ნოამ ჩომსკი - ვიკიპედია
შინაარსზე გადასვლა
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნოამ ჩომსკი
ინგლ.
Noam Chomsky
დაბ.
თარიღი
7 დეკემბერი
1928
1928-12-07
10
11
(97 წლის)
დაბ.
ადგილი
East Oak Lane
12
ან
ფილადელფია
13
მოქალაქეობა
აშშ
ეროვნება
აშქენაზები
14
საქმიანობა
ფილოსოფოსი
13
ენათმეცნიერი
13
პოლიტიკური მწერალი
უნივერსიტეტის პროფესორი
13
ფსიქოლოგი
ანთროპოლოგი
ადამიანის უფლებათა დამცველი
პედაგოგი
media critic
მწერალი
15
პუბლიცისტი
ინფორმატიკოსი
ისტორიკოსი
და
ფილოლოგი
13
მუშაობის ადგილი
მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი
16
ალმა-მატერი
ჰარვარდის უნივერსიტეტი
Central High School
მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი
Oak Lane Day School
პენსილვანიის უნივერსიტეტი
და
პენსილვანიის უნივერსიტეტი
სამეცნიერო ხარისხი
ფილოსოფიის დოქტორი
17
მეუღლე
კეროლ ჩომსკი
18
და
Valeria Wasserman Chomsky
მამა
უილიამ ჩომსკი
13
შვილ(ებ)ი
Aviva Chomsky
ნათესავ(ებ)ი
Judith Chomsky
ჯილდოები
ორუელის პრემია
19
გუგენჰაიმის სტიპენდია
20
ჰელმჰოლცის მედალი
21
Thomas Merton Award
Sretenje Order
ჯეიმზ ჯოისის ჯილდო
Erich Fromm Prize
William James Fellow Award
22
Albertus-Magnus professorate
Kyoto Prize in Basic Sciences
23
ამერიკის ფსიქოლოგთა ასოციაციის ჯილდო ფსიქოლოგიაში შეტანილი მნიშვნელოვანი სამეცნიერო წვლილი
24
honorary doctor of the University of St Andrews
კოლუმბიის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
ჰარვარდის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
კემბრიჯის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
უფსალის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
Honorary doctor of the University of Bologna
ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
25
ათენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
Honorary doctorate from University of Toronto
Fellow of the Cognitive Science Society
კანადის სამეფო საზოგადოების წევრი
Fellow of the Linguistic Society of America
Honorary Doctorate of University of Buenos Aires
honorary doctorate from the McGill University
პეკინის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
26
BBVA ფონდის საზღვრების ცოდნის ჯილდო
მექსიკის ნაციონალური ავტონომიური უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
honorary doctor of Loyola University Chicago
honorary doctorate of the Autonomous University of Madrid
honorary doctor of the University of Chile
Associate Member of the Tunisian Academy of Sciences
honorary doctor of the University of Calcutta
Honorary doctorate from university of Florence
honorary doctor of Amherst College
Albertus-Magnus professorate
27
Carl von Ossietzky Prize
Seán MacBride Peace Prize
28
US Peace Prize
29
Sydney Peace Prize
30
Honorary Fellow of the British Psychological Society
Benjamin Franklin Medal in Computer and Cognitive Science
31
და
Neil and Saras Smith Medal for Linguistics
ხელმოწერა
საიტი
chomsky.info
ნოამ ჩომსკი
ვიკისაწყობში
ავრამ ნოამ ჩომსკი
ინგლ.
Avram Noam Chomsky
; დ.
7 დეკემბერი
1928
) — ამერიკელი ენათმეცნიერი, ფილოსოფოსი, ისტორიკოსი, პოლიტიკური აქტივისტი და სოციალური კრიტიკოსი. ხშირად მას უწოდებენ „თანამედროვე ლინგვისტიკის მამას“. არის
მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის
დამსახურებული პროფესორი. 100-ზე მეტი წიგნის ავტორია. ჩომსკი წარდგენილი იყო მსოფლიოს საუკეთესო გამოჩენილ ინტელექტუალთა შორის და ის ამ ტიტულისთვის კენჭს იყრიდა
2005
წელს.
დაიბადა აშშ-ში,
ფილადელფიაში
, საშუალო კლასის ოჯახში. ლინგვისტიკის სწავლა ნოამ ჩომსკიმ დაიწყო პენსილვანიის უნივერსიტეტში, სადაც მან მიიღო ბაკალავრის, მაგისტრისა და დოქტორის ხარისხი.
ცნობილია თავისი რადიკალური მემარცხენე პოლიტიკური შეხედულებებითა და
აშშ
მთავრობის საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკის კრიტიკით. ამის გამო ბევრი დისიდენტადაც თვლის. თავს ლიბერტარიანელ სოციალისტად
ანარქო-სინდიკალიზმის
მომხრეს უწოდებს. როგორც „The New York Times Book Review“-მა აღნიშნა, „თუ მისი ენერგიის, მასშტაბისა და იდეების ზეგავლენის მიხედვით ვიმსჯელებთ, ჩომსკი დღეს, შესაძლოა, ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი მოღვაწე იყოს ინტელექტუალთა შორის.“
1980
–1992
წლებში ჩომსკი ყველაზე უფრო ხშირად ციტირებული ცოცხალი მეცნიერი იყო, და მერვე ადგილს იკავებს ყველა დროის ციტირებად ავტორთა შორის.
ნოამ ჩომსკიმ დიდი კვალი დატოვა მეცნიერულ აზროვნებაზე, როგორც ენისა და აზროვნების შესწავლის ახალი, კოგნიტიური ჩარჩოს შემქმნელმა. მისმა იდეებმა
აშშ
-ის საგარეო პოლიტიკის,
ნეოლიბერალიზმისა
და თანამედროვე სახელმწიფო კაპიტალის შესახებ, ისევე, როგორც ომების, შეიარაღებული კონფლიქტებისა და მეინსტრიმული მედიის შეფასებებმა დიდი ზემოქმედება იქონია ანტიკაპიტალისტურ და ანტიიმპერიალისტურ მოძრაობებზე. ის არაერთხელ დაადანაშაულეს ანტიამერიკანიზმშიც. ჩომსკი ღიად დაუპირისპირდა
აშშ
-ს ჩართვას
ვიეტნამის ომში
, რომელიც ამერიკული იმპერიალიზმის გამოვლინებად მიიჩნია. ჩომსკი არაერთხელ დააპატიმრეს და პრეზიდენტ ნიქსონის მტრების სიაშიც შეიყვანეს.
2003
წელს მან გამოხატა თავის მკვეთრად უარყოფითი დამოკიდებულება ერაყის დაპყრობისა და მისი თანმხლები საოკუპაციო მოძრაობისადმი.
ბიოგრაფია
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ავრამ ნოამ ჩომსკი დაიბადა ისტ-ოუკ-ლეინში,
ფილადელფიის
მახლობლად,
პენსილვანიაში
. მისი მშობლები ებრაელი იმიგრანტები იყვნენ, მამა, ზევ უილიამ ჩომსკი (უილიამი), შემდგომში ცნობილი ებრაისტი,
1913
წელს
რუსეთის იმპერიიდან
სამხედრო სამსახურს გაექცა. თავიდან ფიზიკურად მუშაობდა
ბალტიმორის
სახელოსნოში, შემდეგ – ებრაულ დაწყებით სკოლაში. მოგვიანებით ფილადელფიის „მიკვეჰ ისრაელ“ სამრევლო რელიგიური სკოლის დირექტორი და გრაცის პედაგოგიური უნივერსიტეტის კოლეჯის საპატიო პროფესორიც გახდა. დედა, ბელარუსში დაბადებული ელსი სიმონოვსკი, პროფესიით მასწავლებელი, აქტიურად იყო ჩართული
1930
-იანი წლების პოლიტიკურ მოძრაობებში.
ჩომსკიმ ბავშვობაში თავის თავზე გამოსცადა
ანტისემიტიზმი
. არაერთხელ გახდა საშუალო სკოლაში იერარქიული და განსხვავებულთა მიმართ მკაცრი სასწავლო მეთოდების მსხვერპლი. ჩომსკი თავის მშობლებს აღწერს, როგორც „რუზველტის ეპოქის დემოკრატებს, ცენტრისტულ-მემარცხენე პოლიტიკური შეხედულებებით
''
. თუმცა, მასზე დიდი კვალი დატოვა მისმა ბიძამ თავისი რადიკალური მემარცხენე განწყობილებებით. ჩომსკი დაეწაფა მემარცხენე ლიტერატურას და 10 წლისამ დაწერა თავისი პირველი სტატია სკოლის გაზეთისათვის
ფაშიზმის
გავრცელების შესახებ
სამოქალაქო ომის
შემდგომ
ესპანეთში
. 12 წლიდან ის უფრო ანარქისტულ პოლიტიკას ეცნობა, რასაც მოგვიანებით „იღბლიანი შემთხვევას“ უწოდებს და რაც მას კრიტიკულად განაწყობს
სტალინიზმისა
და
მარქსიზმ-ლენინიზმის
სხვა ფორმებისადმი.
