Tokpisinšćina – Wikipedija

Tokpisinšćina – Wikipedija
K wobsahej skočić
Z Wikipedije
Tok Pisin
Tokpisinšćina
kraje
Papua-Neuguinea
powědarje
120.000 maminorěcnych, něźi 3-4 miliony drugorěcnych
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija
Kreolska rěc
Bazěrujo na engelšćinje
Tokpisinšćina
pismiki
łatyński alfabet
oficielny status
oficielna rěc
Papua-Neuguinea
rěcne kody
ISO 639
-2:
tpi
ISO 639
-3 (
SIL
):
tpi
Wikipedija
Woglědaj k
wikipediji
w tokpisinšćinje
Pśikład
Wóścenas
Papa bilong mipela
yu stap long heven.
Mekim nem bilong yu i kamap bikpela.
Mekim kingdom bilong yu i kam.
Strongim mipela long bihainim laik bilong yu long graun,
olsem ol i bihainim long heven.
Givim mipela kaikai inap long tude.
Pogivim rong bilong mipela,
olsem mipela i pogivim ol arapela i mekim rong long mipela.
Sambai long mipela long taim bilong traim.
Na rausim olgeta samting nogut long mipela.
Amen.
Tokpisinšćina
(swójske mě
Tok Pisin
) jo
kreolska rěc
Papua-Neuguinea
. Wót lěta 1975 wóna jo jadna z tśich narodnych rěcow w
Papua-Neuguinea
. Dwě dalšnej stej
engelšćina
hirimotuwa rěc
Mimo togo jo drugim kreolskim rěcam pódobna, kaž na pś.
Bislamje
na
Vanuatu
Pijinje
na
Salomonach
Torres Creole
na
Torres Strait
Awstralska
), kótarež su z melaneziskego pidgina nastali.
Mě rěcy
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Słowo Tok-Pisin póchada wót
tok
pisin
. Pśi tom
tok
póchada z engelskego
talk
, wobznamjenjece "rozgrono", ale teke "słowo", zdźělenje" a "rěc".
Pisin
wóznamjenja "
pidgin
" a originalnje póchada wót engelskego
business
. Na rozdźěl wót sugestije mjenja Tok-Pisin njejo pidgin, ale
kreolska rěc
Něga rěc jo měła druge mjenja, a to Melanesiski Pidgin (engelski
Melanesian Pidgin
), Neo-Melanesišćina (engelski
Neo-Melanesian
), Pidginowa Engelšćina (engelski
Pidgin English
) a 'Tok Boi'. Ale něnto 'Tok Pisin' jo akceptěrowane mě rěcy.
Oficialnosć a pśiswójźbne rěcy
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Wóna jo jadna z oficialnych rěcow
Papua-Neuguinea
, z
engelšćinu
hirimotuwej rěcu
), a nejcesćej powědana rěc w městnje. Wužywaju ju w medijach
a kněženju Papua-Neuguinea, lěcrownož mjeńše ako engelšćinu. Někotare bazowe šule wuwucuju w Tokpisinšćinje.
Njewužywaj
Bislamšćinu
ako mě za Tokpisinšćinu. Wónej stej dwě rozdźělnej rěcy, kótarejž pak stej blisko pśiswójźbnej.
Powšykne
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Rěc słužy pśedewšym komunikaciji mjaz pśisłušnikami rozdźělnych rěcnych zgromaźeństwow, ma pak - winacej ako nejwětše Pidgin-rěcy - teke se powyšowacu licbu
maminorěcnych
rěcnikow.
85%
słowoskłada
bazěrujo na
engelskej
rěcy, mjaztym zbytk wobstoj z melaneziskich słowow, ale samo słowa z
nimšćiny
eksistěruju. Rěc ma wjele
narěcow
, kaž na pś. mócnje wót engelšćiny wobwliwowany
Waigani-Pidgin
wokoło
Port Moresby
. Tokpisinšćina se jo z pidginoweje rěcy wuwiła, pśi tom toś te wuwiśe hyšći trajo, dokulaž
maminorěcne
wót wšych rěcnikow hyšći su mjeńšyna. Ale toś ta kupka wjelgin rosćo, pśi comž wjele rěcow z jano małkimi licbami rěcnikow wótemrěju.
Pśikłady:
apinun "wótpołdnjo; wjacor; dobre wótpołdnjo"
misis "běła žona; manźelska"
sik "chóry; chórosć; chóry byś"
haus sik "chórownja"
gude "dobry źeń"
kaikai "jěź; jěsć"
bulut, blut "kšej" (z nimskego
Blut
tenkyu "źěkujom se"
Fonetika
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Fonetika
Tokpisinšćiny jo jadnorjejša ako ta engelšćiny. Eksistěrujo jano 16 konsonantow a 5 wokalow.
Konsonanty
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Labial
Koronal
Palatal
Welar
Glotal
Kluzil
p b
t d
k g
Frikatiwne
(f) v
Nazal
Lateral
Aproksimant
Wibrant
Źož se dwa symbola jawitej, lěwy reprezentěrujo njespiwny konsonant.
/, /
/, a /
/ mógu pak dentalne pak alweolarne konsonanty byś, mjaztym /
/ jo jano alweolarny.
/, /
/, a /
/ mógu w někotarych narěcach pśenazalne byś: /
/, /
/ a /
/.
f v
/ su wót staršych rěcnikow bilabialnje wugronjone: /
ɸ β
/, ale /
/ se cesto wót /
/ njerozeznawa.
W nejwětšych narěcach Tokpisinšćiny, /
/ jo
podótk
(engelski
tap
) abo
klepk
(engelski
flap
).
Wěcej engelski
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
We wugronjenju, kótarež jo wěcej pódobne engelšćinje, eksistěruju dalšne fonemy, a to pśedewšym: /
/, /
/, /
/, /
dʒ
/, /
/, /
/ a /
tʃ
Fonem
Pśikład
Pśikład z pśidatnym fonemom
Wóznam
dʒ
vilis, viles
vilidj
wjas
/, f
pis
fish
ryba
lip
lif
łopjeno
klos
kloudhz
drastwa
tʃ
tisim
tichim
wucyś
dʒ
senis
cheinj
změna; změniś
Wokale
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Tok Pisin ma pěś wokalow, kótarež su wokalam w
Špańšćinje
Japańšćinje
a dalšym pěśwokalnym rěcam pódobne:
Prědny
Centralny
Slězny
Zacynjony
Srjejźny
Wótcynjony
Mimo togo eksistěruju tśi diftongi, a to
ai
au
oi
kaikai
"jěź; jěsć"
haus
"dom, huta"
boi
"słužabnik; gólc"
Wósebnosći pśirownane z Engelšćinu
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Na kóńcach słowow njejsu spiwne konsonanty, tak ze z konsonantow
dž
dz
nastanu konsonanty
. Jano słowo
god
se zda byś wuwześe, ale se wugroni z kóńcnym
Tokpisinšćina
Etymon
Wóznam
bak, bek
engelski
bag
taša
bet
engelski
bed
bilip
engelski
believe
wěriś
bis
engelski
beads
wobšyjk; parle
bris
engelski
bridge
móst
hait
engelski
hide
potajny
jas
engelski
judge
wusud
rot
engelski
road
kurs; droga
Konsonantowe slědy na kóńcach słowow se teke zgubuju. Tu stej dwě warianśe móžnej:
wótpadnjenje
zasunjenje wokala.
