Segunda guerra mundial - Wikipedia, a enciclopedia libre

Segunda guerra mundial - Wikipedia, a enciclopedia libre
Saltar ao contido
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirección desde «
Segunda Guerra Mundial
»)
Segunda guerra mundial
Instancia de
guerra mundial
período histórico
Subclase de
guerra
Composto por
Guerra do Pacífico
Big Week
Bloody Sunday
(en)
Ataque a Pearl Harbor
Operación Barbarossa
batalla de Madagascar
ocupación da República Eslovaca
batalla de Francia
ocupação alemã na Noruega
(pt)
terceira batalla de Khàrkiv
Ocupación de Grecia polo Eixo
batalla do Escalda
teatro de Oriente Medio na Segunda Guerra Mundial
batalla de Inglaterra
batalla do Atlántico
Fronte Oriental da Segunda Guerra Mundial
batalla de Aquisgrán
Desembarco de Normandía
Operation Flashpoint
batalla das Ardenas
Fronte do Mediterráneo
país na Segunda Guerra Mundial
Causa
Secret Additional Protocol to the Molotov–Ribbentrop Pact
(en)
Causa de
Massacre de animais de estimação britânicos
(pt)
Estados Unidos de América
Organización das Nacións Unidas
Liga das Nacións
Unión Soviética
Xapón
Guerra Fría
Invasión soviética de Polonia
Austria
Imperio do Xapón
bombardeo atómico de Hiroshima e Nagasaki
Holocausto
zonas de ocupación aliada en Alemaña
Bombardeamento de Dresden
(pt)
Alemaña Nazi
Potencias Aliadas
Perseguição nazista à Igreja Católica na Polônia
(pt)
Causado por
Tratado de Versalles
providencialismo
revanchismo
fascismo
Pacto Ribbentrop-Molotov
causas da Segunda Guerra Mundial
(pt)
Adolf Hitler
chauvinismo
Casus
Invasión alemá de
Polonia
Resultado
Vitoria aliada
Colapso da
Alemaña nazi
Caída dos imperios
Xaponés
Italiano
Creación das
Nacións Unidas
Establecemento dos
Estados Unidos
e da
Unión Soviética
como
superpotencias
Comezo da
guerra fría
Datas
Data de comezo
1 de setembro de 1939
Data de remate
2 de setembro de 1945
Período
historia recente
Idade Contemporánea
Historia
Historia
cronoloxía da Segunda Guerra Mundial
historia diplomática da SGM
Precedido por
Primeira Guerra Mundial
período de entreguerras
Sucedido por
Consequências da Segunda Guerra Mundial
(pt)
Guerra Fría
Trinta Gloriosos
(pt)
Terceira Guerra Mundial
Implicados
Persoas relevantes
Winston Churchill
Benito Mussolini
Iosif Stalin
Adolf Hitler
Franklin D. Roosevelt
Hirohito
Participantes
Taiwán
Australia
Reino Unido
Alemaña Nazi
Potencias Aliadas
Potencias do Eixe
Combatentes
Aliados
Unión Soviética
(1941
45)
Estados
Unidos
(1941
45)
Reino Unido
China
(1937
45)
Outros
Francia
Polonia
Canadá
Australia
Nova Zelandia
Unión Surafricana
Iugoslavia
(1941
45)
Grecia
(1940
45)
Dinamarca
(1940
45)
Noruega
(1940
45)
Países Baixos
(1940
45)
Bélxica
(1940
45)
Checoslovaquia
Brasil
(1942
45)
México
(1942
45)
----
Estados satélite
Filipinas
(1941
45)
Mongolia
(1941
45)
...
Máis
Eixe
Alemaña
Xapón
Italia
(1940
43)
Outros
Hungría
(1941
45)
Romanía
(1941
44)
Bulgaria
(1941
44)
Co-belixerantes
Finlandia
(1941–44)
Tailandia
(1942–45)
Iraq
(1941)
----
Estados satélite
Manchukuo
República Social Italiana
(1943
45)
Croacia
(1941
45)
Eslovaquia
...
Máis
Líderes
Iosif Stalin
Franklin D. Roosevelt
Winston Churchill
Chiang Kai-shek
...
e outros
Adolf Hitler
Hirohito
Benito Mussolini
...
e outros
Baixas
Civís
Máis de 45
000
000
Militares
Máis de 16
000
000
Totais
Máis de 61
000
000
(1937
45)
...
máis detalles
Civís
Máis de 4
000
000
Militares
Máis de 8
000
000
Totais
Máis de 12
000
000
(1937
45)
...
máis detalles
Localización
Localización
Rusia
República da China
Xapón
Australia
Asia do Norte
África austral
África oriental
Asia Meridional
África central
América do Norte
océano Índico
Sueste asiático
océano Pacífico
África
Europa
Escandinavia
Mar Mediterráneo
Océano Atlántico
Asia
Oriente Medio
América do Sur
Cifras e dimensións
Mortes
73.000.000
Códigos e identificadores
Freebase
/m/081pw
MeSH
D047789
OpenAlex
C137355542
Fontes e ligazóns
Descrito pola fonte
Metropolitan Museum of Art Tagging Vocabulary
New World Encyclopedia
Pax Leksikon
Wikidata
G:Commons
C:Commons
segunda guerra mundial
foi un conflito armado a escala mundial que durou do
1 de setembro
de
1939
2 de setembro
de
1945
. Involucrou a maioría de países do mundo, incluídas todas as
grandes potencias
que eventualmente formaron dúas alianzas militares opostas: os
Aliados
e o
Eixe
. Foi a guerra de máis alcance da historia, involucrando directamente máis de 100 millóns de persoas de máis de 30 países. Nun estado de "
guerra total
", os principais participantes adicaron a súa capacidade económica, industrial e científica ó completo ó
esforzo de guerra
, eliminando as distincións entre recursos militares e civís. Marcada polas mortes masivas de civís, incluíndo o
Holocausto
, no que faleceron uns 11 millóns de persoas e os bombardeos estratéxicos de centros industriais e de poboación nos que faleceron ó redor dun millón de persoas, incluíndo os
bombardeos de Hiroshima e Nagasaki
, tivo como resultado final un total de entre 50 e 58 millóns de mortes. Isto fixo da segunda guerra mundial o conflito militar con maior número de mortos na historia da
humanidade
En 1937 o
Imperio do Xapón
pretendía dominar
Asia
e o
Pacífico
e xa estaba
en guerra
coa
República da China
, mais a data de inicio da guerra mundial dátase xeralmente no 1 de setembro de 1939 coa
invasión de Polonia
por parte de
Alemaña
e as subsecuentes declaracións de guerra de Alemaña a
Francia
e o
Reino Unido
. Dende finais de 1939 ata comezos de 1941, mediante unha serie de campañas militares e
tratados
, Alemaña conquistou ou pasou a controlar gran parte da
Europa
continental, e formou a alianza do
Eixe
xunto con
Italia
e o Xapón. Por medio do
Pacto Molotov-Ribbentrop
de agosto de 1939, Alemaña e a
Unión Soviética
dividiron e anexionaron territorios dos seus veciños europeos, incluíndo
Polonia
Finlandia
Romanía
e os
países bálticos
. A guerra continuou entre as principais potencias europeas do Eixe e a coalición do Reino Unido e a
Commonwealth
, con varias campañas no
norte
leste
de
África
, a
batalla aérea de Inglaterra
, a
campaña de bombardeo do Blitz
, a
campaña dos Balcáns
e a continuada
batalla do Atlántico
. En xuño de 1941 as potencias europeas do Eixe comezaron
unha invasión da Unión Soviética
, abrindo o
maior teatro de guerra terrestre da historia
, o que bloqueou a gran parte das súas forzas nunha
guerra de desgaste
. En decembro de 1941 o Xapón
atacou os Estados Unidos
e invadiu
territorios europeos
no
océano Pacífico
, conquistando con rapidez gran parte do Pacífico occidental.
O avance do Eixe detívose en 1942 cando o Xapón perdeu a
batalla de Midway
preto de
Hawai
, e cando Alemaña sufriu importantes derrotas no
norte de África
Stalingrado
. En 1943, tras unha serie de derrotas alemás na
Fronte Oriental
, a invasión
Aliada
de
Sicilia
Italia
deron como resultado a rendición de Italia. Xunto coas vitorias Aliadas no Pacífico, o Eixe perdeu a iniciativa da guerra e levou a cabo unha retirada estratéxica en tódalas frontes. En 1944 os Aliados Occidentais
invadiron a Francia ocupada por Alemaña
, mentres que a Unión Soviética recuperou o territorio perdido e comezou unha invasión de Alemaña e os seus aliados. Durante os anos 1944 e 1945 os xaponeses sufriron varios reveses no continente asiático, no
sur
centro
da China e en
Birmania
, mentres que os Aliados conseguiron debilitar a
Armada Xaponesa
e capturaron varias illas chave do Pacífico Occidental.
A guerra en Europa concluíu coa
invasión de Alemaña
por parte dos Aliados Occidentais e da Unión Soviética, culminando na
captura de Berlín
e a subsecuente
rendición incondicional de Alemaña
8 de maio de 1945
. Trala
Declaración de Potsdam
dos Aliados o 26 de xullo de 1945 e o rexeitamento do Xapón da rendición baixo os seus termos, os Estados Unidos
lanzaron bombas atómicas
nas cidades xaponesas de
Hiroshima
Nagasaki
o 6 e o 9 de agosto respectivamente. Cunha inminente
invasión do arquipélago xaponés
, a posibilidade de novos bombardeos atómicos e a
declaración de guerra da Unión Soviética
e a
invasión de Manchuria
, o
Xapón rendeuse
o 15 de agosto de 1945.
A segunda guerra mundial alterou os aliñamentos políticos e a estrutura social do mundo. Estableceuse a
Organización das Nacións Unidas
co obxectivo de fomentar a cooperación internacional e previr conflitos futuros semellantes, e as
grandes potencias mundiais
vitoriosas —os
Estados Unidos
, a
Unión Soviética
, a
China
, o
Reino Unido
Francia
— convertéronse en membros permanentes do seu
Consello de Seguridade
. A Unión Soviética e os Estados Unidos xurdiron como
superpotencias
mundiais, preparando o escenario da
guerra fría
que duraría 46 anos. Ó mesmo tempo a influencia mundial das potencias europeas diminuíu considerablemente, dando lugar a descolonización de
Asia
África
. A maioría de países que viron a súa industria danada pola guerra comezaron diversos esforzos para unha
recuperación económica
, e a integración política, especialmente
en Europa
, xurdiu como un esforzo para atallar conflitos evitando posibles guerras e co obxectivo de crear unha identidade común europea.
Cronoloxía
editar
editar a fonte
Artigo principal
Cronoloxía da segunda guerra mundial
O comezo da guerra en Europa adoita indicarse no 1 de setembro de 1939 coa
invasión alemá de Polonia
aínda que a declaración de guerra por parte do Reino Unido e Francia non tivo lugar ata dous días despois.
A data indicada para o comezo da guerra no Pacífico é habitualmente a do comezo da
segunda guerra sino-xaponesa
, o 7 de xullo de 1937,
pero nalgunhas ocasións tamén se indica como tal a
invasión xaponesa de Manchuria
o 19 de setembro de 1931.
Outros autores seguen a opinión do historiador británico
A. J. P. Taylor
, que afirmou que a guerra sino-xaponesa e a guerra en Europa e nas súas colonias comezou de forma simultánea e que as dúas guerras uníronse nunha soa en 1941,
10
e outro punto de vista indica que a data de comezo da guerra na
invasión italiana de Abisinia
o 3 de outubro de 1935.
11
12
O historiador británico
Antony Beevor
considerou o comezo da segunda guerra mundial nas
batallas de Khalkhin Gol
entre o Xapón e as forzas de
Mongolia
e da Unión Soviética dende maio ata setembro de 1939.
13
Existe tamén o punto de vista que chega a considerar a
primeira guerra mundial
e a segunda guerra mundial como parte da mesma guerra civil europea ou segunda guerra dos Trinta Anos".
14
15
Da mesma forma non hai un acordo total na data exacta do fin da guerra. Xeralmente acéptase que a guerra finalizou co
armisticio
do 14 de agosto de 1945 (o
Día da Vitoria sobre o Xapón
), no lugar da rendición formal do Xapón o 2 de setembro de 1945.
16
17
Algunhas das consecuencias e eventos posteriores causados pola guerra inclúense en ocasións como parte desta. O
tratado de paz co Xapón
foi asinado en 1951, formalizando varias cuestións pendentes como por exemplo as compensacións os prisioneiros de guerra Aliados que foran vítimas de atrocidades,
18
e outros autores chegaron incluso a considerar que a guerra non rematou realmente ata o colapso da
Unión Soviética
e o fin da
guerra fría
, cualificando a esta última como unha continuación da segunda guerra mundial.
19
Así mesmo, ata 1990 non se asinou o
Tratado Dous Máis Catro
que permitiu a
reunificación alemá
e resolveu outras cuestións relacionadas con orixe na segunda guerra mundial.
20
Contexto histórico
editar
editar a fonte
Europa
editar
editar a fonte
primeira guerra mundial
transformou o mapa
xeopolítico
europeo
coa derrota dos
Poderes Centrais
(o
Imperio Austrohúngaro
, o
Imperio Alemán
e o
Imperio Otomán
), e a
toma de poder
bolxevique
en
Rusia
que deu paso cara á eventual fundación da
Unión Soviética
. Os
Aliados da primeira guerra mundial
como
Francia
Bélxica
Italia
Grecia
Romanía
gañaron territorio, e creáronse novos estados a partir do colapso dos imperios Austrohúngaro e Otomán.
21
Para previr unha nova guerra mundial, creouse a
Liga de Nacións
durante a
Conferencia de Paz de París de 1919
, co principal obxectivo de previr o conflito armado por medio da
seguridade colectiva
22
o desarmamento militar e
naval
23
e a consecución de acordos en disputas internacionais por medio de negociacións pacíficas e arbitradores.
22
Asemblea da
Liga das Nacións
de 1930 en
Xenebra
Suíza
Malia que xurdiu un forte sentimento
pacifista
como
consecuencia da primeira guerra mundial
24
o seu desenlace deu lugar a unha corrente
irredentista
nacionalista
en varios países Europeos.
25
26
Estes sentimentos foron especialmente marcados en
Alemaña
27
28
principalmente debido ás significativas perdas territoriais, coloniais e financeiras impostas no
Tratado de Versalles
28
Baixo este tratado, Alemaña perdeu ó redor dun 13% do seu territorio europeo e tódalas súas
colonias
, prohibíuselle a anexión doutros estados, impuxéronlle diversas reparacións e limitouse a súa capacidade de desenvolvemento
militar
29
Italia
formou parte dos aliados da
Tripla Entente
, gañando territorio trala guerra. Porén, os nacionalistas italianos sentíronse anoxados polo incumprimento ao final da guerra das
promesas
feitas por
Reino Unido
Francia
para conseguir asegurar a entrada italiana na guerra.
30
31
De 1922 a 1925 o movemento
fascista
liderado por
Benito Mussolini
conseguiu o poder no país cunha axenda nacionalista,
totalitarista
e clasista que aboliu a representatividade democrática, reprimiu o
socialismo
e as forzas liberais e de esquerdas,
31
e procurou unha política exterior expansionista moi agresiva coa intención de converter a Italia nunha
potencia mundial
baixo a promesa da creación dun novo
Imperio Romano
32
Hitler
nunha manifestación política
Nazi
en
Weimar
en outubro de 1930.
Imperio Alemán
foi disolto na
Revolución alemá de 1918
, creándose un goberno democrático coñecido posteriormente como a
República de Weimar
. Durante o período de entreguerras houbo conflitos entre os simpatizantes da nova república e os opositores de liña dura tanto nas
dereitas
coma nas
esquerdas
33
Adolf Hitler
, tras un
fracasado intento de derrocar o goberno alemán
en 1923, converteuse eventualmente no chanceler de Alemaña en 1933, abolindo a
democracia
, facendo promoción dunha
revisión da orde mundial radical motivada na raza
e apresurando unha masiva
campaña de rearmamento
34
Mentres tanto Francia procurou asegurar unha alianza con Italia, dando
carta branca
ás súas intencións coloniais en
Etiopía
35
A situación agravouse a comezos de 1935 cando o
Territorio da Bacía do Saar
foi reunificado legalmente con Alemaña e cando Hitler repudiou o Tratado de Versalles acelerando o seu programa de rearmamento e adoptando o
servizo militar
36
Reino Unido
Francia
Italia
formaron a
Fronte de Stresa
procurando conter a Alemaña.
37
Porén, en xuño de 1935 o Reino Unido acordou un
tratado independente
con Alemaña que levantou algunhas das restricións impostas previamente. A Unión Soviética, preocupada polos
obxectivos alemás de expansión cara ó leste de Europa
, redactou un tratado de axuda mutua con Francia. Antes de ser efectivo, o
pacto franco-soviético
tivo que pasar a burocracia da Liga das Nacións, quedando practicamente ineficaz.
38
39
Pola súa banda, os
Estados Unidos
observaban os eventos que estaban tendo lugar en Asia e Europa, e aprobaron unha Lei de Neutralidade en agosto dese mesmo ano.
40
Hitler desafiou os tratados de Versalles e
Locarno
remilitarizando
Renania
en marzo de 1936 cunha mínima oposición do resto de potencias Europeas.
41
En outubro dese ano Alemaña e Italia formaron o
Eixe Roma-Berlín
42
e un mes despois Alemaña e o
Xapón
asinaron o
Pacto Anticomintern
43
ó que se uniría posteriormente Italia en 1937.
44
Asia
editar
editar a fonte
Na
China
, o
Kuomintang
comezou unha
campaña de unificación
contra varios
señores da guerra
rexionais e unificou nominalmente o país a mediados dos anos 1920, pero ó pouco tempo viuse envolto nunha
guerra civil
contra os seus anteriormente aliados do
Partido Comunista
45
En 1931 o
Imperio Xaponés
incrementou o seu poder militar, procurando unha influencia na China
46
como punto de partida para o que o seu goberno vía como o seu
dereito de gobernar Asia
, e usou o
incidente de Mukden
como pretexto para
lanzar unha invasión de Manchuria
e establecer o
estado monicreque
de
Manchukuo
47
Demasiado débil para resistir o pulo xaponés, a China apelou á
Liga das Nacións
pedindo axuda, e o Xapón saíu da Liga tras ser
condenada
pola súa incursión en
Manchuria
48
Os dous países enfrontáronse nunha serie de batallas en
Shanghai
Rehe
Hebei
, ata que asinaron a
Tregua de Tanggu
en 1933.
49
Non obstante, forzas voluntarias chinesas mantiveron a resistencia á agresión xaponesa en
Manchuria
Chahar e Suiyuan
50
Tralo
incidente de Xi'an
en 1936, o Kuomintang e as forzas comunistas chinesas acordaron un cesamento das hostilidades para presentar unha
fronte unida
contra o Xapón.
51
Eventos previos
editar
editar a fonte
Invasión italiana de Etiopía
editar
editar a fonte
segunda guerra italo-abisinia
foi unha breve
guerra colonial
que deu comezo en outubro de 1935
52
e finalizou en maio de 1936.
53
A guerra comezou coa invasión
italiana
do
Imperio Etíope
(tamén coñecido como "Abisinia"), lanzada dende a
Somalia Italiana
54
Eritrea
52
55
O conflito resultou na
ocupación militar
de Etiopía e a súa anexión á nova colonia de
África Oriental Italiana
53
Tamén expuxo a debilidade da
Liga das Nacións
como unha forza de preservación da paz. Tanto Italia como Etiopía eran membros da Liga, que non interveu aínda cando Italia violou un dos seus propios artigos.
56
Alemaña foi a única nación Europea que apoiou a invasión, e Italia subsecuentemente retirou as súas obxeccións ó obxectivo alemán de absorber
Austria
57
Guerra civil española
editar
editar a fonte
Artigo principal
Guerra civil española
Ruínas de
Guernica
tralo
bombardeo
por parte da
Lexión Cóndor
Tralo estalido da guerra civil en
España
, Hitler e Mussolini prestaron apoio militar ós
sublevados nacionalistas
liderados polo xeneral
Francisco Franco
58
59
mentres que a Unión Soviética apoiou o goberno existente, a
Segunda República
60
Máis de 30
000 voluntarios estranxeiros, coñecidos como as
Brigadas Internacionais
, tamén loitaron no bando republicano contra os nacionalistas. Tanto Alemaña como a Unión Soviética empregaron esta
guerra delegada
como unha oportunidade para probar en combate as súas armas e tácticas máis avanzadas. O
bombardeo de Guernica
por parte da
Lexión Cóndor
en abril de 1937 provocou unha preocupación global temendo que a seguinte gran guerra incluiría
bombardeos de terror
extensivos sobre brancos civís.
61
62
Por outra banda, segundo
Tony Judt
"a estratexia comunista en España resultou ser un ensaio para a toma de poder en Europa Oriental tras 1945".
63
Finalmente, o bando nacional gañou a guerra civil en abril de 1939. Franco, agora
ditador
do país, levou a cabo negociacións e acordos con ámbolos dous bandos durante a segunda guerra mundial, enviando a
División Azul
a loitar na
fronte oriental
baixo ordes alemás,
64
aínda que España permaneceu neutral e non chegou a participar de forma activa no conflito.
58
Invasión xaponesa da China
editar
editar a fonte
En xullo de 1937 o
Xapón
capturou a antiga capital imperial chinesa de
Pequín
tras instigar o
incidente da ponte Marco Polo
, que culminou nunha campaña xaponesa para invadir toda a China.
65
66
A Unión Soviética asinou un
pacto de non agresión coa China
prestándolle equipamento militar, dando por finalizada de forma efectiva a
cooperación previa da China con Alemaña
67
Chiang Kai-shek
despregou o seu exército para
defender
Shanghai
, mais despois de tres meses de loita a cidade foi capturada en novembro de 1937.
68
Os xaponeses seguiron empuxando as liñas chinesas,
capturando a capital
Nanjing
en decembro de 1937. Trala caída de Nanjing, varios centos de miles de civís e combatentes desarmados chineses foron asasinados no
masacre de Nanjing
69
70
En marzo de 1938 as forzas nacionalistas chinesas gañaron a
batalla de Taierzhuang
, pero a cidade de
Xuzhou
foi capturada polos xaponeses
en maio dese mesmo ano.
71
En xuño de 1938 as forzas chinesas detiveron o avance xaponés
inundando
río Amarelo
. Esta manobra deu tempo ó exército chinés a preparar a defensa de
Wuhan
, pero a
cidade foi capturada
en outubro.
72
As vitorias xaponesas non conseguiron colapsar a resistencia chinesa e o goberno chinés trasladouse a
Chunquin
, continuando a guerra entre os dous países.
73
74
Conflitos fronteirizos soviético-xaponeses
editar
editar a fonte
Unidade de
artillaría
soviética na
Batalla do Lago Kazán
en 1938.
A mediados e finais dos anos 1930 as forzas xaponesas en
Manchukuo
mantiveron conflitos fronteirizos esporádicos coa Unión Soviética e
Mongolia
. O exército imperial xaponés favoreceu a doutrina
Hokushin-ron
que poñía énfase na expansión do Xapón cara ó norte,
75
76
pero non conseguiu manter esta política debido ás derrotas sufrida nas
batallas de Khalkhin Gol
en 1939
77
e a procura alemá dunha neutralidade cos soviéticos. O Xapón e a Unión Soviética firmarían eventualmente un
pacto de neutralidade
en abril de 1941,
78
e o Xapón adoptou a doutrina
Nanshin-ron
favorecida pola armada,
75
76
mudando os seus obxectivos cara ó sur e dando lugar á eventual guerra cos
Estados Unidos
e os
Aliados
79
80
Tratados e ocupacións en Europa
editar
editar a fonte
Véxase tamén
Anschluss
Pacto de Múnic
Pacto Ribbentrop-Molotov
En Europa, Alemaña e Italia foron cada vez máis agresivas.
81
En marzo de 1938 Alemaña
anexionou Austria
, cunha mínima
resposta
por parte das outras potencias europeas.
82
Hitler comezou entón a facer presión coas reclamacións alemás no
Sudetenland
, unha zona de
Checoslovaquia
cunha poboación predominante de
etnia alemá
. O Reino Unido e Francia seguiron o consello do primeiro ministro británico
Neville Chamberlain
e concedéronlle este territorio a Alemaña por medio do
Pacto de Múnic
, contra os intereses do goberno checoslovaco, e a cambio da promesa de que Alemaña non faría máis reclamacións territoriais.
83
Ó pouco tempo, Alemaña e Italia forzarían a Checoslovaquia a
ceder territorio adicional
Hungría
84
Chamberlain
Daladier
Hitler
Mussolini
Ciano
na sinatura do
Pacto de Múnic
Malia que o tratado satisfixo tódalas demandas alemás, Hitler continuou cos seus plans de ocupar a totalidade de Checoslovaquia.
85
Nos seus discursos posteriores, Hitler cargou contra os británicos e
xudeus
86
87
e en xaneiro de 1939
ordenou en segredo un aumento considerable da armada alemá
para facer fronte á supremacía naval británica.
88
En marzo de 1939
Alemaña invadiu o que restaba de Checoslovaquia
e dividiu o seu territorio no
Protectorado de Bohemia e Moravia
e o
estado cliente
proalemán da
República Eslovaca
89
Hitler deulle tamén un
ultimato
Lituania
, forzando a concesión do
Territorio de Memel
ese mesmo mes sen a oposición do resto de potencias europeas.
90
Alarmados por estes feitos e con Hitler declarando a reclamación da
Cidade Libre de Danzig
91
o Reino Unido e Francia garantiron o seu apoio á independencia de
Polonia
92
93
Cando Italia
conquistou
Albania
en abril de 1939, estenderon esta mesma garantía a
Romanía
Grecia
94
e pouco despois Alemaña e Italia formalizaron a súa alianza no chamado
Pacto de Aceiro
95
Hitler acusou ó Reino Unido e a Polonia de querer "arrodear" a Alemaña,
96
e renunciou ó
acordo naval anglo-xermano
e ó
pacto de non agresión xermano-polaco
97
En agosto de 1939 Alemaña e a Unión Soviética asinaron o
Pacto Ribbentrop-Molotov
98
tratado polo que as dúas partes repartíronse os dereitos a dúas "esferas de influencia" (Polonia occidental e Lituania para Alemaña, Polonia oriental,
Finlandia
Estonia
Letonia
Besarabia
para a Unión Soviética) e poñía en dúbida a continuidade da independencia polaca.
99
A situación acadou un estado de crise xeral a finais de agosto cando as tropas alemás comezaron a súa mobilización cara á fronteira polaca.
100
Curso da guerra
editar
editar a fonte
Comezo da guerra en Europa (1939–40)
editar
editar a fonte
Tanques alemáns preto da cidade de
Bydgoszcz
durante a
invasión de Polonia
en setembro de 1939.
O 1 de setembro de 1939 Alemaña
invadiu
Polonia
baixo o falso pretexto de que os polacos realizaran unha serie de
operacións de sabotaxe
contra obxectivos alemáns preto da fronteira.