1945
წელს ჩომსკი
პენსილვანიის უნივერსიტეტის
სტუდენტია. უნივერსიტეტით იმედგაცრუებულს მისი დატოვების გადაწყვეტილება ენათმეცნიერმა ზელიგ ჰარისმა შეაცვლევინა, რომელმაც ჩომსკი თეორიული ლინგვისტიკით დააინტერესა.
ჩომსკი საბაკალავრო ხარისხს და შემდეგ,
1951
წელს, სამაგისტრო ხარისხს იღებს ნაშრომისთვის თანამედროვე ებრაული ენის მორფოფონემიკის შესახებ.
1955
წელს ამავე უნივერსიტეტში მიენიჭა მას დოქტორის ხარისხი კვლევისათვის „ტრანსფორმაციული ანალიზი“.
1949
წელს ჩომსკიმ იქორწინა კეროლ დორის შაცზე, რომელსაც ბავშვობიდან იცნობდა. მათ სამი შვილი შეეძინათ. ქორწინება 59 წელი გაგრძელდა კეროლის გარდაცვალებამდე.
2014
წელს ჩომსკი ვალერია ვასერმანზე დაქორწინდა.
ჩომსკის ლინგვისტური თეორია
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
უნივერსალური გრამატიკა
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ჩომსკის ლინგვისტური თეორიის საფუძველი ბიოლინგვისტიკაში ძევს, რომელიც ეყრდნობა პრინციპს, რომ ენის სტრუქტურა ბიოლოგიურად მოცემულია ადამიანის გონებაში და გენეტიკურადაა განპირობებული. უნივერსალური გრამატიკის ამ იდეის საფუძველი კარტეზიანული ლოგიკაში უნდა ვეძიოთ. ის ამტკიცებს, რომ ყველა ადამიანი იზიარებს ერთსა და იმავე ლინგვისტურ სტრუქტურას, მიუხედავად სოციო-კულტურული განსხვავებებისა.
ამ პოზიციით, ჩომსკი უპირისპირდება სკინერის ბიჰეივიორისტულ ფსიქოლოგიას, რომელიც ქცევას, მათ შორის საუბარსა და ფიქრს განიხილავს, როგორც ორგანიზმებსა და მათ გარემოს შორის ურთიერთობის მთლიანად დასწავლის პროდუქტს. ამის შესაბამისად, ჩომსკი ამტკიცებს, რომ ადამიანი ყველა სხვა ცხოველისგან განსხვავდება კომუნიკაციის ფორმით და რომ ენა არის ადამიანთა მოდგმის უნიკალური პროდუქტი. ჩომსკის ნატივისტური, ინტერნალისტური ხედვა შეესაბამება „რაციონალიზმის“ ფილოსოფიურ სკოლას და და უპირისპირდება ემპირიციზმს, რომლის მიხედვითაც, ყველა ცოდნა, მათ შორის ენისაც, გარეგანი სტიმულებისგან მომდინარეობს.
სინტაქსური ცოდნა, სულ მცირე, სანახევროდ თანდაყოლილია, რაც გულისხმობს, რომ ბავშვები სწავლობენ თავიანთი მშობლიური ენის მხოლოდ სპეციფიკურ მახასიათებლებს. ჩომსკი თავის არგუმენტს ამყარებს ადამიანის მიერ ენის შეთვისებაზე დაკვირვებით. და აღწერს „სტიმულების სიღარიბეს“, უზარმაზარ უფსკრულს, რომელიც ლინგვისტურ სტიმულებსა და მდიდარ ლინგვისტურ კომპეტენციას შორისაა, რომელსაც ისინი იძენენ. ბავშვები ეცნობიან მხოლოდ ძალიან ცოტა და საზღვრულ ოდენობას დასაშვები სინტაქსური ვარიანტების თავიანთი პირველი ენისა, თუმცა წინადადებების უსრული რაოდენობის წარმოქმნის მაღალორგანიზებულ და სისტემური უნარის მიღწევას ახერხებენ. ამას მეცნიერი თანდაყოლილი ლინგვისტური უნარებით ხსნის და მას „ენის შეთვისების მექანიზმს“ უწოდებს (Language Acquisition Device- LAD). ჩომსკი ამავდროულად, ხდება ფილოსოფიური მენტალიზმის წარმომადგენელიც, ტრადიციისა, რომელიც რენე დეკარტიდან მომდინარეობს.
ჩომსკის ტრანსფორმაციულ-გენერატიული (წარმომშობი) გრამატიკა
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ეს არის მრავლისმომცველი თეორია, რომელიც მშობლიურ ენაზე მოსაუბრის ლინგვისტური შესაძლებლობების მოდელირებას, კოდირებასა და დედუქციას ახდენს. ენა განიხილება არა ენობრივ ერთეულთა სტატიკურ ერთობლიობად, არამედ გამართული ფრაზების წარმოქმნის დინამიკურ მექანიზმად. ეს მოდელები, იგივე „ფორმალური გრამატიკები“, გვიჩვენებს სპეციფიკური ენის აბსტრაქტულ სტრუქტურებს, რომლებიც შეიძლება მიემართებოდნენ სხვა ენების სტრუქტურებსაც. ენათმეცნიერი აქ საუბრობს ენაში სიღრმისეული და ზედაპირული სტრუქტურების არსებობაზე.ზედაპირული სტრუქტურები ეხება ფონეტიკური წესების ბგერად გადაქცევას, ხოლო სიღრმისეული–სიტყვებსა და კონცეპტუალურ მნიშვნელობებს.
ჩომსკიმ პირველმა განსაზღვრა ინდივიდუალური ენის გამონათქვამი მეტაენის გამოყენებით. გრამატიკის კლასები, რომლებიც მეტაენიდან წარმოიქმნება, ჩომსკიმ იერარქიებად დაყო („ჩომსკის იერარქია“). ეს კლასიფიკაცია იყო და რჩება ფორმალური ენის თეორიისთვის ფუნდამენტურად, და ასევე რელევანტურია კომპიუტერული მეცნიერებისთვის.
პოლიტიკური შეხედულებები
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ჩომსკის, როგორც ყველაზე ციტირებადი ავტორის სტატუსი, ძირითადად, მის პოლიტიკურ ნაშრომებს უკავშირდება, რაც რაოდენობით ბევრად აღემატება მის ლინგვისტურ შრომებს. ჩომსკი თავის თავის იდენტიფიკაციას ახდენს, როგორც ანარქო-სინდიკალისტი და ლიბერტარიანელი სოციალისტი და ამ თეორიებს განიხილავს როგორც იდეალებს, რომლებიც, მისი აზრით, უკეთ აკმაყოფილებს ადამიანთა ძირითად საჭიროებებს: თავისუფლებას, ერთობასა და გაერთიანების თავისუფლებას. განსხვავებით სხვა სოციალისტებისგან, კერძოდ მარქსისტებისგან, ჩომსკი მიიჩნევს, რომ პოლიტიკა მეცნიერების გარეთაა, თუმცა, თავის იდეებს იდეალური საზოგადოების შესახებ აფუძნებს ემპირიულ მონაცემებსა და ემპირიულად გამართლებულ თეორიებზე.
ჩომსკის შეხედულებით, პოლიტიკურ რეალობის სიმართლე სისტემატურად მახინჯდება ან ითრგუნება ელიტური კორპორატოკრატიის მიერ, რომელიც თავისი პროპაგანდისტული მიზნებისათვის იყენებს კორპორაციულ მედიას, რეკლამასა და ა.შ. მას სურს ფარდა ახადოს ასეთ მანიპულაციებსა და წარმოაჩინოს გაბუნდოვანებული სიმართლე. ჩომსკის სჯერა, რომ სიყალბის ეს ქსელი შეიძლება დაამსხვრიოს „პრაქტიკულმა ჭკუამ“, კრიტიკულმა აზროვნებამ, თავის მოტყუების როლების გააზრებამ. ინტელექტუალები უარს აცხადებენ თავიანთ მორალურ პასუხისმგებლობაზე, სიმართლე უთხრან მსოფლიოს, რადგან არ სურთ, დაკარგონ პრივილეგიები და დაფინანსება. ჩომსკი თვლის, რომ მისი, როგორც ინტელექტუალის მოვალეობაა, გამოიყენოს თავისი სოციალური პრივილეგია, რესურსები და გამოცდილება და დაეხმაროს სახალხო დემოკრატიულ მოძრაობებს თავიანთ ბრძოლაში.