Tokpisinšćina
Etymon
Wóznam
akis
engelski
axe
sekera
amaun
engelski
amount
danis
engelski
dance
reja
das
engelski
dust
proch
gip
nimski
Gift
gad
sikis
engelski
six
šesć
Gramatika
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Kaž druge kreolske rěcy tokpisinšćina ma relatiwnje jadnoru gramatiku. Njeeksistěrujo
konjugacija
daniž
deklinacija
Werby
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
W tokpisinšćinje eksistěruju tśi werbowe klasy.
Werby
ze sufiksom (
-im
, z engelskego
him
), kótaryž su
transitiwne
, kaž na pś.
giv
"daś",
givim
"(co/kogo) daś".
Ale někotare werby mógu bźez sufiksa transitiwne byś, kaž na pś.
gat
"měś",
kaikai
"jěsć" (Werb
kaikaim
ma drugi wóznam, a to "kusyś, kusnuś").
Wjele werbow pśecej musy kóńcowku
-im
wužywaś, kaž na pś.
abusim
"měšaś",
ainim
"głaźiś",
askim
"pšašaś se; pšašanje",
baim
"kupiś",
bihainim
"slědowaś",
harim
"słyšaś",
larim
"dowóliś"
Někotare werby mógu z kóńcowku ale teke bźez kóńcowki transitiwne byś, kaž na pś.
bilip
bilipim
"wěriś",
dring
dringim
"piś",
lain
lainim
"wuknuś". Formy bźez kóńcowki
-im
pominaju prepoziciju
long
Někotare werby su z kóńcowku
-im
transitiwne, ale bźez kóńcowki su njetransitiwne, kaž na pś.
boil
"wariś se",
boilim
"wariś";
op
"wótcyniś se",
opim
"wótcyniś",
pait
paitim
"biś".
Werby w póchadnej formje, toś bźez
-im
, kótarež su intransitiwne.
Někotare werby jano bźez kóńcowki wustupuju, kaž na pś.
beten
"bjatowaś",
dai
"mrěś",
go
"hyś",
kam
"pśiś",
krai
"drěś se; kśikaś; blariś se",
ran
"gnaś" (Transitiwny werb
ranim
ma drugi wóznam, a to "góńtwowaś; pśegónjowaś").
Wjele werbow móžo teke z kóńcowku
-im
wustupowaś a su pótom transitiwne, kaž na pś.
bruk
"łamaś se",
brukim
"łamaś";
hait
"chowaś se",
haitim
"chowaś".
Pomocne werby.
Pśi někotarych werbach intransitiwna forma złožku pódwójujo, mjaztym až se toś te pódwójenje pśi wótwóźonej formje na
-im
njestawa. Na pś.
lukluk
"kukaś, glědaś";
lukim
"wiźeś",
toktok
"powědaś z někim";
tokim
"powědaś kogo wó com".
Wjele werbowych zdonkow góźi se ze sufiksom abo bźez sufiksa wužywaś.
Intransitiwny
Pśełožk
Transitiwny
Pśełožk
Mi save rait.
Mi inap rait.
Móžom pisaś.
Mi save raitim pas.
Mi inap raitim pas.
Móžom list pisaś.
Em i rit.
Wón/Wóna cyta.
Em i ritim buk.
Wón/Wóna knigły cyta.
Wara i boil pinis.
Wóda se jo wariła.
Meri i boilim wara pinis.
Žona jo wódu wariła.
Mi lukluk.
(Ja) glědam.
Mi lukim yu. // Mi lukim bikpela man.
Wiźim śi. // Wiźim wjelikego muža.
Mi giv.
Dam.
Mi givim kaikai long meri.
Dam žonje jěź.
Mi kat.
Rěžom.
Mi katim prut.
Rěžom płod.
Wjele werbow ma jano transitiwnu formu z kóńcowku -im.
Transitiwny
Pśełožk
Komentar
askim
pšašaś se; pšašanje
Teke substantiw móžo byś.
kisim
braś, wześ; dostaś
pilim
cuś; dotyknuś (se)
putim
połožyś, lagnuś; scyniś
salim
pśedaś // słaś, pósłaś
Za pśełožk
słaś
se alternatiwnje warianta
salim i go
wužywa.
yusim
wužywaś
Někotare transitiwne werby na
-im
bazěruju na drugich słownych družynach, kaž na pś. substantiw, adwerb, adjektiw.
Słowne družyna
Baza forma
Pśełožk
Transitiwny werb
Pśełožk
adwerb
bek
slědk
bekim
mytowaś; narownaś, narownowaś;
wrośiś, wrośaś
adwerb
bihain
pó (+ lokatiw)
bihainim
slědowaś; napódobniś
substantiw
bilip
wěra
bilipim
wěriś
substantiw
brum
chóžyšćo
brumim
cysćiś, rěšyś
adjektiw
daun
dłymoki
daunim
póbiś, dobyś; dołoj pušćiś/pušćaś
substantiw
kom
cesak
komim
cesaś
substantiw
kot
sudnistwo, sud; wusud
kotim
pśeskjaržyś; wobśěžkaś se; zasuźiś
substantiw
lait
swětło
laitim
zapaliś
substantiw
win
dych, wódych; powětš; wětš
winim
wěś, duś
substantiw
win
dobyśe
winim
póbiś, dobyś; pśetrjefiś
Wótergi zmóžnja kóńcowka
-im
mjaz słowami rozeznawaś, kótarež by howacej homonymy byli.
Słowne družyna
Forma bźez sufiksa
Pśełožk
Transitiwny werb
Pśełožk
substantiw
het
głowa; głowny
hetim
gramowaś; zajśpiś // z głowu zabuchnuś
adjektiw
holi
swěty
holim
źaržaś
substantiw
kari // kar
curry // awto
karim
wutraś; póroźiś, póroźowaś;
njasć, nosyś
adjektiw
kol, kolpela
zymny
kolim
wołaś
Partikla
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Pó pronomeny za 3. wósobu w singularje, wše wósoby w pluralu a pó substantiwje ako subjekt musy partikla
staś. W prědnej a drugej wósobje singulara se nigdy njewužywa. W Engelšćinje se
predicate marker
mjenjujo.
Pó slědujucych słowach se partikla
móžo wuwóstajaś:
mipela
yupela
ken
laik
. Partikla pśed partiklu
no
stoj, kótaraž markěrujo negaciju.
Wótergi se partikla
ako formu werba "byś" pśełožyś.
Bźez partikle
Pśełožk
Z partiklu
Pśełožk
Pozitiwne sady
Mi kam. // Yu kam.
