جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به محتوا
بررسی‌شده
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
جنگ ایران
بخشی از درگیری ایران و اسرائیل و بحران خاورمیانه
Map
مناطق مورد حمله از سوی:
تاریخ۹ اسفند ۱۴۰۴ – اکنون (۱ ماه و ۴ هفته)
موقعیت
وضعیت

آتش‌بس موقت از ۸ آوریل ۲۰۲۶

طرف‌های درگیر
مورد حمله ایران:
مورد حمله اسرائیل:
فرماندهان و رهبران
واحدهای درگیر
آرایش نبرد را ببینید
تلفات و خسارات
  • به‌گفتهٔ ایالات متحده و اسرائیل:
    • اسرائیل:
    • ایالات متحده:
      • ۱۵ سرباز کشته شدند.[ح][۱۸][۱۹]
      • ۵۳۸ تن زخمی شدند.[خ]
      • دست‌کم ۱۷ موقعیت یا پایگاه آمریکا در خاورمیانه آسیب دیدند.[۲۰]
      • برای تلفات هوایی، این فهرست را ببینید.
  • به‌گفتهٔ ایران:
  • به‌گفتهٔ ایران:
    • ایران:
    • ۳٫۳۷۵ تن کشته
    • ۲۶٫۵۰۰ تن زخمی[۲۳]
  • به‌گفتهٔ آمریکا و اسرائیل:
    • ایران:
    • بیش از ۶٬۰۰۰ نیروی نظامی کشته شدند.[۲۴]
    • حدود ۱۵٬۰۰۰ نیروی نظامی زخمی شدند.[۲۴]
    • بیش از ۱۹۰ پرتابگر موشک بالستیک نابود شدند.[۲۵]
    • ۱۰۰ شناور دریایی غرق یا آسیب‌دیده شدند.[۲۶][د]
    • برای تلفات هوایی، این فهرست را ببینید.
    • حزب‌الله: ۳۵۰ مبارز کشته شدند.[۲۸]
    • حشد شعبی: ۵۷ مبارز کشته و ۸۱ تن زخمی شدند.[۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]
  • به‌گفتهٔ سازمان‌های حقوق بشری:
    • هرانا: ۳٬۰۹۹ تن کشته شدند، از جمله دست‌کم ۱٬۳۵۱ غیرنظامی.[۳۴][ذ]
    • هه‌نگاو: دست‌کم ۶٬۹۰۰ تن کشته شدند، از جمله ۶٬۱۸۰ نیروی نظامی و ۷۲۰ غیرنظامی.[۳۷]
۸۵۰ تن کشته و ۲٬۱۰۵ تن در لبنان زخمی شدند.[۳۸][۳۹][۴۰]
در اقلیم کردستان عراق ۳۲ سرباز و ۲ غیرنظامی کشته، و ۲ تن زخمی شدند.[۴۱][۴۲]
کرانه باختری: ۱۰ غیرنظامی کشته شدند.[۴۳]
۴ نیروی نظامی و ۴ غیرنظامی کشته، و ۶۷ نیروی نظامی و ۳۲ غیرنظامی در کویت زخمی شدند.[۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸]
۲ نیروی نظامی و ۴ غیرنظامی کشته، و ۱۴۵ تن در امارات متحده عربی زخمی شدند.[۴۹][۵۰]
۳ تن کشته و ۳۸ تن در بحرین زخمی شدند.[۵۱][۵۲][۵۳]
۲ تن کشته و ۱۲ تن در عربستان سعودی زخمی شدند.[۵۴]
۳ تن در عمان کشته شدند.[۵۵][۵۶]
۱ سرباز فرانسوی در اقلیم کردستان عراق کشته و «چندین» تن دیگر زخمی شدند.[۵۷]
نظام شوالیه‌های مالت: ۱ عضو در لبنان بر اثر حملهٔ هوایی اسرائیل کشته شد.[۵۸]
۱۶ تن در قطر زخمی شدند.[۵۹]
۱۹ تن در اردن زخمی شدند.[۶۰]
۴ تن در جمهوری آذربایجان زخمی شدند.[۶۱]

در ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و ایالات متحده حملاتی هوایی علیه ایران انجام دادند که در جریان آن سایت‌های نظامی و دولتی هدف قرار گرفتند، علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی و دیگر مقامات ایرانی ترور شدند و تلفات غیرنظامی نیز به‌جا ماند. این حملات غافلگیرانه در حالی انجام شد که مذاکرات میان ایران و آمریکا در جریان بود. ایران در پاسخ، با حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل، پایگاه‌های آمریکا و متحدان آن در خاورمیانه واکنش نشان داد و با بستن تنگهٔ هرمز، موجب اختلال در تجارت جهانی شد.

پس از آغاز بحران خاورمیانه در سال ۱۴۰۲، اسرائیل و ایران در سال ۱۴۰۳ با یکدیگر تبادل آتش کردند و دوباره در جنگ دوازده‌روزه حملات موشکی متقابل انجام دادند که باعث حمله ایالات متحده به تأسیسات هسته‌ای ایران شد.[۶۲] در دی ۱۴۰۴، نیروهای امنیتی ایران دست به کشتار هزاران معترض در جریان اعتراضات زدند.[۶۳] دونالد ترامپ خطاب به مردم ایران گفت: «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است» و هشدار داد که مسئولان این سرکوب «بهای بسیار سنگینی خواهند پرداخت».[۶۴] ایران و ایالات متحده در بهمن در مذاکرات غیرمستقیم با یکدیگر شرکت کردند. ایالات متحده بزرگ‌ترین آرایش نظامی از زمان حمله ۲۰۰۳ به عراق را در خاورمیانه شکل داد.[۶۵]

حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به پایگاه‌های نظامی، ساختمان‌های دولتی، مدارس، بیمارستان‌ها و آثار تاریخی آسیب وارد کرد.[۶۶] در پاسخ، ایران صدها پهپاد و موشک بالستیک به سمت اسرائیل و پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی پرتاب کرد.[۶۷][۶۸] همچنین ایران و نیروهای هم‌پیمانش حملاتی را در اقلیم کردستان عراق انجام دادند. یک پهپاد به پایگاه نظامی بریتانیا در آکراتاری در قبرس اصابت کرد و موشک‌هایی نیز بر فراز ترکیه رهگیری شدند. زیرساخت‌های غیرنظامی نیز در عمان[۶۹] و آذربایجان[۷۰] هدف قرار گرفتند. ایران این ادعا را که به آذربایجان، عمان و ترکیه حمله کرده رد کرد و آن‌ها را حملات پرچم دروغین خواند.[۷۱][۷۲] همچنین درگیری میان حزب‌الله لبنان و اسرائیل به جنگ ۲۰۲۶ لبنان گسترش یافت که تا اوایل آوریل بیش از ۲٬۰۰۰ کشته از غیرنظامیان و نیروهای نظامی برجای گذاشت.[۷۳][۷۴]

مقام‌های دولت ترامپ توضیحات متفاوت و گاه متغیری دربارهٔ علت آغاز این جنگ ارائه کرده‌اند.[۷۵] از جمله این دلایل می‌توان به پیش‌دستی در برابر اقدام تلافی‌جویانهٔ ایران علیه دارایی‌های ایالات متحده پس از حملهٔ مورد انتظار اسرائیل به ایران،[۷۶][۷۷][۷۸][۷۹] دفع تهدید قریب‌الوقوع از سوی ایران، نابودی توانمندی‌های موشکی و نظامی ایران، جلوگیری از دستیابی ایران به جنگ‌افزار هسته‌ای،[۸۰] تأمین منابع نفتی ایران،[۸۱][۸۲] و نیز تحقق تغییر رژیم از طریق به قدرت رساندن مخالفان جمهوری اسلامی اشاره کرد.[۸۳][۸۴][۸۵][۸۶] در مقابل، مقام‌های ایرانی[۸۷] و برخی مقام‌های آمریکایی ادعاها مبنی بر برنامه‌ریزی ایران برای انجام حمله را رد کردند.[۸۸] آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد که با وجود «جاه‌طلبانه» بودن برنامهٔ هسته‌ای ایران و خودداری این کشور از اجازهٔ بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده‌اش پس از جنگ قبلی، هیچ مدرکی دال بر وجود یک برنامهٔ منظم برای تولید سلاح هسته‌ای در زمان آغاز جنگ ۲۰۲۶ وجود نداشت.[۸۹] آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، و چندین کشور غیرمرتبط، حملات ایالات متحده و اسرائیل را محکوم کردند؛ در ادامه، شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه‌ای در محکومیت حملات تلافی‌جویانهٔ ایران علیه کشورهای حوزهٔ خلیج فارس تصویب کرد.[۹۰] منتقدان این جنگ، از جمله کارشناسان حقوقی و روابط بین‌الملل، این حملات را طبق قوانین ایالات متحده غیرقانونی دانسته و آن را مصداقی از امپریالیسم و نقض حاکمیت ایران[۹۱][۹۲] بر اساس حقوق بین‌الملل توصیف کرده‌اند.[۹۳]

پیامدهای اقتصادی این جنگ، که به‌عنوان بزرگ‌ترین اختلال در عرضهٔ جهانی از زمان بحران انرژی دههٔ ۱۹۷۰ توصیف شده است،[۹۴] شامل افزایش شدید قیمت نفت و گاز، اختلال گسترده در صنعت هوانوردی و گردشگری، و نوسان در بازارهای مالی است. ارسال محموله‌های نفت و گاز نیز در پی بستن تنگهٔ هرمز از سوی ایران و حملات متقابل ایران و اسرائیل به تأسیسات انرژی، دچار اختلال شد.[۹۵][۹۶][۹۷] در ۱۹ مارس، هزینهٔ این جنگ برای ارتش ایالات متحده حدود ۱۸ میلیارد دلار برآورد شد[۹۸] و پنتاگون درخواست ۲۰۰ میلیارد دلار بودجهٔ اضافی کرد.[۹۹] تا ۳۱ مارس، هزینهٔ این جنگ برای کشورهای عربی بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار آمریکا تخمین زده شد.[۱۰۰] دولت ایران خسارت وارده به اقتصاد خود را تا ۱۱ آوریل حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار و احتمالاً تا ۱ تریلیون دلار ارزیابی کرد.[۱۰۱]

ترامپ چند بار ادعای پیروزی کرد و به‌طور نادرست ادعا کرد که ارتش ایران نابود شده است.[۱۰۲][۱۰۳] ترامپ سپس بارها تهدید کرد که اگر ایران با آمریکا به توافق نرسد و تنگه هرمز را بازگشایی نکند، زیرساخت‌ها و «تمدن» این کشور را نابود خواهد کرد.[۱۰۴][۱۰۵] ایالات متحده، اسرائیل و ایران با میانجی‌گری پاکستان با آتش‌بس دو هفته‌ای موافقت کردند که در ۸ آوریل آغاز شد.[۱۰۶] این آتش‌بس به دلیل حملات اسرائیل به لبنان، بلافاصله تحت فشار قرار گرفت.[۱۰۷] پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، ترامپ گفت که دیگر به مذاکرات اهمیتی نمی‌دهد،[۱۰۸] و از ۱۳ آوریل محاصره دریایی ایران را اعلام کرد.[۱۰۹]

پیش‌زمینه

اعتراضات دی ماه در ایران

از دی ۱۴۰۴، اعتراضات سراسری و گسترده ضدحکومتی در ایران آغاز شد. این اعتراضات که شامل شعارهایی در حمایت از تغییر رژیم می‌شد، از نظر گستردگی بزرگ‌ترین اعتراضات از زمان انقلاب ۱۳۵۷ به‌شمار می‌رفت[۱۱۰] و به بیش از ۱۰۰ شهر در سراسر کشور گسترش یافت.[۱۱۱] حکومت ایران در واکنش، سرکوبی خشونت‌آمیز را در پیش گرفت که شامل کشتار معترضان بود.[۱۱۲] بنا بر گزارش‌ها، سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، شخصاً دستور کشتار سراسری معترضان را صادر کرده و این اقدام با تأیید بالاترین نهادهای حکومتی ایران انجام شده است.[۱۱۳][۱۱۴] این خشونت‌ها عمدتاً توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای بسیج اجرا شد.[۱۱۲][۱۱۳] نیروهای سرکوبی از مهمات جنگی، شات‌گان، تفنگ‌های ساچمه‌ای، تیربارهای نصب‌شده و پهپادها استفاده کردند. شاهدان از خیابان‌های غرق در خون و مجروحان فراوان خبر دادند و بیمارستان‌ها و سردخانه‌ها با حجم بی‌سابقه‌ای از قربانیان روبه‌رو شدند.[۱۱۲][۱۱۵] هم‌زمان، ایران طولانی‌ترین قطع اینترنت ثبت‌شده در تاریخ خود را اعمال کرد تا گزارش‌دهی دربارهٔ ناآرامی‌ها و کشتارها را محدود کرده و ارتباط میان معترضان را مختل سازد.[۱۱۶] در حالی که آمار تلفات به‌شدت متفاوت است، برآوردهای جدید از ده‌ها هزار کشته حکایت دارد و آخرین ارقام بین ۳۰٬۰۰۰ تا ۴۳٬۰۰۰ نفر برآورد می‌شود. ترامپ در ۲۰ فوریه اظهار داشت که حداقل ۳۲ هزار نفر در آخرین اعتراضات کشته شدند.[۱۱۷][۱۱۸] همچنین بازداشت‌های گسترده‌ای گزارش شده است، بر اساس اعلام نهادهای حقوق بشری، دست‌کم ۲۶٬۵۴۱ نفر بازداشت شدند.[۱۱۹][۱۲۰]

