da
segunda guerra mundial
, obrigou os comunistas e o Kuomintang a pactar unha tregua e crear unha alianza. As forzas xaponesas
cometeron numerosos
crimes de guerra
contra a poboación civil; en total, morreron preto de vinte millóns de civís chineses.
67
Tan só na cidade de Nanjing, aproximadamente 200
000 chineses foron
asasinados
durante a ocupación xaponesa.
68
Xapón rendeuse ante a China en 1945. Taiwán, xunto coas
Illas Pescadores
, foron postos baixo o control administrativo da República da China, quen inmediatamente reclamou a súa
soberanía
neles. Aínda que a nación resultou vitoriosa, quedou devastada pola guerra e financeiramente esgotada. Os conflitos continuos entre o Kuomintang e os comunistas provocaron a continuación da guerra civil. En 1947 estableceuse o mandato constitucional, pero debido aos constantes disturbios en moitas provincias, a
constitución
nunca foi posta en funcionamento na China continental.
69
República Popular (1949-presente)
editar
editar a fonte
Artigo principal
Historia da República Popular da China
Os enfrontamentos máis importantes da
guerra civil chinesa
terminaron en 1949, cando o Partido Comunista da China tomou o control da parte continental do país e o Kuomintang retirouse á illa de
Taiwán
, o que reduciu o territorio da República da China a só Taiwán,
Hainan
e as illas circundantes.
Mao Tse Tung
presidente do Partido Comunista
, proclamou a República Popular China o
1 de outubro
de
1949
70
A chegada ao poder dos comunistas puxo fin a décadas de guerras e conflitos. O novo Goberno da República Popular tivo que asumir unha custosa e difícil tarefa de reconstrución nacional.
A estrutura do novo Estado fora decidida durante a Conferencia Consultiva Política Popular convocada por Mao o
12 de setembro
daquel ano. Ademais da lei orgánica que establecía os poderes do Estado, durante a conferencia redactouse un Programa Común, que enumeraba unha serie de obxectivos inmediatos, e decidiuse a adopción da nova bandeira do país, vermella cunha grande estrela amarela en representación do Partido Comunista, ao redor da cal se sitúan outras catro estrelas máis pequenas, que simbolizan a unión das catro clases sociais: os campesiños, os traballadores, a pequena burguesía e a gran burguesía urbana.
O novo Estado quedaba baixo o control total do Partido Comunista a través das súas organizacións rexionais, coordinadas por un
Comité Central
que naquel momento contaba con 44 membros. Destes, catorce membros formaban o
Buró Político
, encabezado polos cinco membros do
Comité Permanente
, en quen recaía a máxima responsabilidade de poder. Os cinco membros iniciais do Comité Permanente, os auténticos homes fortes do novo réxime, foron Mao Tse Tung,
Liu Shaoqi
Zhou Enlai
Zhu De
Chen Yun
A estabilidade do novo réxime baseábase na súa potencia militar. As forzas armadas do novo Estado, o
Exército Popular de Liberación
, garantían a supremacía do Partido. O territorio chinés quedou dividido en seis rexións militares desde as que algúns dos dirixentes máis influentes do Partido, como
Gao Gang
ou
Peng Dehuai
, controlaban a política rexional.
Unha das principais prioridades do novo Goberno sería a reconstrución económica. Para iso, China buscou a colaboración da
Unión Soviética
, o único aliado poderoso co que podía contar. Mao Tse Tung visitou
Moscova
en decembro de 1949, onde se entrevistou co líder soviético
Stalin
. A Unión Soviética ofreceu a China diversos programas de cooperación económica e tecnolóxica, así como préstamos, para afrontar a industrialización do país.
Unha das principais políticas acometidas desde un principio foi a reforma agraria, que supuxo a redistribución de terras confiscadas aos maiores terratenentes. Tamén se acometeron reformas sociais, como a nova lei do matrimonio, que daba maiores dereitos ás mulleres. Así mesmo, leváronse a cabo plans de erradicación da
prostitución
e da adicción ao
opio
. En 1949, o Partido Comunista impulsou unha política de alfabetización (só o 20% da poboación podía ler en 1949, comparado co 80% trinta anos despois).
71
Había dous nomes para a República Popular:
China comunista
China Vermella
72
Xunto ás reformas sociais e económicas, a outra prioridade nacional para os comunistas era o restablecemento da integridade territorial chinesa. A illa de
Hainan
foi ocupada polo Exército Popular de Liberación en abril de
1950
, mentres que o
Tíbet
, independente
de facto
desde a caída da
dinastía Qing
, foi ocupado en outubro de 1950.
73
Durante os anos 1950 forzas nacionalistas continuaron coa insurrección no oeste do territorio chinés.
74
Mao Tse Tung fomentou o crecemento demográfico e a poboación case se duplicou, pasando de 550 a máis de 900
millóns durante o período do seu mando, que se estendeu ata 1976.
75
Con todo, o plan económico e social en grande escala, coñecido como o
Gran Salto Adiante
, produciu unha
fame negra
que se cobrou a vida de 45
millóns de persoas.
76
Na mesma época, entre un e dous millóns de
líderes campesiños
foron executados, acusados de estar «en contra da revolución».
77
En 1966, Mao e os seus aliados lanzaron a
Revolución Cultural
, que trouxo consigo un período de recriminación política que perdurou ata a súa morte. A Revolución Cultural, motivada polas loitas de poder dentro do Partido Comunista e o temor á
Unión Soviética
, conduciu a unha grande axitación na sociedade chinesa.
78
En outubro de 1971 a República Popular da China
substituíu a República da China
nas
Nacións Unidas
, e ocupou o seu posto como membro permanente do
Consello de Seguridade
79
Ao ano seguinte, na cima da división entre chineses e soviéticos, Mao e
Zhou Enlai
reuníronse con
Richard Nixon
para establecer por primeira vez relacións diplomáticas cos Estados Unidos.
78
Despois da morte de Mao en 1976 e a detención da
Banda dos Catro
—inculpados polos excesos da Revolución Cultural—,
Deng Xiaoping
tomou o poder e puxo en marcha unha serie de reformas económicas.
80
Posteriormente, o Partido Comunista deixou de exercer o control gobernamental sobre as vidas persoais dos cidadáns e as comunas disolvéronse en favor do arrendamento privado, o que se traduciu nun aumento de incentivos e da produción agrícola.
81
Este xiro nos acontecementos marcou a transición dunha
economía planificada
a unha
economía mixta
cunha contorna mercantil cada vez máis aberta, un sistema chamado «
socialismo con características chinesas
».
82
A República Popular China adoptou a súa actual constitución o 4 de decembro de 1982.
83
En 1989, a violenta represión das
protestas estudantís na praza Tian'anmen
produciron a condena e sancións ao goberno chinés por parte de varios países.
84
Shanghai
é a capital económica da China e o maior porto de mercadorías do mundo.
presidente
Jiang Zemin
e o
premier
Zhu Rongji
lideraron a nación nos anos 1990. Baixo a súa administración, o bo funcionamento económico chinés sacou a preto de 150 millóns de campesiños da pobreza e mantivo unha taxa media de crecemento do
PIB
anual do 11,2
%.
85
86
O país uniuse formalmente á
Organización Mundial do Comercio
en 2001 e mantivo o seu alto índice de crecemento económico baixo a presidencia de
Hu Jintao
na primeira década do século
XXI. Con todo, o rápido desenvolvemento do país tamén impactou negativamente nos recursos naturais e no medio ambiente do seu territorio,
87
88
e causou importantes movementos sociais.
89
90
Os estándares de vida continuaron o seu rápido progreso a pesar da
recesión do final dos anos 2000
, pero o control político centralizado permanece sen cambios.
91
En 2013,
Xi Jinping
Li Keqiang
asumiron o cargo de presidente e premier, respectivamente.
92
Con eles, iniciáronse unha serie de reformas da súa economía,
93
94
que en anos recentes sufriu inestabilidades estruturais e unha desaceleración no crecemento.
95
96
97
98
A administración de Xi tamén anunciou reformas no sistema penal e na
política do fillo único
99
O 14 de decembro de 2013 China converteuse no terceiro país, tras os
Estados Unidos
e a
Unión Soviética
, en realizar unha
aluaxe
coa misión
Chang'e 3
e o
robot
Yutu
100
No final de 2019, na China produciuse o brote inicial do virus
SARS-CoV-2
, cuxa
enfermidade ocasionada
derivou eventualmente na
pandemia de COVID-19
Goberno e política
editar
editar a fonte
Xi Jinping
, presidente da China.
Li Keqiang
, premier da China.
A República Popular da China é un dos poucos
estados socialistas
que quedan no mundo. A súa forma de goberno foi descrita como
comunista
socialista
, pero tamén como autoritaria e
corporativista
101
con fortes restricións en moitas áreas, máis notablemente respecto ao
libre acceso a Internet
, a
liberdade de prensa
, a
liberdade de reunión
, o
dereito de ter fillos
, a
libre formación de organizacións sociais
e a
liberdade de culto
102
Os seus líderes catalogan o sistema político e económico como «
socialismo con características chinesas
» —
marxismo-leninismo
adaptado ás circunstancias chinesas— e «
economía de mercado socialista
», respectivamente.
103
O país é gobernado polo
Partido Comunista da China
(PCCh), cuxo poder está consagrado na constitución.
104
Constitución da República Popular da China
é a lei fundamental do Estado, e foi aprobada e posta en vigor o 4 de decembro de 1982.
83
Tamén establece dous sistemas de administración: un central e outro local. O
Sistema de Administración Central
—ou Consello de Estado— comprende os órganos administrativos centrais que están baixo a
Asemblea Popular Nacional
, é dicir, os departamentos ou
ministerios
105
Pola súa banda, o
Sistema de Administración Local
rexe a nivel provincial e distrital, e inclúe os organismos correspondentes a un goberno local.
106
En comparación aos estándares políticos vixentes ata mediados dos anos 1970, a
liberalización
da China trouxo consigo un sistema administrativo menos restritivo. China apoia o principio leninista de «
centralismo democrático
»,
104
pero a Asemblea Nacional Popular é descrita como un órgano cun poder considerable
de iure
, pero pouco
de facto
107
O actual
presidente
Xi Jinping
, quen tamén é o
secretario xeral do Partido Comunista da China
, e o xefe da
Comisión Militar Central
92
O actual
premier
Li Keqiang
, que tamén é o segundo membro máis importante do
Comité Permanente do Buró Político do Partido Comunista
Gran Salón do Pobo
en Pequín, onde se reúne a
Asemblea Popular Nacional
que exerce o poder lexislativo e é a máxima autoridade do Estado. Está formada por ao redor de 3000
deputados elixidos por un período de cinco anos.
O sistema electoral é xerárquico, os membros das Asembleas Populares locais son elixidos por
sufraxio directo
, mentres que nos niveis máis altos dos congresos locais e na Asemblea Popular Nacional celébranse
eleccións indirectas
nas que participan os membros da Asemblea Popular do nivel inferior inmediato.
108
O sistema político está descentralizado, e os líderes provinciais e sub-provinciais gozan dun grao importante de autonomía.
109
Existen outros partidos políticos, coñecidos como «partidos democráticos», os cales participan na Asemblea Popular Nacional e na
Conferencia Consultiva Política do Pobo Chinés
(CCPPC).
110
Houbo pasos cara á liberalización política, onde se realicen eleccións abertas en todas as vilas e cidades.
111
112
Con todo, o partido mantén o control efectivo sobre os asuntos do goberno: na falta dunha oposición significativa, o PCCh gaña por defecto a maior parte das votacións. Entre os principais problemas inclúense a crecente fenda entre os ricos e pobres e a corrupción.
113
114
Segundo unha serie de enquisas de 2011 entre o 80 e 95
% dos cidadáns chineses expresaron estar relativa ou moi satisfeitos co goberno central.
115
Relacións exteriores
editar
editar a fonte
Véxase tamén
Século chinés
A entrevista entre
Mao Tse Tung
Richard Nixon
(29 de febreiro de 1972) marcou o comezo dun achegamento estratéxico entre os Estados Unidos e a China.
China mantén relacións diplomáticas con 171 países e ten embaixadas en 162.
116
República da China
(RC, coñecida simplemente como Taiwán) e outros países disputan a súa
lexitimidade
o que o converte no
estado con recoñecemento limitado
maior e poboado do mundo.
Suecia
foi a primeira nación con quen estableceu relacións o 9 de maio de 1950.
117
En 1971, substituíu a representación internacional da República da China como o único representante da China fronte ás
Nacións Unidas
e como un dos cinco membros permanentes do
Consello de Seguridade
118
Ademais, foi un antigo membro e líder do
movemento de países non aliñados
MPNA
) e aínda segue defendendo os países en vías de desenvolvemento.
119
Segundo a interpretación da política de «
Unha soa China
», Pequín fixo que sexa unha condición previa para o establecemento de relacións diplomáticas cun país, que este recoñeza a súa pretensión a
Taiwán
e rompa os vínculos oficiais co goberno da República da China. Os representantes da República Popular da China protestaron en numerosas ocasións cando outros gobernos celebran acordos diplomáticos con Taiwán,
120
especialmente no tema das vendas de armamento.
121
As reunións políticas entre funcionarios estranxeiros e o 14.º
Dalai Lama
tamén atopan a oposición da República Popular da China, que considera que o
Tíbet
é parte integral dela.
122
China forma parte do
BRICS
. En 2016 realizouse o oitavo cume. De esquerda a dereita: O presidente
Michel Temer
(Brasil),
Narendra Modi
(India),
Xi Jinping
(China),
Vladimir Putin
(Rusia) e
Jacob Zuma
(Suráfrica)
Gran parte da súa política exterior fundaméntase nos
Cinco Principios de Coexistencia Pacífica
de
Zhou Enlai
: non inxerencia nos asuntos doutros Estados, non agresión, convivencia pacífica, igualdade e beneficios mutuos. Tamén se rexe polo concepto de «harmonía sen uniformidade», que anima ás relacións diplomáticas entre as nacións a pesar das diferenzas ideolóxicas.
123
Esta política levouna a apoiar aos estados que se consideren perigosos ou de represión por
Occidente
, tales como
Zimbabwe
Corea do Norte
Irán
124
As relacións exteriores con moitos países occidentais sufriron durante un tempo tras a represión militar nas protestas de
Tian'anmen
de 1989, aínda que nos últimos anos China mellorou os seus vínculos diplomáticos con Occidente.
125
126
China mantén unha relación económica e militar estreita con
Rusia
127
e a miúdo ambos votan da mesma forma no Consello de Seguridade da ONU.
128
129
130
Ademais da súa reclamación sobre a illa de Taiwán, a China atópase envolvida en varias disputas territoriais internacionais. Desde os anos 1990, o goberno comezou as negociacións para resolver os conflitos sobre as súas fronteiras terrestres, como a disputa de
Caxemira
coa
India
e a súa fronteira sen definir con
Bután
. Ademais existen outras reclamacións territoriais multilaterais acerca da súa soberanía sobre varias illas pequenas no mar da China Meridional e do Leste, como as
Illas Senkaku
e o
arrecife Scarborough
131
132
A prospección de recursos en zonas reclamadas por outros países levou a crises como a
ocorrida con Vietnam en 2014
Mapa das disputas territoriais entre a China e outros países.
A China é normalmente sinalada como unha
nova superpotencia
emerxente, ao destacar que o seu rápido progreso económico, o seu poderío militar en crecemento, a súa enorme poboación e o incremento da súa influencia internacional, son sinais de que terá un papel global prominente no século
XXI.
133
134
Outros, con todo, preveñen que as
burbullas financeiras
e o desaxuste demográfico poden enlentecer ou mesmo deter o crecemento da China á medida que o século progrese.
135
Algúns autores tamén cuestionan a definición de «superpotencia», e argumentan que a súa grande economía por si soa non sería suficiente para cualificala como superpotencia, e fan notar que carece da influencia militar e cultural dos Estados Unidos.
136
Forzas armadas
editar
editar a fonte
Artigo principal
Exército Popular de Liberación
As Forzas Armadas da República Popular China están compostas polo
Exército Popular de Liberación
(en chinés simplificado, 中国人民解放军; pinyin, Zhōngguó Rénmín Jiěfàngjūn), que inclúe as
Forzas Terrestres
, a
Armada
, a
Forza Aérea
e unha forza nuclear estratéxica, o
Segundo Corpo de Artillaría
137
Con 2,3 millóns de elementos activos, o Exército Popular de Liberación ( EPL) é a forza militar maior do mundo, comandada pola
Comisión Militar Central
(CMC).
138
De acordo co goberno chinés, o gasto na milicia en 2012 sumou 100 mil millóns de US$, o segundo orzamento militar maior do mundo.
139
Porén, outras nacións como os Estados Unidos alegan que a China non informa o seu verdadeiro orzamento militar, que supostamente é máis alto que o orzamento oficial.
140
Militares da garda de honra chinesa
O Exército Popular de Liberación foi fundado o 1 de agosto de 1927 —o que se pode ver reflectido nos caracteres chineses 八一 na súa insignia, que significan ‘oito un’, é dicir, 1 de agosto— como a forza de combate do Partido Comunista na
guerra civil chinesa
, baixo o nome de Exército Vermello (en chinés simplificado, 紅軍; pinyin, hóngjūn).
141
Durante a
segunda guerra mundial
integrouse no
Exército Nacional Revolucionario
para combater a
ocupación xaponesa
e, unha vez gañada a guerra, tomou a súa denominación actual e proseguiu de novo de forma independente o enfrontamento cos nacionalistas que foron finalmente derrotados en 1949.
142
Desde entón interveu en varios conflitos tanto en territorio chinés como fóra deste, como é o caso do
conflito sino-vietnamita
ou as
protestas da praza de Tian'anmen de 1989
Hu Jintao
estableceu que os obxectivos do Exército Popular de Liberación eran a consolidación do status de mando do Partido Comunista; axudar a asegurar a soberanía, integridade territorial e seguridade doméstica a fin de continuar o desenvolvemento, salvagardar os intereses expansionistas da China e axudar a manter a paz mundial.
143
Liaoning
en 2017.
Como un país que ten
armas nucleares
recoñecidas, China é considerada unha potencia militar rexional e unha superpotencia militar emerxente.
144
De acordo co informe de 2013 do
Departamento de Defensa dos Estados Unidos
, o exército posúe entre cincuenta e setenta e cinco
mísiles de longo alcance
nucleares, xunto a outros
de curto alcance
145
Con todo, comparado aos outros catro membros permanentes do Consello de Seguridade da ONU, China ten unha
capacidade para realizar unha guerra expedicionaria
relativamente limitada.
146
Para remediar isto, desenvolveu numerosos proxectos —o seu primeiro
portaavións
entrou en servizo en 2012—,
147
148
149
e mantén unha frota substancial de
submarinos
, incluídos varios con
poder nuclear
e mísiles balísticos.
150
Ademais, China estableceu unha rede de relacións militares co estranxeiro ao longo das principais rotas marítimas.
151
Desde principios do século
XXI, fixo importantes progresos para modernizar a súa forza aérea, como a compra do
avión de combate
ruso
Sukhoi Su-30
e a fabricación das súas propias aeronaves, como a
Chengdu J-10
, e as
Shenyang J-11
J-15
J-16
147
Ademais atópase desenvolvendo os seus propios
avións furtivos
e numerosos
vehículos non tripulados
152
153
O exército tamén desenvolveu e adquiriu múltiples sistemas avanzados de mísiles,
154
incluídos un mísil antisatélites,
155
mísiles de cruceiro
156
e submarinos nucleares con ICBM.
157
Problemas sociopolíticos e dereitos humanos
editar
editar a fonte
Artigo principal
Dereitos humanos na República Popular da China
Protestas en favor do
cantonés
en Cantón, 2010
Movemento Democrático da China
, os activistas sociais e algúns membros do PCCh recoñeceron a necesidade de reformas políticas e sociais. Mentres que o control económico relaxouse de modo significativo desde os anos 1970, as liberdades políticas continúan moi restrinxidas. A constitución establece que os dereitos fundamentais dos cidadáns inclúen
liberdade de expresión
liberdade de prensa
, o dereito a un xuízo xusto,
liberdade de culto
sufraxio universal
dereito de propiedade
. Con todo, na práctica estes decretos non brindan protección significativa contra a persecución criminal por parte do Estado.
158
159
A censura dos discursos políticos e da información, máis notablemente en
Internet
160
161
é utilizada de maneira aberta e rutineira para calar as críticas ao goberno e o mandato do Partido Comunista.
162
163
En 2013,
Reporteiros Sen Fronteiras
colocou a China no posto 173 de 179 países no seu
Índice Anual de Liberdade de Prensa Mundial
164
Os habitantes do campo que migran ás cidades frecuentemente son tratados como
cidadáns de segunda
polo sistema de rexistro
hukou
, o cal controla o acceso aos
beneficios do estado
165
166
A miúdo os dereitos de propiedade son escasamente protexidos,
165
e os impostos desproporcionados afectan os cidadáns máis pobres.
166
Con todo, desde principios dos anos 2000 abolíronse ou reduciron varios impostos agropecuarios, e incrementáronse o número de servizos sociais para os residentes de zonas rurais.
