Repiblik — Wikipedya

Repiblik — Wikipedya
Aller au contenu
Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Pou menm non ak atik la, gade
Repiblik (menm non)
Repiblik la ap nouri pitit li yo epi bay yo enstriksyon yo.
Penti
Honoré Daumier
, 1848.
"Repiblik la" se yon mòd
òganizasyon
yon peyi kote pouvwa a se pa popilasyon an oswa reprezantan li yo, jeneralman
eli
, epi kote
chèf leta
(si li egziste) pa. éréditèr epi se pa youn nan sèlman ki kenbe
pouvwa
. Yon repiblik se opoze a yon
monachi eritye
, men li pa toujou sinonim ak
demokrasi
Repiblik la se, an 2021, fòm
rejim politik
ki pi gaye nan mond lan: sou 197
peyi
, 152 se repiblik ofisyèlman
Etimoloji ak evolisyon siyifikasyon
modifye
modifye kòd
Mo "repiblik la" soti nan
Laten
res publica
ki literalman vle di "bagay piblik" epi li deziyen enterè jeneral apre gouvènman an, politik epi finalman 'Leta a.
Repiblik la
nan
Platon
Politik la
nan
Arisòt
ak
Nan repiblik la (
De Republica
: "nan zafè piblik")
nan
Cicero
tout fè fas ak fòm
gouvènman
Res
, nan lang laten legal, deziyen ka a dwe okipe nan tribinal
. Istorikman se kòz
pleb la
tribun
- reprezantan "tribi" yo - te plede devan
Sena Women
ki te konpoze de patriyach fanmi yo konnen yo. nan
Wòm
An 1576,
Jean Bodin
te defini li nan
Les six livres de la République
kòm
gouvènman dwa plizyè fwaye ak sa ki komen pou yo, ak pouvwa souveren
. Travay sa a dekri prensip senbolik yo ak òganizasyon legal
monachi fransè a
kote tèm repiblik la, byenke li konplèks nan itilizasyon li, sinonim ak souverènte yon chèf nan lòd lwa natirèl
. Nan
Kontra Sosyal la
Jean-Jacques Rousseau
defini li kòm
nenpòt Eta ki gouvène pa lwa, kèlkeswa fòm administrasyon li ye; paske se sèlman lè sa enterè piblik la gouvène ak bagay piblik la se yon bagay. Tout gouvènman lejitim se repibliken.
Tèm sa a klèman synonym ak "gouvènman", "bon
gouvènans
". Plizyè
koutizan
nan
XVIII
syèk
yo te ekri
powèm
kote yo te fè lwanj pou
Lwi XIV
bon jesyon repiblik la.
Lè sa a, Repiblik pran siyifikasyon kominote lespri oswa lide, nan sans yon rechèch pou byen komen nan yon domèn bay
. Nou jwenn nan
Blaise Pascal
konsèp "Repiblik Kretyen" (
Pensées
, liv XXIV, 15) ki pran pa
Voltaire
oswa Rousseau nan ekriti yo
10
. Nou toujou wè sa nan "
République des Lettres
" parèt tankou nan Montesquieu ("Lettres persanes", CXLII
11
).