Pśidu. // Pśiźoš.
Em i kam.
Wón/Wóna pśiźo.
Mi kaikai. // Yu kaikai.
(Ja) jěm. // (Ty) jěš.
Ol i kaikai.
Wóni jěźe.
Mi wok. // Yu wok.
(Ja) źěłam. // (Ty) źěłaš.
Tom i wok.
Tom źěła.
Mipela go. // Yupela go.
Źomy. // Źośo.
Mipela i go. // Yupela i go.
Źomy. // Źośo.
Sip i longpela.
Łoź jo dłujka.
Negatiwne sady
Mi no kam. // Yu no kam.
Njepśidu. // Njepśiźoš.
Em i no kam.
Wón/Wóna njepśiźo.
Mi no kaikai. // Yu no kaikai.
(Ja) njejěm. // (Ty) njejěš.
Ol i no kaikai.
Wóni njejěźe.
Mi no wok. // Yu no wok.
(Ja) njeźěłam. // (Ty) njeźěłaš.
Tom i no wok.
Tom njeźěła.
Mipela no go. // Yupela no go.
Njejźomy. // Njejźośo.
Mipela i no go. // Yupela i no go.
Njejźomy. // Njejźośo.
Sip i no longpela.
Łoź njejo dłujka.
Partikle za casy
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Dokulaž konjugacija felujo, za casy se partikle wužywaju. Pozicija partikle
wótwisujo wót wužywaneje partikle za cas. Stoj toś pśed
bin
, ale pó
bai
Cas
Partikla
Pśikład
Pśełožk
preteritum
bin
Mi bin go.
(Ja) źěch. / (Ja) som šeł/šła.
Em i bin slip.
Wón/Wóna jo spał(a).
perfekt
pinis
Mi go pinis.
(Ja) som šeł/šła.
Ol i slip pinis.
Woni/Wóni su spali.
futur
bai
Mi bai go.
(Ja) pójdu.
Man bai i wok tumora.
Muž buźo witśe źěłaś.
Bai
(abo dłujka warianta
baimbai
) cesto samo stoj pśed subjektom, kaž na pś.
Bai mi save.
"(Ja) budu wěźeś."
Baimbai em i kaikai kek.
"Wón/wóna buźo tykańc jěsć."
Pśeběgowa forma
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Za pśeběgowu formu prezensa su styri móžnosći:
z postponowanym słowom
i stap
Pikinini i kaikai i stap.
"Źiśe rowno jě."
ze zachopjonym słowom
stap
Mi stap kaikai kek
. "Rowno jěm tykańc."
Pikinini i stap kaikai kiau.
"Źiśe rowno jě jajko."
ze slědujucym
nau
Papa i slip nau.
"Nan něnto spi."
ze zachopjonym
wok long
Mi wok long drilim hul bilong skru i go insait bihain.
"Wjerśim rowno źěru za šrubu zasajźony pó tym."
Samo jo móžno kombinacija, kaž na pś. z
i stap
nau
Jon i wok i stap nau.
"Jon rowno źěła." (Tu
stap
slědujo głownemu werboju.)
Postponowane
i stap
se móžo z wurazom zachadnosći kombiněrowaś.
Asde pikinini i rait i stap.
"Cora jo źiśe pisał."
Mi bin slip i stap.
"Som rowno spał."
Modalne werby
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Tokpisinšćina ma někotare modalne werby.
Werb
Wóznam
Etymologija
Pśikład
Pśełožk
laik
rady cyniś
engelski
like
Man i laik wok.
Muž rady źěła.
zwuconosć
portugiziski
saber
Wokboi i save wok long fonde.
Źěłaśeŕ źěła na stwórtkach.
ken
směś
engelski
can
Meri i ken wok.
Žona smějo źěłaś.
mas
musaś
engelski
must
Emi i mas wok.
Wón/Wóna musy źěłaś.
inap
móc
engelski
enough
Jon inap wok.
Jon móžo źěłaś.
Stoj snaź fonologiskeje formy dla (
inap
inap
) bźez partikle
. Ale pśi negaciji se partikla
wužywa.
Kopula
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Eksistěruju tśi móžnosći werb
byś
do tokpisinšćiny pśełožyś.
Ga by se měł substantiw bliže póstajiś, se partikla
wužywa. Na pś.
Ol pik i enimal.
"Swinje su zwěrjeta."
Jolic wó tuchylny staw źo, to se słowo
stap
wužywa. Na pś.
Mi stap we?
"Źo som?",
Yu stap long haus.
"Sy w domje.",
Mi stap gut.
"Wjedu derje."
Jolic wó pśitomnosć abo eksistencu wót něcogo źo (nimski
da ist; es gibt
), to se werb
gat
wužywa. Na pś.
I gat wanpela pukpuk long riva.
"Eksistěrujo krokodil w rěce."
Adwerbowe sufikse
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Někotare werbowe afikse se mógu wužywaś, aby dalše werby twóriś.
an
engelski
on), na pś.
goan
"pókšacowaś; dalej hyś"
ap
engelski
up), na př.
kamap
"pśiś; schadaś (słyńco); zachopiś; se jawiś; rosć";
goap
"lězć"
aut
engelski
out), na př.
kamaut
"wen pśiś, wujś"
daun
engelski
down), na př.
sindaun
"sejźeś; wóstaś; bydliś; tudy/tam byś"
awe
ewe
owe
engelski
away), na př.
tekewe
"pšec wześ; wótwónoźeś";
ranawe
ranowe
ronowe
"wuběgnuś, wuběgaś; "
Někotare werby ze sufiksom
-ap
-aut
abo
-ewe
mógu tež
-im
wopśimjeś.
Někotare werby wopśimjeju dwójce sufiks -
im
litimapim
engelski
to lift) "zwigaś, zwignuś"
pulimapim
"laś"
Wětšyna werbow z takim sufiksom jano raz kóńcowku -
im
wužywa.
bagarapim
"nicyś, kóńcowaś"
goapim
"lězć"
pulapim
"połniś"
Pronomeny
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Wósobowe pronomeny
Tokpisinšćina ma tśi wósoby, kótarež
genuse
njerozeznaju.
Gramatiska wósebnosć tokpisinšćiny stej dwě formje pśi wósobowem pronomenje 1. wósoby w dualu a pluralu, a to ekskluziwna a inkluziwna forma.
ekskluziwna forma:
Mipela i save
(Znajomy. - Ale jano kupka, za kótaruž rěcnik powěda, to znajo.)
inkluziwna forma:
Yumi save
(Znajomy. - A kupka, za kótaruž rěcnik powěda, a teke ta, ku kótarejž wón powěda, to znajo.)