167
168
Protestas en Hong Kong de 2019-2020
Algúns gobernos estranxeiros, ONG e axencias de noticias critican constantemente a desprotección dos
dereitos humanos na China
, ao alegar múltiples violacións aos dereitos civís como o encarceramento sen un xuízo, confesións forzadas,
tortura
extirpación forzada de órganos
, restricións aos dereitos fundamentais,
169
102
170
171
172
e o uso excesivo da
pena capital
173
174
O goberno suprime as manifestacións de organizacións que considera unha «ameaza potencial para a estabilidade social», como foi o caso das
protestas da Praza de Tian'anmen de 1989
. Regularmente, o Estado chinés é acusado de reprimir en grande escala e violar os dereitos humanos de cidadáns
uigures
tibetanos
, practicantes da disciplina espiritual de meditación
Falun Gong
ou dos
cristiáns en clandestinidade
, incluíndo campañas de políticas violentas, traslados forzosos e restricións á liberdade relixiosa.
175
176
177
O goberno respondeu ás críticas internacionais argumentando que a noción dos dereitos humanos debe tomar en conta o actual nivel de desenvolvemento económico do país e o «dereito do pobo á subsistencia e desenvolvemento».
178
Tamén salienta o aumento na
calidade de vida
da poboación, a taxa de
alfabetización
e a
esperanza de vida
desde os anos 1970, así como as melloras na seguridade laboral e os esforzos por combater os desastres naturais como as inundacións anuais do
Yangtzé
178
179
180
Ademais, algúns políticos chineses falaron en apoio á democratización, aínda que outros permanecen máis conservadores respecto diso.
181
Fixéronse múltiples intentos por lograr reformas importantes; por exemplo, en novembro de 2013 o goberno anunciou os seus plans de abolir o moi criticado programa de
reeducación polo traballo
99
Aínda que durante o século
XXI o goberno chinés volveuse máis tolerante coas ONG que ofrecen solucións prácticas e eficientes a varios problemas sociais, as actividades destas institucións continúan sendo fortemente reguladas polo Estado.
182
En materia de
dereitos humanos
, respecto á pertenza nos sete organismos da Carta Internacional de Dereitos Humanos, que inclúen o
Comité de Dereitos Humanos
(HRC), República Popular da China firmou ou ratificou:
República Popular da China
Status dos principais instrumentos internacionais de
dereitos humanos
183
CESCR
CCPR
CERD
CED
CEDAW
CAT
184
CRC
MWC
CRPD
CESCR
CESCR-OP
185
CCPR
CCPR-OP1
CCPR-OP2-DP
CEDAW
CEDAW-OP
186
CAT
CAT-OP
CRC
CRC-OP-AC
CRC-OP-SC
CRPD
CRPD-OP
187
Pertenza
Firmado e ratificado,
firmado pero non ratificado,
nin firmado nin ratificado,
sen información,
accedeu a firmar e ratificar o órgano en cuestión, pero tamén recoñece a competencia de recibir e procesar comunicacións individuais por parte dos órganos competentes.
Divisións administrativas
editar
editar a fonte
Artigo principal
División Administrativa da República Popular da China
A República Popular da China articúlase oficialmente en tres niveis:
188
Provincias: o país divídese en provincias, rexións autónomas, concellos baixo xurisdición central e rexións administrativas especiais.
Distritos: as provincias e rexións autónomas divídense en prefecturas autónomas, distritos, distritos autónomos e cidades.
Cantóns: os distritos e distritos autónomos repártense en cantóns, cantóns de minorías étnicas e poboados.
A República Popular da China mantén o control administrativo sobre vinte e dúas
provincias
e considera a
Taiwán
como a súa provincia número 23, malia que a illa de Taiwán está gobernada independentemente pola
República da China
189
A China tamén inclúe cinco subdivisións chamadas oficialmente
rexións autónomas
Xinjiang
Mongolia Interior
Tíbet
Ningxia
Guangxi
) nas que existe unha minoría étnica e que teñen unha autonomía maior; catro municipios baixo xurisdición central (
Pequín
Tianjin
Shanghai
Chongqing
) e dúas
rexións administrativas especiais
Hong Kong
Macau
), que gozan de certo grao de autonomía política. Estas vinte dúas provincias, cinco rexións autónomas e catro concellos coñécense en conxunto como a «
China continental
», un termo que usualmente exclúe a Hong Kong e Macau. Pola súa parte, o goberno da República da China non recoñece ningunha destas divisións administrativas, pois reclama toda a extensión da República Popular da China como parte do seu territorio.
Provincias
Nome
Chinés
Capital
Área
(km²)
Poboación
Anhui
安徽 (Ānhuī)
Hefei
139.057
61
706
238
Fujian
福建 (Fújiàn)
Fuzhou
123.603
35
801
740
Gansu
甘肃 (Gānsù)
Lanzhou
464.186
26
184
538
Cantón
广东 (Guǎngdōng)
Cantón
177.933
79
383
035
Guizhou
贵州 (Guìzhōu)
Guiyang
176.505
36
407
728
Hainan
海南 (Hǎinán)
Haikou
34.353
112
834
Hebei
河北 (Héběi)
Shijiazhuang
187.991
69
602
378
Heilongjiang
黑龙江 (Hēilóngjiāng)
Harbin
432.477
36
704
334
Henan
河南 (Hénán)
Zhengzhou
166.499
93
652
065
Hubei
湖北 (Húběi)
Wuhan
185.125
61
692
449
Hunan
湖南 (Húnán)
Changsha
211.836
64
406
395
Jiangsu
江苏 (Jiāngsū)
Nanjing
97.607
75
176
989
Jiangxi
江西 (Jiāngxī)
Nanchang
167.430
41
398
079
Jilin
吉林 (Jílín)
Changchun
192.105
27
502
884
Liaoning
辽宁 (Liáoníng)
Shenyang
147.785
42
600
752
Qinghai
青海 (Qīnghǎi)
Xining
716.693
001
307
Shaanxi
陕西 (Shǎnxī)
Xi'an
205.693
36
641
032
Shandong
山东 (Shāndōng)
Jinan
156.867
92
809
165
Shanxi
山西 (Shānxī)
Taiyuan
157.023
34
415
373
Sichuan
四川 (Sìchuān)
Chengdu
491.146
83
725
263
Yunnan
云南 (Yúnnán)
Kunming
393.734
44
948
507
Zhejiang
浙江 (Zhèjiāng)
Hangzhou
103.900
47
964
394
Rexións autónomas
Nome
Chinés
Capital
Área
(km²)
Poboación
Guangxi
广西 (Guǎngxī)
Nanning
241.410
44
553
455
Mongolia Interior
内蒙古 (Nèi Měnggǔ)
Hohhot
218
698
24
259
735
Ningxia
宁夏 (Níngxià)
Yinchuan
55.461
900
848
Xinjiang
新疆 (Xīnjiāng)
Ürümqi
774
034
19
988
711
Tíbet
西藏 (Xīzàng)
Lhasa
268
947
810
767
Municipalidades
Nome
Chinés
Área
(km²)
Poboación
Pequín
北京 (Běijīng)
16.808
14
933
274
Chongqing
重庆 (Chóngqìng)
82.403
31
610
196
Shanghai
上海 (Shànghǎi)
6.341
17
805
281
Tianjin
天津 (Tiānjīn)
11.632
10
315
894
Rexións adminsitrativas especiais
Nome
Chinés
Área
(km²)
Poboación
Hong Kong
香港 (Xiānggǎng)
2.755
374
900
Macau
澳門 (Àomén)
115,3
650
900
Xeografía
editar
editar a fonte
Imaxe satélite 2005.
O territorio da República Popular da China esténdese por gran parte da
Asia Oriental
. É o
segundo país maior
do mundo por área territorial,
190
despois de
Rusia
, e é o terceiro ou cuarto por área total, logo de Rusia, Canadá e, dependendo da definición de área total, Estados Unidos.
nota 1
Usualmente estímase a área total da China en ao redor de 9
600
000
km².
191
As cifras específicas varían de 9
572
900
km² de acordo coa
Encyclopædia Britannica
192
a 9
596
961
km² segundo o Anuario Demográfico da ONU,
193
e 9
596
960
km² segundo
The World Factbook
194
Cunha lonxitude total de 22
457
km,
194
China posúe a fronteira terrestre máis longa do mundo. Esténdese desde a desembocadura do
río Yalu
na fronteira con
Corea do Norte
, ata o
golfo de Tonkín
no límite con
Vietnam
195
China comparte fronteiras con catorce nacións, máis que ningún outro país, e iguala o número de veciños de Rusia.
196
Limita con Vietnam,
Laos
Myanmar
(Birmania) no
Sueste asiático
; coa
India
Bután
, o
Nepal
Paquistán
nota 2
na
Asia do Sur
; con
Afganistán
Tadjiikistán
Kirguizistán
Kazakhstán
na
Asia Central
; e con
Rusia
Mongolia
Corea do Norte
na Asia Oriental. Ademais, comparte fronteiras marítimas con
Corea do Sur
, o
Xapón
, Vietnam,
Filipinas
e Taiwán.
O territorio da China esténdese entre as latitudes 18° e 54° N e as lonxitudes 73° e 135° E. O relevo varía de modo significativo ao longo da súa extensión cunha gran variedade de paisaxes diferentes. No leste, ao longo das costas do
mar Amarelo
e o
mar da China Oriental
, atópanse as extensas
chairas aluviais
densamente poboadas, mentres que máis ao norte, nos bordos da meseta de Mongolia Interior, predominan os amplos pasteiros. Os outeiros e as cordilleiras baixas cobren o sur da China, mentres que os
deltas
dos dous principais ríos chineses —o
Huang He
e o
Chang Jiang
]— sitúanse na rexión centro-leste. Outros ríos importantes inclúen o
Xi
Mekong
Brahmaputra
Amur
. Ao oeste asíntanse as grandes cordilleiras, máis notablemente os
Himalaias
. As mesetas altas abarcan os lugares máis áridos do norte, como os
desertos
de
Taklamakan
e de
Gobi
. Debido á seca e a prácticas agrícolas prexudiciais, as tormentas de area convertéronse en habituais na primavera. O deserto do Gobi estendeuse e é o principal responsábel destas tormentas que afectan o nordés chinés así como
Corea
e o
Xapón
. O punto máis alto do mundo, o monte
Everest
(8848 msnm), atópase na fronteira chinés- nepalesa.
197
O punto máis baixo do país, e o terceiro máis baixo do mundo, é o leito lacustre seco do
lago Ayding
(-154 m) na
depresión de Turfán
198
Clima
editar
editar a fonte
Deserto de Gobi
Monzón no bosque tropical de Guangxi.
Paisaxe montañosa do
Tíbet
O clima da China está dominado en gran parte pola
estación seca
e os
monzóns
, que provocan unha pronunciada diferenza de temperaturas entre o inverno e o verán. No inverno, os ventos do norte que proveñen de latitudes máis altas son secos e fríos; no verán, os ventos do sur que proveñen das zonas costeiras son cálidos e húmidos.
199
O clima varía de rexión a rexión debido á complexa orografía do país, aínda que se poden diferenciar en tres grandes zonas. A zona
monzónica
do
leste
, no que hai un clima húmido; a zona seca do noroeste, onde o clima é seco; e ó
sur
, na meseta do Tíbet, o clima é frío.
200
O clima das montañas caracterízase por unha gran cantidade de chuvias, particularmente entre os 600 e os 2000
msnm
, onde as precipitacións adoitan estar por riba dos 1000
mm
, aínda que a partir dos 1000
msnm son en forma de
neve
201
O oriente, a costa e o sur teñen un
clima subtropical
húmido. É un clima cálido dominado polos monzóns e ocasionalmente chegan ventos polares da zona de
Siberia
. As temperaturas oscilan entre os 15 e os 30
°C e as precipitacións varían moito: máis de 1000
mm no sur e menos de 500
mm no norte.
201
clima continental
húmido aparece no nordés do país e nas zonas de transición entre o clima seco e o subtropical húmido; as precipitacións son menos abondosas —entre 500
mm e 800
mm anuais—, e as temperaturas son calorosas no
verán
e moi frías no
inverno
, pola influencia do
anticiclón siberiano
. En ocasións chegan masas de aire do clima subtropical húmido que traen chuvias e temperaturas cálidas canda si.
201
Un dos principais problemas ambientais na China é a continua
expansión dos seus desertos
, particularmente o
deserto de Gobi
202
203
Aínda que as barreiras de árbores plantadas dende a década de 1970 reduciron a frecuencia das
tormentas de area
, as secas prolongadas, o esgotamento dos acuíferos co descenso do nivel freático continúan e provocan
tormentas de po
que invaden o norte da China cada primavera, e que en ocasións se esparexen a outras partes do afastado Oriente, incluíndo Corea e o Xapón. De acordo co supervisor de medio ambiente Sepa, a China perde 4.000
km² por ano debido á desertización.
204
A calidade da auga, a
erosión
e o descontrol da contaminación convertéronse en problemas importantes que afectan as relacións da China con outros países. O derretemento dos
glaciares
no
Himalaia
podería levar a unha seca que afectaría a centos de millóns de persoas.
205
Flora e fauna
editar
editar a fonte
A China é un dos dezasete
países megadiversos
206
e xace en dúas das
ecorrexións
maiores do mundo: a
paleártica
e a
Indomalaia
. Ten máis de 34.687 especies de
anfibios
aves
mamíferos
réptiles
plantas vasculares
, o terceiro país máis biodiverso da Terra, só despois do
Brasil
Colombia
207
De feito, é fogar de 551 especies de mamíferos (o 3º do mundo),
208
1.221 especies de paxaros (8° do mundo),
209
424 especies de réptiles (7° do mundo)
210
e 333 especies de anfibios (7° do mundo).
211
Das especies endémicas de mamíferos do país, destacan: o
oso panda
, o
Rhinopithecus
, o
tigre do sur da China
, o
Crossoptilon mantchuricum
, a
Grus japonensis
, o
Nipponia nippon
, o
golfiño branco de río
e o
caimán chinés
Un
panda xigante
na
Reserva natural nacional Wolong
Sichuan
Dentro do seu territorio hai máis de 32.000 especies de plantas vasculares e alberga unha gran variedade de bosques.
212
Os bosques fríos de
coníferas
predominan no norte e son o hábitat de animais como o
alce
, o
oso negro asiático
e máis de 120 especies de aves.
213
No
sotobosque
de coníferas húmidas pódese atopar
bambú
214
teixo
e o
xenebreiro
residen a maiores altitudes, onde o
rododendro
substitúe o bambú. Os bosques subtropicais, que predominan no centro e sur, son o fogar de máis de 146.000 especies de flora.
213
As
selvas
tropicais e estacionais, aínda que restrinxidas a
Yunnan
Hainan
, conteñen un cuarto de tódalas especies animais e vexetais que se poden atopar no país.
213
Na China medran máis de 10.000 especies de
fungos
215
dos cales, case 6.000 son
fungos superiores
216
Outras especies de plantas importantes inclúen:
metasequoia
, o
ciprés chinés
, a
cathaya
, o
abeto chinés
, o
alerce dourado
, o
piñeiro taiwanés
, o
ciprés fuxiano
, a
davidia
, a
guatapercha
e a
campotecia
217
A vida silvestre chinesa comparte o seu hábitat e é presionada pola poboación de
Homo sapiens
maior do mundo. Polo menos 840 especies animais atópanse ameazadas, vulnerables ou en perigo de extinción, principalmente debido ás actividades humanas, como a destrución do seu hábitat, contaminación e obtención de alimentos, peles e ingredientes para a medicina tradicional.
218
As especies ameazadas están protexidas pola lei, e en 2005 existían máis de 2349 áreas protexidas que abarcaban unha área total de 149,95 millóns
ha
, o 15
% do territorio chinés.
219
O 11 de xuño de 1992 o goberno asinou o
Convenio sobre a Diversidade Biolóxica
de
Río de Xaneiro
, e converteuse en membro da convención o 5 de xaneiro de 1993.
220
Posteriormente produciu o Plan Nacional de Acción e Estratexia de Biodiversidade, que tras unha revisión foi aceptado pola convención o 21 de setembro de 2010.
221
Medio ambiente
editar
editar a fonte
A contaminación do aire é un dos graves problemas ambientais que afectan as cidades chinesas.
En décadas recentes a China sufriu dunha severa contaminación e deterioración ambiental.
222
223
Aínda que as regulacións como a Lei de Protección Ambiental de 1979 son moi estritas, non son ben aplicadas, xa que a miúdo son ignoradas polas comunidades locais e os funcionarios do goberno en favor dun rápido crecemento económico.
224
China é o país co segundo maior número de mortos debido á contaminación do aire, despois da India. Prodúcense aproximadamente 1 millón de mortes anuais causadas pola exposición á contaminación do aire ambiental.
225
226
A contaminación urbana do aire é un problema de saúde severo no país; o
Banco Mundial
estimou que dezaseis das vinte cidades máis contaminadas do planeta están na China.
227
Tamén é o maior emisor de
dióxido de carbono
228
e foi clasificado como o décimo terceiro maior enemisor
per cápita
229
Ten así mesmo problemas de abastecemento e contaminación na auga: case 298 millóns de chineses nas zonas rurais non teñen acceso a
auga potable
230
e en 2011 o 40% dos ríos do país estaban contaminados por refugallos industriais e agrícolas.
231
E está a empeorar porque as secas son máis severas, particularmente no nordés.
232
233
Con todo, China é o país líder en investimentos en
enerxía renovable
, ao investir máis de 52
000 millóns de
dólares
en 2011;
234
235
236
e é un importante fabricante en tecnoloxías para a enerxía renovable.
237
238
Para 2009, máis do 17
% da enerxía chinesa proviña de fontes renovables, especialmente
centrais hidroeléctricas
, coas que a China ten unha capacidade total instalada de 197 GW.
239
En 2011, o goberno anunciou os seus plans para investir catro billóns de
iuans
(US$ 618
550 millóns) en infraestrutura hidráulica e proxectos de
desalinización
nun prazo de dez anos, e para completar a construción dun sistema de prevención de inundacións e anti-secas para 2020.
232
240
En 2013, China iniciou un proxecto de cinco anos valorado en 277 mil millóns de dólares para reducir a contaminación do aire, particularmente no norte do país.
241
Economía
editar
editar a fonte
Edificio da bolsa de valores de Shanghái. Shanghái ten un dos PIB máis altos entre as cidades do mundo, cun total de US$304
000
000
000 en
2011
242
Artigo principal
Economía da República Popular China
Aínda que en 2014, e medido en termos de
PIB nominal
, China era a segunda economía mundial (US$
10,36
billóns
) de acordo co
Fondo Monetario Internacional
(FMI),
243
en termos de
paridade de poder adquisitivo
(US$
17,63
billóns
en 2014), a economía chinesa era xa a primeira do mundo,
243
por diante dos Estados Unidos. No ano 2012, o seu
PIB
PPA
per cápita foi de US$
9055,
243
mentres que o PIB nominal per cápita foi de US$
6071. En ambos os casos, está situado da orde da posición noventa entre
países con maior PIB per cápita
243
China é membro da
Organización Mundial do Comercio
(OMC) e é a potencia mercantil maior do mundo, cuxas transaccións en 2012 tiveron un valor estimado de US$
3,87 billóns.
244
As súas
reservas internacionais
alcanzaron US$
2,85 billóns no final do ano 2010, un incremento de 18,7% sobre o valor do ano anterior, por moito, as reservas maiores do mundo.
245
246
Para 2009, China contaba cun estimado de US$
1,6 billóns en
valores
dos Estados Unidos
247
En 2012, foi o maior receptor da
investimento estranxeiro directo
(IED) ao atraer máis de US$
253 mil millóns.
248
Tamén inviste no estranxeiro, o seu IED noutros países ascendeu a $62
400 millóns en 2012,
248
e varias compañías chinesas compraron un gran número de empresas do estranxeiro.
249
A súa taxa de cambio sobrevaluada provocou friccións con outras das grandes economías,
250
251
252
253
e tamén foi criticada pola fabricación de grandes cantidades de
produtos falsificados
254
255
Gráfica que compara o PIB nominal de 2012 das economías
máis importantes en millardos de US$, segundo datos do
FMI
256
A nación colocouse no posto vinte e nove do
indice de competitividade global
de 2013,
257
aínda que o mesmo ano situouse no número 136 de 179 países no
Índice de Liberdade Económica
258
No 2011, sesenta e un compañías chinesas apareceron dentro do
Fortune Global 500
259
Segundo os seus ingresos totais de 2011, tres das dez compañías máis valiosas do mundo eran chinesas:
Sinopec Group
(5°),
Corporación Nacional de Petróleo da China
(6°) e
State Grid
(7°).
259
No 2012 máis de 300 millóns de chineses pertencían á clase media, definida como aqueles cunha renda anual entre US$
10
000 e US$
60
000.
260
De acordo co
Informe Hurun
, o número de multimillonarios chineses pasou de 130 en 2009 a 251 en 2012, sendo deste xeito o segundo país con máis multimillonarios no mundo.
261
262
No 2012, o mercado comerciante polo miúdo chinés tivo un valor de US$
3,2 billóns
263
e está a crecer a un ritmo maior ao 12
% anual,
264
mentres que o mercado de bens luxosos expandiuse inmensamente e representou o 27,5
% do total global.
265
Con todo, en anos recentes o rápido crecemento económico contribuíu a crear unha severa
inflación
266
267
que produciu un aumento na regulación e restricións do goberno.
268
China ten un nivel moi alto de desigualdade económica,
269
que se incrementou nas últimas décadas;
270
en 2012, o seu
coeficiente de Gini
foi de 0,474.
271
Historia económica e crecemento
editar
editar a fonte
A rúa Nanjing é unha das zonas comerciais máis importantes de Shanghai.