برخی پژوهشگران معتقدند که حکومت ایران با وضعیتی شکننده روبه‌روست که می‌تواند به فروپاشی آن منجر شود.[۱۲۱] به‌گزارش اکونومیست، رهبری ایران که برای حفظ قدرت به خشونت متوسل شد، ممکن است به نقطه شکست رسیده باشد.[۱۲۲] دو منبع آگاه به رویترز گفته‌اند که ترامپ پس از سرکوب خونین اعتراضات در ایران، در پی فراهم‌کردن زمینه تغییر رژیم از طریق ضربه‌زدن به نهادهای حکومتی و احیای جنبش معترضان است.[۱۲۳] رضا پهلوی، ولیعهد تبعیدی ایران، که به چهره‌ای نمادین برای معترضان تبدیل شده و بسیاری نام او را در شعارها فریاد می‌زنند، خواستار برچیده شدن جمهوری اسلامی و برگزاری انتخابات آزاد برای تشکیل یک حکومت دموکراتیک شده است.[۱۲۴] او همچنین از دونالد ترامپ خواسته است حملات هدفمند علیه نیروهای شبه‌نظامی حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط رژیم تسریع شود.[۱۲۵]

در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از مردم ایران خواست «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است». او در اظهارات بعدی از ایرانیان خواست «نام قاتلان و شکنجه‌گران را به خاطر بسپارند» و هشدار داد که مسئولان این اقدامات «بهای بسیار سنگینی خواهند پرداخت».[۶۴] در ۲۳ ژانویه، ترامپ اعلام کرد که یک «ناوگان» نظامی آمریکا، شامل ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن (سی‌وی‌ان-۷۲) و چند ناوشکن مجهز به موشک هدایت‌شونده، عازم خاورمیانه است.[۱۲۶] در همان روز گزارش شد که علی خامنه‌ای به پناهگاهی زیرزمینی در تهران منتقل شده است. هم‌زمان، اعتراضات جهانی در حمایت از معترضان ایرانی برنامه‌ریزی شد و شرکت‌های هواپیمایی پروازهای خود به منطقه را لغو کردند. کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، فولکر تورک، کشتارها، اعترافات اجباری و نبود شفافیت را محکوم کرد و خواستار توقف اعدام‌ها شد.[۱۲۷] مرکز جهانی «مسئولیت حمایت» اعلام کرده است که جمعیت ایران در معرض خطر قابل‌توجه وقوع جنایات گسترده قرار دارد.[۱۲۸] مقام‌های آمریکایی و اروپایی گفته‌اند واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ موشک‌های بالستیک ایران، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها.[۱۲۹]

اوایل فوریهٔ ۲۰۲۶، آمریکا همچنین دومین ناو هواپیمابر خود، «یواس‌اس جرالد آر. فورد»، را برای افزایش فشار بر ایران به خاورمیانه اعزام کرد.[۱۳۰] در ۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، چهل‌وهفتمین سالگرد انقلاب ۱۹۷۹ با برگزاری تجمع‌های حامی دولت و شعارهای تند ضدآمریکایی همراه بود.[۱۳۱] در ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، دونالد ترامپ اعلام کرد تغییر رژیم در ایران «بهترین اتفاقی است که می‌تواند رخ دهد».[۱۳۲] یک روز بعد، ۱۴ فوریه، مقام‌های آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتند ارتش ایالات متحده در حال آماده‌سازی برای عملیات‌های پایدار و چند هفته‌ای علیه ایران است، نه صرفاً یک حملهٔ محدود؛ موضوعی که نشان‌دهندهٔ کارزاری گسترده است که می‌تواند زیرساخت‌های دولتی و امنیتی ایران را هدف قرار دهد، نه فقط تأسیسات هسته‌ای.[۱۳۳] در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ترامپ در سخنرانی وضعیت کشور، ایران را «بزرگ‌ترین حامی تروریسم در جهان» توصیف کرد و مدعی شد که این کشور تلاش‌ها برای ساخت سلاح هسته‌ای را از سر گرفته است. او اهداف ایران را «شوم» توصیف کرد و هشدار داد که ایران توانمندی‌های موشکی پیشرفته‌تری توسعه داده که «می‌تواند اروپا و پایگاه‌های ما در خارج از کشور را تهدید کند و در حال کار بر روی موشک‌هایی است که به‌زودی به ایالات متحده آمریکا خواهند رسید». وی تأکید کرد که آمریکا در صورت لزوم آمادهٔ اقدام است.[۱۳۴]

مذاکرات هسته‌ای

در فوریه ۲۰۲۶، ایران و آمریکا مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، عمان، آغاز کردند و قرار بود این گفت‌وگوها در ژنو ادامه یابد. در آستانه این مذاکرات، ایران صادرات نفت خود را افزایش داد. مقامات عمانی از دستیابی به «پیشرفت مهم» خبر دادند؛ از جمله موافقت ایران با کاهش سطح غنی‌سازی و پذیرش نظارت کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی. در مقابل، استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، گفت ایران مذاکرات اخیر را با تأکید بر «حق غیرقابل سلب» خود برای غنی‌سازی اورانیوم آغاز کرده و پیشنهاد آمریکا برای صفر کردن غنی‌سازی را رد کرده است. او همچنین ادعا کرد که ایران با داشتن ۴۶۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد می‌تواند ۱۱ بمب هسته‌ای تولید کند.[نیازمند منبع]

تلاش برای تغییر رژیم

در ۷ آوریل، نیویورک تایمز جزئیاتی منتشرنشده دربارهٔ این‌که چگونه نتانیاهو دولت ترامپ را به سمت جنگ سوق داد، فاش کرد. طبق این گزارش، نتانیاهو در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ در اتاق وضعیت یک ارائه یک‌ساعته برای ترامپ و مشاوران ارشدش انجام داد و استدلال کرد که جمهوری اسلامی در آستانه سقوط است و یک حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به پیروزی قطعی منجر خواهد شد. ترامپ این طرح را پذیرفت و گفت که تغییر رژیم به مردم ایران بستگی دارد، اما تمرکز اصلی‌اش بر کشتن رهبران ارشد ایران و از بین بردن توان نظامی این کشور بود. در این میان، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، تنها فرد در حلقه نزدیک ترامپ بود که به‌شدت با این طرح مخالفت کرد و استدلال‌هایی علیه آن ارائه داد.[۱۳۵]

اهداف عملیات

رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، دو ساعت پس از آغاز حملات یک بیانیه هشت دقیقه‌ای منتشر کرد و گفت که هدف حملات ایالات متحده به ایران در واقع تغییر رژیم بوده است. او از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواست که «سلاح‌های خود را زمین بگذارید. با شما به‌طور منصفانه و با مصونیت کامل رفتار خواهد شد، یا با مرگ حتمی روبرو خواهید شد.» در خطاب به مردم، او اعلام کرد: «ساعت آزادی شما فرا رسیده است. در پناهگاه بمانید. خانه‌تان را ترک نکنید. بیرون بسیار خطرناک است. بمب‌ها در همه جا سقوط خواهند کرد» و به آنها گفت: «وقتی کار تمام شد، حکومت خود را تصرف کنید. این فرصت برای شما خواهد بود. این احتمالاً تنها فرصت شما برای نسل‌ها خواهد بود.» او افزود: «سال‌هاست که از آمریکا کمک خواسته‌اید، اما هرگز آن را دریافت نکردید… پس بیایید ببینیم چطور پاسخ خواهید داد. آمریکا شما را با نیرویی فراوان و قدرت ویرانگر پشتیبانی می‌کند.» او در پایان گفت: «حالا وقت آن است که کنترل سرنوشت خود را در دست بگیرید… این لحظه عمل است. اجازه ندهید از دست برود.»[۱۳۶][۱۳۷]

مدتی پس از آن، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یک بیانیه ویدیویی منتشر کرد و گفت که اسرائیل و ایالات متحده حملاتی علیه ایران آغاز کرده‌اند «برای از بین بردن تهدید وجودی» که به گفته او «رژیم تروریستی در ایران» به وجود آورده است. نتانیاهو رهبری ایران را به مدت دهه‌ها خصومت متهم کرد و گفت: «برای ۴۷ سال، رژیم آیت‌الله‌ها فریاد 'مرگ بر اسرائیل' و 'مرگ بر آمریکا' سر داده است» و آن را به عنوان یک «رژیم تروریستی جنایتکار» توصیف کرد که «نباید به خود اجازه دهد که به سلاح‌های هسته‌ای مسلح شود.» او گفت اقدام مشترک ایالات متحده و اسرائیل «شرایطی را فراهم خواهد کرد تا مردم شجاع ایران سرنوشت خود را در دست بگیرند» و از مردم ایران خواست که «یوغ ظلم را از گردن خود بیفکنند.»[۱۳۸]

دونالد ترامپ از نیروهای امنیتی خواست تا با معترضان «اتحاد» کنند و به مردم ایران گفت که آنها «بزرگ‌ترین شانس» خود را دارند تا «کشور را پس بگیرند» زمانی که حملات تمام شود. در همین حال، بنیامین نتانیاهو نیز با مردم ایران صحبت کرد و گفت: «ما شرایطی را فراهم خواهیم کرد تا مردم شجاع ایران از زنجیرهای استبداد رهایی یابند»، و افزود: «این یک فرصت بی‌نظیر در طول یک نسل است.»[۱۳۹][۱۴۰]

در ۱۹ اسفند، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در پیامی خطاب به مردم ایران نوشت: «ما در حال انجام یک جنگ تاریخی برای آزادی هستیم، این فرصتی بی‌نظیر برای شماست تا رژیم آیت‌الله‌ها را سرنگون کنید و آزادی خود را به دست آورید. ما در حال ایجاد شرایطی برای شما هستیم تا این کار را انجام دهید.»[۱۴۱]

فرمانده سنتکام، برد کوپر، در ۲ فروردین اظهار داشت: «ما در حال حمله به رژیم و جمهوری اسلامی هستیم، نه به مردم.»[۱۴۲]

گاه‌شمار

در ۹ اسفند ۱۴۰۴، پس از آنکه وزیر دفاع یسرائیل کاتس وقوع یک حمله از سوی اسرائیل را تأیید کرد، گزارش‌هایی از وقوع انفجار منتشر شد.[۱۱۲][۱۴۳] روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داد که کاتس این حملات را «حمله‌ای پیش‌دستانه» توصیف کرده که با هدف «رفع تهدیدها علیه دولت اسرائیل» انجام شده است.[۱۴۴]

سی‌ان‌ان گزارش داده است که زمان‌بندی این حملات از نظر نمادین در یهودیت معنادار است، زیرا پیش از فرارسیدن جشن یهودی پوریم در ۲ مارس انجام شده است.[۱۴۵]

هفته اول (۹ اسفند – ۱۵ اسفند)

حملات اولیه

در ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و آمریکا حملهٔ پیش‌دستانه‌ای به ایران کردند. از جمله اهداف این حملات، منطقه‌ای در تهران بود که سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، معمولاً در آن اقامت دارد؛ کاخ ریاست‌جمهوری و شورای عالی امنیت ملی نیز در همین محدوده قرار دارند.[۱۴۶] تأیید شده است که هفت موشک به این منطقه اصابت کرده‌اند.[۱۴۷]

پس از آن، نیویورک تایمز گزارش داد که «یک مقام آمریکایی گفته است حملات نظامی ایالات متحده به ایران در جریان است».[۱۴۸] مقام‌های آمریکایی همچنین تأیید کردند که این حملات با ایالات متحده هماهنگ شده بود.[۱۴۹]

گزارش‌های خبری حاکی از به صدا درآمدن آژیرهای خطر در اسرائیل است، در حالی که مقام‌های این کشور به شهروندان هشدار داده‌اند در مناطق حفاظت‌شده و پناهگاه‌ها باقی بمانند.[۱۵۰] هم‌زمان، سفیر ایالات متحده در اسرائیل، مایک هاکبی، از شهروندان آمریکایی خواست با شنیدن آژیرها «فوراً اقدام کنند».[۱۵۱] در همین حال، رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، هشدار داد که ممکن است جان شهروندان آمریکایی در این مأموریت در ایران از دست برود.[۱۵۲] وزارت بهداشت اسرائیل نیز در واکنش، دستور انتقال فعالیت بیمارستان‌ها به بخش‌های زیرزمینی را صادر کرده است.[۱۵۳]