ჩომსკის პოლიტიკური შეხედულებები გარკვეულად განაპირობა მისივე მიდგომამ ენისა და გონების შესახებ,რომელიც გულისხმობს, რომ ადამიანის ბუნების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ელემენტია შემოქმედებითობა. თუმცა, თავად ხშირად აღნიშნავს, რომ კავშირი მის ენის თეორიასა და პოლიტიკას შორის მხოლოდ „აბსტრაქტულია“. მჭიდრო კავშირი უნდა დაეფუძნოს ადამიანის ბუნების სრულყოფილად განვითარებულ მეცნიერებას, რომლის მეშვეობითაც დადგინდება და გამოიყვანება ფუნდამენტური ადამიანური საჭიროებანი. მაგრამ ასეთი მეცნიერება არ არსებობს. და თუკი ასეთი რამ იქნებოდა, ეს კავშირი დამატებით დამყარებოდა იმის აღიარებას, რომ პოლიტიკური ორგანიზაციის საუკეთესო ფორმა არის სწორედ ის, რომელიც ადამიანური საჭიროებების დაკმაყოფილებას შეძლებს. ამის შემდეგ კი რჩება შეკითხვა, რა პრაქტიკული ღონისძიებები უნდა გატარდეს ამ საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად. ამ შეკითხვაზე პასუხს მხოლოდ მეცნიერება ვერ გასცემს.
კაპიტალიზმი და სოციალიზმი
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ჩომსკის ახალგაზრდობიდანვე არ მოსწონდა კაპიტალიზმი და მატერიალური სიმდიდრის ძიება. იმის ნაცვლად, რომ გავრცელებული შეხედულება გაეეზიარებინა სახელმწიფო და კერძო მფლობელობას შორის სხვაობაზე, ის გვთავაზობს განსხვავებას ეკონომიკის ტოტალურ დემოკრატიულ და ტოტალურ ავტოკრატიულ კონტროლს შორის. ჩომსკი აცხადებს, რომ დასავლური დემოკრატიული ქვეყნები რეალურად არც არიან დემოკრატიულნი, რადგან ჭეშმარიტად დემოკრატიულ საზოგადოებაში მის ყველა წევრს თავისი ხმა აქვს საჯარო ეკონომიკურ პოლიტიკაში. მან ჩამოაყალიბა თავისი ოპოზიციური დამოკიდებულება მმართველი ელიტებისადმი, მათ შორის, ისეთი ინსტიტუტებისადმი, როგორიცაა IMF, World Bank და GATT (
WTO
-ს წინამორბედი).
შეერთებულ შტატებს
ის ახასიათებს, როგორც de facto ერთპარტიულ სახელმწიფოს, განიხილავს რა რესპუბლიკურ და დემოკრატიულ პარტიებს, როგორც ერთი, „ბიზნეს პარტიის“ წარმომადგენლებს, რომლებსაც კორპორატიული და ფინანსური ინტერესები წარმართავს. მეცნიერი განმარტავს, რომ დასავლურ ლიბერალური დემოკრატიის სახელმწიფოებში, სულ ცოტა, მოსახლეობის 80%-ს არ აქვს კონტროლი ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე.
ჩომსკი ლიბერტარიანული სოციალიზმისა და ანარქო-სინდიკალიზმის იდეებს განმანათლებობის ხანის კლასიკური ლიბერალური იდეების შთამომავლებად მიიჩნევს და თვლის, რომ მისი იდეოლოგიური პოზიცია „ადამიანის არსების ლიბერტარიანული და შემოქმედებითი ხასიათის ირგვლივ ტრიალებს“. მისი იდეალია მშრომელი ადამიანის მიერ წარმოების საშუალებების უშუალო კონტროლი და მთავრობების ნაცვლად მშრომელთა საბჭოების შექმნა, რომელთა წარმომადგენლები გენერალურ ანსამბლეაზე ხვდებიან ერთმანეთს. მას სწამს, რომ არ იქნება პოლიტიკური პარტიების საჭიროება.ჩომსკი მიხაილ ბაკუნინის ანარქისტულ იდეებს ემხრობა, რომელიც გულისხმობს ეკონომიკურ თავისუფლებას, წარმოების კონტროლს მშრომელების და არა მესაკუთრეების მიერ, რომლებიც მათზე მაღლა დგანან და ყველა გადაწყვეტილებას აკონტროლებენ.“ ასეთ სოციალიზმს თვლის ის „ნამდვილად“ და მიაჩნია, რომ
სსრკ
-ს დაშლა იყო არა კაპიტალიზმის, არამედ „სოციალიზმის პატარა გამარჯვება“, რადგან საბჭოთა კომუნიზმი ეს „არაჭეშმარიტი სოციალიზმი“ იყო.
ვიეტნამის ომი
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ჩომსკი ყოველთვის ინტერესდებოდა პოლიტიკით, თუმცა საჯაროდ მასში მხოლოდ
1964
წელს ჩაება, როცა სავალდებულოდ ჩათვალა, შეერთებოდა მათ, ვინც აპროტესტებდა
აშშ
-ს როლს
ვიეტნამის ომში
(ან, როგორც თვითონ ამბობს,
აშშ
-ს მიერ
ვიეტნამის
დაპყრობას). მან განაცხადა, რომ ვიეტნამის ომი ერთი-ერთი იყო იმ სერიულ ქმედებათაგან, როცა აშშ ცდილობდა თავისი სამხედრო ძალით ეკონომიკური კონტროლი მოეპოვებინა განვითარებად სამყაროზე.
ჩომსკის აზრით,
შეერთებული შტატების
პოლიტიკა ვიეტნამში იყო ზედმეტად „წარმატებული.
ამერიკამ
მიზნად დაისახა სამხრეთ ვიეტნამელი გლეხობის ნაციონალისტური მოძრაობის განადგურება, და არა მათი ჩრდილოეთ ვიეტნამელთა აგრესიისგან დაცვა.“ ვიეტნამის ომში შტატებმა სწორედ პირველი დაიწყო
1962
წელს. ჩომსკის თქმით, მთავარი ომი სწორედ სამხრეთ ვიეტნამელების მიმართ ხორციელდებოდა. რასაც ამერიკული ისტორია არ აღიარებს. ჩომსკის ვერსიით,
1962
1965
წლებში
აშშ
შეეცადა, ხელი შეეშალა სამხრეთ ვიეტნამის დამოუკიდებლობისთვის.
1965
წელს ამერიკის შეიარაღებულმა ძალებმა დაიწყეს ჩრდილოეთ ვიეტნამის დაბომბვა, ვითომდა ჩრდილოეთ ვიეტნამის ჯარებისგან სამხრეთის დასაცავად. ჩომსკის აზრით, სამხრეთ ვიეტნამის დამოუკიდებლობისთვის ხელის შეშლა იყო შიში იმისა, რომ ამ ქვეყნის წარმატებული სოციალური და ეკონომიკური განვითარება მას ამერიკის ორბიტიდან მოსწყვეტდა. შესაბამისად, შეხედულებას, თითქოს ამერიკამ ვიეტნამის ომში წააგო, ნაომ ჩომსკი სრულიად არ ეთანხმება.
ჩომსკი თვლიდა, რომ შეერთებული შტატებისა თუ სხვა მთავარი კაპიტალისტური ქვეყნების შიდა პოლიტიკური სცენა ის თეატრია, სადაც მთავარი კორპორაციები და მათი ელიტური მმართველები ცდილობენ, დაიცვან და გაზარდონ თავიანთი ეკონომიკური პრივილეგიები და ძალაუფლება. საპროტესტო მარშებში მონაწილეობის მიუხედავად, ჩომსკის მთავარი ასპარეზი მაინც განათლებისა და პუბლიკაციის სფერო იყო, მან არაერთი პოლიტიკური ნაშრომი და საჯარო ლექცია მიუძღვნა მოქალაქეთა პოლიტიკური შეგნების ამაღლებას. ჩომსკი დაუფარავად აკრიტიკებდა ამერიკულ იმპერიალიზმს. მისი აზრით, აშშ საგარეო პოლიტიკის უმთავრესი პრინციპია, ღია საზოგადოებების შექმნა, რომლებსაც ეკონომიკურად თუ პოლიტიკურად გააკონტროლებს და საკუთარ ბიზნესს ააყვავებს.