Nan epòk
Revolisyon fransè a
, an referans a
Repiblik Women
ki te etabli apre
monachi
, rejim politik ki te swiv [[ [Ansyen Rejim Sosyete|Ancien Rejim]] yo rele "repiblik" an referans a ideyal gouvènman women an. Nan
21 septanm 1792
, kòm rezilta
pwoklamasyon abolisyon wayote a
, yo te pwoklame
Premye Repiblik Fransè a
. Sepandan, nan epòk sa a, opozisyon an ant repiblik ak monachi pa t 'ankò ofisyèlman etabli depi, nan
1804
Napoléon Bonaparte
te konsidere tèt li
Anperè Repiblik Fransè a
12
Ansuit, nan
franse
, mo a te vin konfonn ak mo
demokrasi
kontrèman ak
despotism
ak
monachi
13
. Yon evolisyon remakab nan siyifikasyon te fèt nan istwa resan, depi jiska
18th
syèk
tradisyon an te opoze, dapre
Politik
' '
14
nan Aristòt la, rejim ki soti nan eleksyon an ki baze sou chwa kèk nan sitwayen yo dapre merit yo, konpetans yo oswa richès yo ([oligarchi a]] ak
aristokrasi
, ki te vin tounen repiblik la pita), ak yon rejim ki te soti omwen an pati nan
traso osò
15
ki li rele demokrasi. Lè sa a, siyifikasyon ak enterè rejim demokratik la te eksplike pou Aristòt pa lide nan libète politik, dapre ki yon sitwayen se lib lè li altènativman gen pouvwa pou gouvène ak pou yo gouvène
16
. Asimilasyon resan sa a eksplike nan istwa politik modèn revolisyon Ameriken ak Fransè, pandan pwoblèm adopsyon demokrasi a te deba nan mitan elektè ki te refize li (sitou aba
Siéyès
), prefere lide yon
Gouvènman reprezantan
, sa vle di repibliken
17
18
Rejim Vichy
te fonde nan opozisyon ak
Repiblik la
ki te, nan je patizan
Marshal Pétain
, te lakòz dekadans peyi a. . Non ofisyèl rejim politik la se "Eta franse".
Yon
Repiblik Pèp la
, yon
Repiblik Demokratik
, oswa yon
Repiblik Sosyalis Sovyetik
kapab refere a
Eta Kominis
, pandan
Gè Fwad la
, menm si yo pa gen eksklizivite nan tèm sa a.
Yon
repiblik Islamik
se fòm gouvènman an pran pa yon eta ki pa gen yon monak epi kote gouvènans aliman ak dogm nan
Islam
, menm jan se ka a nan [[ [Iran]],
Afganistan
oswa
Pakistan
Nan yon
repiblik aristokratik
, lidè yo eli pa
nob yo
. Sa a te sitou nan
Repiblik De Nasyon yo
oswa
repiblik Genoa
Pandan
Refòm Pwotestan
, yo te etabli repiblik
Kalvinis
, souvan ki te dire kout. Sa a se te anbisyon
Jan Calvin nan Jenèv
Yon repiblik ka gen diferan mòd operasyon: yon
rejim prezidansyèl
tankou nan Kore di Sid oswa Etazini, yon
rejim palmantè
tankou nan Almay oswa peyi Zend, oswa yon [[rejim semi-prezidansyèl] ] tankou nan Lafrans oswa Larisi.
Soudivizyon yon Leta kapab yon
repiblik otonòm
. Sa a se patikilyèman ka a pou
repiblik Larisi yo
Istwa
modifye
modifye kòd
Antikite
modifye
modifye kòd
Nan lavil Wòm,
Repiblik Women
(etabli nan
-509
) te swiv
monachi
wa
Etruscan
yo. Se yon
oligarchi
patrisyen
. Jesyon Repiblik la se nan men
konsil
ki gen de nan nimewo e ki eli pou yon ane. Prensipal kò konstitisyonèl la se
Sena
ki reyini reprezantan fanmi patrisyen yo.
Nan
demokrasi atenyen an
, se tiraj osò ki deziyen reprezantan pèp la e non vòt tankou moun pèp women an. Nan de ka yo, esklav, fanm ak moun ki pa sitwayen yo eskli nan nenpòt wòl politik (sepandan fanm yo nesesè pou transmèt sitwayènte).
Mwayennaj ak Renesans an Ewòp
modifye
modifye kòd
An ble, repiblik yo an 1714 an Ewòp.
Vil-eta
modifye
modifye kòd
Atik detaye
Repiblik maritim
Kèk vil te chape anba pouvwa feyodal e yo te kenbe otonomi politik yo. Nan
Anpi Sen Women an
nou pale de
anpi lib anpi
, nan
wayòm Lafrans
vil lib
. An retrospective, istoryen yo pral rele nouvo fòm gouvènman iben oligarchik sa a yon "repiblik"
19
ki Lè sa a, parèt.