101
Dous días despois, tras un ultimato británico para que Alemaña cesase as operacións militares que foi ignorado, o
Reino Unido
Francia
declaráronlle a guerra a Alemaña,
102
seguidos dos
dominios
da
Commonwealth británica
Australia
Nova Zelandia
o 3 de setembro,
Suráfrica
o 6 de setembro e o
Canadá
o 10 de setembro.
103
Inicialmente, esta alianza limitouse a fornecer apoio militar directo de forma limitada, principalmente en forma dunha
pequena ofensiva no Saarland
104
105
Os aliados tamén comezaron un
bloqueo naval de Alemaña
, dirixido a limitar a capacidade económica e o esforzo de guerra alemán.
106
107
108
Alemaña respondeu a este bloqueo ordenando ataques de
U-Boots
contra navíos de guerra e mercantes aliados, o que escalaría posteriormente na
batalla do Atlántico
109
O 17 de setembro de 1939, tras asinar un
cesamento do fogo co Xapón
, a
Unión Soviética
invadiu Polonia
dende o leste.
110
O exército polaco foi derrotado e
Varsovia
rendeuse
ós alemáns o 27 de setembro. O territorio de Polonia dividiuse entre Alemaña e a Unión Soviética, con
Lituania
Eslovaquia
recibindo tamén unha pequena porción do seu territorio. Trala derrota das forzas armadas polacas, Polonia estableceu un
estado clandestino
e un
exército de resistencia
111
Uns 100
000 membros do exército polaco foron evacuados para
Romanía
e os
países bálticos
, loitando moitos deles posteriormente contra os alemáns en varios teatros de guerra.
112
Os membros do
Biuro Szyfrów
que axudaron na descodificación do sistema
Enigma
foron tamén evacuados para Francia.
113
O 6 de outubro Hitler fíxolle unha proposta pública de paz ó Reino Unido e Francia, afirmando que o futuro de Polonia estaría determinado de forma exclusiva por Alemaña e a Unión Soviética.
Chamberlain
rexeitouna o 12 de outubro, afirmando: "As experiencias do pasado amosaron que non se pode depositar confianza nas promesas do presente goberno alemán".
114
Hitler ordenou entón unha ofensiva inmediata contra Francia,
115
116
que finalmente pospuxo ata a primavera de 1940 debido ás malas condicións do tempo e a oposición dos seus xenerais.
117
118
119
Tras asinar o
Tratado Xermano-Soviético de Amizade, Cooperación e Demarcación
a finais de 1939, a Unión Soviética forzou os
países bálticos
Estonia
Letonia
Lituania
— a permitirlle
estacionar tropas soviéticas no seu territorio
baixo pactos de "axuda mutua".
120
121
122
Finlandia
rexeitou as súas demandas territoriais, dando lugar a unha invasión soviética en novembro de 1939
123
e a
guerra de Inverno
que finalizou en marzo de 1940 co
Tratado de paz de Moscova
124
O Reino Unido e Francia tratou este ataque soviético a Finlandia como o equivalente da súa entrada na guerra no bando alemán, e respondeu apoiando a expulsión da Unión Soviética da
Liga das Nacións
122
Europa occidental (1940–41)
editar
editar a fonte
En abril de 1940
Alemaña invadiu Dinamarca e Noruega
para protexer cargamentos de mineral de ferro procedentes de
Suecia
, ós que os Aliados
tentaban cortar
minando de forma unilateral as augas norueguesas.
125
Dinamarca
capitulou tras unhas poucas horas, e
malia o apoio dos Aliados
que conseguiron recapturar temporalmente o porto de
Narvik
126
Noruega
foi conquistada dous meses despois.
127
descontento británico pola Campaña de Noruega
tivo como resultado a destitución do seu primeiro ministro
Neville Chamberlain
, substituído por
Winston Churchill
o 10 de maio de 1940.
128
Mapa da
Liña Maginot
As forzas alemás lideradas polo xeneral
Heinz Guderian
comezaron unha ofensiva contra Francia
o 10 de maio de 1940, e adheríndose ó
Plan Manstein
Alemaña atacou tamén os países neutrais de
Bélxica
Países Baixos
Luxemburgo
129
Ese mesmo día forzas británicas desembarcaron en
Islandia
e nas
Illas Feroe
para previr unha posible invasión alemá destes territorios.
130
Os Estados Unidos, en colaboración co
enviado danés
en
Washington, D.C.
, acordaron a protección de
Groenlandia
, fundando a base política para o establecemento de bases militares en abril de 1941.
132
Os
Países Baixos
Bélxica
foron invadidos empregando tácticas de
Blitzkrieg
nuns poucos días e semanas respectivamente.
133
Alemaña circunvalou as fortificacións francesas da
Liña Maginot
e o corpo principal de forzas aliadas desprazadas en Bélxica mediante un movemento de flanqueo a través do espeso bosque da rexión das
Ardenas
134
que os aliados consideraban erroneamente unha barreira natural impenetrable para os vehículos blindados.
135
136
Como resultado disto, a maioría das forzas aliadas viuse arrodeado e foi derrotado. Os alemáns aprisionaron a maioría das forzas aliadas, aínda que uns 300
000 soldados, na súa maioría británicos e franceses, foron
evacuados do continente
en
Dunkerque
a comezos de xuño, deixando atrás case todo o seu equipamento.
137
O 10 de xuño
Italia invadiu Francia
, declarando a guerra tanto a Francia coma ó Reino Unido.
138
París
caeu perante ós alemáns o 14 de xuño e oito días despois
Francia asinou un armisticio
con Alemaña, quedando dividida en dúas zonas de ocupación controladas por Alemaña e Italia,
139
xunto a un estado residual non ocupado baixo o réxime
fascista
de
Vichy
, manténdose oficialmente neutral mais cunha postura política proalemá.
140
Francia mantivo a súa frota pero, temendo que Alemaña se apropiase dela, o Reino Unido levou a cabo un
ataque
o 3 de xullo para limitar a súa capacidade.
141
batalla de Inglaterra
comezou a primeiros de xullo con
ataques
da
Luftwaffe
a varios portos e fretes británicos.
142
143
O 19 de xullo Hitler fixo unha nova oferta para finalizar a guerra, aducindo que non desexaba destruír o
Imperio Británico
, ultimato que foi rexeitado polo Reino Unido.
144
A principal
campaña de superioridade aérea alemá
comezou en agosto pero non conseguiu derrotar o Mando de Caza da
RAF
, e o 17 de setembro Alemaña pospuxo indefinidamente o seu
plan de invasión
de Inglaterra.
145
146
A ofensiva alemá de
bombardeos estratéxicos
infensificouse en forma de ataques nocturnos a
Londres
e outras cidades no
Blitz
, pero non conseguiu afectar de forma significativa ó esforzo de guerra británico.
143
Bombardeiros
Heinkel He 111
da
Luftwaffe
durante a
batalla de Inglaterra
Usando os recentemente capturados portos franceses, a armada alemá conseguiu varios éxitos contra a
Armada Real Británica
, empregando os
U-Boots
contra os navíos británicos na
batalla do Atlántico
147
Non obstante, o Reino Unido conseguiu unha vitoria significativa o 27 de maio de 1941 afundindo o
Acoirazado Bismarck
148
149
Ademais, durante a batalla de Inglaterra a
RAF
conseguira resistir o asalto da Luftwaffe, limitando a campaña alemá de bombardeos en maio de 1941.
150
En novembro de 1939 os Estados Unidos emendaron a
Acta de Neutralidade
para permitir as adquisicións de materiais "
cash and carrry
" por parte dos Aliados.
151
En 1940, trala captura alemá de París, os Estados Unidos incrementaron de forma significativa a súa
armada
152
En setembro dese mesmo ano os Estados Unidos chegaron a un acordo para ceder
destrutores
estadounidenses a cambio de establecer bases en territorio británico.
153
Porén, unha gran maioría da opinión pública estadounidense continuou opoñéndose a unha intervención militar directa no conflito ata ben avanzado o ano 1941.
154
Malia que Roosevelt prometera manter os Estados Unidos fóra da guerra, en decembro de 1940 acusou a Hitler de planear unha conquista mundial e desbotou calquera tipo de negociación con Alemaña, convocando a que os Estados Unidos se converteran nun "arsenal da democracia" e promovendo a adopción das axudas
lend-lease
en apoio do esforzo de guerra británico.
144
En xaneiro de 1941 mantivéronse conversas de alto nivel co goberno británico co propósito de determinar a forma de derrotar Alemaña no caso de que os Estados Unidos entrasen en guerra. Nestas conversas decidíronse varias políticas ofensivas, incluíndo ofensivas aéreas, a "eliminación prematura" de Italia, asaltos e apoio ós grupos de resistencia, e a captura de varias posicións para lanzar unha ofensiva contra Alemaña.
155
A finais de setembro de 1940, o
Pacto Tripartito
uniu o
Xapón
Italia
Alemaña
formalizando os
Poderes do Eixe
. Este pacto estipulou que calquera país, a excepción da Unión Soviética, que atacase a calquera dos tres países estaría forzado a entrar en guerra cos tres xuntos.
156
157
O Eixe ampliouse en novembro de 1940 cando
Hungría
Eslovaquia
Romanía
uníronse ó pacto.
158
Romanía e Hungría farían unha contribución destacada ó Eixe contra a Unión Soviética, tanto na recaptura do territorio de
Besarabia
Bucovina do norte
como na consecución das intencións de
Ion Antonescu
de combater o comunismo.
159
Mediterráneo (1940–41)
editar
editar a fonte
Italia comezou unha serie de operacións no
Mediterráneo
en 1940, iniciando un
asalto
Malta
en xuño,
160
iniciando a conquista
da
Somalia Británica
en agosto
161
facendo unha incursión
en
Exipto
en setembro.
162
En outubro dese mesmo ano Italia comezou unha
invasión
de
Grecia
, pero ós poucos días os italianos foron rexeitados e obrigados a retirarse ata o sur de
Albania
163
O Reino Unido respondeu ás peticións de axuda gregas enviando tropas a
Creta
e fornecendo apoio aéreo, aínda que de forma limitada.
164
Hitler decidiu apoiar a Italia para previr que os británicos conseguisen afianzar unha posición nos
Balcáns
, combater a dominación naval británica no Mediterráneo,
165
e asegurar o acceso alemán ó
petróleo
de
Romanía
166
En decembro de 1940 as forzas da Commonwealth Británica comezaron unha serie de contraofensivas fronte as
forzas italianas en Exipto
África oriental
167
A ofensiva británica no norte de África tivo un éxito significativo e cara a comezos de febreiro de 1941 Italia perdera o control do leste de
Libia
161
e a
mariña italiana
sufriu varias derrotas importantes nas mans da
Royal Navy
nas batallas de
Taranto
Cabo Matapán
168
Un
Panzer III
alemán avanzando polo norte de África en abril de 1941.
Alemaña interveu para axudar a Italia, enviando
tropas alemás a Libia
en febreiro baixo o mando do mariscal de campo
Erwin Rommel
lanzando unha ofensiva
a finais de marzo que en menos dun mes fixo retroceder as forzas da Commonwealth, debilitadas debido ao apoio fornecido a Grecia, cara a Exipto, coa excepción das que se mantiveron no
porto asediado
de
Tobruk
169
170
A Commonwealth
tentou rexeitar as forzas do Eixe en maio
de novo en xuño
, sen éxito nas dúas ocasións.
171
A finais de marzo de 1941
Bulgaria
asinou o
Pacto Tripartito
e Alemaña atopábase preparada para intervir en Grecia.
172
Porén, estes plans cambiaron debido aos eventos que tiveron lugar na veciña
Iugoslavia
. O goberno iugoslavo asinara o Pacto Tripartito o 25 de marzo, pero dous días despois foi derrocado nun
golpe de estado
apoiado polo Reino Unido.
172
Hitler considerou este novo réxime como hostil e decidiu que debía ser eliminado de forma inmediata.
173
O 6 de abril Alemaña invadiu
Iugoslavia
Grecia
de forma simultánea,
174
conseguindo un rápido progreso e obrigando a ámbalas dúas nacións a renderse ó mes de iniciar as invasións. Os británicos foron expulsados dos Balcáns trala
conquista alemá de Creta
a finais de maio dese mesmo ano.
175
Malia rápida vitoria alemá en Iugoslavia, a subsecuente resistencia partisana contra a
ocupación
do país continuou ata o final da guerra.
176
Outro tanto, sucedería durante a
ocupación de Grecia polo Eixo
: a coñecida como Tripla Ocupación
Os Aliados conseguiron algúns éxitos durante este tempo. No
Oriente Medio
, as forzas da Commonwealth sufocaron un
levantamento
en
Iraq
, apoiado por aeronaves alemás dende bases
Sirias
controladas polo réxime de Vichy,
177
178
e coa axuda da
Francia Libre
invadiron
Siria e Líbano
para previr futuros conflitos similares na zona.
179
Invasión da Unión Soviética (1941)
editar
editar a fonte
Un equipo de
lanzachamas
alemán avanzando na Unión Soviética en xuño de 1941.
O Xapón planeaba aproveitarse da guerra en Europa para apoderarse das posesións europeas ricas en recursos naturais no
sueste asiático
, e asinou xunto a Unión Soviética o
Pacto de Neutralidade Soviético-Xaponesa
en abril de 1941.
180
Por outra banda, as tensións entre a Unión Soviética e Alemaña foron en aumento e os alemáns comezaron a prepararse para un ataque á Unión Soviética, amasando as súas forzas na fronteira soviética.
181
Hitler cría que o rexeitamento británico da súa oferta de finalizar a guerra baseábase na esperanza de que os
Estados Unidos
e a Unión Soviética entrarían na guerra contra Alemaña.
182
Por este motivo decidiu tentar fortalecer as relacións entre Alemaña e os soviéticos, ou na súa falta, atacar e eliminalos como factor na guerra.
183
En novembro de 1940
tiveron lugar varias negociacións
para determinar se a Unión Soviética uniríase ó Pacto Tripartito.
184
Os soviéticos amosaron o seu interese, pero esixiron concesións de Finlandia, Bulgaria,
Turquía
e o Xapón que Hitler considerou inaceptables,
185
polo que o 18 de decembro de 1940 ordenou unha directiva para comezar as preparacións dunha invasión da Unión Soviética.
186
O 22 de xuño de 1941 Alemaña, co apoio de Italia e Romanía, invadiu a Unión Soviética baixo a
operación
Barbarossa
, acusando ós soviéticos de conspirar contra Alemaña. Finlandia e Hungría uníronse á ofensiva alemá pouco tempo despois.
187
Os principais obxectivos desta ofensiva sorpresa
188
foron a rexión do
Báltico
Moscova
Ucraína
co obxectivo final de finalizar a campaña de 1941 preto da
Liña Arkhangelsk-Astrakán
, dende o
Caspio
ata o
mar Branco
. As intencións de Hitler eran eliminar a Unión Soviética como poder militar, exterminar o
comunismo
, xerar
Lebensraum
("espazo vital")
189
desapoderando a poboación nativa
190
e garantir o acceso ós recursos estratéxicos necesarios para derrotar os restantes rivais de Alemaña.
191
Malia que o
exército Vermello
xa comezara a prepararse para unha
contraofensiva
antes da invasión,
192
Barbarossa
obrigou ó
Mando Supremo Soviético
a adoptar unha
defensa estratéxica
. No verán de 1941 o Eixo conseguiu realizar avances significativos en territorio soviético, inflixindo un gran número de baixas persoais e perdas materiais.
193
Non obstante, cara a mediados de agosto o
Alto Mando do Exército Alemán
decidiu
suspender a ofensiva
do considerablemente minguado grupo central do exército, e desviar o
2º Grupo Panzer
para reforzar ás tropas que avanzaban cara a Ucraína central e
Leningrado
194
ofensiva de Kíiv
tivo un grande éxito para Alemaña, arrodeando e eliminando a catro corpos do exército soviéticos e facendo posible un avance adicional cara a
Crimea
e a industrialmente desenvolvida
Ucraína oriental
195
Teatro de guerra europeo de 1939 a 1945.
Aliados occidentais
URSS
dende 1941
URSS
ata 1941
Eixe
Francia de Vichy
Neutrais
O desprazamento de tres cuartos das tropas do Eixe e da maioría das súas forzas aéreas dende Francia e o Mediterráneo central cara á
Fronte Oriental
196
deu pé ó Reino Unido a reconsiderar a súa estratexia global.
197
En xullo de 1941 formou xunto á Unión Soviética unha
alianza militar contra Alemaña
198
invadindo
Irán
para asegurar o
Corredor Persa
e os
campos petrolíferos
iranianos,
199
e en agosto dese mesmo ano emitiu de forma conxunta cos Estados Unidos a
Carta do Atlántico
200
Cara outubro o Eixe acadou os seus obxectivos operacionais en Ucraína e na rexión do Báltico, cos soviéticos aínda resistindo os asedios de
Leningrado
201
Sebastopol
202
Alemaña renovou a súa
ofensiva en Moscova
. Tras dous meses de batallas baixo unhas condicións atmosféricas cada vez máis duras, o exército alemán conseguira achegarse á periferia exterior de Moscova, momento no que as súas tropas xa exhaustas
víronse obrigadas a suspender a ofensiva.
204
O Eixe acadou unhas ganancias territoriais considerables, pero a súa campaña non conseguiu os seus obxectivos principais: dúas das cidades chave,
Leningrado
Sebastopol
, mantíñanse baixo control soviético, a capacidade de resistencia soviética non estaba eliminada e a Unión Soviética aínda mantiña unha parte considerable do seu potencial bélico. Considérase que foi neste momento cando a fase de guerra da
Blitzkrieg
en Europa tivo a súa fin.
205
A comezos de decembro, novas forzas de reserva soviéticas recentemente mobilizadas
206
permitíronlle a Unión Soviética acadar unha paridade numérica coas tropas do Eixe.
203
Isto, xunto a
datos de intelixencia
que establecían que un número mínimo de tropas soviéticas no leste serían suficientes para disuadir calquera tipo de ataque por parte do
exército Kwantung
xaponés,
207
permitiu ós soviéticos levar a cabo unha
contraofensiva masiva
que comezou o 5 de decembro por toda a fronte e fixo retroceder ás tropas alemás entre 100 e 250
km
cara ó oeste.
208
Estalido da guerra no Pacífico (1941)
editar
editar a fonte
En 1939 os Estados Unidos renunciaron ó seu tratado co Xapón. Comezando cun embargo no combustible para avións en xullo de 1940,
210
O Xapón viuse baixo unha cada vez maior presión económica.
211
212
Foi neste tempo cando o Xapón lanzou o seu
primeiro ataque
contra
Changsha
, unha cidade chinesa de importancia estratéxica, pero as forzas xaponesas foron rexeitadas cara a finais de setembro.
213
Malia
varias ofensivas
por parte de ámbolos dous bandos, a guerra entre a China e o Xapón chegou a un estado de táboas en 1940.
214
215
O Xapón bloqueou as rutas de subministración chinesas, e procurando unha mellor posición das súas forzas no caso dunha guerra coas potencias occidentais,
invadiu e ocupou
o norte de
Indochina
216
Tras isto, os Estados Unidos estableceron un
embargo
de
ferro
aceiro
e pezas mecánicas contra o Xapón.
217
Cazas
Mitsubishi A6M2
"Zero" partindo do
portaavións
xaponés
Shōkaku
xusto antes do
ataque a Pearl Harbor
En agosto dese mesmo ano, os
comunistas chineses
lanzaron unha
ofensiva na China central
218
Como represalia, o Xapón instituíu
duras medidas
nas zonas ocupadas para reducir os recursos humanos e materiais dispoñibles para os comunistas.
219
Os conflitos entre os comunistas e os nacionalistas chineses continuaron e
culminaron nun enfrontamento armado
en xaneiro de 1941, rematando así a súa cooperación de forma efectiva.
220
En marzo o 11º exército xaponés atacou o cuartel xeral do 19º exército chinés, pero foi repelido durante a
batalla de Shanggao
221
En setembro, o Xapón intentou tomar de novo
a cidade de Changsha
, enfrontándose alí coas forzas nacionalistas chinesas.
222
Os éxitos alemáns en Europa animaron ó Xapón a incrementar a presión nos territorios gobernados polos europeos no
sueste asiático
223
O goberno
neerlandés
acordou fornecer o Xapón con algunhas subministracións de petróleo procedente das
Indias Orientais Holandesas
, pero as negociacións para un maior acceso ós seus recursos fracasaron en xuño de 1941.
224
En xullo o Xapón enviou tropas ó sur de Indochina, ameazando así as posesións territoriais en oriente do Reino Unido e dos Países Baixos. Os Estados Unidos xunto ó Reino Unido e outros gobernos occidentais reaccionaron a este movemento conxelando os activos xaponeses e impoñéndolle un embargo total do petróleo.
225
226
Dende comezos de 1941 os Estados Unidos e o Xapón mantiveran negociacións nun intento de mellorar a súa relación e finalizar a guerra na China. Nestas negociacións o Xapón fixo unha serie de propostas que foron rexeitadas polos estadounidenses por consideralas "non axeitadas".
227
Ó mesmo tempo os Estados Unidos, o Reino Unido e os Países Baixos mantiveron unha serie de conversas secretas para asegurar a defensa conxunta dos seus territorios no caso dun ataque xaponés.
228
Roosevelt reforzou as
Filipinas
(protectorado estadounidense coa súa independencia programada para o 1946) con forzas estadounidenses baixo o mando do xeneral
MacArthur
229
e advertiu ó Xapón que os Estados Unidos reaccionarían ós ataques xaponeses contra calquera "país veciño".
228
USS Arizona
afundíndose tralo ataque sorpresa xaponés a
Pearl Harbor
o 7 de decembro de 1941.
O 17 de outubro o xeneral
Hideki Tōjō
converteuse no primeiro ministro do Xapón, e o 20 de novembro os xaponeses presentáronlle ós Estados Unidos unha proposta temporal como oferta final, pedindo a fin da axuda estadounidense á China e que se retomase a subministración de petróleo e outros recursos para o Xapón. A cambio prometeron non lanzar ningún ataque no sueste asiático e retirar as súas forzas das súas posicións no sur de Indochina.
227
A contraoferta estadounidense tivo lugar o 26 de novembro, requirindo que o Xapón evacuase toda a China sen condicións e acordara pactos de non agresión con tódalas potencias do Pacífico.
230
Isto provocou que o Xapón se vise esencialmente forzado a escoller entre abandonar as súas ambicións territoriais na China ou obter pola forza os recursos naturais que precisaba nas Indias Orientais.
231
O exército xaponés non considerou a primeira opción, e moitos dos seus oficiais consideraron o embargo de petróleo como unha declaración de guerra velada.
233
O Xapón planeaba tomar pola forza as colonias europeas en Asia para crear un gran perímetro defensivo que chegaba ata o Pacífico central. Isto permitiríalles explotar os recursos naturais do sueste asiático esgotando os Aliados nunha guerra defensiva.
234
Para previr unha intervención estadounidense ó mesmo tempo en que aseguraban este perímetro, o Xapón planeou neutralizar a frota estadounidense do Pacífico e a presenza das forzas estadounidenses en Filipinas.
236
O 7 de decembro de 1941 (8 de decembro nas zonas horarias asiáticas), o Xapón atacou propiedades británicas e estadounidenses con ofensivas case simultáneas
no sueste asiático e no Pacífico central
237
Estas ofensivas incluíron un
ataque á frota estadounidense
en
Pearl Harbor
238
ataques en Filipinas,
239
desembarcos
en
Tailandia
Malaisia
237
e un ataque a
Hong Kong
240
Tras estes ataques os Estados Unidos, o Reino Unido, a China, Australia e varios outros estados formalizaron a súa declaración de guerra ó Xapón, mentres que a Unión Soviética, involucrada en hostilidades en grande escala en Europa, mantivo o seu acordo de neutralidade co Xapón.
241
Alemaña, seguida dos restantes estados do Eixe, declarou a guerra ós Estados Unidos en solidariedade co Xapón, citando como xustificación ataques estadounidenses a navíos de guerra alemáns que foran ordenados por Roosevelt.
243
Estancamento do Eixe (1942–43)
editar
editar a fonte
Giraud
Roosevelt
De Gaulle
Churchill
na
Conferencia de Casablanca
en xaneiro de 1943.
En xaneiro de 1942, o
"Big Four"
244
(os Estados Unidos, Reino Unido, a Unión Soviética e a China) xunto con outros 22 gobernos menores ou no exilio emitiron a
Declaración das Nacións Unidas
, reafirmando a
Carta do Atlántico
245
e acordando non asinar unha paz de forma individual coas potencias do Eixe.
246
Durante 1942 os oficiais Aliados debateron cal sería a estratexia global axeitada que debían perseguir. Todos eles acordaron que a derrota de Alemaña era o obxectivo principal. Os estadounidenses favorecían un
ataque directo en grande escala
a Alemaña a través de Francia, mentres que os soviéticos demandaban tamén unha segunda fronte. Os británicos pola súa banda argumentaron que as operacións militares debían ter como obxectivo as zonas periféricas para desgastar as forzas alemás, reducir a súa moral e reforzar os movementos de resistencia. Alemaña sería obxectivo dunha gran campaña de bombardeos, e a ofensiva final estaría liderada por divisións blindadas Aliadas sen empregar exércitos en grande escala.
247
Eventualmente os británicos convenceron ós estadounidenses de que un desembarco en Francia non era factible en 1942 e que no seu lugar deberían centrarse en expulsar ó Eixe do norte de África.
248
Na
Conferencia de Casablanca
a comezos de 1943, os Aliados reiteraron as afirmacións da Declaración das Nacións Unidas de 1942, e demandaron a
rendición incondicional
de Alemaña e os seus aliados.
249
250
Os británicos e os estadounidenses acordaron continuar a presión no Mediterráneo cunha
invasión
de
Sicilia
para asegurar por completo as rutas de subministración na zona.
251
Malia que os británicos insistiron na necesidade de levar a cabo operacións militares nos Balcáns para atraer a
Turquía
á guerra, en maio de 1943 os estadounidenses acadaron o compromiso británico para limitar as operacións Aliadas no Mediterráneo a unha invasión de Italia continental e unha invasión de Francia en 1944.
252
Pacífico (1942–43)
editar
editar a fonte
Avance
xaponés
no
Pacífico
de 1937 ata 1942.
A finais de abril de 1942 o Xapón e o seu aliado
Tailandia
conquistaran case por completo
Birmania
Malaisia
, as
Indias Orientais Holandesas
Singapur
Rabaul
, inflixindo un severo número de baixas nas tropas Aliadas e atrapando a un gran número de prisioneiros.
253
Malia forte
resistencia
das forzas estadounidenses e filipinas, a
Commonwealth de Filipinas
foi finalmente conquistada en maio de 1942, forzado o exilio do seu goberno.
229
En Birmania, o 16 de abril uns 7
000 soldados británicos foron arrodeados pola 33ª División xaponesa na
batalla de Yenangyaung
e posteriormente rescatados pola 38ª División chinesa.
254
As forzas xaponesas conseguiron vitorias no
mar do Sur da China
, no
mar de Xava
e no
Índico
255
ademais de
bombardear a base naval Aliada
de
Darwin
256
En xaneiro de 1942 o único éxito aliado contra o Xapón foi unha
vitoria chinesa en Changsha
257
Esta serie de éxitos militares contra os seus pouco preparados opoñentes estadounidenses e europeos provocaron un exceso de confianza e unha extralimitación territorial no Xapón.