Paradigma wariěrujo we wótwisnosći wót lokalnych rěcow;
dual
jo wšedny,
trial
wšak mjenjej. Nejwětšy inwentar pronomenow tokpisinšćiny jo:
Singular
Dual
Trial
Plural
1. ekskluziwny
mi
(I)
mitupela
(wón/wona a ja)
mitripela
(wobej a ja)
mipela
(wóni a ja)
1. inkluziwny
yumitupela
(ty a ja)
yumitripela
(mój a ja)
yumipela / yumi
(wy a ja)
2.
yu
(ty)
yutupela
(wej)
yutripela
(wy tśi/tśo)
yupela
(wy styri/styrjo abo wěcej)
3.
em
(wón/wóna)
tupela
(wónej)
tripela
(wóni tśo/wóni tśi)
ol
(woni styrjo/wóni styri abo wěcej)
Posesiwne pronomeny
Posesiwne pronomeny se wugronje z doprědka stajonym słowom
bilong
na slědujucem wašnju:
10
haus bilong mi
"mój dom"
dok bilong em
"jogo pjas"
Demonstratiwne pronomeny To a tamne
Ako demonstratiwne pronomeny se slědujuce słowa wužywaju, jolic wó bliskosć źo:
hia
11
"toś ten, toś ta, toś to"
Pukpuk hia i gat bikpela tit.
12
13
14
"Toś ten krokodil ma wjelike zuby."
em hia
11
15
"toś ten, toś ta, toś to"
em pusi hia i gat pikinini.
"toś ta kócka ma młode."
dispela
11
15
"toś ten, toś ta, toś to"
dispela dok i gat longpela ia.
"toś ten pjas ma dłujkej wušy."
Pśi dalokosći se wužywa:
em ... long hap
"wóny, tamny"
11
Em pusi long hap kaikai liklik rat.
"Tamna kócka žerjo myš."
Jolic dalokosć njejo wažna, pótom se wužywa:
em
"to"
15
"(toś) to"
W pluralu wšak se slědujuce formy wužywaju:
ol ... hia "te"
11
Ol dok hia i kraim, ol dok long hap i slip.
"Toś te psy łaju, tamne psy spě."
ol ... long hap "wóne, tamne"
11
em ol
15
"toś te"
Mimo togo eksistěrujotej slědujucej pronomena:
em tasol
15
""
diskain
15
dispela kain
16
"taki"
Refleksiwny pronomen
Njejo wopšawdny refleksiwny pronomen. Město togo se
yet
pó wósobowem pronomenje wužywa.
17
mi yet
yu yet
atd.
17
Yu mas lukautim em olsem yu save lukautim yu yet.
"Musyš na nim glědaś, tak glědam na sebi."
Pśi někotarych werbach se reduplikacija wužywa.
Ol i mas waswas gut wantaim wara na sop.
"Wóni se muse derje z wódu a mydłom myś."
W někotarych regionach se wužywa
bilong
z personalnym pronomenom.
17
Mi no katim yu, bilong yu katim yu.
"Ja njejsom tebje rězał, sy sebje rězał."
Reciprokny pronomen
W Tokpisinšćinje su rozdźělne móžnosći pśełožyś "jaden drugego/drugemu/na drugego/na drugem".
Jadna warianta jo reduplikacija werba.
18
Tupela i paitim-paitim. "Wónej bitej."
Druga warianta su kombinacije wósobowego pronomena ze słowom "yet".
14
tupela yet
yumi yet
mi(tu)pela yet
Na pś.
mitupela i lukim mitupela yet
"(mój) wiźimej jaden drugego"
Pšašajuce słowa
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
W Tokpisinšćinje su jano někotare pšašajuce słowa, z kótarychž někotare su pronomeny, někotare su adjektiwy abo adwerby.
husat
wanem man
"chto, kogo"
husat man
"chto"
husat ol man
"chto (pl.)"
bilong husat
"ceji"
wanem
"co; kótary ..."
wanem samting
"co"
wanem kain
"kaki"
bilong wanem
watpo
wai
hausat
"cogodla"
long wanem hap
"źo"
long wanem as
"z kótareje pśicyny"
olsem wanem
hau
"kak"
wataim
wanem taim
"ga, gdy"
long wanem taim
"ku kótaremu casoju?"
we
"źo"
hamas
haumas
hamani
"(kak) wjele"
hamas taim
"kak cesto"
Substantiwy
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Substantiwy
pady
genusy
njamaju. Za
plural
słowo
ol
pśed tym stoj, jolic tam numeral njestoj.
Singular
Pśełožk
Plural
Pśełožk
Mi lukim dok.
Wiźim psa.
Mi lukim ol dok. // Mi lukim foapela dok.
Wiźim psy. // Wiźim styri psy.
Wanpela meri
Jadna žona
Tupela meri
Dwě žonje
Jolic coš substantiw pó roźe rozeznawaś, móžoš za muske stwórjeńko słowo
man
a za žeńske stwórjeńko słowo
meri
wužywaś. Wobej słowje pśecej slědujotej a twóritej nominalnu frazu.
Pukpuk meri i kaikai wanpela dok man.
"Žeński krokodil jo žrał muskego psa."
pikinini man
"syn"
pikinini meri
"źowka"
paul man
"kokot"
paul meri
"kokoš, kura"
Zestajenje
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Eksistěrujotej dwa typa zestajanych substantiwow.
Rozdźělone pisane su
Pó Mihalic wóni njejsu wopšawdne zestajanki, ale nominalne frazy.
Substantiw
Pó słowje
Wóznam
skin diwai
kóža
bom
škóra
masta kot
kněz
sud/pšawo
pšawiznik
kot ren
płašć
dešć
dešćowy płašć
bokis diwai
kašćik
drjewo
drjewjany kašćik
dua ain
wrota
zelezo
zelezne wrota
haus kapa
dom
blach
dom z blachowym kšywom
mit sol
měso
sol
wósolona/nasolona měso
rum slip
śpa
spaś/spanje
spańska śpa; spańska rumnosć; lěgarnja
haus lotu
dom
nabóžnina; bjatowaś
cerkwja
haus pepa
dom
papjera; dokument
amt; běrow
Gromadu pisane su
Pó Mihalic jano wóni su wopšawdne zestajanki. Drugi źěl pótom jo substantiw, mjaztym až prědny móžo k rozdźělnych słownej družynje słušaś.
Substantiw
Pó słowje
Wóznam
sikman
chóry
cłowjek
chóry (cłowjek); pacient
skulboi
šula
gólc
wuknik
skulrum
šula
rumnosć
šulowa rumnosć
wokboi
źěło
gólc
źěłaśeŕ
Wótergi rezultěrujuce słowo samo substantiw wěcej njejo.
Substantiw
Pó słowje
Wóznam
kwiktaim
spěšny, malsny
cas
skóro
Adjektiwy
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Adjektiwy
cesto maju sufiks
-pela
(z engelšćiny "fellow"), gaž substantiwy modificěruju; wuwześe jo
liklik
"małki".
Liklik
da se teke ako
adwerb
z wóznamom "pitśku" wužywaś, kaž na pś.
dispela bikpela liklik ston
, "toś ten pitśku wjeliki kamjeń".
Adjektiwy z jadnozłožkowym zdonkom, kaž na pś.
gut
bik
nais
, se zwětšego z kóńcowku
-pela
jawje a stoje pśed substantiwom, kótaryž maju wopisowaś.