Repiblik
Genoa
ak
Venis
: ki pi popilè, ki pi rich, ki pi pwisan nan vil endepandan sa yo se lè sa a
Repiblik Venice
, tèm modèn. pou deziyen sa Vénityen yo nan epòk la te rele "
duche
" (
ducato
) ak, nan tèt li,
doj la
(byen: "duke a"). Plizyè vil Italyen, tankou
Genoa
, gen rejim politik ke moun modèn rele repiblik men ki se aristokrasi.
Kwazi-teritwa repiblik
: sou masif Alpine, yon sèten kantite teritwa gen operasyon politik orijinal ki gen plis pase yon syèk, pafwa menm federasyon kasi-repibliken; operasyon politik etranj. Nan pratik, dwa seigneurial yo achte pa kominote yo. Yo siyen akò anwite taks fiks yo peye volontèman san kontwòl taks leta ak tokay konplèks kolaborasyon-defans. Tou depan de vag yo nan ekspansyon teritoryal, kominote yo gen patikilye politik yo rekonèt ak konfime. Estati yo sanble ak "franc-boujwa" paske pa gen sèvis feyodal. "Guardianships" pafwa ranplase, negosye an kachèt sou inisyativ kominote yo. Lè sa a, yo rele yo "dedisyon".
egzanp: an
1383
, abitan
Saint-Paul-sur-Ubaye
te mande Konte Savoy
Amédée VII
anekte komin yo. Li te fè sa e li te pwolonje ansyen privilèj yo. Senk ane pita nan
1388
, rès vale a te fè menm etap la.
egzanp: federasyon
repiblik Escartons
Repiblik sou yon echèl peyi
modifye
modifye kòd
Diferan fòm repiblik
modifye
modifye kòd
Modèl:Rejim politik
Konfederasyon XIII kanton yo
, ki t ap vin
Swis
, te vin ofisyèlman endepandan de
Anpi Sen
ak
Trate Westphalia
an 1648.
Repiblik
Provens Ini yo
: apre
Lwa La Haye
an 1581, sèt pwovens yo te vin ofisyèlman youn nan premye peyi nan mond modèn lan ki te vin tounen yon repiblik.
Repiblik Novgorod
te egziste depi
XII
syèk
rive nan envazyon
Ivan III nan Larisi
​​nan
XV
syèk
Repiblik la kòm yon utopi politik
modifye
modifye kòd
Definisyon
imanis
yon Eta lib, yon Eta san wa, yo jwenn nan
Bartolus de Saxoferrato
("De regimine civitatis", anviwon
1350
),
Coluccio Salutati
De tyranno
, Florence,
1400
) ak
Leonardo Bruni
Laudatio fiorentinæ urbis
, 1403-04). Lè sa a, yo sèvi ak tèm laten "civitas" ("
sitwayante
, ansanm sitwayen") ki bay "vil" an franse.
Te fonde pandan Renesans la,
Repiblik De Nasyon yo
ranplase monachi Polonè ak gouvènman aristokrasi Polonè-Lityanyen an nan liy ak ansyen oligarchi yo.
An
1581
, lè Oland te libere tèt li anba sipèvizyon Panyòl epi li te fonde premye repiblik Ewopeyen an ki merite non sa a, yo te adopte non
Provens Ini yo
. Lè angle yo te souke jouk nan
1649
, yo te fonde
Commonwealth
, mo angle ki pran lide
res publica
20
Repiblik Bouregreg
oswa Repiblik Salé te fonde an 1627, sa ki fè li youn nan premye repiblik ki te fonde nan mond lan.
Repiblik la kòm yon rejim opoze ak wayote
modifye
modifye kòd
Malgre ke mo "repiblik la" pa opoze ak lide nan wayal, li te itilize nan sans sa a nan plizyè okazyon ki make lespri moun. Prensipal la se
Repiblik Women
. Li enspire non repiblik Italyen yo nan Mwayennaj Renesans la, tankou
Repiblik Venice
. Li te kapab enspire mo a nan mouvman
18th
syèk
yo ki te opoze mouvman liberal anvè yon monachi konstitisyonèl, tankou
Hébertistes yo
, e ki te pale de
repiblik franse
. Yon lòt bò, itilizasyon mo pou
Etazini
te gendwa te plis enspire pa
repiblik puritan angle
, li menm ki te enspire pa Calvin ak [[repiblik Jenèv] li a. . Nan nenpòt ka, li se an reyalite yon oligachi kòm opoze ak yon monachi.