مقام‌های آمریکایی تأیید کرده‌اند که ایالات متحده در حال اجرای حملاتی علیه ایران است و آن را «حمله‌ای کوچک» توصیف نکرده‌اند.[۱۱۱] به گفته یک مقام آمریکایی، ده‌ها حمله توسط هواپیماهای تهاجمی مستقر در پایگاه‌هایی در سراسر خاورمیانه و از یک یا چند ناو هواپیمابر انجام می‌شود.[۱۵۴] خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد که این حملات از طریق هوا و دریا انجام خواهد شد.[۱۵۵]

خبرگزاری فارس و سی‌ان‌ان از وقوع انفجارهای بیشتر در شهرهای دیگر ایران، از جمله قم، کرمانشاه، اصفهان و کرج خبر دادند.[۱۵۶][۱۱۳] در تهران نیز گزارش شده است که حملات موشکی در خیابان دانشگاه، محدوده خیابان جمهوری اسلامی و منطقه شمالی سیدخندان رخ داده است.[۱۵۷] خدمات ارتباطی در سراسر تهران پس از این حملات با اختلال مواجه شده است.[۱۵۸]

چند مقام ارشد دیگر نیز تأیید شده که در حملات ۹ اسفند کشته شده‌اند: عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع ایران، محمد پاکپور، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، صالح اسدی، رئیس بخش اطلاعات فرماندهی اضطراری ایران،[۱۵۹] محمد شیرازی، رئیس دفتر نظامی علی خامنه‌ای، حسین جبل عاملیان، رئیس سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند)، و رضا مظفری‌نیا، رئیس پیشین این سازمان.[۱۶۰] همچنین گزارش شده که علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، کشته شده است.[۱۶۱]

شبکه خبری سی‌بی‌اس نیوز گزارش داد که «یک منبع اطلاعاتی و یک منبع نظامی شنبه عصر به این شبکه گفته‌اند که ۴۰ مقام ایرانی در حملات کشته شده‌اند، اما مشخص نیست که این مقامات در یک مکان بوده‌اند یا در چندین مکان مختلف.»[۱۶۲]

رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، می‌گوید هدف تغییر رژیم بوده است و از مردم ایران خواسته است: «وقتی کار تمام شد، حکومت خود را تصرف کنید.» او از سپاه پاسداران خواسته است که «سلاح‌های خود را زمین بگذارند … یا با مرگ حتمی روبرو شوند»، در حالی که به کسانی که تسلیم شوند، مصونیت وعده داده است.

پاسخ ایران و حملات موشکی در سراسر خاورمیانه

ایران چندین پایگاه نظامی آمریکا در منطقهٔ خلیج فارس را هدف قرار داد.[۱۶۳] بحرین برای هشدار دربارهٔ حملهٔ احتمالی ایران به پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشور، آژیر خطر فعال کرد و رسانه‌های عربی از مشاهدهٔ انفجار و دود در پایتخت، منامه، خبر دادند.[۱۶۴][۱۶۵] بحرین بعداً حملات را تأیید کرد و اعلام داشت که مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا هدف قرار گرفته است.[۱۶۶] در دومین روز حملات اعلام شد که سنتکام و ارتش دفاعی اسرائیل موظف شدند دستگاه‌های امنیتی و سرکوب رژیم را از بین ببرند.[۱۶۷]

قطر اعلام کرد که یک موشک شلیک‌شده از سوی ایران را رهگیری کرده است.[۱۶۸] همچنین گزارش‌هایی از وقوع انفجار در کویت و ابوظبی در امارات متحده عربی منتشر شد.[۱۶۹] به گزارش شبکهٔ CNN، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران چهار پایگاه آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داده است: پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات متحدهٔ عربی، و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین.[۱۷۰] گزارش‌ها حاکی از شنیده شدن صدای انفجار در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، نیز بود.[۱۷۱]

بنا بر گزارش‌های تکمیلی، پس از رهگیری موفق تعدادی از موشک‌های ایرانی، امارات متحدهٔ عربی اعلام کرد که یک شهروند آسیایی بر اثر سقوط بقایای موشک‌های رهگیر در یک منطقهٔ مسکونی کشته شده است.[۱۷۲][۱۷۳] در شمال اسرائیل یک ساختمان ۹ طبقه بر اثر اصابت موشک‌ها آسیب دید و یک نفر زخمی شد.[۱۷۴] همچنین گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه موشک‌های شلیک‌شده از ایران به اراضی اردن و پایتخت آن، اَمان، اصابت کرده‌اند.[۱۷۵]

نیروی هوایی اسرائیل در تاریخ ۱۰ اسفند حملات گسترده‌ای را در تهران اجرا کرد.[۱۷۶][۱۷۷] ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی این کشور با اتکا به اطلاعات دقیق، چندین مرکز وابسته به «رژیم ترور ایران» را هدف قرار داده است. به گفته این منبع، فرودگاه مشهد و ساختمان دادگاه انقلاب در تهران نیز از جمله اهداف این حملات بوده‌اند.[۱۷۸] انفجارهایی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، میدان آزادی و برج میلاد گزارش شد.[۱۷۹] در ساعت ۹ شب صدای چندین انفجار از سمت پادگان امام علی در جنوب شهر خرم‌آباد به گوش رسید.[۱۸۰]

ترامپ آخرین اخبار مربوط به حملات، از جمله کشته شدن علی خامنه‌ای را ارائه می‌دهد.

به گفتهٔ رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور طی چند حمله مراکز امداد اورژانس شهرهای چابهار، همدان و سراب و همچنین بیمارستان‌های ابوذر اهواز و گاندی و خاتم در تهران مورد حمله قرار گرفتند و آسیب جدی به این مراکز درمانی وارد شده است.[۱۸۱]

صبح ۱۰ اسفند ایران با شلیک موشک‌ها و پهپادها اسرائیل و همچنین امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، اردن و عربستان سعودی را هدف قرار داده است.[۱۸۲][۱۸۳][۱۸۴] در گزارش‌های بعدی نیز آمده است که موشک‌هایی از ایران به سوی مقر ناوگان پنجم آمریکا در بحرین شلیک شده‌اند.[۱۸۵] شاهدان عینی از مشاهده دود ناشی از رهگیری موشک‌ها بر فراز دبی و برخاستن ستون‌های تیره دود از بندر جبل‌علی در امارات متحده عربی خبر دادند.[۱۸۶] همچنین در پی حمله پهپادهای شبه‌نظامیان عراقی، انفجاری در نزدیکی فرودگاه اربیل رخ داد.[۱۸۷] جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، اعلام کرد که ایران دو موشک به سمت پایگاه‌های بریتانیا در قبرس شلیک کرده است، اما افزود که این پایگاه‌ها هدف مستقیم حمله قرار نگرفته‌اند.[۱۸۸] با این حال، واسیلیس پالماس، وزیر دفاع قبرس، بعداً شلیک هرگونه موشک به سوی این کشور را رد کرد.[۱۸۹]

در اسرائیل، یک موشک ایرانی به کنیسهای در بیت شمش اصابت کرد که بر اثر آن ۹ نفر کشته، ۱۱ نفر مفقود و ۵۱ تن دیگر زخمی شدند.[۱۹۰][۱۹۱] یک پهپاد ایرانی به هتل کرون پلازا در شهر منامه، بحرین اصابت کرد که موجب آتش‌سوزی شد. در پی این حادثه، تیم‌های دفاع مدنی بحرین برای تأمین امنیت گردشگران و کارکنان حاضر در هتل وارد عمل شدند.[۱۹۲][۱۹۳] در ابوظبی، یک پهپاد در نزدیکی مجموعه برج‌های اتحاد و در مجاورت سفارت اسرائیل رهگیری شد. با این حال، بقایای آن پس از انهدام به این برج‌ها آسیب رساند و موجب جراحات سطحی یک زن و فرزندش شد.[۱۹۴] همچنین حملات ایران در کویت به کشته شدن یک نفر و زخمی شدن ۳۲ نفر دیگر انجامید.[۱۹۵] در اواخر روز ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ یک حمله موشکی بالستیک باعث اصابت به منطقه‌ای در اورشلیم غربی شد که به خسارات مالی در جاده‌های اطراف، آسیب رسیدن به یک خودروی غیرنظامی و زخمی شدن دست‌کم شش نفر غیرنظامیان انجامید.[۱۹۶][۱۹۷] همچنین باقی‌مانده‌های یک موشک ایرانی در منطقه عین ترما، سوریه، سقوط کرده‌اند.[۱۹۸]

در ۱۱ اسفند، آمریکا و اسرائیل حملات خود را ادامه دادند. این حملات بر اهدافی در تهران و سنندج متمرکز بود و همچنین مراکز نظامی و راهبردی از جمله مراکز فرماندهی و پایگاه‌های موشکی را هدف قرار داد.[۱۹۹] ایران اعلام کرد که تأسیسات هسته‌ای نطنز در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است.[۲۰۰]

در واکنش به حملات حزب‌الله لبنان، نیروهای دفاعی اسرائیل مجموعه‌ای از بمباران‌های راهبردی را علیه بیروت و دره بقاع انجام داد.[۲۰۱] همچنین جنوب لبنان نیز هدف حملات قرار گرفت.[۲۰۲] اندکی بعد، نیروی هوایی اسرائیل عملیات خود را در تهران آغاز کرد.[۲۰۳] نیروی هوایی آمریکا نیز هواپیماهای نظامی و پرتابگرهای پهپاد را هدف قرار داد، از جمله چندین جنگنده اف-۱۴ تام‌کت در پایگاه‌های هوایی مختلف ایران.[۲۰۴] ارتش اسرائیل اعلام کرد که در این حملات، حسین مکلد، رئیس ستاد اطلاعات حزب‌الله، کشته شده است.[۲۰۵]

فرودگاه نیروی هوایی سلطنتی اکروتیری در آکروتیریِ قبرس هدف حمله‌ای مشکوک با پهپاد قرار گرفت که در پی آن آژیرهای هشدار در سراسر آکراتاری و داکیلیا به صدا درآمد.[۲۰۶] گزارش‌ها حاکی است که پنج پهپاد رهگیری شدند، اما یکی از آن‌ها موفق شد به باند فرودگاه اصابت کند و خسارات جزئی بر جای بگذارد.[۲۰۷][۲۰۸] سامانه هشدار خودکار ارتش بریتانیا اعلام کرد که «تهدید امنیتی ادامه‌دار» وجود دارد[۲۰۹] و وزارت دفاع بریتانیا نیز گفت «پایگاه به این حمله پاسخ داده است.» این موضوع بعداً از سوی مقام‌های قبرسی تأیید شد.[۲۱۰]

شبکه سی‌ان‌ان گزارش داد که انفجارهایی در شهرهای مهم منطقه خلیج فارس رخ داده است. وقوع انفجار در دبی، ابوظبی و دوحه گزارش شد. بنا بر اعلام خبرگزاری دولتی کویت، یک پالایشگاه نفت بر اثر اصابت ترکش آسیب دید. در عربستان سعودی نیز پهپادها پالایشگاه رأس‌تنوره را هدف قرار دادند. در بحرین، وزارت کشور اعلام کرد که آژیرهای هشدار در سراسر کشور به صدا درآمده است.[۲۱۱] مقام‌های امارات متحده عربی مدعی شدند که ۱۴۸ پهپاد ایرانی، ۹ موشک بالستیک و شش موشک کروز را سرنگون کرده‌اند.[۲۱۲]

در ادامه همان روز، ایران حملاتی را علیه زیرساخت‌های انرژی در قطر انجام داد. پهپادهای ایرانی تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده قطر را هدف قرار دادند که موجب توقف تولید شد. علاوه بر این، موشک‌ها و پهپادهایی به سوی چندین نقطه در قطر، از جمله پایگاه هوایی العدید و تأسیسات صنعتی، شلیک شدند. نیروهای قطری اعلام کردند که بسیاری از این حملات را رهگیری کرده‌اند.[۲۱۳][۲۱۴] قطر دو فروند جنگنده ضربتی سوخو-۲۴ ایرانی را سرنگون کرد و به این ترتیب به نخستین کشوری تبدیل شد که در جریان این درگیری یک هواپیمای ایرانی را ساقط کرده است.[۲۱۵]

مقامات عمانی اعلام کردند که یک نفتکش با پرچم جزایر مارشال در فاصله تقریبی ۵۲ مایل دریایی از ساحل مسقط توسط یک قایق بدون سرنشین مورد حمله قرار گرفته است. این حمله باعث انفجار در موتورخانه اصلی و در نتیجه آتش‌سوزی شد که منجر به مرگ یکی از خدمه گردید.[۲۱۶][۲۱۷]

در ۱۲ اسفند، یک مخزن سوخت در بندر دقم توسط چندین هواپیمای بدون سرنشین ایران مورد اصابت قرار گرفت. خسارت ناشی از آن مهار شد و هیچ تلفات جانی ثبت نشد.[۲۱۸]

جنگنده اف-۳۵آی «ادیر» اسرائیل یک جنگنده یاک-۱۳۰ متعلق به ایران را سرنگون کرده است.