Desde a súa fundación en 1949 e ata final de 1978, China era unha
economía planificada
, similar á
Unión Soviética
. Logo da morte de Mao en 1976 e o final subsecuente da
Revolución Cultural
Deng Xiaoping
e os novos líderes chineses
comezaron a reformar o sistema económico
cara a unha
economía mixta
, orientada a unha de mercado baixo o dominio dun só partido. Desmantelaron as
granxas
colectivas e privatizaron as terras, reestruturaron as empresas paraestatais e pecharon aquelas que xa non eran viables, o que provocou despedimentos masivos, fixeron que o comercio co exterior fose o seu principal obxectivo e estableceron as
zonas económicas especiais
na zona costeira, convertendo a China nunha das maiores potencias manufactureiras do mundo, sobre todo no sector da produción de electrodomésticos, debido o baixo custo da man de obra (un traballador chinés ten unha renda inferior á metade dun mexicano). Isto levou a que o interior do país siga nunhas condicións terceiromundistas, mentres as provincias costeiras e, sobre todo, as cidades teñen a segunda maior clase media do planeta.
Desde que comezou a liberalización económica en 1978, China sempre estivo entre as economías mundiais de máis rápido crecemento,
272
que depende en gran parte dos investimentos e as exportacións.
273
De acordo co FMI, entre 2001 e 2010 o
crecemento económico
anual medio foi de 10,5
%. Entre 2007 e 2011, a súa taxa de crecemento foi equivalente á suma de todos os países do
G7
274
Segundo o
Índice de Xeradores de Crecemento Global
feito por
Citigroup
en febreiro de 2011, China ten unha taxa de crecemento moi alta entre o grupo.
275
A súa alta produtividade, baixo custo da man de obra e a relativamente boa infraestrutura fixérono un líder global da industria. Con todo, a economía chinesa gasta moita enerxía e é ineficiente;
276
foi o maior consumidor de enerxía no 2010,
277
depende do carbón para a produción de máis do 70
% da enerxía que utiliza, e en 2013 pasou aos Estados Unidos como o maior importador de petróleo.
278
279
O crecemento económico e a industrialización danaron o medio ambiente. A principios dos anos 2010, a taxa de crecemento comezou a desacelerarse debido aos seus problemas nos créditos bancarios nacionais, a menor demanda das exportacións chinesas e dificultades na economía global.
280
281
282
Relacións económicas internacionais
editar
editar a fonte
Exportacións a
195
Importacións de
195
País
Porcentaxe
País
Porcentaxe
Estados
Unidos
17,2
Xapón
9,8
Hong Kong
15,8
Corea do Sur
9,2
Xapón
7,4
Estados
Unidos
7,1
Corea do Sur
4,3
Alemaña
5,1
Outros
55,3
Outros
68,8
En 2000, o
Congreso dos Estados Unidos
aprobou as «relacións normais permanentes de comercio» (PNTR) para permitir que as exportacións chinesas entrasen coas mesmas tarifas baixas que os bens provenientes doutros países.
283
China converteuse en membro da
Organización Mundial do Comercio
o 11 de decembro de 2001.
284
En 2004 propuxo a creación do Cume da Asia Oriental (CAO) como un foro para combater os problemas de seguridade rexional.
285
A CAO, que inclúe á
ASEAN + Tres
, India,
Australia
Nova Zelandia
, celebrou a súa primeira reunión en 2005. Tamén é membro fundador da Organización para a Cooperación de Shanghai ( OCS), xunto con Rusia e as repúblicas da Asia Central.
En anos recentes, China xogou un papel importante para a creación de
áreas de libre comercio
e pactos de seguridade entre os seus veciños de Asia e o Pacífico.
Desde o 1 de xaneiro do 2010 está en vigor a
Área de Libre Comercio ANSA-China
entre os dez estados membros da
Asociación de Nacións do Sueste Asiático
(ASEAN) e a República Popular da China.
286
287
A área de Libre Comercio ANSA-China é a maior zona de libre comercio en termos de poboación e a terceira maior en termos de volume.
288
289
China ten un
superávit económico
moi significativo cos Estados Unidos, o seu principal mercado de exportacións.
290
A principios dos anos 2010, os políticos estadounidenses argumentaron que o
iuan chinés
estaba desvalorizado dun modo significativo, co que a China obtiña unha vantaxe inxusta nos negocios.
291
250
292
En décadas recentes, a nación seguiu a política de achegarse aos gobernos africanos para o comercio e cooperación bilateral;
293
294
295
en 2012, o comercio chinés-africano tivo un valor de US$
160 mil millóns.
296
Tamén creou lazos máis estreitos coas principais economías suramericanas: é o principal socio financeiro do
Brasil
e está a fomentar acordos estratéxicos coa
Arxentina
297
298
Turismo
editar
editar a fonte
Véxase tamén
Patrimonio da Humanidade na China
Danxia
val de Jiuzhaigou
foi declarado
Patrimonio da Humanidade
pola
Unesco
en 1992.
299
turismo
converteuse nun factor importante na mellora da competitividade internacional do país.
300
O sector turístico medrou notablemente nos últimos anos; en 2007 supoñía un 6,1
% do seu PIB e estímase que en 2020 contribuirá co 11
%.
301
302
No 2010, China era o terceiro país máis visitado do mundo,
303
con 55,7
millóns de visitantes internacionais.
304
Ademais, esta rama vese moi beneficiada polo turismo nacional; en outubro de 2012, preto de 740 millóns de chineses viaxaron dentro das fronteiras do país.
305
China é o segundo país do mundo con máis lugares declarados
Patrimonio da Humanidade
pola
Unesco
, con 52, só detrás de
Italia
306
Entre os principais destinos turísticos do país destacan: a
Gran Muralla China
, a
Cidade Prohibida
en Pequín, o
Mausoleo de Qin Shihuang
, as
Montañas de Guilin
, o
río Yangtzé
, o palacio de
Potala
e o
val de Jiuzhaigou
307
Infraestrutura
editar
editar a fonte
Enerxía
editar
editar a fonte
Artigo principal
Política enerxética da China
Encoro das Tres Gargantas
, a maior
central hidroeléctrica
do mundo
China é o país que máis
enerxía
produce e consome en todo o mundo.
308
309
En 2012 xerou uns 4,94
billóns de
kWh
de enerxía eléctrica, cunha capacidade eléctrica instalada de 1 146 millóns de kW.
195
En 2013, máis do 70
% da enerxía producida no país xerouse con combustibles fósiles; a súa dependencia do
carbón
provoca que sexa o maior produtor e consumidor deste mineral no mundo, ademais de ser o principal emisor de
dióxido de carbono
e outros
gases de efecto invernadoiro
do planeta.
310
Para remediar isto, o goberno comezou a investir en novos proxectos para o aproveitamento da enerxía de fontes renovables, como a
enerxía hidroeléctrica
, a
enerxía eólica
, a
enerxía solar
, a
enerxía xeotérmica
, a
biomasa
e os
biocombustibles
311
De feito, China é un dos países onde a enerxía eólica e solar experimentou un crecemento máis vertixinoso e, en poucos anos, converteuse no país con maior potencia instalada de ambas as tecnoloxías.
312
313
China en 2017 contaba tamén con trinta e oito
reactores nucleares
en operación en todo o seu territorio, mentres que outros dezanove atópanse en construción;
314
en 2012, a
enerxía nuclear
representaba soamente o 1,1
% da capacidade total instalada.
310
De igual maneira, no 2016 a súa produción de
petróleo
ascendeu a máis de 3,98
millóns de barrís por día, o sexto produtor do mundo.
315
A pesar disto, o crecemento económico constante provoca que esta produción sexa insuficiente para satisfacer as demandas do país, polo que ten que importar petróleo de Rusia, Medio Oriente, Asia Central e África.
316
No 2013, China superou aos Estados Unidos como o maior importador de petróleo cru no mundo,
317
pois case a metade do petróleo utilizado na China provén do estranxeiro.
318
Telecomunicacións
editar
editar a fonte
En setembro de 2013, China tiña o
maior número de teléfonos móbiles
no mundo, con máis de mil millóns de usuarios activos.
319
Tamén ten o maior número de
usuarios de Internet
e de
banda larga
320
con máis de 591 millóns de internautas en 2013, o equivalente a case o 44
% da poboación.
321
Un informe do 2013 atopou que a velocidade de conexión a Internet media era de 3,14
MB/s.
322
Nese mesmo ano, China contaba co 24
% dos aparellos conectados a Internet en todo o mundo.
323
China Telecom
China Unicom
, os dous provedores de banda larga maiores do mundo, acaparan o 20
% dos usuarios de Internet do planeta. China Telecom ten máis de 50 millóns de clientes, mentres que China Unicom proporciona servizo a máis de 40 millóns.
324
Varias compañías de telecomunicacións, especialmente
Huawei
ZTE
, foron acusadas de espionaxe por parte do exército chinés.
325
Transporte
editar
editar a fonte
ponte Duge
é a máis alta do mundo cos seus 269
m.
Desde o final dos anos 1990, a rede nacional de estradas expandiuse de modo significativo mediante a creación da rede de autoestradas coñecida como Sistema Nacional de Autoestradas Principais ( SNAP). En 2011, as súas autoestradas tiñan unha lonxitude de máis de 85
000 km, unha das maiores do mundo.
326
O número de vehículos particulares incrementouse rapidamente, de modo que en 2009 superou aos Estados Unidos como o maior mercado automobilístico, con vendas que excederon os 13,6 millóns de unidades.
327
Os analistas predín que as vendas anuais de automóbiles poden elevarse ata 40 millóns para 2020.
328
Un efecto colateral deste rápido crecemento na rede de estradas é o aumento nos accidentes automobilísticos,
329
aínda que se cita a escasa lexislación viaria como unha posible causa —en 2011 preto de 62
000 chineses morreron nun accidente—.
330
Nas zonas urbanas, as bicicletas aínda son un medio de transporte bastante común, a pesar da prevalencia dos automóbiles; en 2012, había aproximadamente 470 millóns de bicicletas na China.
331
Atrio do novo
Aeroporto Internacional de Pequín- Daxing
, inaugurado en 2019.
Os ferrocarrís chineses, propiedade do Estado,
332
son os máis utilizados a nivel internacional, pois transportan a cuarta parte dos pasaxeiros e mercadorías por ferrocarril no mundo.
333
Debido á gran demanda, o sistema tende a sobresaturarse, particularmente durante as festividades, como o
Chunyun
durante o
Ano Novo Chinés
333
Tan só en 2010, a rede de ferrocarrís estímase que transportou a 1
800 millóns de pasaxeiros.
334
O tren de
levitación magnética
Shanghai Maglev
China posúe máis de 9
676 km de vías de alta velocidade.
335
En decembro de 2012, inaugurouse o primeiro tramo do ferrocarril de alta velocidade máis longo do mundo, que unirá Pequín con Guangzhou.
336
Espérase que máis de 16
000 km destas vías estean operativas para 2020.
334
O sistema do
metro
tamén se está desenvolvendo de maneira rápida nas principais cidades, xa sexa como subterráneo ou como
tren lixeiro
337
Tamén está a producir o seu propio sistema de posición e
localización por satélite
, chamado
Beidou
, que comezou a ofrecer servizos de navegación comercial en Asia no 2012,
338
e planéase que a súa cobertura de todo o continente sexa para 2020.
339
No 2013, máis de dous terzos dos aeroportos en construción de todo o mundo atopábanse na China,
340
Boeing
espera que a frota comercial activa no país crecerá de 1910 avións en 2011 a 5980 no 2031.
340
Con todo o 80
% do espazo aéreo chinés permanece restrinxido só para uso militar, e as aeroliñas chinesas foron oito das dez peores empresas aéreas de Asia en termos de atrasos.
341
No 2011 o
Aeroporto Internacional de Pequín
era o segundo máis transitado do mundo, cun tráfico de pasaxeiros de 78
675
058 persoas. O segundo máis importante é o
Aeroporto Internacional de Hong Kong
, o décimo aeroporto máis transitado a nivel internacional cun tráfico de 53
328
613 de pasaxeiros. O terceiro e cuarto en importancia son o
Aeroporto Internacional Baiyun
en
Cantón
e o
Aeroporto Internacional Pudong
en
Shanghai
—o 19.º e 20.º máis transitados no mundo—, con 45,04 e 41,44
millóns de pasaxeiros, respectivamente.
342
Abastecimento de auga e saneamento
editar
editar a fonte
A infraestrutura de subministración de auga e saneamento na China enfróntase a desafíos como a rápida urbanización, así como a
escaseza de auga
, a
contaminación
e a
polución
343
Segundo os datos presentados polo Programa Conxunto de Vixilancia para o Abastecemento de Auga e o Saneamento da
OMS
UNICEF
en 2015, aproximadamente o 36% da poboación rural da China aínda non tiña acceso a un saneamento mellorado.
344
Proxecto de Transferencia de Auga Sur-Norte
en curso ten a intención de reducir a escaseza de auga no norte.
345
Demografía
editar
editar a fonte
Artigo principal
Demografía da República Popular da China
Véxase tamén
Política do fillo único
liña Heihe Tengchong
que o xeógrafo chinés Hu Huanyong imaxinou en 1935. En 2002, ao leste da liña atopábase o 43
% da superficie e vivía o 94
% da poboación do país.
Imaxe de satélite
do territorio chinés e doutras partes da
Asia Oriental
á noite. As provincias costeiras do leste do país están moito máis densamente poboadas que as campiñas chinesas do oeste
O censo nacional de 2010 rexistrou que a poboación da República Popular da China era de aproximadamente 1
370
536
875 habitantes. Preto do 16,6
% era menor de catorce anos, 70,14
% tiña entre 15 e 59 anos e 13,26
% tiña máis de sesenta anos.
346
Extimase que a taxa de crecemento demográfico en 2013 foi de 0,46
%.
347
China adoitaba ter a maior parte dos pobres do mundo o igual que adoita ter a gran parte da clase media do mundo.
348
Aínda que é un país de renda media segundo o estándar occidental, o rápido crecemento da China sacou centos de millóns de persoas da pobreza desde 1978.
272
Con todo, estímase que preto de 10
% da poboación aínda vive baixo a
liña de pobreza
de 1
USD por día; esta cifra descendeu do 64
% en 1978.
349
Desde o final de 2007 o desemprego urbano mantense en ao redor do 4
%,
350
aínda que a taxa de desemprego en todo o país foi do 6,4
% en 2013.
195
Dadas as preocupacións sobre o crecemento da poboación, China nunha tentativa de limitar a súa poboación adoptou un límite de dous fillos durante a década de 1970 e, en 1979, comezou a avogar por un límite aínda máis estrito a
un só fillo
e nas zonas rurais a dous cando o primeiro é nena. Debido a que os nenos son considerados economicamente máis útiles nas áreas rurais, existe un alto índice de abortos e de abandono de recentemente nadas, para tentar asegurar que o segundo neno sexa home. Isto dá como resultado unha proporción entre sexos de 115 nenos nacidos por cada 100 nenas, o cal é todo o contrario ao índice natural, aínda que é comparábel co que sucede en
Corea do Sur
. Isto levou ás autoridades a salientar a importancia da muller e chegouse a prohibir a utilización de métodos médicos para predicir o sexo do feto.
351
A partir de mediados da década de 1980, con todo, dada a impopularidade dos límites estritos, China comezou a permitir algunhas excepcións importantes, particularmente nas áreas rurais, o que resultou no que na realidade foi unha política infantil de "1.5" desde mediados da década de 1980 ata 2015 (as minorías étnicas estaban exentas do límite dun fillo). A seguinte flexibilización importante da política promulgouse en decembro de 2013, o que permite ás familias ter dous fillos se un dos pais é fillo único.
352
En 2016, a política dun fillo substituíuse por unha política de dous fillos.
353
A política, xunto coa preferencia tradicional chinesa polos nenos, puido contribuír a un desequilibrio na proporción de sexos ao nacer.
354
355
Os datos do censo de 2010 implican que a taxa de fecundidade total pode estar ao redor de 1,4, aínda que debido á subnotificación de nacementos pode estar máis preto de 1,5–1,6.
356
Segundo ese mesmo censo, a proporción de sexos ao nacer foi de 118,06 nenos por cada 100 nenas,
357
que está máis aló do rango normal de ao redor de 105 nenos por cada 100 nenas.
358
Así mesmo tamén atopou que os homes representaban o 51,27 por cento da poboación total. [463] Con todo, a proporción de sexos na China está máis equilibrada que en 1953, cando os homes representaban o 51,82 por cento da poboación total.
357
Cun incremento duns 10 millóns de habitantes anuais, estímase que no
2043
terá uns 1.550 millóns de poboadores.
Poboación total: 1.295,33 millóns de habitantes
Poboación urbana: 455,94 millóns de persoas (36.09%)
Poboación rural: 807,39 millóns de persoas (63.91%)
Taxa de Crecemento Demográfico Natural: 1.07%
(Axencia de Noticias Xinhua da China, 2005)
Etnicidade
editar
editar a fonte
Mapa etnolingüístico da China
Artigos principais
Etnias chinesas
Minorías étnicas da China
A China recoñece oficialmente cincuenta e seis grupos étnicos, o máis numeroso destes é o
han
, que constitúe o 91,51
% da poboación total.
346
Os han —o grupo étnico maior do mundo—
359
superan en número as demais etnias en todas as provincias, exceptuando o
Tíbet
Xinjiang
360
Segundo o censo de 2010, as minorías étnicas representan o 8,49
% da poboación.
346
As etnias minoritarias están repartidas principalmente pola zona oeste do país, cada unha ten a súa propia historia e subtipos dentro das mesmas.
361
Entre as grandes minorías étnicas inclúense os
zhuang
(16 millóns),
manchús
(10 millóns),
hui
( 9 millóns),
miao
(8 millóns),
uigures
(7 millóns),
yi
(7 millóns),
tujia
(5,75 millóns),
mongois
(5 millóns),
tibetanos
(5 millóns),
buyei
(3 millóns) e
coreanos
(2 millóns).
362
Comparado co censo de 2000, os han creceron un 5,74
%, é dicir 66
537
177 habitantes, mentres que a poboación das cincuenta e cinco minorías combinadas creceu un 6,92
%, é dicir 7
362
627 habitantes.
346
O censo de 2010 rexistrou un total de 593
832 cidadáns estranxeiros vivindo na China. Os grupos maiores proviñan de Corea do Sur (120
750), Estados Unidos (71
493) e o Xapón (66
159).
346
363
Idiomas
editar
editar a fonte
Artigos principais
Lingua chinesa
Linguas da China
Os idiomas máis falados no país pertencen á familia de
linguas sino-tibetanas
, a miúdo englobadas baixo a denominación de «
idioma chinés
».
364
Este macroidioma está conformado por varios
dialectos
; os máis falados destes son: o
mandarín
—falado polo 70
% da poboación—,
365
wu
—incluído o
shanghainés
—, o
yue
—incluído o
cantonés
e o
toisanés
—, o
min
—incluído o
hokkien
e o
teochew
—, o
xiang
, o
gan
e o
hakka
. As minorías étnicas utilizan amplamente algunhas linguas non siníticas como o
zhuang
, o
mongol
, o
tibetano
, o
uyghur
, o
hmong
e o
coreano
366
mandarín estándar
, unha variedade do mandarín baseada no dialecto de Pequín, é a
lingua oficial
da China e é utilizado como
lingua franca
entre as persoas con distinto contexto lingüístico.
367
chinés clásico
foi a forma de escritura estándar durante miles de anos e permitiu a comunicación escrita entre falantes dos distintos idiomas e dialectos existentes naquela época. O alfabeto vernacular chinés, ou
baihua
, é a escritura estándar, baseada no dialecto mandarín e popularizada polas novelas da época da dinastía Ming.
368
A principios do século
XX foi adoptada como o estándar nacional, con algunhas modificacións. O chinés clásico aínda fai parte do plan de estudos da escola secundaria, polo que os chineses aínda saben utilizalo ata certo nivel.
369
Desde a súa promulgación en 1956, os
caracteres chineses simplificados
convertéronse no alfabeto estándar oficial usado para escribir o idioma chinés no territorio da China continental, substituíndo o uso dos
caracteres chineses tradicionais
370
Relixión
editar
editar a fonte
Artigo principal
Relixión na China
Templo do Ceo
é un complexo de edificios
taoístas
construído en 1420 ao sur de Pequín. Está declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco.
A constitución garante a
liberdade de culto
, aínda que as organizacións relixiosas que carecen de aprobación oficial poden ser suxeitas a persecución do Estado.
170
As estatísticas sobre relixión na China varían. Unha enquisa de 2007 atopou que 31,4
% dos chineses maiores de 16 anos tiñan unha relixión,
371
mentres que un estudo de 2006 fixo o mesmo achado nun 46
%.
372
A través de milenios, a civilización chinesa foi influenciada por varios movementos relixiosos. As
San Jiao
—‘tres doutrinas’ ou ‘tres relixións’— da China son o
confucianismo
nota 3
budismo
e o
taoísmo
, que historicamente tiveron un impacto importante no desenvolvemento da cultura chinesa.
374
375
sincretismo
destes tres sistemas de crenzas, a miúdo en forma de
tradicións relixiosas populares
, aínda é un fenómeno común na China.
376
Un estudo de 2008 realizado a aldeáns de seis provincias atopou que:
O 46,59
% afirmaron ter algún tipo de fe relixiosa... pero máis de dous terzos dos que se auto-proclamaron crentes relixiosos (o 31,09% de todos os aldeáns de mostra) non puideron identificar claramente a súa fe... Esta xente cre que hai poderes sobrenaturais que dominan ou inflúen fortemente no destino dos seres humanos, e cren que os seus destinos poden cambiarse ao ofrecer sacrificios aos deuses ou devanceiros. Estas crenzas e prácticas a miúdo teñen as súas raíces nas culturas tradicionais chinesas e os costumes das comunidades locais.