Repiblik Jenèv
modifye
modifye kòd
Ekspresyon
Repiblik Jenèv la
deziyen gouvènman vil-eta Jenèv la depi
Modèl:16yèm syèk la
​​rive nan fen
Modèl:18yèm syèk la
Anvan sa, vil la te gouvène pa yon evèk. Atizan ki pi rich yo te reprezante pa
syndics
ki te jwenn patisipasyon nan gouvènman an an 1387.
Soti nan
Refòm Pwotestan
, yo te mete evèk la deyò, epi sendik yo te pran pouvwa nan yon oligachi plitokratik, yo rele yon "repiblik".
Repiblik la te ranvèse pa
Revolisyon fransè a
an 1792, answit retabli soti 1814 rive 1847 sou non
Canton Jenèv
. Menm jodi a, non ofisyèl la se "Repiblik ak Canton Jenèv".
Repiblik Cromwell
modifye
modifye kòd
Seksyon sa vid, li pa detaye ase oswa li pa konplè.
Èd
ap itil anpil!
Kijan pou fè
Commonwealth Angletè
, ki rele tou
"Repiblik Cromwell"
se rejim pati Puritan ki te sou pouvwa a te adopte depi 1649 pou rive 1660 apre ekzekisyon Charles
1st
. Nan teyori, Palman an te egzèse pouvwa lejislatif epi li te eli yon Konsèy Deta ak pouvwa egzekitif. Men, nan 1653, Oliver Cromwell te nonmen diktatè pou lavi anba tèm nan Lord Protector.
Premye Repiblik Fransè
modifye
modifye kòd
Atik detaye
Premye Repiblik (Frans)
Nan ane ki vini apre pwoklamasyon
Repiblik Fransè
, modèl politik la te ekspòte anpil:
Repiblik Batavyen an
te fèt an 1795, se te premye e ki pi dirab
sè a. repiblik
Lafrans. Repiblik la pa nesesèman opoze ak Anpi an. Vrèmanvre, toujou nan egzanp Repiblik Fransè a, an 1804 gouvènman Lafrans la remèt jesyon Repiblik la bay Anperè a
; sa pa t disparèt ak nouvo rejim nan, premye atik konstitisyon Premye Anpi a te pwoklame: “Gouvènman Repiblik la konfye yon Anperè ki pran tit Anperè Fransè yo.
Repiblik modèn
modifye
modifye kòd
Seksyon sa vid, li pa detaye ase oswa li pa konplè.
Èd
ap itil anpil!
Kijan pou fè
Sa a se sitou apre
Premye Gè Mondyal
la ak tonbe nan Anpi yo (
Alman
Ris
Ostralyen
ak
Otoman
) ke anpil repiblik parèt nan
Ewòp
Avèk
dekolonizasyon
, nouvo eta yo te kreye souvan te pran fòm yon repiblik, ak eksepsyon remakab nan
Wayòm Commonwealth
yo.
Kat rejim politik yo an 1815 an Ewòp. Repiblik yo an ble, monachi yo an wouj.
Kat rejim politik yo an 1914 an Ewòp. Repiblik yo an ble, monachi yo an wouj.
Kat rejim politik yo an 1930 an Ewòp. Repiblik yo an ble, monachi yo an wouj.
Kat rejim politik yo an 1950 an Ewòp. Repiblik yo an ble, monachi yo an wouj.
Kat rejim politik yo an 2015 an Ewòp. Repiblik yo an ble, monachi yo an wouj.