258
A principios de maio de 1942 o Xapón comezou unha operación para
capturar Port Moresby
por medio dun
asalto anfibio
e así cortar as comunicacións e liñas de subministracións entre os Estados Unidos e Australia. Este plan frustrouse cando unha forza de combate Aliada centrada en dous
portaavións
da frota estadounidense combateu as forzas navais xaponesas na
batalla do mar do Coral
259
O seguinte plan do Xapón, motivado pola
Incursión Doolittle
, foi capturar o
Atol de Midway
e atraer os portaavións estadounidenses cara a unha batalla para eliminalos. Como distracción, o Xapón
enviaría tamén tropas para ocupar
as
Aleutianas
en
Alasca
260
A comezos de xuño o Xapón puxo en acción as súas operacións, pero os estadounidenses, que descifraran os
códigos navais xaponeses
a finais de maio, coñecían os seus plans e disposicións de forzas, usando estes coñecementos para
acadar unha vitoria decisiva en Midway
261
Marines
estadounidenses durante a
campaña
de
Guadalcanal
en 1942.
Coa súa capacidade ofensiva reducida de forma significativa como resultado da batalla de Midway, o Xapón centrouse nun tardío intento de capturar
Port Moresby
por medio dunha
campaña por terra
no
Territorio de Papúa
262
Ó mesmo tempo Estados Unidos planeou un contraataque na zona sur das
Illas Salomón
, principalmente en
Guadalcanal
, como primeiro paso para unha captura de
Rabaul
, a principal base de operacións xaponesa no sueste asiático.
263
Os dous plans comezaron en xullo, pero nos mediados de setembro a
batalla de Guadalcanal
fíxose prioritaria para os xaponeses, que ordenaron un traslado de tropas de
Nova Guinea
na zona de Port Moresby cara ó
norte da illa
, onde se enfrontaron a tropas estadounidenses e australianas na
batalla de Buna-Gona
264
Guadalcanal tornouse nun foco principal para ámbolos dous bandos, que involucraron nesta batalla un gran número de tropas e navíos. A comezos de 1943 os xaponeses foron derrotados na illa e
retiraron as súas tropas
265
Mentres tanto en Birmania as forzas da Commonwealth montaron dúas operacións. A primeira, unha
ofensiva na rexión de Arakan
a finais de 1942, tivo un resultado desastroso para os Aliados que se viron forzados a retirarse cara á
India
a finais de 1943.
266
A segunda foi unha
inserción
de
forzas irregulares
por detrás das liñas xaponesas en febreiro, acadando resultados mixtos no final de abril.
267
Fronte Oriental (1942–43)
editar
editar a fonte
A comezos de 1942 Alemaña e os seus aliados detiveron a súa ofensiva no centro e sur da Unión Soviética, mantendo a maior parte dos territorios conquistados durante todo o ano anterior.
268
En maio Alemaña repeleu as ofensivas soviéticas do
Estreito de Kerch
Kharkov
269
para posteriormente lanzar unha
ofensiva de verán
no sur de Rusia en xuño dese mesmo ano, co obxectivo de capturar os
campos petrolíferos
do
Cáucaso
e ocupar a
estepa
de
Kuban
, ó mesmo tempo en que mantiñan as súas posicións no norte e centro da fronte. Os alemáns dividiron o seu Grupo Sur do exército en dous grupos: o grupo A avanzou cara á parte baixa do
río Don
e atacou a parte sueste do Cáucaso, mentres que o grupo B dirixiuse cara ó
Volga
. Os soviéticos tomaron entón a decisión de facer a súa defensa en
Stalingrado
270
A mediados de novembro os alemáns
tiñan tomado Stalingrado case por completo
no medio dunha cruenta
guerra urbana
cando os soviéticos comezaron a súa segunda contraofensiva de inverno, comezando por unha operación para
arrodear as forzas alemás en Stalingrado
271
e cun asalto no
saínte de Rzhev
preto de Moscova, malia que esta última fracasou de forma significativa.
272
A primeiros de febreiro de 1943 o exército alemán sufrira un número moi elevado de perdas, as tropas alemás en Stalingrado víronse obrigadas a renderse,
273
e a liña da fronte foi repelida ata máis atrás da súa posición antes da ofensiva de verán. Nos mediados de febreiro, cando o pulo soviético foi diminuíndo, Alemaña lanzou outro
ataque en Kharkov
, creando un saínte na súa liña de fronte ó redor da cidade de
Kursk
274
Europa occidental, Atlántico e Mediterráneo (1942–43)
editar
editar a fonte
Ataque de bombardeiros
Boeing B-17 Flying Fortress
á unha fábrica de
Focke-Wulf
en Alemaña o 9 de outubro de 1943.
Aproveitando unha serie de pobres decisións do mando naval estadounidense, a
mariña alemá
fixo estragos importantes na frota aliada nas operacións
Paukenschlag
Neuland
na costa atlántica dos Estados Unidos.
275
En novembro de 1941 as forzas da Commonwealth lanzaron unha contraofensiva no norte de África, a
operación
Crusader
, e recuperaron os territorios que conquistaran ata entón os alemáns e italianos.
276
Alemaña respondeu cunha nova ofensiva en xaneiro de 1942, rexeitando as posicións británicas ata a
Liña Gazala
a comezos de febreiro,
277
seguida dun momento de calma temporal no combate que os alemáns aproveitaron para preparar novas ofensivas.
278
O Reino Unido
invadiu
a illa de
Madagascar
, controlada pola
Francia de Vichy
, a principios de maio dese ano temendo que os xaponeses puidesen empregar as súas bases militares.
279
Por outra banda unha
ofensiva do Eixe
en
Libia
forzou unha retirada dos Aliados ata
Exipto
ata que as forzas do Eixe foron detidas en
El Alamein
280
No continente europeo varias incursións con pouco éxito de
comandos
Aliados a obxectivos estratéxicos, culminando na considerada como desastrosa
incursión de Dieppe
281
demostraron a necesidade de mellor preparación, equipamento e seguridade operacional por parte dos Aliados para lanzar unha invasión en grande escala na Europa continental.
282
En agosto de 1942 os Aliados tiveron éxito repelendo un
segundo ataque
en
El Alamein
283
e conseguiron
entregar subministracións
á asediada
Malta
, aínda que cun gran custo en baixas.
284
Poucos meses despois os Aliados
realizaron o seu propio ataque
en Exipto, desbancando as forzas do Eixe e comezando un avance a través de Libia.
285
A este ataque seguiron os
desembarcos anglo-estadounidenses
na África do Norte francesa baixo o mando de
Eisenhower
, dando como resultado a unión destes territorios ó bando Aliado.
286
Hitler respondeu á deserción das colonias francesas ordenando a
ocupación da Francia de Vichy
286
Aínda que as forzas de Vichy non se resistiron a esta violación do armisticio, conseguiron afundir a súa propia frota para previr a súa captura por parte das forzas alemás.
286
287
As forzas do Eixo en África víronse atenazadas e retiráronse a
Tunisia
, que foi
conquistada polos Aliados
en maio de 1943.
286
288
A comezos de 1943 os británicos e estadounidenses comezaron a
Ofensiva de Bombardeo Combinado
, unha campaña de bombardeos estratéxicos contra Alemaña co obxectivo de danar a economía de guerra alemá, reducir a moral das súas tropas e deixar sen fogares á poboación civil.
289
Pulo dos Aliados (1943–44)
editar
editar a fonte
Soldados estadounidenses xunto a un tanque
M4 Sherman
nas
Illas Salomón
en marzo de 1944.
Trala Campaña de Guadalcanal os Aliados iniciaron varias operacións contra o Xapón no Pacífico. En maio de 1943 forzas estadounidenses e canadenses foron enviadas a
eliminar as forzas xaponesas
das
Aleutianas
290
Pouco despois os Estados Unidos co apoio de tropas australianas e neozelandesas levaron a cabo operacións para
illar Rabaul por medio da captura das illas ó seu redor
e para
rachar o perímetro xaponés no Pacífico Central
nas
Illas Marshall
Gilbert
291
No final de marzo de 1944 os Aliados tiñan completados estes dous obxectivos, ademais de
neutralizar a base principal xaponesa
en
Truk
, nas
Illas Carolinas
292
Posteriormente en abril os Aliados lanzaron outra
operación
para retomar
Nova Guinea
293
Mentres tanto na Unión Soviética, tanto os alemáns coma os soviéticos pasaron a primavera e comezos do verán de 1943 preparándose para varias ofensivas en Rusia central. O 4 de xullo de 1943 Alemaña
atacou as forzas soviéticas
ó redor de
Kursk
. Nunha semana as forzas alemás víronse esgotadas tralos intentos de derrotar as ben construídas e graduais defensas soviéticas,
294
295
e por primeira vez na guerra Hitler cancelou a operación antes de que esta conseguise un éxito táctico ou operativo.
296
Esta decisión viuse parcialmente motivada pola
invasión aliada
de
Sicilia
liderada polo xeneral estadounidense
George Patton
e polo mariscal británico
Bernard Montgomery
, que deu comezo o 9 de xullo e que xunto ós fracasos previos de Italia desembocaron no derrocamento e arresto de
Mussolini
a finais dese mesmo mes.
297
Tamén en xullo, os británicos realizaron un
bombardeo
en
Hamburgo
que causou a morte dunhas 40
000 persoas.
298
O 12 de xullo de 1943 o xeneral soviético
Georgii Zhukov
ordenou o comezo da
contraofensiva
soviética.
299
A vitoria soviética en Kursk marcou a fin da superioridade alemá,
300
dando á Unión Soviética a iniciativa na
fronte oriental
301
302
Alemaña tentou estabilizar a súa fronte na apresuradamente fortificada
Liña Panther-Wotan
, pero os soviéticos
conseguiron rachala
en
Smolensk
e no
Baixo Dnieper
303
O 3 de setembro de 1943 os Aliados occidentais
invadiron a Italia continental
forzando un
armisticio de Italia cos Aliados
304
Alemaña respondeu a isto desarmando as forzas italianas, tomando o control de varios territorios de Italia,
305
e creando unha serie de liñas defensivas.
306
Forzas especiais alemás levaron a cabo un asalto para
rescatar a Mussolini
, quen ó pouco tempo estableceu un novo estado monicreque na Italia ocupada por Alemaña chamado a
República Social Italiana
307
dando pé a unha
guerra civil italiana
308
Os Aliados tiveron que loitar a través de varias liñas defensivas ata chegar á
principal liña defensiva alemá
a mediados de novembro.
309
Chiang Kai-shek
Roosevelt
Churchill
na
Conferencia do Cairo
o 25 de novembro de 1943.
No Atlántico, as
contramedidas Aliadas
tornáronse máis efectivas cara a maio de 1943, provocando un considerable número de perdas de
submarinos
alemáns que forzaron un alto temporal na campaña naval alemá do Atlántico.
310
En novembro,
Roosevelt
Churchill
reuníronse con
Chiang Kai-shek
no Cairo
e posteriormente con
Stalin
en Teherán
311
A primeira reunión determinou a devolución e repartición do territorio xaponés trala guerra
312
e os plans militares para a
Campaña de Birmania
313
mentres que a segunda incluíu un acordo polo que os Aliados occidentais invadirían Europa en 1944 e a Unión Soviética declararíalle a guerra ó Xapón ós tres meses da derrota de Alemaña.
314
A partir de novembro de 1943, durante as sete semanas da
batalla de Changde
, a China obrigou ó Xapón a loitar nunha custosa guerra de desgaste, mentres agardaba polo relevo Aliado.
315
257
316
En xaneiro de 1944 os Aliados levaron a cabo
unha serie de ataques
en Italia contra a liña de
Monte Cassino
ademais de tentar flanqueala con
desembarcos
en
Anzio
317
A finais de xaneiro, unha
grande ofensiva soviética
expulsou ás forzas alemás da
rexión de Leningrado
318
finalizando así o que foi considerado un dos asedios máis longos e letais da historia.
319
seguinte ofensiva soviética
foi detida na fronteira de preguerra
estoniana
polo
Grupo Norte do Exército Alemán
axudado por forzas estonianas, que tiñan a esperanza de restablecer a súa independencia nacional,
320
provocando unha desaceleración das subsecuentes operacións soviéticas na rexión do
Báltico
321
A finais de maio de 1944 os soviéticos conseguiran
liberar
Crimea
, expulsaran na súa maioría ás forzas do Eixe de
Ucraína
e comezaron a facer
incursións
en
Romanía
que foron repelidas por tropas do Eixe.
322
Pola súa banda, as ofensivas Aliadas en Italia tiveron éxito e, malia permitir a retirada de varias divisións alemás,
Roma
foi capturada o 4 de xuño.
323
324
Os Aliados conseguiron resultados mixtos en Asia continental. En marzo de 1944 os xaponeses levaron a cabo unha invasión das
posicións británicas
en
Assam
, a
India
331
e asediaron posicións da Commonwealth en
Imphal
Kohima
332
Xa en maio as forzas británicas montaron unha contraofensiva que fixo retroceder ás tropas xaponesas ata
Birmania
332
e as forzas chinesas que
invadiran o norte de Birmania
a finais de 1943 asediaron as tropas xaponesas en
Myitkyina
333
segunda invasión xaponesa
da China tivo como obxectivo destruír as principais forzas chinesas e asegurar vías de
ferrocarril
entre o territorio xaponés e as bases aéreas Aliadas que capturaran.
257
En xuño os xaponeses conseguiron o control da provincia de
Henan
e comezaron un novo
ataque
en
Changsha
, na provincia de
Hunan
334
Cerco dos Aliados (1944)
editar
editar a fonte
Tropas estadounidenses durante o
desembarco de Normandía
o 6 de xuño de 1944.
O 6 de xuño de 1944 (o
Día D
), despois de tres anos de presión soviética,
335
os Aliados occidentais levaron a cabo a
invasión do norte de Francia
comezando co
desembarco de Normandía
336
337
Tras derivar varias divisións Aliadas dende Italia, atacaron tamén o
sur de Francia
338
As dúas operacións tiveron éxito e deron pé á derrota das
unidades do exército alemán
presentes en Francia.
339
París
foi
liberada
o 25 de agosto pola
resistencia local
coa axuda das forzas da
Francia Libre
baixo o mando do xeneral
Charles de Gaulle
336
e os Aliados continuaron o seu
avance
durante os seguintes meses do ano.
340
341
342
Tamén intentaron unha incursión no norte de Alemaña por medio dunha
operación aerotransportada
nos Países Baixos que finalmente non tivo éxito.
343
Posteriormente os Aliados proseguiron un lento avance cara a Alemaña, pero
non conseguiron cruzar
Ruhr
na súa ofensiva.
344
En Italia, o avance Aliado freouse ó chegar á
Liña Gótica
alemá.
345
O 22 de xuño a Unión Soviética lanzou unha
ofensiva estratéxica
en
Belarús
que destruíu o
Grupo Central do Exército Alemán
case por completo.
346
Pouco despois
unha nova ofensiva estratéxica
forzou a retirada das tropas alemás do oeste de Ucraína e Polonia oriental. O avance soviético serviu de pulo para a
resistencia polaca
que
levou a cabo varios alzamentos
contra a ocupación alemá. O maior destes
alzamentos
en
Varsovia
, onde os soldados alemáns masacraron uns 200
000 civís como represalia,
347
e outro
alzamento
en
Eslovaquia
non recibiron apoio soviético e foron subsecuentemente sufocados polos alemáns.
348
ofensiva estratéxica
do
exército Vermello
no leste de
Romanía
illou e destruíu un considerable número de tropas alemás e desencadeou un
golpe de estado en Romanía
en favor do rei
Miguel I
así como unha
revolución socialista
en
Bulgaria
, eventos tralos que ámbolos dous países pasaron a formar parte do bando Aliado.
349
Desfile pola
Avenida dos Campos Elisios
trala liberación de
París
en 1944.
En setembro de 1944 as tropas soviéticas entraron en
Iugoslavia
forzando unha rápida retirada das tropas alemás en
Grecia
Albania
e na propia Iugoslavia para non quedar illadas do resto do exército alemán.
350
Os
partisanos
comunistas liderados por
Josip Broz Tito
, que levaba liderando unha campaña de guerrillas con varios éxitos contra a
ocupación alemá de Iugoslavia
dende 1941, controlaban gran parte do territorio do país e comezaron unha serie de loitas para interromper a escapada das tropas alemás que estaban estacionadas no sur.
351
No norte de
Serbia
o exército Vermello, xunto a un limitado apoio de forzas búlgaras, asistiu ós partisanos nunha
liberación conxunta
da capital
Belgrado
o 20 de outubro.
352
Uns poucos días despois os soviéticos realizaron un
asalto masivo
no territorio
húngaro
ocupado por Alemaña
que se mantivo ata a
caída
de
Budapest
en febreiro de 1945.
353
Malia as vitorias soviéticas nos Balcáns, a
dura resistencia finesa
súa ofensiva
en
Carelia
denegoulles a ocupación de
Finlandia
e deu paso a un
armisticio
354
tralo que Finlandia pasou a
combater no bando Aliado
355
A comezos de xullo de 1944 as forzas da Commonwealth no sueste asiático repeleron os asedios xaponeses en
Assam
e fixéronos retroceder ata o
río Chindwin
356
mentres que os chineses capturaron
Myitkyina
357
Na China continental os xaponeses obtiveron máis éxito, capturando Changsha a mediados de xuño e a cidade de
Hengyang
a comezos de agosto.
358
Pouco tempo despois invadiron a provincia de
Guangxi
, gañando varios enfrontamentos contra os chineses en
Guilin e Liuzhou
cara a finais de novembro,
359
e unindo as súas forzas da China e Indochina cara a mediados de decembro.
360
Mentres tanto no Pacífico as forzas estadounidenses continuaron facendo presión no perímetro xaponés. A mediados de xuño de 1944 comezaron unha
ofensiva
nas illas
Palau
Marianas
, derrotando de forma decisiva ós xaponeses na
batalla do mar de Filipinas
361
Estas derrotas levaron á dimisión do primeiro ministro xaponés
Hideki Tojo
, e facilitaron ós Estados Unidos bases aéreas dende as que lanzar ataques intensivos de bombardeiros pesados no territorio xaponés.
362
A finais de outubro os estadounidenses
invadiron
a illa de
Leyte
, e pouco despois obtiveron outra vitoria na
batalla do golfo de Leyte
, unha das maiores batallas navais da historia.
363
Colapso do Eixe e vitoria Aliada (1944–45)
editar
editar a fonte
Churchill
Roosevelt
Stalin
na
Conferencia de Ialta
de 1945.
O 16 de decembro de 1944 Alemaña realizou un último intento na
fronte occidental
usando a maioría das súas reservas restantes para lanzar unha
contraofensiva masiva
nas
Ardenas
co propósito de separar os Aliados occidentais, arrodear grandes porcións das súas tropas e capturar o porto de
Anveres
para forzar un acordo político cos Aliados.
364
Cara a xaneiro de 1945 esta ofensiva foi repelida sen que Alemaña conseguise ningún dos seus obxectivos.
364
En Italia, os Aliados mantiñan unha situación de táboas na liña defensiva alemá. A mediados de xaneiro os soviéticos e polacos
atacaron en Polonia
, avanzando dende o
Vístula
ata o
Oder
atravesando
Prusia
oriental.
365
O 4 de febreiro
Roosevelt
Churchill
Stalin
reuníronse na
Conferencia de Ialta
, acordando os termos da ocupación de Alemaña trala guerra e a data da entrada en guerra da Unión Soviética contra o Xapón.
366
En febreiro os soviéticos chegaron a
Silesia
Pomerania
, mentres que os Aliados occidentais
entraron en Alemaña
polo oeste achegándose ata o
Rin
. Cara a marzo as forzas aliadas cruzaron o Rin polo
norte
e polo
sur
do
Ruhr
arrodeando o Grupo B do Exército Alemán
367
mentres que os soviéticos chegaron ata
Viena
368
A comezos de abril os Aliados finalmente
conseguiron avanzar en Italia
continuando ata chegar a Alemaña occidental, mentres que forzas soviéticas e polacas comezaron o ataque a
Berlín
a finais de mes. As forzas estadounidenses e soviéticas
uníronse
no
río Elba
o 25 de abril.
369
O 30 de abril de 1945 o
Reichstag
foi capturado, sinalizando a derrota militar da
Alemaña nazi
370
Varios cambios de liderado tiveron lugar durante este período. Roosevelt faleceu o 12 de abril e foi sucedido por
Harry Truman
371
Mussolini
faleceu nas mans dos
partisanos italianos
o 28 de abril,
372
e dous días despois
Hitler suicidouse
e foi sucedido polo almirante
Karl Dönitz
373
As forzas alemás rendéronse en Italia o 29 de abril.
374
rendición total e incondicional de Alemaña
foi asinada o
7 de maio
, facéndose efectiva ó finalizar o
8 de maio
375
aínda que o Grupo Central do Exército Alemán
mantivo a resistencia
en
Praga
ata o 11 de maio.
376
Reichstag
o 3 de xuño de 1945 trala súa captura por parte dos Aliados.
No Pacífico as forzas estadounidenses xunto as forzas da
Commonwealth de Filipinas
avanzaron en
Filipinas
eliminando a última resistencia
dos xaponeses en
Leyte
entre marzo e abril de 1945.
377
Desembarcaron
en
Luzón
en xaneiro de 1945
378
recapturaron
Manila
en marzo.
379
As batallas continuaron en Luzón,
Mindanao
e outras illas de Filipinas ata a fin da guerra.
380
Mentres tanto as
Forzas Aéreas do Exército dos Estados Unidos
(USAAF) destruíron cidades e vilas estratéxicas no Xapón co obxectivo de destruír a industria de guerra xaponesa e reducir a moral civil. Na noite do 9 ó 10 de marzo,
bombardeiros
B-29
da USAAF
atacaron
Tokyo
con miles de
bombas incendiarias
, matando uns 100
000 civís e destruíndo uns 41
km
en poucas horas.
381
Durante os cinco meses seguintes a USAAF
bombardeou un total de 67 cidades xaponesas
, matando uns 393
000 civís e destruíndo un 65% das súas construcións.
382
En maio de 1945 tropas australianas
desembarcaron
en
Borneo
, capturando os campos petrolíferos da illa.
383
Forzas británicas, estadounidenses e chinesas derrotaron os xaponeses no
norte de Birmania
en marzo, continuando cun avance británico que chegou a
Rangún
cara ó 3 de maio.
360
A China comezou un contraataque no
oeste de Hunan
que tivo lugar entre o 6 de abril e o 7 de xuño de 1945.
384
As forzas navais e anfibias estadounidenses tamén avanzaron cara ó Xapón, con vitorias nas batallas de
Iwo Jima
en marzo e
Okinawa
a finais de xuño.
385
Ó mesmo tempo submarinos estadounidenses interceptaron as importacións xaponesas, reducindo drasticamente a capacidade xaponesa de dar subministracións ás súas forzas militares.
386
O 11 de xullo os líderes aliados reuníronse en
Postdam
confirmando os anteriores acordos
sobre Alemaña,
387
e reiterando a demanda da rendición incondicional do Xapón, afirmando especificamente que "a alternativa para o Xapón e unha rápida e completa destrución".
388
Paralelamente a esta conferencia, o Reino Unido celebrou eleccións xerais, e
Clement Attlee
substituíu a Churchill como primeiro ministro do país.
388
En agosto a USAAF
lanzou dúas bombas atómicas
nas cidades xaponesas de
Hiroshima
Nagasaki
. Os aliados xustificaron estes bombardeos como unha necesidade militar para evitar a
invasión do Xapón
que tería un custo de entre 250
000 e 500
000 soldados Aliados e millóns de tropas e civís xaponeses.
389
Entre os dous bombardeos os soviéticos
invadiron
o territorio xaponés en
Manchuria
, derrotaron o
Exército Kwantung
, naquel momento a maior forza armada dos xaponeses,
390
391
e capturaron a illa
Sakhalin
e as
Illas Kuriles
392
O 15 de agosto de 1945, o
Xapón rendeuse de forma incondicional
, asinando os
documentos da rendición
na cuberta do acoirazado estadounidense
USS
Missouri
o 2 de setembro de 1945, finalizando desta forma a segunda guerra mundial.
393
Resultados
editar
editar a fonte
Divisións da
ocupación de Alemaña
trala guerra.
Os Aliados estableceron administracións para a ocupación en
Austria
Alemaña
Austria
converteuse posteriormente nun estado neutral, non aliñado con ningún bloque político,
394
mentres que
Alemaña
quedou divida
de facto
, creándose os estados independentes da
República Federal Alemá
na zona de ocupación occidental controlada polos
Aliados
, e da
República Democrática Alemá
na zona de ocupación oriental controlada pola
Unión Soviética
395
. Nos anos seguintes á guerra instaurouse un programa de
desnazificación
en Alemaña que deu lugar a unha
persecución de criminais de guerra Nazis
e a eliminación dos antigos Nazis do poder,
396
397
aínda que en anos posteriores esta política deu lugar a outras enfocadas na amnistía e reintegración dos antigos nazis na sociedade da Alemaña occidental.
398
Tralo fin da guerra Alemaña perdeu un cuarto do territorio que posuía en 1937 antes desta. No lado oriental,
Polonia
tomou os territorios de
Silesia
Neumark
e gran parte de
Pomerania
Prusia Oriental
quedou dividida entre Polonia e a Unión Soviética. Uns 9 millóns de alemáns foron expulsados destas provincias, xunto a outros 3 millóns que foron expulsados de
Sudetenland
en
Checoslovaquia
. A Unión Soviética pola súa banda incorporou as provincias polacas ó leste da
liña Curzon
, das que uns 2 millóns de polacos foron expulsados,
399
o nordeste de
Romanía
400
401
partes de
Finlandia
oriental,
402
e os tres
estados bálticos
403
404
Expansión soviética e creación do
Bloque do leste
trala guerra.
Nun esforzo para manter a paz
405
e crear unha identidade común europea,
406
os Aliados formaron a
Organización das Nacións Unidas
oficialmente o 24 de outubro de 1945,
407
e adoptaron a
Declaración Universal dos Dereitos Humanos
en 1948 como un estándar común para tódolos estados membros.
408
As grandes potencias vencedoras da guerra —os
Estados Unidos de América
, a Unión Soviética, a
China
, o
Reino Unido
Francia
— pasaron a ser os membros permanentes do
Consello de Seguridade
409
malia que a alianza entre os Aliados occidentais e a Unión Soviética xa comezara a deteriorarse incluso antes do final da guerra.
410
Europa quedou dividida entre as dúas
esferas de influencia
occidental e soviética.
411
Gran parte dos países de Europa central e oriental quedaron dentro do
bloque soviético
, dando lugar ó establecemento de réximes
comunistas
neses países co apoio parcial ou total das autoridades soviéticas da ocupación. Como resultado,
Polonia
Hungría
Alemaña oriental
412
Checoslovaquia
Romanía
Albania
413
pasaron a ser
estados satélite
soviéticos.
414
Pola súa banda,
Iugoslavia
levou a cabo unha política totalmente independente, causando certa tensión política coa Unión Soviética.
415
A división do mundo de posguerra quedou formalizada na creación de dúas alianzas militares internacionais, a
OTAN
liderada polas Nacións Unidas e o
Pacto de Varsovia
liderado pola Unión Soviética.