372
Unha enquisa do 2007 feita por Horizon Research Consultancy Group achou que os individuos que se identificaban como budistas correspondían ao 11-16
% dos adultos chineses, mentres que os
cristiáns
comprendían preto do 3-4
% e os
musulmáns
aproximadamente o 1
%.
377
Algunhas das minorías étnicas practican
relixións étnicas
propias —o
dongbaismo
é a relixión tradicional dos
naxi
, o
moísmo
dos
zhuang
e o
ruísmo
dos
qiang
—. A relixión tradicional nativa do
Tíbet
é o
bön
, aínda que a maioría dos tibetanos seguen o
budismo tibetano
, unha forma do
Vajrayana
378
Educación
editar
editar a fonte
Universidade Tsinghua
é considerada unha das mellores universidades na China.
379
En 1949, Mao impulsa unha política de
alfabetización
(só o 20
% da poboación podía ler en 1949, comparado co 65,5
% trinta anos despois).
380
A partir de 2018 , o 96% da poboación maior de 15 anos está alfabetizada.
381
Desde 1986, a educación obrigatoria comprende a
educación primaria
media
, que xuntas totalizan nove anos.
382
No 2010, preto do 82,5
% dos estudantes continuaron a súa educación en
escolas secundarias
383
gaokao
, o exame nacional de admisión á universidade, é un pre-requisito para entrar na maioría das institucións de educación superior. En 2010, 27
% dos graduados da escola secundaria continuaron coa educación superior.
384
A orientación vocacional está dispoñible para os estudantes nos niveis secundarios e terciarios.
385
En febreiro de 2006, o goberno comprometeuse a prover de forma totalmente gratuíta os primeiros nove anos de educación, incluíndo libros de texto e colexiaturas.
386
O investimento anual en educación pasou de menos de US$ 50 mil millóns en 2003 a máis de US$ 250 mil millóns en 2011.
387
Con todo, existen unha gran desigualdade no orzamento educativo. Por exemplo, en 2010 o gasto anual en educación secundaria en Pequín foi de preto de US$ 3300 por alumno; en
Guizhou
, unha das provincias máis pobres, non superou os US$ 530 por alumno.
388
No 2012, inscribíronse preto do 89,0
% dos chineses en idade para cursar a escola secundaria.
389
Para 2007 había 396
567 primarias, 94
116 secundarias e 2236 institucións de educación superior.
390
No 2010 o 94
% da poboación maior de 15 anos sabía ler e escribir,
391
comparado co 20
% de 1950.
392
Cabe resaltar que os estudantes de Shanghai alcanzaron os mellores resultados en matemáticas, ciencias e literatura no exame do
Informe PISA
do 2012, unha avaliación mundial do desempeño académico dos estudantes de 15 anos.
393
A pesar dos altos resultados, a educación chinesa tamén se enfrontou a
críticas tanto nacionais como internacionais
pola súa énfase na aprendizaxe baseada na memorización e a súa fenda na calidade das áreas rurais con respecto ás urbanas.
394
Saúde
editar
editar a fonte
Hospital do Pobo en
Haikou
, unha cidade de 2 millóns de habitantes
Gráfico que mostra o aumento do
Índice de desenvolvemento humano
da China de 1970 a 2010
A Comisión Nacional de Saúde, xunto coas súas contrapartes a nivel provincial, encárganse de supervisar as necesidades sanitarias da poboación.
395
Desde inicios dos anos 1950, a política sanitaria chinesa caracterízase por unha énfase na saúde pública e a medicina preventiva. Nesa época, o Partido Comunista comezou a campaña patriótica de saúde,
nota 4
cuxo obxectivo era mellorar a sanidade e a hixiene, así como o tratamento e prevención de varias enfermidades. Algunhas
doenzas
como o
cólera
, a
febre tifoide
e a
escarlatina
, que anteriormente eran comúns na China, foron case erradicadas pola campaña. Logo de que Deng Xiaoping comezase a poñer en funcionamento as reformas económicas en 1978, a saúde da poboación mellorou rapidamente grazas a unha mellor nutrición, aínda que moitos dos servizos de saúde gratuítos que se ofrecian no campo desapareceron xunto ás comunas populares. A atención á saúde na China case se
privatizou
e experimentou un aumento importante en canto á súa calidade. No 2009, o goberno comezou unha iniciativa de tres anos para prover atención á saúde cun custo de 124 mil millóns de dólares;
396
como resultado, dous anos despois o 95
% dos seus habitantes contaban con seguridade social.
397
China é o terceiro provedor máis importante de fármacos, pero a súa poboación sofre do desenvolvemento e distribución de medicamentos
falsificados
398
esperanza de vida
ao nacer é de 75 anos,
399
e a
taxa de mortalidade infantil
é de 12 por cada 1000 habitantes.
400
Ambos os índices melloraron de modo significativo desde mediados do século
XX.
nota 5
A incidencia de nenos con baixo peso debido á
desnutrición
declinou do 33,1
% en 1990 ao 9,9
% no 2010.
403
A pesar das melloras importantes na saúde e a construción de instalacións médicas avanzadas, China ten varios problemas de saúde pública emerxentes, como as enfermidades respiratorias causadas pola contaminación do aire,
404
centos de millóns de
fumadores
405
e un incremento na
obesidade
entre os mozos de zonas urbanas.
406
En 2010, a contaminación aérea causou a morte de 1,2 millóns de persoas.
407
A numerosa poboación e as cidades densamente poboadas provocan serios brotes de enfermidades, como o brote de
SARS
de 2003, aínda que desde entón isto contívose en larga medida.
408
pandemia
de
COVID-19
identificouse por primeira vez en
Wuhan
en decembro de 2019.
409
410
Aínda que a pandemia de COVID-19 identificouse por primeira vez en Wuhan, non hai evidencia científica convincente sobre a orixe do virus e estanse levando a cabo máis estudos ao redor do mundo sobre unha posible orixe do virus.
411
412
O goberno chinés foi criticado polo seu manexo da epidemia e acusado de ocultar o alcance do brote antes que se convertese nunha pandemia internacional.
413
Urbanización
editar
editar a fonte
Mapa das dez
cidades maiores
da China (2010)
Véxase tamén
Cidades da China por poboación
A poboación chinesa urbanizouse de modo significativo nas últimas décadas. A porcentaxe dos seus habitantes que viven en zonas urbanas pasou do 20
% en 1980 ao 60
% no 2019.
414
415
416
No 2012 había máis de 262
millóns de inmigrantes traballando nas cidades, a maioría emigrou das áreas rurais en busca de emprego
417
Estímase que a poboación urbana da China alcanzará os 1.000 millóns de habitantes no 2030, o que podería equivaler a unha oitava parte da poboación mundial.
415
416
A China ten máis de 160 cidades cuxa poboación supera o millón de habitantes,
418
incluídas sete
megacidades
419
(aglomeracións con máis de dez millóns de residentes):
Chongqing
Shanghai
Pequín
Guangzhou
Tianjin
Shenzhen
Wuhan
420
421
422
Shanghai é a área urbana máis poboada da China,
423
424
mentres que Chongqing é a cidade maior propiamente dita.
425
Para 2025, crese que o país albergará 221 cidades con máis dun millón de habitantes.
415
Con todo, estas estimacións poden verse afectadas pola extensa
poboación flotante
de traballadores migrantes, os cales fan difícil a realización de censos nas zonas urbanas.
426
Principais áreas urbanas da China
(Non inclúe as rexións especiais de
Hong Kong
Macau
Shanghai
Pequín
Cantón
N.º
Cidade
Provincia
Hab.
N.º
Cidade
Provincia
Hab.
Shenzhen
Tianjin
Dongguan
Shanghai
Shanghai
24 256 800
11
Quanzhou
Fujian
5 913 000
Pequín
Pequín
18 241 000
12
Nanjing
Jiangsu
5 770 000
Cantón
Foshan
Cantón
17 681 000
13
Shenyang
Liaoning
5 631 000
Shenzhen
Cantón
12 506 000
14
Xi'an
Shaanxi
5 332 000
Tianjin
Tianjin
9 277 000
15
Harbin
Heilongjiang
4 543 000
Dongguan
Cantón
8 591 000
16
Qingdao
Shandong
4 444 000
Chengdu
Sichuan
8 386 000
17
Suzhou
Jiangsu
4 402 000
Wuhan
Hubei
7 411 000
18
Zhengzhou
Henan
4 184 000
Chongqing
Chongqing
6 632 000
19
Dalian
Liaoning
3 777 000
10
Hangzhou
Zhejiang
6 559 000
20
Fuzhou
Fujian
3 625 000
Estimación para 2013
427
Cultura
editar
editar a fonte
Templo do Ceo
, un centro de culto celestial e un sitio de Patrimonio da Humanidade da UNESCO, simboliza as interaccións entre o Ceo e a Humanidade.
428
Unha presentación tradicional da
ópera de Pequín
Desde tempos antigos, a cultura chinesa foi influenciada fortemente polo
confucianismo
e as filosofías conservadoras. Durante gran parte da era dinástica, a oportunidade de subir na pirámide social presentábase ao obter un bo desempeño no prestixioso
exame imperial
, cuxos orixes se remontan á dinastía Han.
429
A énfase literaria da proba afectou a percepción xeral do refinamento cultural na China, de modo que se pensaba que a
caligrafía
poesía
e a
pintura
eran formas de arte superiores á danza ou o teatro. A cultura chinesa ten salientado un sentido profundo de historia e unha perspectiva de introspección nacional.
133
Os exames e a
cultura de méritos
aínda son moi valorados na China actual.
430
Os primeiros líderes da República Popular da China naceron durante a orde imperial tradicional, pero foron influenciados polo
Movemento do Catro de Maio
e os ideais reformistas. Buscaban cambiar algúns aspectos tradicionais da cultura, como a posesión das terras, o
sexismo
e o sistema de educación confucianista; ao mesmo tempo en que preservaban outros, como a estrutura familiar e a cultura de obediencia ao Estado. Algúns observadores viron o período que seguiu ao establecemento da República Popular en 1949 como unha continuación da China tradicional das dinastías, mentres que outros afirmaron que o mandato do Partido Comunista danara os alicerces da cultura chinesa, especialmente por medio de movementos políticos como a
Revolución Cultural
dos anos 1960, onde destruíron moitos aspectos tradicionais da súa cultura, e denunciáronos como «
retrógradas e daniños» ou «vestixios do
feudalismo
». Moitos aspectos importantes da moral e a cultura chinesa, como o confucianismo, a arte, a literatura e as artes escénicas como a
ópera de Pequín
, foron alterados para cumprir as políticas do goberno e a propaganda daquel tempo.
431
O acceso aos medios de comunicación estranxeiros aínda permanece restrinxido; só se permiten proxectar 34 películas estranxeiras por ano nos cinemas chineses.
432
Gran pagode do ganso salvaxe
, en
Xi'an
. Foi construído no século
VII
d.
C. durante a
dinastía Tang
Hoxe en día o goberno acepta numerosos elementos da cultura chinesa tradicional como parte integral da sociedade chinesa. Co xurdimento do nacionalismo chinés e o final da
Revolución Cultural
, está a presentarse un forte renacemento en varias formas da arte, literatura, música, cine,
moda
e arquitectura,
433
434
e as artesanías espertaron un grande interese nacional e mesmo ata nivel mundial.
435
Arte
editar
editar a fonte
Artigos principais
Arte da China
Arquitectura chinesa
Pintura chinesa
Cine da China
Escoitando tranquilamente a brisa entre os piñeiros
, de
Ma Lin
(século
XIII). Tinta sobre seda, 226
× 110
cm
Bola de cantón, típico traballo de artesanía chinesa
A arquitectura tradicional chinesa está influída pola
arte greco-budista
do
século I
d.
C.
436
Son construcións xeralmente de
madeira
ladrillo
436
As columnas adoitan ter unha altura baixa e carecen de
capitel
436
As cubertas contan con beirados grosos e encorvados lixeiramente cara a arriba.
436
Ademais, úsanse variadas decoracións policromadas, como
azulexos
baldosas de porcelana
, incrustacións, campas e xoguetes; con gran variedade de detalles.
436
Despois da creación da República Popular, a arquitectura modernizouse e en 1980 empezou a diversificarse.
437
A pintura chinesa data duns 5000
anos, época en que os chineses debuxaban imaxes de persoas e animais nas rocas con tinguiduras feitas con mineral, e facían debuxos de diversos obxectos de cerámica.
438
Despois, gravaron debuxos e motivos místicos en pezas de bronce. Os poucos que se atoparon verifícannos como era esa pintura; son pintados en
seda
e calcúlase que se pintaron ao redor duns 2000
anos antes.
438
A pintura chinesa temperá baséase en varios tipos de figuras, tendo desde figuras humanas ata representacións de paisaxes con paxaros e plantas.
438
Xa arredor do
século XVII
, introducíronse pinturas procedentes de
Europa
na China; a este tipo de arte chamoullo «pintura de Occidente», e á arte nacional, «pintura tradicional da China». No
Extremo Oriente
, a pintura do país é a principal corrente da arte pictórica.
438
cine
chegou ao país en 1896. A primeira produción chinesa realizouse en 1905,
A Batalla de Dingjunshan
, unha gravación dunha presentación da ópera de Pequín.
439
Á medida que o século
XX avanzou, o cine chinés pasou por décadas de auxe e de decadencia, un reflexo da situación política do país.
440
Coa liberalización dos anos 1970, as películas chinesas comezaron a presentarse no exterior. En 1997
The Dream Factory
de
Feng Xiaogang
converteuse no primeiro filme chinés en obter éxito comercial e de crítica en Occidente.
441
Todas as películas, sexan ou non estranxeiras, deben ser aprobadas polo Consello de Estado, onde se censuran certas escenas.
442
Sete das dez películas de máis éxito son producións nacionais.
443
A industria do cine continúa crecendo,
Lost in Thailand
(2012) foi a primeira película en recadar máis de mil millóns de yuans chineses.
443
Gastronomía
editar
editar a fonte
Artigo principal
Gastronomía da China
Un conxunto de pratos típicos da cociña chinesa: cuncos de
arroz
gambas
, berenxena e
tofu
fermentado, vexetais, pato e unha fonte central con carne e
brotes de bambú
gastronomía
chinesa é moi diversa, e desenvolveuse ao longo de milenios de historia culinaria. Os emperadores da antiga China tiñan moitas salas para comer nos seus palacios, cada cuarto dividido en varios departamentos, e cada departamento responsable dun tipo específico de prato.
444
alimento
básico da China é o
arroz
. O
porco
é a
carne
máis consumida no país, que supón as tres cuartas partes do total da carne.
445
As
especies
xogan un papel central na cociña chinesa. A gastronomía chinesa deu lugar a numerosos estilos gastronómicos, como a
gastronomía de Hong Kong
e a
comida chinés-estadounidense
Os principais ingredientes utilizados na dieta culinaria chinesa son as aves de curral, a carne —porco, tenreira ou cordeiro—, verduras, froitas e a soia. Entre os condimentos máis utilizados están os
allos porros
, o
xenxibre
, o
allo
, os aceites de cacahuete e sésamo, o
pingo
vinagres
huangjiu
, caldo de galiña e porco, e o
tahini
446
China é considerado o país de orixe do
té
, pois alí desenvolvéronse desde a antigüidade os métodos de cultivo e elaboración deste produto.
446
En contraste con Occidente, os principais utensilios de cociña son os
escarvadentes
; os asiáticos aprenderon a utilizalos debido a que os anacos de comida eran moi pequenos e non se podían picar cun garfo.
446
Entre os pratos máis coñecidos da gastronomía do país atópanse: a carne de porco con piña, o salteado de brotes de soia, pito con
chile picante
, ovos fritos con
fungo negro
ou a carne de porco con brotes de allo.
447
Literatura
editar
editar a fonte
Artigo principal
Literatura da China
Poema de
Mi Fu
, da época da dinastía Song
A literatura chinesa comezou sendo unha forma de manter os rexistros e a adiviñación no
óso oracular
448
A extensa colección de libros que se conservaron desde a
dinastía Zhou
demostran o avanzados e intelectuais que eran. De feito, a era da dinastía Zhou é a miúdo vista como un punto importante no desenvolvemento cultural chinés. Os
Cinco Puntos Cardinais
son a base de case todos os estudos principais. Os conceptos cubertos polos
textos clásicos chineses
presentan unha ampla gama de temas, incluíndo
poesía
astroloxía
astronomía
, o
calendario
, as
constelacións
, entre outros.
449
Moitos destes conceptos chineses, como o
yin e yang
, o
qì
, e os
catro piares do destino
en relación co ceo e a terra, foron teorizados neses períodos dinásticos.
450
Algúns dos escritos antigos máis importantes son
I Ching
Shujing
dentro dos
Catro Libros
e os
Cinco Clásicos
449
A dinastía Song foi tamén o período da gran literatura científica, e viu a creación de obras tales como
Xin Yixiang Fayao
de
Su Song
Mengxi Bitan
de
Shen Kuo
451
452
Tamén houbo moitas obras de
historiografía
e de grandes enciclopedias, como
Zizhi Tongjian
de
Sima Guang
(1084) e os
Catro grandes libros dos Song
, totalmente compilados e editados no século
XI.
453
454
Varios confucianistas e taoístas notables e estudosos de todas as clases fixeron contribucións significativas cara a e desde a documentación da historia da autoría dos conceptos santos que parecen adiantados centos de anos á súa época.
455
Moitos dos personaxes da literatura chinesa formaron parte do goberno do país ou con cargos importantes, que falaban con coñecemento de causa, e algunhas veces propoñían e executaban novas formas do goberno.
456
No século
XVII os autores chineses produciran máis textos escritos que o resto do mundo.
456
Moitas novelas como as
Catro Grandes Novelas Clásicas
xeraron un sen número de historias de ficción. No final da dinastía Qing, a cultura chinesa embarcouse nunha nova era cando a caligrafía estivo ao alcance dos cidadáns comúns.
457
Hu Shih
Lu Xun
foron pioneiros na literatura moderna. En 2000,
Gao Xingjian
obtivo o
Premio Nobel de Literatura
grazas ás súas novelas como
A montaña da alma
(Língshān 靈山 / 灵山), que foi traducida a distintos idiomas.
458
Ba Jin
: novelista, un dos escritores máis lidos da China.
Gao Xingjian
: novelista e dramaturgo, nacionalizado
francés
. Premio Nobel de Literatura no ano
2000
O soño da cámara vermella
: a máis importante das novelas clásicas chinesas.
Ciencia e tecnoloxía
editar
editar a fonte
Lanzamento dun cohete chinés
Long March 3
(en
chinés
长征三号火箭)
Desde a antigüidade e ata a época da dinastía Ming, China foi líder mundial no campo da ciencia e a tecnoloxía. Os antigos descubrimentos e
inventos chineses
, como o
papel
, o
compás
, a
pólvora
e a
imprenta
—tamén coñecidos como «Os Catro Grandes Inventos»—, difundíronse por Asia e Europa. Mesmo, os matemáticos chineses foron os primeiros en utilizar
números negativos
459
460
Con todo, no século
XVII o mundo occidental excedeu o desenvolvemento tecnolóxico e científico da China.
461
As causas deste fenómeno, coñecido como a «
gran diverxencia
», aínda están a ser debatidas.
462
Logo de varias derrotas militares ante as nacións occidentais durante o século
XIX, as reformas no país comezaron a promover a ciencia e tecnoloxías modernas no chamado
movemento de autofortalecemento
. Logo de que os comunistas chegaron ao poder en 1949, fixeron varios esforzos por organizar este campo baseados no modelo da Unión Soviética, onde a investigación científica era unha parte central dos seus plans.
463
Tras a morte de Mao en 1976, a ciencia e tecnoloxía establecéronse como unha das
Catro Modernizacións
464
O sistema académico inspirado nos soviéticos foi gradualmente reformado.
465
Desde o fin da Revolución Cultural, China realizou investimentos importantes na investigación científica.
466
No 2011 gastou máis de US$
100
000 millóns nesta área.
467
O goberno considera a ciencia e a tecnoloxía vitais para alcanzar as súas metas económicas e políticas e mesmo son fonte de orgullo nacional a miúdo descrito como «tecno-nacionalismo».
468
Catro científicos chineses obtiveron o
Premio Nobel de Física
, e un o
Premio Nobel de Química
nota 6
China está a desenvolver rapidamente o seu sistema educativo con énfase na
ciencia, matemáticas e enxeñería
. En 2009 máis de 10
000 enxeñeiros obtiveron o seu
doutoramento
e outros 500
000 o equivalente o
Bachelor of Science
, máis alumnos que en calquera outro país.
473
China tamén é o segundo país con máis publicacións de artigos académicos, pois en 2010 produciu 121
500, incluíndo uns 5
200 que apareceron en publicacións líderes en investigación científica.
474
As compañías tecnolóxicas como
Huawei
Lenovo
convertéronse en líderes mundiais de telecomunicacións e computadoras persoais,
475
476
477
e as
supercomputadoras
chinesas con frecuencia inclúense entre as
máis poderosas
do mundo.
478
479
Actualmente a nación está a experimentar un aumento importante no uso de robots industriais. De 2008 a 2011, a instalación de
robots
multi-funcionais aumentou un 136
%.
