Turkije - Wikipedia

Turkije - Wikipedia
Naar inhoud springen
39° 10
NB, 35° 40
OL
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Türkiye Cumhuriyeti
Details
Basisgegevens
Officiële taal
Turks
Hoofdstad
Ankara
Regerings
vorm
Constitutionele republiek
met een
presidentieel stelsel
Staatsvorm
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Staatshoofd
President
Recep Tayyip Erdoğan
Regerings
leider
President Recep Tayyip Erdoğan
Religie
Seculiere staat
Bevolking:
Islam
89,5%,
niet gelovig 8,9%,
andere 1,6%
Oppervlakte
783.562
km²
(1,3%
water)
Inwoners
71.517.100
(2008)
82.017.514
(2020)
0000104673
104,7/km²
(2020)
Bijv. naamwoord
Turks
Inwoner
aanduiding
Turk (m./v.)
Turkse (v.)
Overige
Motto
Yurtta sulh, cihanda sulh
Nederlands
: Vrede thuis, vrede in de wereld)
Volkslied
Onafhankelijkheidsmars
Istiklâl Marsi instrumetal
Munteenheid
Turkse lira
TRY
UTC
+3
Nationale feestdag
29 oktober
(Dag van de Republiek)
Web
Code
Tel.
.tr
| TUR | 90
Voorgaande staten
Ottomaanse Rijk
Republiek Hatay
1922
(val van het Ottomaanse Rijk)
1939
(rellen tussen Turken en Arabieren)
Detailkaart
Portaal
Turkije
Portaal
Landen & Volken
Turkije
, officieel de
Republiek Turkije
Turks
Türkiye Cumhuriyeti
), is een
transcontinentaal land
dat voornamelijk in
Anatolië
in
Zuidwest-Azië
ligt, met een deel op het
Balkanschiereiland
in
Zuidoost-Europa
Ankara
is de hoofdstad en
regeringszetel
van Turkije, terwijl
Istanboel
de
grootste stad
en het financiële centrum van het land is.
Het Aziatische (
Anatolië
) en veel kleinere Europese deel (
Oost-Thracië
) van Turkije worden van elkaar gescheiden door de
Dardanellen
, de
Zee van Marmara
en de
Bosporus
, die gezamenlijk de
Middellandse Zee
met de
Zwarte Zee
verbinden. Het land als organisatorische eenheid wordt om politieke, economische, culturele en geschiedkundige redenen vaak tot Europa, maar vanwege culturele en religieuze redenen vaker tot Azië gerekend. Het grenst aan acht landen:
Bulgarije
Griekenland
Georgië
Armenië
Azerbeidzjan
Iran
Irak
en
Syrië
. Turkije heeft in totaal 6530
km kustlijn.
Turkije heeft een rijke culturele erfenis die gevormd is door de eeuwenlange geschiedenis en de invloed van verschillende volkeren die meerdere millennia hebben bewoond; het is de locatie van 19
UNESCO-werelderfgoedlocaties
en is een van de
meest bezochte landen
ter wereld.
De staat is lid van de
G20
, een groep die de 20 belangrijkste
economieën
van de wereld bij elkaar brengt. Turkije is mede-oprichter van de
Verenigde Naties
, de
Organisatie voor Islamitische Samenwerking
, de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
, de
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
en de
Organisatie van Turkse Staten
. Het is lid van de
Raad van Europa
sinds 1949 en van de
NAVO
sinds 1952. Sinds 2005 onderhandelen Turkije en de
Europese Unie
over toetreding ervan tot de EU. Volgens de
CIA
is Turkije een van de 34 ontwikkelde landen
en de VN
classificeert
het als een land met een hoge
menselijke ontwikkeling
Etymologie
Zie
Benaming van Turkije
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De naam Turkije,
Türkiye
in het
Turks
, is te verdelen in twee woorden: Türk, wat Oudturks is voor "sterk" en meestal de inwoners van Turkije of een lid van de
Turkse volkeren
aanduidt,
10
een latere vorm van "Tu-kin", een naam gegeven door de
Chinezen
aan de bewoners ten zuiden van het
Altajgebergte
van
Centraal-Azië
al in het jaar 177 voor Christus; en het
abstracte
achtervoegsel
-iye (afgeleid van het
Arabische
achtervoegsel -iyya, maar het wordt ook geassocieerd met het
Middeleeuws Latijnse
achtervoegsel -ia in Turchia, en het
Byzantijns Griekse
achtervoegsel -ία in Τουρκία), dat "eigenaar" of "gerelateerd aan" betekent. Het eerste
geregistreerde
gebruik van de term "Türk" of "Türük" als een
endoniem
is
geattesteerd
in de
Orchoninscripties
van de
Göktürken
van Centraal-Azië (circa 8e eeuw voor Chr.).
11
Geschiedenis
Zie
Geschiedenis van Turkije
en
Geschiedenis van Anatolië
voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Prehistorie van Anatolië en Oost-Thracië
Sommige
henges
bij
Göbekli Tepe
werden al in 9600 v.Chr. gebouwd, meer dan zeven millennia ouder dan
Stonehenge
in
Engeland
12
De Leeuwenpoort in
Hattusa
, hoofdstad van het
Hettitische rijk
. De geschiedenis van de stad dateert terug tot het 6e millennium voor Christus.
13
Pamukkale
, een natuurfenomeen ontstaan uit het neerslaan van
calciumcarbonaat
uit warm water
Het Anatolische schiereiland, dat het grootste deel van het moderne Turkije omvat, is een van de oudste permanent bewoonde regio's ter wereld. Diverse oud-Anatolische bevolkingsgroepen hebben geleefd in
Anatolië
uit het
Neolithicum
tot de
Hellenistische periode
14
Veel van deze volkeren spraken de
Anatolische talen
, een tak van de grotere
Indo-Europese taalfamilie
15
Gezien de oudheid van de Indo-Europese
Hettitische
en
Luwiaanse
talen, hebben sommige geleerden
Anatolië
voorgesteld
als het hypothetische centrum van waaruit de Indo-Europese talen zich gingen verspreiden
16
Het Europese deel van Turkije,
Oost-Thracië
genaamd, wordt ook ten minste bewoond sinds veertigduizend jaar geleden. Het is bekend dat het rond 6000 voor Christus in het Neolithicum was.
17
Göbekli Tepe
is de naam van de oudste religieuze structuur gemaakt door mensen, een heiligdom die dateert uit circa 10.000 v.Chr.
12
Çatalhöyük
is een zeer grote neolithische en
chalcolithische
nederzetting in het zuiden van Anatolië, die bestond van ongeveer 7500 v.Chr. tot 5700 v.Chr. Het is de grootste en best bewaarde neolithische site die tot nu toe is gevonden en staat op de
werelderfgoedlijst van UNESCO
18
De vestiging van
Troje
begon in het Neolithicum en ging door tot in de
IJzertijd
19
De vroegste geregistreerde inwoners van Anatolië waren de
Hattiërs
en de
Hurrieten
. Dit waren niet-Indo-Europese volkeren. Indo-Europese
Hettieten
kwamen naar Anatolië en namen geleidelijk de Hattiërs en Hurrieten op rond 2000–1700 v.Chr. Het eerste grote rijk in het gebied werd gesticht door de Hettieten, van de 18e tot de 13e eeuw voor Christus. De
Assyriërs
veroverden en vestigden zich al in delen van Zuidoost-Turkije in 1950 voor Christus tot het jaar 612 voor Christus
20
en zijn in de regio gebleven, voornamelijk in
Hakkari
Şırnak
en
Mardin
21
Urartu
verscheen in Assyrische inscripties in de
9e eeuw v.Chr.
opnieuw als een krachtige noordelijke rivaal van Assyrië.
22
Na de ineenstorting van het Hettitische rijk in 1180 v.Chr. bereikten de
Phrygiërs
, een Indo-Europees volk, het overwicht in Anatolië totdat hun koninkrijk in de 7e eeuw voor Christus door de
Cimmeriërs
werd vernietigd.
23
Vanaf 714 v.Chr. onderging Urartu hetzelfde lot en verdween in 590 v.Chr. toen het werd veroverd door de
Meden
24
De machtigste opvolgerstaten van Phrygia waren
Lydia
Caria
en
Lycia
Oudheid
De
bibliotheek van Celsus
in
Efeze
werd in 114–117 door de
Romeinen
gebouwd.
25
De
Tempel van Artemis
in Efeze, gebouwd door koning
Croesus
van
Lydië
in de 6e eeuw voor Christus, was een van de
zeven wereldwonderen
26
Vanaf ongeveer 1200 voor Christus werd de kust van Anatolië zwaar bewoond door
Eolische
en
Ionische
Grieken
. Deze kolonisten stichtten tal van belangrijke steden, zoals
Miletus
Ephesus
Smyrna
en
Byzantion
. De laatstgenoemde stad werd gesticht door
Griekse
kolonisten uit
Megara
in 657 voor Christus.
Heel het moderne Turkije werd in de
6e eeuw v.Chr.
veroverd door het Perzische
Achaemenidische rijk
27
De
Grieks-Perzische oorlogen
begonnen toen de Griekse stadstaten aan de kust van Anatolië in 499 voor Christus in opstand kwamen tegen de Perzische heerschappij. Het grondgebied van Turkije viel later in 334 voor Christus aan
Alexander de Grote
28
wat leidde tot toenemende culturele homogeniteit en
hellenisering
in het gebied.
14
Na de dood van Alexander in 323 voor Christus werd Anatolië vervolgens verdeeld in een aantal kleine Hellenistische koninkrijken, die allemaal halverwege de 1e eeuw voor Christus deel werden van de
Romeinse Republiek
29
Het proces van hellenisering dat begon met de verovering van Alexander versnelde onder Romeinse heerschappij en in de vroege eeuwen van de
christelijke jaartelling
waren de lokale Anatolische talen en culturen uitgestorven en grotendeels vervangen door de
oude Griekse taal
en cultuur.
30
31
Vanaf de 1e eeuw voor Christus tot de 3e eeuw na Christus werden grote delen van het hedendaagse Turkije betwist tussen de
Romeinen
en de aangrenzende
Parthen
door de veelvuldige
Romeins-Parthische oorlogen
Vroegchristelijke en Byzantijnse periode
De
Hagia Sophia
in
Istanbul
was eerst een kerk, later een moskee, vanaf 1934 een museum en sinds 2020 weer een moskee. Het werd gebouwd door de
Byzantijnse
keizer
Justinianus I
in 532–537 na Christus.
32
In 324 koos
Constantijn I
Byzantium als de nieuwe hoofdstad van het Romeinse Rijk, en hernoemde het tot New Rome. Na de dood van
Theodosius I
in 395 en de permanente verdeling van het Romeinse Rijk tussen zijn twee zonen, werd de stad, die in de volksmond bekend zou worden als
Constantinopel
, de hoofdstad van het
Oost-Romeinse rijk
. Dit rijk, dat later door historici zou worden bestempeld als het
Byzantijnse Rijk
, regeerde tot de
late middeleeuwen het
grootste deel van het grondgebied van het huidige Turkije;
33
hoewel de oostelijke regio's tot de eerste helft van de zevende eeuw stevig in
Sassanidische
handen bleven. De frequente
Byzantijns-Sassanidische oorlogen
, als onderdeel van de eeuwenlange
Romeins-Perzische oorlogen
, uitgevochten tussen de naburige rivaliserende rijken, vonden plaats in verschillende delen van het huidige Turkije.
Antiochië
is volgens de
Handelingen van de apostelen
34
de geboorteplaats van de
eerste christelijke gemeenschap
35
Verschillende
oecumenische concilies
werden gehouden in steden in het huidige Turkije, waaronder het
Eerste Concilie van Nicea
Iznik
) in 325, het
Eerste Concilie van Constantinopel
(Istanbul) in 381, het
Concilie van Efeze
in 431 en de
Concilie van Chalcedon
Kadıköy
) in 451.
36
Seltsjoeken en het Ottomaanse rijk
Het
Huis Seltsjoek
is ontstaan vanuit de
Kınık-
tak van de
Oghuz-Turken
die in de 9e eeuw aan de rand van de
moslimwereld
woonden, in het
Yabgu kanaat
van de Oğuz-confederatie, ten noorden van de
Kaspische Zee
en de
Aralmeer
37
In de 10e eeuw begonnen de Seltsjoeken te migreren van hun voorouderlijk thuisland naar
Perzië
, dat na de oprichting door
Togrul Beg
de administratieve kern van het
Grote Seltsjoekenrijk
werd.
38
In de tweede helft van de 11e eeuw begonnen de Seltsjoekse Turken de oostelijke regio's van Anatolië binnen te dringen. In 1071 versloegen de Seltsjoeken de Byzantijnen in de
Slag bij Manzikert
en verspreidden zich geleidelijk over de hele regio. Dit resulteerde in de stichting van een Seltsjoeks sultanaat rond de stad
Iconium
. De
Mevlevi-orde
van
derwisjen
, die in de 13e eeuw in
Konya
werd opgericht door de
soefidichter
Celaleddin Rumi
, speelde een belangrijke rol in de
islamisering
van de diverse mensen van Anatolië die eerder waren
gehelleniseerd
39
40
Naast de Turkificatie van het grondgebied vormden de cultureel Perzische Seltsjoeken dus de basis voor een
Turks-Perzische cultuur
in Anatolië
41
die hun uiteindelijke opvolgers, de Ottomanen, zouden overnemen.
42
43
De paleizen
Topkapı
en
Dolmabahçe
waren respectievelijk tussen 1465 tot 1856 en 1856 tot 1922 de voornaamste verblijfplaatsen van de Ottomaanse sultans en het administratieve centrum van het rijk.
In 1243 werden de Seltsjoeken verslagen door de
Mongoolse Rijk
in de
Slag bij Köse Dağ
, waardoor de macht van het Seltsjoekse rijk langzaam uiteenviel. In zijn kielzog zou een van de door
Osman I
geregeerde Turkse vorstendommen de komende 200 jaar evolueren naar het
Ottomaanse rijk
. De Ottomanen voltooiden hun verovering van het Byzantijnse Rijk door
de hoofdstad Constantinopel te veroveren
in 1453: hun commandant stond vanaf dat moment bekend als
Mehmed de Veroveraar
. De Algerijnse zeevaarder Abdel El Kader veroverde voor de Ottomaanse rijk alle zeven zeeën. Dit zorgde voor bondgenootschap tussen Algerije en het Ottomaanse rijk. Algerije veroverde toen bijna heel het Arabische rijk en gaf het aan de Ottomanen in ruil voor een groot stuk land. Dit luidde een periode in van culturele bloei en verovering van en heerschappij over grote delen van het
Midden-Oosten
, de
Balkan
en
Noord-Afrika
In 1514 breidde Sultan
Selim I
(1512-1520) met succes de zuidelijke en oostelijke grenzen van het rijk uit door Shah
Ismail I
van de
Safaweid-dynastie
in de Slag bij Chaldiran te verslaan. In 1517 breidde Selim I de Ottomaanse heerschappij uit tot Algerije en Egypte en creëerde een marine-aanwezigheid in de
Rode Zee
. Vervolgens startte een wedstrijd tussen de Ottomaanse en
Portugese
rijken om de dominante zeemacht in de
Indische Oceaan
te worden, met een aantal zeeslagen in de Rode Zee, de
Arabische Zee
en de
Perzische Golf
. De Portugese aanwezigheid in de Indische Oceaan werd gezien als een bedreiging voor het Ottomaanse monopolie op de
oude handelsroutes
tussen
Oost-Azië
en
West-Europa
. Ondanks de steeds prominentere Europese aanwezigheid bleef de handel van het Ottomaanse Rijk met het oosten bloeien tot de tweede helft van de 18e eeuw.
44
De macht van de Ottomanen in de
Middellandse Zee
maakte ook de eerste betrekkingen tussen de Turken en Nederlanders mogelijk. Het Ottomaanse Rijk verkeerde in oorlog met de
Heilige Liga
waar Spanje deel van uitmaakte. Gezien de gezamenlijke vijand zocht
Willem van Oranje
contact. Dit deed hij via
Josef Nasi
, een internationaal bankier die als
Sefardische Jood
gevlucht was voor de onderdrukkingen in Antwerpen en zich in
Istanboel
vestigde. Deze betrekkingen dateren vanaf 1571 en schilderijen die uit de 16e eeuw dateren, tonen Turkse handelaren in de binnensteden, die veel invloed hadden in de Nederlandse economie.