ارتش اسرائیل در ۱۳ اسفند اعلام کرد که یک جنگنده اف-۳۵آی «ادیر» یک جنگنده آموزشی-رزمی یاک-۱۳۰ ساخت روسیه متعلق به ایران را بر فراز تهران سرنگون کرده است. این نخستین بار است که یک جنگنده اف-۳۵ در نبرد هوایی یک جنگنده سرنشین‌دار را ساقط می‌کند. همچنین این نخستین باری است که نیروی هوایی اسرائیل از سال ۱۹۸۵ تاکنون یک هواپیما را سرنگون کرده است.[۲۱۹]

در ۱۴ اسفند، ایران اعلام کرد که گروه‌های کرد در عراق را هدف قرار داده است. بامداد پنج‌شنبه ایران دور دیگری از حملات موشکی را به سوی اسرائیل انجام داد که باعث به صدا درآمدن هشدارها در مناطقی از جمله تل‌آویو شد. با رسیدن جنگ به روز ششم، در ابتدا گزارشی از تلفات منتشر نشد. همچنین بنا بر گزارش روزنامه گاردین، ایران یک نفتکش آمریکایی را در خلیج فارس هدف قرار داده است.[۲۲۰]

یک حمله هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل سالن سرپوشیده در مجموعه ورزشی آزادی تهران را تخریب کرد. این حمله در حالی رخ داد که گفته می‌شود مقام‌های ایرانی از چندین ورزشگاه و مجموعه ورزشی در شهرهای مختلف برای تجمع و استقرار نیروهای نظامی و امنیتی، تجهیزات و خودروها استفاده می‌کنند تا آن‌ها را از حملات آمریکا و اسرائیل محافظت کنند.[۲۲۱]

در ۱۵ اسفند ایران حمله تازه‌ای را علیه کشورهای حوزه خلیج فارس آغاز کرد.[۲۲۲]

همچنین گزارش شد که نفتکش ایرانی «آیریس بوشهر» در نزدیکی سریلانکا حضور داشته و توسط نیروی دریایی سریلانکا به همراه ۲۰۸ خدمه آن تویف شده است.[۲۲۳][۲۲۴] این نخستین مورد از توقیف یک کشتی جنگی در یک کشور بی‌طرف از زمان جنگ جهانی دوم به‌شمار می‌رود.[۲۲۵]

دونالد ترامپ گفت که «هیچ محدودیت زمانی» برای مدت ادامه جنگ وجود ندارد[۲۲۶] و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا نیز اعلام کرد که این جنگ «تازه آغاز شده است.»[۲۲۷] مارکو روبیو اعلام کرد که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران قرار است از نظر شدت افزایش یابد.[۲۲۸] حملات اسرائیل همچنین مقر بسیج را هدف قرار داد.[۲۲۹]

آمریکا و اسرائیل حملات هوایی سنگینی را علیه تهران، کرمانشاه، سلماس، ماکو و سقز در غرب ایران انجام دادند.[۲۳۰] در همین حال، حملات هوایی آمریکا و اسرائیل یک سایت اطلاعاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در استان لرستان منفجر کرد.[۲۳۱] مخفیگاه زیرزمینی علی خامنه‌ای در زیر «مجتمع رهبری»، که مورد استفاده مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی بود، توسط ارتش اسرائیل صبح جمعه ۱۵ اسفند هدف حمله هوایی با ۵۰ جت جنگنده قرار گرفت.[۲۳۲] طبق ارزیابی‌های اولیه در اسرائیل، مقامات ارشد جمهوری اسلامی در پناهگاه تخریب شده حضور داشته‌اند.[۲۳۳]

طبق گزارش‌های متعددی منتشر شده یک حمله کردهای ایرانی علیه حکومت در تهران آغاز شد. فاکس نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که هزاران جنگجوی کرد در عراق یک عملیات زمینی را در داخل ایران آغاز کرده‌اند.[۲۳۴] به گفته یکی از مقام‌های ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران، نیروهای وابسته به حزب حیات آزاد کردستان از نیمه‌شب ۱۱ اسفند وارد خاک ایران شده و در مناطق کوهستانی، به‌ویژه در اطراف مریوان و در رشته‌کوه‌های زاگرس، مواضع رزمی گرفته‌اند.[۲۳۵]

یک دختر ۱۱ ساله کویتی نیز بر اثر جراحات ناشی از حادثه‌ای مرتبط با ترکش‌های ایرانی جان باخت.[۲۳۶] وزارت دفاع قطر گزارش داد که پایگاه هوایی العدید که از آن به‌عنوان «بزرگ‌ترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه» یاد می‌شود، هدف حمله قرار گرفته اما تلفات جانی گزارش نشده است.[۲۳۷] همچنین تأسیسات پالایش نفت رأس‌تنوره متعلق به شرکت آرامکو هدف یک پرتابه قرار گرفت.[۲۳۸]

یک موشک بالستیک در دورتیول، استان هاتای ترکیه توسط نیروهای ناتو رهگیری شد. در بیانیه‌ای که پس از این رهگیری منتشر شد، اعلام شد که ترکیه حق دفاع از قلمرو خود را محفوظ می‌داند و این مهمات در خاک این کشور سقوط کرده است.[۲۳۹] بر اساس این بیانیه، گزارشی از تلفات جانی منتشر نشد. یک مقام ارشد نظامی آمریکا نیز گفت که این موشک توسط یک موشک رهگیر SM-3 که از ناوشکن USS Oscar Austin شلیک شده بود، سرنگون شده است.[۲۴۰]

تحولات سیاسی و امنیتی در قبرس

از کارکنان غیرضروری آمریکایی در قبرس خواسته شد به دلیل خطرات احتمالی ناشی از احتمال نفوذ یا حمله ایران در آینده، این کشور را ترک کنند.[۲۴۱] پس از آن، وزارت خارجه ایالات متحده نیز در پی بحران کنونی توصیه کرد از سفر به قبرس خودداری شود.[۲۴۲]

در یک نشست اضطراری در رم، جورجا ملونی و دیگر مقام‌های ایتالیایی احتمال اعزام نیروهای تقویتی به قبرس را بررسی کردند؛ اقدامی که پس از استقرار نیرو از سوی چند کشور اروپایی دیگر (یونان، فرانسه، آلمان و بریتانیا) مطرح شد. در این میان، اعزام ناوشکن کایو دویلیو با برد عملیاتی تا ۳۵۰ کیلومتر نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌ها مورد بررسی قرار گرفت.[۲۴۳]

حمله به نخجوان، جمهوری آذربایجان

گزارش شد که موشک‌ها و پهپادهایی که از ایران شلیک شده بودند به محوطه فرودگاه نخجوان در منطقه جمهوری خودمختار نخجوان جمهوری آذربایجان اصابت کردند.[۲۴۴] بر اساس اعلام وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان، یک پهپاد بر روی ساختمان ترمینال فرودگاه بین‌المللی نخجوان سقوط کرد و پهپاد دیگری در نزدیکی یک ساختمان مدرسه در روستای شکرآباد فرود آمد که در نتیجه آن به فرودگاه خسارت وارد شد و دو غیرنظامی زخمی شدند.[۲۴۵] پس از این حملات، جمهوری آذربایجان سفیر ایران را احضار کرد[۲۴۶] و وعده داد که به‌طور نظامی پاسخ خواهد داد.[۲۴۷] کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، هدف قرار دادن کشورهای همسایه را رد کرد و خواستار انجام تحقیق دربارهٔ این حادثه شد. با این حال، یک کانال تلگرامی وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام «کانال خبری سپاه پاسداران» مسئولیت حمله به نخجوان را بر عهده گرفت.[۲۴۸] الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، اعلام کرد که «ایران علیه آذربایجان دست به اقدامات تروریستی زده است.»[۲۴۹]

هفته دوم (۱۶ اسفند – ۲۲ اسفند)

نیروهای آمریکا و اسرائیل در ۱۶ اسفند حملاتی را علیه اهداف متعددی در تهران و اصفهان انجام دادند.[۲۵۰] بر اساس گزارش منابع، اهداف این حملات زیرساخت‌های «رژیم تروریستی» عنوان شده است.[۲۵۱] همچنین فرودگاه بین‌المللی مهرآباد تهران در ساعات اولیه بامداد هدف حمله قرار گرفت.[۲۵۲] شامگاه ۱۶ اسفند حملات هوایی اسرائیل برای اولین بار تأسیسات نفتی ایران را هدف گرفت[۲۵۳] و چهار نفر کشته شدند.[۲۵۴] در همان زمان، ایالات متحده فروش تسلیحاتی به ارزش ۱۵۱ میلیون دلار به اسرائیل را تصویب کرد.[۲۵۵] علاوه بر این، آمریکا سومین ناو هواپیمابر خود، یواس‌اس جورج اچ. دبلیو. بوش را به خاورمیانه اعزام کرد.[۲۵۶][۲۵۷]

تأسیسات و سازه‌های پالایشگاهی شرکت آمریکایی هالیبرتون که در بصره قرار دارند، در حملات ایران هدف قرار گرفتند.[۲۵۸] شبکه ان‌دی‌تی‌وی گزارش داد که پس از یک هفته درگیری، ممکن است ایران تنها حدود هزار موشک بالستیک در اختیار داشته باشد.[۲۵۹]

تاریکی هوا و دود ناشی از از حملات هوایی اسرائیل به تأسیسات نفتی در آسمان مرکز شهر تهران در صبح روز ۱۷ اسفند ۱۴۰۴

در ۱۷ اسفند حمله به انبارهای سوخت تهران باعث شد که شهر در ابری از دود سیاه غلیظ فرورود و باران خطرناک اسیدی سیاه‌رنگ را به دنبال داشته باشد.[۲۶۰] مقامات ایرانی به ساکنان تهران توصیه کردند که در خانه بمانند، هنگام بیرون رفتن ماسک بزنند و در مصرف غذا و سوخت صرفه‌جویی کنند.[۲۶۱] کویت گزارش داد که دو افسر این کشور هنگام انجام وظیفه کشته شدند[۲۶۲][۲۶۳] وزارت دفاع بریتانیا تأیید کرد که نیروهایش یک پهپاد ایرانی را که به سمت عراق در حرکت بود، رهگیری کرده‌اند. علاوه بر این، این وزارتخانه قصد خود را برای اعزام یک بالگرد مرلین به منطقه برای کمک به شناسایی تهدیدات هوایی آینده اعلام کرد.[۲۶۴]

در ۱۸ اسفند اسدالله بادفر، رئیس بسیج ستاد کل نیروهای مسلح، در حملات اسرائیل و آمریکا کشته شد و مراسم تشییع این فرمانده ارشد سپاه او در ۱۸ اسفند در قم برگزار شد.[۲۶۵] بامداد گزارش‌هایی از وقوع چندین انفجار در بحرین، کویت و قطر منتشر شد. در پی حمله پهپادی ایران در نزدیکی منامه دست‌کم ۳۲ شهروند بحرینی زخمی شدند که حال چهار نفر از آن‌ها وخیم گزارش شده است.[۲۶۶] امارات متحده عربی اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور ۱۲ موشک بالستیک و ۱۷ پهپاد شلیک‌شده از سوی ایران را رهگیری و منهدم کرده است.[۲۶۷] عربستان سعودی اعلام کرد که نیروهایش چهار پهپاد را که میدان نفتی شیبه را هدف قرار داده بودند، منهدم کرده‌اند.[۲۶۸] در پی حمله موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل، دو غیرنظامی کشته شدند.[۲۶۹] یک موشک شلیک‌شده از سوی ایران به سمت ترکیه رهگیری شد.[۲۷۰]

هفت بازیکن تیم ملی فوتبال زنان ایران در جریان اردوی تیم در استرالیا اردو را ترک کرده و به دلیل ترس از انتقام حکومت درخواست پناهندگی کردند و دولت استرالیا نیز با ماندن آن‌ها موافقت کرد.[۲۷۱][۲۷۲]

در ۱۹ اسفند گزارش شده است که یکی از مقرهای نظامی جمهوری اسلامی در صفادشت، استان تهران، تخریب شده است.[۲۷۳] ارتش اسرائیل یک مجتمع زیرزمینی تسلیحاتی در دانشگاه «امام حسین» وابسته به سپاه پاسداران را هدف قرار داد. این مجتمع محل انجام «فرایندهای تحقیق و توسعه تسلیحاتی» مرتبط با موشک‌های بالستیک بود.[۲۷۴] ارتش اسرائیل همچنین زیرساخت‌هایی در مقر اصلی نیروی قدس، سایت‌های دیگر برای تولید انواع تسلیحات و سامانه‌های دفاعی حکومت ایران و فرماندهی سپاه پاسداران، رادیو برون‌مرزی و میدان بسیج در جزیره کیش را هدف قرار داده است.[۲۷۴][۲۷۵] یک شناور متعلق به جمهوری اسلامی در بندر لنگه دچار انفجار شد.[۲۷۶] ایالات متحده آمریکا اعلام کرد چندین شناور دریایی ایران از جمله ۱۶ شناور مین‌گذار در نزدیکی تنگه هرمز را هدف قرار داده است.[۲۷۷]