480
O programa espacial chinés é dos máis activos do mundo e unha fonte de orgullo nacional.
481
482
En 1970 China lanzou o seu primeiro satélite
Dong Fang Hong I
. En 2003 converteuse no terceiro país en enviar a un ser humano ao espazo cando
Yang Liwei
viaxou na nave
Shenzhou 5
. En xuño de 2013, outros nove astronautas chineses repetiran esta fazaña. En 2011 lanzaron o primeiro módulo da estación espacial chinesa,
Tiangong 1
, o primeiro paso para completar a súa propia estación para principios dos anos 2020.
483
Música e danza
editar
editar a fonte
Artigo principal
Música da China
A música tradicional chinesa pódese dividir en dúas grandes ramas: a música clásica e a folclórica. Ata o final da
dinastía Qing
, a música clásica era un luxo da clase alta, e a xente ordinaria non estaba moi relacionada con este estilo.
484
Xeralmente é só instrumental, tócase cun só instrumento ou en pequenas agrupacións que inclúen instrumentos de corda,
frautas
e varios
timbais
gongs
tambores
. A frauta de bambú e o
guqin
atópanse entre os instrumentos máis antigos utilizados no país.
485
Os instrumentos chineses tradicionalmente divídense en oito grupos ou
bayin
(八音), segundo o material do que están feitos. As categorías son: seda, bambú, madeira, pedra, metal, arxila, cabaza e coiro.
486
O termo
guoyue
, ou música nacional, volveuse popular a principios do século
XX e utilizouse para englobar toda a música escrita para os instrumentos chineses, en resposta aos movementos nacionalistas.
487
A danza do dragón
Cada etnia que habita o territorio chinés conta coas súas propias tradicións respecto a a música folclórica. A comparación do estilo clásico, as tradicións folclóricas teñen un acompañamento vocal e poden incluír agrupacións maiores.
484
De feito, as tradicións folclóricas foron as que se mesturaron cos estilos occidentais do século
XX e XXI para dar paso a novos xéneros e unha nova etapa na música chinesa. O
c-pop
, o
mandopop
, o
cantopop
, o
rock chinés
e o
rap chinés
son algúns dos xéneros que resultaron desta fusión. Con todo, a diferenza dos países veciños, China non é considerado un mercado importante para a produción e consumo da
música popular
488
A danza chinesa é unha arte que ten moitos estilos e xéneros tradicionais e modernos. Pode abarcar desde bailes folclóricos a presentacións de ópera e ballet e pode ser utilizada en celebracións públicas, rituais e cerimonias. A danza foi unha das primeiras formas de arte desenvolvidas na Antiga China, e algúns estilos teñen as súas orixes na
dinastía Zhou
489
Do mesmo xeito que a música, cada grupo étnico ten as súas propias tradicións da danza folclórica. Algunhas das danzas chinesas máis coñecidas a nivel internacional inclúen a
danza do dragón
e a
danza do león
490
491
Medios de comunicación
editar
editar a fonte
Edificio da
CCTV
en Pequín
Desde a formación da República Popular da China e ata final dos anos 1980, case todos os medios de comunicación eran administrados polo Estado. As cadeas de iniciativa privada comezaron a aparecer coas reformas económicas, pero aínda seguen sendo só unha pequena parte do mercado.
492
As empresas controladas polo goberno —
Xinhua
CCTV
People' s Daily
— acaparan gran parte dos espectadores en radio, xornal e televisión. De feito, os dous primeiros manteñen o monopolio das noticias internacionais.
493
CCTV é unha das cadeas de televisión maiores do mundo, opera 45 canles e ten unha audiencia que supera os mil millóns de televidentes.
494
O contido que ofrece a radio e televisión son noticias, documentais, telenovelas e debuxos animados; a maior parte son producións nacionais. Os programas estranxeiros transmítense en horarios e canles específicos.
495
Todos os medios de comunicación deben transmitir entre o seu espazo comercial a propaganda do goberno chinés.
496
A Administración Estatal de Prensa, Publicacións, Radio, Cinema e Televisión da República Popular China e a Administración Xeral de Prensa e Publicacións son as axencias reguladoras do Estado, encargadas de vixiar as transmisións dos medios de comunicación, censurar os contidos que consideren inapropiados e aprobar ou reprobar as producións estranxeiras para a súa difusión no país.
496
Algúns dos temas prohibidos nos medios de comunicación chineses inclúen: os conflitos no Tíbet e Sinkiang, as protestas e demostracións públicas en contra do sistema, os
disidentes
, e calquera contido que conteña violencia explícita,
pornografía
e críticas cara á administración chinesa.
497
496
Desde a súa chegada ao país, o contido en
Internet
tamén é examinado polas axencias do goberno. Algunhas das páxinas de Internet máis populares en Occidente, como
, non están dispoñibles. Outras que se o están, como
Flipboard
ou
Bing
, son obrigados a asociarse con empresas similares chinesas como
Renren
ou
Baidu
498
O goberno xustifica as censuras ao afirmar que só prohibe o material que «poñen en perigo a unidade nacional, a soberanía, a integridade territorial, a seguridade e a honra».
496
Cine
editar
editar a fonte
Artigo principal
Cine da China
O cine introduciuse por primeira vez na China en 1896 e a primeira película chinesa, Montaña Dingjun, realizouse en 1905.
499
China ten o maior número de pantallas de cine do mundo desde 2016,
500
China converteuse no mercado cinematográfico maior do mundo en 2020.
501
502
As 3 películas coas maiores recadacións na China actualmente son Wolf Warrior 2,
Ne Zha
The Wandering Earth
503
Deportes
editar
editar a fonte
Yao Ming
foi un dos mellores baloncestistas da China.
504
Carreiras de
barco dragón
, un deporte tradicional chinés moi popular
Véxase tamén
China nos Xogos Olímpicos
Selección de fútbol da China
China conta cunha das culturas deportivas máis antigas no mundo. Existe evidencia de que durante a dinastía Han xogábase unha forma de
fútbol
chamada
cuju
505
Algúns dos deportes máis populares no país inclúen as
artes marciais
como o combate de
Sanda
, o
baloncesto
, o fútbol, o
tenis de mesa
, o
bádminton
, a
natación
e o
snooker
. Os xogos de mesa como o
go
(coñecido como
weiqi
na China), o
xiangqi
e máis recentemente o
xadrez
, xóganse a un nivel profesional.
506
coidado físico
é amplamente salientado na cultura chinesa, moitos realizan exercicios matutinos como o
qigong
e o
taichi
507
e os ximnasios e clubs deportivos comezan a cobrar popularidade no país.
508
Os mozos tamén practican fútbol e baloncesto, especialmente nas zonas urbanas con áreas verdes e espazos abertos limitados. A
NBA
ten un gran número de seguidores entre a mocidade chinesa, incluso algúns xogadores nacionais como
Yao Ming
Jeremy Lin
xogaron na liga.
509
Ademais, China é fogar dun gran número de
ciclistas
, de feito en 2012 había máis de 470 millóns de bicicletas no país.
331
Tamén son moi populares varios deportes tradicionais como as carreiras en
barco-dragón
, a
loita mongólica
e as
carreiras de cabalos
510
Na China dispútanse carreiras internacionais de automobilismo tales como o
Gran Premio de Macau
, o
Gran Premio da China
de
Fórmula 1
, as 6 Horas de Shanghai do
Campionato Mundial de Resistencia
e o ePrix da China de
Fórmula E
China
participa nos Xogos Olímpicos
desde
1932
, pero non comezou a participar baixo o nome da República Popular China ata
1952
. Albergou os
Xogos Olímpicos de Pequín 2008
, onde os seus atletas gañaron 51 medallas de ouro,
o número de medallas de ouro máis alto
xamais obtido
511
China tamén gañou o maior número de medallas nos
Xogos Paralímpicos de Londres 2012
, 231 en total, 95 delas de ouro.
512
513
Pequín foi anunciada como sede dos
Xogos Olímpicos de Inverno de 2022
Festividades
editar
editar a fonte
O goberno chinés recoñece sete festividades de observancia obrigatoria para toda a poboación, e outras catro aplicables só para un sector. Para isto, utilizan o
calendario gregoriano
e o
chinés
. Cada ano o Consello de Estado publica o calendario de festividades un par de días antes do 1 de xaneiro. Desde 2011, os días festivos acomódanse de modo que se combinen coa fin de semana, de modo que hai festividades que duran tres días —sábado, domingo e luns ou venres—.
514
515
Data
Fiesta
Nome local (pinyin)
Notas
1 de xaneiro
Ano Novo
元旦 (
Yuándàn
Inicio do calendario gregoriano
Primeiro día do primeiro mes lunar
Ano Novo Chinés
春节 (
Chūnjié
Inicio do calendario chinés. Duración: tres días.
8 de marzo
Día Internacional da Muller
国际妇女节 (
Guójì fùnǚ jié
As mulleres só traballan media xornada.
Quinto período solar
Festival de Qingming
清明节 (
Qīngmíng jié
Celebración en memoria dos mortos.
1 de maio
Día do traballo
劳动节 (
Láodòng jié
Celebración local do Día Internacional dos Traballadores.
4 de maio
Día da Mocidade
青年节 (
Qīngnián jié
Os mozos de 14 a 28 anos só traballan media xornada.
1 de xuño
Día do Neno
六一儿童节 (
Liùyī értóng jié
Os nenos menores de 14 anos non acoden á escola.
5.º día do quinto mes lunar
Festival do barco dragón
端午节 (
Duānwǔ jié
Festividade polo
solsticio de verán
1 de agosto
Día do exército
建军节 (
Jiàn jūn jié
O persoal militar só traballa media xornada.
15.º día do oitavo mes lunar
Festival da metade do outono
中秋节 (
Zhōngqiū jié
Festival da colleita.
1 de outubro
Día nacional
国庆节 (
Guóqìng jié
Aniversario do establecemento da República Popular China.
Mapas e imaxes
editar
editar a fonte
Mapa xeográfico.
Mapa topográfico.
Rexións.
Zonas administrativas.
Mapa etnolingüístico.
Agricultura.
Precipitacións.
Notas
editar
editar a fonte
De acordo coa
Encyclopædia Britannica
, a área total dos Estados Unidos, con 9
522
055
km², é lixeiramente menor á da China. Con todo,
The World Factbook
da CIA afirma que a área total da China era maior que a dos Estados Unidos ata que se engadiu a superficie das augas dos
Grandes Lagos
en 1996. De 1989 a 1996, a área total dos Estados Unidos era de 9
372
610
km² (superficie terrestre e augas interiores). A cifra da área total cambiou a 9
629
091
km² en 1997 (cando se engadiu a área dos Grandes Lagos e as augas costeiras), a 9
631
418
km² en 2004, 9
631
420
km² en 2006 e a 9
826
630
km² en 2007 (coas augas territoriais).
A fronteira con Paquistán e parte da da India está na rexión en disputa de
Caxemira
. A India reclama a área baixa administración paquistaní, mentres que Paquistán reclama a rexión baixo dominio indio.
Se o confucianismo pode ser clasificado ou non como relixión aínda se atopa en discusión.
373
A Campaña Patriótica de Saúde , que comezou na década de 1950, son campañas destinadas a mellorar o saneamento, a hixiene e atacar as enfermidades na República Popular da China .
A esperanza de vida ao nacer elevouse desde 31 anos en 1949 a 75 anos no 2008,
401
e a taxa de mortalidade infantil descendeu de 300 por cada 1000 habitantes en 1950 a 33 por cada 1000 habitantes no 2001.
402
Tsung-Dao Lee
469
Chen Ning Yang
469
Daniel C. Tsui
470
Charles K. Kao
471
Yuan T. Lee
472
Referencias
Definicións no
Dicionario da Real Academia Galega
e no
Portal das Palabras
para
chinés
(información oculta no exemplo para a acepción 2ª e 3ª do termo).
Houghton-Mifflin, ed. (2000).
"China"
The American Heritage Dictionary of the English Language
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Oxford English Dictionary
(en inglés)
. 1989.
ISBN
0-19-957315-8
Barbosa, Duarte (1516).
"O Grande Reino da China"
The Book of Duarte Barbosa
(en portugués e inglés)
ISBN
81-206-0451-2
Harper, Douglas (2001).
"China"
Online Etymology Dictionary
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"《尚書•梓材》"
Wikisource
(en chinés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
「皇天既付中國民越厥疆土于先王」
Wilkinson 2000
, p.
132)
Archaeological Institute of America
"Early Homo erectus Tools in China"
Archaeology.org
(en
inglés
. Consultado o 10 de xuño do 2020
Shen, G; Gao, X; Gao, B; Granger, De (marzo de 2009). "Age of Zhoukoudian Homo erectus determined with (26)Al/(10)Be burial dating".
Nature
458
(7235): 198–200.
Bibcode
2009Natur.458..198S
ISSN
0028-0836
PMID
19279636
doi
10.1038/nature07741
"Beijing Man Site Museum"
China's Museum.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 11 de maio de 2008
. Consultado o 10 de xuño do 2020
Unesco.
"The Peking Man World Heritage Site at Zhoukoudian"
Unesco.org
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Unesco.
"Sitio del hombre de Pekín en Zhukudian"
Unesco.org
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"LIUJIANG"
Personal.une.edu.au
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 22 de novembro de 2011
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014}
"Skull may complicate human-origins debate. (Chinese Roots)"
The Free Library
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
BBC (11 de xullo de 2013).
"China axes 'show ancient writing
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Las dinastías Xia y Shang (China)"
Arte Historia.jcyl.es
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de xullo de 2012
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Ceinos 2006
, p.
40)
Diario del Pueblo.
"Breve cronología histórica de China"
People.com.cn
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
City University of HK Press, ed. (2007).
China: Five Thousand Years of History and Civilization
. p.
25.
ISBN
978-962-937-140-1
Tanner, Harold M. (2009). Hackett Publishing, ed.
China: A History
. pp.
35–36.
ISBN
978-0-87220-915-2
Proxecto de cronoloxía de Xia Shang Zhou
de República Popular da China
Ceinos 2006
, p.
43.
Pletcher 2011
, p.
35.
Ceinos 2006
, p.
44)
Fowler
Fowler 2008
, p.
17.
Ceinos 2006
, p.
45)
Hollister, Pam (1996).
"Zhengzhou"
. En Schellinger, Paul E.; Salkin, Robert M.
International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania
(en inglés)
. Fitzroy Dearborn Publishers. p.
904.
Keith 2013
, p.
4.
Loewe
Shaughnessy 1999
, pp.
587-649.
Lewis, Mark Edward (2010).
The Early Chinese Empires: Qin and Han
. Londres: Belknap Press.
Dahlman, Aubert, Carl J., Jean Eric.
China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century
. World Bank Publications.
Walton, Linda.
World History: Journeys from Past to Present
. 1: From Human Origins to 1500 CE. Routledge.
Whiting, Marvin C.
Imperial Chinese Military History
. Universe.
Graff, David Andrew.
Medieval Chinese warfare
. Routledge.
Adshead, S. A. M. (2004).
T'ang China: The Rise of the East in World History
. Nova York: Palgrave Macmillan.
China: Five Thousand Years of History and Civilization
. City University of HK Press. 2017.
Ping-ti Ho.
An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China
Rice, Xan.
«Chinese archaeologists' African quest for sunken ship of Ming admiral»
. The Guardian.
Wang Yangming (1472—1529)
. Internet Encyclopedia of Philosophy.
"«论明末士人阶层与资本主义萌芽的关系»"
. Consultado o 11 de decembro do 2020
nenotavaiconta, ed. (9 de abril de 2013).
"HISTÓRIA – 500 ANOS DA CHEGADA DE JORGE ÁLVARES"
(en
portugués
. Consultado o 13 de decembro do 2020
Charles Boxer.
"ALGUNS ASPECTOS DA INFLUÊNCIA PORTUGUESA NO JAPÃO, 1542-1640"
Revista de Cultura
(en
portugués
. Entalhe de Carimbos
. Consultado o 13 de decembro do 2020
"Prisioneiros do Império Celeste: O desastre da primeira embaixada portuguesa na China (1517-1524)"
"Integração de Hong Kong e Macau na China"
"History Of Mathematical Sciences: Portugal And East Asia Iv – Europe And China"
Jami, Engelfriet, Blue, Catherine , Peter , Gregory.
"Statecraft and Intellectual Renewal in Late Ming China The Cross-Cultural Synthesis of Xu Guangqi (1562-1633)"
"Rodrigues the Interpreter: An Early Jesuit in Japan and China"
"Statecraft and Intellectual Renewal in Late Ming China: The Cross-Cultural"
"Chinese and Indian Warfare - From the Classical Age to 1870"
"The Military Collapse of China's Ming Dynasty, 1618-44"
John M. Roberts (1997).
A Short History of the World
. Oxford University Press. p.272.
ISBN 019511504X
"UNESCO Lista do Património da Humanidade: Palácios Imperiais das Dinastias Ming e Qing em Pequim e Shenyang"
UNESCO
(en
inglés
. Consultado o 14 de decembro do 2020
Embree
Gluck 1997
, p.
597.
"Sino-Japanese War (1894-1895)"
Encyclopaedia Britannica
(en
inglés
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura (1995).
"Dimensions of need – People and populations at risk"
FAO.org
(en inglés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Antón, J. (2014, 3 de maio) «
Reivindicación de la implacable emperatriz-dragón china
», El País.
Chang, J. (2014)
Cixi
La Emperatriz. La concubina que creó la China moderna
, trad. de María Luisa Rodríguez Tapia. Madrid: Taurus.
Tamura 1997
, p.
146.
Haw 2006
, p.
143.
Elleman 2001
, p.
459.
Hutchings 2003
, p.
459.
Zarrow 2005
, p.
230.
Leutner 2002
, p.
129.
Tien 1972
, pp.
60-72.
Zhao 2000
, p.
43.
Apter 1994
, p.
198.
BBC History.
"Nuclear Power: The End of the War Against Japan"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Tribunal Militar Internacional del Lejano Oriente (novembro de 1948).
"Chapter VIII: Conventional War Crimes (Atrocities)"
iBiblio.org
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Tien, Hung-mao (1991). Feldman, Harvey, ed.
Constitutional Reform and the Future of the Republic of China
(en
inglés
. M.E. Sharpe. p.
3.
Instituto Internacional Ucla.
"East Asian Studies"
Interdepartmental Programs
(en inglés)
. Consultado o 15 de decembro do 2020
49 Myths about China, Marte Kjær Galtung, 2014
Smith
Davis 2005
, p.
6)
"Red Capture of Hainan Island"
The Tuscaloosa News
(en inglés)
. Google News Archive. 9 de maio de 1950
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Garver 1997
, p.
169.
Holmes 2008
, p.
185)
Akbar, Arifa (17 de setembro de 2010).
"Mao's Great Leap Forward killed 45 million in four years"
The Independent
(en inglés)
. Consultado o 27 de novembro de 2011
Busky 2002
, p.
11.
"La Revolución Cultural China"
Arte Historia.jcyl.es
. Arquivado dende
o orixinal
o 17 de novembro de 2011
. Consultado o 27 de novembro de 2011
Kao 1988
, p.
188.
"Deng Xiaoping"
Biografías y vidas
. Consultado o 27 de novembro de 2011
Publo en línea.
"85 años del Partido Comunista de China"
. Consultado o 27 de novembro de 2011
Hart-Landsber, Martin; Burkett, Paul.
"China and Socialism: Market Reforms and Class Struggle"
Monthly Revieww Press
(en inglés)
. Consultado o 27 de novembro de 2011
Goberno da República Popular China.
"Sistema Constitucional"
China.org.cn
(en
castelán
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Oficina Nacional de Investigación Asiática.
"The Impact of Tiananmen on China's Foreign Policy"
NBR.org
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 4 de abril de 2014
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Nation bucks trend of global poverty"
China Daily
(en
inglés
. 11 de xullo de 2003
. Consultado o 15 de decembro do 2020
"China's Average Economic Growth in 90s Ranked 1st in World"
People's Daily
(en
inglés
. 1 de marzo de 2000
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Carter, Shan; Cox, Amanda; Burgess, Joe; Aigner, Erin (26 de agosto de 2007).
"China's Environmental Crisis"
New York Times
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Griffiths, Daniel (16 de abril de 2006).
"China worried over pace of growth"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Ni, Ching-Ching (xaneiro de 2006).
"China: Migrants, Students, Taiwan"
Migration UC Davis.edu
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Cody, Edward (28 de xaneiro de 2006).
"In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms"
The Washington Post
(en
inglés
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Frontline
The Tank Man
transcript"
Frontline
(en
inglés
. PBS. 11 de abril de 2006
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Moore, Malcolm; Phillips, Tom (15 de novembro de 2012).
"Xi Jinping crowned new leader of China Communist Party"
The Daily Telegraph
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
BBC News (19 de xullo de 2013).
"China frees up bank lending rates"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Evans-Pritchard, Ambrose (23 de xullo de 2013).
"China eyes fresh stimulus as economy stalls, sets 7pc growth floor"
Daily Telegraph
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
"The decade of Xi Jinping"
Financial Times
(en
inglés
. 25 de novembro de 2012
. Consultado o 15 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
BBC News (9 de decembro de 2012).
"China sees both industrial output and retail sales rise"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
BBC News (10 de xullo de 2013).
"China's exports and imports decline"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
BBC News (29 de xullo de 2013).
"China orders government debt audit"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Yglesias, Matthew
(15 de novembro de 2013).