ჩომსკი თვლის, რომ აშშ ყოველთვის ამერიკული ინტერესებისადმი კეთილგანწყობილ მთავრობას დააყენებს ამ ქვეყნებში. როგორც ჩომსკი ამბობს,
აშშ
-სა და
დიდი ბრიტანეთი
თავიანთ ექსტრატერიტორიულ ოპერაციებს ყოველთვის ისე წარმოადგენდნენ,როგორც დემოკრატიის შემომტანებს, როგორც ეს ადრექრისტიანობის გავრცელებისას ხდებოდა. თუმცა, როგორც ჩომსკი აღნიშნავს, ლიბერალური დემოკრატიის საარჩევნო სისტემა მოქალაქეებს ამერიკის პოლიტიკაზე ზემოქმედების საშუალებას აძლევს. ის იმედოვნებს, რომ მოსახლეობაში აშშ-ს საგარეო პოლიტიკაზე ცნობიერების ამაღლებით შესაძლებელი გახდება ოპოზიციური პოლიტიკის შექმნა. ადამიანებმა უნდა კრიტიკულად გაიაზრონ თავიანთი მთავრობების ქმედებები, გადაწყვეტილებები,პასუხისმგებლობა აიღონ საკუთარ ქმედებებსა და მოსაზრებებზე, და იგივე სტანდარტებით მიუდგნენ სხვებსაც.
1967
წელს მისმა ნაშრომმა „ინტელექტუალთა პასუხისმგებლობა“ ვიეტნამის ომში აშშ-ს ჩარევის შესახებ მას დისიდენტის რეპუტაცია მოუტანა. ესეში ჩომსკი რადიკალურად დაუპირისპირდა ამერიკის პოლიტიკას და მიმართა ინტელექტუალებს, რომელთა წევრად საკუთარ თავსაც თვლიდა, და უფრო ღრმა დაფიქრებისკენ და ქმედებისკენ მოუწოდებდა. ეს ესე სხვა პოლიტიკურ სტატიებთან ერთად გამოიცა
1969
წელს, როგორც ჩომსკის პირველი პოლიტიკური წიგნის „ამერიკული ძალაუფლება და ახალი მანდარინები“ ნაწილი. ამას მოჰყვა სხვა პოლიტიკური ნაშრომები, მათ შორის „ომი აზიასთან“ (
1971
), „უკანა ოთახის ბიჭები“ (
1973
), „სახელმწიფოს გონებისთვის“ (
1973
), „მშვიდობა ახლო აღმოსავლეთში“ (
1975
კამბოჯის გენოციდის უარყოფა 1976–1980
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
1970
-იანი წლების დასაწყისში ჩომსკიმ დაიწყო თანამშრომლობა ედ. ს. ჰერმანთან, რომელიც ასევე აქვეყნებდა კრიტიკულად წერილებს აშშ-ს ვიეტნამის ომის წინააღმდეგ. მათი ერთობლივი ნაშრომია „კონტრ-რევოლუციური ძალადობა: სასაკლაო ფაქტებითა& პროპაგანდით“, წიგნი, რომელმაც გააკრიტიკა
აშშ
-ს სამხედრო ჩარევა სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიაში და მეინსტრიმული მედიის მიერ მისი გაშუქება, თუმცა კომპანიამ წიგნი არ მოიწონა და მისი ყველა ასლის განადგურება მოითხოვა. ჩომსკის ნაშრომის განახლებული ვარიანტი ორ ტომად
1979
წელს დაიბეჭდა, როგორც „ადამიანთა უფლებების პოლიტიკური ეკონომია“, სადაც ერთმანეთთან შედარებულია აშშ-ს მედიის დამოკიდებულება კამბოჯის გენოციდსა და ინდონეზიის მიერ აღმოსავლეთ ტიმორის ოკუპაციასთან. ავტორების აზრით,
აშშ
-მ მიჩქმალა აღმოსავლეთ ტიმორის ისტორია და მთავარი ყურადღება გადაიტანა კამბოჯაზე. ამერიკულმა მედიამ დეტალურად გააშუქა ეს ოკუპაცია და ლისაბონში ლტოლვილებთან გამართული შეხვედრები. მარქსისტმა მეცნიერმა სტივენ ლიუკსმა ჩომსკის საჯაროდ დასდო ბრალი ანარქისტული იდეალების ღალატსა და კამბოჯის ლიდერის, პოლ პოტის აპოლოგეტობაში.ამ წინააღმდეგობრივმა გამოსვლამ ჩომსკის შეურყია რეპუტაცია. ჩომსკის მტკიცებით, მის წინააღმდეგ შეგნებული ცილისწამება დაიწყო. ათწლეულების შემდეგ, მეცნიერმა აღიარა, რომ თანამედროვე პერიოდის უდიდესი გენოციდი სწორედ პოლ პოტის სახელს უკავშირდება.
ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტი
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
ჩომსკიმ ბევრი დაწერა ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტის შესახებაც.
1983
წელს დაბეჭდა „საბედისწერო სამკუთხედი“ რომელშიც ამტკიცებდა, რომ აშშ გამუდმებით იყენებდა ისრაელი-პალესტინის კონფლიქტს თავისი მიზნებისათვის.
1988
წელს ჩომსკი ესტუმრა პალესტინას, რათა თავისი თვალით ენახა ისრაელის ოკუპაციის შედეგები.
2009
წელს დაიწერა მისი ესე „ყოველი სისასტიკის განადგურება“.
ჩომსკი ემხრობოდა მემარცხენე, ბინაციონალურ პროგრამას ისრაელსა და პალესტინაში. ის თვლიდა, რომ ისრაელ-პალესტინის მაგალითი, ერთ სახელმწიფოიანი გადაწყვეტა მხოლოდ ამერიკული მოდელის წახალისებას უწყობდა ხელს, კერძოდ: ადგილობრივი მოსახლეობის განადგურებასა და ამოხოცვას. ამის საპირისპიროდ, კარგი იქნებოდა ბინაციონალური გადაწყვეტის ადვოკატირება, იმის აღიარება, რომ ტერიტორიაზე ვხვდებით ორ სამართლიანად განსხვავებულ საზოგადოებას. მსგავსი იდეა ჰქონდა ცნობილ მოაზროვნეს ედუარდ საიდსაც.
ჩომსკი აქტიურად აკრიტიკებდა ისრაელის სახელმწიფოს ძალადობას პალესტინაში. მისი თქმით, ისრაელი წლების განმავლობაში იყენებდა თვითმფრინავებსა და ფლოტის გემებს პალესტინის მჭიდროდ დასახლებულ ლტოლვილთა ბანაკების დასაბომბად. „ასევე სკოლების, საცხოვრებელი კვარტლების, მეჩეთების, და მიწურების, რომლებსაც არ გააჩნიათ საჰაერო ძალები, ან თავდაცვა, არც ფლოტი, არც არტილერია, ან ჯავშნიანი იარაღი, არანაირი კონტროლი და არანაირი არმია. და ამას ეძახიან ომს ...ეს არ არის ომი, ეს არის მკვლელობა.“ ჩომსკის აზრით, ის, რაც ისრაელს ყველაზე კარგად ესმის, არის ბრძანება ვაშინგტონიდან. როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატები მოითხოვს ისრაელის მხრიდან დათმოს გარკვეული პოლიტიკების დათმობას, ისრაელი ამას, როგორც წესი, ემორჩილება. შესაბამისად, რეგიონალურ კონფლიქტში ამერიკის როლი დიდია და
აშშ
-ს ჩარევა ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში, ხშირ შემთხვევაში, აჩერებდა მშვიდობიანი გზით მოგვარების შესაძლებლობას.
კონფლიქტის მოგვარება, ჩომკის პოზიით, აუცილებელია თავად ისრაელისთვის. ქვეყანას ექნებოდა ნორმალიზებული ურთიერთობებები, დაცულობა და ინტეგრაცია რეგიონში. მაგრამ აშკარად არალეგალური ექსპანსია, კონფლიქტი და ძალადობის განმეორებადი დემონსტრირება, არის არა მარტო კრიმინალი, მკვლელობა და განადგურება, არამედ დროის ფართო მონაკვეთში საკუთარი დაცულობის თავად ნგრევა.