Nòt ak referans
modifye
modifye kòd
(fr)
Yon pati nan atik sa a oswa tout atik la soti nan Wikipedya en
fransè
Ki gen pou tit
République
gade lis otè yo
A9publique/68535 “publique” sou larousse.fr
“publique”
sou
National Center for Textual Resources and lexical
REPUBLIQUE Brèf definisyon - World Perspective Team
république
, sur
dictionnaire.lerobert.com
Perspective monde
, sur
Université de Sherbrooke
Alfred Ernout
ak
Antoine Meillet
Diksyonè etimolojik lang laten
, Paris, Klincksieck. , 1967,
p.
571, s.v.
res
Simone Goyard-Fabre
The philosophical embarrass of natural law
Pari
Vrin
, 2002
ISBN 9782711615889
p.
61-62. – Gabriel-André Pérouse [
et alii
],
Travay Jean Bodin
: aktyalite konferans ki te fèt nan Lyon nan okazyon katriyèm santyèm lanmò li, 11-13 janvye 1996
Pari
Honoré Champion
, 2004,
p.
39.
Émile Littré
Diksyonè lang franse a
, ed. 1873 "repiblik", sa vle di 1 a 5.
Voltaire
Histoire. de la Lagè 1741
, ed. Garnier Frères, 1971,
p.
lx.
Jean-Jacques Rousseau
Tèks J.J. Rousseau: Principles of the war of the war; Writings on perpetual peace
, Paris: Vrin, 2008,
p.
318.
Cf.
Wikisource,
Lèt Pèsyen
, Lèt CXLII pou Usbek
Frédéric Rouvillois,
“Repibliken, jan yo di…”
, causeur.fr, 10 fevriye 2015.
Émile Littré,
Diksyonè lang fransè a
, ed. 1873 "repiblik", Syn. nan sans ke “demokrasi se opoze a
aristokrasi
oswa repiblik aristokratik.
Aristotle,
The Politics
ISBN
978 -2-08-070490 -0
Aristotle,
The Politik
ISBN
978-2-08- 070490-0
Aristotle,
The Politics
ISBN
978-2-08-070490-0
Bernard Manin,
Principes de gouvernement représentatif
ISBN
978-2-08-128618-4
ak
2-08-128618-1
David van Reybrouck,
Kont eleksyon yo
, Paris,
ISBN
978-2-330-02820-6
BNF
43769027
Vil ki an revòlt. "Repiblik iben yo" nan Netherlands ak Lafrans pandan dezyèm mwatye nan 16yèm syèk la, ed. Monique Weis
»,
Kaye rechèch medyeval ak imanis. Jounal etid medyeval ak imanis
ISSN
2115-6360
Republikanis angle nan Lafrans Limyè ak Revolisyon an: mezi prezans
»,
Revolisyon fransè a . Kaye Enstiti Istwa Revolisyon Fransè
31 desanm 2013
ISSN
2105-2557
Gade tou
modifye
modifye kòd
Sou lòt pwojè yo
repiblik
sou
Wiktionnaire
Gen yon
kategori
ki konsakre ak sijè sila a
Repiblik
Bibliyografi
modifye
modifye kòd
Seksyon sa vid, li pa detaye ase oswa li pa konplè.
Èd
ap itil anpil!
Kijan pou fè
Lyen ekstèn
modifye
modifye kòd
Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis
Britannica
Dictionnaire historique de la Suisse
Dizionario di Storia
Nationalencyklopedin
Treccani
Universalis
Dosye otorite
BnF
données
LCCN
GND
Espagne
Israël
Tchéquie
Lettonie
Rekipere depi «
Kategori
Repiblik
Kategori kache yo :
Paj avèk yon modèl syèk ki pa bon
Paj avèk yon modèl syèk (ekspozan)
Atik avèk yon seksyon vid oswa ki pa konplè
Paj avèk yon oldid envalid
Paj ki itilize yon modèl Baz inaktif
Paj ki itilize P1417
Paj ki itilize P902
Paj ki itilize P6404
Paj ki itilize P3222
Paj ki itilize P3365
Paj ki itilize P3219
Paj ki montre baz done ekstèn
Paj ki montre diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis
Atik Wikipedya avèk dosye otorite
Repiblik
Ajoute yon sijè