"China ends one child policy"
Slate
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
"El robot chino ‘Yutu’ rueda por el suelo de la Luna"
El País
(en
castelán
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Unger, Jonathan; Chan, Anita (xaneiro 1995).
"China, Corporatism, and the East Asian Model"
The Australian Journal of Chinese Affairs
(33):
29
-53.
Freedom House (2011).
"Freedom in the World 2011: China"
Freedom House.org
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Xi reiterates adherence to socialism with Chinese characteristics"
Xinhua
(en
inglés
. 5 de xaneiro de 2013
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Constitution of the People's Republic of China"
People's Daily
(en
inglés
. 4 de decembro do 2020
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Goberno da República Popular China.
"Sistema de Administración Central"
China.org.cn
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Goberno da República Popular China.
"Sistema de Administración Local"
China.org.cn
. Consultado o 16 de decembro do 2020
BBC News.
"BBC, Country Report: China"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Artículo 97 da
Constitución da República Popular da China
Xu, Beina.
"The Chinese Communist Party"
CFR.org
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 11 de maio de 2010
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Democratic Parties"
People's Daily
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Beijingers Get Greater Poll Choices"
China Daily
(en
inglés
. 2003
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Lohmar, Bryan; and Somwaru, Agapi;
USDA Economic Research Service (1 de maio de 2006).
"Does China's Land-Tenure System Discourage Structural Adjustment?"
(PDF)
USDA.gov
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 14 de xaneiro de 2012
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Associated Press via Highbeam (11 de maio de 2002).
"China sounds alarm over fast-growing gap between rich and poor"
Highbeam.com
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 10 de xuño de 2014
. Consultado o 16 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
Hasmath, R. (12 de novembro de 2012).
"Red China's Iron Grip on Power: Communist Party Continues Repression"
The Washington Times
(en inglés)
. pp.
B4
. Consultado o 16 de decebro do 2020
BBC News (2 de novembro de 2012).
"A Point Of View: Is China more legitimate than the West?"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 16 de decebro do 2020
U.S. Department of State.
"Background Note: China"
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Embaixada da China en Suecia.
"Swedish PM hails 60 years of establishment of China-Sweden diplomatic relations"
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 26 de agosto de 2011
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Perseverance will pay off at the UN"
Taipei Times
(en inglés)
. 22 de agosto de 2004
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"China says communication with other developing countries at Copenhagen summit transparent"
People's Daily Online
(en
inglés
. 21 de decembro de 2009. Arquivado dende
o orixinal
o 22 de decembro de 2009
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Google Noticias (ed.).
"Taiwan's Ma to stopover in US: report"
Google.com
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 11 de xullo de 2011
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Macartney, Jane (1 de febreiro de 2010).
"China says US arms sales to Taiwan could threaten wider relations"
The Times
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de febreiro de 2021
. Consultado o 12 de xuño de 2011
(require subscrición (
))
Moore, Malcolm (8 de xaneiro de 2010).
"China cancels UK human rights summit after Akmal Shaikh execution"
The Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Keith 2009
, pp.
135-136)
Martel, William C. (29 de xuño de 2012).
"An Authoritarian Axis Rising?"
The Diplomat
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"Ready to face the world?"
The Economist
(en inglés)
. 6 de marzo de 1997
. Consultado o 16 de decembro do 2020
"China and Europe"
The Economist
(en inglés)
. 27 de novembro de 2007
. Consultado o 16 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
"China, Russia launch largest ever joint military exercise"
Deutsche Welle
(en inglés)
. 5 de xullo de 2013
. Consultado o 16 de decembro do 2020
BBC News (5 de xuño de 2012).
"Energy to dominate Russia President Putin's China visit"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Gladstone, Rick (19 de xullo de 2012).
"Friction at the U.N. as Russia and China Veto Another Resolution on Syria Sanctions"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 16 de decembro do 2020
BBC News (23 de marzo de 2013).
"Xi Jinping: Russia-China ties 'guarantee world peace
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 16 de decembro do 2020
BBC News (12 de maio de 2012).
"China denies preparing war over South China Sea shoal"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 16 de decembro do 2020
BBC News (27 de novembro de 2013).
"Q&A: China-Japan islands row"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 16 de decembro do 2020
Jacques, Martin (19 de outubro de 2012).
"A Point Of View: What kind of superpower could China be?"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Watts, Jonathan (18 de xuño de 2012).
"China: witnessing the birth of a superpower"
The Guardian
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Sanders, Sol (29 de xuño de 2007).
"China's utterly distorted economy is a train wreck waiting to happen"
World Tribune
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Grinin, Leonid (novembro de 2011).
"Chinese Joker in the World Pack"
Journal of Globalization Studies
(en
inglés
(2). Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xaneiro de 2013
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"Sistema Militar"
China.org.cn
(en
castelán
. Consultado o 17 de decembro do 2020
BBC News (14 de novembro de 2012).
"The new generals in charge of China's guns"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
BBC News (16 de abril de 2013).
"China 'reveals military structure
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Departamento de Defensa de Estados Unidos (2009).
"Annual Report To Congress – Military Power of the People's Republic of China 2009"
(PDF)
Defense Link.mil
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 5 de agosto de 2009
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"People's Liberation Army"
Enciclopedia Britannica
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Agencia de Inteligencia y Defensa (1984).
"Handbook of the Chinese People's Liberation Army"
(PDF)
FAS.org
(en
inglés
. p.
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Cooper, Cortez A. (xuño de 2009).
"The PLA Navy's New Historic Missions: Expanding Capabilities"
(PDF)
Rand.org
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Nolt, James H. (1999).
"Analysis: The China-Taiwan military balance"
Asia Times
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 01 de outubro de 2018
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Military and Security Developments Involving the People’s Republic of China 2013"
(PDF)
. US Secretary of Defense. 2013. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 7 de agosto de 2013
. Consultado o 22 de agosto de 2013
Andrew, Martin (18 de agosto de 2005).
"THE DRAGON BREATHES FIRE: CHINESE POWER PROJECTION"
Asian Research.org
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de xullo de 2013
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Waldron, Greg (26 de novembro de 2012).
"IN FOCUS: Long march ahead for Chinese naval airpower"
Flight Global.com
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"China's first aircraft carrier completes sea trial"
Xinhua
(en
inglés
. 15 de agosto de 2011
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"China: Aircraft Carrier Now in Service"
(en
inglés
. 25 de setembro de 2012
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Branigan, Tania (22 de abril de 2009).
"China unveils fleet of submarines"
The Guardian
(en
inglés
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Diwakar, T. (30 de maio de 2013).
"India, Japan join hands to break China's 'string of pearls
Times of India
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de xullo de 2013
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Singer, Peter W. (20 de decembro de 2012).
"Inside China's Secret Arsenal"
Popular Science
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"Chengdu J-20 – China's 5th Generation Fighter"
Defense-Update.com
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de xaneiro de 2011
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"HQ-19 (S-400) (China)".
Jane's Weapons: Strategic
(en inglés)
. IHS. 23 de decembro de 2008.
"China plays down fears after satellite shot down"
Channel News Asia
(en inglés)
. 20 de xaneiro de 2007. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de setembro de 2011
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Chau, Wilson (25 de xullo de 2012).
"Chinese Navy Tests Land Attack Cruise Missiles: Implications for Asia-Pacific"
New Pacific Institute
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 09 de novembro de 2012
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Gertz, Bill (25 de agosto de 2011).
"China expanding its nuclear stockpile"
The Washington Times
(en
inglés
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Sorman, Guy (2008).
Empire of Lies: The Truth About China in the Twenty-First Century
(en
inglés
. pp.
46, 152.
Human Rights Watch.
"World Report 2009: China"
HRW.org
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Miguel Jorge (28 de decembro de 2012).
"China obligará a los usuarios a registrarse con nombres reales"
My Way News.com
(en
castelán
. hipertextual.com
. Consultado o 17 de decembro do 2020
"China Toughens Its Restrictions on Use of the Internet"
New York Times
(en inglés)
. 28 de decembro de 2012
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Freedom House (2010).
"Freedom of the Press Survey: China"
Freedom House.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 01 de outubro de 2018
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Flor Cruz, Michelle (4 de xaneirro de 2013).
"In Rare Defiance, Chinese Journalists Protest Against Party Censors"
International Business Times
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Reporteiros Sen Fronteiras (2013).
"Annual Worldwide Press Freedom Index – 2013"
RSF.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 27 de xullo de 2014
. Consultado o 17 de decembro do 2020
Wingfield, Rupert (7 de marzo de 2006).
"China's rural millions left behind"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
Luard, Tim (10 de novembro de 2005).
"China rethinks peasant apartheid"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
Ni, Ching-Ching (30 de decembro de 2005).
"China to Abolish Contentious Agricultural Levy"
Los Angeles Times
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
BBC News (13 de decembro de 2006).
"China ends school fees for 150m"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
"Declaración por escrito sobre la interrupción de la extracción de órganos de presos de conciencia en China"
Parlamento Europeo
(P8_DCL(2016)0048). 12 de setembro de 2016
. Consultado o 14 de septiembre de 2016
"China bans religious activities in Xinjiang"
Financial Times
(en inglés)
. 2 de agosto de 2012
. Consultado o 22 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
Artículo 36, capítulo 2 de la
Constitución de la República Popular China
"China Bans Falun Gong"
People's Daily
(en inglés)
. 22 de xullo de 1999
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
Fan, Maureen; Cha, Ariana Eunjung (24 de decembro de 2008).
"China's Capital Cases Still Secret, Arbitrary"
The Washington Post
(en inglés)
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
Agence France-Presse (26 de marzo de 2012).
"Amnesty sees hope in China on death penalty"
Google.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 23 de maio de 2012
. Consultado o 17 de decembro do 2020.
BBC News (27 de xuño de 2013).
"China 'moves two million Tibetans
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
BBC News (29 de xuño de 2013).
"Fresh unrest hits China's Xinjiang"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Gutmann, Ethan (agosto de 2014).
The Slaughter: Mass Killings, Organ Harvesting, and China's Secret Solution to Its Dissident Problem
. Prometheus Books. p.
368
ISBN
978-1616149406
ASIN
161614940X
Government of the People's Republic of China (xullo de 2005).
"China's Progress in Human Rights in 2004"
English.gov.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de xullo de 2013
. Consultado o 18 de decembro do 2020
MacLeod, Calum (31 de xaneiro de 2008).
"China seeks to improve workplace safety"
USA Today
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Embaixada da China nos Estados Unidos (11 de decembro de 2003).
"China's reform and opening-up promotes human rights, says premier"
China-Embassy.org
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Richburg, Keith B. (13 de outubro de 2010).
"Chinese Premier Wen Jiabao talks reform, but most countrymen never get to hear what he says"
The Washington Post
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
"Service providers wanted"
Development and Cooperation
(en inglés)
. 2 de agosto de 2012
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Oficina do Alto Comisionado para os Dereitos Humanos.
"Status by country"
(en
inglés
Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos
. Arquivado dende
o orixinal
o 14 de agosto de 2013.
Convención contra la Tortura y Otros Tratos o Penas Crueles, Inhumanos o Degradantes
(Resolución)
(en
castelán
. Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 10 de decembro de 1984. 39/46. Arquivado dende
o orixinal
o 7 de marzo de 2013.
Protocolo Facultativo del Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales
(PDF)
(Resolución)
(en
castelán
. Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 10 de decembro de 2008. A/RES/63/117. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 9 de febreiro de 2014.
Protocolo Facultativo de la Convención sobre la eliminación de todas las formas de discriminación contra la mujer
(Resolución)
(en
castelán
. Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 6 de outubro de 1999. A/54/4. Arquivado dende
o orixinal
o 7 de marzo de 2013.
Protocolo facultativo de la Convención sobre los derechos de las personas con discapacidad
(Resolución)
(en
castelán
. Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. Arquivado dende
o orixinal
o 2 de agosto de 2014.
"División administrativa e cidades"
China.org.cn
. 25 de xaneiro de 2007
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Law, Gwillim (2 de abril de 2005).
"Provinces of China"
Statoids.com
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Amitendu 2012
, p.
4.
Government of the People's Republic of China (ed.).
Land area" GOV.cn, Chinese Government's Official Web Portal"
English.gov.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de xaneiro de 2014
. Consultado o 18 de decembro do 2020
"United States"
Encyclopædia Britannica
(en inglés)
. 29 de xullo de 2012. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de xullo de 2012
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Ligazón morta
CIA.
"China - Geografía - Libro Mundial de Hechos"
. Consultado o 28 de febreiro de 2017
CIA (2013).
"China"
The World Factbook
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de outubro de 2016
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Rosenberg, Matt.
"Which country borders the most other countries?"
About.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 19 de outubro de 2013
. Consultado o 18 de decembro do 2020
BBC News (8 de abril de 2010).
"Nepal and China agree on Mount Everest's height"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
National Park Service.
"Lowest Places on Earth"
NPS.org
(en inglés)
. Consultado o 18 de decembro do 2020
Fu et al. 2008
, p.
1)
"Clima en China"
International Universia.net
. Arquivado dende
o orixinal
o 06 de marzo de 2012
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Santiago.
"China: Clima"
Geografía La Guía 2000.com
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Waghorn, Terry (7 de marzo de 2011).
"Fighting Desertification"
Forbes
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
BBC News (17 de abril de 2006).
"Beijing hit by eighth sandstorm"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Coonan, Clifford (9 de novembro de 2007).
"The gathering sandstorm: "Encroaching desert, missing water
The Independent
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de abril de 2008
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
MSNBC (24 de novembro de 2008).
"Himalaya glaciers melting much faster"
MSN.com
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Biodiversity Theme Report"
Environment.gov.au
(en inglés)
. 10 de decembro de 2009
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Countries with the Highest Biological Diversity"
Mongabay.com
(en inglés)
. 2004. Arquivado dende
o orixinal
o 26 de marzo de 2013
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
IUCN (2012).
"IUCN Initiatives – Mammals – Analysis of Data – Geographic Patterns 2012"
IUCN Red List.com
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Countries with the most bird species"
Mongabay.com
(en inglés)
. 2004
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Countries with the most reptile species"
Mongabay.com
(en inglés)
. 2004
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
IUCN (2012).
"IUCN Initiatives – Amphibians – Analysis of Data – Geographic Patterns 2012"
IUCN Red List.com
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Countries with the most vascular plant species"
Mongabay.com
(en inglés)
. 2004
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Leffman, Lewis
Atiyah 2003
, p.
1213)
Varas, Eugenio J. (14 de outubro de 2010).
"El bambú: ¿un recurso sustentable?"
Rebanadas de Realidad
. Arquivado dende
o orixinal
o 14 de maio de 2014
. Consultado o 3 de maio de 2014
Sodhi, Navjot S; Gibson, Luke; Raven, Peter H., eds. (2013).
Conservation Biology: Voices from the Tropics
(en inglés)
. John Wiley & Sons. p.
208.
ISBN
9781118679814
Liu, Ji-Kai (2007).
"Secondary metabolites from higher fungi in China and their biological activity"
Drug Discoveries & Therapeutics
(en inglés)
(2): 94. Arquivado dende
o orixinal
o 07 de decembro de 2013
. Consultado o 26 de outubro de 2014
"Flora y fauna de China"
China.org.cn
(en
castelán
. Consultado o 19 de decembro do 2020
Darlington, Meredith (5 de marzo de 2010).
"Top 20 countries with most endangered species IUCN Red List"
MNN.com
(en inglés)
. Consultado o 19 de decembro do 2020
"Nature Reserves"
China.org.cn
(en inglés)
. Consultado o 19 de decembro do 2020
"List of Parties"
CBD.int
(en inglés)
. Consultado o 19 de decembro do 2020
"中国生物多样性保护战略与行动计划 （2011-2030 年）"
(PDF)
CBD.int
(en chinés)
. 2011
. Consultado o 19 de decembro do 2020
Ma 2000
, p.
1)
BBC News (22 de febreiro de 2013).
"China acknowledges 'cancer villages
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 20 de decenbro do 2020
BBC News (28 de outubro de 2012).
"Riot police and protesters clash over China chemical plant"
BBC.co.uk
(en
inglés
. Consultado o 20 de decenbro do 2020
"Is air quality in China a social problem?"
ChinaPower Project
(en
inglés
. 15 de febreiro 2016
. Consultado o 20 de decenbro do 2020
"Ambient air pollution: A global assessment of exposure and burden of disease"
World Health Organization
(en
inglés
. Consultado o 20 de decenbro do 2020
"Beijing Orders Official Cars Off Roads to Curb Pollution"
(en inglés)
. Bloomberg L.P. 14 de xaneiro de 2013
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Nina Chestney (10 de xuño de 2013).
"Global carbon emissions hit record high in 2012"
Reuters
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
"Each Country's Share of CO2 Emissions | Union of Concerned Scientists"
Union of Concerned Scientists
(en
inglés
. agoasto 2020
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Lu Hui (29 de xuño de 2012).
"China pumps more funding into safe drinking water"
Xinhua
The Earth Institute (24 de outubro de 2011).
"China's decade plan for water"
Columbia.edu
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
BBC News (11 de xuño de 2013).
"China works to ease water woes"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
"300
million Chinese drinking unsafe water"
People's Daily
(en inglés)
. 23 de decembro de 2004
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Friedman, Lisa (25 de marzo de 2010).
"China Leads Major Countries With $34.6
Billion Invested in Clean Technology"
The New York Times
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Black, Richard (26 de marzo de 2010).
"China steams ahead on clean energy"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
"China Leads The World In Renewable Energy Investment"
Forbes
(en inglés)
. 27 de xullo de 2012
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Bradsher, Keith (30 de xaneiro de 2010).
"China leads global race to make clean energy"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Biello, Daivd (4 de agosto de 2008).
"China's big push for renewable energy"
Scientific American.com
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Mishra, M.P. (27 de agosto do 2020).
"China dominates global wind and solar output"
renews
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Shih Jui-te (11 de xullo de 2011).
"Splashing out: China to spend 4 trillion yuan on water projects"
Want China Times
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 05 de novembro de 2015
. Consultado o 20 de decembro do 2020
Upton, John (25 de xullo de 2013).
"China to spend big to clean up its air"
Grist Magazine
(en inglés)
. Consultado o 20 de decembro do 2020
"Shanghai's GDP grows 8.2% in 2011"
China Daily
(en inglés)
. 20 de xaneiro de 2012
. Consultado o 21 de decembro do 2020
"World Economic Outlook Database"
IMF.org
(en
inglés
Fondo Monetario Internacional
. abril 2019
. Consultado o 22 de decembro do 2020
White, Garry (10 de febreiro de 2013).
"China trade now bigger than US"
Daily Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"China's Foreign-Exchange Reserves Surge, Exceeding $2
Trillion"
Bloomberg L.P.
(en inglés)
. 15 de xullo de 2009
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"China's forex reserves reach USD 2.85 trillion"
Trade India.com
(en inglés)
. 11 de xaneiro de 2011
. Consultado o 22 de decembro do 2020
"China must keep buying US Treasuries for now-paper"
Reuters
(en inglés)
. 20 de agosto de 2009
. Consultado o 23 de decembro do 2020
OCDE.
"FDI in Figures"
(PDF)
OECD.org
(en inglés)
. Consultado o 22 de decembro do 2020
"Being eaten by the dragon"
The Economist
(en inglés)
. 11 de noembro de 2010
. Consultado o 22 de decembro do 2020
"Obama should call China a currency manipulator: Romney aide"
Reuters
(en inglés)
. 24 de setembro de 2012. Arquivado dende
o orixinal
o 28 de setembro de 2012
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
BBC News (27 de novembro de 2012).
"US says China not a currency manipulator"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 22 de decembro do 2020
"2007 trade surplus hits new record – $262.2B"
China Daily
(en inglés)
. 11 de xaneirro de 2008
. Consultado o 22 de decembro do 2020
Embaixada da China (23 de setembro de 2005).
"China widens yuan, non-dollar trading range to 3%"
China-Embassy.org
(en inglés)
. Consultado o 22 de decembro do 2020
Consejo de Negocios de Asia (setembro de 2005).
"Intellectual Property Rights"
(PDF)
Asia Business Council.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 26 de marzo de 2010
. Consultado o 22 de decembro do 2020
"MIT CIS: Publications: Foreign Policy Index"
MIT.edu
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 31 de marzo de 2014
. Consultado o 22 de decembro do 2020
Fondo Monetario Internacional (abril de 2013).
"Nominal GDP comparison of China, Germany, France, Japan and USA"
IMF World Economic Outlook
(en inglés)
. Consultado o 23 de decembro do 2020
Foro Económico Mundial (2013).
"The Global Competitiveness Report 2013-2014"
(PDF)
WE Forum.org
(en inglés)
. Consultado o 23 de decembro do 2020
The Heritage Foundation (2014).
"2014 Index of Economic Freedom"
Heritage.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 20 de xullo de 2009
. Consultado o 23 de decembro do 2020
CNN (2011).
"Global 500 2011: China"
CNN.com
(en inglés)
. Consultado o 23 de decembro do 2020
Luhby, Tami (26 de abril de 2012).
"China's growing middle class"
CNN.com
(en inglés)
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"China's rich are getting poorer in new Hurun rich list"
Hurun Report
(en inglés)
. 24 de setembro de 2012. Arquivado dende
o orixinal
o 28 de xaneiro de 2014
. Consultado o 24 de decembro do 2020
Moore, Malcolm (7 de setembro de 2011).