416
Os anos seguintes da súa creación, coñecidos como o período de
guerra fría
, supuxeron un longo período de tensións políticas e competición militar entre elas, dando lugar a unha
carreira de armamento
e un número de
guerras delegadas
sen precedentes.
417
En Asia, os Estados Unidos lideraron a
ocupación
do
Xapón
e a
administración das illas xaponesas
no
Pacífico Occidental
, mentres que os soviéticos tomaron o control de
Sakhalin
e das
Illas Kuriles
418
Corea
, anteriormente baixo dominio xaponés, foi
dividida e ocupada
polos Estados Unidos no
sur
e pola Unión Soviética no
norte
entre 1945 e 1948. Isto deu paso á creación de dúas repúblicas separadas polo paralelo 38 en 1948, cada unha delas reclamando o goberno lexítimo de toda a península e desembocando na
guerra de Corea
419
Na China as forzas nacionalistas e comunistas
retomaron a guerra civil
en xuño de 1946. As forzas comunistas saíron vitoriosas e estableceron a
República Popular da China
no continente, mentres que as forzas nacionalistas retiráronse a
Taiwán
en 1949.
420
No Oriente Medio, os países
árabes
rexeitaron o
Plan das Nacións Unidas para a partición de Palestina
e a creación do estado de
Israel
, dando lugar a un aumento na intensidade do
conflito árabe-israelí
. Malia que as potencias europeas tentaron manter algúns ou tódolos seus territorios coloniais, a perda de prestixio e recursos durante a guerra resultou determinante neste aspecto e deu como resultado unha
descolonización
global en
África
Asia
421
422
Galiza na segunda guerra mundial
editar
editar a fonte
Artigo principal
Galiza na segunda guerra mundial
Como o resto de
España
Galiza
non entrou directamente no conflito. Porén, segundo un estudo dos historiadores
Emilio Grandío
Javier Rodríguez
tivo unha importancia estratéxica durante a guerra.
423
424
Das
minas
de
volframio
galegas, como as de
San Fins
, saía o
mineral
co que os alemáns, entre outras cousas, blindaban os seus
tanques
425
utilizando empresas pantalla para controlar a produción e o transporte deste.
426
Centos de galegos viaxaron para loitar cos alemáns na
Fronte Oriental
, dentro da
División Azul
64
Por outra banda, antigos combatentes republicanos loitaron cos aliados, sendo moitos deles recluídos en
campos de concentración
427
Dos portos galegos saían
U-Boot
alemáns, e para manter a comunicación con estes, os nazis construíron en
Cospeito
unha
antena
que enviaba o sinal que permitía a navegación. Unha vez rematou o conflito, moitos criminais nazis utilizaron os
portos
de
Vigo
Ferrol
para fuxir a
América do Sur
428
Impacto e consecuencias
editar
editar a fonte
Perdas humanas e crimes de guerra
editar
editar a fonte
Véxase tamén
Holocausto
Baixas humanas na segunda guerra mundial.
A segunda guerra mundial foi o conflito militar con maior número de mortos na historia da
humanidade
429
As estimacións do número total de falecidos durante a guerra varían segundo as fontes, xa que moitas das mortes non foron rexistradas. A maioría de fontes indica que faleceron ó redor duns 75 millóns de persoas, incluíndo uns 20 millóns de militares e uns 40 millóns de civís. Gran parte das baixas civís foron a causa de
xenocidio
deliberado, masacres, bombardeos estratéxicos,
enfermidades
fame
430
431
432
A Unión Soviética perdeu uns 27 millóns de persoas durante a guerra,
433
repartidos en 8,7 millóns de militares e uns 19 millóns de civís. Das baixas militares, 5,7 millóns eran de
etnia
rusa
, seguidos duns 1,3 millóns de etnia
ucraína
434
En conxunto, un cuarto da poboación total da Unión Soviética sufriu feridas ou faleceu durante a guerra.
435
Alemaña pola súa banda sufriu uns 5,3 millóns de baixas militares, principalmente na
fronte Oriental
e durante as batallas finais en Alemaña.
436
Do total de falecidos na segunda guerra mundial, aproximadamente o 85% foron do lado
Aliado
, principalmente soviéticos e chineses, mentres que o restante 15% foron do lado do
Eixe
. Moitas destas mortes foron causadas por
crimes de guerra
levados a cabo por forzas
alemás
xaponesas
nos territorios ocupados. As estimacións indican que entre 11 e 17 millóns de civís morreron como resultado directo ou indirecto das ideoloxías políticas
nazis
437
438
incluíndo o xenocidio deliberado e sistemático duns 6 millóns de
xudeus
durante o
Holocausto
, xunto con outros 5 ou 6 millóns de
polacos
e outros
eslavos
439
440
(incluíndo ucraínos e
belarusos
),
441
xitanos
homosexuais
e outros grupos étnicos e minoritarios (incluíndo
discapacitados
enfermos mentais
comunistas
alemáns,
prisioneiros de guerra
soviéticos,
masóns
testemuñas de Xehová
).
438
442
Centos de miles de
serbios
, xunto a xitanos e xudeus, foron asasinados pola
Ustaše
croata en
Iugoslavia
443
dando lugar ó posterior
masacre de Bleiburg
xusto tralo fin da guerra.
444
Prisioneiros chineses soterrados vivos durante o
masacre de Nanking
En Asia e no Pacífico as forzas de ocupación xaponesas mataron ó redor duns 7,5 millóns de civís, na súa maioría
chineses
445
446
O crime de guerra xaponés de máis sona foi o
masacre de Nanking
, no que entre 50 e 300 mil chineses sufriron
violacións
e foron asasinados.
447
Segundo
Mitsuyoshi Himeta
, rexistráronse 2,7 millóns de falecidos durante a aplicación da política de
terra queimada
denominada
Sankō Sakusen
448
aplicada polo xeneral xaponés
Yasuji Okamura
nos territorios de Heipei e
Shandong
449
As forzas do Eixe fixeron uso tamén de armas
biolóxicas
químicas
. O
Exército Imperial Xaponés
empregou unha variedade deste tipo de armas durante a súa
invasión e ocupación da China
450
451
e nos
primeiros conflitos coa Unión Soviética
452
Tanto os alemáns coma os xaponeses levaron a cabo experimentos deste tipo de armas con civís,
453
e nalgúns casos con
prisioneiros de guerra
454
A Unión Soviética foi responsable do
masacre de Katyń
, na que faleceron uns 22
000 polacos,
455
e do apresamento e execución de miles de prisioneiros políticos por parte da
NKVD
nos
estados Bálticos
Polonia
oriental anexionados polo
Exército Vermello
456
Antes e durante a segunda guerra mundial non existía ningunha
lei positiva internacional
ou
costume
internacional humanitario
con respecto á
guerra aérea
457
Luftwaffe
alemá levou a cabo varios bombardeos masivos de zonas civís, os máis notables en
Varsovia
Rotterdam
Londres
, nos que se incluían como obxectivos
hospitais civís
e grupos de refuxiados que fuxían da guerra.
458
Os Aliados pola súa banda realizaron tamén varios ataques a zonas civís, incluíndo o bombardeo de
Tokyo
e das cidades alemás de
Dresden
Hamburgo
Colonia
. Este tipo de accións por parte dos Aliados tiveron como resultado a destrución de máis de 160 cidades e a morte de máis de 600 mil civís alemáns.
459
Os
bombardeos de Hiroshima e Nagasaki
, nos que faleceron entre 129
000 e 246
000 civís e soldados xaponeses,
460
foron a primeira e única vez da historia na que se empregaron
armas nucleares
como arma ofensiva no transcurso dunha guerra.
461
462
Campos de concentración e traballos forzados
editar
editar a fonte
Alemaña nazi
mantivo
campos de concentración
alemán
Konzentrationslager
) en tódolos seus territorios controlados. Os primeiros destes campos creáronse en
Alemaña
en marzo de 1933 xusto despois de que
Hitler
se convertese en chanceler e de que o seu
Partido Nazi
conseguise o control da policía por medio de
Wilhelm Frick
Hermann Göring
463
Nos comezos había uns 45
000 prisioneiros nestes campos, inicialmente empregados para manter prisioneiros e torturar a opoñentes políticos e representantes sindicais.
464
As
SS
de
Heinrich Himmler
tomaron o control total da policía e dos campos de concentración alemáns entre 1934 e 35.
465
Himmler ampliou o papel destes campos para internar os chamados "elementos raciais non desexados" da sociedade alemá, como os xudeus, criminais, homosexuais ou xitanos entre outros.
466
O número de prisioneiros nestes campos, que experimentara unha redución progresiva ata os 7
500, aumentou de novo ata os 21
000 no comezo da guerra
467
e chegou ó máximo de 715
000 en xaneiro de 1945.
468
Prisioneiros liberados do
campo de concentración de Buchenwald
que foran obrigados a realizar
traballos forzados
O uso de
traballadores forzados
na Alemaña nazi e nos territorios ocupados de Europa durante a guerra tivo lugar nunha escala sen precedentes ata entón,
469
e foi unha parte vital da explotación económica alemá dos territorios conquistados.
470
Alemaña capturou aproximadamente uns 12
millóns de persoas duns vinte países europeos, uns dous terzos delas procedentes de
Europa oriental
471
472
Moitos traballadores faleceron debido ás súas condicións de vida, sufrindo maltratos,
desnutrición
torturas
473
No seu punto culminante, os traballadores forzados representaban o 20% da man de obra alemá.
474
Tendo en conta as mortes e substitucións, un total duns 15 millóns de homes e mulleres víronse obrigados a realizar traballos forzados nalgún momento da guerra.
475
Nos
gulags
soviéticos
pereceron tamén cidadáns dos territorios ocupados como
Polonia
Lituania
Letonia
Estonia
, ademais de
prisioneiros de guerra
alemáns e cidadáns soviéticos sospeitosos de ser simpatizantes dos nazis.
476
Segundo
Ulrich Herbert
o 60
% dos prisioneiros de guerra soviéticos capturados polos alemáns finaron durante a guerra.
477
Richard Overy
pola súa banda indica que houbo un total de 5,7 millóns de prisioneiros de guerra soviéticos, dos que uns 3,6
millóns (o 57
%) morreron ou foron asasinados.
478
Os ex-prisioneiros de guerra e civís soviéticos repatriados foron tratados como sospeitosos e potenciais colaboradores dos nazis, e algúns deles foron enviados ós gulags tras ser investigados pola
NKVD
479
480
481
Segundo o tratado dos
Aliados
na
Conferencia de Ialta
, a Unión Soviética puido empregar a varios millóns de prisioneiros de guerra e civís como traballadores forzados trala guerra,
482
como no caso de
Hungría
no que os húngaros víronse obrigados a traballar para a Unión Soviética ata 1955.
483
Cadáveres atopados trala liberación do
campo de concentración de Buchenwald
en abril de 1945.
Os campos de prisioneiros de guerra
xaponeses
, moitos deles usados como campos de traballos forzados, tiveron unhas altas taxas de mortalidade. O
Tribunal Militar Internacional para o Extremo Oriente
indicou que a taxa de falecidos entre os prisioneiros occidentais fora dun 27,1
% (37
% entre os prisioneiros estadounidenses),
484
sete veces máis alta que a dos prisioneiros de guerra capturados dos alemáns e italianos.
485
Trala
rendición do Xapón
foron liberados uns 37
583 británicos, 28
500
holandeses
, 14
473
estadounidenses
e 56
chineses
486
Segundo o historiador Zhifen Ju, polo menos 5
millóns de civís do norte da China e
Manchukuo
foron escravizados entre 1935 e 1941 por parte do
Kōain
xaponés para traballar nas minas e industrias de guerra, número que chegou ós 10
millóns en 1942.
487
Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos
estimou que o exército xaponés en
Xava
obrigou a realizar traballos forzados a entre 4 e 10 millóns de
rōmusha
("traballadores manuais"). Uns 270
000 destes traballadores foron enviados a outros territorios ocupados polos xaponeses no
sueste asiático
, e só 52
000 deles foron repatriados a Xava.
488
O 19 de febreiro de 1942
Roosevelt
asinou a
Orde Executiva 9066
, pola que se internou a uns 100
000 xaponeses residentes na
costa oeste
dos Estados Unidos, e no
Canadá
instaurouse un programa semellante.
489
490
A maiores, o goberno investigou e declarou como riscos de seguridade a 14
000 cidadáns de orixe alemá e italiana que tamén foron enviados a campos de internamento.
491
En decembro de 1944 Roosevelt suspendeu esta orde executiva e os internados foron liberados, moitos deles trasladados a instalacións e casas temporais, e os campos foron clausurados finalmente en 1946.
492
Nos anos posteriores á guerra, os xaponeses-americanos que foran internados víronse obrigados a reconstruír as súas vidas, xa que moitos deles perderan os seus fogares, negocios e aforros, e os individuos nados no Xapón non tiveron a opción de converterse en cidadáns estadounidenses naturalizados ata 1952.
492
Economía
editar
editar a fonte
Véxase tamén
Plan Marshall
Evolución da proporción de
PIB
entre os
Aliados
e o
Eixe
En Europa, antes do comezo da guerra os Aliados tiñan unha vantaxe tanto económica como demográfica. En 1938 o
Reino Unido
Francia
Polonia
e os dominios británicos tiñan un
produto interior bruto
e unha poboación un 30% maior ca da
Alemaña
Italia
. Contando as colonias, os Aliados tiñan cinco veces máis poboación e o dobre de
produto interior bruto
que estes. Analogamente, no continente asiático, a
China
tiña seis veces máis poboación e un PIB un 89% maior que o
Xapón
. Contando as colonias xaponesas, a China triplicaba a súa poboación e contaba cun PIB un 38% máis elevado.
493
No centro, norte e oeste de Europa (Francia,
Noruega
Dinamarca
, os
Países Baixos
e os
territorios anexionados
de
Checoslovaquia
), Alemaña estableceu varias políticas económicas polas que acumulou uns 69
500 millóns de
Reichmarks
recadados no final da guerra, número que non ten en conta o
espolio nazi
de produtos industriais, equipamento militar, materias primas e outros produtos.
494
Os ingresos procedentes das nacións ocupadas superaron o 40% dos ingresos por recadación de impostos en Alemaña.
495
Ao leste de Europa, Alemaña non conseguiu acadar os obxectivos do
Lebensraum
debido ás frontes flutuantes e das políticas soviéticas de
terra queimada
que limitaron os recursos dispoñibles para os invasores alemáns.
495
Ó contrario que no oeste, as políticas raciais alemás promoveron unha brutalidade excesiva contra o que consideraban os "
Untermensch
" (xente inferior) de ascendencia
eslava
, e a maioría de avances territoriais alemáns foron acompañados de
execucións masivas
496
Na maioría de territorios ocupados formáronse
grupos de resistencia
locais, mais non conseguiron afectar as operacións alemás de forma significativa nin no leste
497
nin no oeste
498
ata finais de 1943.
499
500
501
502
Muller traballando nunha fábrica de
Fort Worth
en 1942.
En Asia, o Xapón consideraba que as nacións baixo a súa ocupación formaban parte da
Esfera de Coprosperidade da Grande Asia Oriental
, unha
hexemonía
co suposto propósito de "liberar os pobos colonizados".
503
Aínda que as forzas xaponesas foron recibidas como liberadores da dominación europea nalgúns territorios, a súa excesiva brutalidade tornou a opinión local na súa contra en poucas semanas.
504
Nas etapas iniciais da conquista, os xaponeses capturaron uns 4 millóns de barrís (640
000 m
) de petróleo (~5,5×10
) abandonados polas forzas aliadas na súa retirada, e cara ó ano 1943 o Xapón conseguiu recuperar a produción nas
Indias Orientais Neerlandesas
ata uns 50 millóns de barrís anuais (~6,8×10
t), un 76% da produción que tiñan en 1940.
504
Os rápidos ataques da
Blitzkrieg
alemá e xaponesa mitigaron a vantaxe inicial dos Aliados, pero a superioridade económica e de poboación destes converteuse nun factor decisivo en 1942 trala entrada da Unión Soviética e dos Estados Unidos no bando aliado e cambio cara a unha
guerra de desgaste
505
Malia que é habitual que se atribúa a maior capacidade produtiva dos Aliados ó seu maior acceso a recursos naturais, existiron outros factores que contribuíron a esta vantaxe produtiva, como a relutancia de Alemaña e o Xapón a empregar mulleres como
man de obra
506
os
bombardeos estratéxicos
Aliados,
507
e o cambio tardío de Alemaña cara a unha
economía de guerra
508
. A maiores, nin Alemaña nin o Xapón tiñan un plan para combater unha guerra estendida, e non tiñan os recursos necesarios para tal propósito.
509
510
Para mellorar a súa capacidade produtiva, Alemaña e o Xapón empregaron millóns de traballadores
escravos
511
Alemaña usou uns 12 millóns de persoas para
traballos forzados
, provenientes na súa maioría da Europa oriental,
471
472
mentres que o Xapón usou máis de 18 millóns de persoas no Extremo Oriente.
487
488
Países europeos que recibiron axudas do
Plan Marshall
A economía global viuse severamente afectada pola guerra, aínda que as nacións participantes recibiron o seu impacto de formas distintas en cada caso. Os
Estados Unidos de América
foron os máis beneficiados economicamente. O país tivo un
baby boom
trala guerra e nos anos 1950 pasou a dominar a economía mundial cun PIB per cápita moito maior que o de calquera das outras potencias mundiais.
512
513
O Reino Unido e os Estados Unidos lideraron unha política de desarmamento industrial en
Alemaña Occidental
entre os anos 1945–1948,
514
e tivo lugar un estancamento económico en Europa debido ás interdependencias de comercio internacional, atrasándose a súa recuperación económica durante varios anos.
515
516
A recuperación xeral europea comezou a mediados de 1948 coa
reforma monetaria de Alemaña Occidental
, axudada pola liberación económica causada de forma directa e indirecta polo
Plan Marshall
entre 1948 e 1951.
517
518
Durante os catro anos que estivo en funcionamento, os estadounidenses destinaron uns 13
000 millóns de
dólares
de axuda a un total de dezaseis países.
519
A consecuente recuperación alemá sería posteriormente coñecida como o "
Milagre económico alemán
".
520
Italia experimentou tamén un rápido crecemento económico
521
e a economía francesa
experimentou unha recuperación
522
Pola contra, o Reino Unido atopouse nun estado de ruína económica,
523
e malia recibir un cuarto do total da axuda destinada no Plan Marshall, máis que calquera outro país europeo,
524
continuou sufrindo un declive económico relativo durante décadas.
525
Pola súa banda, a
Unión Soviética
, malia as cuantiosas perdas humanas e materiais sufridas, experimentou tamén un rápido incremento da produción nos anos inmediatamente posteriores á guerra.
526
Fronte ao plan Marshall, a Unión Soviética lanzou nun primeiro momento o
plan Molotov
e posteriormente liderou a creación da organización económica coñecida como
Comecon
527
En Asia, o Xapón experimentou un crecemento económico
incriblemente rápido
, converténdose nunha das potencias económicas mundiais nos anos 1980,
528
mentres que a China conseguiu recuperar os seus niveis de produción de preguerra cara ó ano 1952.
529
Avances tecnolóxicos e militares
editar
editar a fonte
Foguete
V-2
lanzado dende unha plataforma fixa en
Peenemünde
en 1943.
Os roles militares das
aeronaves
avanzaron de modo significativo durante a guerra, en funcións de
recoñecemento
caza
bombardeo
apoio aéreo de proximidade
530
Entre as innovacións introducidas destacaron o
transporte aéreo
, a capacidade de transportar rapidamente subministracións, equipamento e persoal,
531
así como os
bombardeos estratéxicos
, o bombardeo de centros industriais e de poboación para reducir a capacidade inimiga de manterse na guerra.
532
Os sistemas e armas de
defensa antiaérea
recibiron avances significativos como o
radar
533
e a artillaría terra-aire, como por exemplo na destacada
88 mm
alemá.
534
A introdución pioneira aínda que tardía dos
avións de reacción
tivo pouco impacto na propia guerra, pero deu paso a que este tipo de avións se convertesen no estándar das forzas aéreas de todo o mundo.
535
536
guerra naval
avanzou en case tódolos aspectos, de forma máis notable no uso de
portaavións
submarinos
537
538
Malia que a guerra
aeronáutica
tivo pouco éxito relativo nos comezos da guerra, as accións militares en
Tarento
Pearl Harbor
e no
mar do Coral
estableceron o portaavións como o navío principal no lugar do
acoirazado
539
540
541
No
Atlántico
, os
portaavións de escolta
foron unha parte vital dos convois
Aliados
, incrementando o raio de protección aérea efectivo.
542
Os portaavións resultaban tamén máis económicos que os acoirazados debido ao baixo custo relativo das aeronaves
543
e a súa menor
blindaxe
544
Os submarinos, xa probados de forma efectiva durante a
primeira guerra mundial
545
foron unha parte importante para ámbolos dous bandos. Os británicos enfocaron o seu desenvolvemento nas tácticas e armas
antisubmarinas
, como o
sonar
e os convois, mentres que Alemaña centrouse en mellorar a súa capacidade ofensiva con deseños como o
submarino Tipo VII
, os
U-Boot
e as
tácticas de manda
545
A vitoria aliada viuse gradualmente favorecida polas melloras tecnolóxicas como os
focos Leigh
546
as armas
Hedgehog
547
Squid
548
e os
torpedos guiados
549
A guerra terrestre mudou as frontes estáticas da primeira guerra mundial cara a unha maior mobilidade e
armamento combinado
550
tanque
, empregado na primeira guerra mundial principalmente como apoio da infantaría, evolucionou ata converterse unha arma principal da guerra.
551
A finais dos anos 1930 o deseño de tanques atopábase considerablemente máis avanzado que na guerra anterior,
552
e os avances continuaron durante toda a guerra con melloras significativas na súa velocidade, blindaxe e armamento.
553
Nos comezos da guerra a maioría dos comandantes consideraban que para facer fronte ós tanques inimigos era necesario empregar tanques con especificacións superiores.
554
Esta idea viuse confrontada pola baixa eficacia dos canóns relativamente lixeiros dos primeiros tanques contra a blindaxe e a doutrina alemá de evitar os combates entre tanques. Estes factores xunto co uso do armamento combinado foron uns dos elementos chave do grande éxito da táctica alemá da
Blitzkrieg
en
Polonia
Francia
551
Durante a guerra empregáronse diversos medios para
combater os tanques
, incluíndo a
artillaría indirecta
armas antitanque
(tanto remolcadas como
autopropulsadas
),
minas
e armas de infantaría antitanque de curto alcance.
554
Malia a mecanización en grande escala, a infantaría mantívose como a columna vertebral de tódalas forzas,
555
cun equipamento semellante ó da primeira guerra mundial durante gran parte da guerra.
556
O uso de
metralladoras
espallouse de forma notable, con exemplos como a
MG34
alemá e varias
metralletas
axeitadas para o
combate en espazos reducidos
e nas zonas de
xungla
556
rifle de asalto
foi un desenvolvemento de finais da guerra que combinou moitas das características dos
rifles
e das metralletas, converténdose na arma de infantaría estándar de posguerra para a maioría dos exércitos.
557
558
Unha
máquina Enigma
alemá
Os principais belixerantes no conflito tentaron resolver os problemas de complexidade e seguridade derivados do uso de
libros de códigos
para a
criptografía
por medio do deseño de máquinas de
cifraxe
, sendo a máis coñecida destas a
máquina Enigma
alemá.
559
O desenvolvemento de
SIGINT
sig
nals
int
elligence) e da
criptoanálise
permitiron a consecución de procesos de desencriptación na
contraespionaxe
, con exemplos notables como a descifraxe Aliado dos
códigos navais xaponeses
560
así como os desenvolvementos británicos dos métodos
Bombe
Ultra
baseados nos deseños de
Alan Turing
561
562
e na información fornecida polo
Biuro Szyfrów
polaco
563
564
Outro aspecto destacado da
intelixencia militar
foi o uso do engano por parte dos Aliados que acadaron bos resultados en varias operacións como a
operación
Mincemeat
e a
operación
Bodyguard
560
565
566
567
Proxecto Manhattan
, liderado polos
Estados Unidos
co apoio do
Reino Unido
e o
Canadá
e dirixido por
Robert Oppenheimer
, desenvolveu as primeiras
armas nucleares
que foron utilizadas na guerra nos
bombardeos de Hiroshima e Nagasaki
568
Este proxecto desenvolveu novas armas militares, impulsou a investigación médica da
radioloxía
569
e na
medicina nuclear
570
ademais de asentar os cimentos da
armada nuclear
570
Os resultados dos desenvolvementos do proxecto no campo da
física nuclear
suscitaron a atención pública cara ó potencial da tecnoloxía nuclear e motivou o seu desenvolvemento durante a posterior
guerra fría
nos Estados Unidos e na
Unión Soviética
571
Outros avances tecnolóxicos e de enxeñaría conseguidos durante ou como resultado da guerra inclúen a consecución das primeiras
computadoras programables
Z3
Colossus
ENIAC
),
562
572
573
o desenvolvemento de
mísiles guiados
foguetes
como o
V-1
e o
V-2
574
575
os avances na realización de
portos artificiais
576
e as innovacións no
transporte submarino
do
petróleo
577
Na cultura popular
editar
editar a fonte
Póster do filme
To Hell and Back
de 1955.
A guerra é unha figura prominente na literatura mundial, particularmente abundante na segunda metade do
século XX
, estando presente en miles de
novelas
e outras obras literarias,
578
moitas delas conmemorando os eventos nas distintas frontes de batalla,
579
as accións de
espionaxe
580
e os homes e mulleres que participaron e víronse afectados pola guerra.
581
Pola súa parte, os grupos e eventos de recreación da segunda guerra mundial, que experimentaron un auxe a partir dos anos 1970,
582
procuran a
recreación histórica
da guerra con eventos de
historia vivente
e recreacións de operacións tácticas e batallas co obxectivo de axudar a revivir os eventos e experiencias da guerra cun carácter educativo.
583
A guerra serviu tamén de fonte para moitos filmes e programas de televisión, converténdose nun dos xéneros máis populares, influentes e economicamente lucrativos no cinema.
584
A produción de filmes de guerra no Reino Unido e nos Estados Unidos chegou ao seu punto culminante a comezos e mediados dos anos 1950,
585
con máis de 200 filmes producidos en cada unha das décadas de 1950 e 1960.
586
Nestes anos destacaron filmes como
Battleground
(1949),
587
Sands of Iwo Jima
(1949),
587
Twelve O'Clock High
(1949),
587
The Flying Leathernecks
(1951),
587
Operation Pacific
(1951),
587
To Hell and Back
(1955),
Mister Roberts
(1955),
Run Silent, Run Deep
(1958),
588
The Longest Day
(1962),
588
A grande evasión
(1963),
Play Dirty
(1969) e
A batalla de Inglaterra
(1969) entre outros.