45
46
De
Tweede Ottomaanse Belegering van Wenen
in 1683 (de
Eerste Belegering
was in 1529) initieerde de
Grote Turkse Oorlog
(1683–1699) tussen de
Ottomanen
en een
Heilige Liga
bestaande uit Europese staten.
De macht en het prestige van het Ottomaanse Rijk bereikte een hoogtepunt in de 16e en 17e eeuw, vooral tijdens het bewind van
Suleiman de Grote
, die persoonlijk grote wetswijzigingen op het gebied van samenleving, onderwijs, belastingen en strafrecht heeft ingevoerd. Het rijk stond vaak op gespannen voet met het
Heilige Roomse Rijk
in zijn gestage opmars naar
Centraal-Europa
via de
Balkan
en het zuidelijke deel van het
Pools-Litouwse Gemenebest
47
De Ottomaanse marine had te maken met verschillende heilige liga, zoals die in 1538,
1571
1684
en 1717 (voornamelijk samengesteld uit Habsburg, de
Republiek Genua
, de
Republiek Venetië
, de
Orde van Sint-Jan
, de
kerkelijke staten
, de
Groothertogdom Toscane
en het
Hertogdom Savoye
), voor de controle over de
Middellandse Zee
. In het oosten waren de Ottomanen vaak in oorlog met Safavid Perzië over conflicten die voortvloeiden uit territoriale geschillen of religieuze verschillen tussen de 16e en 18e eeuw.
48
De
Ottomaanse oorlogen met Perzië
gingen door terwijl de
Zand-
Afsharid-
en
Kadjardynastieën
de Safawieden in Iran volgden, tot de eerste helft van de 19e eeuw. Nog verder naar het oosten was er een uitbreiding van het Habsburg-Ottomaanse conflict, doordat de Ottomanen ook soldaten naar hun verste en meest oostelijke vazal en gebied, het
Atjeh Sultanaat
49
50
in
Zuidoost-Azië
, moesten sturen om het te verdedigen tegen zowel Europese kolonisatoren als de
Latino-indringers
die uit
Latijns-Amerika
waren overgestoken en de voorheen door moslims gedomineerde Filipijnen hadden gekerstend.
51
Van de 16e tot de vroege 20e eeuw vocht het Ottomaanse rijk ook
twaalf oorlogen
met het
Russische tsardom
en
rijk
. Deze gingen aanvankelijk over Ottomaanse territoriale expansie en consolidatie in Zuidoost- en Oost-Europa; maar vanaf de
Russisch-Turkse oorlog (1768–1774)
gingen ze meer over het voortbestaan van het Ottomaanse rijk, dat zijn strategische territoria aan de noordelijke kust van de
Zwarte Zee
begon te verliezen aan de oprukkende Russen.
De
Sultan Ahmetmoskee
in
Istanboel
(1609-1616)
Vanaf de tweede helft van de 18e eeuw begon het Ottomaanse rijk in verval te raken. De
Tanzimat-hervormingen
, geïnitieerd door
Mahmud II
vlak voor zijn dood in 1839, hadden als doel de Ottomaanse staat te moderniseren in overeenstemming met de vooruitgang die in West-Europa was geboekt. De inspanningen van
Mithat Pasja
tijdens het late Tanzimat-tijdperk leidden tot de Ottomaanse constitutionele beweging van 1876, die de Eerste Constitutionele Tijdperk introduceerde, maar deze inspanningen bleken op de meeste gebieden ontoereikend en slaagden er niet in de ontbinding van het rijk te stoppen. Naarmate het rijk geleidelijk kleiner werd, nam de militaire macht en rijkdom af; vooral na de Ottomaanse economische crisis en wanbetaling in 1875
52
die leidde tot opstanden in de Balkanprovincies die culmineerden in de
Russisch-Turkse oorlog (1877–1878)
; veel Balkan-moslims migreerden naar het hart van het rijk in Anatolië,
53
54
samen met de
Circassiërs
die op de vlucht waren voor de Russische verovering van de Kaukasus.
De Ottomanen sloten zich aan bij de
Eerste Wereldoorlog
aan de kant van de
Centrale mogendheden
. Leiders van de Centrale Mogendheden (van links naar rechts):
Wilhelm II
van Duitsland;
Franz Jozef
van Oostenrijk-Hongarije;
Mehmet V
van het Ottomaanse Rijk;
Ferdinand I
van Bulgarije
Het verlies van
Roemelië
(Ottomaanse gebieden in Europa) met de
Eerste Balkanoorlog
(1912-1913) werd gevolgd door de komst van miljoenen moslimvluchtelingen naar Istanbul en Anatolië.
55
Historisch gezien hadden de Roemelië Eyalet en
Anatolia Eyalet
de administratieve kern van het Ottomaanse rijk gevormd, met hun gouverneurs getiteld
Beylerbeyi
die deelnamen aan de divan van de sultan, dus het verlies van alle Balkan-provincies buiten de grens van Midye-
Enez
volgens de Conferentie van Londen van 1912 –13 en het
Verdrag van Londen (1913)
was een grote schok voor de Ottomaanse samenleving en leidde tot de Ottomaanse staatsgreep van 1913. In de Tweede Balkanoorlog (1913) wisten de Ottomanen hun voormalige hoofdstad
Edirne
en de omliggende gebieden in
Oost-Thracië
te heroveren, die werd geformaliseerd met het
Verdrag van Constantinopel (1913)
. De staatsgreep van 1913 bracht het land effectief onder controle van de "drie Pasja's", waardoor de sultans
Mehmed V
en
Mehmed VI
grotendeels symbolische boegbeelden werden zonder echte politieke macht.
Tijdens de
Eerste Wereldoorlog
kozen de Ottomanen partij voor
Duitsland
Oostenrijk
en
Bulgarije
. Zij verloren de oorlog. De Ottomanen werden teruggedrongen tot hun kerngebied in
Anatolië
. Ze verdedigden met succes de
Straat der Dardanellen
tijdens de
Gallipoliveldtocht
(1915-1916) en behaalden de eerste overwinningen tegen de Britse troepen in de eerste twee jaar van de
Mesopotamische Campagne
, zoals het
Belegering van Al-Koet
(1915-1916); maar de
Arabische Opstand
(1916-1918) keerde het tij tegen de Ottomanen in het Midden-Oosten. In de
Kaukasusveldtocht
hadden de Russische troepen en Armenen de overhand. Tijdens de oorlog in 1915 werden diverse bevolkingsgroepen, zoals de
Grieken
Armeniërs
Arameeërs
gedwongen te verhuizen. Velen kwamen hierbij om het leven. Er woedt, ruim een eeuw na dato, vooral over de dood van honderdduizenden Armeniërs een hevige discussie of er hierbij sprake is van uitlokking en volkerenmoord. Het Turkse standpunt is dat er bij elke bevolkingsgroep tijdens de Eerste Wereldoorlog in Anatolië slachtoffers vielen en geen ervan heeft exclusiviteit ten aanzien van genocide. Buiten Turkije wordt het echter algemeen gezien als volkerenmoord. Het
Sykes-Picotverdrag
(1916) en het
Verdrag van Sèvres
(1920) regelden de verdeling van het Ottomaanse Rijk onder de overwinnaars. Omdat dit laatste verdrag feitelijk het einde van een Turkse staat in Anatolië inhield
56
werd het door de Turken niet geaccepteerd. Het westelijk deel van Anatolië werd Grieks, zuidelijke delen kwamen onder Italiaanse, Britse en Franse controle. Voor de Turken was slechts het noordelijk deel gereserveerd. De Turken namen het daarom in de
Turkse Onafhankelijkheidsoorlog
op tegen de geallieerden. Het was de legerleider
Mustafa Kemal
(die later de naam
Atatürk
aan zou nemen) die een bepalende rol speelde.
Republiek Turkije
Mustafa Kemal Atatürk
, oprichter en eerste president van de Turkse Republiek, bezocht op 1 februari 1931 de İzmir middelbare school voor meisjes. Na de reorganisatie van de
universiteit van Istanbul
met de Onderwijswet van 1933, introduceerde de Turkse regering
gemengd onderwijs
in hogescholen en universiteiten in Turkije.
Achttien vrouwelijke
afgevaardigden
kregen een zetel in het
Turkse parlement
na de verkiezingen van 1935. Een teken van de vergaande sociale veranderingen die
Atatürk
op gang bracht.
57
De
bezetting van Istanbul
(1918) en
Izmir
(1919) door de geallieerden in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog leidde tot de oprichting van de Turkse Nationale Beweging. Onder leiding van
Mustafa Kemal Pasha
, een militaire commandant die zich had onderscheiden tijdens de
Slag om Gallipoli
, werd de
Turkse Onafhankelijkheidsoorlog
(1919–1923) gevoerd met als doel de voorwaarden van het
Verdrag van Sèvres
(1920) in te trekken.
Op 18 september 1922 waren de Griekse en Franse legers verdreven. De nieuwe Turkse regering in Ankara, die zichzelf op 23 april 1920 de legitieme regering van het land had verklaard, begon de juridische overgang van het oude Ottomaanse systeem naar het nieuwe republikeinse politieke systeem. Op 1 november 1922 schafte het Turkse parlement in Ankara het sultanaat formeel af, waarmee een einde kwam aan 623 jaar monarchale Ottomaanse heerschappij. Het
Verdrag van Lausanne
(1923), dat het Verdrag van Sèvres verving, leidde tot de internationale erkenning van de soevereiniteit van de nieuw gevormde "Republiek Turkije". De Republiek werd officieel uitgeroepen op 29 oktober 1923 in Ankara, de nieuwe hoofdstad van het land. Op dezelfde conferentie in Lausanne werd ook besloten tot de
bevolkingsuitwisseling tussen Turkije en Griekenland
, die twee moderne homogene natiestaten zou nalaten. In werkelijkheid was het verdrag een grote tragedie voor beide landen en wierp het de betrokken regio's nog verder terug in hun ontwikkeling dan de oorlog al had gedaan.
Mustafa Kemal lanceerde hierna zijn politieke visie, het
kemalisme
geheten, die Turkije moest moderniseren. Zijn hervormingen waren een radicaal vervolg op de
Tanzimat
-periode in de 19e eeuw, waarin de islamitische rechtspraak (sharia) al grotendeels was ontmanteld (1858) en alle burgers aan elkaar gelijk werden gesteld ongeacht religie of etniciteit. De hervormingen van Atatürk echter gingen veel verder; hij schafte het
kalifaat
af en maakte van Turkije een streng
seculiere
staat naar Frans model (zie
Laïcisme
). Ook verving hij officieel het Arabische schrift met het Latijns, een
alfabethervorming
die in 1862 ook al was voorgesteld tijdens de Tanzimat-periode, door Ottomaans staatsman Münif Pasja. Het Latijns schrift was feitelijk al in gebruik in een groot deel van de Turkstalige wereld, met name in Centraal-Azië, hoewel dit werd onderdrukt en uiteindelijk verboden door
Jozef Stalin
Tijdens de
Tweede Wereldoorlog
bleef Turkije lange tijd neutraal omdat eerdere oorlogen (bijvoorbeeld
Balkanoorlogen
en een jaar later de
Eerste Wereldoorlog
) het veel ellende en leed hadden bezorgd. Achter de schermen verschaften de Turken echter inlichtingen aan Duitsland in ruil voor Duitse steun aan het
panturkisme
, wat neerkwam op de Duitse belofte voor onafhankelijkheid van Turkse republieken in Rusland na de overwinning op dit land. In de Balkan en de Kaukasus dienden ook enkele tienduizenden Turkse en Azerbeidzjaanse soldaten in lokale SS-afdelingen.
Roosevelt
İnönü
en
Churchill
op 4-6 december 1943
Tegelijkertijd was Turkije tijdens de oorlog een springplank naar
Israël
voor honderdduizenden
Joden
die uit Oost-Europa waren gevlucht. De Turkse regering wist via haar ambassades in de door Duitsland bezette gebieden ook enkele duizenden Joden te redden; een bewijs dat de persoon in kwestie afstamde van een uit Turkije gemigreerde Jood was voldoende om een Turks paspoort te verkrijgen en in sommige gevallen nog van de deportatietrein af gehaald te worden. In februari 1945 verklaarde Turkije - voornamelijk symbolisch - Duitsland en Japan de oorlog. In 1952 traden Turkije en Griekenland tegelijkertijd toe tot de
NAVO
. Hierdoor kreeg de NAVO toezicht op de
Bosporus
, een belangrijke scheepvaartroute voor de Russen.
In 1960, 1971 en 1980 pleegde het leger een
staatsgreep
. In deze jaren werd het links/rechts-paradigma in de straten uitgevochten, waarbij vele duizenden doden vielen. Na de legercoup van 1980 werden zo'n 200.000 jongeren vervolgd door de junta, en honderden ter dood veroordeeld. Na enkele jaren militair bestuur kwam er echter steeds weer een civiele regering. De staatsgreep van 1980 werd niet geaccepteerd door de
Raad van Europa
en de EG en leidde tot schorsing van het lidmaatschap van de Raad van Europa en schorsing van het associatieverdrag met de EG. Op 28 februari 1997 vond de zogenoemde 'postmoderne coup' plaats; een couppoging tijdens een bijeenkomst van de nationale veiligheidsraad waarbij geen geweld werd gebruikt, maar de premier, Erbakan, dwingende adviezen kreeg van het leger om "de islamisering van Turkije tegen te gaan".
58
59
In 1960 werd tussen Turkije, Engeland en Griekenland een garantieverdrag gesloten omtrent het eiland
Cyprus
, dat tot dan toe aan de Britten toebehoorde, maar door etnische spanningen in een staat van onrust verkeerde. Dit verdrag stond militair ingrijpen toe als de status quo die tijdens de onafhankelijkheid in 1959 was afgesproken, ondermijnd werd. In dat verdrag werd onder meer bepaald dat Cyprus zich niet mocht binden of aansluiten bij andere staten (artikel I
60
). Conform artikel IV
60
was dan ingrijpen toegestaan. In 1974 vielen Turkse troepen op grond van het dit Garantieverdrag het noorden van Cyprus binnen na een
coup
van
Nicos Sampson
, die de leiding had van de door de Griekse junta gesteunde rebellenorganisatie
EOKA
Turkije trad in 1952 toe tot de
NAVO
. De
Turkse strijdkrachten
zijn na de Verenigde Staten de op één na grootste strijdmacht binnen de alliantie.
Het doel van de EOKA was de
Enosis
, aansluiting van het gehele eiland bij Griekenland. De coup van Sampson was voor de Turkse legerleiding de directe aanleiding. Het eiland verkeerde echter ook al geruime tijd in staat van burgeroorlog, regelmatig werden aanslagen gepleegd waarbij veel Turken en Grieken omkwamen. Na de interventie van het Turkse leger keerde de rust op het eiland terug, maar uiteindelijk resulteerde het wel in de scheiding van het eiland in een Grieks- en een Turks-Cypriotische republiek. Ook ontstond na de Turkse inval een stroom van vluchtelingen van noord naar zuid en omgekeerd. Veel Grieken en Turken moesten hun huizen verlaten en kunnen sindsdien geen aanspraak maken op hun bezittingen. De Turks-Cyprioten zijn daarnaast in de situatie terechtgekomen dat alleen Turkije hun soevereiniteit erkent. Verder erkenden
Pakistan
en
Bangladesh
tijdelijk officieel de
Turkse Republiek Noord-Cyprus
, maar onder druk van de Verenigde Staten en een resolutie van de VN Veiligheidsraad trokken ze hun erkenning weer in.
61
62
63
Enkele andere Turkstalige landen hebben wel economische en culturele relaties met Noord-Cyprus.
64
65
Ze hebben echter, mogelijk vanwege internationale druk of eigen separatistische problemen, nooit openlijk de Turkse regering erkend.