19
bikpela haus
"wjeliki dom" (ale
bikpela bilong haus
"wjelikosć doma"
naispela meri
"dušna/šikwana žona"
strongpela man
"mócny muž"
Jolic se ako predikat wužywaju, pótom formy ze sufiksu abo bźez sufiksa
-pela
su móžne.
19
Dispela rot i sot.
"Toś ta droga jo krotka."
Dispela rot i sotpela.
Jano někotare njepšawidłowne jadnozłožkowe adjektiwy se bźez kóńcowki
-pela
wužywaju. Źaseś z tych se ako participy zachadnosći pśełožuju, mjaztym až 17 jo wšedne adjektiwy. Jolic se ako atributy wužywaju, pótom wóni slěduju pótrjefjony substantiw.
20
ples hait
"schowane městno"
han kais
"lěwa ruka"
Adjektiwy z wěcejzłožkowym zdonkom, kaž na pś.
nogut
"špatny",
redi
"gótowy", se pśecej bźez kóńcowki
-pela
jawje a normalnje stoje pó substantiwje, kótaryž maju wopisowaś.
21
taim nogut
"špatne wjedro"
skulboi orait
"spokojny wuknik"
Jano někotare adjektiwy, kaž na pś.
liklik
"małki" stoj pśed substantiwom.
21
liklik haus
"mały dom"
lapun papa
"póstaršy muž"
Stopnjowanje
Za stopnjowanje se słowje
moa
(za
komparatiw
) a
long ol
(za
superlatiw
) wužywatej, kótarejž adjektiwoju slědujotej.
liklik
"mały"
liklik moa
"mjeńšy"
liklik long ol
"nejmjeńšy"
Ale eksistěrujotej dwě wuwześi, a to słowje
planti
"wjele" a
hanggre
"głodny", kótarejž se za superlatiw słowo
tumas
wužywatej (wóno howacej wóznamjenja "wjelgin", kaž na pś.
liklik tumas
"wjelgin mały").
hanggre
"głodny"
hanggre moa
"głodnjejšy"
hanggre tumas "nejgłodnjejšy"
Pśirownanje
Za pśirownanje se słowo
olsem
wužywa.
Ples hia na ples long hap olsem i nogut.
"Toś ta wjas a tamna wjas stej jadnak špatnej."
Mi gat bigpela moa pik olsem yu gat.
"Mam wětšu swinju ako ty (maš)."
Adwerby
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Adwerby
se wót adjektiwow pśez to rozeznawaju, až kóńcowka
-pela
felujo. Mimo togo stoje pó werbje.
Em i strongpela man, em i wok strong.
"Wón jo mócny muž, wón mócnje źěła."
Gutpela buk hia. Em i peim gut.
"To jo dobre knigły. Pśedawa se derje."
Prepozicije
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Eksistěrujotej jano dwě wopšawdnej
prepoziciji
bilong
(z "belong"), kótaraž wóznamjenja "wót" abo "za" (toś pśiswójźbnosć, wobsejźeństwo, swójstwo), a
long
, kótaraž wóznamjenja wšo wuškowne. Někotare
frazy
se ako prepozicije wužywaju, kaž na pś.
long namel (bilong)
, "srjejź, wósrjejź".
long
Pśikład
Dolnoserbska prepozicija
Pśełožk
i siutim long spia
z (+ instrumental)
stśělaś z kopim
i go long rot
na (+ lokatiw); pó (+ lokatiw)
hyś na droze; hyś pó droze
i stap long tebol
na (+ lokatiw)
byś na bliźe
i kam long Siamani
z (+ genitiw)
pśiś z Nimskeje
Móžo se teke ze substantiwami kombiněrujaś.
Pśikład
Pśełožk
Kompleksna prepozicija
Pśełožk
aninit long taunam
pód seśu pśeśiwo moskitam, pód moskitowej seśu
aninit long
pód (+ instrumental)
antap long paia
nad wognjom
antap long
nad (+ instrumental)
gaden arere long haus
rola/póla pódla doma
arere long
pódla (+ genitiw); podłu (+ genitiw)
13
arere long rot
pódla drogi
ausait long penalti eria
zwenka šesnasćometerskego ruma
autsait long
zwenka (+ genitiw)
rum baksait long bikpela laplap
rum slězy gardiny/zapowjeska
baksait long
slězy (+ genitiw), za (+ lokatiw)
bihain long
slězy (+ genitiw), za (+ instrumental); pó (+ lokatiw)
i stap insait long haus
byś znutśika doma, byś w domje
insait long
znutśika (+ genitiw), w (+ lokatiw)
graun insait long mak
areal znutśika kolikow/słupow
bus klostu long nambis
lěs/góla blisko pśibrjoga/brjoga
klostu long
blisko (+ genitiw); podłu (+ genitiw)
13
banis namel long tupela rum
sćěna/murja mjaz dwěma rumoma
namel long
mjaz (+ instrumental); srjejź/wósrjejź (+ genitiw)
namel long gaden
srjejź zagrody
namel long 6 mun na 12 mun
mjaz šesć a dwanasćo mjasecami
paslain long bal i kamap
pśed pśiducym balom, pśed balom, kótaryž pśiźo
paslain long
pśed (+ instrumental)
raun long haus sel
wokoło stana
raun long
wokoło (+ genitiw)
bilong
Pśikład
Dolnoserbska prepozicija
Pśełožk
Brata bilong mi i lukim bilong kaikai.
; za (+ instrumental)
Mój bratš za jěźu pyta.
Em i brata bilong mi.
Wón jo mój bratš.
Wóna teke móžo funkciju jadneje konjunkcijow "aby"; "dokulaž" měś.
Em i kam bilong lukim yupela.
aby
Wón/Wóna pśiźo, aby was wiźał(a).
Liklik pikinini i krai bilong no gat kaikai.
dokulaž
Małe źiśe źerjo, dokulaž jěź njama.
To jo ekwiwalent serbskego posesiwnego pronomena.
Konjunkcije
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Eksistěruju konjunkcije
na
"a",
"abo",
sapos
"jolic" a
tasol
"ale; jano; jolic".
na
wanpela meri na tupela pikinini
"jadna žona a dwě góleśi"
tupela man o tripela man
"dwa muža abo tśo muže"
sapos
Sapos mi hanggre, mi mas kaikai.
"Jolic som głodny, musym jěsć."
tasol
Jolic stoj na zachopjeńku sady, to wóznamjenja "ale; jolic", mjaztym až na kóńcu sady abo pó někakem słowje
tasol
"jano" wóznamjenja.
Tasol tupela pikinin i no laik kaikai.
"Ale dwě góleśi njocotej jěsć."
Mi save tok Pisin liklik tasol.
"Móžom jano mało Pidgin powědaś."
Pśirownaj teke
Mipela tasol i kaikai mango.
"Jano my jěmy mango."
Mipela i kaikai mango tasol.