ერაყის ომის კრიტიკა 2001–2017
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
11 სექტემბრის ნაშრომში „ჰეგემონია ან გადარჩენა“ ჩომსკი ამტკიცებდა, რომ ტერორისტული ომი არ იყო ახალი, ბუშის ადმინისტრაციის ახალი იდეა, არამედ
აშშ
-ს საგარეო პოლიტიკის კურსისა და სულ ცოტა, რეიგანის პერიოდის თანმხლები რიტორიკის გაგრძელება, რომელმაც
1981
წელს რეიგანის ადმინისტრაციის მოსვლისთანავე გამოაცხადა „ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ“. 11 სექტემბრის შემდგომ ტერორიზმთან ბრძოლის გამოცხადება კი - ამ ომის ხელახალი გამოცხადება იყო.
რეიგანის დროს მსგავს ტერორისტულ სახელმწიფოდ ნიკარაგუა დასახელდა, ხოლო შვილი ბუშის დროს -
ერაყი
ჩომსკის თქმით, ვაშინგტონის მხრიდან მსგავს ომს ტერორიზმის წინააღმდეგ მკაცრი ფსიქოლოგიური შედეგებიც მოაქვს: დიქტატურის გადაგდების შემდგომი ოპტიმიზმი, სიცოცხლისუნარიანობა და ენერგიულობა დიდხანს ვერ იარსებებს, რადგან მმართველი სუპერძალის ინტერვენცია ყოველნაირ იმედს ძირს უთხრის.
ერაყის
წინააღმდეგ ომით, ჩომსკის დაკვირვებით, რესურსების მოპოვებისთვის ბრძოლის გარდა, ამერიკამ დააშინა დანარჩენი მსოფლიო, რომ თუ გინდა დაიცვა თავი, უნდა იყოს ჩრდილოეთ კორეის მსგავსი ღირებული საფრთხე. ჩომსკისთვის ტერორიზმისგან საფრთხე , რომელიც თითქოს ერაყიდან მოდიოდა, მცდარია. მსგავს საფრთხეს არ გრძნობდა ერაყის, როგორც რეგიონში ყველაზე ღარიბი სახელმწიფოს არცერთი მეზობელი ქვეყანა.
ერაყის ოკუპაცია, ჩომსკისთვის თქმით, ამერიკულ-ბრიტანული მხარისთვის ბევრად უფრო ფართო მიზანს ემსახურებოდა, ვიდრე ეს იყო „ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ.“ ერაყის, როგორც ტერორისტული სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული ომი, ჩომსკის აზრით, საერთოდ არ არის მსგავსი იმ ომისა, რომელიც ვიეტნამის წინააღმდეგ ხორციელდებოდა, რადგან არ არსებობს მიზანი ერაყის განადგურებისთვის. ერაყის რესურსები ბევრად ღირებულია, ვიდრე ვიეტნამის. ის იყო ბოლო სივრცე მსოფლიოში, რომლის ტერიტორიაზე ნავთობის მასა ჯერ კიდევ არ იყო აღმოჩენილი.
ჩომსკი და საქართველო
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
2008
წლის რუსულ-ქართულ-ოსურ კონფლიქტიდან, ე. წ. „აგვისტოს ომიდან“ ერთი თვის თავზე ნოამ ჩომსკი წერს სტატიას სახელით „ოსეთი-რუსეთი-საქართველო“, სადაც ის ახლახან მომხდარი მოვლენების ისტორიულ კონტექსტს და ამასთან, მისი გეოპოლიტიკურ როლის ანალიზს გვთავაზობს. ჩომსკის თქმით, სამხრეთ ოსეთში პირველი კონფლიქტური სიტუაცია მას შემდეგ ჩნდება, რაც საქართველოს ულტრანაციონალისტი პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია
1990
წელს აუქმებს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიას და იკავებს სამხრეთ ოსეთს. მტკივნეულ ომს შედეგად მოჰყვება ათასი გარდაცვლილი და ათი ათასობით ლტოლვილი. ჩომსკი ესეში
2008
წლის
აგვისტოს ომის
პროპაგანდისტულ მხარეს აქცევს ყურადღებას, სადაც ის ამ სფეროში რუსეთის მარცხზე ამახვილებს ყურადღებას. ქართული მხარის პროპაგანდისტულ გამარჯვება, ჩომსკის თქმით, იმის დამსახურებაა, რომ რაც უფრო თავისუფალი ხდება ქვეყანა და რაც უფრო მეტად კარგავს სახელმწიფო მოსახლეობაზე კონტროლს, მით უფრო ყალიბდება პროპაგანდა. ტექსტში ყურადღება ექცევა
ამერიკის
ინტერესს
საქართველოსა
და მისი ტერიტორიული მნიშვნელობისადმი, როგორც იმ ქვეყნისა, რომელიც ბილ კლინტონმა აირჩია კორიდორად და რუსეთისა და ირანის შემოვლით გზად. ჩომსკი აღნიშნავს იმასაც, რომ საქართველო არის ცენტრალური აზიიდან და აზერბაიჯანიდან მომავალი მილსადენების გამტარი ქვეყანა.
32
ლიტერატურა
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
Adams, Tim (November 30, 2003).
„Noam Chomsky: Thorn in America's side“
the Guardian
. ციტირების თარიღი:
May 8,
2016
Aeschimann, Eric (May 31, 2010).
„Chomsky s'est exposé, il est donc une cible désignée“
Libération
(ფრანგული). დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— სექტემბერი 26, 2012
. ციტირების თარიღი:
June 8,
2010
ციტატა
: „
Chomsky a été violemment blessé du fait qu'une partie des intellectuels français aient pu le croire en accord avec Faurisson, en contradiction avec tous ses engagements et toute sa vie.
Albert, Michael
(2006).
Remembering Tomorrow: From the politics of opposition to what we are for
Seven Stories Press,
გვ.
97
–99.
ISBN
978-158322742-8
(2003)
Chomsky and His Critics
Malden, MA:
Blackwell Publishing,
გვ.
295
ISBN
978-0-631-20021-5
Archbishop Desmond Tutu to speak to Litndeb
(January 9, 2009).
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— მაისი 11, 2011.
ციტირების თარიღი: May 10, 2016
„Author, activist Noam Chomsky to receive award“
University of Wisconsin–Madison
. March 29, 2010
. ციტირების თარიღი:
May 10,
2016
(1982)
Musical grammars and computer analysis
Firenze:
Leo S. Olschki Editore
გვ. 201–218.
ISBN
978-882223229-8
Barsky, Robert F.
(1997).
Noam Chomsky: A Life of Dissent
Cambridge, MA:
MIT Press
ISBN
978-0-262-02418-1
Barsky, Robert F.
(2007).
The Chomsky Effect: A Radical Works Beyond the Ivory Tower
MIT Press,
გვ.
107
ISBN
978-026202624-6
(2006)
„Noam Chomsky“,
American Decades
Detroit, MI:
Gale
Birnbaum, Jean (June 3, 2010).
„Chomsky à Paris: chronique d'un malentendu“
. Le Monde des Livres.
Le Monde
(ფრანგული)
. ციტირების თარიღი:
June 8,
2010
ციტატა
: „
Le pays de Descartes ignore largement ce rationaliste, la patrie des Lumières se dérobe à ce militant de l'émancipation. Il le sait, et c'est pourquoi il n'y avait pas mis les pieds depuis un quart de siècle.
Bobanović, Paula (April 14, 2018).
„Chomsky: Hrvati, Srbi i Bošnjaci govore isti jezik“
Chomsky: Croats, Serbs and Bosniaks Speak the Same Language
Express.hr
(სერბულ-ხორვატული). Zagreb.
დაარქივებულია
ორიგინალიდან — August 7, 2018
. ციტირების თარიღი:
July 9,
2018
Boden, Margaret A.
(2006).
Mind As Machine: a History of Cognitive Science
Oxford University Press.
ISBN
978-019924144-6
de Bot, Kees
(2015).
A History of Applied Linguistics: From 1980 to the Present
Routledge.
ISBN
978-113882065-4
Braun, Stuart (2018).
„Dissident intellectual Noam Chomsky at 90“
. Deutsche Welle.
„British Academy announces 2014 prize and medal winners“
. British Academy. July 24, 2014
. ციტირების თარიღი:
July 30,
2017
Bronner, Ethan (May 17, 2010).
„Israel Roiled After Chomsky Barred From West Bank“
The New York Times
ISSN
0362-4331
. ციტირების თარიღი:
May 4,
2016
Burris, Greg (August 11, 2013).