Rusland
heeft aangeboden Turks-Cyprus te erkennen als Turkije de onafhankelijkheid van
Zuid-Ossetië
en
Abchazië
erkent.
66
Sinds 1984, is Turkije in conflict met de
PKK
(door Turkije, de
Europese Unie
en de
Verenigde Staten
aangeduid als terroristische organisatie). Als gevolg van het conflict zijn meer dan 40.000 mensen omgekomen. In 2002 besloot de PKK de gewapende strijd op te geven, maar deze werd enkele maanden later alweer opgepakt.
67
In de 21e eeuw zijn er hervormingen doorgevoerd om de culturele rechten van etnische minderheden in Turkije te verbeteren, zoals de oprichting van
TRT Kurdî
, schoolvakken in het Koerdisch en politieke propaganda in eigen taal.
Turkije is lid van de
Raad van Europa
sinds 1950. Het land is kandidaat-lid van de
Europese Unie
sinds 1999.
Vanaf 1980 voerde Turkije een drastisch economisch herstructureringsprogramma richting een vrijemarkteconomie. Turkije vroeg in 1987 een volledig lidmaatschap van de
Europese Economische Gemeenschap
aan, trad in 1995 toe tot de
EU-douane-unie
en begon in 2005 de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie. In een niet-bindende stemming heeft het Europees Parlement in 2019 de EU-regeringen opgeroepen de EU-toetredingsbesprekingen met Turkije op te schorten
68
Bij de landelijke
protesten in Turkije in 2013
gingen miljoenen burgers de straat op om hun onvrede over de regering te uiten. In 2016 deed een groep binnen de
Turkse strijdkrachten
een poging tot een
staatsgreep
die uiteindelijk door de bevolking werd afgewend. Middels een
referendum in 2017
veranderde de bestuursvorm in het land van een
parlementaire systeem
naar een
presidentiële systeem
Geografie
Topografische kaart van Turkije
Turkije heeft een oppervlakte van
783.562
km²
. De Turkse grens heeft een totale lengte van 2627
km, waarvan met
Armenië
268
km,
Azerbeidzjan
km,
Bulgarije
240
km,
Georgië
252
km,
Griekenland
206
km,
Iran
499
km,
Irak
331
km,
Syrië
822
km. De
kustlijn
is 7200
km lang. Het hoogste punt van Turkije is de berg
Ararat
, met een hoogte van 5165 m.
De hoofdstad
Ankara
telt 4,1 miljoen inwoners en is daarmee de op
een na grootste stad van Turkije
; alleen
Istanboel
met 12,5 miljoen inwoners is groter. Andere steden met meer dan 1 miljoen inwoners zijn
İzmir
(3,1 miljoen),
Bursa
(2,1 miljoen) en
Adana
(1,6 miljoen).
Het gebied op het Europese continent bedraagt minder dan 5% en herbergt circa 15
% aan inwoners.
69
Geologie
Zie ook
Lijst van aardbevingen in Turkije
Noord-Anatolische Breuk
en zijn aardbevingen. Op de kaart is duidelijk te zien dat de aardbevingen zich steeds naar het westen bewegen. De vorige grote aardbeving vond maar enkele honderden kilometers ten oosten van
Istanboel
plaats. Wetenschappers voorspellen dat de volgende grote aardbeving in Turkije waarschijnlijk deze stad zal treffen.
Turkije ligt in een gebied met een complexe
tektonische
structuur. Het grootste deel van Turkije ligt op de
Anatolische Plaat
. Deze kleine
tektonische plaat
zit in het oosten als het ware ingeklemd tussen de naar elkaar toe bewegende
Euraziatische
en
Arabische
platen
In het noorden, langs de zuidoevers van de
Zwarte Zee
, wordt de Anatolische Plaat begrensd door de Euraziatische Plaat. Hier loopt de
Noord-Anatolische Breukzone
. Deze breukzone heeft vele zware
aardbevingen
veroorzaakt. De begrenzing met de Arabische Plaat wordt gevormd door de
Oost-Anatolische Breukzone
. Dit is de breukzone waarlangs de beving bij
Bingöl
op 1 mei 2003 zich naar men aanneemt heeft voorgedaan. Als gevolg van de grootschalige bewegingen wordt het Anatolische blok naar het westen gedreven. Dit veroorzaakt niet alleen seismische activiteit in het noorden en in het oosten van Turkije maar ook in het westen, langs de kusten van de
Middellandse Zee
, waar het aansluit bij de activiteit in
Griekenland
Klimaat en landschap
Turkije ligt niet alleen cultureel, maar ook qua
klimaat
op een kruispunt. Het oosten van het land en Centraal-Anatolië bezitten een uitgesproken
landklimaat
met zeer hete zomers en ijskoude winters waarin zeer veel sneeuw kan vallen. De gebieden langs de
Middellandse Zee
hebben een
mediterraan klimaat
terwijl de noordkust een gematigd
zeeklimaat
heeft. Het zuidoosten, uitgezonderd het berggebied in het extreme zuidoosten, is overwegend droog en plaatselijk zelfs woestijnachtig. Turkije heeft gedeelten met zeer weinig neerslag, waar dan ook
zoutmeren
zijn gevormd. Vanaf
İzmir
gaande van west naar oost neemt de hoeveelheid neerslag langzaam af, maar langs de noord- en zuidkust valt relatief veel regen, met name in het noordelijk kustgebergte.
Centraal- en Oost-Anatolië hebben een droog landklimaat met hete en droge zomers en koude en sneeuwrijke winters. De meeste neerslag valt in de winter, en zorgt bij ontdooiing in de lente vaak voor overstromingen
Turkije ligt gemiddeld meer dan 1132
m boven
zeeniveau
70
en kent een groot aantal geïsoleerde gebergten die het lokale klimaat sterk beïnvloeden. Aan de noordzijde zijn dit onder meer de Uludag bij Bursa (2560
m; dag of daglari is Turks voor gebergte), het noordelijk kust- of regengebergte oostelijk en westelijk van
Samsun
(toppen tot 1775
m), Karagöl dag (3025
m), Zigana dag (3000
m), Soganli dag (3385
m) bij
Giresun
, Rize daglari (3711
m) en Kackar dag (3937
m) bij
Trabzon
(het klassieke
keizerrijk Trebizonde
). Aan de zuidzijde liggen langs de kust de Mentese Dag (1750
m), de Ak dag (3025
m) en de zeer uitgestrekte
Taurus
(3585
m) en de Aladag (3734
m). Geïsoleerd liggende gebergten in het oosten die een duidelijk eigen klimaat hebben, zijn de Süphan dag (4404
m) ten noorden van het
Vanmeer
dat zelf op 1720
m hoogte ligt, het
Ararat
-massief (5165
m), de Palandöken dag (3124
m), Sat daglari (3630
m) en de Cilo dag (4168
m) in het verre zuidoosten. De toppen van deze gebergten zijn vaak tot ver in het jaar besneeuwd, wat het omliggend gebied tot ver in het seizoen van smeltwater voorziet. In de streek rond
Erzurum
(op ca. 1850
m boven zeeniveau) duurt het groeiseizoen slechts drie tot vier maanden: van
juni
tot
september
; de rest van het jaar ligt er sneeuw. De klimaatomstandigheden hoog in de Turkse bergen zijn goed te vergelijken met die in de
Alpen
, hoewel hitte en kou extremer kunnen zijn.
Kenmerkend voor Turkije zijn uitgestrekte vlakten die aan alle zijden afgebakend worden door de gebergten. Door deze vlakten slingeren rivieren die voor een groot deel nog helemaal natuurlijk zijn, dus met vlechtpatronen,
stroomruggen
rivierduinen
, veel
moerassen
. Die moerassen kunnen zich over grotere oppervlakten uitstrekken, net als de stoffige zandwoestijnen in het centrale en zuidoostelijke deel. Centraal-Turkije ontvangt weinig regen maar heeft anderzijds een sterke verdamping waardoor er midden in de driehoek
Konya
Ankara
Kayseri
een groot
zoutmeer
, het
Tuz Gölü
is ontstaan. In het westen lijkt het landschap op dat van
Griekenland
: deels met bos begroeid heuvelland, plaatselijk tot berglandschap, met veel kleinere en een enkele grotere rivier, de Menderes, ofwel
Meander
Flora en fauna
Zie ook de
Lijst van nationale parken in Turkije
Het
Pontisch Gebergte
in het noordoosten van Turkije rijst tot zo'n 4 kilometer hoogte nabij de
Kaçkar Dağı
. Deze uitloper van de Kaukasus kent een immense diversiteit aan flora en fauna. In de schaars bewoonde bossen leven onder meer bruine beren, herten en wolven.
De
flora
van Turkije is buitengewoon rijk - volgens een recente lijst komen er 9222 verschillende soorten hogere planten voor. Dat kan alleen worden verklaard in samenhang met het hierboven beschreven scala aan geïsoleerd liggende gebergten die als eilanden boven de tussenliggende (hoog)vlakten uitsteken. Die hoogvlakten zijn slechts gedeeltelijk in cultuur gebracht, hoewel de afname van de oppervlakte aan 'woeste grond' snel verloopt. Maar Turkije bezit op veel plaatsen nog uitgestrekte moerassen met vele soorten gladiolen, lelieachtigen en lipbloemigen. Op drogere plaatsen komen we de 391 soorten van het geslacht Astragalus tegen, dit zijn
vlinderbloemigen
die meestal gekromde kleine peultjes hebben. Ook verder zijn de vlinderbloemigen uiterst talrijk. Verder zijn distels in een ongelooflijke variatie en in de prachtigste kleuren gewoon. Toortssoorten zijn er tientallen terwijl ook klaversoorten zeer verspreid zijn. De klokjesbloemenfamilie is door veel diep- en hemelsblauwe soorten vertegenwoordigd, net als die van de gentianen. Zeer soortenrijk zijn ook de
orchideeën
en de bolgewassen waaronder meerdere soorten
tulpen
. Net als
Nederland
staat Turkije bekend om zijn tulpen. De in Nederland gekweekte tulpen vinden hun oorsprong in Turkije en de aangrenzende landen.
Bolgewassen
groeien van nature in drogere streken; Nederland is daarvoor niet droog genoeg.
De diversiteit aan klimaten die Turkije heeft is natuurlijk ook een belangrijke factor voor de verscheidenheid aan plantensoorten; verder telt ook mee dat Turkije nooit onder een ijskap heeft gelegen zoals Nederland wel meemaakte. Weliswaar zijn de
gletsjers
in de bergen in die periode zeker groter geweest dan nu, maar de laaglanden en een groot deel van de hoogvlakten zijn steeds ijsvrij gebleven. Ook het feit dat de gebergten van Turkije geen gesloten muren vormen, maar juist veel 'hiaten' vertonen, zorgde dat planten uit allerlei streken vrij makkelijk naar Turkije konden migreren. Een recent boek over de flora van Turkije is dat van de Oostenrijker Gerhard Pils:
Flowers of Turkey
, met ca. 4000 foto's. De Turkse flora wordt bestudeerd door medewerkers van meerdere Turkse universiteiten, onder meer die van
Istanboel
en
Erzurum
. De Nederlander Carel Kreutz publiceerde een boek speciaal over de Turkse orchideeën, eveneens met vele foto's.
De
fauna
van Turkije is nog niet uitputtend onderzocht hoewel de laatste 50 jaar belangrijke vorderingen zijn gemaakt. Grote
zoogdieren
en
vogels
die elders zeer zeldzaam zijn, vindt men nog wel in Turkije, hoewel ook zij steeds meer onder druk staan: Europese
wolf
bruine beer
vale gier
lammergier
steenarend
lannervalk
en
oehoe
zijn enkele voorbeelden. Langs rivieren in het noordoosten vindt men de reuzenstern, terwijl in de meer mediterrane gebieden scharrelaar,
hop
, bijeneter en meerdere soorten
ijsvogels
voorkomen. Turkije is rijk aan vlinders en er komen talloze insecten voor: expedities van Nederlandse
entomologen
naar Turkije leverden in de afgelopen decennia tientallen nog niet beschreven soorten op.
Bevolking
Zie
Demografie van Turkije
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Taalkundige kaart van Turkije
Ontwikkeling van het inwonertal in de periode 1961-2017
De drukke
İstiklal Caddesi
in Istanbul
Bij het begin van de 20e eeuw telde het gebied dat nu Turkije is 12 miljoen inwoners; dat aantal is in een eeuw tijds (t/m 2016) dus ruim verzesvoudigd (6½ ×).
71
In Turkije wonen
82.017.514
(2020)
mensen. Van hen woont 70% in stedelijke gebieden.
Demografische geschiedenis
Anatolië is een van de oudste door mensen bewoonde gebieden in de wereld buiten
Afrika
. Het maakt ook deel uit van Mesopotamië, waar de eerste Indo-Europese en
Semitische
beschavingen ontstonden. In Turkije ligt zowel de oudst bekende nederzetting als het oudst bekende tempelcomplex ter wereld; respectievelijk
Çatal Hüyük
en
Göbekli Tepe
. De eerste volken die hun rijk grotendeels opbouwen in Anatolië zijn onder andere de
Hattiërs
Hettieten
Lyciërs
en
Cariërs
. Ook zijn er enkele Semitische volkeren aanwezig zoals de
Arameeërs
Vanaf ongeveer 1000 voor Christus worden deze volkeren langzaam verdrongen door Griekse kolonisten aan de kust en Perzische volkeren in het binnenland. De
Perzen
werden in 334 voor Christus verslagen door
Alexander de Grote
, waarna ook het binnenland van Anatolië
helleniseerde
. In de 3e eeuw voor Christus vochten ook de
Kelten
zich een weg naar Centraal-Anatolië, waar zij voor enkele eeuwen een rijk bestuurden, genaamd
Galatië
. In de 1e eeuw na Christus was heel Anatolië ingelijfd in het
Romeinse Rijk
, dat enkele eeuwen later weer uiteenviel, tegelijk met het ontstaan van enkele christelijke naties in Anatolië zoals de Armeniërs, die al snel worden opgenomen in het
Byzantijnse Rijk
Gedurende de middeleeuwen blijven nieuwe volkeren richting Anatolië stromen, zoals Arabieren uit het zuiden, Vikingen en Khazaren uit het noorden, Bulgaren vanuit het westen en Turken vanuit het oosten. De Turkse
Seltsjoeken
veroveren het grootste gedeelte van Anatolië, op de kust na, die Grieks blijft. Nadat de Mongolen de Seltsjoeken hebben verslagen ontstaan vanuit die nieuwe Turkse bevolking in Anatolië enkele rijkjes, waarvan het Osmaanse uiteindelijk het sterkste bleek. Tijdens de eerste eeuwen van het
Ottomaanse Rijk
komen er met name in de kuststeden West-Europese handelaren te wonen, evenals een groot aantal Joodse vluchtelingen uit Spanje en Portugal. In het binnenland van Anatolië veranderde er echter niet veel aan de demografie; pas met de val van het rijk kwam daar verandering in.
Het verlies van grote delen van zijn grondgebied zorgde voor een immense vluchtelingenstroom binnen het Ottomaanse Rijk vanuit de
Balkan
, de
Krim
en de
Kaukasus
richting Anatolië in de 19e eeuw. Vele miljoenen moslims werden tussen 1821 en 1871 uit Oost-Europa verdreven, naast Turken ook veel
Bulgaren
Circassiërs
Tsjerkessen
Nogai
Kabardijnen
Krim-Tataren
Wolga-Tataren
Tsjetsjenen
Abchazen
Bosniërs
Albanezen
Georgiërs
Roma
en (islamitische)
Grieken
moesten een nieuw leven beginnen tussen de Anatolische bevolking die op dat moment voornamelijk bestaat uit Turken, Grieken, Armeniërs en Koerden. Zij kregen van de Ottomaanse staat grondgebied aangeboden in West- en Noord-Turkije, waar nog veel van deze minderheden in hun eigen dorpen en steden wonen. De meesten van hen vertrokken naar de grote steden en integreerden voor een groot deel in de Turkse samenleving. Ook arriveren er in die tijd veel vluchtelingen uit Centraal-Azië waar de Turkstalige bevolking werd verslagen door de Russen en Chinezen.