"Jěmy jano mango."
Numerale
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Tokpisinšćina ma numerale z engelšćiny, ale cesto wužywa kóńcowku
-pela
Cyfra
Tokpisinšćina
Pśikład
Pśełožk
11-20
11-20 z engelskeje
10-100
10-100 z engelskeje
wan, wanpela
wanpela pikinini
jadne źiśo
wanpela ten wan
ileven
wanpela ten
tu, tupela
tupela buk
dwě knigłow
wanpela ten tu
twelve, twelpela
tupela ten
twenti, twentipela
tri, tripela
tripela meri
tśi žony
wanpela ten tri
tetin, tetinpela
tripela ten
teti
foa, fopela
fopela pusi
styri kócki
wanpela ten foa
fotin
fopela ten
foti
faiv, faivpela
faivpela dok
pěś psow
wanpela ten faiv
fiftin
faivpela ten
fifti
sikis, sikispela
sikispela fail
šesć datajow
wanpela ten sikis
sikistin
sikispela ten
sikisti
seven, sevenpela
sevenpela de
sedym dnjow
wanpela ten seven
seventin
sevenpela ten
seventi
et, etpela
etpela man
wósmjo mužojo
wanpela ten et
etin
etpela ten
eti
nain, nainpela
nainpela diwai
źewjeś bomow
wanpela ten nain
naintin
nainpela ten
nainti
10
ten, tenpela
tenpela yia
źaseś lět
tupela ten
twenti, twentipela
wan handet
Dalšne licbniki su:
tausen
"tysac" (na pś.
tu tausen
"2 tysac",
tu tausen wanpela ten wan
"2011") a
milien
"milion" (na pś.
tu milien
"2 miliona").
22
14
Dalšne pśiznamjenja
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Reduplikacija
jo wjelgin běžna w tokpisinšćinje, mjaztym až móžo rozdźělne funkcije měś. Pó Nose, Masahiko wóna jano rědko pokazujo plural a wariaciju.
23
Rozdźělne werby mógu reduplikowaś aby wugroniś wóspjetowanje, pókšacowanje abo něco pódobne, ale nic wše.
23
Semantiske efekty reduplikacije, pó Nose, Masahiko
23
Jadnozłožkowe
słowo
Wóznam
Etymon
Dwójozłožkowe
słowo
Wóznam
pokazujo plural
kain
23
družyna
engelski
kind
kainkain
23
rozdźělne družyny wót
wil
23
koło
engelski
wheel
wil-wil
23
kólaso
wjelerakosć
kala
23
barwa"
engelski
color
kala-kala
23
wjelebarwny, pyšny
mak
23
znamješko, markěrowanja
engelski
mark
mak-mak
23
pyšny
intensiw
abo
iteratiw
(Nose, Masahiko mjenjujo to engelski
repetitive and continuous aspect
23
danis
23
rejowaś
engelski
dance
danis-danis
23
pókšacowaś rejowanje
luk
kukaś, kuknuś
engelski
look
lukluk
glědaś, wiźeś
oltaim
23
pśecej
engelski
all the time
oltaim-oltaim
23
pśecej, wěcnje; permanentnje
paitim
23
biś
engelski
fight
pait-paitim
23
stawne biś
tok
zdźělenje, słowo; powědaś, groniś
engelski
talk
toktok
diskusija, rěc
připadnosć a wzajomnosć
hait
23
schowaś
engelski
hide
hait-hait
23
schowaś na rozdźělnych městnach
pilai
23
graś
engelski
play
pilai-pilai
23
stawnje graś
was
23
myś
engelski
wash
waswas
23
myś se
wobija se
homonymiju
kaž na pśikład:
Jadnozłožkowe
słowo
Wóznam
Etymon
Dwójozłožkowe
słowo
Wóznam
Etymon
kus
kašel; pśezymnjenje; wuchytk, charchel
engelski
kuskus
sekretaŕ, sekretarka
// bomowy kenguru
malayziski
kuskus
lap
smjaśe; se smjaś
engelski
laugh
laplap
material za drastwu
lik
źěra; pśepušćiś wódu
engelski
leak
liklik
małki; pitśku
awstroneziski
ikilik
mat
mata
engelski
mat
matmat
row
awstroneziski
pis
ryba
engelski
fish
pispis
lulaś, scaś
engelski
piss
sip
łoź
engelski
ship
sipsip
wójca
engelski
sheep
Změna słowneje družyny
Změna słowneje družiny z reduplikaciju, po Nose, Masahiko
23
Jadnozłožkowe
słowo
Wóznam
Etymon
Dwójozłožkowe
słowo
Wóznam
sing
23
spiwaś
engelski
sing
sing-sing
23
tradicionalny festiwal
ting
23
ideja, měnjenje
engelski
think
ting-ting
23
mysliś
Někotare z toś tych pśiznamjenjow póchadaju wót zgromadnych gramatiskich normow
Awstroneziskich rěcow
- lěcrownož zwětšego w zjadnorjonej formje. Druge pśiznamjenja wšak, kaž ako słowoslěd, su engelšćinje wěcej pódobne.
Słowoskład
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Słowoskład wopśimjejo słowa rozdźělnego póchada, a to pó něźi 85
% z
engelšćiny
, a zbytk z melanesiskich rěcow,
malajišćiny
portugišćiny
nimšćiny
Informacije wó póchaźe słowow
Słowo
Wóznam
Etymon
Komentar
Z engelšćiny
ai
wócko, woko
eye
Na rozdźěl wót engelšćiny
ma teke dalšne wóznamy.
ain
zelezo, stal
iron
ainim
głaźiś
+ sufiks
-im
ais
lod
ice
bagarapim
bóleś; znicyś, kóńcowaś
bugger up
him
bata
butra
butter
bruk
łamaś; se łamaś
broken
kisim
dostaś; wześ, braś; pśiwześ, pśimaś, pśijaś
catch him
meri
žona
Mary
mi
ja
me
sapos
jolic
suppose
yu
ty
you
Na rozdźěl wót engelšćiny se
jano w
singularje
wužywa.
Z malajišćiny
binatang
insekt; wirus
binatang
'Tier, Vieh'
24
25
Z malajišćiny
sayor
zelenina
sayur
24
susu
mloko; nadro
susu
24
Z melanesiskich rěčow
balus
gołub; lětadło
balus
'airplane'
26
(lětadło),
balu
'pigeon'
27
(gołub)
Z Tolai-rěcy
bung
zmakanje; wiki; zmakaś
bung
'market'
26
(wiki)
diwai
bom; drjewo
davai
'wood, tree'
26
(drjewo, bom)
kiau
28
jajko; cybula; jajo (muža)
kiau
'egg'
26
(jajko)
kumul
28
paradiziski ptašk
kumul
'bird of paradise'
29
(paradiziski ptašk)
lapun
28
stary
liklik
małki; pitśku
ikilik
'little'
26
(małki)
palai
28
jašćerica
dinau
dług; póžycowaś (se(bje)) pjenjeze
dinau
'debt'
30
(dług)
Z fidžišćiny
Z nimšćiny
bang
ławka
Bank
beten
28
29
bjatowaś
beten
binen
pcołka
Bienen
Mimo słowa
bi
bogen
wobłuk
Bogen
boksen
boksowaś
boxen
bros
28
29
gruź
Brust
gip
gad
Gift
gumi
28
29
gumij; gumijowe pasmo; raděrowak; ...