خبرگزاری فارس گزارش شد که اختلال در خدمات آنلاین بانک ملی ایران به دلیل تغییر سخت‌افزارهای سوییچ شعب رخ داده بود.[۲۷۸] این خبرگزاری همچنین گزارش داد که سرویس همراه بانک سپه و سایر خدمات اینترنتی این بانک مختل شده است.[۲۷۹]

پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، اظهار داشت: «نیروهای هوایی و دریایی دشمن را نابود می‌کنیم و تا زمانی که قاطعانه شکست بخورد، از پا نمی‌نشینیم.» به گفته دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، نیروهای ایالات متحده بیش از ۵۰ شناور حکومت ایران را نابود و یک ناو پهپادبر را غرق کرده‌اند.[۲۸۰]

ایران در حملاتی جداگانه، پایگاه هوایی حریر در کردستان عراق و همچنین اهدافی در امارات متحده عربی، از جمله مجتمع صنعتی الرویس، محل تأسیسات شرکت ملی نفت ابوظبی در ابوظبی را با موشک و پهپاد هدف قرار داد که به آتش‌سوزی در این تأسیسات انجامید.[۲۸۱][۲۸۲][۲۸۳]

در ۲۰ اسفند گزارش‌ شد که ایست‌های بازرسی سپاه و بسیج که در هفته‌های اخیر در محله‌ها مستقر شده بودند، به هدف اصلی حملات پهپادی و هوایی تبدیل شده‌اند. به‌گفته منابع حکومتی، در حملات شامگاه ۲۰ اسفند در چند نقطه تهران دست‌کم ۱۰ نیروی امنیتی کشته شدند و حملات مشابهی نیز در شهرهایی مانند کرج، فردیس، شیراز و قروه گزارش شده است.[۲۸۴]

در ۲۲ اسفند ارتش اسرائیل اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته ده‌ها جنگنده این کشور بیش از ۲۰۰ هدف را در مناطق غرب و مرکز ایران هدف قرار داده‌اند.[۲۸۵] چند کلانتری و مقر بسیج در تهران هدف گرفته شدند.[۲۸۶] ساختمانی در نزدیکی محل تجمع حامیان حکومت در تهران و تأسیسات نیروی هوایی جمهوری اسلامی در بهشهر هدف حمله قرار گرفتند. صدای شلیک موشک و انفجار در دزفول شنیده شده و پادگان نیروی زمینی در این شهر هدف حمله قرار گرفته است. در استان تهران انفجارهایی در شهر اندیشه در نزدیکی مقر مهمات سپاه، همچنین در پایین گرمدره، نسیم‌شهر، شهر قدس و مناطقی از شهرری گزارش شده است و حمله به یک پایگاه موشکی در نزدیکی گلدشت نجف‌آباد در استان اصفهان نیز گزارش شده است. گزارش‌هایی از وقوع انفجار در حوالی دانشگاه رجایی در کاشان، کرج، خرمشهر، برازجان و مناطقی از همدان منتشر شده است و صدای جنگنده‌ها و چند انفجار در منطقه کردان در استان البرز گزارش شده است.[۲۸۵]

در پی سقوط چند پهپاد ایرانی در استان صحار، عمان، دو نفر کشته شدند.[۲۸۷]

احمد خاتمی، امام جمعه تهران، در سخنرانی خود در جریان راهپیمایی روز قدس در تهران گفت: «به صراحت می‌گوییم برای استقرار صلح و آرامش باید اسرائیل از بین برود و اثری از آن باقی نماند.»[۲۸۸]

دونالد ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده در هفته آینده حملات بسیار سختی علیه جمهوری اسلامی انجام خواهد داد. او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال نوشت که ایالات متحده در حال «نابود کردن کامل» جمهوری اسلامی ایران از نظر نظامی، اقتصادی و در حوزه‌های دیگر است.[۲۸۸] پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در یک نشست خبری در واشینگتن گفت که مجتبی خامنه‌ای زخمی شده و احتمالاً دچار تغییر شکل در چهره یا بدن شده است.[۲۸۹]

هفته سوم (۲۳ اسفند – ۲۹ اسفند)

ایران اینترنشنال گزارش داد که در سومین هفته از عملیات آمریکا و اسرائیل، برخی کشورهای اروپایی با وجود عدم ورود مستقیم به جنگ، حضور نظامی خود در خاورمیانه را افزایش داده و در رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به کشورهای منطقه کمک کرده‌اند؛ حدود ۱۲ ناو جنگی اروپایی به منطقه اعزام شده‌اند که نزدیک به ۶۰ درصد از ناوگان رزمی آن‌ها را تشکیل می‌دهد.[۲۹۰]

اسرائیل اعلام کرد که غلامرضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در جریان حملات به تهران کشته شدند.[۲۹۱] وزیر دفاع اسرائیل گفت که «لاریجانی و فرمانده بسیج حذف شدند و به رهبر طرح نابودی [اسرائیل]، خامنه‌ای، و تمام اعضای خنثی‌شده محور شر در قعر جهنم پیوستند.»[۲۹۲] در واکنش به کشته شدن سلیمانی و لاریجانی، گیدئون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل گفت: «غلام‌رضا سلیمانی و علی لاریجانی در سرکوب بی‌رحمانه معترضان ایرانی نقش داشتند. حالا مردم ایران امنیت بیشتری دارند.»[۲۹۳]

هفته چهارم (۱ فروردین – ۷ فروردین)

دونالد ترامپ تهدید کرد که در صورتی که ایران تا ۴۸ ساعت آینده تنگه هرمز را باز نکند، نیروگاه‌های تولید برق ایران را از روی زمین محو می‌کند.[۲۹۴][۲۹۵][۲۹۶] تهدیدی که طبق نظر کارشناسان انرژی اگر به وقوع بپیوندد، باعث مرگ میلیون‌ها ایرانی در عرض چند هفته خواهد شد.[۲۹۷]

اسرائیل تأسیسات غنی‌سازی نطنز را هدف قرار داده‌اند.[۲۹۸] بر اساس گزارش‌ها، پس از حمله تیر ۱۴۰۴ آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران در زیر آوار تأسیسات، به‌ویژه در مناطق اصفهان و نطنز، مدفون شده است.[۲۹۸]

نیروی هوایی اسرائیل به یک مرکز تحقیق و توسعه وابسته به برنامه هسته‌ای ایران در دانشگاه مالک اشتر در تهران حمله کرده است.[۲۹۹]

اسرائیل کارخانه‌های فولاد ایران در اصفهان و اهواز را هدف قرار داد. شرکت فولاد خوزستان اعلام کرد که خطوط تولید این کارخانه پس از حملات متوقف شده است.[۳۰۰] این صنایع تحت مالکیت یا کنترل نهادهای وابسته به نیروهای امنیتی ایران، به‌ویژه سپاه پاسداران، قرار دارند و همچنین در تولید مواد و تجهیزات مورد استفاده در صنایع نظامی نقش دارند.[۳۰۱][۳۰۲] همچنین، نیروی هوایی اسرائیل دو تأسیسات هسته‌ای ایران را بمباران کرد: کارخانه تولید کیک زرد در نزدیکی شهر یزد و یک راکتور آب سنگین در اراک.[۳۰۲]

هفته پنجم (۸ فروردین – ۱۴ فروردین)

در حملات هوایی اسرائیل در ۹ فروردین حسن حسن‌زاده، فرمانده سپاه محمد رسول‌الله تهران بزرگ، کشته شده است.[۳۰۳] حسن‌زاده یکی از افراد تأثیرگذار در ساختار امنیتی تهران محسوب می‌شد و نقشی برجسته در مدیریت امنیت داخلی، به‌ویژه در سرکوب اعتراضات بر عهده داشت.[۳۰۴] [۳۰۵]

خبرگزاری سی ان ان ضمن تایید نابودی یک هواپیمای ئی-۳ سنتری متعلق به نیروی هوایی ایالات متحده در پی یک حمله ایرانی به پایگاه هوایی در عربستان سعودی، عنوان کرد که این اتفاق می تواند توانایی‌های آمریکا برای شناسایی تهدیدهای ورودی ایران از فاصله دور را تضعیف کند.[۳۰۶]

ترامپ در ۱۰ فروردین اعلام کرد که آمریکا در حال «گفت‌و‌گوهای جدی» با ایران است اما همزمان تهدید کرد که «اگر به هر دلیلی توافقی در آینده نزدیک حاصل نشود، یا تنگه هرمز فورا برای تجارت باز نشود»، آمریکا «تمام نیروگاه‌های برق، چاه‌های نفت و جزیره خارک و احتمالا همه کارخانه‌های آب شیرین‌کن» را «کاملا نابود» خواهد کرد.[۳۰۷]

بر گزارش خبرگزاری دولتی کویت، پس از اعلام آنکه یک نفتکش عظیم در جریان یک حمله توسط ایران در بندر دبی هدف قرار گرفته است، هشدار داد است که احتمال نشت نفت وجود دارد.[۳۰۸]

طبق اعلام خبرگزاری رویترز، یک مجتمع صنعتی و یک نفتکش در یک پالایشگاه در شمال هیفا مورد اصابت موشک های ایرانی قرار گرفتند.[۳۰۹]

طبق اعلام خبرگزاری ها در ۱۱ فروردین، طی حملات اسراییل و آمریکا در این روز، اسکله بهمن قشم، شرکت تحقیقاتی و مهندسی توفیق‌دارو و حسینیه اعظم زنجان مورد حمله قرار گرفتند.[۳۱۰]

ترامپ اعلام کرد حتی اگر توافقی صورت نگیرد به جنگ خاتمه خواهیم داد. او همچنین گفت: مأموریت ما در ایران ظرف مدت کوتاهی به پایان خواهد رسید، ظرف دو تا سه هفته ایران را ترک خواهیم کرد و ممکن است پیش از آن به توافق برسیم. او گفت: ما هیچ کاری با اتفاقاتی که در تنگه هرمز می‌افتد نداریم.[۳۱۱][۳۱۲]

در ۱۲ فروردین سفارت سابق آمریکا در تهران در حملات هوایی آمریکا هدف قرار گرفت.[۳۱۳]

وال‌استریت ژورنال گزارش داد که امارات متحده عربی در حال آماده‌سازی برای همکاری با آمریکا و سایر متحدان جهت باز کردن تنگه هرمز از طریق اعمال فشار نظامی است.[۳۱۴]

آمریکا و اسراییل به شرکت کشتی‌سازی اروندان خرمشهر و ماهشهر و همچنین رادار اداره‌کل هواشناسی خوزستان حمله کردند.[۳۱۵][۳۱۶][۳۱۷]

در ۱۳ فروردین پل B1 در استان البرز که قرار بود در آینده نزدیک به بهره‌برداری برسد مورد هدف قرار گرفت که باعث کشته شدن ۸ تن و مجروح شدن ۹۵ نفر شد.[۳۱۸][۳۱۹] در این روز موسسه‌ای تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران نیز مورد حمله قرار گرفت و تخریب شد.[۳۲۰] دونالد ترامپ طی یک سخنرانی اظهار داشت که در دو تا سه هفته آینده ایران را به عصر حجر، جایی که به آن تعلق دارد، برمی‌گرداند.[۳۲۱]

در روز ۱۴ فروردین، یک فروند اف-۱۵ آمریکایی توسط سیستم پدافند ایران ساقط شد.[۳۲۲] همزمان یک فروند هواپیمای جنگی A10 نیز توسط ایران هدف قرار گرفت که برخی رسانه ها از سقوط آن در تنگه هرمز خبر دادند و برخی از سقوط در آسمان کویت.[۳۲۳][۳۲۴][۳۲۵] خلبان اول در همان روز نجات یافت ولی جستجو برای پیدا کردن خلبان دوم ادامه دارد. در طی تلاش برای نجات خلبان اول یک هلیکوپتر یواچ-۶۰ بلک هاوک و یک هلیکوپتر نجات مورد اصابت نیروهای ایرانی قرار گرفتند که در نهایت فرار کردند.[۳۲۶]

هفته ششم (۱۵ فروردین – ۱۹ فروردین)

در ۴ آوریل، وقوع انفجارهایی در یک ساختمان جانبی نیروگاه هسته‌ای بوشهر و همچنین در منطقهٔ ویژهٔ پتروشیمی ماهشهر در ایران گزارش شد.[۳۲۷] حملات هوایی به این قطب پتروشیمی دست‌کم پنج کشته و ۱۷۰ زخمی برجای گذاشت.[۳۲۸] در همین حال، یک حملهٔ موشکی ایران نیز در نزدیکی مقر هاکیریا (ستاد مرکزی نیروهای دفاعی اسرائیل) در تل آویو اصابت کرد.[۳۲۹]