Tegelijk verkregen westerse landen bepaalde rechten ten aanzien van christelijke minderheden in het Ottomaanse Rijk. Rusland verovert uiteindelijk zelfs Oost-Anatolië waarna er veel christelijke kolonisten in met name de Kaukasus komen zoals
Duitsers
. In de Eerste Wereldoorlog kiezen sommige Armeense fracties voor de kant van de Russen, die hen onafhankelijkheid beloven, waarna de Turkse legerleiding het besluit nam om de gehele Armeense bevolking uit Anatolië te deporteren. Door deze
Armeense Genocide
waren in Turkije nog maar weinig Armeniërs over: in 2018 zo'n zestigduizend.
72
De bevolkingsuitwisseling met Griekenland was de bezegeling van het lot voor de christelijke bevolking van Turkije. Enkel de Griekse bevolking in Istanboel en de provincies
Çanakkale
en
Balıkesir
, die onder bestuur van de westerse machten stonden, bleef intact. Van de overige Anatolische Grieken mochten enkel die ten zuidoosten van de stad
Trabzon
blijven, deze groep was al in de 17e eeuw vrijwillig overgegaan op de islam.
Na de oprichting van de Republiek Turkije en de bevolkingsuitwisseling met Griekenland bleven twee grote bevolkingsgroepen over in Turkije: de Turken en de Koerden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vluchtten enkele honderdduizenden Joden uit Oost-Europa naar Turkije. De meesten van hen vertrokken vervolgens naar de Verenigde Staten of Israël. In de tweede helft van de 20e eeuw komen nog groepen vluchtelingen naar Turkije; met name Turken,
Pomakken
Bosniërs
Serviërs
Albanezen
uit de Balkan,
Russen
Oezbeken
Turkmenen
en
Tataren
uit de
Sovjet-Unie
Oeigoeren
uit
China
en in het recentere verleden enkele tienduizenden
Iraniërs
en
Arabieren
. Ook steeds meer West-Europeanen vestigen zich in Turkije, met name in Istanboel en de kustgebieden, zoals de
Nederlandse Turken
Bevolkingssamenstelling
De bevolking van Turkije bestaat voor 73% uit
Turken
, 21% uit
Koerden
, 2% uit
Tsjerkessen
, 2% uit
Arabieren
, 0,5% uit
Lazen
, 0,1% uit
Syriërs
, 0,06% uit
Armeniërs
en 0,01% uit
Abchazen
73
In Istanboel en Izmir zijn nog kleine
Joodse gemeenschappen
aanwezig. De Turkse bevolking is relatief jong; 25,5% van de bevolking behoort tot de groep 0 tot 15 jaar.
Geboortecijfer
: 19,133 / 1000 (2015)
Sterftecijfer
: 7,739 / 1000 (2015)
Onderscheid bevolking naar sekse
zuigelingen: 1,05 m/v
onder 15 jaar: 1,04 m/v
15-64 jaar: 1,03 m/v
Levensverwachting (2014):
totale bevolking: 75 jaar
mannen: 72 jaar
vrouwen: 78 jaar
Taal
Het Turks maakt deel uit van de
Turkse talen
, een wijdverspreide maar nauw verwante taalfamilie.
Zie
Turks
Turkse talen
en
Turks alfabet
voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
In Turkije is
Turks
(90,5%) de enige officiële taal. Tot de vele minderheidstalen behoren
Koerdisch
(18,6%),
Arabisch
(3%),
Armeens
Aramees
Zaza(ki)
Lazisch
Georgisch
Adygees
Ladino
Romeyka
en andere. Het Turks kwam met de naar het westen trekkende nomaden ongeveer in de 10e eeuw in
Klein-Azië
. Sinds 1928 wordt het Turks volgens het
Latijns alfabet
geschreven. Het huidige Turks heeft veel leenwoorden overgenomen uit het
Frans
Perzisch
en het Arabisch. Tot in het westen van
China
wordt op de Kaukasus en in Centraal-Azië nog door miljoenen mensen een Turkse taal gesproken.
In het oosten van Turkije worden Koerdische dialecten gesproken. Deze waren met de staatsgreep in 1980 verboden tot 1991, waarna het weer in het openbaar mocht worden gebruikt. In 2009 zijn grote stappen gezet om de rechten van de Koerdische minderheid te verbeteren.
Tot 2011 werd op basis- en middelbare scholen naast Turks enkel Engels onderwijs aangeboden. Sinds omstreeks 2013 wordt in Turkije op basisscholen en middelbare scholen naast Turks ook Koerdisch, Zaza, Lazisch, Circassisch, Abchazisch en Arabisch aangeboden. Privéscholen boden al langer Duits, Frans, Grieks en Armeens onderwijs.
Religie
Zie
Religie in Turkije
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Turkije heeft de
staatsgodsdienst
afgeschaft in 1928. Islamitische wetgeving was echter al grotendeels afgeschaft tijdens de
Tanzimat
-periode halverwege de 19e eeuw. Vanwege het seculiere karakter van de Turkse staat is in de Turkse grondwet geen verwijzing naar moslims of islam opgenomen. Tevens is er sprake van een controle van de staat over de officiële vorm van islam. Het daartoe al in 1924 in het leven geroepen staatsorgaan is het
Directoraat van Godsdienstzaken
Diyanet İşleri Başkanlığı
). Personen in overheidsdienst mochten tot 2011 geen uiterlijke religieuze kenmerken tonen. Zo zijn bijvoorbeeld hoofddoeken voor vrouwelijke werknemers in overheidsgebouwen verboden. Sinds 1982 is godsdienstig onderwijs wettelijk onder supervisie en controle van de staat.
74
In Turkije worden door de christelijke en alevitische minderheden vaak problemen ervaren bij het uitoefenen van hun geloof.
75
76
Turkije behoort tot de landen die
missionering
belemmeren.
Het percentage niet-moslims in Turkije daalde van 19% in 1914 tot 2,5% in 1927,
77
als gevolg van de
Armeense Genocide
, de
bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije
, en de emigratie van niet-moslims (zoals Levantijnen, Grieken, Armeniërs en Joden) naar het buitenland (voornamelijk in Europa en de Amerika's) die daadwerkelijk begon in de late 19e eeuw, in het bijzonder tijdens de Eerste Wereldoorlog en na de
Turkse Onafhankelijkheidsoorlog
De
Hagia Sophia
in Istanboel was oorspronkelijk een kerk, daarna een moskee, een museum en tegenwoordig weer een moskee.
noot 1
De belangrijkste religie in Turkije is de islam, waarvan tot kort geleden officieel 99,8% van de bevolking een aanhanger was. Dit vanwege de automatische registratie door de Turkse overheid. Hieraan is inmiddels een eind gebracht. Recent onderzoek
bron?
van de
Sabanci Universiteit
wijst erop dat het werkelijke aantal moslims in Turkije iets lager ligt; zo rond de 95 procent. Van hen geeft verder nog ongeveer een derde aan hun geloof niet al te serieus te belijden.
bron?
Na de islam is het Agnosticisme/Atheïsme in Turkije de grootste stroming. Een klein percentage is christelijk. Onder
Nederlanders van Turkse afkomst
worden vergelijkbare percentages waargenomen.
De grootste religieuze stroming is het
soennisme
. Daarnaast hangt ongeveer 20% van de bevolking het
alevitisme
aan.
78
Naast de islam erkent de Turkse staat drie andere religies: de
Armeens-Orthodoxe Kerk
, de
Grieks-Orthodoxe Kerk
en het
jodendom
, die bij elkaar volgens officiële cijfers 0,2% aanhangers hebben onder de Turkse bevolking.
79
Het werkelijke aantal ligt echter een stuk hoger. Begin 20e eeuw bedroeg het aantal christenen in het Ottomaanse Rijk nog 30% van de bevolking. In de 20e eeuw liep dat aantal sterk terug, onder andere doordat het Ottomaanse Rijk in de Balkanoorlogen (1912-1913) grondgebied verloor waar veel christenen wonen en anderzijds door vervolging en emigratie.
80
In de eerste eeuwen (A.D.) was het huidige Turkije een bloeiend kerkelijk gebied onder de leiding van
Constantinopel
. Het orthodoxe
Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel
is nog steeds gevestigd in
Istanboel
. De
katholieken
van Armeense, Chaldeeuwse, Byzantijnse en
Latijnse ritus
hebben ieder hun eigen hiërarchie. Sinds
1960
bestaan diplomatieke betrekkingen tussen Turkije en het
Vaticaan
en in
1966
werd een apostolische
nuntiatuur
opgericht.
In het verleden werd bij de geboorte het geloof automatisch geregistreerd en verplicht vermeld op de identiteitskaart. Sinds 2006 bestond de mogelijkheid de geloofsgezindheid niet te registreren en het vakje ‘religie’ op de oude identiteitskaart leeg te laten. Bij uitspraak van 2 februari 2010 is door het
Europese Hof voor de Rechten van de Mens
bepaald dat het registreren van religie op de identiteitskaart in strijd is met artikel 9 (vrijheid van
gedachte
, geweten en
religie
) van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
81
De huidige Turkse regering heeft nieuwe identiteitskaart uitgebracht, waarop de religie niet meer is geregistreerd.
Cultuur
Literatuur
Zie
Turkse literatuur
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Een Osmaans tuinfeest in de 16e eeuw, met een dichter en een wijnschenker. Uit: Dîvân-ı Bâkî.
Voor de Byzantijnse tijd kende Anatolië onder Grieks en Romeins bestuur al een rijke literaire traditie van filosofen, poëten, wetenschappers en politici die literaire werken nalieten. Met het verval van het Romeinse Rijk nam ook de geletterdheid van de Anatolische bevolking drastisch af. Toch bleven de wetenschappen in het Byzantijnse Rijk onderwezen worden in de
Universiteit van Constantinopel
en de universiteit van
Trebizonde
. In de Byzantijnse, Arabische, en later de Osmaanse wereld verschenen met enige regelmaat wel wetenschappelijke publicaties, die vaak verdere uitwerkingen bevatten van wiskundige of filosofische vraagstukken uit werken uit de oudheid. Pas met de
renaissance
worden deze werken in grotere aantallen weer beschikbaar in het Westen.
Ongeletterdheid in een groot deel van het Byzantijnse en later het Ottomaanse Rijk (op de west- en noordkust van Anatolië na) belette de ontwikkeling van een bloeiende volksliteratuur tot aan het begin van de 20e eeuw. Tot die periode bestonden er grofweg twee stromingen binnen de Turkse literatuur. De eerste bestond uit de verhalende (mondeling overgedragen) volkslegendes en mythes zoals het Kirgizische epos
Manas
, en bekende volkslegenden van
Nasreddin Hodja
, Köroğlu en Dede Korkut. Daarnaast bestond er de geschreven poëzie van de Turks- en Perzischtalige bovenklasse, die zich sinds de 9e eeuw had ontwikkeld in Centraal-Azië en Perzië. Veel literatuur in Anatolië werd tot in de 16e eeuw in het Perzisch opgesteld, een traditie die ook veel Turkse heersers navolgden. In de Ottomaanse en Safavidische rijken werd echter in de 16e en 17e eeuw ook veel
divan-poëzie
in het Osmaans of Azerbeidzjaans geschreven. Deze werken kennen een grote invloed van het
soefisme
, een mystieke spirituele islamitische stroming die zeer belangrijk is geweest voor de vorming van de huidige Turkse en Iraanse maatschappij.
Naast poëzie bleven ook enkele genres binnen het proza populair in Ottomaanse tijden, zoals historische werken, reisverslagen, biografieën, verhalenbundels en verslagen van debatten over filosofie en politieke zaken. Pas in de 19e eeuw kwam het gebruik van het Turks (zowel in het Arabische, cyrillische, Griekse als het Latijnse schrift) ook voor vroegmoderne volksliteratuur in een stroomversnelling. Met name de Franse literaire cultuur had een aantrekkingskracht op de steeds meer zelfbewuste Turkse burgers, wat zich uitte in een culturele spiegeling die dezelfde stromingen van
romantiek
realisme
en
naturalisme
doorliep.
Schrijver
Orhan Pamuk
kreeg in 2006 de Nobelprijs voor literatuur
De eerste Turkse roman was in 1872 "Tal'at en Fitnat Zijn Verliefd", geschreven door
Şemsettin Sami
. Enkele vroege Turkse schrijvers waren
Ahmed Midhat Efendi
en
Namık Kemal
. Aan het begin van de 20e eeuw verkregen enkele nationalistische schrijvers bekendheid, zoals
Ziya Gökalp
en
Ömer Seyfettin
uit
Thessaloniki
. Zij verbonden de politieke en culturele strijd aan elkaar. Echter bracht het chauvinistische karakter van de politiek van de Jonge Turken veel prominente leden van deze stroming ertoe afstand te nemen.
Twee literaire genres die in de periode van de vroege republiek vaak naar voren komen zijn het
sociaal realisme
en de '
dorpsnovelle
'. Dit is een reflectie van de veranderende maatschappij waarin grote groepen mensen van het platteland naar de stad trekken; zij komen in achterstandsbuurten terecht terwijl de dorpen langzaam leeg stromen. Genres die later in de 20e eeuw aan populariteit hebben gewonnen zijn het
magisch realisme
en het
postmodernisme
. Historische literatuur blijft een belangrijk aspect vormen van Turkse cultuur, en ook Nobelprijswinnaar
Orhan Pamuk
geeft zijn boeken vaak een historische diepte.
Muziek
Zie ook
Turkse muziek
en
Stemming en notatie in de Turkse muziek
Muziek maakt een belangrijk deel van de Turkse cultuur uit en de Turkse muziekindustrie is dan ook erg groot. Turkse muziek kent vele stijlen, die meestal terug zijn te leiden tot etnische muziek uit Centraal-Azië (traditionele Turkse muziek), Oost-Europa, Anatolië, het Midden-Oosten, de Kaukasus of Noord-Afrika. Traditionele Turkse muziek uit Centraal-Azië maakt gebruik van snaar- en slaginstrumenten, waaronder de
mondharp
bağlama
en
kanun
. De bağlama (of saz) is hiervan behouden als belangrijkste instrument van de Turkse muziek. Traditionele etnische muziek (die veelal gebruikmaakt van andere instrumenten) is echter nog steeds populair, hoewel de populariteit per regio verschilt. Enkele van deze regionale instrumenten zijn de
kemençe
tulum
oed
darboeka
ney
kaval
davul
en
zurna
. Traditionele Ottomaanse muziek, voornamelijk muziek van de
janitsaren
, heeft invloed gehad op westerse klassieke muziek. Componisten als
Haydn
Mozart
en
Beethoven
schreven stukken die geïnspireerd waren door de Ottomaanse marsmuziek. Bekende voorbeelden hiervan zijn de
Rondo Ala Turca
van Mozart en de
Turkse Mars
van Beethoven. Westerse klassieke muziek had ook enige invloed op de Turkse klassieke muziek, zo werd de Italiaanse componist
Giuseppe Donizetti Pasha
door Sultan
Mahmud II
uitgenodigd om een nieuwe muziekschool op te zetten.
Als onderdeel van verdere modernisering van Turkije vond in de jaren 30 van de twintigste eeuw een culturele revolutie plaats, die in vergelijking met revoluties in andere autoritair geleide landen redelijk succesvol was. Muziekinstrumenten werden gestandaardiseerd en duizenden stukken volksmuziek (Türkü) van de verschillende regio's werden door muzikanten en barden in samenwerking met de lokale overheden verzameld en landelijk gepubliceerd.
82
De staat en enkele particulieren verzorgden concerten in de nieuwe theaters die in de meeste Turkse steden verschenen in de vroege republikeinse periode, waar westers georganiseerde orkesten de verzamelde volksmuziek ten gehore brachten. Pas vanaf de jaren 50 werden westerse muziekstijlen echt populair onder de bevolking. Turkse bands gingen toen massaal
jazz
en
rock-'n-roll
uit het Westen coveren. In de jaren 60 en 70 werd Turkse rock,
Anadolurock
, geïnspireerd door westerse psychedelica folk- en rockbands, immens populair met artiesten zoals Erkin Koray, Cem Karaca,
Barış Manço
, de 3 broers van Üç Hürel en protestzangeres
Selda Bağcan
. Ook bağlama-speler
Arif Sağ
bracht in deze tijd psychedelische vertalingen van volksmuziek uit.