Gummi
raus
28
29
pšec hyś; wótejś
raus
rausim
wótpóraś; pušćiś, ze źěła pušćiś
31
+ sufiks
-im
supka
kara
Schubkarre(n)
Z portugalšćiny
pikinini
28
29
baby, góletko; źiśe, syn, źowka; semje
pequeninho
"wjelgin małki"
28
29
znaś; móc; wěźeś; pytnuś; znaśe, wěda
saber
Tam se jano zakładna forma mjenjujo, dokulaž by howacej tam njepśeglědny było.
Kompozicija
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Wjele słowow se pśez
kompoziciju
twóri, pśi comž někotare słowa zwětšego jano w kompozicijach wustupuju. Pśi tom su někotare warianty. A to: gromaźe pisane a rozdźělone pisane kompozicije.
Gromaźe pisane
Pó Krifka to su kompozicije z modifikatorami (nimski
Kompositionen mit Modifikatoren
, mjaztym až Mihalic pomjenjujo to kompozicije (engelski
Compounding
).
ara
- (z jendźelskeho
other
. Jenož so w kompozicijach abo ze sufiksom
-pela
wužiwa.)
arakain
"rozdźělny"
arasait
"na druhim boku"
bik
- (Z engelskego
big
. Zwětšego se w kompozicijach wužywa.)
14
bikbel
"buwoł; tucny muž" (drugi źěl jo
bel
bikbrata
"staršy bratš" (drugi źěl jo
brata
bikbus
"źiwi lěs" (drugi źěl jo
bus
bikman
"nawóda; wjednik" (drugi źěl jo
man
bikmaus
"wótśe drěś se" (drugi źěl jo
maus
biknait
"połnoc" (drugi źěl jo
nait
"noc")
biknem
"mě, reputacija; sławny" (drugi źěl jo
nem
"mě")
biksan
"połdnjo" (drugi źěl jo
san
"słyńco")
mausgras
"broda" (ze słowow
maus
"guba",
gras
"tšawa; włosy, kósmy; wałma")
wan-
(Z engelskego
one
. Zwětšego se w kompozicijach wužywa.)
14
wanbel
"pśigłosowanje; měr" (drugi źěl jo
bel
wanblut
"pó kšwě pśiswójźbny" (drugi źěl jo
blut
wande
"jaden raz; něga (raz); (něźi) raz" (drugi źěl jo
de
wanhaus
"luźe, kótarež bydle w samskim domje" (drugi źěl jo
haus
wanpela
"jaden; sam, samlutki" (drugi źěl jo sufiks
-pela
wanples
"wósoba samskego jsy" (drugi źěl jo
ples
wanskul
"sobuwuknik" (drugi źěl jo
skul
wantok
"wósoba, kótaraž samsku rěc powěda abo samskej etniskej kupce słuša; pśijaśel" (drugi źěl jo
tok
wanwok
"kolega" (drugi źěl jo
wok
Rozdźělone pisane
Tokpisinšćina cesto wužywa kompozicije rozdźělnych słowow, mjaztym až engelšćina wužywa wósebne korjenje słowow. Tudejšej tabeli wopśimjejotej formy ze słowom "bilong" a bźez toś togo słowa. Pó Krifka warianta bźez "bilong" jo kompozicija z nomenami (nimski
Kompositionen mit Nomina
, mjaztym až Mihalic pomjenjujo to nominalne fraze (engelski
noun phrases
).
Tokpisinšćina
Engelšćina
Dolnoserbšćina
bel
stomach; pregnancy;
heart (emotions)
žołdk; brjuch; samodrugosć;
wutšoba (emocije)"
belhat, bel i hat
angry; impatient
pógóršny;
njesćerpny
bel hevi, bel i hevi
sad, worried
tužny; starosćiwy
bel isi, bel i isi
calm
měrny
bel kirap, bel i kirap
aroused, excited
znjeměrnjony, pjeršaty
bel kol, bel i kol
at ease, reconciled
wujadnany
bel kros, bel i kros
angry
pógóršny
bel pas, bel i pas
sad
tužny
haus
house
dom
haus ais
walk-in freezer
chłoźeński rum, chłoźarnja
haus balus
hangar
hangar
haus buk
library
biblioteka
haus kar
garage
garaža
haus skul
school building
šulske twarjenje
ples
ples pilai
playground
grajkanišćo
ples singsing
dancing ground
rejowanišćo
Tokpisinšćina
Engelšćina
Dolnoserbšćina
gras
grass
tšawa, ...
gras bilong fes
beard
broda
gras bilong het
hair
włosy
gras bilong pisin
feather
pjerje, pjero
gras antap long ai
eyebrow
wobwóco
gras nogut
weed
zele
bilum
net bag
seśowa taša
bilum bilong pikinini
placenta, uterus
roźeńca
Mimo togo su wopišuce warianty:
pikinini i dring susu yet
"baby" (pó słowach "źiśe, kótarež hyšći mloko pijo")
Afikse
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Tokpisinšćina ma jano mało afiksow, kótarež samo jano su sufikse
28
-pela
- wón se pśi adjektiwach, někotarych pronomenach a licbnikach wužywa.
bikpela
"wjeliki; wažny"
dispela
"toś ten"
tripela
"tśi, tśo"
-im
- wón transitiwne werby wutwóri z rozdźělnych słownych družynow. Někotare werby eksistěruju samo jano z toś tym sufiksom.
ritim
(z
rit
) "cytaś"
raitim
(z
rait
) "pisaś"
helpim
"pomagaś" (Njejo forma bźez sufiksa.)
bihaimim
"slědowaś; (pó)słuchaś na kogo; kopěrowaś" (z
bihain
"pó (+LOK); za (+INSTR)")
Warianty we pšawopisu
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Pśi někotarych słowach
pšawopis
móžo wótwisnje wót narěcy abo žrědła wariěrowaś.
aitingk
13
aiting
32
ating
14
"myslu, wěrim, měnim; nejskerjej; snaź"
bilong
bolong
32
blong
blo
"wot, z (+ genitiw)"
bilong wanem
bolong wonem
32
"cogodla?"
dispela
disla
"toś ten, toś ta, toś te"
em
en
(cesto pó słowoma
bilong
long
, toś:
bilong en
long en
) "wón, wóna, wóno"
halivim
halvim
helvim
helpim
"pomagaś"
long
lo
"na, pśi, ..."