در ۵ آوریل، پس از درگیری‌های شدید، نیروهای آمریکا توانستند افسر سامانه‌های تسلیحاتی یک جنگندهٔ F-15E را نجات دهند.[۳۳۰] در جریان این عملیات، هیچ آمریکایی زخمی یا کشته نشد.[۳۳۱] طبق گزارش نیویورک تایمز، برای انجام این عملیات، آمریکا یک پایگاه هوایی موقت در داخل ایران ایجاد کرد.[۳۳۲] در این پایگاه، دو فروند هواپیمای ترابری لاکهید سی-۱۳۰ هرکولس به‌طور عمدی منهدم شدند تا از افتادن آن‌ها به دست ایران جلوگیری شود؛ این هواپیماها دچار مشکل شده بودند و بعداً با سه فروند هواپیمای دیگر جایگزین شدند.[۳۳۲] همچنین، در این عملیات، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) یک کارزار فریب انجام داد تا نیروهای ایرانی گمان کنند افسر نجات‌یافته، پیش‌تر و از طریق زمین منتقل شده است، در حالی که عملیات نجات هنوز ادامه داشت.[۳۳۳] ترامپ، این عملیات را «یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های جست‌وجو و نجات در تاریخ آمریکا» توصیف کرد.[۳۳۳]

نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرد که مجتمع‌های پتروشیمی، از جمله شرکت پتروشیمی بندر امام، هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت.[۳۳۴]

در ۱۷ فروردین گزارش شد مجید خادمی، رییس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، در حمله اسرائیل کشته شد.[۳۳۵] سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، تحت فرماندهی خادمی، نقش مهمی در سرکوب اعتراضات در ایران داشته است.[۳۳۶] در این حمله همچنین یزدان میر (اصغر باقری)، فرمانده یگان ۸۴۰ نیروی قدس، کشته شد.[۳۳۷]

دونالد ترامپ در روز ۱۷ فروردین ضمن تکرار تهدیدهای زیرساختی خود، ایرانیان را حیوان خواند.[۳۳۸] او در در پیام دیگری در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» گفت: «امشب یک تمدن بزرگ نابود خواهد شد و دیگر هرگز احیا نخواهد شد.»[۳۳۹][۳۴۰][۳۴۱][۳۴۲][۳۴۳]

در ۱۸ فروردین ارتش اسرائیل هشدار داد که شهروندان باید از سفر با قطار و نزدیک شدن به خطوط راه‌آهن در سراسر ایران خودداری کنند، زیرا جان آن‌ها در معرض خطر است. پس از این هشدار، چندین پل و تأسیسات راه‌آهن در مناطق مختلف از جمله کاشان، قم و ری هدف حمله قرار گرفتند که در پی آن حرکت قطارها در برخی مسیرها متوقف شد. بنیامین نتانیاهو با تایید حمله اسرائیل به تاسیسات راه آهن ایران، اظهار داشت: «ما در حال درهم کوبیدن رژیم ترور در ایران... دیروز، خلبانان ما هواپیماهای ترابری و ده‌ها بالگرد را در یک پایگاه نیروی هوایی ایران نابود کردند. امروز نیز آن‌ها راه‌آهن و پل‌های مورد استفاده سپاه پاسداران را هدف قرار دادند.»[۳۴۴]

آتش‌بس (۱۹ فروردین – اکنون)

در ۷ آوریل، ساعت ۶:۳۲ بعدازظهر به وقت شرقی ایالات متحده (۸ آوریل، ۱:۳۲ بامداد به وقت اسرائیل و ۱۹ فروردین، ۲:۰۲ بامداد به وقت ایران)، ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده و ایران بر پایهٔ یک طرح ۱۰بندی که با میانجی‌گری شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، ارائه شده بود، به توافق رسیده‌اند.[۳۴۵] او نوشت که ایران یک پیشنهاد ۱۰بندی برای آمریکا ارسال کرده و ایالات متحده آن را «مبنایی قابل اجرا برای مذاکره» می‌داند.[۳۴۶] بر این اساس، آمریکا، اسرائیل و ایران با یک آتش‌بس دو هفته‌ای موافقت کردند که طبق آن، ایران نیز تنگه هرمز را بازگشایی می‌کرد؛ هرچند اعلام این توافق در ۷ آوریل در واشینگتن انجام شد، پذیرش و اجرای رسمی آن از ۸ آوریل به وقت محلی خاورمیانه آغاز شد.[۳۴۷]

پس از اعلام آتش‌بس، پالایشگاه نفت جزیره لاوان و تأسیسات صادرات نفت خام جزیره سیری در ایران هدف «حمله‌ای از سوی دشمن» قرار گرفتند، بدون آن‌که هیچ طرفی مسئولیت آن را بر عهده بگیرد.[۳۴۸] در واکنش، ایران به حملات موشکی و پهپادی خود علیه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر و بحرین ادامه داد.[۳۴۹]

پیامدهای حملات ۸ آوریل ۲۰۲۶ اسرائیل در بیروت، لبنان

با وجود آتش‌بس، اسرائیل و ایالات متحده اعلام کردند که این آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود؛[۳۵۰][۳۵۱] موضعی که با دیدگاه میانجی‌گران پاکستانی و ایران در تضاد بود.[۳۵۲] حزب‌الله اعلام کرد که حملات خود به اسرائیل و نیروهای آن در لبنان را متوقف کرده است.[۳۵۳] با این حال، اسرائیل «عملیات تاریکی ابدی» را آغاز کرد که به گفته این کشور، شامل حملات گسترده به مراکز فرماندهی و کنترل حزب‌الله در جنوب لبنان، بیروت و دره دره بقاع بود.[۳۵۴] این حملات، که بزرگ‌ترین حملات از آغاز جنگ محسوب می‌شدند، دست‌کم ۳۵۷ کشته و بیش از ۱۲۰۰ زخمی بر جای گذاشتند.[۳۵۵][۳۵۶] ایران تهدید کرد که اگر «تجاوزها علیه لبنان عزیز فوراً متوقف نشود»، به اسرائیل حمله خواهد کرد.[۳۵۷] رسانه‌های ایرانی بعداً گزارش دادند که ایران در پی حملات اسرائیل به لبنان، تردد در تنگه هرمز را متوقف کرده است.[۳۵۸] حزب‌الله نیز اعلام کرد که در پاسخ به «نقض آتش‌بس»، راکت‌هایی به سوی شمال اسرائیل شلیک کرده است.[۳۵۹]

در ۱۱ آوریل، ترامپ اعلام کرد که نیروهای آمریکایی عملیات «پاکسازی» تنگه هرمز را آغاز کرده‌اند.[۳۶۰] ایران مدعی شد که یک کشتی آمریکایی در مسیر این تنگه، پس از دریافت هشدار، عقب‌نشینی کرده است.[۳۶۱] وال استریت ژورنال گزارش داد که چند ناوشکن نیروی دریایی آمریکا برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ وارد این تنگه شده‌اند. یک مقام آمریکایی این اقدام را «عملیاتی با تمرکز بر آزادی کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی» توصیف کرد. دولت ایران نیز تهدید کرد که این کشتی‌ها را هدف قرار خواهد داد و آمریکا را به نقض آتش‌بس متهم کرد.[۳۶۲][۳۶۳] فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که این کشتی‌ها در عملیات مین‌روبی مشارکت دارند.[۳۶۴]

در ۱۲ آوریل، جی‌دی ونس اعلام کرد که مذاکرات میان آمریکا و ایران پس از یک روز گفت‌وگو در اسلام‌آباد پاکستان، به نتیجه نرسیده است.[۳۶۵] ترامپ گفت که دیگر به مذاکرات با ایران اهمیتی نمی‌دهد.[۳۶۶] او همچنین اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا محاصره دریایی خود را در تنگه هرمز اعمال خواهد کرد و از ورود و خروج همه کشتی‌ها جلوگیری کرده و کشتی‌هایی را که به ایران عوارض پرداخت کنند، توقیف خواهد نمود.[۳۶۷] فرماندهی مرکزی آمریکا توضیح داد که این محاصره تنها شامل کشتی‌هایی می‌شود که به بنادر ایران رفت‌وآمد دارند.[۳۶۸] نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که هر شناور نظامی که به تنگه نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی شده و با «پاسخی شدید» مواجه خواهد شد.[۳۶۹]

واکنش‌ها

دونالد ترامپ

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تأیید کرد که ارتش ایالات متحده «عملیات‌های رزمی گسترده‌ای» را در ایران آغاز کرده‌اند[۳۷۰] و این اقدام را «عملیاتی عظیم و در حال اجرا برای جلوگیری از تهدید آمریکا از سوی این دیکتاتوری بسیار شرور و افراطی» توصیف کرد.[۳۷۱][۳۷۲]

ترامپ ویدئویی که در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر شد، بار دیگر تأکید کرد: «هدف ما دفاع از مردم آمریکا از طریق از بین بردن تهدیدهای قریب‌الوقوع از سوی رژیم ایران است؛ گروهی خشن و بسیار سخت‌گیر و خطرناک.» وی افزود «رژیم ایران طی ۴۷ سال شعار مرگ بر آمریکا سر داده و کارزاری بی‌پایان از خونریزی و کشتار جمعی به راه انداخته و ایالات متحده، نیروهای ما و مردم بی‌گناه در بسیاری از کشورها را هدف قرار داده است.»[۳۷۳][۳۷۲] ترامپ از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواست سلاح‌های خود را بر زمین بگذارند و اعلام کرد در صورت چنین اقدامی با آنان به‌طور عادلانه رفتار خواهد شد؛ در غیر این صورت با «مرگ حتمی» روبه‌رو خواهند شد.[۳۷۴]

در ۱۰ اسفند دونالد ترامپ از ایرانیان خواست از تضعیف موقعیت حکومت کشور استفاده کرده و برای تغییر نظام سیاسی اقدام کنند.[۳۷۵] در یک بیانیه ضبط‌شده که در شبکه اجتماعی‌اش منتشر شد، ترامپ ادعا کرد که «کل فرماندهی نظامی ایران از بین رفته است» و «بسیاری از آن‌ها می‌خواهند تسلیم شوند. آن‌ها خواهان مصونیت هستند. هزاران نفرشان در حال تماس گرفتن هستند.»[۳۷۶] او به مردم ایران گفت: «از میهن‌پرستان ایرانی می‌خواهم از این لحظه استفاده کنند، شجاع باشند، جسور باشند، قهرمان باشند و کشورشان را پس بگیرند. آمریکا با شماست.»[۳۷۷]

او در سخنرانی ۱۳ فروردین خود اظهار داشت که در دو تا سه هفته آینده ایران را به عصر حجر، جایی که به آن تعلق دارد، برمی‌گرداند.[۳۲۱]

ایران

دولت ایران

در میانه تهاجم ایران به پایگاه‌های آمریکا را در سراسر خلیج فارس، وزارت خارجه ایران قول تلافی داد.[۳۷۸] همچنین شورای عالی امنیت ملی ایران ضمن اعلام اینکه که کشور با یک «تهاجم هوایی وحشیانه» توسط آمریکا و اسرائیل مواجه بوده، با تقبیح آنچه بار دیگر در میانه مذاکرات انجام شد، گفت که ایران هرگز تسلیم نخواهد شد.[۳۷۹]

داخلی

در ۱۴ فروردین محمدجواد ظریف اظهار داشت ایران باید به‌جای ادامه جنگ، از موقعیت خود برای اعلام پیروزی و حرکت به‌سوی یک توافق صلح جامع استفاده کند. به گفته ظریف، چنین توافقی با لغو تحریم‌ها در ازای اعمال محدودیت‌های هسته‌ای و نیز از طریق بازگشایی تنگه هرمز، انعقاد پیمان عدم تجاوز با آمریکا و توسعه همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای، می‌تواند به درگیری کنونی پایان داده و از بروز تنش‌های آینده جلوگیری کند.[۳۸۰] واکنش‌ها به پیشنهاد ظریف در داخل ایران دوگانه بود، برخی منتقدان تندرو آن را «تسلیم» توصیف کرده و حتی خواستار بازداشت و محاکمه او شدند، در حالی که برخی دیگر از حامیان، این پیشنهاد را فرصتی مهم برای جمهوری اسلامی دانستند.[۳۸۰]

اپوزیسیون ایران: ویدئویی نشان می‌دهد که برخی شهروندان ایرانی پس از مشاهده حمله هوایی به آنچه «خانه رهبر» نامیدند، می‌خندند و ابراز شادی می‌کنند.[۳۸۱] در پی ابراز شادی و در پی نگرانی از تجدید اعتراضات علیه حکومت، مقام‌های ایرانی از ساکنان تهران خواستند این شهر را ترک کنند.[۳۸۲][۳۸۳]

تصاویری از هواداران جمهوری اسلامی منتشر شد درحالی‌که پرچم جمهوری اسلامی و عکسهای خامنه‌ای را در دست داشتند، علیه حمله آمریکا و اسرائیل تظاهرات کردند.[۳۸۴][۳۸۵][۳۸۶]