Sezen Aksu
is de bekendste zangeres in het popgenre, zij heeft veel invloed gehad op de Turkse muziekscene. Tussen de jaren 70 en 80 verloor westerse muziek wat aan populariteit ten opzichte van
Arabesque
, een Arabisch geïnspireerde muziekstijl. Sinds de jaren 90 wint westerse muziek weer aan populariteit en enkele Turkse artiesten, in Nederland vooral
Tarkan
, scoorden zelfs in het Westen hits. Muziekgenres als
hiphop
reggae
metal
en elektronische dansmuziek namen erg toe in populariteit. Turkse artiesten geven hier hun eigen draai aan, door bijvoorbeeld traditionele Turkse muziek te mixen met elektronische dancebeats. In 2003 won Turkije het Eurovisiesongfestival met het liedje
Everyway that I can
van
Sertab Erener
, een in Turkije beroemde zangeres, en het land doet het sindsdien erg goed bij het
Eurovisiesongfestival
Cinema
Turkse films hebben in de afgelopen jaren vele prijzen gewonnen op internationale filmfestivals. Veel geprezen Turkse regisseurs in de 21e eeuw zijn onder anderen
Nuri Bilge Ceylan
Fatih Akın
Semih Kaplanoglu
Yeşim Ustaoğlu
en
Zeki Demirkubuz
De Turkse filmindustrie,
Yeşilçam
, ontstond aan het eind jaren 50 van de 20e eeuw in Istanboel. De films die hier geproduceerd werden waren niet goedgekeurd of gecensureerd door de overheid, wat voor veel acteurs en regisseurs resulteerde in lange gevangenisstraffen en/of verbanning vanwege het vaak confronterende en kritische karakter van de films. De belangrijkste regisseur van het Yeşilçam-tijdperk was
Yılmaz Güney
, een
Koerdische
acteur/regisseur die films maakte over het zware leven van de gewone man. Güney zou een groot deel van zijn leven opgesloten zitten en stierf uiteindelijk in Frankrijk.
Kemal Sunal
speelde tussen de jaren 70 en 90 in tientallen
tragikomedische
films, wat hem de bekendste acteur maakte. Turkse kanalen zenden nog dagelijks Kemal Sunal films uit. In het actie-genre kreeg
Cüneyt Arkın
bekendheid, en enkele
mockbusters
waar hij in speelde hebben ook buiten Turkije een cult-status verworven, zoals
Dünyayı Kurtaran Adam
('De man die de wereld redde', ook bekend als 'Turkse Star Wars'). Hoewel kritische films lastiger te produceren werden wist de Turkse filmindustrie voort te bestaan tot in de jaren 80, wanneer het uiteindelijk verloor van de
televisie
. In de laatste jaren werd de productie vooral toegelegd op gewelddadige en seksueel getinte films, om toch in ieder geval mannen naar de bioscoop te trekken. In de jaren 90 verschenen meerdere
arthouse
-films die voortbouwden op de traditie van Güney en gelijktijdige Iraanse en Italiaanse films. Ze volgen een rustig tempo, vaak met lange pittoreske shots, dat in het eerste decennium van de 21e eeuw werd uitgewerkt door een nieuwe generatie Turkse regisseurs die internationale erkenning verkreeg.
Gastronomie
Zie ook
Turkse keuken
Eten is in Turkije een sociale aangelegenheid en het vormt een belangrijk deel van de Turkse cultuur. De Turkse keuken is ook een internationaal gewaardeerde keuken met een lange traditie.
bron?
De keuken is zeer gevarieerd door de verschillende etnische groepen waaruit het Ottomaanse Rijk bestond, en de culturele tradities die de Ottomanen met zich hadden meegenomen uit
Centraal-Azië
en door de blootstelling aan verscheidene kookculturen die zij in hun tocht naar het westen hadden ontmoet. Traditioneel nomadenvoedsel zoals
yoghurt
maakt nog steeds een belangrijk deel uit van de Turkse keuken. Elke regio heeft in Turkije haar eigen, vaak etnische, keuken.
De Turkse keuken maakt gebruik van een groot scala aan verse
kruiden
ongezouten noten
vers en gedroogd fruit
, en gegrilde en gekookte
groenten
. Meestal is een maaltijd een combinatie van diverse gerechten. Soepen, rijstschotels en brood maken voor Turken deel uit van de dagelijkse kost.
Diverse door de mens verteerbare graansoorten komen van nature voor in Zuidoost-Anatolië, in dit opzicht was het gebied uniek in de wereld. De eerste permanente nederzettingen van de mens verschenen dan ook in de vruchtbare vlakte tussen Antep en Aleppo, langs de huidige grens tussen Turkije en Syrië, waar deze wilde granen voor het eerst werden verzameld. De vochtige streek langs de noordkust is de enige in Turkije waar geen inheemse granen kunnen groeien, hier vormt
maïs
een belangrijk gewas. De rijke graancultuur uit zich in de vele tientallen broodsoorten, van wit- en maisbrood tot meergranen, en in de verschillende noedels.
Architectuur
Vernaculaire
architectuur in Turkije
Woning in
Safranbolu
Woning in de
Pontus
Yali aan de
Bosporus
Huizen in
Alaçatı
Huizen in
Mardin
Cappadocisch
huis
Bijenhuizen in
Harran
Huizen in
Zuidoost-Anatolië
Een vermoedelijke tempel op
Göbekli Tepe
Het
tetrapylon
van
Aphrodisias
Georgische kerkarchitectuur in Parkhali
Een voorbeeld van Selsjoekse architectuur; De
Grote Moskee van Divrigi
, nabij Sivas.
Een voorbeeld van
Osmaanse architectuur
; het interieur van de
Selimiye-moskee
in Edirne.
De Şakirin-moskee in Istanboel, de eerste waarvan het interieur is ontworpen door een vrouwelijke architect
De geschiedenis van de architectuur in Turkije begint bij de oudst bekende religieuze bouwwerken in de wereld: de tempelheuvels van
Göbekli Tepe
aan de Syrisch-Turkse grens iets ten oosten van de oude stad
Urfa
. Op meerdere kunstmatige tempelbergen zijn restanten aangetroffen van ronde bouwwerken met losstaande en in de muur verwerkte grote T-vormige pilaren met dier- en mensmotieven. De bouwwerken, die gedateerd worden op zo'n 12.000 jaar oud, zijn na gebruik met opzet overdekt met een laag zand, waardoor zij in relatief goede staat bewaard zijn gebleven. Ook vindt men in Turkije de oudst bekende stad van de wereld,
Çatal Hüyük
, die zo'n 9000 jaar geleden ontstond. Deze
neolithische
nederzetting kende nog geen straten; de huizen zijn strak tegen elkaar aan gebouwd en kunnen enkel via het dak worden betreden. Latere neolithische steden hebben wel gezamenlijke religieuze ruimtes, die geïnspireerd lijken op de tempels van Göbekli Tepe. Naast Çatal Hüyük en andere vroege nederzettingen in zuidelijk Anatolië zijn er restanten van Hettieten, Perzen, Grieken, Armeniërs, Romeinen, kruisvaarders, Mongolen en Turken te vinden in Turkije. De oude hoofdstad van de Hettieten,
Hattusa
, is met zo'n 4000 jaar oud een van de grotere en oudste nederzettingen in Anatolië. Veel Hettitische steden vormden later de basis voor nieuwe Griekse koloniën, waarvan veel meer architectuur bewaard is gebleven. Griekse en Romeinse tempels met
Korinthische
Dorische
of
Ionische
zuilen zijn in Turkije zeer talrijk, en zelfs in enkele grote Turkse steden te bezichtigen, hoewel nooit zo compleet als in Zuid-Italië of Griekenland. Bijzonderder zijn echter andere bouwwerken uit de oudheid zoals de talloze theaters, stadions, kerken, forten,
odeions
, zuilengalerijen en triomfpoorten, in relatief goede staat.
De grote etnische diversiteit, alsmede extreme klimatologische verschillen maken dat huizen in verschillende delen van het land radicaal anders worden gebouwd. In
Centraal-Anatolië
, dat 's zomers zeer droog en warm is en waar makkelijk in de grond te houwen is, zijn veel grotwoningen die verkoeling bieden. In
Cappadocië
zijn zelfs enkele tientallen ondergrondse steden, waar duizenden christenen hun toevlucht zochten tijdens campagnes van de Romeinen en later de Arabieren. In de westerse
Egeïsche Zeeregio
en de
Marmararegio
zijn veel wit-gestucte bak- en natuurstenen huizen, zoals men ze ook aantreft op de Griekse eilanden voor de kust. Aan de natte en winderige kust in de
Zwarte Zeeregio
zijn de huizen gemaakt van nauwkeurig gestapeld hout, op een stenen fundering. Soms worden de huizen als
vakwerk
uitgevoerd met leem- of baksteenvulling, en op hooggelegen plekken worden zij het liefst aan de
loefzijde
van de berg gebouwd. In Istanboel en andere belangrijke steden vindt men ook tegenwoordig nog veel oude stadswoningen die volledig uit hout zijn opgetrokken. Soms is er echter niet meer bewaard gebleven dan een verwaarloosde gevel. In de oude Aramese en Armeense steden van
Zuidoost-Anatolië
zijn de huizen opgetrokken uit
natuursteen
, maar op het platteland in het uiterste zuidoosten vindt men nog veel woningen van leem, het enige goedkope bouwmateriaal dat daar eeuwenlang voorhanden is geweest. Tegenwoordig verrijzen overal in het land grote constructies van beton, staal en glas; in 2010 groeide de Turkse bouwsector uit tot een van de grootste in de wereld. Turkse constructeurs zijn nu verantwoordelijk voor een groot deel van de bouw in Oost-Europa, Centraal-Azië en het Midden-Oosten.
83
Het verhaal van de Turkse architectuur in Turkije begint bij de inval van de
Seltsjoeken
in Anatolië in de 12e eeuw. De eerste gebouwen die de Turkse heersers bouwden waren bedoeld om handelskaravanen en soldaten te huisvesten, zogenaamde
karavanserais
. Deze waren in voorgaande eeuwen al verschenen in Iran en Centraal-Azië. Deze gebouwen hebben meestal een symmetrische opzet met één groot portaal en vertonen gelijkenis in stijl met eerdere werken verricht onder Seltsjoekse heerschappij in Iran. Andere bouwwerken uit deze periode omvatten met name
türbes
, moskeeën, scholen (madrassa's) en ziekenhuizen. Vaak bestond een complex uit meerdere van dit soort publieke functies. De Beyliks (lokale heersers) in de noordoostelijke steden
Erzurum
Sivas
Tokat
en
Niksar
nodigden architecten en timmerlieden uit Iran en de Kaukasus uit om de voorheen Griekse steden van islamitische architectuur te voorzien. In deze steden vindt men de meeste en best bewaarde Seltsjoekse bouwwerken buiten
Konya
. Nadat de Seltsjoeken door de Mongolen waren vernietigd, kwamen in Anatolië andere Turkse clans op, van wie de architectuurstijl meer invloeden kende van de Byzantijnse laat-Romeinse christelijke architectuur. De stijlen waren goed verenigbaar omdat de nomadische Turken van oudsher in koepelvormige tenten leefden, en derhalve al een voorliefde hadden voor koepelarchitectuur. De Turkse bouwstijlen zouden later op hun beurt weer invloed hebben op de neo-orthodoxe kerkarchitectuur. De Ottomanen bouwden voort in de traditie van publieke functies. Nieuwe gebouwtypen waren onder andere overdekte handelsmarkten, gildehuizen en fontein-kiosken. Mimar
Sinan
was de belangrijkste Ottomaanse rijksarchitect en bouwde onder andere de
Selimiye-moskee
, de
Süleymaniye-moskee
en de
Sokollu Pasamoskee
Turks huis,
John Frederick Lewis
(1873)
In de 18e en 19e eeuw is de Armeens-Ottomaanse architectenfamilie
Balyan
verantwoordelijk voor een groot deel van de bouwwerken voor het Ottomaanse hof. De familie studeerde op kosten van de sultan in Italië, en heeft vele barokke bouwwerken in Istanboel op haar naam staan, waaronder het
Dolmabahçe-paleis
, het Esma-Sultanhuis en de
Ortaköy-moskee
. Rijke Istanbulu (inwoners van Istanboel) vervingen in deze tijd hun houten gevels met natuursteen of gestuct baksteen en langs de
Istiklal-avenue
verschenen meerdere Europese ambassades, kerken en scholen, alle gebouwd in Europese stijlen gangbaar van het moment.
Aan het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw ontstaat er een nationale architectuurstroming, die in eerste instantie meer
eclectisch
en historiserend is, maar na de
Turkse Onafhankelijkheidsoorlog
een veel meer modernistische hoek inslaat. Belangrijke moderne Turkse architecten waren onder anderen
Mimar Kemaleddin
en
Sedad Hakkı Eldem
; zij combineerden moderne technieken met traditionele architectuur. Een futuristisch ontwerp voor de
Kocatepe-moskee
in Ankara van
Vedat Dalokay
in 1969 werd onder protest van conservatieve moslims gedwarsboomd, maar een aangepaste versie van het gebouw werd toch gebouwd in
Islamabad
, Pakistan. Ook tot in de 21e eeuw blijft er in de Turkse maatschappij een hang naar historiserende architectuur; veel van de nieuw gebouwde moskeeën blijven beperkt binnen de Ottomaanse vormentaal, maar ook daar lijkt in de 21e eeuw een modernisering in te komen, onder andere met de eerste moskee naar een ontwerp van een vrouwelijke architect.
84
Sport
Zie ook de hoofdartikelen:
Sport in Turkije
voetbalelftal
en
Turkije op de Olympische Spelen
In Turkije is
voetbal
de belangrijkste sport. De hoogste voetbaldivisie van het land heet de
Süper Lig
, waarin 20 clubs tegen elkaar uitkomen. Het grootste succes van het Turks voetbalelftal is het behalen van de derde plaats op het
WK 2002
. Basketbal wint ook aan populariteit in Turkije. Het grootste succes van Turkije in het internationale basketbal kwam toen het land het
wereldkampioenschap basketbal 2010
organiseerde, waarbij het
Turks basketbalteam
in de finale verloor van de
Verenigde Staten
. Het Turks vrouwenteam voor basketbal behaalde de zilveren medaille op het
EK 2011
. Turkije is tevens gastland van
WK basketbal voor vrouwen 2014
. Olieworstelen is sinds 1361 een traditie in Turkije en is van oudsher ontstaan, doordat het Turkse leger zich op deze manier voorbereidde op zijn veldslagen. Op het racecircuit
Istanbul Park
wordt onder andere de
Grand Prix van Turkije
gehouden. Andere populaire sporten zijn onder meer
volleybal
worstelen
taekwondo
gewichtheffen
en in toenemende mate
extreme sporten
zoals
skateboarden
surfen
en
snowboarden
Tapijten en textiel
Het weven van tapijten werd voor het eerst gedaan door de
Seltsjoeken
. Eerst werd het tapijtweven als kunst uitgevoerd, maar al gauw werd het kleed gebruikt als gebedskleed. Pas later werden echte tapijten gemaakt. De echte handgeweven tapijten zijn duur, maar ze gaan wel een leven lang mee.
Er zijn drie verschillende tapijten:
De geknoopte tapijten met pool (
halı
Platte weefsels zonder pool (
kilim
Zijden tapijten
Turkije is in recente jaren uitgeroeid van een grote textielexporteur tot een modeland, van waaruit zowel westerse als moderne islamitische kleding zijn weg vindt naar het Midden-Oosten.