-pela
-pla
sufiks pśi numeralach, adjektiwach a pronomenach
popaia
popai
"sfelowaś, pśepasć; wobsunuś se, wusunuś se"
sisa
susa
"sotša; (w někotarych arealach) bratš abo sotša abo bliski pśijaśel drugego roda"
wanem
wonem
"co"
Rozdźěle we woznamje
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Na rozdźěl wót engelskich etymonow słowa cesto rozdźělne wóznamy maju.
Słowo
Engelski etymon
Wóznam pó Engelšćinje
Pśidatne wóznamy
antap
on top
górjejce, zwjercha
górje; pówjerch; mócnjejšy/lěpšy
gras
32
33
grass
tšawa
kósma, włosy
33
; pjero
33
karim
carry (+ him)
njasć, nosyś
roźiś
inap
enough
dosć
zamóžny
laik
like
žycenje, žycyś; wóla, kśěś
34
kśěś co cyniś, se gótowaś/se nastajiś
/se nastajaś
sapim
sharpen (+ him)
wóstśiś
rězbniś, wurězbniś; tšugaś
Homonymija
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Dokulaž Tokpisinšćina ma mjenjej zukow ako Engelšćina, cesto eksistěruju homonymy, kótarež rozdźělne etymony maju.
Nastanje homonymow
bek
taša, toboła; měch
engelski
bag
slědk
engelski
back
bekim
płaśenje; wrośiś, slědk daś; wótegroniś
engelski
back + him
pjac
engelski
bake + him
bin
bob, šnibob
engelski
bean
som, sy, je -ł(a/o), smy, sćo, su -li
engelski
been
hat
twardy
engelski
hard
wutšoba
engelski
heart
kłobyk; šapka, mica, micka
engelski
hat
górucy, śopły
engelski
hot
sel
běliznja; škórpina; ...
engelski
shell
płachta; płachtowaś
engelski
sail; to sail
cela (biologija)
engelski
cell
Cesto se pśidatne elementy abo alternatiwne formy wužywaju, aby homonymy wobejšli.
Bźez pśidatnego elementa
Wóznam
Etymon
Z pśidatnym elementom
Wóznam
Etymon
nil
gózdź; glicka
engelski
nail
nildaun
klěkaś se
engelski
kneel
down
ol
woni
engelski
all
olpela
stary
engelski
old
fellow
wok
źěłaś
engelski
work
wokabaut
drogowaś
engelski
walk
about
Ale teke reduplikacija se móžo za to wužywaś.
Kaž na pś. z engelskeju słowow
ship
sheep
stej słowje
sip
„łoź“ a
sipsip
„wójca“ nastałej.
Nožki
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Nožki
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Nastawk "Tok Pisin, die Verkehrsprache Melanesiens", na bokach 16 ("-pela"), 29 ("long", substantiwy), 33 (progresiwna forma, modalny
inap
) a 39 ("long")
Mihalic, bok 29
Mihalic, pagxo 33
Mihalic, paĝo 32
Mihalic, paĝo 34
Mihalic, bok 22
Mihalic, strona 24
Mihalic, boka 13-14
Kapitel wó pronomenach w kursu Unilang wó Tokpisinšćinje
Kapitel wó posesiwnych pronomenach w kursu Unilang wó Tokpisinšćinje
Laŭ Kauderwelsch, boka 55-56
Wopśimjejo cełu sadu w pitśku drugej formje, a to
Pukpuk hia i gat bikpela tis.
Hlej Kauderwelsch 18, na bokach 156 (arere long), 161 (klostu long), 170 (tit)
"TOK PISIN ENGLISH Dictionary" na bokach 109 (tit), 9 až 11 (bik-), 117 až 119 (wan-), 191 (yet pód lema
each other
Mihalic, boka 15-16
Mihalic, bok 81
Mihalic, bok 15
Nastawk wó Reciproknosć w rěcy. Pśikład w Tokpisinšćinje jo na boku 13.
(eng.)
Mihalic, boka 17-18
Mihalic, paĝo 18
Mihalic, bok 19
Bok wó licbniki w Tokpisinšćinje
(eng.)
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
Laux Nose, Masahiko:
Reduplication in Tok Pisin
(eng.)
Erich-Dieter Krause: Wörterbuch Indonesisch-Deutsch, 4. nakład,
ISBN 3-324-00470-5
, na bokach 61 (
binatang
); 399 (
sayur
); 434 (
susu
Adolf Heuken: Wörterbuch Deutsch-Indonesisch, 2. nakład, 1994,
ISBN 3-324-00609-0
, na bokoma 506 a 577
Kurs wó Tolai-rěc
Druga wersija kursa
Wó fonologiji wót Tolai
10
11
Bok wó rěcnych warjetetach
(nim.)
Drugi źěl kursa
(eng.)
Diskusija wó awstroneskich słowach w Tokpisinšćinje
(eng.)
němsce
entlassen
Kenneth G. Linton: Kanako el Kananam, 1960
gras bolong em i dai pinis
„jogo włose južo su wóšerjeli“, na boku 71, a w
gras bolong kokoruk
„herbaĵo de koko“ („tšawa kokoše“), na boku 72, z knigłow
Kanako el Kananam
Pó słownikach a Kauderwelsch
Žrědła
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Bildatlas der Sprachen,
ISBN 978-3-937872-84-1
, boki 107, 147-153 (wó tokpisinšćinje); boki 107-109 (wó hirimotuwej rěcy)
(nim.)
Francis Mihalic: The Jacaranda Dictionary and Grammar of Melanesian Pidgin,
ISBN 0-7016-8224-8
(eng.)
(tpi.)
Kauderwelsch Band 18, Pidgin-Englisch für Papua-Neuguinea, 3. nakład 2001,
ISBN 3-89416-517-0
(nim.)
Papua New Guinea TOK PISIN ENGLISH Dictionary, The perfect dictionary for learners of English and Tok Pisin, Oxford University Press 2008, 1. nakład,
ISBN 978-0-19-555112-9
(eng.)
(tpi.)
Eksterne wótkaze
wobźěłaś
žrědłowy tekst wobźěłaś
Tokpisinšćina
» w drugich wikimediskich projektach
Małki słownik engelsko-tokpisinski
we Wikiknigłach
(Pedagogiske knigły)
Wikipedia
Wikipedija w Tok Pisin
Program w Tokpisinšćinje wót Radio Australia
(tpi.)
Gramatika wót Tok Pisin
(nim.)
(eng.)
Seminarski material wót prof. dr. Krifka
(nim.)
(eng.)
Daty wo Tokpisinšćinje w Ethnologue z wjelgin wjele literaturu
(eng.)
Pśełožk (Engelsko-Tok-Pisinski)
(eng.)
Bok wó rěcnych warjetetach
(eng.)
Unilang-wiki wó Tokpisinšćinje
(eng.)
Nastawk wó pšašanju "Tokpisinšćina jo zjadnorjona engelšćina?"
(eng.)
Słownik wót projekta "Mihalic Project"
(eng.)
Kategorije
Strony, kotrež wužiwaja magiske ISBN-wotkazy
Kreolske rěcy
Rěcy Papua-Neuguinea
Tokpisinšćina
Temu pśidaś