"China's billionaires double in number"
The Daily Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"China retail sales growth accelerates"
China Daily
(en inglés)
. 18 de xaneiro de 2013
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"China's retail sales up 12.4 pct in Q1"
Global Times
(en inglés)
. 15 de abril de 2013. Arquivado dende
o orixinal
o 30 de mao de 2013
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"Super Rich have Craze for luxury goods"
China Daily
(en inglés)
. 3 de marzo de 2010
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"China inflation exceeding 6%"
Business Week
(en inglés)
. 14 de outubro de 2011
. Consultado o 24 de decembro do 2020
BBC News (16 de abril de 2008).
"Steep rise in Chinese food prices"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"China's GDP grows 9.1% in third quarter"
Financial Times
(en inglés)
. 18 de outubro de 2011
. Consultado o 24 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
Duggan, Jennifer (12 de xaneiro de 2013).
"Income inequality on the rise in China"
Al Jazeera
(en inglés)
. Consultado o 24 de decembro do 2020
BBC News (29 de xuño de 2011).
"Inequality in China: Rural poverty persists as urban wealth balloons"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 24 de decembro do 2020
"Income inequality: Delta blues"
The Economist
(en inglés)
. 23 de xaneiro de 2013
. Consultado o 24 de decembro do 2020
Congressional Research Service (5 de setembro de 2013).
"China's Economic Rise: History, Trends, Challenges, and Implications for the United States"
(PDF)
FAS.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 18 de marzo de 2015
. Consultado o 25 de decembro do 2020
"China must be cautious in raising consumption"
China Daily
(en inglés)
. Consultado o 25 de decembro do 2020
Walker, Andrew (17 de xuño de 2011).
"Will China's Economy Stumble?"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 25 de decembro do 2020
Joe Weisenthal (22 de febreiro de 2011).
"3G Countries"
(en inglés)
. Business Insider.com
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
Banco Mundial.
"China Quick Facts"
World Bank
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 17 de decembro de 2005
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
Swartz, Spencer; Oster, Shai (19 de xullo de 2010).
"China Becomes World's Biggest Energy Consumer"
Wall Street Journal
(en inglés)
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
"The Ultimate Guide To China's Voracious Energy Use"
Business Insider
(en inglés)
. 17 de agosto de 2012
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
BBC News (10 de outubro de 2013).
"China overtakes US as the biggest importer of oil"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
BBC News (18 de outubro de 2012).
"China's economy slows but data hints at rebound"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
"China Loses Control of Its Frankenstein Economy"
(en inglés)
. Bloomberg L.P. 24 de xuño de 2013. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de setembro de 2013
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
CNN Money (15 de xullo de 2013).
"The lowdown on China's slowdown: It's not all bad"
CNN.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de outubro de 2013
. Consultado o 25 de decembro do 2020.
CNN (10 de outubro de 2000).
"Clinton signs China trade bill"
CNN.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 5 de maio de 2009
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Organización Mundial do Comercio.
"Miembros"
WTO.org
. Consultado o 31 dedecembro do 2020
Dillon, Dana; Tkacik, John, Jr. (xaneiro de 2006).
"China's Quest for Asia"
Policy Review
(en inglés)
(134). Arquivado dende
o orixinal
o 27 de decembro do 2020
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"China-Asean Trade Deal Begins Today"
Jakarta Globe
Bloomberg
. 1 de xaneiro de 2010. Arquivado dende
o orixinal
o 17 de xaneiro de 2010
. Consultado o 27 de decembro do 2020
Chan, Fiona (31 de decembro de 2009).
"Asean-China FTA to kick off"
The Straits Times
. Consultado o 27 de decembro do 2020
Walker, Andrew (1 de xaneiro de 2010).
"China and Asean free trade deal begins"
BBC News
. Consultado o 27 de decembro do 2020
Gooch, Liz (31 de decembro de 2009).
"Asia Free-Trade Zone Raises Hopes, and Some Fears About China"
The New York Times
. Consultado o 27 de decembro do 2020
BBC News (14 de outubro de 2010).
"US trade gap widens on increased Chinese imports"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
BBC News (13 de abril de 2010).
"Chinese President Hu Jintao resists Obama calls on yuan"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
BBC News (27 de novembro de 2012).
"US says China not a currency manipulator"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
McLaughlin, Abraham (30 de marzo de 2005).
"A rising China counters US clout in Africa"
Christian Science Monitor
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Lyman, Princeton N. (21 de xullo de 2005).
"China's Rising Role in Africa"
CFR.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xullo de 2007
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Politzer, Malia (agosto de 2008).
"China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration"
Migration Information.org
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
"China-Africa trade likely to hit record high"
China Daily
(en inglés)
. 28 de decembro de 2012
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Geromel, Ricardo (24 de agosto de 2011).
"Is Brazil a derivative of China?"
Forbes
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
"China, Arxentina agree to further strategic ties"
Xinhua.com
(en inglés)
. 9 de setembro de 2011
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Unesco.
"Región de interés panorámico e histórico del Valle de Jiuzhaigu"
Unesco.org
(en
castelán
. Consultado o 28 de decembro do 2020
"Tendencias favorables en el turismo chino (2)"
People's Daily
(en
castelán
. Arquivado dende
o orixinal
o 14 de setembro de 2011
. Consultado o 28 de decembro do 2020
"El turismo en China supone ya el 6,1% del PIB"
Hosteltur.com
. 10 de febreiro de 2007
. Consultado o 28 de decembro do 2020
"Turismo de China ocupará 11% del PIB para 2020"
People's Daily
. 7 de agosto de 2003
. Consultado o 28 de decembro do 2020
BBC News (4 de agosto de 2013).
"What is the world's favourite holiday destination?"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Organización Mundial del Turismo (2010).
"UNWTO World Tourism Barometer"
(PDF)
UNWTO.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 20 de outubro de 2010
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Jiang, Chengcheng (17 de outubro de 2012).
"China's Economy: What the Tourist Boom Tells Us"
TIME
(en inglés)
. Consultado o 28 de decembro do 2020
Ligazón morta
"Los 10 sitios turísticos de visita obligada en China"
China.org.cn
. Consultado o 28 de decembro do 2020
CIA (2012).
"Country Comparison:: Electricity - Production"
The World Factbook
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de xullo de 2020
. Consultado o 29 de decembro do 2020.
CIA (2012).
"Country Comparison:: Electricity - Consumption"
The World Factbook
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de febreiro de 2016
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Borenstein, Seth (4 de decembro de 2013).
"China's Carbon Emissions Directly Linked To Rise In Daily Temperature Spikes, Study Finds"
The Huffington Post
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020.
Martinot, Eric; Junfeng, Li (2007).
Powering China’s Development: The Role of Renewable Energy
(en inglés)
. Worldwatch Report.
ISBN
978-1-878071-83-5
"China Targets 70 Gigawatts of Solar Power to Cut Coal Reliance"
. Bloomberg News. 16 de mao de 2014
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"China’s National Energy Administration: 17.8 GW Of New Solar PV In 2015 (~20% Increase)"
. CleanTechnica. 19 de marzo de 2015.
Laura Gil (, novembro de 2017).
"China: el productor de energía nucleoeléctrica que más rápidamente está creciendo del mundo"
(PDF)
Boletín del OIEA
(en
castelán
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Energía nucleoeléctrica para un futuro sin contaminación energética
CIA (2016).
"Country Comparison:: Oil crude - Production"
The World Factbook
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de febreiro de 2016
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Pei, Minxie (13 de abril de 2006).
"China's Big Energy Dilemma"
Carnegie Endowment.org
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
BBC News (10 de outubro de 2013).
"China overtakes US as the biggest importer of oil"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"China's Demand for Oil to Grow 6.2% in 2011: PetroChina"
The China Perspective.com
(en inglés)
. 24 de xaneiro de 2011. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de febreiro de 2014
. Consultado o 29 de decembro do 2020
(require subscrición (
))
Flannery, Russell (30 de marzo de 2012).
"China Mobile Phone Users Now Top One Billion"
Forbes
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 22 de febreiro de 2014
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Barboza, David (26 de xullo de 2008).
"China Surpasses US in Number of Internet Users"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
BBC News (17 de xullo de 2013).
"Chinese internet use surges ahead"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"China's Internet speed averages 3.14 MBps: survey - Xinhua"
Xinhuanet
(en inglés)
. 18 de abril de 2013
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Gordon, Mary Ellen (23 de xullo de 2013).
"China Report: Device and App Trends in the #1 Mobile Market"
Flurry.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de xaneiro de 2014
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"Broadband provider rankings: The Rise and Rise of China"
Telegeography.com
(en inglés)
. 28 de xullo de 2010. Arquivado dende
o orixinal
o 06 de agosto de 2010
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Huawei, ZTE Provide Opening for China Spying, Report Says"
Bloomberg.com
(en inglés)
. 8 de outubro de 2012
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Yew, Lee Kuan (17 de setembro de 2013).
"Once China Catches Up--What Then?"
Forbes
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Calogera, Stephen (8 de xaneiro de 2010).
"China auto sales officially surpass US in 2009, 13.6
million vehicles sold"
Industry News
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"China premium car sector remains bright spot"
Reuters
(en inglés)
. 23 de abril de 2012
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Population Reference Bureau.
"Road Traffic Accidents Increase Dramatically Worldwide"
PRB.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 10 de outubro de 2017
. Consultado o 29 de decembro do 2020
BBC News (26 de agosto de 2012).
"Chinese bus collides with tanker, killing 36"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"Bike-Maker Giant Says Fitness Lifestyle Boosting China Sales"
Bloomberg.com
(en inglés)
. 17 de agosto de 2012
. Consultado o 31 de decembro do 2020
Collard, Tim (25 de marzo de 2013).
"China's railway reforms - thus far and no further?"
China.org.cn
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Johnson, Tim (22 de xaneiro de 2009).
"China's trains desperately overcrowded for Lunar New Year"
Seattle Times
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Agence France-Presse (24 de xullo de 2011).
"China boasts biggest high-speed rail network"
The Raw Story
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 04 de decembro de 2011
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Fischer, Elizabeth (21 de novembro de 2012).
"China's high-speed rail revolution"
Railway-technology.com
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
BBC News (26 de decembro de 2012).
"China opens world's longest high-speed rail route"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
Areddy, James T. (10 de novembro de 2013).
"China's Building Push Goes Underground"
Wall Street Journal
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
BBC News (27 de decembro de 2012).
"China's Beidou GPS-substitute opens to public in Asia"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"The final frontier"
China Daily
(en inglés)
. 27 de abril de 2012. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xaneiro de 2013
. Consultado o 29 de decembro do 2020
"Primed to be world leader"
China Daily
(en inglés)
. 5 de xullo de 2013
. Consultado o 30 de decembro do 2020
BBC News (12 de xullo de 2013).
"China 'suffers worst flight delays
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 30 de decembro do 2020
Airports Council International (2011).
"Passenger Traffic 2011 FINAL - Top 30 airports"
ACI.aero
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 01 de xaneiro de 2018
. Consultado o 30 de decembro do 2020
Hook, Leslie (14 da maio de 2013).
"China: High and dry: Water shortages put a brake on economic growth"
Financial Times
. Consultado o 30 de decembro do 2020
"Website of the Joint Monitoring Program for Water Supply and Sanitation"
(PDF)
. JMP (WHO e UNICEF). Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 04 de marzo de 2016
. Consultado o 30 de decembro do 2020
Wang, Yue (20 de febreiro de 2014).
"Chinese Minister Speaks Out Against South-North Water Diversion Project"
Forbes
. Consultado o 30 de decembro do 2020
Oficina Nacional de Estadísticas da China (28 de abril de 2011).
"Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census"
(en
inglés
. Consultado o 1 de xaneiro do 2021
CIA (2013).
"Population Growth Rate"
The World Factbook
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de xuño de 2014
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"The American Dream Is Alive. In China."
The New York Times
(en
inglés
. 18 de novembro de 2018.
ISSN
0362-4331
. Consultado o 23 de febreiro de 2019
Dollar, David (abril de 2007).
"Poverty, inequality and social disparities during China’s economic reform"
(PDF)
China.usc.edu
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 26 de febreiro de 2012
. Consultado o 30 de decembro do 2020
"Urban unemployment declines to 4% in China"
People's Daily
(en inglés)
. 22 de xaneiro de 2008
. Consultado o 30 de decembro do 2020
Hesketh, Therese; Lu, Li; Xing, Zhu Wei (setembro de 2005).
"The Effect of China's One-Child Family Policy after 25 Years"
The New England Journal of Medicine
(en inglés)
(335): 1171–1176.
ISSN
0028-4793
doi
10.1056/NEJMhpr051833
. Consultado o 31 de decembro do 2020
"China formalizes easing of one-child policy"
USA Today
. 28 de decembro de 2013
. Consultado o 31 de decembro do 2020
"Top legislature amends law to allow all couples to have two children"
Xinhua News Agency
. 27 de decembro de 2015.
Parry, Simon (9 de xaneiro de 2005).
"Shortage of girls forces China to criminalize selective abortion"
The Daily Telegraph
(Londres)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
"Chinese facing shortage of wives"
BBC News
. 12 de xaneiro de 2007
. Consultado o 23 de marzo 2009
The Economist, ed. (5 de maio de 2011).
"The most surprising demographic crisis"
(en
inglés
. Consultado o 31 de decembro do 2020
"Chinese mainland gender ratios most balanced since 1950s: census data"
Xinhua
. 28 de abril de 2011. Recuperado o 20 de outubro de 2011.
"The odds that you will give birth to a boy or girl depend on where in the world you live"
. Pew Research Center. 24 de setembro de 2013.
Lilly, Amanda (7 de xullo de 2009).
"A Guide to China's Ethnic Groups"
Washington Post
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 09 de decembro de 2013
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Veeck et al. 2011
, p.
102.
Wen, Zhang (13 de xaneiro de 2010).
"Los grupos étnicos de China"
China Today.com.cn
. Consultado o 31 de decembro do 2020
Stein, Justin J (primavera de 2003).
Taking the Deliberative in China
Arquivado
15 de outubro de 2010 en
Wayback Machine
. Consulta do 16-4-2006.
Oficina Nacional de Estadísticas da China (29 de abril de 2011).
"Major Figures on Residents from Hong Kong, Macao and Taiwan and Foreigners Covered by 2010 Population Census"
Stats.gov.cn
(en inglés)
. Consultado o 31 de decembro do 2020
DeFrancis, John (1984).
The Chinese Language: Fact and Fantasy
(en inglés)
. University of Hawaii Press. p.
56
ISBN
978-0-8248-1068-9
"China: 400 Million Cannot Speak Mandarin"
New York Times
(en inglés)
. 5 de setembro de 2013
. Consultado o 31 de decembro do 2020.
Goberno da República Popular China (2005).
"Languages"
English.gov.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de xullo de 2013
. Consultado o 31 de decembro do 2020.
Rough Guides 2011
, p.
19.
"Baihua (Chinese language)"
Enciclopaedia Britannica
(en inglés)
. Consultado o 31 de decembro do 2020
Ni, Ying (9 de abril de 2009).
"專家：恢復繁體字不可取 建議“識繁用簡”"
China News.com
(en chinés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de febreiro de 2014
. Consultado o 31 de decembro do 2020
Jia, Huang (3 de xuño de 2008).
"書同文: 《漢字簡化方案》制訂始末"
Xinhuanet
(en chinés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 04 de abril de 2012
. Consultado o 31 de decembro do 2020
BBC News (7 de febreiro de 2007).
"Survey finds 300m China believers"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Tao, Yu (2012).
"A Solo, a Duet, or an Ensemble? Analysing the Recent Development of Religious Communities in Contemporary Rural China"
(PDF)
Euecran.edu
(en inglés)
. pp.
7, 11. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 06 de outubro de 2014
. Consultado o 31 de decembro do 2020
Sun 2013
, p.
86.
Yao 2010
, p.
11.
Miller 2006
, p.
57.
Xie 2006
, p.
73.
Grim, Brian J. (1 de maio de 2008).
"Religion in China on the Eve of the 2008 Beijing Olympics"
Pew Forum.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de febreiro de 2021
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
Bailey
Taitz 2005
, p.
3.
"Zhejiang University surpasses Tsinghua as top university of China"
China.org.cn
(en inglés)
. 17 de xuño de 2011
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
Galtung, Marte Kjær; Stenslie, Stig (2014).
49 Myths about China
Rowman & Littlefield
. p.
189.
ISBN
978-1-4422-3622-6
"Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – China"
World Bank
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
"9-year Compulsory Education"
China.org.cn
(en inglés)
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
"China eyes high school enrollment rate of 90%"
China Daily
(en inglés)
. 8 de agosto de 2011
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
"China's higher education students exceed 30 million"
People's Daily
(en inglés)
. 11 de marzo de 2011
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
"Vocational Education in China"
China.org.cn
(en inglés)
. Consultado o 1 de xaneiro de 2021
China Economic Net (21 de febreiro de 2006).
"China pledges free 9-year education in rural west"
En.ce.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 10 de outubro de 2017
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
"In Education, China Takes the Lead"
New York Times
(en inglés)
. 16 de xaneiro de 2013
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
Roberts, Dexter (4 de abril de 2013).
"Chinese Education: The Truth Behind the Boasts"
Business Week
(en inglés)
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
Banco Mundial.
"School enrollment, secondary (% gross)"
World Bank
(en inglés)
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
"FACTBOX: Education in China"
Xinhua
(en inglés)
. 7 de agosto de 2008
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
Banco Mundial.
"Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above)"
World Bank.org
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Plafker, Ted (12 de febreiro de 2001).
"China's Long—but Uneven—March to Literacy"
International Herald Tribune
(en inglés)
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
OCDE (2012).
"PISA 2012 Results In Focus"
(PDF)
OECD.org
(en inglés)
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
Balding, Christopher (20 de novembro de 2017).
Bloomberg News
, ed.
"China's Top Economic Risk? Education."
(en
inglés
. Consultado o 2 de xaneiro de 2021
"Ministry of Health"
English.gov.cn
(en inglés)
. 9 de outubro de 2005. Arquivado dende
o orixinal
o 27 de agosto de 2013
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
"China's $124 Billion Health-Care Plan Aims to Boost Consumption"
Bloomberg L.P.
(en inglés)
. 22 de xaneiro de 2009. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de outubro de 2013
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Liu, Yuanli (1 de novembro de 2011).
"Great Progress, but More Is Needed"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Barboza, David (5 de agosto de 2012).
"2,000 Arrested in China in Counterfeit Drug Crackdown"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Banco Mundial.
"Life expectancy at birth, total (years)"
World Bank.org
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Banco Mundial.
"Mortality rate, infant (per 1,000 live births)"
World Bank.org
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
"Life expectancy increases by 44 years from 1949 in China's economic powerhouse Guangdong"
People's Daily
(en inglés)
. 4 de octubre de 2009
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
"China's Infant Mortality Rate Down"
China.org
(en inglés)
. 11 de setembro de 2001
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Stone, Richard (27 de abril de 2012). "Despite Gains, Malnutrition Among China's Rural Poor Sparks Concern".
Science Magazine
(en inglés)
336
(6080): 402.
doi
10.1126/science.336.6080.402
McGregor, Richard (2 de xullo de 2007).
"750,000 a year killed by Chinese pollution"
Financial Times
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
(require subscrición (
))
Tatlow, Didi Kristen (10 de xuño de 2010).
"China's Tobacco Industry Wields Huge Power"
The New York Times
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
"Obesity Sickening China's Young Hearts"
People's Daily
(en inglés)
. 4 de agosto de 2000
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Wong, Edward (1 de abril de 2013).
"Air Pollution Linked to 1.2 Million Premature Deaths in China"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
Organización Mundial da Saúde (18 de maio de 2004).
"Yugulado el último brote de SRAS en China, persiste la preocupación respecto a la bioseguridad - Actualización nº 7"
WHO.int
. Consultado o 3 de xaneiro do 2021
"The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) - China, 2020"
(PDF)
China CDC Weekly
. 20 de febreiro de 2020. pp.
1–10. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 26 de febrero de 2020
vía Chinese Center for Disease Control and Prevention.
Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team (17 February 2020). "[The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) in China]".
Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi = Zhonghua Liuxingbingxue Zazhi
(en chinés)
41
(2): 145–151.
PMID
32064853
doi
10.3760/cma.j.issn.0254-6450.2020.02.003
Mallapaty, Smriti (2020-12-02).
"Meet the scientists investigating the origins of the COVID pandemic"
Nature
(en
inglés
588
(7837): 208.
PMID
33262500
doi
10.1038/d41586-020-03402-1
Mallapaty, Smriti (2020-11-11).
"Where did COVID come from? WHO investigation begins but faces challenges"
Nature
(en
inglés
587
(7834): 341–342.
PMID
33177687
doi
10.1038/d41586-020-03165-9
Wadhams, Nick; Jacobs, Jennifer (1 April 2020).
"China Concealed Extent of Virus Outbreak, U.S. Intelligence Says"
Bloomberg
. Consultado o
17 April
2020
"Urban population (% of total)"
World Bank
. Consultado o
28 May
2018
McKinsey Global Institute (febreiro de 2009).
"Preparing for China's urban billion"
(PDF)
McKinsey.com
(en inglés)
. McKinsey Global Institute. pp.
6, 52
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"Urbanisation: Where China's future will happen"
The Economist
. 19 de abril de 2014
. Consultado o 18 de febreiro de 2015
Song, Sophie (28 de mao de 2013).
"China Now Has More Than 260 Million Migrant Workers Whose Average Monthly Salary Is 2,290 Yuan ($374.09)"
International Business Times
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Flor Cruz, Jaime A. (20 de xaneiro de 2012).
"China's urban explosion: A 21st century challenge"
CNN
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
By Maggie Hiufu Wong.