Feest- en gedenkdagen
Turkije kent een grote variëteit aan
festivals
en feestdagen, waarvan sommige nationaal zijn, andere lokaal en weer andere religieus. Sommige feestdagen vinden elk jaar op dezelfde dag plaats, andere zijn gerelateerd aan de
maankalender
en veranderen van datum. In 1935 werd de nationale rustdag de zondag in plaats van de traditionele islamitische
vrijdag
Nationale feest- en gedenkdagen in Turkije
Nachtelijke festiviteiten op de Dag van de Republiek, Istanboel
23 april
: Dag van het Kind (Çocuk Bayramı) herinnert aan de eerste zitting van de Nationale Vergadering van de Turkse republiek op die dag in 1923. Op deze dag nemen kinderen symbolisch plaats op de burgemeesterszetel om de politici te herinneren aan de toekomst van de volgende generaties.
19 mei
: Jeugd en Sport Dag (Gençlik ve Spor Bayramı) herinnert aan de landing van
Atatürk
in
Samsun
in 1919. Sinds 1938 wordt deze dag op basis van een wet gevierd en worden grote sportmanifestaties in de stadions gehouden.
30 augustus
: Dag van de Overwinning (
Zafer Bayramı
) herinnert aan de dag van de overwinning op de
Grieken
bij Dumlupinar in 1922.
29 oktober
: Dag van de Republiek (
Cumhuriyet Bayramı
) is de nationale feestdag die de
proclamatie
van de Turkse republiek in 1923 herdenkt.
10 november
: Herdenkingsdag Mustafa Kemal Atatürk. Op de sterfdag van
Atatürk
valt het leven om 9.05 uur voor een minuut volledig stil. Voetgangers blijven zwijgend op straat stilstaan en auto’s stoppen. Later op de dag lopen schoolkinderen in optocht rond met vlaggen.
Religieuze feestdagen
Offerfeest
(Kurban Bayramı) wordt 70 dagen na het eind van de ramadan gevierd.
Suikerfeest
(Şeker Bayramı) wordt gevierd aan het eind van de ramadan en duurt drie dagen. Het eten van zoetigheden staat centraal op de eerste dag.
Bestuur en instellingen
Zie
Politiek in Turkije
en
Politieke geschiedenis van Turkije
(1923 tot heden) voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Overheid
Het Turkse parlement, de
Grote Nationale Assemblee van Turkije
Zie ook de
Grondwet van Turkije
Turkije is een
presidentiële republiek
met een
parlementair systeem
. De grondwet regelt het wettelijk kader van het land. In het Turks staatsbestel heeft de president de functie van een staatshoofd. Als zodanig legt de president staatsbezoeken af en ontvangt de president ook ambassadeurs en presidenten van andere landen. Als staatshoofd symboliseert de president de eenheid van de staat. De president wordt sinds het
referendum van 2007
verkozen voor een termijn van vijf jaar door middel van rechtstreekse verkiezingen.
De uitvoerende macht berust bij de minister-president en de ministerraad, die deel uitmaken van de regering. De wetgevende macht berust bij het eenkamerparlement, de
Grote Nationale Assemblee van Turkije
. De rechterlijke macht is onafhankelijk van de uitvoerende en de wetgevende macht. Het Grondwettelijk Hof spreekt zich uit over de conformiteit van de wetten en decreten.
Het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen werd toegepast in 1933. Elke burger van Turkije, die op de dag van de stemming de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt, heeft het recht om te stemmen. De leeftijd om gekozen te worden werd in 2007 verlaagd van 30 naar 25 jaar, en in 2017 verder verlaagd naar 18 jaar.
Staatshoofd:
President van Turkije
, wordt gekozen voor 5 jaar door het volk.
President:
Recep Tayyip Erdoğan
(sinds 28 augustus 2014)
Parlement:
eenkamerparlement
, bestaande uit 600 leden.
Laatste parlementsverkiezingen:
Turkse parlementsverkiezingen 2018
Laatste presidentsverkiezingen:
Turkse presidentsverkiezingen 2018
Laatste referendum:
Turks referendum over grondwetswijzigingen 2017
Opkomst parlementsverkiezingen [1950-2011]
1950
1954
1957
1961
1965
1969
1973
1977
1983
1987
1991
1995
1999
2002
2007
2011
2015
2018
2023
89,3%
88,6%
76,6%
81,4%
71,3%
64,3%
66,8%
72,4%
92,3%
93,3%
83,9%
85,2%
87,1%
79,1%
84,2%
83,2%
85,18%
86,23%
n.n.b.
Bestuurlijke indeling
Zie
Bestuurlijke indeling van Turkije
Lijst van regio's van Turkije
Lijst van provincies van Turkije
en
Lijst van districten van Turkije
voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Turkije is staatkundig verdeeld in 81
provincies
. Deze zijn weer onderverdeeld in 923 districten.
Ankara
Kırklareli
Edirne
Tekirdağ
Çanakkale
Balıkesir
Bursa
Yalova
Istanboel
Kocaeli
Sakarya
Düzce
Zonguldak
Bolu
Bilecik
Eskişehir
Kütahya
Manisa
İzmir
Aydın
Muğla
Denizli
Burdur
Uşak
Afyon
Isparta
Antalya
Konya
Mersin
Karaman
Aksaray
Kırşehir
Kırıkkale
Çankırı
Karabük
Bartın
Kastamonu
Sinop
Çorum
Yozgat
Nevşehir
Niğde
Adana
Hatay
Osmaniye
K. Maraş
Kayseri
Sivas
Tokat
Amasya
Samsun
Ordu
Giresun
Erzincan
Malatya
Gaziantep
Kilis
Şanlıurfa
Adıyaman
Gümüşhane
Trabzon
Rize
Bayburt
Erzurum
Artvin
Ardahan
Kars
Ağrı
Iğdır
Tunceli
Elazığ
Diyarbakır
Mardin
Batman
Siirt
Şırnak
Bitlis
Bingöl
Muş
Van
Hakkâri
Satellietfoto van
Istanboel
, genomen vanuit
ISS
(ongeveer 100 km breed)
Provincies en provinciale hoofdsteden zijn meestal gelijknamig. Uitzonderingen op deze gewoonte zijn de provincies
Hatay
(hoofdstad:
Antiochië
),
Kocaeli
(hoofdstad:
İzmit
) en
Sakarya
(hoofdstad:
Adapazarı
). Provincies met de grootste bevolking zijn
Istanboel
(12,9 miljoen), gevolgd door
Ankara
(4,6 miljoen),
İzmir
(3,8 miljoen),
Bursa
(2,5 miljoen) en
Adana
(2,0 miljoen).
Naar schatting woont 75,5% van de Turkse bevolking in stedelijke centra. De grootste stad Istanboel is het financiële, economische en culturele hart van het land.
85
Met meer dan 12 miljoen officiële inwoners is Istanboel tevens een van de grootste van Europa.
Defensie
Zie
Turkse strijdkrachten
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Troepen van het
Turkse leger
F-16 van de Turkse luchtmacht
De Turkse defensie bestaat uit het
Turkse ministerie van defensie
en de
krijgsmacht
. De krijgsmacht bestaat uit het
leger
, de
marine
en de
luchtmacht
. De
gendarmerie
en de
kustwacht
opereren in vredestijd als onderdeel van het ministerie van binnenlandse zaken. In oorlogstijd zijn ze ondergeschikt aan het leger en de marine. De stafchef van de Turkse strijdkrachten wordt benoemd door de president en legt verantwoording af aan de minister-president. De stafchef dient een termijn van twee jaar. De ministerraad is verantwoordelijk aan het parlement over vraagstukken op het gebied van nationale veiligheid en de adequate voorbereiding van de strijdkrachten ter verdediging van het land. De bevoegdheid om een oorlog te verklaren en om de gewapende troepen te stationeren naar het buitenland of elders in Turkije berust uitsluitend bij het parlement.
86
De defensie van Turkije is op de Amerikaanse strijdkrachten na, de grootste gewapende macht in de
NAVO
. In 1998 kondigde Turkije een programma aan ter waarde van 160 miljard dollar over een periode van twintig jaar voor de modernisering van de Defensie in diverse projecten, waaronder tanks, straaljagers, helikopters, onderzeeërs, oorlogsschepen en aanvalsgeweren. Ongeveer 1,1 miljoen personen zijn in 2010 in actieve dienst bij de Defensie. Elke mannelijke staatsburger die gezond is, moet in het leger dienen voor een periode variërend van zes maanden tot twaalf maanden, afhankelijk van je opleiding en baanlocatie.
Dienstweigering
is niet mogelijk.
Turkije is een van de vijf NAVO-lidstaten die deel uitmaakt van het 'nuclear sharing'-beleid van de alliantie, samen met
België
Duitsland
Italië
en
Nederland
87
Ongeveer negentig
B61-kernbommen
bevinden zich op de
Luchtmachtbasis Incirlik
, waarvan er veertig aangewezen zijn voor gebruik door de Turkse luchtmacht.
Turkije is een niveau 3-partnerland van het
Joint Strike Fighter-programma
(JSF).
88
Turkije doet mee met de internationale missies in het kader van de Verenigde Naties en sinds 1950 van de NAVO, inclusief de vredesmissies in Somalië, Joegoslavië en de ondersteuning van coalitietroepen in de Eerste Golfoorlog. Turkije onderhoudt 36.000 troepen in de
Turkse Republiek Noord-Cyprus
en heeft sinds 2001 troepen in Afghanistan als onderdeel van de
International Security Assistance Force
(ISAF). In 2006 heeft het Turkse parlement een vredesmacht van ongeveer 700 grondtroepen en patrouillevaartuigen ingezet als onderdeel van de
United Nations Interim Force In Lebanon
(UNIFIL) in het kielzog van het
Israëlisch-Libanese Oorlog
89
Buitenlandse betrekkingen
Turkije is lid van de
G20
Zie ook de
Nederlands-Turkse betrekkingen
en de
Belgisch-Turkse betrekkingen
Turkije is een van de oprichters van de
Verenigde Naties
(1945), de
OESO
(1961), de
OIC
(1969), de
OVSE
(1973), de
ECO
(1985), de
BSEC
(1992) en de
G20 belangrijkste economieën
. Op 17 oktober 2008 kreeg Turkije de
voorkeurstemmen
van 151 landen en werd daarmee verkozen als niet-permanent lid van de VN-Veiligheidsraad, namens Western European and Others, samen met Oostenrijk, dat 132 stemmen kreeg. Turkije was eerder lid van de VN-Veiligheidsraad in 1951-1952, 1954-1955 en 1961.
In lijn met zijn traditionele westerse oriëntatie, zijn de betrekkingen met Europa altijd al een centraal onderdeel geweest van het Turkse buitenlands beleid. Turkije werd een stichtend lid van de
Raad van Europa
in 1949, toegepast voor geassocieerd lidmaatschap van de
EEG
(voorloper van de
Europese Unie
) in 1959 en werd geassocieerd lid in 1963. Na decennia van politieke onderhandelingen heeft Turkije aanvraag ingediend voor het volledige lidmaatschap van de EEG in 1987 en werd het een geassocieerd lid van de
West-Europese Unie
in 1992. Turkije bereikte een akkoord over een douane-unie met de EU in 1995 en is
officieel begonnen met de formele toetredingsonderhandelingen
met de EU sinds 3 oktober 2005.
Een ander aspect van de definitie van de buitenlandse betrekkingen van Turkije zijn de banden met de
NAVO
-bondgenoot
Verenigde Staten
. De gemeenschappelijke dreigingen van de
Sovjet-Unie
zorgden voor nauwe bilaterale betrekkingen met Washington in de
Koude Oorlog
. Na de Koude Oorlog is het geostrategische belang van Turkije verschoven naar de nabijheid van het
Midden-Oosten
, de
Kaukasus
en de
Balkan
. Naast het onderbrengen van een belangrijke NAVO-vliegbasis in de buurt van Syrië en Irak voor de Amerikaanse activiteiten in de regio, zowel de status van Turkije als seculiere democratie en de positieve betrekkingen met
Israël
, maakte Ankara een cruciale bondgenoot voor Washington.
Internationale naam van het land
In december 2021 verordonneerde de Turkse president dat het land zich in het diplomatieke verkeer in het Engels niet langer zou presenteren als
(Republic of) Turkey
, maar als
(Republic of) Türkiye
, wat in juni 2022 door de
Verenigde Naties
werd geaccepteerd.
90
91
Economie
Zie
Economie van Turkije
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Gemiddeld inkomen in dollars per provincie in 2011. (Naar
koopkrachtpariteit
in 2012 zo'n 60
% hoger dan onderstaand)
92
boven $
14,000
12,000–14,000
12,000–10,000
8,000–10,000
6,000–8,000
4,000–6,000
onder $
4,000
Economische basis
Turkse (auto)bus- en vrachtwagenfabrikanten behoren tot de grootste wereldwijd
Na de crisis in 2001 groeiden de economische activiteiten tussen 2002 en 2007 sterk. Turkije behoorde in deze periode tot de snelst groeiende economieën van de wereld en steeg van de 26e naar de 15e plaats in de lijst van de grootste economieën ter wereld. De gemiddelde economische groei bedroeg tussen 2002 en 2007 7% per jaar. De basis voor de voorspoedige economische ontwikkeling vormden de doorgevoerde structurele hervormingen en het succesvolle
macro-economische
beleid.
De abrupte val van de
Turkse lira
medio 2006 leidde tot een hogere
inflatie
en een verscherping van het monetaire beleid. Als gevolg hiervan vlakte de economische groei af. Onder invloed van de wereldwijde economische crisis daalde het groeitempo in 2008 fors.
93
Vanaf 2010 is Turkije weer terug op het groeitempo van voor de crisis. De Turkse economie groeide dat jaar met 8,9 procent. Daarmee was Turkije het land met de snelst groeiende economie van heel Europa.
In 2003 en 2004 heeft het
eerste kabinet-Erdoğan
het Turkse investeringsklimaat verbeterd door het invoeren van een veelvoud aan nieuwe wet- en regelgeving. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse
investeringen
, die het investeringsklimaat voor buitenlandse bedrijven sterk heeft verbeterd. Daarnaast besteedde het kabinet veel aandacht aan verdere herstructurering van de bancaire sector.
Door de doorgevoerde structurele hervormingen is de Turkse economie stabieler geworden. De economische groei werd in de afgelopen jaren vooral gedreven door de particuliere vraag en de sterk stijgende export.
De particuliere bestedingen bedragen ongeveer twee derde van het bruto binnenlands product. De overheidsconsumptie beloopt ongeveer 13,5 procent van het bbp.
De economische groei is ook gebaseerd op een aantal eigenschappen van Turkije zelf: een redelijk goed opgeleide, jonge bevolking, lage arbeidskosten en een centrale positie ten opzichte van Europa, Azië en het
Midden-Oosten
De Turkse economie werd voorheen vaak gekenmerkt door sterk fluctuerende en hoge inflatiecijfers. Sinds 2004 ligt de prijsstijging onder de 10 procent. In 2005 werden
zes nullen
afgehaald van de Turkse lira na een revaluatie. Het
monetaire
beleid en loonmatiging hebben een belangrijke rol gespeeld bij het verkrijgen van een lagere inflatie. De EIU verwacht voor de komende jaren een verdere daling van de inflatie.