خارج از کشور

در پی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران، ایرانیان مقیم خارج از کشور حمایت خود را از تغییر نظام در ایران اعلام کردند. در مالمو، سوئد، ایرانیان با در دست داشتن نمادهای ضدحکومتی، از جمله پرچم شیر و خورشید، تجمع کردند.[۳۸۷][۳۸۸] همچنین تجمع‌هایی در برلین، آلمان برگزار شد.[۳۸۹]

رضا پهلوی از ایرانیان خواست در حالی که جمهوری اسلامی «در حال فروپاشی» است، برای ازسرگیری خیزش ۱۴۰۴ ایران آماده شوند. او همچنین از نیروهای نظامی و امنیتی ایران خواست به جای حاکمیت، در کنار مردم بایستند و اقدام ایالات متحده علیه ایران را «مداخله‌ای بشردوستانه» توصیف کرد، در عین حال، پهلوی از دونالد ترامپ خواست از وارد آمدن آسیب به غیرنظامیان جلوگیری کند.[۳۹۰] پس از کشته‌شدن علی خامنه‌ای، پهلوی در مصاحبه‌ای با برنامهٔ «۶۰ دقیقه» گفت که ایرانیان باید آماده باشند تا در زمان مناسب به خیابان‌ها بیایند و تغییر را پیش ببرند. او گفت مردم ایران آماده‌اند «برای پایان دادن به جمهوری اسلامی مبارزه کنند» و افزود که حملات جاری علیه حکومت، آنچه او «یک فرصت واقعی» توصیف کرد، برای ایرانیان فراهم کرده است؛ زیرا اکنون می‌توانند پایان احتمالی رژیم را ببینند. پهلوی همچنین اظهار داشت که قصد ندارد برای به‌دست آوردن مقام سیاسی تلاش کند یا سلطنت را بازگرداند، بلکه هدف او کمک به هدایت ایران در مسیر گذار مسالمت‌آمیز به یک نظام دموکراتیک است. او همچنین استدلال کرده است که مشروعیتش از حمایت میلیون‌ها ایرانی، چه در داخل کشور و چه در خارج، که در جریان تظاهرات عمومی حمایت خود را از او ابراز کرده‌اند ناشی می‌شود.[۳۹۱]

بین‌المللی

هند هند: به شهروندان هندی هشدار داد از سفر به ایران خودداری کنند و از افرادی که در این کشور حضور دارند خواست فوراً به پناهگاه‌های امن مراجعه کنند.[۳۹۲]

عراق عراق: سازمان هواپیمایی کشوری عراق تمامی پروازها و ترددهای هوایی بر فراز عراق را متوقف کرد.[۳۹۳]

اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، در پستی در رسانه‌های اجتماعی خواستار تغییر رژیم در ایران شد: «یک گذار معتبر در ایران به‌شدت مورد نیاز است.»[۳۹۴]

عربستان سعودی عربستان سعودی: طبق نیویورک تایمز رهبر عربستان سعودی، محمد بن سلمان، رئیس‌جمهور آمریکا ترامپ را تحت فشار قرار داده تا جنگ علیه ایران را ادامه دهد و استدلال کرده است که کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل یک «فرصت تاریخی» برای بازسازی خاورمیانه فراهم می‌کند.[۳۹۵]

کشته‌شدگان

تا این لحظه کشته شدن مقامات سرشناس زیر تأیید شده است:


طبق گزارش از ۱۶ مارس، دست‌کم ۵٬۰۰۰ نفر از اعضای نیروهای نظامی و امنیتی ایران در حملات آمریکا و اسرائیل به این کشور کشته شده و بیش از ۱۵٬۰۰۰ نفر نیز زخمی شده‌اند.[۴۱۷]

به گفته منابع دولت ایران، یک مدرسه ابتدایی دخترانه در حملات اسرائیل و آمریکا به میناب مورد حمله قرار گرفت.[۴۱۸] گزارش‌ها حاکی از کشته شدن ۱۴۸ دانش آموز و زخمی شدن ۹۵ تن دیگر در این حمله بود.[۴۱۹] به گفته الجزیره مستندات گردآوری شده توسط نیویورک تایمز نشان می‌دهد که این مدرسه توسط ایالات متحده آمریکا هدف قرار گرفته است.[۴۲۰] و مشاور سیاست خارجی بنیامین نتانیاهو در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان گفت حمله به احتمال زیاد نتیجه خطای شلیک موشک‌های جمهوری اسلامی بوده است.[۱۱۲] در روز نخست جنگ حدود ساعت ۱۷:۳۰, هلال احمر ایران گزارش داد که ۲۰۱ غیرنظامی در روز نخست جنگ کشته شده‌اند. دو دانشجو در یک حمله در تهران کشته شدند. در روز ۲ مارس ۲۰ غیرنظامی دیگر در میدان نیلوفر تهران کشته شدند. تا روز دوم جنگ طبق گفته هلال احمر ۵۵۵ نفر کشته و ۷۴۷ زخمی شدند.[۴۲۱][۴۲۲][۴۲۳]

پیامدها

در اسرائیل

اسرائیل وضعیت اضطراری سراسری اعلام کرد.[۱۴۴] وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «به موجب اختیاراتم طبق بند 9C(b)(۱) قانون دفاع مدنی ۵۷۱۱–۱۹۵۱ و پس از آنکه متقاعد شدم احتمال بالایی برای حمله به جمعیت غیرنظامی وجود دارد، بدین‌وسیله وضعیت ویژه‌ای را در جبهه داخلی در سراسر قلمرو کشور اعلام می‌کنم.»[۴۲۴] اسرائیل پس از انجام حمله، حریم هوایی خود را بست.[۴۲۵] روزنامه نیویورک تایمز نیز گزارش داد که مدارس، محل‌های کار و تجمعات عمومی تعطیل خواهند شد.[۴۲۶]

در ایران

همانند جنگ دوازده‌روزه، از ساعات ابتدایی جنگ، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات محدودیت‌هایی بر اینترنت اعمال کرد که سبب افزایش اضطراب و بی‌اعتمادی عمومی شد.[۴۲۷][۴۲۸] در پی تشدید دوباره قطع اینترنت ۱۴۰۴ در ایران، نِت‌بلاکس گزارش داد که سطح اتصال اینترنت در ایران به ۴ درصد میزان عادی کاهش یافته است.[۴۲۹]

بحران رهبری

پس از کشته شدن سید علی خامنه‌ای، دولت ۷ روز تعطیل عمومی و ۴۰ روز عزاداری را اعلام کرد.[۴۳۰][۴۳۱][۴۳۲] در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران منصوب شده، در حالی که وضعیت سلامتی او نامشخص است[۴۳۳][۴۳۴][۴۳۵][۴۳۶] و در انظار عمومی ظاهر نمی‌شود.[۴۳۷][۴۳۸][۴۳۹] به گفته بسیاری از تحلیل‌گران، در شرایط کنونی قدرت واقعی در ایران در دست سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است و این نهاد عملاً اداره کشور را بر عهده دارد، به‌ویژه در وضعیتی که ساختار رهبری تضعیف شده و اقتدار گذشته را ندارد.[۴۳۹] در فروردین ۱۴۰۵ گزارش‌ شد مسعود پزشکیان در پی تشدید اختلاف با فرماندهان نظامی در «بن‌بست سیاسی» قرار گرفته است.[۴۴۰]

وضعیت نظامی ایران

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ۱۱ اسفند (۱ مارس ۲۰۲۶)، حدود ۳ روز پس از آغاز حملات گسترده اسرائیل و آمریکا، اعلام کرد که واحدهای نظامی ایران «مستقل و تا حدی منزوی» شده‌اند و اکنون فقط بر اساس دستورهای کلی قبلی عمل می‌کنند.[۴۴۱] در ۱۰ اسفند ترامپ ادعا کرد که «کل فرماندهی نظامی ایران از بین رفته است» و «بسیاری از آن‌ها می‌خواهند تسلیم شوند. آن‌ها خواهان مصونیت هستند. هزاران نفرشان در حال تماس گرفتن هستند.»[۳۷۶]

پس از کشته شدن سید علی خامنه‌ای و کشته شدن ده‌ها فرمانده نظامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، گزارش شد که شماری از افسران پست‌های خود را ترک کرده و پادگان‌هایشان را رها کرده‌اند.[۴۴۲] برخی گزارش‌ها علت این فرار را اختلاف و سردرگمی در ساختار فرماندهی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دانستند، در حالی که گزارش‌های دیگر آن را ناشی از ترس از هدف قرار گرفتن عنوان کردند.[۴۴۲] ترک پست توسط افسران باعث شد سربازان وظیفه ناچار شوند نگهبانی‌ها را ادامه دهند و در معرض حملات هوایی قرار بگیرند؛ همچنین برخی از آنان از ترس بمباران‌ها شب‌ها را در فضاهای باز خارج از پایگاه‌های نظامی می‌گذراندند.[۴۴۲]

بر اساس گزارش روزنامه تلگراف، لیندزی و کریگ فورمن که در جریان یک سفر جاده‌ای دور دنیا به اتهام‌های جاسوسی در تهران زندانی شده بودند، گفتند زندان اوین، جایی که در آن نگهداری می‌شدند، در روز کشته شدن علی خامنه‌ای توسط نگهبانان رها شده بود.[۴۴۳] ایران اینترنشنال نیز گزارش داد که چندین سازمان حقوق بشری، از جمله کمیته آزادی زندانیان سیاسی، اعلام کردند مسئولان زندان پست‌های خود را ترک کرده، توزیع غذا را متوقف کرده، فروشگاه زندان (که غذا و آب آشامیدنی زندانیان را نیز تأمین می‌کرد) را بسته و درهای سلول‌ها را قفل کرده‌اند و به این ترتیب زندانیان را بیشتر در حبس نگه داشته‌اند.

در ۲۱ اسفند، ایران اینترنشنال گزارش داد که شکاف تاریخی میان ارتش ایران و سپاه عمیق‌تر شده و تنش میان این دو نهاد نظامی افزایش یافته است. بر اساس این گزارش، سپاه انتقال قطعات موشکی را بر رساندن غذا و تدارکات به سربازان و همچنین تخلیه مجروحان در اولویت قرار داده بود و این وضعیت در نهایت به فرار گسترده نیروها انجامید.[۴۴۴] طبق این گزارش، سپاه با وجود دسترسی به امکانات درمانی، از ارائه کمک پزشکی به سربازان مجروح ارتش خودداری کرده و درخواست‌های مکرر ارتش برای ارسال مهمات، غذا و آب آشامیدنی به یگان‌های میدانی را نیز رد کرده بود.[۴۴۴] گفته می‌شود کمبودها و نارضایتی ناشی از آن به «فرارهای گروهی» منجر شده و باعث شده برخی سربازان اعتماد خود را به زنجیره فرماندهی از دست داده و پست‌های خود را ترک کنند و برای پناه گرفتن به شهرهای اطراف بروند.[۴۴۴] این گزارش همچنین افزود که با وجود تلاش سپاه برای بسیج نیروهای ذخیره، بسیاری از آن‌ها به مراکز جذب مراجعه نکردند و برخی نیز درگیر آماده‌سازی خانواده‌های خود برای ترک کشور بودند.[۴۴۴]

طبق گزارش دیگر از ۱۲ مارس، در میان نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی نشانه‌های فزاینده‌ای از فرار و روحیه‌باختگی دیده می‌شود؛ از جمله در استان گیلان که گفته می‌شود بیش از نیمی از نیروهای سرکوبگر سپاه برای انجام وظیفه حاضر نمی‌شوند. همزمان حضور نیروهای بسیج و سپاه در خیابان‌ها کاهش یافته و حملات مکرر و شرایط دشوار باعث سردرگمی و خستگی نیروهای رده پایین شده است. با وجود تهدید فرماندهان به مجازات‌های شدید، این مشکلات همچنان رو به وخامت است و حتی خانواده برخی نیروها نیز آن‌ها را به نافرمانی و دوری از خدمت تشویق می‌کنند.[۴۴۵]

وضعیت اقتصادی

در ۱۲ فروردین گزارش شد که رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، هشدار داده است که بدون برقراری آتش‌بس، اقتصاد ایران ظرف سه هفته تا یک ماه با فروپاشی کامل روبه‌رو خواهد شد.[۴۴۶] با ورود جنگ به هفته پنجم، آثار اقتصادی آن در زندگی روزمره مردم نمایان شده است، از جمله اختلال در خدمات بانکی، کمبود پول نقد در خودپردازها و تأخیر در پرداخت حقوق کارمندان دولت.[۴۴۷]

اقتصاد ایران که پیش از این تحت تأثیر تحریم‌ها در حال انقباض بود، با آسیب‌های زیرساختی بیشتر و کاهش درآمد مواجه شد.[۴۴۸] حملات به زیرساخت‌های نفتی و بنادر، اقتصاد ایران با انقباض شدید مواجه شده است؛ میلیون‌ها نفر منبع درآمد خود را از دست داده‌اند، کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها، راه‌آهن‌ها، فرودگاه‌ها و پل‌ها تخریب شده‌اند، سطح قیمت‌ها به‌طور چشمگیری افزایش یافته و ارزش ریال سقوطی کم‌سابقه را تجربه کرده است.[۴۴۹][۴۵۰]