A temática continuou sendo popular no resto do século XX e a comezos do XXI, aínda que nun número máis reducido, incluíndo filmes como
Patton
(1970),
588
Os violentos de Kelly
(1970),
Midway
(1976),
588
A Bridge Too Far
(1977),
The Big Red One
(1980),
589
Evasión ou vitoria
(1981),
590
Esperanza e gloria
(1987),
The Thin Red Line
(1998),
589
Saving Private Ryan
(1998),
Enemy at the Gates
(2001),
Pearl Harbor
(2001) e
Bandeiras de nosos pais
(2006) entre outros. Xa no século XXI producíronse varias series de televisión populares, incluíndo as miniseries
Band of Brothers
(2001),
Dunkirk
(2004) e
The Pacific
(2010). A maioría dos filmes sobre a segunda guerra mundial representárona dende a perspectiva dos Aliados, cunha consideración da guerra como necesaria e cunha visión dun bando bo (os Aliados) loitando contra un bando malo (o Eixe).
591
592
Algunhas excepcións a este punto de vista foron os filmes
Cross of Iron
(1977),
589
Das Boot
(1981),
589
Stalingrad
(1993),
Der Untergang
(2004) e
Cartas de Iwo Jima
(2006) entre outros.
Tamén se fixeron filmes e series de televisión sobre o
Holocausto
e outros
crimes de guerra
, amosando as facetas do
racismo
discriminación
do
nazismo
. Filmes como
The Diary of Anne Frank
(1959),
590
Hanna's War
(1988),
590
A lista de Schindler
(1993),
593
Life Is Beautiful
(1997),
590
The Devil's Arithmetic
(1999),
O pianista
(2002) e
O neno co pixama de raias
(2008) representan as duras condicións polas que tiveron que pasar os
xudeus
e outras minorías nos
campos de concentración
alemás como os de
Auschwitz-Birkenau
590
A Unión Soviética sufriu o maior número de baixas durante a guerra, e a súa historia deu pé a un gran número de obras literarias e filmes sobre o tema. Algúns dos filmes soviéticos máis destacados foron entre outros,
Letyat zhuravli
(1957),
594
Ivanovo detstvo
(1962) e
Idi i smotri
(1985),
594
este último amplamente recoñecido como un dos mellores filmes sobre a guerra.
595
596
Na China os filmes sobre a guerra nos anos últimos anos da década de 1940 fixeron unha clara promoción do heroísmo e o martirio do pobo chinés nos tempos de crise nacional, con dramas sobre a fronte de guerra dominando as pantallas dos cinemas,
597
mentres que pola súa banda no Xapón os filmes sobre a guerra foron escasos durante os anos de ocupación estadounidense, centrándose en temáticas antiguerra e na vitimización dos soldados e civís xaponeses, con directores destacados como
Ichikawa Kon
Kobayashi Masaki
598
Os videoxogos sobre a segunda guerra mundial convertéronse nun aspecto lucrativo e popular na industria dos videoxogos, con moitos títulos publicados cada ano.
599
600
A maioría destes xogos adoitan encadrarse dentro do xénero da
acción
, malia que tamén hai un número considerable deles dentro do xénero da
estratexia
en tempo real
e por quendas. Algúns dos videoxogos máis populares sobre a guerra son, entre outros, os
shooters
Battlefield 1942
601
Medal of Honor
601
Call of Duty
601
Close Combat
Day of Defeat
Day of Defeat: Source
Brothers in Arms
Wolfenstein 3D
601
a serie de simuladores de
submarinos
Silent Hunter
602
a serie
Commandos
602
a serie de grande estratexia
Hearts of Iron
602
e o xogo de estratexia en tempo real
Company of Heroes
601
Notas
editar
editar a fonte
Segundo Deighton, "A ofensiva pospúxose vinte e nove veces antes de que se levase a cabo finalmente.
119
Estados Unidos relevou posteriormente os británicos cun destacamento de marines que chegou a
Reiquiavik
o 7 de xullo de 1941.
131
Segundo Schofield, a aviación británica tivo un papel destacado na derrota dos U-boots alemáns durante a batalla do Atlántico.
131
Segundo Glantz, "o 1 de novembro [a
Wehrmacht
] perdera por completo o 20% da súa forza comprometida á guerra (686
000 homes), ata dous terzos do seu medio millón de vehículos motorizados, e un 65% dos seus tanques. O Alto Mando alemán cualificou as súas 136 divisións como equivalentes a 83 divisións á máxima capacidade".
203
Evans indicou que "Zhukov fixera retroceder os alemáns ata onde lanzaran a Operación
Typhoon
dous meses antes.
... Só a decisión de Stalin de atacar por toda a fronte en lugar de concentrar as súas forzas nun asalto total contra o grupo central do exército alemán en retirada previu que o desastre fose aínda maior".
209
Wood, listando varios desenvolvementos militares e diplomáticos, indicou que "a ameaza para o Xapón non era puramente económica".
232
Dower chama a atención ó feito de que "a loita dos Aliados contra o Xapón espuxo os apuntamentos subxacentes da estrutura colonial europea e estadounidense. Xapón non invadiu países independentes no sur de Asia. Invadiu postos avanzados coloniais que os occidentais levaban dominando durante xeracións, dando por sentado a súa superioridade racial e cultural sobre os seus súbditos asiáticos". Dower continúa indicando que antes de que se fixesen patentes os horrores da ocupación xaponesa, moitos asiáticos responderon de forma favorable ás vitorias das forzas do Imperio Xaponés.
235
Segundo May,
Churchill
afirmou: "A declaración de guerra contra o Xapón por parte de Rusia sería unha gran vantaxe para nós, sempre que os rusos teñan a confianza de que non prexudique a súa fronte occidental".
242
Nas semanas seguintes trala caída de Roma os alemáns perpetraron varias atrocidades en Italia.
325
Neste período de tempo houbo centos de vítimas en varios masacres en
Civitella
326
327
nas
Fosas Adreatinas
328
en
Sant'Anna di Stazzema
329
e en
Marzabotto
330
Referencias
Todas as referencias en inglés agás cando se indique o contrario.
Definicións no
Dicionario da Real Academia Galega
e no
Portal das Palabras
para
frota
Vexa a frase de exemplo.
Weinberg 2005
, p.
6.
Axelrod, Alan (2007).
Encyclopedia of World War II
. Infobase Publishing. p.
659.
ISBN
978-0-8160-6022-1
Wells 2013
, p.
7.
"Britain and France declare war on Germany"
History.com
. Consultado o 13 de setembro de 2016
Lightbody, Bradley (30 de marzo de 2011).
"Invasion of Poland"
BBC History
. Consultado o 13 de setembro de 2016
Förster, Stig; Gessler, Myriam (2005). "The Ultimate Horror: Reflections on Total War and Genocide". En Chickering, Roger; Förster, Stig; Greiner, Bernd.
A World at Total War: Global Conflict and the Politics of Destruction, 1937–1945
. Cambridge University Press. p.
64.
ISBN
978-0-521-83432-2
Ghuhl, Werner (2007).
Imperial Japan's World War Two: 1931 - 1945
. Transaction Publishers. pp.
, 30.
ISBN
978-0-7658-0352-8
Polmar, Norman; Allen, Thomas B. (1991).
World War II: America at war, 1941–1945
ISBN
978-0394585307
Taylor, A. J. P. (1961).
The Origins of the Second World War
. Londres: Hamish Hamilton. p.
vii.
OL
13791806M
Ben-Horin, Eliahu (1943).
The Middle East: Crossroads of History
. Nova York: W. W. Norton & Company. p.
169
LCCN
43013878
OL
14295935M
Taylor, A. J. P. (1979).
How Wars Begin
. Londres: Hamish Hamilton. p.
124
ISBN
978-0-241-10017-2
Beevor 2012
, p.
10.
Canfora, Luciano (2006) [2004].
Democracy in Europe: A History
. Blackwell Publishing. p.
155
ISBN
978-1-4051-1131-7
Prins, Gwyn (2002).
The Heart of War: On Power, Conflict and Obligation in the Twenty-First Century
. Routledge. p.
11
ISBN
978-0-415-36960-2
"V-J DAY"
History.com
. Arquivado dende
o orixinal
o 05 de xullo de 2014
. Consultado o 13 de setembro de 2016
"1945: Japan signs unconditional surrender"
BBC On This Day
. Consultado o 13 de setembro de 2016
Masaya, Shiraishi (1990).
Japanese Relations with Vietnam, 1951–1987
. SEAP Publications. p.
ISBN
978-0-87727-122-2
Flint, Colin (2016). Kirsch, Scott, ed.
Reconstructing Conflict: Integrating War and Post-War Geographies
. Routledge.
ISBN
9781317070320
"Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany - September 12, 1990"
. U.S. Diplomatic Mission to Germany/Public Affairs/Information Resource Centers
. Consultado o 6 de maio de 2012
Kidner 2007
, p.
743.
Kidner 2007
, p.
748.
Wright, Quincy (1922).
"The Washington Conference"
The American Political Science Review
16
(2): 285–297.
JSTOR
1943964
Ingram, Norman (2006). "Pacifism". En Kritzman, Lawrence; Reilly, Brian J.
The Columbia History Of Twentieth-Century French Thought
. Nova York: Columbia University Press. pp.
76
–78.
ISBN
978-0-231-10791-4
Mulaj, Klejda (2008).
Politics of Ethnic Cleansing: Nation-State Building and Provision of In/Security in Twentieth-Century Balkans
. Lexington Books. p.
22
ISBN
9780739146675
Saideman, Stephen M.; Ayres, R. William (2012).
For Kin or Country: Xenophobia, Nationalism, and War
. Columbia University Press. pp.
3, 105, 141.
ISBN
9780231514491
Haughton, Tim (2016).
Aftermath: Legacies and Memories of War in Europe, 1918–1945–1989
. Routledge. p.
210.
ISBN
9781317183907
Streissguth, Tom (2016).
World War I Aftermath
. ABDO. p.
57.
ISBN
9781680771039
Kantowicz, Edward R. (1999).
The Rage of Nations
. William B. Eerdmans Publishing Company. p.
149
ISBN
978-0-8028-4455-2
Baker, Ray Stannard (1922).
Woodrow Wilson and World Settlement: Written from His Unpublished and Personal Material, Volume 1
. Doubleday, Page. pp.
52–55.
Pollard, John (2005).
The Fascist Experience in Italy
. Routledge. p.
12-26.
ISBN
9781134819034
Shaw, Anthony (2000).
World War II: Day by Day
. MBI Publishing Company. p.
35.
ISBN
978-0-7603-0939-1
Schumann, Dirk (2012).
Political Violence in the Weimar Republic, 1918-1933: Fight for the Streets and Fear of Civil War
. Studies in German History
10
. Berghahn Books. p.
131, 145, 185.
ISBN
9780857453143
ISSN
1937-3716
Brody, J. Kenneth (1999).
The Avoidable War: Pierre Laval and the Politics of Reality, 1935–1936
. Transaction Publishers. p.
ISBN
978-0-7658-0622-2
Strang, G. Bruce (2001).
"Imperial Dreams: The Mussolini-Laval Accords of January 1935"
The Historical Journal
44
(3): 799–809.
ISSN
0018-246X
doi
10.1017/S0018246X01002011
Zalampas, Michael (1989).
Adolf Hitler and the Third Reich in American magazines, 1923–1939
. Bowling Green University Popular Press. p.
62
ISBN
0-87972-462-5
Goldman, Aaron L. (1974). "Sir Robert Vansittart's Search for Italian Cooperation against Hitler, 1933-36".
Journal of Contemporary History
(3): 93–130.
JSTOR
260026
Mandelbaum, Michael (1988).
The Fate of Nations: The Search for National Security in the Nineteenth and Twentieth Centuries
. Cambridge University Press. p.
96
ISBN
0-521-35790-X
Record, Jeffery (2005).
Appeasement Reconsidered: Investigating the Mythology of the 1930s
(PDF)
. DIANE Publishing. p.
50.
ISBN
1-58487-216-0
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 11 de abril de 2010
. Consultado o 15 de novembro de 2009
Schmitz, David F. (2000).
Henry L. Stimson: The First Wise Man
. Rowman & Littlefield. p.
124
ISBN
978-0-8420-2632-1
Adamthwaite, Anthony P. (1992).
The Making of the Second World War
. Routledge. p.
52.
ISBN
0-415-90716-0
Schmitz-Berning, Cornelia (2007).
Vokabular des Nationalsozialismus
(en
alemán
. Berlin: De Gruyter. p.
745
ISBN
978-3-11-019549-1
Presseisen, Ernst Leopold (2013).
Germany and Japan: A Study in Totalitarian Diplomacy 1933–1941
. Springer. p.
237.
ISBN
9789401765909
Spector, Robert Melvin (2005).
World Without Civilization: Mass Murder and the Holocaust, History, and Analysis
. University Press of America. p.
257.
ISBN
0761829636
Preston, P. W. (1998).
Pacific Asia in the Global System: An Introduction
. Blackwell Publishers. p.
104
ISBN
978-0-631-20238-7
Myers, Ramon; Peattie, Mark (1987).
The Japanese Colonial Empire, 1895–1945
. Princeton University Press. p.
458.
ISBN
978-0-691-10222-1
Smith, Winston; Steadman, Ralph (2004).
All Riot on the Western Front, Volume 3
. Last Gasp. p.
28.
ISBN
978-0-86719-616-0
Burkman, Thomas W. (2008).
Japan and the League of Nations: Empire and World Order, 1914-1938
. University of Hawaii Press. p.
196
ISBN
9780824829827
Bix 2000
, p.
272.
Coogan, Anthony (7 de xullo de 1993).
"The Volunteer Armies of Northeast China"
History Today
43
. Consultado o 6 de maio de 2012
Busky, Donald F. (2002).
Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas
. Praeger Publishers. p.
10
ISBN
0-275-97733-1
Barker 1971
, pp.
33.
Barker 1971
, pp.
125.
Barker 1971
, pp.
76.
Stanton, Andrea L.; Ramsamy, Edward; Seybolt, Peter J. (2012).
Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia
. p.
308
ISBN
9781412981767
Barker 1971
, pp.
131–132.
Kitson, Alison (2001).
Germany 1858–1990: Hope, Terror, and Revival
. Oxford University Press. p.
231
ISBN
978-0-19-913417-5
Payne, Stanley G. (2008).
Franco and Hitler: Spain, Germany, and World War II
. Yale University Press. p.
20
, 146, 269.
ISBN
9780300122824
Coverdale, John F. (2015).
Italian Intervention in the Spanish Civil War
. Princeton University Press. p.
74.
ISBN
9781400867905
Whealey, Robert H. (1971). "Foreign Intervention in the Spanish Civil War". En Carr, Raymond.
The Republic and the Civil War in Spain
. Problems in Focus Series. Macmillan Education. pp.
213
-238.
ISBN
978-1-349-00058-6
doi
10.1007/978-1-349-00058-6_11
Beevor, Antony (2006).
The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939
. Weidenfeld & Nicolson. pp.
258
–60.
ISBN
978-0-297-84832-5
Budiansky, Stephen (2004).
Air Power: The Men, Machines, and Ideas that Revolutionized War, from Kitty Hawk to Gulf War II
. Viking. pp.
209
–11.
ISBN
978-0-670-03285-3
Judt, Tony; Snyder, Timothy (2012).
Thinking the Twentieth Century: Intellectuals and Politics in the Twentieth Century
. William Heinemann. p.
190
ISBN
978-0-434-01742-3
Núñez Seixas, Xosé Manoel
(2008).
"El Tercer Reich, la Wehrmacht y la División Azul, 1941-1945: Memoria e imágenes contrapuesta"
(PDF)
Ayer
(en
castelán
(Asociacion de Historia Contemporánea)
69
(1): 47–72.
ISSN
1134-2277
JSTOR
41325321
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 15 de abril de 2015
. Consultado o 01 de maio de 2013
Barrett, David P.; Shyu, Lawrence N. (2001).
China in the Anti-Japanese War, 1937–1945: Politics, Culture and Society
. Nova York: Peter Lang. p.
ISBN
978-0-8204-4556-4
Eastman 1986
, pp.
547-551.
Garver 1988
, pp.
31,35.
Harmsen, Peter (2015). "9 - Aftermath".
Shanghai 1937: Stalingrad on the Yangtze
. Open Road Media.
ISBN
9781504025096
Levene, Mark and Roberts, Penny.
The Massacre in History
. 1999, page 223-4
Totten, Samuel.
Dictionary of Genocide
. 2008, 298–9.
Hsu
Chang 1971
, pp.
221–230.
Eastman 1986
, p.
566.
Taylor, Jay (2009).
The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China
. Harvard University Press. pp.
150
–152.
ISBN
978-0-674-03338-2
Sella, Amnon (1983).
"Khalkhin-Gol: The Forgotten War"
Journal of Contemporary History
18
(4): 651–687.
JSTOR
260307
Dollery, Brian; Spindler, Zane; Parsons, Craig (2004). "Nanshin: Budget-Maximizing Behavior, the Imperial Japanese Navy and the Origins of the Pacific War".
Public Organization Review
(2): 135–155.
ISSN
1566-7170
doi
10.1023/B:PORJ.0000031626.61125.6c
Watanabe, Akio (2004).
"Pacific Ocean and US-Japan Relations: A Way of Looking Back at the 20th Century, The"
San Diego Int'l LJ
: 19.
Goldman, Stuart D. (2012).
Nomonhan, 1939; The Red Army's Victory That Shaped World War II
. Naval Institute Press. pp.
163
, 164.
ISBN
978-1-59114-329-1
Slavinsky, Boris (2003).
The Japanese-Soviet Neutrality Pact -A Diplomatic History 1941-1945
. Routledge.
ISBN
0-203-30083-1
Goldman, Stuart D. (28 de agosto de 2012).
"The Forgotten Soviet-Japanese War of 1939"
The Diplomat
. Consultado o 26 de xuño de 2015
Neeno, Timothy.
"Nomonhan: The Second Russo-Japanese War"
MilitaryHistoryOnline
. Arquivado dende
o orixinal
o 24 de novembro de 2005
. Consultado o 26 de xuño de 2015
Kallis, A. (2002). "4 - Fascist expansionism in practice".
Fascist ideology: territory and expansionism in Italy and Germany, 1922-1945
. Routledge.
ISBN
9781134606597
Collier
Pedley 2000
, p.
144.
Kershaw 2001
, pp.
121–122.
Komjathy, A. (1979). "The First Vienna Award (November 2, 1938)".
Austrian History Yearbook
15
: 130–156.
doi
10.1017/S0067237800012716
Kershaw 2001
, pp.
112-114.
Mommsen, Hans (1997). "Hitler's Reichstag Speech of 30 January 1939".
History and Memory
(1/2): 147–161.
JSTOR
25681003
White, Ralph K. (1949). "Hitler, Roosevelt, and the nature of war propaganda".
The Journal of Abnormal and Social Psychology
44
(2): 157–174.
doi
10.1037/h0056667
Hillgruber, Andreas (1974). "England's Place in Hitler's Plans for World Dominion".
Journal of Contemporary History
(1): 5–22.
JSTOR
260265
Davies 2006
, pp.
143–144.
Hiden, John; Lane, Thomas (1992).
The Baltic and the Outbreak of the Second World War
. Cambridge University Press. pp.
31
–32.
ISBN
0-521-53120-9
Weinberg, Gerhard L. (1996).
Germany, Hitler, and World War II: Essays in Modern German and World History
. Cambridge University Press. p.
123-125.
ISBN
9780521566261
Kershaw 2001
, pp.
151.
Collier
Pedley 2000
, p.
146.
Lowe, C. J.; Marzari, F. (2002).
Italian Foreign Policy 1870–1940
. Routledge. p.
330.
ISBN
978-0-415-26681-9
Dear
Foot 2001
, p.
234.
Neville, Peter (2006).
Hitler and Appeasement: The British Attempt to Prevent the Second World War
. A&C Black. p.
175.
ISBN
9781852853693
Black, Jeremy (2012).
Avoiding Armageddon: From the Great War to the Fall of France, 1918-40
. A&C Black. p.
250.
ISBN
9781441157133
Shore, Zachary (2003).
What Hitler Knew: The Battle for Information in Nazi Foreign Policy
. Oxford University Press. p.
108
ISBN
978-0-19-518261-3
Dear
Foot 2001
, p.
608.
Robertson, Esmonde M. (1989). "German Mobilisation Preparations and the Treaties Between Germany and the Soviet Union of August and September 1939". En Boyce, Robert; Robertson, Esmonde M.
Paths to War: New Essays on the Origins of the Second World War
. pp.
330–366.
ISBN
978-1-349-20333-8
doi
10.1007/978-1-349-20333-8_11
Evans 2008
, pp.
1–2.
Jackson 2006
, p.
58.
Weinberg 2005
, pp.
64–5.
Keegan 1997
, p.
35.
Cienciala, Anna M. (2010). "Another look at the Poles and Poland during World War II".
The Polish Review
55
(1): 123–143.
JSTOR
25779864
Beevor 2012
, p.
32.
Dear
Foot 2001
, pp.
248–9.
Roskill, S. W. (1954).
The War at Sea 1939–1945, Volume 1: The Defensive
. History of the Second World War. United Kingdom Military Series. HMSO. p.
64.
Hadley, Michael L. (1990).
U-Boats Against Canada: German Submarines in Canadian Waters
. McGill-Queen's Press. p.
22.
ISBN
9780773508019
Zaloga 2002
, pp.
80, 83.
Hempel, Andrew (2005).
Poland in World War II: An Illustrated Military History
. Hippocrene Books. p.
24.
ISBN
978-0-7818-1004-3
Zaloga 2002
, pp.
88–89.
Budiansky, Stephen (2001).
Battle of Wits: The Complete Story of Codebreaking in World War II
. Penguin Books. pp.
120
–121.
ISBN
978-0-14-028105-7
Klooz
Wiley 1944
, p.
221.
Jackson, Julian (2004).
The Fall of France: The Nazi Invasion of 1940
. Oxford University Press. p.
63
ISBN
9780191622328
Badsey, Stephen (2016).
The Hutchinson Atlas of World War II Battle Plans
. Routledge. p.
21.
ISBN
9781135962784
Liddell Hart 1977
, pp.
39–40.
Bullock, Alan (1990) [1983].
Hitler: A Study in Tyranny
. Londres: Penguin Books. pp.
563
–569, 574–575.
ISBN
978-014013564-0
Deighton, L. (2014) [1993].
Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk
. William Collins. pp.
186
-187.
ISBN
978-0007531196
Smith, David
J.; Pabriks, Artis; Purs, Aldis; Lane, Thomas (2002).
The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania
. Londres: Routledge. p.
24
ISBN
978-0-415-28580-3
Bilinsky, Yaroslav (1999).
Endgame in NATO's Enlargement: The Baltic States and Ukraine
. Greenwood Publishing Group. p.
ISBN
978-0-275-96363-7
Murray
Millett 2001
, pp.
55–56.
Spring, D.
W. (1986). "The Soviet Decision for War against Finland, 30 November 1939".
Soviet Studies
38
(2): 207–226.
JSTOR
151203
doi
10.1080/09668138608411636
Hanhimäki, Jussi M. (1997).
Containing Coexistence: America, Russia, and the "Finnish Solution"
. Kent State University Press. p.
12
ISBN
978-0-87338-558-9
Murray
Millett 2001
, pp.
57–63.
Lund, Diderich H. (1947). "The Revival of Northern Norway".
The Geographical Journal
109
(4/6): 185–197.
JSTOR
1789438
doi
10.2307/1789438
Commager, Henry Steele (2004).
The Story of the Second World War
. Brassey's. p.
9.
ISBN
978-1-57488-741-9
Reynolds, David (2006).
From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s
. Oxford University Press. p.
76.
ISBN
978-0-19-928411-5
Evans 2008
, pp.
122–123.
Dear
Foot 2001
, p.
436.
Schofield, B. B. (1981). "The Defeat of the U-Boats during World War II".
Journal of Contemporary History
16
(1): 119–129.
JSTOR
260619
doi
10.1177/002200948101600107
Beukel, Erik; Jensen, Frede P.; Rytter, Jens Elo (2010).
Phasing Out the Colonial Status of Greenland, 1945-54: A Historical Study
. Museum Tusculanum Press. p.
29.
ISBN
9788763525879
Shirer 1990
, pp.
721–3.
Keegan 1997
, pp.
59–60.
Regan, Geoffrey (2004).
The Brassey's Book of Military Blunders
. Brassey's. p.
152
ISBN
978-1-57488-252-0
Liddell Hart 1977
, p.
48.
Keegan 1997
, pp.
66–7.
Overy
Wheatcroft 1999
, p.
207.
Umbreit, Hans (1991). "The Battle for Hegemony in Western Europe". En Maier, Klaus A.; Falla, P.
S.
Germany and the Second World War, Volume
2: Germany's Initial Conquests in Europe
. Clarendon Press. p.
311.
ISBN
978-0-19-822885-1
Hellman, John (1995).
"Wounding Memories: Mitterrand, Moulin, Touvier, and the Divine Half-Lie of Resistance"
French Historical Studies
19
(2): 461–486.
JSTOR
286783
doi
10.2307/286783
Brown, David (2004).
The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939 – July 1940
. Frank Cass. p.
198
ISBN
978-0-7146-5461-4
Keegan 1997
, p.
72.
Murray 1983
, p.
38.
Klooz
Wiley 1944
, p.
251.
von Plehwe, Friedrich-Karl (1973).
"Operation Sealion 1940"
The RUSI Journal
118
(1): 47–53.
doi
10.1080/03071847309428710
McCanne, Randy; Olson Olson, Greg D.; Teicher, Dario E. (2010).
Operation Sea Lion: A Joint Critical Analysis, Or, How Hitler Could Have Won, If He Were More Joint
. Nimble Books LLC. p.
2.
ISBN
9781608880225
Goldstein, Margaret J. (2004).
World War II: Europe
. Lerner Publications. p.
35
ISBN
978-0-8225-0139-8
Steury, Donald P. (1987).
"Naval Intelligence, the Atlantic Campaign and the Sinking of the Bismarck: A Study in the Integration of Intelligence into the Conduct of Naval Warfare"
Journal of Contemporary History
22
(2): 209–233.
JSTOR
260931
doi
10.1177/002200948702200202
Zetterling, Niklas; Tamelander, Michael (2009).
Bismarck: The Final Days of Germany's Greatest Battleship
. Casemate. p.
282
ISBN
978-1-935149-04-0
Dear
Foot 2001
, pp.
108–109.
Overy
Wheatcroft 1999
, pp.
328–330.
Sherry, Michael S. (1995).
In the Shadow of War: The United States Since the 1930s
. Yale University Press. pp.
33
-35.
ISBN
9780300072631
Maingot, Anthony P. (1994).
The United States and the Caribbean: Challenges of an Asymmetrical Relationship
. Westview Press. p.
52
ISBN
978-0-8133-2241-4
Cantril, Hadley (1940).
"America Faces the War: A Study in Public Opinion"
Public Opinion Quarterly
(3): 387–407.
JSTOR
2745078
doi
10.1086/265420
Watson, Mark Skinner.
"Coordination With Britain"
. United States Army in World War II - The War Department (Informe).
"Three-Power Pact Between Germany, Italy, and Japan, Signed at Berlin, September 27, 1940"
Avalon Law Project
. Yale Law School
. Consultado o 16 de outubro de 2016
Bilhartz, Terry D.; Elliott, Alan C. (2007).
Currents in American History: A Brief History of the United States
. M. E. Sharpe. p.
179.
ISBN
978-0-7656-1821-4
Dear
Foot 2001
, p.
877.
Dear
Foot 2001
, pp.
745–746.