De
skyline
van het moderne Istanboel
Munteenheid: 1
Turkse Lira
(TL) = 100 kuruş (Kr)
Koers 1 EUR = 29,61 TL (2023-07-31)
94
BBP (nominaal): 795 miljard US$ (2021) (9.407 US$ per capita)
BBP (kkp): 2749 miljard US$ (2021) (32.278 US$ per capita)
Groei BBP: 11% (2021)
Staatsschuldquote: 39,7% (2020)
Werkloosheid: 12% (2021)
95
Landbouw:
granen
katoen
zonnebloemen
en andere oliegewassen,
maïs
suikerbieten
aardappelen
thee
wijn
noten
olijven
vijgen
Veeteelt:
schapen
geiten
runderen
pluimvee
Delfstoffen:
bruinkool
chroom
koper
borax
aardolie
aardgas
bauxiet
ijzer
mangaan
Industrie: met name grote
textielindustrie
en
constructiesector
. Daarnaast ook levensmiddelen,
staal
-,
papier
-,
elektronica
-,
automobiel
-,
schepen
vliegtuig
petrochemische
en
chemische industrie
Export: 153 miljard US$ (2015)
Exportproducten: halffabricaten 29%, kleding 26%, voedingsmiddelen 14%, auto's, bussen, schepen, elektronica, witgoed
Exportpartners:
Duitsland
(9,9% / 15,1 miljard $),
Verenigd Koninkrijk
(7,9% / 12,1 miljard $),
Irak
(5,6% / 8,55 miljard $),
Verenigde Staten
(4,9% / 7,47 miljard $),
Italië
(4,8% / 7,33%)
Import: 187 miljard US$ (2015)
Importproducten: machines en transportmiddelen 39%, halffabricaten 18%, chemie 14%
Importpartners:
China
(13% / 24,4 miljard $),
Duitsland
(12% / 22,5 miljard $),
Rusland
(6,5% / 12,1 miljard $),
Italië
(5,6% / 10,8 miljard $),
Verenigde Staten
(5,6
% / 10,4 miljard $)
96
Toerisme
Kaart van historische locaties in Turkije. Klik rechts op "Uitklappen" om te bekijken.
Cappadocië
Pontus
Armeens Hoogland
Mesopotamië
Galatië
Cilicië
Troas
Lycië
Lydië
Ionië
Thracië
Carië
Paflagonië
Eolië
Bithynië
Pamfylië
Lycaonië
Frygië
Hattusa
Historische plaatsen in Turkije
Hattusa
Ancyra
Sinope
Amisos
Oinaion
Kotiora
Trapezus
Polemonion
Kerasus
Ani
Tushpa
Akdamar
Theodosiopolis
Sebasteia
Midyat
Mardin
Nisibis
Amida
Nemrut Dagi
Zeugma
Antep
Rumkale
Edessa
Göbekli Tepe
Sümela
Acilisene / Erez
Georgische
Kerken
Anatolische culturen
Ruïnesteden uit
Klassieke oudheid
Bestaande steden uit Klassieke oudheid
Ihlara-vallei
Göreme
Caesarea
Arslantepe
Melitene
Harput
Çatalhöyük
Iconium
Laodicea Combusta
Amaseia
Çavustepe
Alacahöyük
Olba
Tarsus
Adana
Anazarbus
Kastabala
Antiochië
Gordium
Amorium
Aizanoi
Sardis
Prousa
Nicea
Bithynion
Heraclea
Amastris
Gangra
Sagalassos
Selge
Side
Korakesion
Anemurium
Hiërapolis
Nysa
Aphrodisias
Aspendos
Perge
Termessos
Attalia
Phaselis
Olympos
Myra
Kyaneai
Patara
Xanthos
Kaunos
Labranda
Efeze
Priëne
Milete
Didyma
Halicarnassus
Cnidus
Smyrna
Pergamon
Assos
Troje
Adrianopolis
Byzantion
Nicomedië
Dorylaion
Panderma
Daskyleion
Adramyttium
Gordos
Arycanda
Biziye
Cypsala
Temenotyrai
Philomelion
Neocaiseria
Karkemish
Daras
Çayönü
Altintepe
Kültepe
Tlos
Aigai
Alexandria
Pessinus
Iasos
Mopsuestia
Corycus
Ariassos
Kiphas
Tios
Tephrike
Kaymakli
Derinkuyu
Asikli Höyük
Ankuwa
Sapinuva
Pompeiopolis
Harran
Sogmatar-Suayb
Nevali Çori
Arsameia
Oylum Höyük
Yesemek
Tilmen
Seleucia Pieria
Elaiussa
Seleukeia
Selinus
Antiochetta
Metropolis
Beycesultan
Aenus
Antandros
Bathonea
Apollonia
Zippalanda
Milas
Zie
Toerisme in Turkije
voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Het strand van
Oludeniz
Turkije is een van de belangrijkste toeristische bestemmingen wereldwijd. Internationaal gezien stond Turkije in 2019 op de 6e plaats qua bezoekersaantallen. De grootste aantallen komen uit Duitsland, Rusland, Iran en Verenigd Koninkrijk. De toeristen die naar Turkije gaan vormen een gevarieerde mix van
massatoeristen
cultuurtoeristen
natuurtoeristen
rugzaktoeristen
medisch-toeristen
en
wintersporttoeristen
. Door het mediterrane klimaat zijn vooral de badplaatsen langs de kust populair zoals
Bodrum
Alanya
Marmaris
Kuşadası
en
Antalya
, de Turkse west- en zuidkust staat ook wel bekend als de
Turkse Rivièra
Daarnaast kent Turkije een rijke geschiedenis van vele culturen zoals de
Hettieten
Arameeërs
Grieken
Armeniërs
Perzen
Seltsjoeken
en
Ottomanen
. De meeste Turkse steden, zo ook aan de Turkse Rivièra, hebben een geschiedenis die bijna altijd teruggaat tot voor de Turkse periode en waarvan vaak nog resten te vinden zijn. Dat er in Turkije zo veel historische gebouwen intact zijn gebleven komt, doordat tijdens de Ottomaanse periode vaak restauratiewerk werd verricht. Grote historische steden als
Istanboel
Bursa
Edirne
en
İzmir
zijn erg in trek bij toeristen, maar verspreid over het land vindt men nog honderden historische locaties, zoals de vele oude Griekse ruïnesteden
Troje
Efeze
Pergamon
Milete
Hiërapolis
Myra
Priëne
Aphrodisias
Termessos
Sagalassos
Xanthos
Assos
Kaunos
Side
Sardis
Cnidus
Phaselis
en
Didyma
. In
Aspendos
is het best bewaarde theater uit de Oudheid te vinden.
In andere Anatolische steden zoals
Alanya
Erzurum
Iznik
Kayseri
Konya
Sivas
en
Tokat
zijn veel bouwwerken te vinden uit de tijd van het
Seltsjoekenrijk
. Deze bouwwerken zijn gemakkelijk te onderscheiden van latere Turkse bouwwerken van de Ottomanen door hun massieve vormentaal, strak bruin natuur- of baksteen en fel groen en blauw tegelwerk. Onder het Ottomaanse Rijk werden
Bursa
en later
Edirne
en Istanbul de hoofdsteden van het rijk. In deze steden staan dan ook de belangrijkste Ottomaanse bouwwerken, hoewel ze ook in andere Turkse steden te bewonderen zijn, alsmede in de Balkan, de Kaukasus en het Midden-Oosten. Typische Ottomaanse huizen vindt men onder andere in de steden
Safranbolu
Amasra
en
Amasya
Minder bekende historische plaatsen zijn bijvoorbeeld
Mardin
Şanlıurfa
en
Nusaybin
, oude Armeense en Aramese steden, nu voornamelijk bewoond door Koerden, waar men nog steeds veel historische gebouwen kan bezichtigen. In het zuidoosten vindt men ook
Göbekli Tepe
, het tot nu toe bekende oudste (zo'n 11.500 jaar oud) tempelcomplex ter wereld, en ruïnesteden als
Zeugma
en
Karkemish
. Het centrale gedeelte van Anatolië,
Cappadocië
, staat bekend om zijn droge uitgestrekte vlakten met een unieke geografie. Het gebied, dat op UNESCO's
werelderfgoedlijst
staat, herbergt onder andere tientallen ondergrondse steden, duizenden in steen uitgehakte woningen en kerken, tientallen
karavanserais
en een van de oudste steden in de wereld,
Çatal Hüyük
. Ten noorden van Cappadocië liggen
Hattusa
, de ruïnehoofdstad van het oude rijk van de
Hettieten
, en
Amasya
, de oude hoofdstad van het
Koninkrijk Pontus
. Het
noordoosten van Turkije
, nabij de stad
Trabzon
heeft een milder klimaat dan de rest van Turkije en is bijzonder groen en bergachtig, waardoor het in trek is bij wandelaars. In het uiterste oosten van het land, bij de grens met Armenië, ligt
Ani
, een Armeense ruïnestad, en de berg
Ararat
. Bijzonder aan Turkije is dat er bijna alles te beleven valt zoals in Saklikent, omdat het zo dicht bij Antalya ligt, is dit een van de weinige plaatsen ter wereld waar men 's ochtends kan
skiën
en 's middags kan
zwemmen
Aantal toeristen naar Turkije [2002-2019]
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2019
13.256.000
17.517.000
19.819.000
26.336.000
28.510.852
31.782.832
36.837.900
25.352.213
39.488.401
51.747.198
Vervoer en verkeer
Een trein in Turkije
Turkije bouwt tussen de grote steden hogesnelheidslijnen, het eerste stuk tussen
Ankara
Eskişehir
en
Konya
is al operationeel
Turkije is momenteel bezig om zijn infrastructuur op West-Europees niveau te krijgen. Tientallen projecten waaronder bruggen, tunnels, metrolijnen, snelwegen en hogesnelheidslijnen moeten in 2023, bij het honderdjarig bestaan van de republiek, voltooid zijn.
97
Enkele opmerkelijke projecten rond Istanboel zijn de derde brug over de Bosporus, de spoortunnel
Marmaray
en een
autotunnel
onder de Bosporus, en het graven van een kanaal ten westen van Istanboel voor vrachtschepen en olietankers.
Het Turkse wegennet beslaat 386.000
km, waarvan meer dan een derde verhard. Daarnaast beschikt het land over 8682
km aan
spoorwegen
, waarvan 1524
km geëlektrificeerd. Steden die goed te bereiken zijn via het spoor zijn onder andere
Istanboel
Ankara
İzmir
Adana
Konya
Eskişehir
Karaman
Gaziantep
Diyarbakır
Samsun
Malatya
Elazig
Sivas
Mersin
en
İzmit
98
Sinds 2009 is de eerste
hogesnelheidslijn in Turkije
operationeel
tussen Ankara en Eskişehir
. Nog in aanbouw zijn enkele andere lijnen, die lopen vanuit Ankara naar onder andere Istanboel, Konya en Sivas. Met Chinese financiële steun zal voor 2023 6000 kilometer spoor worden aangelegd, tot 450
km/u.
99
Havens bevinden zich in de plaatsen
Gemlik
Hopa
Iskenderun
Istanboel
, Izmir,
İzmit
Icel
Mersin
),
Samsun
Trabzon
Antalya
en
Çeşme
. Tot de belangrijkste vliegvelden behoren
Ankara
Antalya
Bodrum
Dalaman
Istanboel Atatürk
en
Sabiha Gökçen
İzmir
Kayseri
Sakirpasa
Trabzon
en
Van
Energie
Turkije is een belangrijk doorvoerland voor aardgas en olie: zo'n 10% van het wereldwijd transport van aardolie vindt in Turkije plaats. Het land heeft niet genoeg eigen fossiele brandstoffen om aan de binnenlandse vraag te voldoen, en is gedwongen zijn energie grotendeels te importeren uit buurlanden. Om op termijn zelfvoorzienend te zijn wordt gezocht naar reserves met proefboringen in de Zwarte Zee en de Middellandse Zee (tussen Hatay en Cyprus). Het Japanse
Mitsubishi
gaat met het Franse
Areva
vier kerncentrales bouwen van het nieuwste model in de noordelijke provincie
Sinop
100
Rusland bouwt momenteel (2022) de eerste set kerncentrales van Turkije in de zuidelijke provincie
Mersin
. In 2030 wil de Turkse regering 30% van de benodigde energie met kernenergie opwekken. Bijkomend voordeel is dat de CO
-uitstoot hiermee wordt beperkt. Turkije stootte 5,02 ton per inwoner uit (2018), ongeveer gelijk aan het wereldgemiddelde. Omdat het land voor een groot deel bergachtig is, haalt het tevens een groot deel van zijn energie uit waterkrachtcentrales; zo'n 25%. In 2013 werd de
Derinerdam
in de noordoostelijke provincie
Artvin
in werking gesteld, een van de hoogste dammen in de wereld, en de enige slanke dubbelgekromde. Hoewel het potentiaal van waterkracht in Turkije de energievraag ruim overstijgt, wegen de ecologische, sociale en culturele nadelen voor veel lokale burgers niet op tegen economische winsten. Sinds eind jaren 90 heeft een groot deel van de huizen in Turkije zonneboilers voor warm water, maar het land maakt nog amper gebruik van zonnecellen voor het opwekken van elektriciteit. Wel zijn er begin 21e eeuw in het noordwesten van het land diverse windparken gebouwd.
In 2014 produceerde het land 31 miljoen
ton olie-equivalent
(Mtoe), 61% fossiele en 39% duurzame energie. (1Mtoe = 11,63 TWh, miljard
kilowattuur
). Dat was niet genoeg voor de energievoorziening, het
TPES
total primary energy supply
): 122 Mtoe. Het land importeerde 94 Mtoe fossiele brandstof meer dan het exporteerde.
Van de energie ging ongeveer 37 Mtoe verloren bij conversie, vooral bij elektriciteitsopwekking. 5 Mtoe werd gebruikt voor niet-energetische producten zoals smeermiddelen, asfalt en petrochemicaliën. Voor eindgebruikers resteerde 80 Mtoe waarvan 18 Mtoe = 205 TWh elektriciteit
101
die voor 21% duurzaam opgewekt werd.