„What the Chomsky-Žižek debate tells us about Snowden's NSA revelations“
The Guardian
(2016)
„Chomsky hierarchy“,
A Dictionary of Computer Science
Oxford University Press.
ISBN
978-0-19-968897-5
Campbell, Duncan (October 18, 2005).
„Chomsky is voted world's top public intellectual“
The Guardian
ISSN
0261-3077
Chomsky
inventio-musikverlag.de.
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— აგვისტო 5, 2016.
ციტირების თარიღი: May 11, 2016
Chomsky Amid the Philosophers
University of East Anglia.
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— ნოემბერი 13, 2013.
ციტირების თარიღი: January 8, 2014
„Chomsky Is Citation Champ“
MIT Tech Talk
36
(27). April 15, 1992
. ციტირების თარიღი:
September 21,
2019
წარმოდგენილია MIT News-ის მიერ.
„Chomsky is Citation Champ“
MIT
. April 15, 1992
. ციტირების თარიღი:
September 3,
2007
Chomsky, Noam.
The 'Chomskyan Era' (excerpted from The Architecture of Language)
ციტირების თარიღი: January 3, 2017
Chomsky, Noam
(1991).
Linguistics and Cognitive Science: Problems and Mysteries
Oxford:
Blackwell,
გვ. 50.
Chomsky, Noam
(1996).
Class Warfare: Interviews with David Barsamian
Pluto Press,
გვ. 135–136.
ISBN
978-074531137-1
Chomsky, Noam.
(May 18, 2016)
Is the US Ready for Socialism? An Interview With Noam Chomsky
ციტირების თარიღი: July 19, 2019
also available, in part, on
chomsky.info
„Chomsky: Saudi Arabia is the "Center of Radical Islamic Extremism" Now Spreading Among Sunni Muslims“
Democracy Now!
. May 17, 2016.
Christiansen, Morten H.
; Chater, Nick (October 2010). „Language as shaped by the brain“.
Behavioral and Brain Sciences
31
(5): 489–509.
doi
10.1017/S0140525X08004998
ISSN
1469-1825
PMID
18826669
Cipriani, Enrico (2016).
„Some reflections on Chomsky's notion of reference“
Linguistics Beyond and within
: 44–60.
doi
10.31743/lingbaw.5637
ISSN
2450-5188
Cohn, Werner
(1995).
Partners in Hate: Noam Chomsky and the Holocaust Deniers
Cambridge, MA:
Avukah Press.
ISBN
978-0-9645897-0-4
Cowley, Jason (May 22, 2006).
„New Statesman – Heroes of our time – the top 50“
New Statesman
. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— December 27, 2006
. ციტირების თარიღი:
December 9,
2015
მითითებულია ერთზე მეტი
archiveurl=
და
archive-url=
დახმარება
);
მითითებულია ერთზე მეტი
archivedate=
და
archive-date=
დახმარება
Davis, Martin; Weyuker, Elaine J.; Sigal, Ron
(1994)
Computability, complexity, and languages: fundamentals of theoretical computer science
, 2nd,
Boston:
Academic Press, Harcourt, Brace,
გვ.
327
ISBN
978-0-12-206382-4
„Denied Entry: Israel Blocks Noam Chomsky from Entering West Bank to Deliver Speech“
Democracy Now!
. May 17, 2010
. ციტირების თარიღი:
May 4,
2016
Dovey, Dana (December 7, 2015).
„Noam Chomsky's Theory Of Universal Grammar Is Right; It's Hardwired Into Our Brains“
Medical Daily
. ციტირების თარიღი:
August 4,
2017
შეცდომა თარგის გამოძახებისას:
cite web
: პარამეტრები
archiveurl
და
archivedate
მითითებული უნდა იყოს ორივე, ან არცერთი.
The Erdös Number Project
Oakland University
(November 21, 2017).
ციტირების თარიღი: December 18, 2017
„Erich-Fromm-Preis: Noam Chomsky in Stuttgart geehrt“
Stuttgarter Zeitung
(გერმანული).
Deutsche Presse-Agentur
. March 23, 2010
. ციტირების თარიღი:
August 22,
2019
Evans, Nicholas
Levinson, Stephen C.
(October 2009).
„The myth of language universals: Language diversity and its importance for cognitive science“
Behavioral and Brain Sciences
32
(5): 429–448.
doi
10.1017/S0140525X0999094X
ISSN
1469-1825
PMID
19857320
Feinberg, Harriet.
(February 1999)
Elsie Chomsky: A Life in Jewish Education
Brandeis University.
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— მაისი 11, 2008.
ციტირების თარიღი: January 10, 2019
Ferguson, Joe.
„Tickets on sale for Tucson talk on nuclear war with Noam Chomsky, Daniel Ellsberg“
Arizona Daily Star
. ციტირების თარიღი:
July 27,
2018
Fernald, Anne; Marchman, Virginia A.
(2006)
„Language learning in infancy“,
Handbook of Psycholinguistics
Academic Press,
გვ. 1027–1071.
ISBN
978-008046641-5
Flint, Anthony (November 19, 1995). „Divided Legacy“.
The Boston Globe
. p.
25.
ISSN
0743-1791
თარგი:Proquest
Flood, Alison (February 24, 2020).
„As Hay festival opens in the UAE, authors condemn free speech abuses“
The Guardian
. ციტირების თარიღი:
February 24,
2020
Fox, Margalit (December 5, 1998).
„A Changed Noam Chomsky Simplifies“
The New York Times
ISSN
0362-4331
. ციტირების თარიღი:
February 22,
2016
Friesen, Norm
(December 10, 2017).
The Textbook and the Lecture: Education in the Age of New Media
Johns Hopkins University Press
ISBN
978-142142434-7
Fulton, Scott M., III (March 20, 2007).
„John W. Backus (1924–2007)“
. BetaNews.
Gendzier, Irene
(2017).
„15: Noam Chomsky and the Question of Palestine/Israel: Bearing Witness“,
The Cambridge Companion to Chomsky
, 2nd,
Cambridge University Press,
გვ. 314–329.
ISBN
978-131673875-7
Glaser, John.
(November 18, 2012)
It is not a war. It is murder
ციტირების თარიღი: June 13, 2019
Gold, Daniel M. (January 28, 2016).
„Review: Noam Chomsky Focuses on Financial Inequality in 'Requiem for the American Dream
The New York Times
ISSN
0362-4331
. ციტირების თარიღი:
June 1,
2016
Gould, S. J.
(1981).
Official Transcript for Gould's deposition in McLean v. Arkansas
Graham, George (2019).
„Behaviorism“
. In Zalta, Edward N. (ed.).
Stanford Encyclopedia of Philosophy
(Spring 2019 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
Greif, Mark
(2015).
The Age of the Crisis of Man: Thought and Fiction in America, 1933–1973
Princeton, N.J.:
Princeton University Press.
ISBN
978-0-691-14639-3
Hamans, Camiel; Seuren, Pieter A. M.
(2010)
„Chomsky in search of a pedigree“,
Chomskyan (R)evolutions
John Benjamins,
გვ. 377–394.
ISBN
978-902721169-9
Harbord, Shaun
(1994).
„Extracts form 'An historian's appraisal of the political writings of Noam Chomsky'“,
Noam Chomsky: Critical Assessments, Volumes 2–3
Taylor & Francis,
გვ. 487.
ISBN
978-0-415-10694-8
Harlow, S. J. (2010).
„Transformational Grammar: Evolution“
. In Barber, Alex; Stainton, Robert J. (eds.).
Concise Encyclopedia of Philosophy of Language and Linguistics
. Elsevier. pp.
752
–770.
ISBN
978-0-08-096501-7
წარმოდგენილია
Internet Archive
-ის მიერ.
Harris, R. Allen
(2010).
„Chomsky's other Revolution“,
Chomskyan (R)evolutions
Amsterdam and Philadelphia, PA:
John Benjamins Publishing Company
გვ.
237
–265.
ISBN
978-90-272-1169-9
Harwood, Lori (November 21, 2016).
„Noam Chomsky to Teach Politics Course In Spring“
UA News
Hjelmslev, Louis
(1969).
Prolegomena to a Theory of Language
University of Wisconsin Press.
ISBN
029902470-9
Honorary Members of IAPTI
International Association of Professional Translators and Interpreters
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— იანვარი 18, 2017.
ციტირების თარიღი: December 26, 2016
„Honors & Awards“
Soundings
. Fall 2002
. ციტირების თარიღი:
May 12,
2016
Hornstein, Norbert (2003).
„Minimalist Program“
International Encyclopedia of Linguistics
. Oxford University Press.