Bradford, Ernle (2003) [1986].
Siege: Malta 1940–1943
. Pen & Sword. pp.
-4.
ISBN
978-0-85052-930-2
Playfair, I. S. O.; Stitt, G. M. S.; Molony, C. J. C.; Toomer, S. E. (1954). Butler, J. R. M., ed.
The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)
. History of the Second World War, United Kingdom Military Series
. HMSO. pp.
174–175, 360.
OCLC
494123451
Christie, H. R. (1999).
Fallen Eagles: The Italian 10th Army in the Opening Campaign in the Western Desert, June 1940 – December 1940
(Tese). Fort Leavenworth: U. S. Army Command and General Staff College. pp.
54–55.
OCLC
465212715
. A116763. Arquivado dende
o orixinal
o 16 de febreiro de 2015
. Consultado o 16 de outubro de 2016
Clogg, Richard (2002).
A Concise History of Greece
(2ª ed.). Cambridge University Press. p.
118
ISBN
9780521004794
Higham, Robin (2015).
Diary of a Disaster: British Aid to Greece, 1940-1941
. University Press of Kentucky. pp.
26, 35.
ISBN
9780813150505
Evans 2008
, pp.
146, 152.
United States Army (1986) [1953].
"The Great Powers"
The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941)
. Washington D.C.: Department of the Army. pp.
4–6. Arquivado dende
o orixinal
o 19 de xuño de 2009
. Consultado o 16 de outubro de 2016
Jowett, Philip S. (2001).
The Italian Army 1940–45, Volume
2: Africa 1940–43
. Osprey Publishing. pp.
9–10.
ISBN
978-1-85532-865-5
Jackson 2006
, p.
106.
Laurier, Jim (2001).
Tobruk 1941: Rommel's Opening Move
. Osprey Publishing. pp.
–8.
ISBN
978-1-84176-092-6
Murray
Millett 2001
, pp.
263–267.
Macksey, Kenneth (1997) [1979].
Rommel: Battles and Campaigns
. Da Capo Press. pp.
61
–63.
ISBN
978-0-306-80786-2
Hall, Richard C. (2015).
Consumed by War: European Conflict in the 20th Century
. University Press of Kentucky. p.
134.
ISBN
9780813159959
Alcalay, Albert (2007).
The Persistence of Hope: A True Story
. University of Delaware Press. p.
40.
ISBN
9780874139631
Stockings, Craig; Hancock, Eleanor (2013).
Swastika over the Acropolis: Re-interpreting the Nazi Invasion of Greece in World War II
. BRILL. p.
131.
ISBN
9789004254596
Weinberg 2005
, p.
229.
Lindsay, Franklin; Galbraith, John Kenneth (1995).
Beacons in the Night: With the OSS and Tito's Partisans in Wartime Yugoslavia
. Stanford University Press. p.
285
ISBN
9780804725880
Lyman, Robert (2006).
Iraq 1941: The Battles for Basra, Habbaniya, Fallujah and Baghdad
. Campaign. Osprey. pp.
64–68.
ISBN
9781841769912
Churchill, Winston
(1985) [1950]. "14: The Revolt in Iraq".
The Grand Alliance
. The Second World War
III
. Houghton Mifflin. p.
289.
ISBN
9780395410578
Jackson 2006
, p.
154.
Garver 1988
, p.
115.
Weinberg 2005
, p.
195.
Murray 1983
, p.
69.
Gorodetsky, Gabriel (2001).
Grand Delusion: Stalin and the German Invasion of Russia
. Yale University Press. pp.
67–70.
ISBN
9780300084597
Brackman, Roman (2001).
The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life
. Frank Cass. p.
341
ISBN
9780714650500
Shirer 1990
, p.
725.
Overy 2004
, p.
489.
Klooz
Wiley 1944
, pp.
267-312.
Sella, Amnon (1978). "
Barbarossa": Surprise Attack and Communication".
Journal of Contemporary History
13
(3): 555–583.
JSTOR
260209
doi
10.1177/002200947801300308
Kershaw, Ian (2007).
Fateful Choices: Ten Decisions That Changed the World, 1940–1941
. Allen Lane. pp.
66
–69.
ISBN
978-0-7139-9712-5
Steinberg, Jonathan (1995).
"The Third Reich Reflected: German Civil Administration in the Occupied Soviet Union, 1941–4"
The English Historical Review
110
(437): 620–651.
JSTOR
578338
doi
10.1093/ehr/cx.437.620
Hauner, Milan (1978). "Did Hitler Want a World Dominion?".
Journal of Contemporary History
13
(1): 15–32.
JSTOR
260090
doi
10.1177/002200947801300102
Roberts, Cynthia A. (1995).
"Planning for War: The Red Army and the Catastrophe of 1941"
Europe-Asia Studies
47
(8): 1293–1326.
JSTOR
153299
doi
10.1080/09668139508412322
Aitken, Andy, Dave Flitton & James Wignall (directores), Dave Flitton (produtor); Dave Flitton, Andy Aitken & James Wignall (escritores) (1996).
The Battle for Russia
(Documental).
Battlefield
PBS
. Consultado o 16 de outubro de 2016
Wilt, Alan F. (1981). "Hitler's Late Summer Pause in 1941".
Military Affairs
45
(4): 187–91.
JSTOR
1987464
doi
10.2307/1987464
Erickson, John (2003).
The Road to Stalingrad
. Cassell Military. pp.
114
-137.
ISBN
978-0-304-36541-8
Glantz 2001
, p.
9.
Farrell, Brian P. (1993).
"Yes, Prime Minister: Barbarossa, Whipcord, and the Basis of British Grand Strategy, Autumn 1941"
Journal of Military History
57
(4): 599–625.
JSTOR
2944096
doi
10.2307/2944096
Keeble, Curtis (1990). "The historical perspective". En Pravda, Alex; Duncan, Peter J.
Soviet-British Relations Since the 1970s
. Cambridge University Press. p.
29
ISBN
978-0-521-37494-1
Bueno de Mesquita, Bruce; Smith, Alastair; Siverson, Randolph M.; Morrow, James D. (2003).
The Logic of Political Survival
. MIT Press. p.
425
ISBN
978-0-262-02546-1
Beevor 2012
, p.
220.
Kleinfeld, Gerald R. (1983). "Hitler's Strike for Tikhvin".
Military Affairs
47
(3): 122–128.
JSTOR
1988082
doi
10.2307/1988082
Jukes, Geoffrey (2001). "Kuznetzov". En Shukman, Harold.
Stalin's Generals
. Phoenix Press. p.
113.
ISBN
978-1-84212-513-7
Glantz 2001
, p.
26.
Reinhardt, Klaus (1992).
Moscow – The Turning Point: The Failure of Hitler's Strategy in the Winter of 1941–42
. Berg. p.
227.
ISBN
978-0-85496-695-0
Milward, A. S. (1964). "The End of the Blitzkrieg".
The Economic History Review
16
(3): 499–518.
JSTOR
2592851
doi
10.2307/2592851
Rotundo, Louis (1986). "The Creation of Soviet Reserves and the 1941 Campaign".
Military Affairs
50
(1): 21–28.
JSTOR
1988530
doi
10.2307/1988530
Garthoff, Raymond L. (1969). "The Soviet Manchurian Campaign, August 1945".
Military Affairs
33
(2): 312–336.
JSTOR
1983926
doi
10.2307/1983926
Beevor 1998
, pp.
41–42.
Evans 2008
, pp.
213–214.
Klooz
Wiley 1944
, p.
253.
Barnhart, Michael A. (2013).
Japan Prepares for Total War: The Search for Economic Security, 1919–1941
. Cornell University Press. p.
178.
ISBN
9780801468452
Grenville, J. A. S. (2005).
A History of the World from the 20th to the 21st Century
. Psychology Press. p.
260.
ISBN
9780415289559
Jowett
Andrew 2002
, p.
14.
Lew, Christopher R.; Leung, Edwin Pak-wah (2013).
Historical Dictionary of the Chinese Civil War
(2ª ed.). Scarecrow Press. p.
201.
ISBN
9780810878747
Chaurasia, R.S. (2003).
History of Japan
. Atlantic Publishers & Dist. p.
185.
ISBN
9788126902286
Overy
Wheatcroft 1999
, p.
289.
Morison, Samuel Eliot (2002).
History of United States Naval Operations in World War II, Volume
14: Victory in the Pacific, 1945
. University of Illinois Press. p.
60.
ISBN
978-0-252-07065-5
Johnson, Chalmers A. (1962).
Peasant Nationalism and Communist Power: The Emergence of Revolutionary China, 1937-1945
. Stanford University Press. p.
57
ISBN
9780804700740
Joes, Anthony James (2004).
Resisting Rebellion: The History And Politics of Counterinsurgency
. University Press of Kentucky. p.
224
ISBN
978-0-8131-2339-4
Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006) [1994].
China: A New History
(2ª ed.). Harvard University Press. p.
320
ISBN
978-0-674-01828-0
Hsu
Chang 1971
, p.
30.
Hsu
Chang 1971
, p.
33.
Best, Antony; Hanhimaki, Jussi; Maiolo, Joseph A.; Schulze, Kirsten E. (2008). "Japan, China and de Pacific War".
International History of the Twentieth Century and Beyond
. Routledge. p.
74
ISBN
9781134070817
"Japanese Policy and Strategy 1931 – July 1941"
US Army in WWII – Strategy and Command: The First Two Years
. pp.
45–66.
Anderson, Irvine H., Jr. (1975).
"The 1941 De Facto Embargo on Oil to Japan: A Bureaucratic Reflex"
Pacific Historical Review
44
(2): 201–231.
JSTOR
3638003
doi
10.2307/3638003
Evans, David C.; Peattie, Mark R. (2012) [1997].
Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy
. Annapolis: Naval Institute Press. p.
456
ISBN
978-1-59114-244-7
"The decision for War"
US Army in WWII – Strategy and Command: The First Two Years
. pp.
113–27.
"The Showdown With Japan Aug–Dec 1941"
US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare
. pp.
63–96.
Morton, Louis (1953).
The Fall of the Philippines
. United States Army in World War II. United States Department of the Army. pp.
50, 529 (Táboa 11).
ISBN
1-4102-1696-9
LCCN
53-63678
OCLC
29293689
The United States Replies
. Investigation of the Pearl Harbor attack.
Painter, David S. (2012).
"Oil and the American Century"
The Journal of American History
99
(1): 24–39.
doi
10.1093/jahist/jas073
Wood 2007
, p.
9.
Lightbody 2004
, p.
125.
Weinberg 2005
, p.
310.
Dower, John W. (1986).
War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War
. Pantheon Books. p.
ISBN
978-0-394-50030-0
Wood 2007
, pp.
11–12.
Wohlstetter, Roberta (1966).
Pearl Harbor: Warning and Decision
. Stanford University Press. pp.
341–343.
ISBN
0804705984
OL
17388081M
Prange, Gordon William; Goldstein, Donald M.; Dillon, Katherine V. (1988).
December 7, 1941: The Day the Japanese Attacked Pearl Harbor
. McGraw-Hill. p.
174
ISBN
978-0-07-050682-4
Chun, C. (2012).
The Fall of the Philippines, 1941-1942
. Osprey Publishing. pp.
14,20.
ISBN
978-1-84908-609-7
Banham, Tony (2005).
Not the Slightest Chance: The Defence of Hong Kong, 1941
. Hong Kong University Press.
ISBN
9789622097803
Dunn, Dennis J. (1998).
Caught Between Roosevelt & Stalin: America's Ambassadors to Moscow
. University Press of Kentucky. p.
157.
ISBN
978-0-8131-2023-2
May, Ernest R. (1955).
"The United States, the Soviet Union, and the Far Eastern War, 1941–1945"
Pacific Historical Review
24
(2): 153–174.
JSTOR
3634575
doi
10.2307/3634575
Klooz
Wiley 1944
, p.
310.
Bosworth, Richard; Maiolo, Joseph (2015).
The Cambridge History of the Second World War Volume 2: Politics and Ideology
. The Cambridge History of the Second World War (3 vol). Cambridge University Press. pp.
313–314.
ISBN
978-1107034075
Mingst, Karen A.; Karns, Margaret P. (2007).
United Nations in the Twenty-First Century
(3ª ed.). Westview Press. p.
22
ISBN
978-0-8133-4346-4
"The Declaration by United Nations".
Yearbook of the United Nations 1946-1947
. Lake Success, NY: United Nations. 1947. pp.
1–2.
OCLC
243471225
"The First Full Dress Debate over Strategic Deployment. Dec 1941 – Jan 1942"
US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare
. pp.
97–119.
"The Elimination of the Alternatives. Jul–Aug 1942"
US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare
. pp.
266–92.
Chase, John L. (1955).
"Unconditional Surrender Reconsidered"
Political Science Quarterly
70
(2): 258–279.
JSTOR
2145225
doi
10.2307/2145225
Wilt, Alan F. (1991).
"The Significance of the Casablanca Decisions, January 1943"
The Journal of Military History
55
(4): 517–529.
JSTOR
1985768
doi
10.2307/1985768
"Casablanca – Beginning of an Era: January 1943"
US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare
. pp.
18–42.
"The Trident Conference – New Patterns: May 1943"
US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare
. pp.
126–45.
Beevor 2012
, pp.
247–267, 345.
Slim, William (1956).
Defeat into Victory
. Cassell. pp.
71–74.
ISBN
0-304-29114-5
Grove, Eric J. (1995). "A Service Vindicated, 1939–1946".
In J. R. Hill, ed.,
The Oxford Illustrated History of the Royal Navy
(pp.
348–380)
. Oxford University Press. p.
362
ISBN
978-0-19-211675-8
Hiromi, Tanaka (1997).
"The Japanese Navy's operations against Australia in the Second World War, with a commentary on Japanese sources"
Journal of the Australian War Memorial
30
Ch'i, Hsi-Sheng (1992). "The Military Dimension, 1942–1945".
In James
C. Hsiung and Steven
I. Levine, eds.,
China's Bitter Victory: War with Japan, 1937–45
(pp.
157–184)
. M. E. Sharpe.
ISBN
978-1-56324-246-5
Perez, Louis G. (1998).
The History of Japan
. Greenwood Publishing Group. p.
145
ISBN
978-0-313-30296-1
Maddox, Robert James (1992).
The United States and World War II
. Westview Press. pp.
111
–112.
ISBN
978-0-8133-0437-3
Salecker, Gene Eric (2001).
Fortress Against the Sun: The B-17 Flying Fortress in the Pacific
. Combined Publishing. p.
186.
ISBN
978-1-58097-049-5
Ropp, Theodore (2000).
War in the Modern World
. Johns Hopkins University Press. p.
368.
ISBN
978-0-8018-6445-2
Weinberg 2005
, p.
339.
Gilbert, Adrian (2003).
The Encyclopedia of Warfare: From Earliest Times to the Present Day
. Globe Pequot. p.
259.
ISBN
1-59228-027-7
Swain, Bruce (2001).
A Chronology of Australian Armed Forces at War 1939–45
. Crows Nest: Allen & Unwin. p.
197
ISBN
978-1-86508-352-0
Hane, Mikiso (2001).
Modern Japan: A Historical Survey
(3rd ed.). Westview Press. p.
340
ISBN
978-0-8133-3756-2
Marston 2005
, p.
111.
Brayley, Martin J. (2002).
The British Army 1939–45, Volume 3: The Far East
. Osprey Publishing. p.
9.
ISBN
978-1-84176-238-8
Glantz 2001
, p.
31.
Read, Anthony (2004).
The Devil's Disciples: Hitler's Inner Circle
. New York, NY: W. W. Norton & Company. p.
764
ISBN
978-0-393-04800-1
Davies 2006
, p.
100.
Beevor 1998
, pp.
239–265.
Black, Jeremy (2003).
World War Two: A Military History
. Routledge. p.
119
ISBN
978-0-415-30534-1
Beevor 1998
, pp.
383–391.
Erickson, John (2001). "Moskalenko". En Shukman, Harold.
Stalin's Generals
. Phoenix Press. p.
142.
ISBN
978-1-84212-513-7
Milner, Marc (1990). "The Battle of the Atlantic".
In John Gooch, ed.,
Decisive Campaigns of the Second World War
(pp.
45–66)
. Frank Cass. p.
52.
ISBN
978-0-7146-3369-5
Beevor 2012
, pp.
224–228.
Molinari, Andrea (2007).
Desert Raiders: Axis and Allied Special Forces 1940–43
. Osprey Publishing. p.
91.
ISBN
978-1-84603-006-2
Mitcham, Samuel W. (2007) [1982].
Rommel's Desert War: The Life and Death of the Afrika Korps
. Stackpole Books. p.
31.
ISBN
978-0-8117-3413-4
Beevor 2012
, pp.
380–381.
Rich, Norman (1992) [1973].
Hitler's War Aims, Volume I: Ideology, the Nazi State, and the Course of Expansion
. W. W. Norton & Company. p.
178.
ISBN
978-0-393-00802-9
Neillands, Robin (2005).
The Dieppe Raid: The Story of the Disastrous 1942 Expedition
. Indiana University Press.
ISBN
978-0-253-34781-7
Gordon, Andrew (2004). "The greatest military armada ever launched".
In Jane Penrose, ed.,
The D-Day Companion
(pp.
127–144)
. Osprey Publishing. p.
129
ISBN
978-1-84176-779-6
Keegan 1997
, p.
277.
Smith, Peter C. (2002) [1970].
Pedestal: The Convoy That Saved Malta
(5th ed.). Goodall.
ISBN
9780907579199
OL
8294483M
Thomas, Nigel; Andrew, Stephen (1998).
German Army 1939–1945 (2): North Africa & Balkans
. Osprey Publishing. p.
8.
ISBN
978-1-85532-640-8
Ross, Steven T. (1997).
American War Plans, 1941–1945: The Test of Battle
. Routledge. p.
38.
ISBN
978-0-7146-4634-3
Bonner, Kit; Bonner, Carolyn (2001).
Warship Boneyards
. MBI Publishing Company. p.
24
ISBN
978-0-7603-0870-7
Collier, Paul (2003).
The Second World War (4): The Mediterranean 1940–1945
. Osprey Publishing. p.
11.
ISBN
978-1-84176-539-6
" The Civilians
United States Strategic Bombing Survey Summary Report (European War)
Thompson, John Herd; Randall, Stephen J. (2008).
Canada and the United States: Ambivalent Allies
(4ª ed.). University of Georgia Press. p.
164
ISBN
978-0-8203-3113-3
Kennedy 2001
, p.
610.
Stewart, William Herman (1986).
Ghost Fleet of the Truk Lagoon: An Account of "Operation Hailstone", February, 1944
. Pictorial Histories.
ISBN
0-933126-66-2
Rottman, Gordon L. (2002).
World War II Pacific Island Guide: A Geo-Military Study
. Greenwood Press. p.
228
ISBN
978-0-313-31395-0
Glantz, David M. (1986).
"Soviet Defensive Tactics at Kursk, July 1943"
(PDF)
. CSI Report (11). Combined Arms Research Library.
Glantz, David M. (1989).
Soviet Military Deception in the Second World War
. Frank Cass. pp.
149–159.
ISBN
978-0-7146-3347-3
Kershaw 2001
, p.
592.
O'Reilly 2001
, p.
32.
Frankland, Noble; Webster, Charles (1961).
The Strategic Air Offensive Against Germany, 1939–1945, Volume II: Endeavour, Part 4
. Her Majesty's Stationery Office. pp.
260–261.
ISBN
9781845744366
Forczyk, Robert (2012).
Georgy Zhukov
. Bloomsbury Publishing. p.
37.
ISBN
9781849085571
Bellamy, Chris T. (2007).
Absolute War: Soviet Russia in the Second World War
. Alfred A. Knopf. p.
595
ISBN
978-0-375-41086-4
O'Reilly 2001
, p.
35.
Healy, Mark (1992).
Kursk 1943: The Tide Turns in the East
. Osprey Publishing. p.
90
ISBN
978-1-85532-211-0
Glantz 2001
, pp.
50–55.
Kolko 1990
, p.
45.
Mazower 2008
, p.
362.
Hart, Stephen; Hart, Russell; Hughes, Matthew (2000).
The German Soldier in World War II
. MBI Publishing Company. p.
151
ISBN
978-1-86227-073-2
Blinkhorn, Martin (2006) [1984].
Mussolini and Fascist Italy
(3ª ed.). Routledge. p.
52
ISBN
978-0-415-26206-4
De Felice, Renzo (1997).
La Guerra civile: 1943-1945
. Mussolini l'alleato, 1940-1945
(en
italiano
. Einaudi.
ISBN
9788806118068
Read, Anthony; Fisher, David (2002) [1992].
The Fall Of Berlin
. Pimlico. p.
129.
ISBN
978-0-7126-0695-0
Padfield, Peter (1998).
War Beneath the Sea: Submarine Conflict During World War II
. John Wiley. pp.
335–336.
ISBN
978-0-471-24945-0
Kolko 1990
, pp.
211, 235, 267–268.
Iriye, Akira (1981).
Power and Culture: The Japanese-American War, 1941–1945
. Harvard University Press. p.
154
ISBN
978-0-674-69580-1
Mitter, Rana (2014).
Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945
. Mariner Books. p.
286.
ISBN
978-0544334502
Polley, Martin (2000).
An A–Z of Modern Europe Since 1789
. Routledge. p.
148
ISBN
978-0-415-18597-4
Beevor 2012
, pp.
268–74.
Hsu
Chang 1971
, pp.
412–416, Mapa 38.
Weinberg 2005
, pp.
660–661.
Glantz 2002
, pp.
327–366.
Vasilyev, Pavel (2012). "9 - Alimentary and Pellagra Psychoses in Besieged Leningrad". En Zweiniger-Bargielowska, Ina; Duffett, Rachel; Drouard, Alain.
Food and War in Twentieth Century Europe
. Ashgate Publishing, Ltd. p.
111-112.
ISBN
9781409490197
Mälksoo, L. (2000). "Professor Uluots, the Estonian Government in Exile and the Continuity of the Republic of Estonia in International Law".
Nordic Journal of International Law
69
(3): 289–316.
ISSN
0902-7351
doi
10.1163/15718100020296305
Glantz 2002
, pp.
367–414.
Chubarov, Alexander (2001).
Russia's Bitter Path to Modernity: A History of the Soviet and Post-Soviet Eras
. Continuum. p.
122
ISBN
978-0-8264-1350-5
Holland, James (2008).
Italy's Sorrow: A Year of War 1944–45
. HarperPress. pp.
169–184.
ISBN
978-0-00-717645-8
Beevor 2012
, pp.
568–573.
Mazower 2008
, pp.
500–502.
de Grazia, Victoria; Paggi, Leonardo (1991). "Story of an Ordinary Massacre: Civitella della Chiana, 29 June, 1944".
Cardozo Studies in Law and Literature
: 153–169.
JSTOR
743479
doi
10.1525/lal.1991.3.2.02a00030
Belco, Victoria (2010).
War, Massacre, and Recovery in Central Italy: 1943–1948
. University of Toronto Press.
ISBN
978-0-8020-9314-1
Portelli, Alessandro (2003).
The Order Has Been Carried Out: History, Memory, and Meaning of a Nazi Massacre in Rome
. Palgrave Macmillan.
ISBN
978-1403980083
Gordon, Robert S. C. (2012).
The Holocaust in Italian Culture, 1944–2010
. Stanford University Press. pp.
10–11.
ISBN
978-0-8047-6346-2
Ortner, C.S. (1986). "Marzabotto: The Crimes of Walter Reder, SS-Sturmbannführer".
Dokumentationsarchiv des österreichschen Widerstandes
(en
alemán
Lightbody 2004
, p.
224.
Zeiler, Thomas W. (2004).
Unconditional Defeat: Japan, America, and the End of World War II
. Scholarly Resources. p.
60
ISBN
978-0-8420-2991-9
Beevor 2012
, pp.
555–`560.
Coble, Parks M. (2003).
Chinese Capitalists in Japan's New Order: The Occupied Lower Yangzi, 1937–1945
. University of California Press. p.
85
ISBN
978-0-520-23268-6
Rees, Laurence (2008).
World War II Behind Closed Doors: Stalin, the Nazis and the West
. BBC Books. pp.
406–407.
ISBN
978-0-563-49335-8
Badsey, Stephen (1990).
Normandy 1944: Allied Landings and Breakout
. Osprey Publishing. p.
91
ISBN
978-0-85045-921-0
Ambrose, Stephen (1995).
D-Day June 6, 1944: The Climactic Battle of World War II
. Simon & Schuster.
ISBN
0-671-88403-4
Weinberg 2005
, p.
695.
Hastings, M. (2006) [1985].
Overlord: D-Day and the Battle for Normandy
. Vintage Books USA. pp.
306
-314.
ISBN
9780307275714
OL
9436048M
MacDonald, Charles B. (2005).
The Last Offensive: The European Theater of Operations
. University Press of the Pacific.
ISBN
978-1410220721
Ballard, Ted (1990).
Rhineland 15 September 1944-21 March 1945
. CMH Online bookshelves: World War II Commemorative Brochures. Washington: United States Army Center of Military History. CMH Pub 72-25. Arquivado dende
o orixinal
o 31 de decembro de 2014
. Consultado o 18 de outubro de 2016
Ziemke, Earl F. (1990) [1975].
"Chapter X: The Rhineland Campaign"
The US Army in the Occupation of Germany 1944-1946
. Army Historical Series. Washington: United States Army Center of Military History. CMH Pub 30-6. Arquivado dende
o orixinal
o 23 de febreiro de 2017
. Consultado o 18 de outubro de 2016
Dear
Foot 2001
, p.
562
MacDonald, Charles B. (1993).
The Siegfried Line campaign
. United States Army Center of Military History. pp.
594–595. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xuño de 2010
. Consultado o 18 de outubro de 2016
Forrest, Glen; Evans, Anthony; Gibbons, David (2012).
The Illustrated Timeline of Military History
. The Rosen Publishing Group. p.
191
ISBN
9781448847945
Zaloga, Steven J. (1996).
Bagration 1944: The Destruction of Army Group Centre
. Osprey Publishing. p.
ISBN
978-1-85532-478-7
Borowiec, Andrew (2001).
Destroy Warsaw! Hitler's punishment, Stalin's revenge
. Praeger. p.
179
ISBN
0-275-97005-1
Berend, Ivan T. (1996).
Central and Eastern Europe, 1944–1993: Detour from the Periphery to the Periphery
. Cambridge University Press. p.
8.
ISBN
978-0-521-55066-6
Weinberg, Gerhard L. (1993). "German Plans for Victory, 1944–45".
Central European History
26
(2): 215–228.
doi
10.1017/S0008938900020136
Evans 2008
, p.
653
Berger, D. H. (1995).
"The Use of Covert Paramilitary Activity as a Policy Tool: An Analysis of Operations Conducted by the United States Central Intelligence Agency"
(PDF)
Abram, M. (2012). "20. Oktobar–Narratives of Identities in the Celebrations for Belgrade’s Liberation Day (1945-1961)".
History of Communism in Europe
: 169–187.
doi
10.7761/HCE.3.169
Wiest, Andrew; Barbier, M. K. (2002).
Strategy and Tactics: Infantry Warfare
. MBI Publishing Company. pp.
65–66.
ISBN
978-0-7603-1401-2
Wiktor, Christian L (1998).