102
Zie ook
Staatsgrepen in Turkije
Toerisme in Turkije
Door Turkije bezette gebieden
Turkije van A tot Z
Externe links
Op andere
Wikimedia
-projecten
Mediabestanden
Media
op Wikimedia Commons
Atlas
op Wikimedia Commons
WikiWoordenboek
Definitie
op WikiWoordenboek
Wikivoyage
Reisgids
op Wikivoyage
en
Officiële website van het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken
en
tr
Officiële website van het Turkse parlement
tr
Website over het onderzoek naar religie in Turkije
Officiële website voor het aanvragen van een visum
Landen in
Azië
Afghanistan
Armenië
Azerbeidzjan
Bahrein
Bangladesh
Bhutan
Brunei
Cambodja
China
Cyprus
Egypte
Filipijnen
Georgië
India
Indonesië
Irak
Iran
Israël
Japan
Jemen
Jordanië
Kazachstan
Kirgizië
Koeweit
Laos
Libanon
Malediven
Maleisië
Mongolië
Myanmar
Nepal
Noord-Korea
Oezbekistan
Oman
Oost-Timor
Pakistan
Palestina
Qatar
Rusland
Saoedi-Arabië
Singapore
Sri Lanka
Syrië
Tadzjikistan
Taiwan
Thailand
Turkije
Turkmenistan
Verenigde Arabische Emiraten
Vietnam
Zuid-Korea
Landen in
Europa
Albanië
Andorra
Armenië
Azerbeidzjan
België
Bosnië en Herzegovina
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Georgië
Griekenland
Hongarije
Ierland
IJsland
Italië
Kazachstan
Kosovo
Kroatië
Letland
Liechtenstein
Litouwen
Luxemburg
Malta
Moldavië
Monaco
Montenegro
Nederland
Noord-Macedonië
Noorwegen
Oekraïne
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Rusland
San Marino
Servië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Turkije
Vaticaanstad
Verenigd Koninkrijk
Wit-Rusland
Zweden
Zwitserland
Europese Unie
Lidstaten
België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Kroatië
Letland
Litouwen
Luxemburg
Malta
Nederland
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Zweden
Ultraperifere gebieden
Frankrijk:
Frans-Guyana
Guadeloupe
Martinique
Mayotte
Réunion
Sint-Maarten
Portugal:
Azoren
Madeira
Spanje:
Canarische Eilanden
Kandidaat-lidstaten
Albanië
Bosnië en Herzegovina
Georgië
Noord-Macedonië
Moldavië
Montenegro
Servië
Turkije
Oekraïne
Turkse
landen en dynastieën
Pre-migratie:
Xianbei
Xiongnu
Rouran
Türgesh
Shatuo
Tiele
Chionieten
Grote volksverhuizing
Hunnen
Rijk der Göktürken
Avaren
Groot-Bulgaarse Rijk
Oeigoerse Rijk
Kutriguren
Koemanen
Chazaren
Kiptsjaken
Petsjenegen
Oğuzen
Islamitische
periode:
Seltsjoeken
Gouden Horde
Mammelukken
Sultanaat van Rûm
Ottomaanse Rijk
Timoeriden
Ghaznaviden
Safawieden
Toeloeniden
Artuqiden
Rijk der Zwarte Schapen
Rijk der Witte Schapen
Kanaat van de Krim
Kanaat Kazan
Kanaat Sibir
Kanaat Astrachan
Kanaat van Chagatai
Kanaat Xiva
Kanaat Kokand
Kanaat Jerevan
Wolga-Bulgarije
Mogolrijk
Sultanaat van Delhi
Emiraat Boechara
Kanaat van de Kazachen
Kanaat van Boechara
Kanaat Kimek
Karachaniden
Karamaniden
Isfendiyariden
Zengiden
Jong-Turkse
periode:
Republiek Comrat
(1906) ·
Republiek Gumuljina
(1913) ·
Volksrepubliek van de Krim
(1917) ·
Idel-Oeral
(1917) ·
Autonoom Kokand
(1917) ·
Autonoom Alaş
(1917) ·
Democratische Republiek Azerbeidzjan
(1918) ·
Republiek van de Aras
(1918) ·
Voorlopige Nationale Regering van de Zuidwestelijke Kaukausus
(1918) ·
Krimse Regionale Regering
(1918) ·
Volksrepubliek Toeva
(1921) ·
Republiek Turkije
(1923) ·
Eerste Oost-Turkestaanse Republiek
(1933) ·
Republiek Hatay
(1938) ·
Tweede Oost-Turkestaanse Republiek
(1944) ·
Volksregering Azerbeidzjan
(1945)
Voormalige-
Sovjet
periode:
Republiek Gagaoezië
(1990) · 1991:
Azerbeidzjan
Kazachstan
Kirgizië
Oezbekistan
Turkmenistan
Turkse Republiek Noord-Cyprus
(1983)
Autonome
deelrepublieken
Altaj
Chakassië
Basjkirostan
Toeva
Tatarije
Jakoetië
Tsjoevasjië
Karatsjaj-Tsjerkessië
Karakalpakstan
Nachitsjevan
Gagaoezië
Xinjiang
Andere landsdelen:
Iraans Azerbeidzjan
Krimrepubliek
Rodopi
Kardzjali
Razgrad
Centar Župa
Plasnica
Tajmyr
Kizilsu
Bajan-Ölgi
Ili
Aksay
Sunan
Xunhua
Inter-gouvernementeel:
Organisatie van Turkse Staten
Internationale Organisatie voor Turkse Cultuur (TÜRKSOY)
Overig:
Turkestan
Turks-Mongoolse Rijk
Panturkisme
Toeranisme
Bronnen, noten en/of referenties
Een gedeelte van de tekst op deze pagina, over de geofysische gegevens (of een eerdere versie ervan), is overgenomen van de website van het
KNMI
De naam voluit is Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi, ofwel Hagia Sophia Heilige Grote Moskee.
Özkök, Ertuğrul
Turkije is niet langer het land met 99% bevolking is moslim
21 mei 2019
).
tr
Geloofsonderzoek van Optimar: 89% van de bevolking gelooft in monotheïsme
T24.com.tr
15 mei 2019
).
tr
Een zoektocht naar gelijkheid: minderheden in Turkije
Tengrisme neemt ook toe
odatv.com
OdaTV
9 april 2018
).
Gearchiveerd
op
15 augustus 2019
Geraadpleegd op
15 augustus 2019
en
Verenigde Naties 2013
en
Laatste census 31 december 2008 (via V.N.)
Niet-officiële schatting CIA Factbook juli 2020
, berekend door US Bureau of the Census (gearchiveerd)
en
CIA
The World Factbook
2009
en
Human Development Report 2009 - HDI rankings (Verenigde Naties, 2009)
, Hdr.undp.org
en
American Heritage Dictionary
The American Heritage Dictionary of the English Language: Fifth Edition
ahdictionary.com
(2018).
Gearchiveerd op
2 februari 2017
Geraadpleegd op
5 november 2018
en
Douglas Harper
"Turk"
Online Etymology Dictionary.
Gearchiveerd
op
7 september 2017
Geraadpleegd op
5 november 2018
The World's First Temple
Archaeology magazine
(November–December 2008).
Hattusha: the Hittite Capital
whc.unesco.org
Geraadpleegd op 12 June 2014.
Sharon R. Steadman
(2011).
The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BC)
. Oxford University Press,
–11, 37.
ISBN 978-0-19-537614-2
Geraadpleegd op 23 March 2013.
The Position of Anatolian
Gearchiveerd
op 5 May 2013.
Geraadpleegd op 4 May 2013.
Balter, Michael
(27 February 2004).
Search for the Indo-Europeans: Were Kurgan horsemen or Anatolian farmers responsible for creating and spreading the world's most far-flung language family?
Science
303
(5662).
PMID
14988549
DOI
10.1126/science.303.5662.1323
Casson, Lionel
(1977).
The Thracians
The Metropolitan Museum of Art Bulletin
35
(1): 2–6.
DOI
10.2307/3258667
Çatalhöyük added to UNESCO World Heritage List
Global Heritage Fund
(3 July 2012).
Gearchiveerd
op 17 January 2013.
Geraadpleegd op 9 February 2013.
Troy
ancient.eu
Geraadpleegd op 9 August 2014.
Ziyaret Tepe – Turkey Archaeological Dig Site
uakron.edu.
Gearchiveerd op
3 maart 2016
Geraadpleegd op
4 september 2010
Assyrian Identity in Ancient Times And Today'
Geraadpleegd op
4 september 2010
Zimansky, Paul
Urartian Material Culture As State Assemblage: An Anomaly in the Archaeology of Empire
pp. 103.
The Metropolitan Museum of Art, New York
Anatolia and the Caucasus, 2000–1000 B.C. in
Timeline of Art History.
New York: The Metropolitan Museum of Art
(October 2000).
Gearchiveerd
op
10 september 2006
Geraadpleegd op
21 december 2006
Roux, Georges
Ancient Iraq
pp. 314.
Mark Cartwright
Celsus Library
Ancient.eu.
Geraadpleegd op 2 February 2017.
The Temple of Artemis at Ephesus: The Un-Greek Temple and Wonder
ancient.eu
Geraadpleegd op 17 February 2017.
Joseph Roisman, Ian Worthington.
"A companion to Ancient Macedonia"
John Wiley & Sons, 2011.
ISBN 1-4443-5163-X
pp. 135–138, 343
Hooker, Richard
Ancient Greece: The Persian Wars
Washington State University, Washington, United States
(6 June 1999).
Gearchiveerd
op
20 november 2010
Geraadpleegd op
22 december 2006
The Metropolitan Museum of Art, New York
Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. – 1 A.D. in
Timeline of Art History.
New York: The Metropolitan Museum of Art
(October 2000).
Gearchiveerd
op
14 december 2006
Geraadpleegd op
21 december 2006
David Noel Freedman
(2000).
Eerdmans Dictionary of the Bible
. Wm. B. Eerdmans Publishing,
61
ISBN 978-0-8028-2400-4
Geraadpleegd op 24 March 2013.
Theo van den Hout
(2011).
The Elements of Hittite
. Cambridge University Press,
ISBN 978-1-139-50178-1
Geraadpleegd op 24 March 2013.
Hagia Sophia
".
Encyclopædia Britannica
Geraadpleegd op 2 February 2017.
Daniel C. Waugh
Constantinople/Istanbul
University of Washington, Seattle, Washington
(2004).
Geraadpleegd op
26 december 2006
Acts 11:26 and when he found him, he brought him back to Antioch. So for a full year they met together with the church and taught large numbers of people. The disciples were first called Christians at Antioch.
biblehub.com
Encyclopaedia Biblica
, Vol. I, p. 186 (p. 125 of 612 in
online .pdf file
).
Maas, Michael
(2015).
The Cambridge Companion to the Age of Attila
. Cambridge University Press.
ISBN 978-1-107-02175-4
Wink, Andre
(1990).
Al Hind: The Making of the Indo Islamic World, Vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, 7th–11th Centuries
. Brill Academic Publishers,
pp. 21.
ISBN 978-90-04-09249-5
The Seljuk Turks
peter.mackenzie.org
Gearchiveerd op
4 maart 2016
Geraadpleegd op 9 August 2014.
Davison, Roderic H.
(2013).
Essays in Ottoman and Turkish History, 1774–1923: The Impact of the West
. University of Texas Press,
3–5.
ISBN 978-0-292-75894-0
The Cambridge history of Islam
, Reprint.. Cambridge Univ. Press, Cambridge [u.a.]
(1977),
pp. 233.
ISBN 978-0-521-29135-4
Craig S. Davis.
"The Middle East For Dummies"
ISBN 0-7645-5483-2
p. 66
Thomas Spencer Baynes.
"The Encyclopædia Britannica: Latest Edition. A Dictionary of Arts, Sciences and General Literature, Volume 23"
. Werner, 1902
Emine Fetvacı.
"Picturing History at the Ottoman Court"
p 18
Faroqhi, Suraiya
(1994).
An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914
. Cambridge University Press,
Crisis and Change, 1590–1699
pp. 507.
ISBN 978-0-521-57456-3
Bulut, Mehmet
(2001).
Ottoman-Dutch economic relations in the early modern period, 1571-1699
, Hilversum.
ISBN 90-6550-655-1
Drs. Paul Hendriks
M. Bulut, Ottoman-Dutch economic relations in the early modern period, 1571-1699
Historisch Huis.
Gearchiveerd
op
18 december 2007
Geraadpleegd op
1 december 2007
Stanford J. Shaw
(1976).
History of the Ottoman Empire and Modern Turkey
. Cambridge University Press,
213
ISBN 978-0-521-29163-7
Geraadpleegd op 15 June 2013.
Kirk, George E.
(2008).
A Short History of the Middle East
. Brill Academic Publishers,
pp. 58.
ISBN 978-1-4437-2568-2
Palabiyik, Hamit,
Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age
, (Ankara, 2008), 84.
Ismail Hakki Goksoy
Ottoman-Aceh Relations According to the Turkish Sources
Geraadpleegd op
7 december 2018
Charles A. Truxillo (2012), Jain Publishing Company, "Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War".
Niall Ferguson
An Ottoman warning for indebted America
",
Financial Times
, 2 January 2008.
Geraadpleegd op
5 september 2016
Todorova, Maria
(2009).
Imagining the Balkans
. Oxford University Press,
175
ISBN 978-0-19-972838-1
Geraadpleegd op 15 June 2013.
Mann, Michael
(2005).
The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing
. Cambridge University Press,
118
ISBN 978-0-521-53854-1
Geraadpleegd op 28 February 2013.
Isa Blumi
(2013).
Ottoman Refugees, 1878-1939: Migration in a Post-Imperial World
. Bloomsbury Academic.
ISBN 9781472515360
H.P. Willmott (2004)
Eerste Wereldoorlog
, pagina 294
Turkey holds first election that allows women to vote
OUPblog
(6 February 2012).
Turkije rekent af met staatsgreep 1997 - Joop - BNNVARA
Joop
Geraadpleegd op
4 september 2023
Rianne Oosterom
Dit zijn de vijf staatsgrepen uit de Turkse geschiedenis
Trouw
18 juli 2016
).
Geraadpleegd op
4 september 2023
Garantieverdrag
en
At UN, Turkish Cypriot Community Has Rare Diplomatic Status, Non State Envy
is-now-the-time-for-a-cyprus-deal/
Gearchiveerd op
30 juni 2015
Geraadpleegd op
18 maart 2022
en
Northern Cyprus's Twin brother
Gearchiveerd op
24 december 2014
Geraadpleegd op
8 oktober 2018
PRESIDENT TALAT, RECEIVED KYRGYZSTAN CULTURE MINISTER RAEV
(TRNC Public Information Office, 20 februari 2007)
Turkish Cypriot flight to Azerbaijan defies international embargo on north Cyprus
(Associated Press, August 29, 2005)
Ambassador: 'Russia shall recognise the TRNC right after Turkey recognizes South Ossetia
(Famagusta gazette, 2 september 2008)
Gevechten tussen PKK en Turks leger vijf doden
, Volkskrant.nl
European Parliament votes to suspend Turkey's EU membership bid
, Deutsche Welle
en
Is Turkey In Europe Or Asia?
WorldAtlas
31 maart 2021
).
Geraadpleegd op
31 augustus 2022
Classification of Turkish forests by altitudinal zones to improve silvicultural practice: a case-study of Turkish high mountain forests
, International Forestry Review Vol.9(2), 2007
historical demographical data
en
Turkey - Armenians
Minorityrights.org
Nederlandse Ambassade in Ankara, Turkije
Bevolking en religie in Turkije
Gearchiveerd
op
21 december 2014
Geraadpleegd op
21 december 2014
en
Interim report of the Special Rapporteur of the Commission on Human Rights on the elimination of all forms of intolerance and of discrimination based on religion or belief, Addendum 1 - Situation in Turkey
Verenigde Naties
, 11 augustus 2000
Raad van Europa bekritiseert behandeling christelijke minderheden Turkije
dode link
Turkije nog niet klaar voor EU
Içduygu, Ahmet; Toktas, Şule; Ali Soner, B. (1 February 2008). "The politics of population in a nation-building process: emigration of non-Muslims from Turkey". Ethnic and Racial Studies 31 (2): 358–389. doi:10.1080/01419870701491937.
Alevieten willen godsdienstvrijheid
, Trouw, 10 november 2008
CIA - The World Factbook: Turkije, Religions
Benedictus treft in Turkije een ‘praktisch dode’ kerk
- De Volkskrant, 29 november 2006
en
ECHR RECOMMENDS AGAINST RELIGIOUS AFFILIATION ON TURKISH ID CARDS
History and Folk music in Turkey
(Ottoman History Broadcast, 15 mei 2012)
en
Turkey becomes global power in construction
(Today's Zaman, 14 juli 2010)
en
Mosque designed by women keeps needs of families, the disabled in mind
(Today's Zaman, 14 februari 2010)
Geography of Turkey
, US Library of Congress, 13 december 2006
Turkish Armed Forces Defense Organization
, Turkish General Staff, 2006
'Foreign Minister Wants US Nukes out of Germany'
, Der Spiegel, 30 maart 2009
DoD, Turkey sign Joint Strike Fighter Agreement
, US Department of Defense, 11 juli 2002
Turkish troops arrive in Lebanon
, BBC, 20 oktober 2006
en
Buyuk, Hamdi Firat
UN Confirms Turkey’s Official Name Change to Türkiye
Balkan Insight
2 juni 2022
).
Geraadpleegd op
2 juli 2023
en
UN agrees to change Turkey’s official name to ‘Türkiye’
www.aljazeera.com
Geraadpleegd op
2 juli 2023
en
Economic Outlook March 2013
Ministerie van Economische Zaken van Turkije.
Turkije: economische ontwikkeling
, Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2009
en
Google Exchange rate converter
Geraadpleegd op
31 juli 2023
Turkey’s unemployment rate down in 2021
, Hürriyet Daily News
en
Turkey (TUR) Imports, Exports and Trade Partners
OEC.
Geraadpleegd op
31 juli 2023
en
$100 billion in transportation projects planned for next 13 years
(Today's Zaman, 17 oktober 2010)
History of Turkisk railways
en
China to extend $30 bln for Turkey's high-speed train network
(Today's Zaman, 15 oktober 2010)
en
Japan Gains Nuclear Deal For Project In Turkey
(Wall Street Journal, 3 mei 2013)
en
IEA - Report Turkey: balances for 2014
en
IEA - Report Turkey: electricity and heat for 2014
Overgenomen van "
Categorieën
Turkije
Midden-Oosten
Verborgen categorieën:
Wikipedia:Pagina's die Phonos gebruiken
Wikipedia:Onbereikbare externe link
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds december 2014
Wikipedia:Alle artikelen die een referentie missen
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds april 2020
Wikipedia:Artikel mist referentie sinds september 2012
Wikipedia:Coördinaten op Wikidata
Turkije
Onderwerp toevoegen