"Megacities and more: A guide to China's most impressive urban centers"
CNN
(en
inglés
. Consultado o
2020-10-26
Moore, Malcolm (24 de xaneiro de 2011).
"China's mega city: the country's existing mega cities"
The Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Goberno municipal de Shenzhen.
"Overview"
English.sz.gov.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de maio de 2017
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Langfit, Frank (7 de agosto de 2012).
"Wu-Where? Opportunity Now In China's Inland Cities"
NPR.org
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Demographia (March 2013).
Demographia World Urban Areas
(PDF)
(9th ed.). Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 1 de maio de 2013.
OECD Urban Policy Reviews: China 2015
. OECD Urban Policy Reviews.
OECD
. 18 de abril de 2015. p.
37.
ISBN
9789264230033
doi
10.1787/9789264230040-en
. Arquivado dende
o orixinal
o 27 de marzo de 2017
. Consultado o 04 de xaneiro de 2021
2015年重庆常住人口3016.55万人 继续保持增长态势
(en chinés)
. Chongqing News. 28 de xaneiro de 2016. Arquivado dende
o orixinal
o 29 de xaneiro de 2016
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Sisci, Francesco (22 de setembro de 2000). "China's floating population a headache for census".
The Straits Times
(en inglés)
Demographia (marzo de 2013).
"Demographia World Urban Areas"
(PDF)
Demographia.com
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
"Temple of Heaven: an Imperial Sacrificial Altar in Beijing"
UNESCO
. Consultado o 4 de xaneiro do 2021
Tamura 1997
, p.
29.
"Historical and Contemporary Exam-driven Education Fever in China"
(PDF)
KEDI Journal of Educational Policy
(en inglés)
(1): 17–33. 2005. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 01 de marzo de 2015
. Consultado o 4 de xaneiro do 2021
Administación Nacional de Turismo da China.
"Tour Guidebook: Beijing"
CNTA.gov.cn
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 09 de xullo de 2013
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Kuo, Lily (13 de marzo de 2013).
"Why China is letting 'Django Unchained' slip through its censorship regime"
Quartz
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
China: Traditional arts". Library of Congress – Country Studies"
Lcweb2.loc.gov
(en inglés)
. 1989
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"China: Cultural life: The arts"
Encyclopædia Britannica
(en inglés)
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
China: Folk and Variety Arts". Library of Congress – Country Studies"
Lcweb2.loc.gov
(en inglés)
. 1989
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Centro Cultural Chino.
"Arquitectura china"
(PDF)
CC Chino.cl
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 03 de setembro de 2013
. Consultado o 4 de xaneiro de 2014
CRIonline.
"La generalización de la arquitectura moderna china"
CRI.cn
. Arquivado dende
o orixinal
o 04 de marzo de 2016
. Consultado o 4 de xaneiro de 2021
Zhuang
Chongzheng 2000
, p.
4)
Geiselmann, Martin (2006).
"Chinese Film History - A Short Introduction"
(PDF)
Unviec.ac.at
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
"A Brief History of Chinese Film"
Ohio-State.edu
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 06 de setembro de 2013
. Consultado o 5 de xaneiro de 2021
Zhang, Rui (2008).
The Cinema of Feng Xiaogang: Commercialization and Censorship in Chinese Cinema after 1989
(en inglés)
. Hong Kong University Press.
ISBN
9789622098855
"Relajan censura sobre el cine chino"
El Universal
. 17 de xullo de 2013. Arquivado dende
o orixinal
o 10 de abril de 2014
. Consultado o 5 de xaneiro de 2021
Cremin, Stephen (18 de maio de 2013).
"So Young enters China's all-time top ten"
Film Biz.asia
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 19 de marzo de 2015
. Consultado o 26 de xaneiro de 2014
Xu 2003
, p.
4.
"China's Hunger For Pork Will Impact The U.S. Meat Industry"
Forbes
(en inglés)
. 19 de xuño de 2013
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
López de Munáin, Estitxu.
"La cocina china"
(PDF)
Slow Food Araba.es
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 08 de marzo de 2016
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
"What to eat in China"
Travel China Guide.com
(en inglés)
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
García Noblejas 2007
, pp.
18-19.
Jordan, David K. (14 de novembro de 2013).
"The Canonical Books of Confucianism - Canon of the Literati"
UCSD.edu
(en inglés)
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
Lévy, André (2000).
Chinese Literature, Ancient and Classical
(en inglés)
. Traducido por William H. Nienhauser. Bloomington: Indiana University Press.
ISBN
0253336562
Hockey, Thomas.
"Su Song"
Springer Reference.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de febreiro de 2021
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
(require subscrición (
))
"Mengxi bitan (work by Shen Kuo)"
Encyclopaedia Britannica
(en inglés)
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
"Zizhi Tongjian (Comprehensive Mirror for Aid in Government)"
Cultural China.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 06 de marzo de 2014
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
"Chinese Four Great Books of Song begun"
The Literary Encyclopedia
(en inglés)
. 1 de maio de 2009
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
Gardner, Daniel K. (2007).
The Four Books: The Basic Teachings of the Later Confucian Tradition
(en inglés)
. Indianápolis: Hackett.
ISBN
9780872208261
"Literatura china"
La Guía 2000.com
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Chen 1999
, p.
82.
Ceinos Arcones, Pedro (2011).
"Literatura China"
China Viva.com
(en
castelán
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
BBC.
"In Our Time: Negative Numbers"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Struik, Dirk J. (1987).
A Concise History of Mathematics
(en inglés)
. Nova York: Dover Publications. pp.
32–33.
Guantao, Hongye
Qingfeng 1996
, pp.
137-138.
Frank, Andre (2001).
"Review of
The Great Divergence
Journal of Asian Studies
(en inglés)
Cambridge University Press
60
(1): 180–182.
doi
10.2307/2659525
. Consultado o 6 de xaneiro de 2014
Yu 1999
, p.
2.
Vogel 2011
, p.
129.
DeGlopper, Donald D. (1987). "Soviet Influence in the 1950s".
China: a country study
(en inglés)
. Library of Congress.
ISBN
9780674055445
Aston, Adam (7 de decembro de 2010).
"Where China Has the U.S. Beat"
Green Biz.com
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
BBC News (28 de marzo de 2011).
"China 'to overtake US on science' in two years"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
Kang, David; Segal, Adam (marzo de 2006).
"The Siren Song of Technonationalism"
FEER.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 10 de marzo de 2013
. Consultado o fene
"The Nobel Prize in Physics 1957"
Nobel Prize.org
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"The Nobel Prize in Physics 1998"
Nobel Prize.org
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"The Nobel Prize in Physics 2009"
Nobel Prize.org
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"Yuan T. Lee - Biographical"
Nobel Prize.org
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
Colvin, Geoff (29 de xullo de 2010).
"Desperately seeking math and science majors"
CNN.com
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"China publishes the second most scientific papers in international journals in 2010: report"
Xinhua
(en inglés)
. 2 de decembro de 2011
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"Who's afraid of Huawei?"
The Economist
(en inglés)
. 4 de agosto de 2012
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"Shares in China's Lenovo rise on profit surge"
New Straits Times
(en inglés)
. 17 de agosto de 2012. Arquivado dende
o orixinal
o 4 de novembro de 2013
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
BBC News (11 de outubro de 2012).
"Lenovo ousts HP as world's top PC maker, says Gartner"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
BBC News (17 de xuño de 2013).
"China retakes supercomputer crown"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
Williams, Christopher (12 de novembro de 2012).
Titan' supercomputer is world's most powerful"
The Daily Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
"Robots to boost China's economy"
People's Daily
(en inglés)
. 6 de xaneiro de 2013
. Consultado o 6 de xaneiro de 2021
Axe, David (16 de abril de 2012).
"China Now Tops U.S. in Space Launches"
Wired
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Eimer, David (5 de novembro de 2011).
"China's huge leap forward into space threatens US ascendancy over heavens"
The Daily Telegraph
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
BBC News (29 de setembro de 2011).
"Rocket launches Chinese space lab"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Fang, Liu (2008).
"Traditional Chinese music"
Phil Multic.com
(en inglés)
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Mobile Reference (2007).
Asian Art
(en inglés)
. Mobile Reference.
ISBN
9781605011875
Randel 2003
, p.
260-262.
Lau 2007
, pp.
30-34.
Keane, Michael; Donald, Stephanie; Hong, Yin (2002).
Media in China: Consumption, Content and Crisis
(en inglés)
. Routledge Publishing.
ISBN
0-7007-1614-9
Li 2009
, p.
5.
"Dragon Dance"
Cultural China.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 12 de xuño de 2014
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
"Lion Dance"
China Daily
(en inglés)
. 18 de outubro de 2013
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Zhao, Yuezhi (1998).
Media, Market, and Democracy in China
(en inglés)
. Chicago: University of Illinois Press.
Jacobs, Andrew (17 de agosto de 2012).
"Pursuing Soft Power, China Puts Stamp on Africa’s News"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Barboza, David (21 de agosto de 2008).
"Olympics Are Rating Bonanza for Chinese TV"
New York Times
(en inglés)
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Brady, Anne-Marie (2008).
Marketing Dictatorship: Propaganda and Thought Work in Contemporary China
(en inglés)
. Rowman & Littlefield Publishers, Inc.
Consejo de Estado de la República Popular China (1 de agosto de 1997).
"行政法规"
SARFT.gov.cn
(en chinés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de febreiro de 2014
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Human Rights Watch (xullo de 2008).
"China's forbidden zones"
(PDF)
HWR.org
(en inglés)
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021.
Freedom House (20 de decembro de 2011).
"Chinese Censorship in 2011: The Worst and the Weirdest"
Freedom House.org
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de febreiro de 2014
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021.
Hays, Jeffrey.
"EARLY HISTORY OF CHINESE FILM | Facts and Details"
factsanddetails.com
(en
inglés
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
"China Says It Has Passed U.S. as Country With Most Movie Screens | Hollywood Reporter"
www.hollywoodreporter.com
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Tartaglione, Nancy (2016-11-15).
"China Will Overtake U.S. In Number Of Movie Screens This Week: Analyst"
Deadline
(en
inglés
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
PricewaterhouseCoopers.
"Strong revenue growth continues in China's cinema market"
PwC
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 03 de marzo de 2020
. Consultado o
2020-09-27
"艺恩-数据智能服务商_艺恩数据"
www.endata.com.cn
. Arquivado dende
o orixinal
o 16 de abril de 2021
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
"¿Hay vida en el baloncesto chino después de Yao?"
El Mundo
. 20 de xullo de 2011
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Dunmore 2011
, p.
2.
Sun, Quah Seng (2 de setembro de 2011).
"Chinese players dominate at Malaysia open chess championship"
The Star
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 01 de febreiro de 2014
. Consultado o 14 de xaneiro de 2014
Thornton, Everard W.; Sykes, Kevin S.; Tang, Wai K. (2006).
"Health benefits of Tai Chi exercise: improved balance and blood pressure in middle-aged women"
Health Promotion International
(en inglés)
Oxford University Press
19
(1): 33–38.
doi
10.1093/heapro/dah105
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Xu, Carrie (1 de xullo de 2011).
"China health club market – Huge potential & challenges"
China Sports Business
(en inglés)
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Tuttle, Brad (13 de febreiro de 2012).
"Jeremy Lin's 'Linsanity' Effect: NY Knicks’ Guard Jeremy Lin’s Surprise Success Leads to Sold-Out Arenas, Jerseys"
Time Magazine
(en inglés)
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
Qinfa, Ye (21 de abril de 2006).
"Sports History of China"
About.com
(en inglés)
. Arquivado dende
o orixinal
o 03 de marzo de 2009
. Consultado o 7 de xaneiro do 2021
BBC Sports (27 de agosto de 2008).
"China targets more golds in 2012"
BBC.co.uk
(en inglés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Comité Olímpico Internacional.
"Medal Count"
London2012.com
(en inglés)
Arquivado
dende o orixinal o 05 de decembro de 2012
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Watson, Traci (9 de setembro de 2012).
"China dominates medals; U.S. falls short at Paralympics"
USA Today
(en inglés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Hite, Brittany (12 de decembro de 2013).
"China’s 2014 Holiday Schedule: Still Complicated"
Wall Street Journal
(en inglés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Goberno da República Popular China (11 de decembro de 2013).
"国务院办公厅关于2014年 部分节假日安排的通知"
Gov.cn
(en chinés)
. Consultado o 8 de xaneiro do 2021
Véxase tamén
editar
editar a fonte
Bibliografía
editar
editar a fonte
Amitendu, Palit (2012).
China-India Economics: Challenges, Competition and Collaboration
(en inglés)
. Routledge.
ISBN
9781136621628
Apter, David Ernest; Saich, Tony (1994).
Revolutionary Discourse in Mao's Republic
. Harvard University Press.
ISBN
0-674-76780-2
Bailey, Lee Worth; Taitz, Emily (2005).
Introduction to the World's Major Religions, Volume 3
(en inglés)
. Greenwood Publishing Group.
ISBN
0313336342
Bergsten, C. Fred; Gill, Bates; Lardy, Nicholas R.; Mitchell, Derek (2006).
China: The Balance Sheet: What the World Needs to Know about the Emerging Superpower
(en inglés)
. CSIS.
ISBN
978-1-58648-464-4
Bodde, Derk (1986).
The Cambridge History of China
(en inglés)
. Cambridge University Press.
ISBN
0521243270
Busky, Donald F. (2002).
Communism in History and Theory
(en inglés)
. Greenwood Publishing Group.
Ceinos, Pedro (2006).
Historia breve de China
Sílex Ediciones
ISBN
9788477371731
Challen, Paul (2005).
Life in ancient China
(en inglés)
. Nova York: Crabtree Publishing.
ISBN
978-0-7787-2037-9
Chen, Ping (1999).
Modern Chinese: history and sociolinguistics
(en inglés)
. Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-64572-0
Dardess, John W. (2010).
Governing China, 150–1850
. Hackett Publishing.
ISBN
978-1-60384-311-9
Dunmore, Tom (2011).
Historical Dictionary of Soccer
(en inglés)
. Scarecrow Press.
ISBN
9780810871885
Elleman, Bruce (2001).
Modern Chinese Warfare
. Routledge.
ISBN
0-415-21474-2
Embree, Ainslie Thomas; Gluck, Carol (1997).
Asia in Western and World History: A Guide for Teaching
. M.E. Sharpe.
ISBN
1-56324-265-6
Fowler, Jeaneane D.; Fowler, Merv (2008).
Chinese Religions: Beliefs and Practices
(en inglés)
. Sussex Academic Press.
Garver, John W. (1997).
The Sino-American alliance: Nationalist China and American Cold War strategy in Asia
(en
inglés
. M.E. Sharpe.
ISBN
0-7656-0025-0
. Consultado o 15 de decembro do 2020
Haw, Stephen (2006).
Beijing: A Concise History
. Taylor & Francis.
ISBN
0-415-39906-8
Hutchings, Graham (2003).
Modern China: A Guide to a Century of Change
. Harvard University Press.
ISBN
0-674-01240-2
Lau, Frederick (2007).
Music in China
. Oxford University Press.
ISBN
978-0195301243
Leutner, M. (2002).
The Chinese Revolution in the 1920s: Between Triumph and Disaster
. Routledge.
ISBN
0-7007-1690-4
Li, Zehou (2009).
The Chinese Aesthetic Tradition
. Traducido por Maija Bell Samei. University of Hawaii Press.
ISBN
978-0824833077
Loewe, Michael; Shaughnessy, Edward L.; Lewis, Mark Edward (1999). "Warring States Political History".
The Cambridge history of ancient China: from the origins of civilization to 221 B.C.
(en inglés)
. Cambridge University Press.
Miller, James (2006).
Chinese Religions in Contemporary Societies
(en inglés)
. ABC-CLIO.
ISBN
9781851096268
Pletcher, Kenneth (2011).
The History of China
(en
inglés
. Britannica Educational Publishing.
Randel, Don Michael (2003).
The Harvard Dictionary of Music
(en inglés)
(4 ed.). Harvard University Press.
ISBN
978-0674011632
Smith, Joseph; Davis, Simon (2005).
The A to Z of the Cold War
(en
inglés
. Scarecrow Press.
ISBN
9780810853843
Sun, Anna (2013).
Confucianism as a World Religion: Contested Histories and Contemporary Realities
(en inglés)
Princeton University Press
ISBN
1400846080
Tamura, Eileen (1997).
China: Understanding Its Past
. University of Hawaii Press.
ISBN
0-8248-1923-3
Tien, Hung-Mao (1972).
Government and Politics in Kuomintang China, 1927-1937
53
Stanford University Press
ISBN
0-8047-0812-6
Wilkinson, Endymion (2000).
Chinese History: A Manual
(en
inglés
(Rev. and enl. ed.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
ISBN
0-674-00247-4
Xie, Zhibin (2006).
Religious Diversity and Public Religion in China
(en inglés)
. Ashgate Publishing.
ISBN
9780754656487
Xu, Shidao (2003).
Origins of Chinese Cuisine
(en inglés)
. Asiapac Books.
ISBN
9812293175
. Arquivado dende
o orixinal
o 17 de decembro de 2013
. Consultado o 5 de xaneiro do 2021
Yao, Xinzhong (2010).
Chinese Religion: A Contextual Approach
(en inglés)
. Continuum.
ISBN
9781847064769
Zhao, Suisheng (2000).
China and Democracy: Reconsidering the Prospects for a Democratic China
. Routledge.
ISBN
0-415-92694-7
Zarrow, Peter (2005).
China in War and Revolution, 1895-1949
. Routledge.
ISBN
0-415-36447-7
Outros artigos
editar
editar a fonte
Asia
Indochina
Lista de Presidentes da República Popular da China
Taiwán
Ligazóns externas
editar
editar a fonte
Wikimedia Commons
ten máis contidos multimedia na categoría:
República Popular da China
A Galipedia ten un
portal
sobre:
China
Páxina web oficial de informacións da China
TodaChina.com
Arquivado
06 de xullo de 2008 en
Wayback Machine
Portal de novas sobre a China.
Pobo en liña
Edición en castelán deste diario.
Dicionario Inglés-Chinés, Chinés-Inglés: MDBG
Países e dependencias
de
Asia
Estados soberanos
Afganistán
Arabia Saudita
Armenia
Azerbaidján
Bahrain
Bangladesh
Brunei
Bután
Camboxa
China
Chipre
Corea do Norte
Corea do Sur
Emiratos Árabes Unidos
Exipto
Filipinas
Iemen
India
Indonesia
Irán
Iraq
Israel
Kazakhstán
Kirguizistán
Kuwait
Laos
Líbano
Malaisia
Maldivas
Mongolia
Myanmar
Nepal
Omán
Paquistán
Qatar
Rusia
Singapur
Siria
Sri Lanka
Tailandia
Tadjiikistán
Timor Leste
Turkmenistán
Turquía
Uzbekistán
Vietnam
Xapón
Xeorxia
Xordania
Estados con recoñemento limitado
Abkhazia
Artsakh
Chipre do Norte
Palestina
Osetia do Sur
Taiwán
Dependencias
rexións
administrativas especiais
Australia
Illas Cocos
Illa de Nadal
China
Hong Kong
Macau
Reino Unido
Akrotiri e Dhekelia
Territorio Británico do Océano Índico
Subdivisións
da
República Popular da China
Provincias
Anhui
Cantón
Fujian
Gansu
Guizhou
Hainan
Hebei
Heilongjiang
Henan
Hubei
Hunan
Jiangsu
Jiangxi
Jilin
Liaoning
Qinghai
Shaanxi
Shandong
Shanxi
Sichuan
Yunnan
Zhejiang
Rexións autónomas
Guangxi
Mongolia Interior
Ningxia
Tíbet
Xinjiang
Municipios
Chongqing
Pequín
Tianjin
Shanghai
Rexións administrativas especiais
Hong Kong
Macau
Portal:China
Control de autoridades
Q148
WorldCat
VIAF
132441531
ARAE
china
Auñamendi
50413
BNA
000029945
BNE
XX4575410
BNF
11936107m
BRE
2068564
BVPB:
4735
CiNii
DA03321838
EBID
ID
EGU
99718
FAST
1206073
GEC
0072633
GeoNames
1814991
GeoNLP:
nQoqX3
GND
4009937-4
GOV:
object_1047796
HDS
003405
ICCU
RAVV058306
KulturNav
ID
LCCN
n79091151
MAG:
191935318
MusicBrainz
ID
NDL
00573772
NKC
ge131732
NLA
35028009
OL
OL4474964A
ORCID
0000-0002-5166-1365
OSM
270056
Orthodox Encyclopedia:
1841141
PARES:
83322
PTBNP
402048
SNAC:
w61s1gf2
SUDOC
027633179
TGN
1000111
Treccani
cina
Identificadores
MeSH
D002681
MeSH
Z01.252.474.164
Obtido de «
Categorías
China
Estados da Idade Contemporánea
Categorías agochadas:
Artigos que toda Wikipedia debería ter (máis de 30 kB)
Wikiproxecto 1000 artigos de calidade para alumnado de 12 a 16 anos/Xeografía e historia
Mapas con varias figuras
Wikipedia:Páxinas que usan ligazóns máxicas ISBN
Wikipedia:Páxinas que conteñen ligazóns a contido baixo subscrición
Todos os artigos con ligazóns externas rotas
Artigos con ligazóns externas rotas desde unha data descoñecida
Páxinas que usan a extensión EasyTimeline
Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)
Wikipedia:Páxinas con mapas
República Popular da China
Nova sección