Multilateral Treaty Calendar – 1648–1995
. Kluwer Law International. p.
426
ISBN
90-411-0584-0
Ahto, Sampo (1980).
Aseveljet vastakkain
– Lapin sota 1944–1945
(en finés)
. Helsinki: Kirjayhtymä.
ISBN
978-951-26-1726-5
Marston 2005
, p.
120
Taylor, J. G. (1957).
Air supply in the Burma campaigns
(Monográfico). AIR UNIV MAXWELL AFB AL RESEARCH STUDIES INST. ADA529960. Arquivado dende
o orixinal
o 19 de outubro de 2016
. Consultado o 19 de outubro de 2016
Jowett
Andrew 2002
, p.
Howard, Joshua H. (2004).
Workers at War: Labor in China's Arsenals, 1937–1953
. Stanford University Press. p.
140
ISBN
978-0-8047-4896-4
Drea, Edward J. (2003).
In the Service of the Emperor: Essays on the Imperial Japanese Army
. University of Nebraska Press. pp.
54–57.
ISBN
978-0-8032-6638-4
Shores, Christopher (1985).
Duel for the Sky: Ten Crucial Battles of World War II
. Grub Street. p.
250.
ISBN
978-0-7137-1601-6
Harkavy, Robert E. (2013).
Great Power Competition for Overseas Bases: The Geopolitics of Access Diplomacy
. Elsevier. p.
111.
ISBN
9781483145204
Woodward, C. Vann; Thomas, Evan (2007).
The Battle for Leyte Gulf: The Incredible Story of World War II's Largest Naval Battle
. Skyhorse Publishing Inc. pp.
-7.
ISBN
9781602391949
Parker, Danny S. (2004).
Battle of the Bulge: Hitler's Ardennes Offensive, 1944–1945
. Da Capo Press. pp.
xiii–xiv, 6–8, 68–70, 329–330.
ISBN
978-0-306-81391-7
Glantz 2001
, p.
85
Beevor 2012
, pp.
709–22
Buchanan, Tom (2006).
Europe's Troubled Peace, 1945–2000
. Blackwell Publishing. p.
21
ISBN
978-0-631-22162-3
Gosztony, Peter (1978).
Endkampf an der Donau 1944/45
(en
alemán
. Molden Taschenbuch Verlag. pp.
261–263.
ISBN
3-217-05126-2
Davidson, Spencer (6 de maio de 1985).
"East Germany Elbe Meeting"
Time
(require subscrición (
))
Shepardson, Donald E. (1998).
"The Fall of Berlin and the Rise of a Myth"
Journal of Military History
62
(1): 135–154.
JSTOR
120398
doi
10.2307/120398
Donovan, Robert J. (1996).
Conflict and Crisis: The Presidency of Harry S. Truman, 1945-1948
. University of Missouri Press. pp.
7–9.
ISBN
9780826210661
O'Reilly 2001
, p.
244
Kershaw 2001
, p.
823
Wells 2013
, p.
xxix.
Evans 2008
, p.
737
Glantz, David M. (1998).
When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler
. University Press of Kansas. p.
24
ISBN
978-0-7006-0899-7
Prefer, N.N. (2012).
Leyte 1944
. Casemate Publishers. p.
324
ISBN
9781612001555
Smith, Robert Ross (2000) [1960].
"Luzon Versus Formosa"
. En Greenfield, Kent Roberts.
Command Decisions
. United States Army Center of Military History. CMH Pub 70-7. Arquivado dende
o orixinal
o 30 de decembro de 2007
. Consultado o 19 de outubro de 2016
Aluit, Alphonso J. (1995).
By sword and fire: the destruction of Manila in World War II, 3 February-3 March 1945
. Bookmark.
ISBN
9789715691628
Chant, Christopher (1986).
The Encyclopedia of Codenames of World War II
. Routledge & Kegan Paul. p.
118
ISBN
0-7102-0718-2
Selden, M. (2 de maio de 2007).
"A Forgotten Holocaust: US Bombing Strategy, the Destruction of Japanese Cities and the American Way of War from World War II to Iraq"
Japan Focus
(5).
John Dower (2007).
"Lessons from Iwo Jima"
Perspectives
45
(6): 54–56.
Gin, O. K. (2002).
"Prelude to invasion: covert operations before the re-occupation of Northwest Borneo, 1944-45"
Journal of the Australian War Memorial
(37).
Wilson, Dick (1982).
When Tigers Fight: The Story of the Sino-Japanese War, 1937-1945
. Viking. pp.
246
-248.
ISBN
978-0670760039
Jowett
Andrew 2002
, p.
Poirier, Michel Thomas (20 de outubro de 1999).
"Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II"
. U.S. Navy. Arquivado dende
o orixinal
o 09 de abril de 2008
. Consultado o 13 de abril de 2008
Williams, Andrew (2006).
Liberalism and War: The Victors and the Vanquished
. Routledge. p.
90
ISBN
978-0-415-35980-1
Miscamble, Wilson D. (2007).
From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima, and the Cold War
. Cambridge University Press. p.
201
-204.
ISBN
978-0-521-86244-8
Brower, Charles F. (2012).
Defeating Japan: The Joint Chiefs of Staff and Strategy in the Pacific War, 1943–1945
. Palgrave Macmillan. pp.
133–144.
ISBN
978-1137025210
Glantz, David M. (2005).
"August Storm: The Soviet Strategic Offensive in Manchuria"
. Leavenworth Papers (7). Combined Arms Research Library.
OCLC
58391678
. Arquivado dende
o orixinal
o 02 de marzo de 2008
. Consultado o 15 de xullo de 2013
Pape, Robert A. (1993).
"Why Japan Surrendered"
International Security
18
(2): 154–201.
JSTOR
2539100
doi
10.2307/2539100
Slavinsky, B.N.; Erickson, L. (1993).
"The soviet occupation of the Kurile Islands and the plans for the capture of Northern Hokkaidō"
Japan Forum
(1): 95–114.
doi
10.1080/09555809308721479
Beevor 2012
, p.
776
Kruzel, Joseph; Haltzel, Michael H. (1989).
Between the Blocs: Problems and Prospects for Europe's Neutral and Nonaligned States
. Cambridge University Press. pp.
xv–xviii.
ISBN
9780521375580
Wettig 2008
, pp.
96–100.
Taylor, Frederick (2011).
Exorcising Hitler: The Occupation and Denazification of Germany
. Bloomsbury Press. pp.
249
-278.
ISBN
978-1-60819-503-9
Lippman, M. (1998). "Pursuit of Nazi War Criminals in the United States and in Other Anglo-American Legal Systems".
Cal. W. Int'l LJ
29
(1).
Frei, Norbert (2002).
Adenauer's Germany and the Nazi Past: The Politics of Amnesty and Integration
. Columbia University Press. pp.
41
–66.
ISBN
978-0-231-11882-8
Roberts 2006
, p.
43.
Roberts 2006
, p.
55.
Shirer 1990
, p.
794.
Kennedy-Pipe, Caroline (1995).
Stalin's Cold War: Soviet Strategies in Europe, 1943–56
. Manchester University Press. pp.
123–124.
ISBN
978-0-7190-4201-0
Wettig 2008
, pp.
20–21.
Senn, Alfred Erich (2007).
Lithuania 1940: Revolution from Above
. Rodopi. pp.
169
, 227.
ISBN
978-90-420-2225-6
Yoder, Amos (1997).
The Evolution of the United Nations System
(3ª ed.). Taylor & Francis. p.
39
ISBN
1-56032-546-1
Van Rompuy, Herman
Durão Barroso, José Manuel
(10 de decembro de 2012).
"From War to Peace: A European Tale"
nobelprize.org
. "From War to Peace: A European Tale". Nobel Lecture by the European Union
. Consultado o 4 de xaneiro 2014
Basic Facts about the United Nations
. United Nations Publications. 2004. p.
ISBN
9789211009361
Waltz, Susan (2002).
"Reclaiming and Rebuilding the History of the Universal Declaration of Human Rights"
Third World Quarterly
23
(3): 437–448.
JSTOR
3993535
doi
10.1080/01436590220138378
"The UN Security Council"
United Nations Foundation
. Arquivado dende
o orixinal
o 20 de xuño de 2012
. Consultado o 15 de maio de 2012
Kantowicz, Edward R. (2000).
Coming Apart, Coming Together
. William B. Eerdmans Publishing Company. p.
ISBN
978-0-8028-4456-9
Trachtenberg, Marc (1999).
A Constructed Peace: The Making of the European Settlement, 1945–1963
. Princeton University Press. p.
33
ISBN
978-0-691-00273-6
Applebaum, Anne (2012).
Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–56
. London: Allen Lane.
ISBN
978-0-7139-9868-9
Naimark, Norman (2010). "The Sovietization of Eastern Europe, 1944–1953". En Leffler, Melvyn P.; Westad, Odd Arne.
The Cambridge History of the Cold War, Volume
I: Origins
. Cambridge University Press. pp.
175–197.
ISBN
978-0-521-83719-4
Garthoff, Raymond L. (1984). Terry, Sarah Meiklejohn, ed.
Soviet Policy in Eastern Europe
. The Yale paperbounds
545
. Yale University Press. p.
318.
ISBN
9780300031317
Swain, Geoffrey (1992). "The Cominform: Tito's International?".
The Historical Journal
35
(3): =641–663.
doi
10.1017/S0018246X00026017
Borstelmann, Thomas (2005). "The United States, the Cold War, and the color line". En Leffler, Melvyn P.; Painter, David S.
Origins of the Cold War: An International History
(2ª ed.). Routledge. p.
318.
ISBN
978-0-415-34109-7
Leffler, Melvyn P.; Westad, Odd Arne, eds. (2010).
The Cambridge History of the Cold War
. Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-83938-9
Weinberg 2005
, p.
911
Stueck, William (2010). "The Korean War". En Leffler, Melvyn P.; Westad, Odd Arne.
The Cambridge History of the Cold War, Volume
I: Origins
. Cambridge University Press. pp.
266–287.
ISBN
978-0-521-83719-4
Lynch, Michael (2010).
The Chinese Civil War 1945–49
. Osprey Publishing. pp.
12–3.
ISBN
978-1-84176-671-3
Roberts, J. M. (1997).
The Penguin History of Europe
. Penguin Books. p.
589
ISBN
978-0-14-026561-3
Darwin, John (2007).
After Tamerlane: The Rise & Fall of Global Empires 1400–2000
. Penguin Books. pp.
441–3, 464–8.
ISBN
978-0-14-101022-9
Ana González Liste (6 de xullo de 2012).
"Un estudio constata la relevancia de Galicia en la II Guerra Mundial"
Faro de Vigo
(en
castelán
. Consultado o 25 de maio de 2013
Grandío Seoane, Emilio; Rodríguez González, Javier, eds. (2013).
War Zone: La segunda guerra mundial en el noroeste de la peninsula iberica
. Puntos de vista
(en
castelán
. Editorial Eneida.
ISBN
978-8415458043
Rolland, Eduardo
(2006).
Galicia en guerra:Espías, batallas, submarinos e volframio: do desfile da Wehrmacht en Vigo á fuxida dos criminais nazis
Edicións Xerais de Galicia
. pp.
11–12.
ISBN
978-8497824651
Rodríguez Galdo, María Xosé; Losada Álvarez, Abel.
"El ciclo de creación de empresas mineras en Galicia vinculado a la demanda internacional de volframio"
(PDF)
(en
castelán
. Universidade de Santiago de Compostela, Universidade de Vigo.
"Os galegos que pasaron polos campos de concentración nazis"
Galicia Confidencial
. 17 de xaneiro de 2011
. Consultado o 15 de setembro de 2016
Rodríguez, Salvador (6 de setembro de 2009).
"Objetivo Galicia"
Faro de Vigo
(en
castelán
. Consultado o 30 de maio de 2013
Sommerville, Donald (2008).
The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements
. Leicester: Lorenz Books. p.
ISBN
9780754818984
O'Brien, Prof. Joseph V.
"World War II: Combatants and Casualties (1937–1945)"
Obee's History Page
. John Jay College of Criminal Justice. Arquivado dende
o orixinal
o 25 de decembro de 2010
. Consultado o 28 de decembro de 2013
White, Matthew.
"Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm"
Historical Atlas of the Twentieth Century
. Consultado o 20 de abril de 2007
"World War II Fatalities"
secondworldwar.co.uk
. Consultado o 20 de abril de 2007
Hosking, Geoffrey A. (2006).
Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union
. Harvard University Press. p.
242
ISBN
978-0-674-02178-5
Ellman, M.; Maksudov, S. (1994).
"Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note"
(PDF)
Europe-Asia Studies
46
(4): 671–680.
JSTOR
152934
PMID
12288331
doi
10.1080/09668139408412190
Smith, J.W. (1994).
The World's Wasted Wealth 2: Save Our Wealth, Save Our Environment
. Institute for Economic Democracy. p.
204
ISBN
0-9624423-2-1
Herf, Jeffrey (2003). "The Nazi Extermination Camps and the Ally to the East. Could the Red Army and Air Force Have Stopped or Slowed the Final Solution?".
Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History
(4): 913–930.
doi
10.1353/kri.2003.0059
Florida Center for Instructional Technology (2005).
"Victims"
A Teacher's Guide to the Holocaust
. Universidade de Florida do Sur
. Consultado o 2 de febreiro de 2008
Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis (2000).
The Columbia Guide to the Holocaust
. Columbia University Press. pp.
45
–52.
ISBN
978-0-231-11200-0
Fitzgerald, Stephanie (2011).
Children of the Holocaust
. Mankato, MN: Compass Point Books. p.
ISBN
9780756543907
Hedgepeth, Sonja; Saidel, Rochelle (2010).
Sexual Violence against Jewish Women During the Holocaust
. Lebanon, NH: University Press of New England. p.
16.
ISBN
9781584659044
"Non-Jewish Holocaust Victims
: The 5,000,000 others"
BBC
. 2006
. Consultado o 4 de agosto de 2013
Totten, Samuel; Feinberg, Stephen (2016).
Essentials of Holocaust Education: Fundamental Issues and Approaches
. Routledge. pp.
19–23.
ISBN
9781317648086
Evans 2008
, pp.
158–60, 234–6
MacDonald, David Bruce (2003).
Balkan holocausts?: Serbian and Croatian victim-centered propaganda and the war in Yugoslavia
. Manchester University Press. pp.
170–171.
ISBN
978-0-7190-6467-8
Dear
Foot 2001
, p.
290
Rummell, R. J.
"Statistics"
Freedom, Democide, War
. The University of Hawaii System
. Consultado o 25 de xaneiro de 2010
Chang, Iris (1997).
The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II
. Nova York: Basic Books. p.
102
ISBN
978-0-465-06835-7
Himeta, Mitsuyoshi (1995).
日本軍による『三光政策・三光作戦をめぐって
(en xaponés)
. Iwanami Bukkuretto.
ISBN
978-4000033176
Bix 2000
, p.
365
Gold, Hal (1996).
Unit 731 testimony
. Tuttle. pp.
75–7.
ISBN
0-8048-3565-9
Tucker
Roberts 2004
, p.
320
Harris, Sheldon H. (2002).
Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932–1945, and the American Cover-up
(2ª ed.). Routledge. p.
74
ISBN
978-0-415-93214-1
Lee, En-han (2002). "The Nanking Massacre Reassessed: A Study of the Sino-Japanese Controversy over the Factual Number of Massacred Victims". En Sabella, Robert; Li, Fei Fei; Liu, David.
Nanking 1937: Memory and Healing
. M. E. Sharpe. pp.
47
–74.
ISBN
978-0-7656-0816-1
"Japan tested chemical weapons on Aussie POW: new evidence"
The Japan Times Online
. 27 de xullo de 2004. Arquivado dende
o orixinal
o 21 de xaneiro de 2012
. Consultado o 25 de xaneiro de 2010
Kużniar-Plota, Małgorzata (30 de novembro de 2004).
"Decision to commence investigation into Katyn Massacre"
(Nota de prensa). Departmental Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation.
Gellately, Robert (2007).
Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe
. Knopf. p.
391
ISBN
1-4000-4005-1
Terror from the Sky: The Bombing of German Cities in World War II
. Berghahn Books. 2010. p.
167.
ISBN
1-84545-844-3
Hempel, Andrew (2000).
Poland in World War II: An Illustrated Military History
. p.
14
ISBN
978-0-7818-0758-6
Harding, Luke (22 de outubro de 2003).
"Germany's forgotten victims"
The Guardian
(Londres)
. Consultado o 21 de xaneiro de 2010
Mueller, J.; Mueller, K. (1999). "Sanctions of mass destruction".
Foreign Affairs
78
(3): 43–53.
JSTOR
20049279
Tannenwald, N. (1999).
"The nuclear taboo: The United States and the normative basis of nuclear non-use"
International organization
53
(3): 433–468.
doi
10.1162/002081899550959
Tyner, James A. (2009).
War, Violence, and Population: Making the Body Count
(1ª ed.). The Guilford Press. p.
49
ISBN
1-6062-3038-7
Evans, Richard J. (2003).
The Coming of the Third Reich
. Penguin Group. pp.
344–345.
ISBN
978-0-14-303469-8
Evans 2005
, p.
81.
Evans 2005
, p.
85.
Evans 2005
, pp.
87–90.
Evans 2005
, p.
90.
Evans 2008
, p.
367.
Ulrich, Herbert (1997).
Hitler's Foreign Workers: Enforced Foreign Labour in Germany under the Third Reich
ISBN
9780521470001
Scherner, Jonas; White, Eugene N. (2016).
Paying for Hitler's War: The Consequences of Nazi Economic Hegemony for Europe
. Cambridge University Press. p.
67.
ISBN
9781107049703
Beyer, John C.; Schneider, Stephen A.
Forced Labour under Third Reich - Part 1
(PDF)
(Informe). Nathan Associates Inc. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 24 de agosto de 2015
. Consultado o 05 de outubro de 2016
Beyer, John C.; Schneider, Stephen A.
Forced Labour under Third Reich - Part 2
(PDF)
(Informe). Nathan Associates Inc. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 03 de abril de 2017
. Consultado o 05 de outubro de 2016
Łuczak, Czesław (1979).
Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce
Polícita civil e económica da Alemaña Nazi na Polonia ocupada
(en polaco)
. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. pp.
136
ISBN
832100010X
Epstein, Catherine A. (2015).
Nazi Germany: Confronting the Myths
. John Wiley & Sons. p.
189
ISBN
9781118294789
Panayi, Panikos (2005).
"Exploitation, Criminality, Resistance. The Everyday Life of Foreign Workers and Prisoners of War in the German Town of Osnabrück, 1939-49"
Journal of Contemporary History
40
(3): 483–502.
JSTOR
30036339
Applebaum, Anne (2003).
Gulag: A History of the Soviet Camps
. Londres: Allen Lane.
ISBN
978-0-7139-9322-6
Herbert, Ulrich (1994). "Labor as spoils of conquest, 1933–1945". En Crew, David F.
Nazism and German Society, 1933–1945
. Routledge. p.
222
ISBN
978-0-415-08239-6
Overy, Richard (2004).
The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia
. W. W. Norton & Company. pp.
568
–569.
ISBN
978-0-393-02030-4
Zemskov, V.N. (1990). "ON THE PROBLEM OF REPATRIATION OF SOVIET CITIZENS, 1944-1951".
ISTORIYA SSSR
(4): 26–41.
Bacon, Edwin (1992). "Glasnost' and the Gulag: New Information on Soviet Forced Labour around World War II".
Soviet Studies
44
(6): 1069–1086.
JSTOR
152330
doi
10.1080/09668139208412066
Ellman, Michael (2002).
"Soviet Repression Statistics: Some Comments"
(PDF)
Europe-Asia Studies
54
(7): 1151–1172.
JSTOR
826310
doi
10.1080/0966813022000017177
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 22 de novembro de 2012
. Consultado o 05 de outubro de 2016
Davidson, Eugene (1999).
The Death and Life of Germany: An Account of the American Occupation
. University of Missouri Press. p.
121.
ISBN
0-8262-1249-2
Stark, Tamás.
Malenki Robot"
– Hungarian Forced Labourers in the Soviet Union (1944–1955)"
(PDF)
Minorities Research
. Consultado o 22 de xaneiro de 2010
"Japanese Atrocities in the Philippines"
American Experience: the Bataan Rescue
. PBS Online. Arquivado dende
o orixinal
o 15 de xaneiro de 2010
. Consultado o 18 de xaneiro de 2010
Tanaka, Yuki (1996).
Hidden Horrors: Japanese War Crimes in World War II
. Westview Press. pp.
–3.
ISBN
978-0-8133-2717-4
Bix 2000
, p.
360.
Ju, Zhifen (2002).
"Japan's atrocities of conscripting and abusing north China draughtees after the outbreak of the Pacific war"
Joint Study of the Sino-Japanese War:Minutes of the June 2002 Conference
. Harvard University Faculty of Arts and Sciences. Arquivado dende
o orixinal
o 21 de maio de 2012
. Consultado o 28 de decembro de 2013
"Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45"
. Library of Congress. 1992
. Consultado o 9 de febreiro de 2007
"Manzanar National Historic Site"
. U.S. National Park Service
. Consultado o 21 de febreiro de 2012
Department of Labour of Canada (24 de xaneiro de 1947).
Report on the Re-establishment of Japanese in Canada, 1944–1946
. Office of the Prime Minister. p.
23.
ISBN
0-405-11266-1
Kennedy 2001
, pp.
749–750
"Relocation and Incarceration of Japanese Americans During World War II"
Japanese American Relocation Digital Archives
. University of California. Arquivado dende
o orixinal
o 26 de abril de 2014
. Consultado o 25 de abril de 2014
Harrison 1998
, p.
3.
Liberman, Peter (1996).
Does Conquest Pay?: The Exploitation of Occupied Industrial Societies
. Princeton University Press. p.
42
ISBN
978-0-691-02986-3
Milward, A. S. (1992) [1977].
War, Economy, and Society, 1939–1945
. University of California Press. p.
138,148.
ISBN
978-0-520-03942-1
Barber, John; Harrison, Mark (2006). "Patriotic War, 1941–1945". En Suny, Ronald Grigor.
The Cambridge History of Russia, Volume III: The Twentieth Century
. Cambridge University Press. p.
232.
ISBN
978-0-521-81144-6
Hill, Alexander (2005).
The War Behind The Eastern Front: The Soviet Partisan Movement In North-West Russia 1941–1944
. Frank Cass. p.
5.
ISBN
978-0-7146-5711-0
Christofferson, Thomas R.; Christofferson, Michael S. (2006).
France During World War II: From Defeat to Liberation
. Fordham University Press. p.
156
ISBN
978-0-8232-2562-0
Skalidakis, Y. (2015). "From Resistance to Counterstate: The Making of Revolutionary Power in the Liberated Zones of Occupied Greece, 1943–1944".
Journal of Modern Greek Studies
33
(1): 155–184.
doi
10.1353/mgs.2015.0000
Pedersen, Bjørn Schreiber; Holm, Adam (1998). "Restraining excesses: Resistance and counter‐resistance in nazi‐occupied Denmark 1940–1945".
Terrorism And Political Violence
10
(1): 60–89.
doi
10.1080/09546559808427444
Nichols, Ralph D. (2015).
Jedburgh Operations: Support To The French Resistance In Eastern Brittany From June-September 1944
. Pickle Partners Publishing. pp.
7–14.
ISBN
9781786254146
Cooper, Leo (2000). "Polish Resistance and Collaboration".
In the Shadow of the Polish Eagle: The Poles, the Holocaust and Beyond
. Palgrave Macmillan UK. pp.
137
-162.
ISBN
978-0-333-99262-3
doi
10.1057/9780333992623_8
Radtke, K. W. (1997). "
Strategic' concepts underlying the so-called Hirota foreign policy, 1933–7". En Ikeo, Aiko.
Economic Development in Twentieth Century East Asia: The International Context
. Routledge. p.
107
ISBN
978-0-415-14900-6
Rahn, Werner (2001). "The War in the Pacific". En Boog, Horst; Rahn, Werner; Stumpf, Reinhard; Wegner, Bernd.
Germany and the Second World War, Volume VI: The Global War
. Clarendon Press. p.
266.
ISBN
978-0-19-822888-2
Harrison 1998
, p.
2.
Bernstein, Gail Lee (1991).
Recreating Japanese Women, 1600–1945
. University of California Press. p.
267.
ISBN
978-0-520-07017-2
Griffith, Charles (1999).
The Quest: Haywood Hansell and American Strategic Bombing in World War II
. DIANE Publishing. p.
203.
ISBN
1-58566-069-8
Overy, Richard (1994).
War and Economy in the Third Reich
. Clarendon Press. p.
26
ISBN
978-0-19-820290-5
British Bombing Survey Unit (1998).
The Strategic Air War Against Germany, 1939–1945
. Frank Cass. p.
84.
ISBN
978-0-7146-4722-7
Lindberg, Michael; Todd, Daniel (2001).
Brown-, Green- and Blue-Water Fleets: the Influence of Geography on Naval Warfare, 1861 to the Present
. Praeger. p.
126.
ISBN
978-0-275-96486-3
Departamento de Asuntos Económicos e Sociais (2005).
World Economic And Social Survey 2004: International Migration
. Economics & social affairs
291
Organización das Nacións Unidas
. p.
23.
ISBN
9789211091472
Dear
Foot 2001
, p.
1006.
Harrison 1998
, pp.
34–5.
Balabkins 1964
, p.
207.
Petrov, Vladimir (1967).
Money and Conquest: Allied Occupation Currencies in World War II
. Johns Hopkins University Press. p.
263
ISBN
978-0-8018-0530-1
Balabkins 1964
, pp.
208, 209.
DeLong, J. Bradford; Eichengreen, Barry (1993). "The Marshall Plan: History's Most Successful Structural Adjustment Program". En Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm; Layard, Richard.
Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today
. MIT Press. pp.
190
, 191.
ISBN
978-0-262-04136-2
Balabkins 1964
, p.
212.
Mills, Nicolaus (2008).
Winning the peace: the Marshall Plan and America's coming of age as a superpower
. Wiley. p.
ISBN
978-0-470-09755-7
Wolf, Holger C. (1993). "The Lucky Miracle: Germany 1945–1951". En Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm; Layard, Richard.
Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today
. MIT Press. pp.
29
, 30, 32.
ISBN
978-0-262-04136-2
Bull, Martin J.; Newell, James L. (2005).
Italian Politics: Adjustment Under Duress
. Polity. pp.
20
, 21.
ISBN
978-0-7456-1298-0
Ritchie, Ella (1992). "France". En Harrop, Martin.
Power and Policy in Liberal Democracies
. Cambridge University Press. p.
23.
ISBN
978-0-521-34579-8
Minford, Patrick (1993). "Reconstruction and the UK Postwar Welfare State: False Start and New Beginning". En Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm; Layard, Richard.
Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today
. MIT Press. p.
117
ISBN
978-0-262-04136-2
Schain, Martin A., ed. (2001).
The Marshall Plan Fifty Years Later
. Palgrave Macmillan.
ISBN
978-0-333-92983-4
Emadi-Coffin, Barbara (2002).
Rethinking International Organization: Deregulation and Global Governance
. Routledge. p.
64.
ISBN
978-0-415-19540-9
Smith, Alan (1993).
Russia and the World Economy: Problems of Integration
. Routledge. p.