ISBN
978-0-19-513977-8
Horowitz, David.
(September 26, 2001)
The Sick Mind of Noam Chomsky
Hudson, John (August 13, 2013).
„Exclusive: After Multiple Denials, CIA Admits to Snooping on Noam Chomsky“
Foreign Policy
. ციტირების თარიღი:
December 7,
2016
Huxley, John (June 2, 2011).
„Sydney Peace Prize goes to Chomsky“
The Sydney Morning Herald
. ციტირების თარიღი:
December 23,
2015
„IEEE Computer Society Magazine Honors Artificial Intelligence Leaders“
Digital Journal
. August 24, 2011.
Interview: Noam Chomsky Speaks Out On Education and Power
(September 20, 2005).
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— მაისი 13, 2011.
ციტირების თარიღი: May 10, 2016
„Israel: Chomsky ban 'big mistake
. Al Jazeera. May 20, 2010
. ციტირების თარიღი:
May 4,
2016
IWW Biography
Industrial Workers of the World.
ციტირების თარიღი: May 9, 2016
Jaggi, Maya
(January 20, 2001).
„Conscience of a nation“
The Guardian
. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— January 11, 2015
. ციტირების თარიღი:
May 11,
2016
Jamia Millia Islamia named a complex honoring Noam Chomsky
Jamia Millia Islamia
(May 3, 2007).
ციტირების თარიღი: May 3, 2007
Kalman, Matthew (January 19, 2014).
„Palestinians Divided Over Boycott of Israeli Universities“
The New York Times
ISSN
0362-4331
Kay, Jonathan (May 12, 2011).
„The Monomania of an Anti-American Prophet“
Commentary
დაარქივებულია
ორიგინალიდან — January 7, 2016.
Keller, Katherine.
(November 12, 2007)
Writer, Creator, Journalist, and Uppity Woman: Ann Nocenti
Knight, Chris
(2016).
Decoding Chomsky: Science and Revolutionary Politics
Yale University Press.
ISBN
978-030022876-2
Knight, Chris (March 12, 2018).
„When the Pentagon Looked to Chomsky's Linguistics for their Weapons Systems“
3 Quarks Daily
Knuth, Donald
(2002).
„Preface“,
Selected Papers on Computer Languages
Center for the Study of Language and Information.
ISBN
978-1-57586-381-8
Knuth, Donald E.
(2003).
„Preface: a mathematical theory of language in which I could use a computer programmer's intuition“,
Selected Papers on Computer Languages
გვ.
ISBN
1-57586-382-0
(2003)
Knuth: Selected Papers on Computer Languages
Stanford University.
ISBN
157586381-2
Koerner, E. F. K.
(1978).
„Towards a historiography of linguistics“,
Toward a Historiography of Linguistics: Selected Essays
John Benjamins,
გვ. 21–54.
Koerner, E. F. K. (1983). „The Chomskyan 'revolution' and its historiography: a few critical remarks“.
Language & Communication
(2): 147–169.
doi
10.1016/0271-5309(83)90012-5
Lecture 6: Evolutionary Psychology, Problem Solving, and 'Machiavellian' Intelligence
School of Psychology, Massey University
(1996).
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— იანვარი 17, 2007.
ციტირების თარიღი: September 4, 2007
„Let me introduce myself – leafcutter bee Megachile chomskyi from Texas“
. Pensoft
. ციტირების თარიღი:
May 10,
2016
Lukes, Steven (November 7, 1980).
„Chomsky's betrayal of truths“
(PDF)
The Times Higher Education Supplement (THES)
დაარქივებულია
(PDF)
ორიგინალიდან — April 12, 2019
. ციტირების თარიღი:
March 7,
2018
წარმოდგენილია libcom.org-ის მიერ.
(facsimile copy of Lukes's THES article, together with some of the correspondence it provoked, including from
Ralph Miliband
Ken Coates
and others, with Chomsky's response)
Lyons, John
(1978).
Noam Chomsky
, revised,
Harmondsworth:
Penguin.
ISBN
978-0-14-004370-9
MacCorquodale, Kenneth (January 1970).
„On Chomsky's review of Skinner's Verbal Behavior“
Journal of the Experimental Analysis of Behavior
13
(1): 83–99.
doi
10.1901/jeab.1970.13-83
ISSN
0022-5002
PMC
1333660
Mace, Mikayla.
„Linguist Noam Chomsky joins University of Arizona faculty“
Arizona Daily Star
. ციტირების თარიღი:
July 27,
2018
Macintyre, Donald (May 17, 2010).
„Chomsky refused entry into West Bank“
The Independent
McGilvray, James
(2014).
Chomsky: Language, Mind, Politics
, second,
Cambridge:
Polity.
ISBN
978-0-7456-4989-4
McNeill, David (February 22, 2014).
„Noam Chomsky: Truth to power“
The Japan Times
Milne, Seumas (November 7, 2009).
US foreign policy is straight out of the mafia
The Guardian
Nettelfield, Lara J.
(2010).
Courting Democracy in Bosnia and Herzegovina
Cambridge University Press.
ISBN
978-052176380-6
„Nikolic presented the Sretenje Order“
Николић уручио Сретењско ордење
Politika
(სერბული). February 15, 2015
. ციტირების თარიღი:
January 27,
2021
Noam Chomsky
MIT Linguistics Program
(2002).
ციტირების თარიღი: January 3, 2017
(2016)
„Noam Chomsky“,
Contemporary Authors Online
, Biography in Context.
Detroit, MI:
Gale
Noam Chomsky Awarded 2011 US Peace Prize
US Memorial Peace Foundation.
ციტირების თარიღი: January 7, 2020
Noam Chomsky Joins NAPF Advisory Council
Nuclear Age Peace Foundation
(March 1, 2014).
ციტირების თარიღი: July 27, 2018
„Noam Chomsky on Life & Love: Still Going at 86, Renowned Dissident is Newly Married“
Democracy Now!
. March 3, 2015
. ციტირების თარიღი:
May 11,
2016
O'Grady, Cathleen (June 8, 2015).
„MIT claims to have found a "language universal" that ties all languages together“
Ars Technica
doi
10.1073/pnas.1502134112
The one hundred most influential works in cognitive science
Center for Cognitive Sciences, Minnesota State University.
ციტირების თარიღი: November 29, 2015
Ortiz, Aimee (August 28, 2017).
„Chomsky joins University of Arizona faculty“
The Boston Globe
. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— დეკემბერი 20, 2018
. ციტირების თარიღი: აპრილი 5, 2021
Chomsky, Noam
(2003).
Chomsky on Democracy & Education
Psychology Press,
გვ. 416.
ISBN
978-041592632-4
Páez, Nadia (2019).
„Systematics of Huicundomantis, a new subgenus of Pristimantis (Anura, Strabomantidae) with extraordinary cryptic diversity and eleven new species“
ZooKeys
(868):
–112.
doi
10.3897/zookeys.868.26766
ISSN
1313-2970
PMC
6687670
PMID
31406482
Partee, Barbara H.
(2015).
„Asking What a Meaning
Does
: David Lewis's Contribution to Semantics“,
A Companion to David Lewis
, Blackwell Companions to Philosophy.
John Wiley & Sons, Inc.
ISBN
978-111838818-1
(2013)
The Blackwell Guide to Ethical Theory
, 2nd,
John Wiley & Sons.
ISBN
978-1-118-51426-9
Pilkington, Ed (May 16, 2010).
„Noam Chomsky barred by Israelis from lecturing in Palestinian West Bank“
The Guardian
. ციტირების თარიღი:
May 4,
2016
Press release: Séan MacBride Peace Prize 2017
International Peace Bureau
(September 6, 2017).
ციტირების თარიღი: December 9, 2017
Prickett, Stephen
(2002).
Narrative, Religion and Science: Fundamentalism Versus Irony, 1700–1999
Cambridge University Press,
გვ.
234
ISBN
978-0-521-00983-6
„Prospect/FP Top 100 Public Intellectuals Results“
Foreign Policy
. October 15, 2005. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— October 25, 2005
. ციტირების თარიღი:
November 30,
2015
Pullum, Geoffrey; Scholz, Barbara (2002).
„Empirical assessment of stimulus poverty arguments“
(PDF)
The Linguistic Review
18
(1–2): 9–50.
doi
10.1515/tlir.19.1-2.9
S2CID
143735248
. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
(PDF)
— 2021-02-03
. ციტირების თარიღი:
2021-04-05
მითითებულია ერთზე მეტი
archiveurl=
და
archive-url=
დახმარება
);
მითითებულია ერთზე მეტი
archivedate=
და
archive-date=
დახმარება
);
მითითებულია ერთზე მეტი
accessdate=
და
access-date=
დახმარება
Rabbani, Mouin
(2012).
„Reflections on a Lifetime of Engagement with Zionism, the Palestine Question, and American Empire: An Interview with Noam Chomsky“
Journal of Palestine Studies
41
(3): 92–120.
doi
10.1525/jps.2012.XLI.3.92
. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— August 3, 2012
. ციტირების თარიღი: აპრილი 5, 2021
მითითებულია ერთზე მეტი
archiveurl=
და
archive-url=
დახმარება
);
მითითებულია ერთზე მეტი
archivedate=
და
archive-date=
დახმარება
Radick, Gregory
(2007).
The Simian Tongue: The Long Debate about Animal Language
University of Chicago Press.
ISBN
978-022670224-7
Rai, Milan
(1995).
Chomsky's Politics
Verso.
ISBN
978-1-85984-011-5
Robinson, Paul (February 25, 1979).
„The Chomsky Problem“
The New York Times
ISSN
0362-4331
Rohrmeier, Martin (2007). Spyridis, Georgaki; Kouroupetroglou, Anagnostopoulou (eds.).
„A generative grammar approach to diatonic harmonic structure“
(PDF)
Proceedings of the 4th Sound and Music Computing Conference
: 97–100. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
(PDF)
— 2021-08-14
. ციტირების თარიღი:
2021-04-05
Ruiter, J. P. de;
Levinson, Stephen C.
(October 2010). „A biological infrastructure for communication underlies the cultural evolution of languages“.
Behavioral and Brain Sciences
31
(5): 518.
doi
10.1017/S0140525X08005086
ISSN
1469-1825
SASA Member
Serbian Academy of Sciences and Arts
(October 30, 2003).
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— მარტი 4, 2016.
ციტირების თარიღი: აპრილი 5, 2021.
Searle, John R. (June 29, 1972).
„A Special Supplement: Chomsky's Revolution in Linguistics“
The New York Review of Books
Sengupta, Kim (May 12, 2015).
„Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria“
The Independent
Seuren, Pieter A. M.
(1998).
Western linguistics: An historical introduction
Wiley-Blackwell.
ISBN
0-631-20891-7
Sipser, Michael
(1997).
Introduction to the Theory of Computation
PWS Publishing.
ISBN
978-0-534-94728-6
Slife, Brent D.
(1993).
Time and Psychological Explanation: The Spectacle of Spain's Tourist Boom and the Reinvention of Difference
SUNY Press,
გვ.
115
ISBN
978-0-7914-1469-9
Smith, Neil
(2004).
Chomsky: Ideas and Ideals
Cambridge University Press,
გვ.
185
ISBN
978-052154688-1
Soderqvist, Thomas
(2003).
Science as Autobiography: The Troubled Life of Niels Jern
Yale University Press,
გვ.
284
ISBN
978-0-300-09441-1
Sperlich, Wolfgang B.
(2006).
Noam Chomsky
Reaktion Books.
ISBN
978-1-86189-269-0
Steedman, Mark J. (October 1, 1984). „A Generative Grammar for Jazz Chord Sequences“.
Music Perception
(1): 52–77.
doi
10.2307/40285282
JSTOR
40285282
Swartz, Aaron.
(May 15, 2006)
The Book That Changed My Life
Raw Thought.
ციტირების თარიღი: January 8, 2014
Szabó, Zoltán Gendler
(2010).
„Chomsky, Noam Avram (1928–)“,
The Dictionary of Modern American Philosophers
Continuum.
ISBN
978-0-19-975466-3
Tanenhaus, Sam (October 31, 2016).
„Noam Chomsky and the Bicycle Theory“
The New York Times
ISSN
0362-4331
. ციტირების თარიღი:
October 31,
2016
Thornbury, Scott
(2006).
An A–Z of ELT (Methodology)
Oxford:
Macmillan Education,
გვ. 234.
ISBN
978-140507063-8
Tomasello, Michael
(January 1995). „Language is not an instinct“.
Cognitive Development
10
(1): 131–156.
doi
10.1016/0885-2014(95)90021-7
ISSN
0885-2014
Tomasello, Michael
(2003).
Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition
Cambridge, MA:
Harvard University Press
ISBN
978-0-674-01030-7
Tomasello, Michael (October 2009).
„Universal grammar is dead“
Behavioral and Brain Sciences
32
(5): 470–471.
doi
10.1017/S0140525X09990744
ISSN
1469-1825
S2CID
144188188
Tool Module: Chomsky's Universal Grammar
The Brain From Top To Bottom
McGill University
ციტირების თარიღი: December 24, 2015
Tymoczko, Tom; Henle, Jim
(April 8, 2004)
Sweet Reason: A Field Guide to Modern Logic
Springer Science & Business Media,
გვ. 101.
ISBN
978-0-387-98930-3
„U.S., Britain ignored 'culture of terrorism': Chomsky“
The Hindu
. November 4, 2001. დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— დეკემბერი 24, 2016
. ციტირების თარიღი:
March 21,
2016
Viggo Mortensen's Spoken Word & Music CDs
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— დეკემბერი 15, 2010.
ციტირების თარიღი: May 10, 2016
Vučić, Nikola.
(March 27, 2018)
Noam Chomsky potpisao Deklaraciju o zajedničkom jeziku
sh.
N1
დაარქივებულია
ორიგინალიდან
— მაისი 1, 2018.
ციტირების თარიღი: June 6, 2018
Weaver, Matthew (January 14, 2016).
„Chomsky hits back at Erdoğan, accusing him of double standards on terrorism“
The Guardian
. ციტირების თარიღი:
January 14,
2016
Weidenfeld, Lisa (August 29, 2017).
„Noam Chomsky Is Leaving MIT for the University of Arizona“
Boston Magazine
. ციტირების თარიღი:
June 10,
2019
ციტატა
: „Chomsky has been at MIT since 1955, and retired in 2002.“
Weiner, Tim (December 10, 1995).
„The C.I.A.'s most Important Mission: Itself“
The New York Times
ISSN
0362-4331
Younge, Gary; Hogue, Kat Keene (July 6, 2012).
„Noam Chomsky: 'The Occupy movement just lit a spark' – video“
The Guardian
ISSN
0261-3077
. ციტირების თარიღი:
April 22,
2016
რესურსები ინტერნეტში
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე
„ნოამ ჩომსკი“
ვიკისაწყობში
ოფიციალური საიტი
გარეგნობა
C-SPAN
-ზე
Noam Chomsky personal archives
at Massachusetts Institute of Technology
Faculty page
at Massachusetts Institute of Technology
Faculty page
დაარქივებული
2021-04-17 საიტზე
Wayback Machine
. at the University of Arizona
სქოლიო
რედაქტირება
წყაროს რედაქტირება
Хомский Ноам //
Большая советская энциклопедия
: [в 30 т.]
— 3-е изд. —
Москва
Советская энциклопедия
, 1969.
Person Profile
// კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა
— 1990.
SNAC
— 2010.
Discogs
— 2000.
Brockhaus Enzyklopädie
F.A. Brockhaus
, 1796.
Internet Philosophy Ontology project
Proleksis enciklopedija
Opća i nacionalna enciklopedija
— 2009.
abART
Munzinger Personen
Педагоги и психологи мира
— 2012.
Хомский Ноам // Хомский Ноам
— 3-е изд. —
Москва
Советская энциклопедия
, 1969.
Catalog of the German National Library
Conversation with Noam Chomsky, cover page
McGilvray
J.
A.
Encyclopædia Britannica
Boston.com
— 1995.
Guggenheim Fellows database
中华人民共和国教育部
Franklin Institute website
ნოამ ჩომსკი, „ოსეთი-რუსეთი-საქართველო“, ჟურნ. ცხელი შოკოლადი, თბ., 2008, № 42, გვ. 105-117
მოძიებულია „
“-დან
კატეგორია
დაბადებული 7 დეკემბერი
დაბადებული 1928
კანადის სამეფო საზოგადოების წევრები
ამერიკელი ენათმეცნიერები
ამერიკელი მწერლები
ამერიკელი ანარქისტები
ანტიკონსუმერისტები
გონების ფილოსოფოსები
ამერიკელი ანტიკაპიტალისტები
ცოცხალი ადამიანები
დამალული კატეგორია:
გვერდები, სადაც გამოწმებაში გამოყენებულია ზედმეტი პარამეტრები
ნოამ ჩომსკი
თემის დამატება
US