32
ISBN
978-0-415-08924-1
Wettig, Gerhard (2008).
Stalin and the Cold War in Europe: The Emergence and Development of East-West Conflict; 1939 - 1953
. Rowman & Littlefield.
ISBN
0-7425-5542-9
Neary, Ian (1992). "Japan". En Harrop, Martin.
Power and Policy in Liberal Democracies
. Cambridge University Press. p.
49.
ISBN
978-0-521-34579-8
Genzberger, Christine (1994).
China Business: The Portable Encyclopedia for Doing Business with China
. World Trade Press. p.
4.
ISBN
0-9631864-3-4
Murphy, Justin D.; McNiece, Matthew A. (2009).
Military Aircraft, 1919-1945: An Illustrated History of Their Impact
. Weapons and warfare series. ABC-CLIO. pp.
ix–xi.
ISBN
9781851094981
Tucker
Roberts 2004
, p.
76.
Levine, Alan J. (1992).
The Strategic Bombing of Germany, 1940–1945
. Westport, CT: Praeger. p.
227
ISBN
978-0-275-94319-6
Brown, Louis; March, Robert H. (2000). "A Radar History of World War II: Technical and Military Imperatives".
Physics Today
53
(10): 82.
Bibcode
2000PhT....53j..82B
doi
10.1063/1.1325205
Gander, Terry (2009).
German 88: The Most Famous Gun of the Second World War
. Pen and Sword. p.
7.
ISBN
9781783374793
Klavans, Richard A.; Di Benedetto, C. Anthony; Prudom, Melanie J. (1997). "Understanding Competitive Interactions: The U.S. Commercial Aircraft Market".
Journal of Managerial Issues
(1): 13–361.
JSTOR
40604127
Ward, Thomas A. (2010).
Aerospace Propulsion Systems
. Singapore: John Wiley & Sons. pp.
247–51.
ISBN
978-0-470-82497-9
Aircraft Carriers: A History of Carrier Aviation and Its Influence on World Events, Volume I: 1909-1945
(2ª ed.). Potomac Books. 2006.
ISBN
978-1574886634
OCLC
933516683
Dear
Foot 2001
, p.
1070-1071.
Tucker
Roberts 2004
, p.
163.
Bishop, Chris; Chant, Chris (2004).
Aircraft Carriers: The World's Greatest Naval Vessels and Their Aircraft
. Silverdale Books. p.
7.
ISBN
1-84509-079-9
Chenoweth, H. Avery; Nihart, Brooke (2005).
Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines
. Main Street. p.
180.
ISBN
1-4027-3099-3
Sumner, Ian; Baker, Alix (2001).
The Royal Navy 1939–45
. Osprey Publishing. p.
25
ISBN
978-1-84176-195-4
Hearn, Chester G. (2007).
Carriers in Combat: The Air War at Sea
. Stackpole Books. p.
14
ISBN
978-0-8117-3398-4
Gardiner, Robert; Brown, David K., eds. (2004).
The Eclipse of the Big Gun: The Warship 1906–1945
. Conway Maritime Press. p.
52.
ISBN
978-0-85177-953-9
Burcher, Roy; Rydill, Louis (1995).
Concepts in Submarine Design
. Cambridge University Press. pp.
15–16.
ISBN
978-0-521-55926-3
Owen 2007
, pp.
94-95.
Owen 2007
, p.
144.
Owen 2007
, p.
154.
Owen 2007
, pp.
159-160.
House, J. M. (1985). "5 - World War II -- The Complexity of Total War, 1942-1945".
Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-century Tactics, Doctrine, and Organization
. DIANE Publishing.
ISBN
9781428915831
Tucker
Roberts 2004
, p.
125.
Dupuy, Trevor Nevitt (1982).
The Evolution of Weapons and Warfare
. Jane's Information Group. p.
231.
ISBN
0-7106-0123-9
Steadman, Kenneth A. (21 de abril de 1982).
The Evolution of the Tank in the U.S. Army
(PDF)
(Informe). United States Army - Combat Studies Institute. pp.
2–10
. Consultado o 21 de maio de 2015
Tucker
Roberts 2004
, p.
108.
Tucker
Roberts 2004
, p.
734.
Cowley, Robert; Parker, Geoffrey, eds. (2001).
Readers Companion Military History
. Houghton Mifflin Company. p.
221
ISBN
978-0-618-12742-9
Willbanks, James H. (2004).
Machine Guns: An Illustrated History of Their Impact
. Weapons and Warfare series. ABC-CLIO. pp.
125
-128.
ISBN
9781851094806
Sprague, Oliver; Griffiths, Hugh (2006).
The AK-47: the worlds favourite killing machine
(PDF)
Control Arms Campaign
(Informe) (
Amnistía Internacional
Iansa
Oxfam
). Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 30 de abril de 2011
. Consultado o 14 de novembro de 2009
Ratcliff, R. A. (2006).
Delusions of Intelligence: Enigma, Ultra, and the End of Secure Ciphers
. Cambridge University Press. p.
11
ISBN
978-0-521-85522-8
Schoenherr, Steven (2007).
"Code Breaking in World War II"
. History Department at the University of San Diego. Arquivado dende
o orixinal
o 09 de maio de 2008
. Consultado o 15 de novembro de 2009
Copeland, B. Jack (2005).
Alan Turing's Automatic Computing Engine: The Master Codebreaker's Struggle to Build the Modern Computer
. Oxford University Press.
ISBN
9780198565932
OCLC
224640979
Copeland, B. Jack (2006).
Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers
. Oxford University Press.
ISBN
9780199578146
Macintyre, Ben (10 de decembro de 2010). "Bravery of thousands of Poles was vital in securing victory".
The Times
(Londres). p.
27.
Erskine, Ralph (2006).
"The Poles Reveal their Secrets: Alastair Denniston's Account of the July 1939 Meeting at Pyry"
Cryptologia
30
(4): 294–305.
doi
10.1080/01611190600920944
Rowe, Neil C.; Rothstein, Hy.
"Deception for Defense of Information Systems: Analogies from Conventional Warfare"
Departments of Computer Science and Defense Analysis U.S. Naval Postgraduate School
. Air University. Arquivado dende
o orixinal
o 23 de novembro de 2010
. Consultado o 15 de novembro de 2009
Macintyre, Ben (2011).
Operation Mincemeat: How a Dead Man and a Bizarre Plan Fooled the Nazis and Assured an Allied Victory
. Broadway Books.
ISBN
978-0307453280
Latimer, John (2001).
Deception in War
. Overlook Press. p.
238
ISBN
978-1-58567-381-0
Jones, Vincent (1985).
Manhattan: The Army and the Atomic Bomb
(PDF)
. Washington, D.C.: United States Army Center of Military History.
OCLC
10913875
. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 07 de outubro de 2014
. Consultado o 06 de outubro de 2016
Ahnfeldt, Arnold Lorentz, ed. (1966).
Radiology in World War II
. Washington, D.C.: Office of the Surgeon General, Department of the Army.
OCLC
630225
Hewlett, Richard G.; Duncan, Francis (1969).
Atomic Shield, 1947–1952
. A History of the United States Atomic Energy Commission. Pennsylvania State University Press. pp.
74–76, 252–253.
ISBN
0-520-07187-5
OCLC
3717478
Holloway, David (1994).
Stalin and the Bomb: The Soviet Union and Atomic Energy, 1939–1956
. Yale University Press. pp.
59
–60.
ISBN
0-300-06056-4
OCLC
29911222
Rojas, R.; Darius, F.; Göktekin, C.; Heyne, G. (2005). "The reconstruction of Konrad Zuse’s Z3".
IEEE Annals of the History of Computing
27
(3): 23–32.
doi
10.1109/mahc.2005.48
Goldstine, H. H.; Goldstine, Adele (1946). "The Electronic Numerical Integrator and Computer (ENIAC)".
Mathematical Tables and Other Aids to Computation
(15): 97–110.
ISSN
0891-6837
doi
10.2307/2002620
Zaloga, Steven (2005).
V-1 Flying Bomb 1942–52
. Osprey Publishing. pp.
-9.
ISBN
978-1-84176-791-8
Dungan, Tracy D. (2005).
V-2: A Combat History of the First Ballistic Missile
. Westholme Publishing.
ISBN
1-59416-012-0
Hartcup, Guy (2011).
Code Name Mulberry: The Planning Building and Operation of the Normandy Harbours
. Pen & Sword Military.
ISBN
978-1848845589
Krammer, A. (1992).
"Operation PLUTO: A Wartime Partnership for Petroleum"
Technology and Culture
33
(3): 441–466.
JSTOR
3106633
Wee, Patricia Hachten; Wee, Robert James (2004).
World War II in Literature for Youth: A Guide and Resource Book
. Scarecrow Press.
ISBN
9780810853010
Holsinger
Schofield 1992
, p.
12.
Holsinger
Schofield 1992
, p.
56.
Holsinger
Schofield 1992
, p.
1.
Flagel, Thomas R. (2012).
The History Buff's Guide to World War II: Top Ten Rankings of the Best, Worst, Largest, and Most Lethal People and Events of World War II
. Sourcebooks, Inc. p.
344.
ISBN
9781402271465
Hustler, David R. (2012).
Basic Guide for World War II Reenacting
. Dorrance Publishing. p.
16.
ISBN
9781434912428
Gregg, Robert; McDonogh, Gary W.; Wong, Cindy H. (2005). "War movies".
Encyclopaedia of Contemporary American Culture
. Routledge. p.
764.
ISBN
9781134719297
Mayer, Geoff (2003).
Guide to British Cinema
. Greenwood Publishing Group. p.
83.
ISBN
978-0-313-30307-4
Pulver, Andrew (17 July 2014).
"Why are we so obsessed with films about the second world war?"
. The Guardian
. Consultado o
7 March
2015
Holsinger
Schofield 1992
, p.
21.
Chambers, John Whiteclay; Culbert, David (1996).
World War II, Film, and History
. Oxford University Press. p.
5.
ISBN
9780199728732
Davies, Adam Lee; Calhoun, Dave; Fairclough, Paul; Jenkins, David; Huddleston, Tom;
Tarantino, Quentin
(2009).
"The 50 greatest World War II movies: part five"
Time Out Magazine
. Arquivado dende
o orixinal
o 16 de xullo de 2014
. Consultado o 20 de outubro de 2016
Insdorf, Annette (2003).
Indelible Shadows: Film and the Holocaust
. Cambridge University Press. pp.
-4, 6, 12, 17, 290.
ISBN
9780521016308
Pollard, T (2002). "The Hollywood war machine".
New Political Science
24
(1): 121–139.
doi
10.1080/07393140220122671
Buttsworth, Sara; Abbenhuis, Maartje M. (2010).
Monsters in the Mirror: Representations of Nazism in Post-war Popular Culture
. ABC-CLIO. pp.
xix–xx.
ISBN
9780313382161
Novick, Peter (2000).
The Holocaust in American Life
. Houghton Mifflin Harcourt. p.
214.
ISBN
9780547349619
Norris, Stephen M. (2 de maio de 2015).
"10 must-see films about World War II"
Russia Beyond The Headlines
. Consultado o 20 de outubro de 2016
Davies, Adam Lee; Calhoun, Dave; Fairclough, Paul; Jenkins, David; Huddleston, Tom;
Tarantino, Quentin
(2009).
"The 50 greatest World War II movies: part six"
Time Out Magazine
. Arquivado dende
o orixinal
o 03 de agosto de 2014
. Consultado o 20 de outubro de 2016
"The 100 Best Films Of World Cinema"
Empire
. 11 de xuño de 2010
. Consultado o 20 de outubro de 2016
Zhang, Yingjin (2016). "War, History, and Remembrance in Chinese Cinema". En Berry, M.; Sawada, C.
Divided Lenses: Screen Memories of War in East Asia
. University of Hawai'i Press. pp.
21–39.
ISBN
978-0-8248-5151-4
Dresser, David (2016). "Under the Flag of the Rising Sun: Imagining the Pacific War in the Japanese Cinema". En Berry, M.; Sawada, C.
Divided Lenses: Screen Memories of War in East Asia
. University of Hawai'i Press. pp.
74–100.
ISBN
978-0-8248-5151-4
Fisher, S. (2011).
"Playing with World War II: A small-scale study of Learning in Video Games"
Loading...
(8): 71–89.
ISSN
1923-2691
Hartup, Phil (7 de abril de 2015).
"When will they stop setting video games in World War II?"
New Statesman
. Consultado o 20 de outubro de 2016
McCarter, Reid (15 de maio de 2014).
"The 10 Best World War II Videogames"
Paste
. Arquivado dende
o orixinal
o 21 de outubro de 2016
. Consultado o 20 de outubro de 2016
Plunkett, Luke (2 de febreiro de 2016).
"The Best Second World War Video Games"
Kotaku
. Arquivado dende
o orixinal
o 23 de outubro de 2016
. Consultado o 20 de outubro de 2016
Véxase tamén
editar
editar a fonte
Wikimedia Commons
ten máis contidos multimedia na categoría:
Segunda guerra mundial
Galicitas
posúe citas sobre:
Segunda guerra mundial
Outros artigos
editar
editar a fonte
Aliados da segunda guerra mundial
Primeira guerra mundial
Dólar de prata do 50 aniversario da segunda guerra mundial
Bibliografía
editar
editar a fonte
Balabkins, Nicholas (1964).
Germany Under Direct Controls: Economic Aspects of Industrial Disarmament 1945–1948
(en
inglés
. Rutgers University Press.
ISBN
978-0-8135-0449-0
Barker, A. J. (1971).
The Rape of Ethiopia 1936
(en
inglés
. Nova York: Ballantine Books.
ISBN
978-0-345-02462-6
Beevor, Antony (1998).
Stalingrad
(en
inglés
. Nova York: Viking.
ISBN
978-0-670-87095-0
Beevor, Antony (2012).
The Second World War
(en
inglés
. Londres: Weidenfeld & Nicolson.
ISBN
978-0-297-84497-6
Bix, Herbert P. (2000).
Hirohito and the Making of Modern Japan
(en
inglés
. Nova York: HarperCollins.
ISBN
978-0-06-019314-0
Collier, Martin; Pedley, Philip (2000).
Germany 1919–45
(en
inglés
. Heinemann.
ISBN
978-0-435-32721-7
Davies, Norman (2006).
Europe at War 1939–1945: No Simple Victory
(en
inglés
. Macmillan.
ISBN
9780333692851
OCLC
70401618
Dear, I. C. B.; Foot, M. R. D., eds. (2001) [1995].
The Oxford Companion to World War II
(en
inglés
. Oxford University Press.
ISBN
978-0-19-860446-4
Eastman, Lloyd E. (1986). "Nationalist China during the Sino-Japanese War 1937–1945". En Fairbank, John K.; Twitchett, Denis C.
The Cambridge History of China, Volume 13: Republican China 1912–1949, Part 2
(en
inglés
. Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-24338-4
Evans, Richard J. (2005).
The Third Reich in Power
(en
inglés
. Nova York: Penguin Group.
ISBN
978-0-14-303790-3
Evans, Richard J. (2008).
The Third Reich at War
(en
inglés
. Londres: Allen Lane.
ISBN
978-0-7139-9742-2
Garver, John W. (1988).
Chinese-Soviet Relations, 1937–1945: The Diplomacy of Chinese Nationalism
(en
inglés
. Oxford University Press.
ISBN
978-0-19-505432-3
Glantz, David M. (11 de outubro de 2001).
The Soviet-German War 1941–45 Myths and Realities: A Survey Essay
(PDF)
. 20th Anniversary Distinguished Lecture at the Strom Thurmond Institute of Government and Public Affairs
(en
inglés
. Clemson University. Arquivado dende
o orixinal
(PDF)
o 17 de xuño de 2011
. Consultado o 16 de outubro de 2016
Glantz, David M. (2002).
The Battle for Leningrad: 1941–1944
(en
inglés
. University Press of Kansas.
ISBN
978-0-7006-1208-6
Harrison, Mark (1998).
The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison
(en
inglés
. Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-62046-8
Holsinger, M. Paul; Schofield, Mary Anne, eds. (1992).
Visions of War: World War II in Popular Literature and Culture
(en
inglés
. Popular Press.
ISBN
9780879725563
Hsu, Long-hsuen; Chang, Ming-kai (1971).
History of The Sino-Japanese War (1937–1945)
(en
inglés
(2ª ed.). Chung Wu Publishers.
ASIN
B00005W210
Jackson, Ashley (2006).
The British Empire and the Second World War
(en
inglés
. Hambledon Continuum.
ISBN
978-1-85285-417-1
Jowett, Phillip S.; Andrew, Stephen (2002).
The Japanese Army, 1931–45
(en
inglés
. Osprey Publishing.
ISBN
978-1-84176-353-8
Keegan, John (1997).
The Second World War
(en
inglés
. Londres: Pimlico.
ISBN
978-0-7126-7348-8
Kennedy, David M. (2001).
Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945
(en
inglés
. Oxford University Press.
ISBN
978-0-19-514403-1
Kershaw, Ian (2001).
Hitler, 1936–1945: Nemesis
(en
inglés
. W. W. Norton & Company.
ISBN
978-0-393-04994-7
Kidner, Frank L.; Bucur, Maria; Mathisen, Ralph; McKee, Sally; Weeks, Theodore R. (2007).
Making Europe: People, Politics, and Culture
(en
inglés
. Cengage Learning.
ISBN
9780618004799
Klooz, Marle; Wiley, Evelyn (1944).
Events leading up to World War II – Chronological History
. 78th Congress, 2d Session – House Document N. 541
(en
inglés
. Director: Humphrey, Richard A. Washington: US Government Printing Office.
Kolko, Gabriel (1990) [1968].
The Politics of War: The World and United States Foreign Policy, 1943–1945
(en
inglés
. Nova York: Random House.
ISBN
978-0-679-72757-6
Liddell Hart, Basil (1977).
History of the Second World War
(en
inglés
(4ª ed.). Londres: Pan.
ISBN
9780330237703
Lightbody, Bradley (2004).
The Second World War: Ambitions to Nemesis
(en
inglés
. Routledge.
ISBN
978-0-415-22404-8
Marston, Daniel (2005).
The Pacific War Companion: From Pearl Harbor to Hiroshima
(en
inglés
. Osprey Publishing.
ISBN
978-1-84176-882-3
Mazower, Mark (2008).
Hitler's Empire: Nazi Rule in Occupied Europe
(en
inglés
. Londres: Allen Lane.
ISBN
978-1-59420-188-2
Michel, Henri (1990).
La segunda guerra mundial. T. I, Los éxitos del eje: septiembre de 1939-enero de 1943
(en
castelán
Akal
ISBN
9788476006207
Michel, Henri (1991).
La segunda guerra mundial. T. II, La victoria de los aliados: enero de 1943-septiembre de 1945
(en
castelán
. Akal.
ISBN
84-7600-620-9
Murray, Williamson (1983).
Strategy for Defeat: The Luftwaffe, 1933–1945
(en
inglés
. Maxwell Air Force Base: Air University Press.
ISBN
978-1-4294-9235-5
Murray, Williamson; Millett, Allan Reed (2001).
A War to Be Won: Fighting the Second World War
(en
inglés
. Harvard University Press.
ISBN
978-0-674-00680-5
Núñez Seixas, Xosé Manoel
(2007).
Imperios de muerte. La guerra germano-soviética, 1941-1945
(en
castelán
. Madrid: Alianza Editorial.
ISBN
9788420648996
O'Reilly, Charles T. (2001).
Forgotten Battles: Italy's War of Liberation, 1943–1945
(en
inglés
. Lexington Books.
ISBN
978-0-7391-0195-7
Overy, Richard (2004).
The Dictators: Hitler's Germany and Stalin's Russia
(en
inglés
. W. W. Norton & Company.
ISBN
0-393-02030-4
Overy, Richard; Wheatcroft, Andrew (1999).
The Road to War
(en
inglés
(2ª ed.). Londres: Penguin Books.
ISBN
978-0-14-028530-7
Owen, David (2007).
Anti-Submarine Warfare: An Illustrated History
(en
inglés
. Seaforth Publishing.
ISBN
9781783468973
Roberts, Geoffrey (2006).
Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953
(en
inglés
. Yale University Press.
ISBN
978-0-300-11204-7
Shirer, William L. (1990) [1960].
The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany
(en
inglés
. Simon & Schuster.
ISBN
0-671-72868-7
Tucker, Spencer C.; Roberts, Priscilla Mary (2004).
Encyclopedia of World War II: A Political, Social, and Military History
(en
inglés
. ABC-CLIO.
ISBN
1-57607-999-6
Weinberg, Gerhard L. (2005).
A World at Arms: A Global History of World War II
(en
inglés
(2ª ed.). Cambridge University Press.
ISBN
978-0-521-85316-3
Wells, Anne Sharp (2013).
Historical Dictionary of World War II: The War against Germany and Italy
(en
inglés
. Scarecrow Press.
ISBN
9780810879447
Wettig, Gerhard (2008).
Stalin and the Cold War in Europe: The Emergence and Development of East-West Conflict, 1939–1953
(en
inglés
. Rowman & Littlefield.
ISBN
978-0-7425-5542-6
Wood, James B. (2007).
Japanese Military Strategy in the Pacific War: Was Defeat Inevitable?
(en
inglés
. Rowman & Littlefield.
ISBN
978-0-7425-5339-2
Zaloga, Steven J. (2002).
Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg
(en
inglés
. Oxford: Osprey Publishing.
ISBN
978-1-84176-408-5
Ligazóns externas
editar
editar a fonte
"World War II Database"
(en
inglés
"Department of History - WWII European Theater"
United States Military Academy - West Point
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 13 de setembro de 2016
. Consultado o 13 de setembro de 2016
"Department of History - WWII Asian Pacific Theater"
United States Military Academy - West Point
(en
inglés
. Arquivado dende
o orixinal
o 14 de setembro de 2016
. Consultado o 13 de setembro de 2016
Segunda guerra mundial
Asia e o Pacífico
Europa
Occidental
Oriental
Mediterráneo
Norte de África
África Oriental
Italia
África Occidental
Atlántico
Norteamérica
Suramérica
Participantes
Aliados
Australia
Bélxica
Canadá
China
Cuba
Checoslovaquia
Dinamarca
Etiopía
Francia
Francia Libre
dende xuño de 1940
Grecia
India
Italia
dende setembro de 1943
Luxemburgo
Holanda
Nova Zelandia
Noruega
Filipinas
Polonia
Suráfrica
Unión Soviética
Reino Unido
Estados Unidos
Iugoslavia
Eixe
Albania
Bulgaria
China
Croacia
Finlandia
Alemaña
Hungría
India Libre
Iraq
Italia
ata setembro de 1943
Xapón
Manchukuo
Filipinas
Romanía
Eslovaquia
Tailandia
Francia de Vichy
Cronoloxía
1939
Polonia
Guerra de Broma
Guerra de Inverno
Atlántico
Changsha
China
1940
Weserübung
Países Baixos
Bélxica
Francia
Armisticio do 22 de xuño de 1940
Inglaterra
Campaña do Deserto
Somalia Británica
Estados Bálticos
Moldavia
Indochina
Grecia
Compass
1941
África Oriental
Iugoslavia
Grecia
Creta
Iraq
Barbarossa
Finlandia
Lituania
Siria e Líbano
Kíiv
Irán
Leningrado
Moscova
Sevastopol
Pearl Harbor
comezo da
Guerra do Pacífico
Hong Kong
Filipinas
Changsha
Malaisia
Borneo
1942
Burma
Changsha
Mar de Xava
Mar do Coral
Gazala
Dutch Harbor
Attu
Kiska
Midway
Rzhev
Blue
Estalingrado
Dieppe
El Alamein
Guadalcanal
Torch
1943
Tunisia
Kursk
Smolensk
Illas Salomón
Attu
Sicilia
Cottage
Baixo Dnipro
Italia
Armisticio de Cassibile
Illas Gilbert e Marshall
Changde
1944
Monte Cassino
Shingle
Narva
Korsun–Cherkassy
Tempest
Ichi-Go
Overlord
Neptune
Normandía
Marianas e Palaos
Bagration
Ucraína Occidental
Liña de Tannenberg
Varsovia
Romanía Oriental
Belgrado
París
Dragoon
Liña Gótica
Market Garden
Estonia
Crossbow
Pointblank
Laponia
Hungría
Leyte
Ardenas
Bodenplatte
Filipinas
Birmania
1945
Vistula–Oder
Iwo Jima
Operación Teardrop
Invasión aliada de Alemaña
Okinawa
Italia
Fronte de Sirmia
Berlín
Checoslovaquia
Budapest
West Hunan
Rendición de Alemaña
Proxecto Hula
Manchuria
Manila
Borneo
Taipei
Hiroshima e Nagasaki
Illas Kuriles
Shumshu
Rendición do Xapón
Aspectos
Xerais
Anschluss
Pacto de Múnic
Pacto Ribbentrop-Molotov
Política de acougo
Guerra aérea da segunda guerra mundial
Blitzkrieg
Lend-Lease
Proxecto Manhattan
Saqueo Nazi
Guerra total
Bombardeos estratéxicos
Consecuencias
Expulsión dos alemáns
Operación
Paperclip
Operación
Osoaviakhim
Operación
Keelhaul
Ocupación aliada de Alemaña
Liña Oder–Neisse
Ocupacións Soviéticas
Romanía
Polonia
Hungría
Estados Bálticos
Ocupación do Xapón
Primeira Guerra de Indochina
Revolución Nacional de Indonesia
Guerra fría
Descolonización
Crimes de guerra
Crimes de guerra Aliados
Crimes de guerra soviéticos
Crimes de guerra británicos
Crimes de guerra dos Estados Unidos
Crimes de guerra alemáns
Crimes de guerra da Wehrmacht
Holocausto
Xuízos de Núremberg
Crimes de guerra italianos
Crimes de guerra xaponeses
Unidade 731
Masacre de Nanjing
Ocupacións de
Alemaña
durante a
segunda guerra mundial
Albania
Austria
(Anschluss)
Bélxica
Bielorrusia
Checoslovaquia
Dinamarca
Estonia
Francia
Grecia
Hungría
Illas da Canle
Italia
Iugoslavia
Letonia
Lituania
Luxemburgo
Noruega
Países Baixos
Polonia
Ucraína
Portal:Segunda Guerra Mundial
Portal:Historia
Control de autoridades
Q362
BNCF
16826
BNE
XX526764
BNF
11996115g
BRE
2335018
EBID
ID
EGU
132642
FAST
1180924
GEA
6627
GEC
0031535
GND
4079167-1
HDS
008927
KulturNav
ID
LCCN
sh85148273
LIR
1129
MAG:
137355542
NDL
00570524
NKC
ph117270
SELIBR
139432
TESF:
world_war_two
Treccani
seconda-guerra-mondiale
TV Tropes
WorldWarII
Identificadores
MeSH
D047789
MeSH
I01.880.735.950.250.984
UMLS
C0681710
Obtido de «
Categoría
Segunda guerra mundial
Categorías agochadas:
Artigos que toda Wikipedia debería ter (máis de 30 kB)
Artigos de calidade
Wikiproxecto 1000 artigos de calidade para alumnado de 12 a 16 anos/Xeografía e historia
Wikipedia:Páxinas que conteñen ligazóns a contido baixo subscrición
Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)
Segunda guerra mundial
Nova sección