تأمین کالاهای اساسی تا حدی پایدار است، هرچند قیمت‌ها افزایش یافته و در برخی مناطق کمبودهایی گزارش شده است،[۴۵۱] در برخی موارد قیمت کالاهای وارداتی تا ۵۰ درصد افزایش یافت.[۴۵۲]

قطعی گسترده اینترنت توسط جمهوری اسلامی ضربه شدیدی به اقتصاد دیجیتال وارد کرده، باعث تعطیلی یا تضعیف کسب‌وکارهای آنلاین، افزایش بیکاری و کاهش شدید تقاضای نیروی کار شده است. در مجموع، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی اقتصادی باعث افت تقاضا و محدود شدن خرید مردم به کالاهای ضروری شده است.[۴۵۳]

در ۱۳ آوریل گزارش شد عبدالناصر همتی، رییس کل بنک مرکزی ایران به دولت جمهوری اسلامی اعلام کرده است که وضعیت اقتصادی ایران پس از جنگ «بسیار وخیم» است و حتی در صورت عادی شدن شرایط، بازسازی آن تا ۱۲ سال زمان خواهد برد. همتی همچنین درباره خطر بیکاری حدود دو میلیون نفر در پی آسیب به زیرساخت‌های تولیدی هشدار داده شده است.[۴۵۴]

احتمال ورود احزاب کرد به جنگ

در روزهای ابتدایی جنگ چندین خبرگزاری از احتمال مشارکت احزاب کرد در این جنگ خبر دادند.[۴۵۵] در روزهای بعد دونالد ترامپ نیز حمایت خود را از این حملات اعلام کرد.[۴۵۶] سی‌ان‌ان نیز به نقل از چند منبع آگاه، گزارش داد که سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در حال کار بر روی طرحی برای تسلیح نیروهای کرد با هدف آغاز یک خیزش مردمی علیه حکومت ایران است.[۴۵۷]

به گفته آکسیوس، رهبران منطقه کردستان عراق، مسعود بارزانی و بافل طالبانی در مورد دخالت کردهای پیشمرگه در هر گونه حمله زمینی به ایران اظهار تردید کردند[۴۵۸] و افزود که دلیل اصلی اش نگرانی از یک پاسخ نظامی گسترده از طرف ایران علیه نیروهای کرد در عراق است.[۴۵۹] به گزارش آکسیوس وزیر خارجه آمریکا، روبیو، به کنگره گفته است که ایالات‌متحده کردها را مسلح نمی‌کند، اما افزود که در مورد اسرائیلی‌ها نمی‌شود چنین چیزی گفت.[۴۶۰]

تحلیل‌ها

نظامی

واکنش سریع‌تر ایران نسبت به جنگ دوازده‌روزهٔ پیشین نشان‌دهندهٔ تغییر در ساختار فرماندهی این کشور ارزیابی شده است.[۴۶۱][۴۶۲][۴۶۳][۴۶۴] به گفتهٔ انور قرقاش، مشاور ارشد رئیس‌جمهور امارات متحده عربی، راهبرد ایران در واقع نزدیک‌تر کردن همکاری امنیتی کشورهای حوزهٔ خلیج فارس به ایالات متحده بوده است.[۴۶۵] همچنین این احتمال مطرح شده که هدف ایران از هدف قرار دادن کشورهای خلیج فارس، افزایش قیمت جهانی انرژی و در نتیجه افزایش فشار اقتصادی بر ایالات متحده بوده باشد.[۴۶۶]

این جنگ به‌طور غیرمنتظره نشان داد که مهم‌ترین ابزار ایران نه برنامهٔ موشکی یا هسته‌ای، بلکه توانایی بستن تنگه هرمز است؛ اقدامی که به‌سرعت فشار قابل توجهی بر آمریکا و متحدانش وارد کرد.[۴۶۷] علی واعظ، مدیر پروژهٔ ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفته که: «ایالات متحده در تلاش برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح کشتار جمعی، عملاً ابزاری برای ایجاد اختلال گسترده در اختیار ایران قرار داد»؛ اشاره‌ای به امکان بهره‌گیری ایران از کنترل تنگهٔ هرمز به‌عنوان یک اهرم فشار.[۴۶۸] منابع مختلف، بسته شدن تنگه هرمز را با بحران سوئز مقایسه کرده‌اند و گفته‌اند که این وضعیت می‌تواند مشابه آن بحران، به یک شکست راهبردی برای ایالات متحده منجر شود.[۴۶۹][۴۷۰][۴۷۱] فرانک گاردنر نیز گفته است که ایران عملاً «از چارچوب محدودکنندهٔ خود خارج شده است».[۴۷۲]

حقوقی

قوانین ایالات متحده

بسیاری از کارشناسان حقوقی و نظامی گفته‌اند که اقدامات آمریکا در ایران از نوع عملیات‌هایی است که به مجوز کنگره نیاز دارد. آن‌ها همچنین به استفادهٔ مکرر از واژه «جنگ» در بیانیه‌های دولت ترامپ دربارهٔ این حملات اشاره کرده‌اند و این موضوع را نشانه‌ای از دور زدن اختیارات جنگی کنگره دانسته‌اند. مارکو روبیو اعلام کرده که دولت ترامپ از «قانون اختیارات جنگی» پیروی کرده، اما دربارهٔ الزام‌آور بودن آن از نظر حقوقی تردید وجود دارد.[۴۷۳] در حالی که در تاریخ آمریکا رؤسای جمهور متعددی بدون مجوز کنگره اقدام به عملیات نظامی کرده‌اند،[۴۷۴] برخی کارشناسان حقوقی معتقدند اقدامات ترامپ در ایران از این موارد قابل تفکیک است، زیرا توجیه «پیش‌دستانه و فرضی» برای این جنگ در مقایسه با توجیه‌های حقوقی قبلی در سطح داخلی و بین‌المللی ضعیف‌تر ارزیابی می‌شود.[۴۷۵]

در ۱۳ مارس، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفته بود: «هیچ رحم و اغماضی برای دشمنان وجود ندارد.» این نوع اعلامیه‌ها طبق حقوق بین‌الملل به‌طور خاص ممنوع است و حتی در دستورالعمل حقوق جنگ وزارت دفاع آمریکا نیز منع شده است. به همین دلیل، این اظهارات احتمالاً می‌تواند نقض قانون جرایم جنگی ایالات متحده محسوب شود.[۴۷۶]

در ۵ آوریل، ترامپ بارها تهدید کرد که در صورت عدم پذیرش توافق از سوی ایران، زیرساخت‌های برق و پل‌های این کشور را بمباران خواهد کرد و برای آن مهلتی تا ساعت ۸ شب ۷ آوریل تعیین کرد. او همچنین در شبکه اجتماعی خود نوشت که اگر ایران تسلیم نشود «یک تمدن کامل نابود خواهد شد».[۴۷۷] راشل ون‌لندینگام، استاد حقوق در دانشکده حقوق ساوث‌وسترن، در گفت‌وگو با PBS News گفت هدف قرار دادن سیستم‌های برق می‌تواند بسیاری از زیرساخت‌های غیرنظامی مانند بیمارستان‌ها و تأمین آب آشامیدنی را تحت تأثیر قرار دهد و موجب ایجاد ترس گسترده در میان جمعیت غیرنظامی شود. او افزود چنین اظهاراتی ممکن است نقض قوانین آمریکا باشد، زیرا این قوانین «اقدامات ارعاب علیه جمعیت غیرنظامی» و تلاش برای «ایجاد ترس در میان مردم غیرنظامی» را ممنوع می‌کند.[۴۷۸]

قوانین بین‌الملل

حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران به‌طور گسترده‌ای در چارچوب حقوق بین‌الملل غیرقانونی تلقی شده‌اند، زیرا این اقدامات ناقض منشور ملل متحد در ممنوعیت توسل به زور هستند. به این دلیل که این حملات معیارهای دفاع مشروع را برآورده نمی‌کنند و هیچ مجوزی از شورای امنیت سازمان ملل متحد برای آن‌ها صادر نشده است.[۴۷۹][۹۳][۴۸۰]

همچنین هیچ مبنای حقوقی شناخته‌شده‌ای برای جنگ پیش‌دستانه یا تغییر اجباری رژیم وجود ندارد.[۴۸۱] بنابراین این حملات جنگ تجاوزکارانه توصیف شده‌اند[۴۸۲][۴۸۳][۴۸۴][۴۸۵] که در حقوق بین‌الملل به‌عنوان شدیدترین نوع جنایت جنگی شناخته می‌شود.[۴۸۶][۴۸۷]

پیامدهای ژئوپولیتیکی

بسیاری از منتقدان و تحلیل‌گران، حملهٔ ایالات متحده و اسرائیل را نشانه‌ای از گرایش آشکارتر دولت ترامپ به توسعه‌طلبی[۴۸۸] و امپریالیسم دانسته‌اند.[۴۸۹][۴۹۰] این حمله به‌طور گسترده «جنگی انتخابی» توصیف شده است.[۴۹۱] شماری از مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی، از جمله پیت هگست،[۴۹۲] برای این جنگ توجیهات مذهبی نیز مطرح کرده‌اند.[۴۹۳][۴۹۴] برخی تحلیل‌گران بر این باورند که این جنگ موجب تضعیف نفوذ روسیه در منطقه شده است؛ با این حال، آنان همچنین اشاره کرده‌اند که این وضعیت ممکن است توجه ایالات متحده را از جنگ در اوکراین منحرف کند.[۴۹۵]

این جنگ از منظر منافع ژئوپولیتیکی چین دارای مزایا و معایب گوناگونی توصیف شده است. بی‌بی‌سی گزارش داده که بسته شدن تنگهٔ هرمز و درگیری در ایران می‌تواند منافع چین را در کشورهایی که به نفت کشورهای حوزهٔ خلیج فارس وابسته‌اند، تضعیف کند.[۴۹۶] در عین حال، اقدام نظامی ایالات متحده در ایران به تقویت روایت چین کمک کرده است که خود را «ستونی از ثبات در برابر آمریکای غیرقابل پیش‌بینی» معرفی می‌کند. تحلیل‌گران اشاره کرده‌اند که چین هم در ایران و هم در کشورهای حوزهٔ خلیج فارس منافع دارد و این کشورها ممکن است پس از مواجهه با حملات ایران به دلیل هم‌سویی با ایالات متحده، به دنبال تقویت روابط خود با چین باشند. با این حال، از دست رفتن نفت ارزانِ تحت تحریم و همچنین اثرات تورمی ناشی از کمبود نفت، از جمله پیامدهای اقتصادی منفی این جنگ برای چین ارزیابی شده است.[۴۹۷]

تلاش‌های دیپلماتیک برای صلح

در ۲۵ مارس، مقام‌های پاکستانی یک «طرح ۱۵ بندی» به رهبری ایالات متحده را به ایران منتقل کردند که شامل جزئیات یک برنامهٔ آتش‌بس برای پایان دادن به جنگ بود. این پیشنهاد از طریق میانجی‌گری پاکستان به تهران ارائه شد و موضوعاتی مانند کاهش تحریم‌ها، محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی، و تضمین جریان کشتیرانی در تنگهٔ هرمز را در بر می‌گرفت.[۴۹۸][۴۹۹][۵۰۰] بر اساس گزارش شبکهٔ انگلیسی‌زبان پرس تی‌وی، ایران این پیشنهاد آمریکا را رد کرد و در عوض پنج شرط برای پایان جنگ مطرح ساخت.[۵۰۱] در ۳۱ مارس، پاکستان و چین یک «ابتکار ۵ ماده‌ای» برای صلح ارائه کردند که در آن خواستار توقف فوری همه درگیری‌ها و اجازهٔ ارسال کمک‌های بشردوستانه به منطقه شدند.[۵۰۲][۵۰۳]

در ۷ آوریل، ترامپ از طریق شبکهٔ اجتماعی خود اعلام کرد که ایالات متحده و ایران بر اساس یک پیشنهاد ۱۰ ماده‌ای — که با میانجی‌گری نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف، و ژنرال عاصم منیر ارائه شده بود — به توافق رسیده‌اند.[۵۰۴] او نوشت که ایران یک طرح ۱۰ ماده‌ای به آمریکا ارائه داده که از نظر آمریکا «پایه‌ای قابل اجرا برای مذاکره» محسوب می‌شود. این اقدام به‌عنوان نشانه‌ای از عقب‌نشینی ترامپ از اجرای حملهٔ گسترده و قریب‌الوقوع به زیرساخت‌های ایران، از جمله پل‌ها و نیروگاه‌های سراسری، تفسیر شد.[۳۴۶]

در ۱۱ و ۱۲ آوریل ۲۰۲۶، مذاکرات اسلام‌آباد بین ایران و ایالات متحده، با هدف تثبیت آتش‌بس جنگ ایران و مذاکره برای حل‌و‌فصل احتمالی این جنگ، در اسلام‌آباد پاکستان برگزار شد.[۵۰۵] پس از ۲۱ ساعت مذاکرات صلح، ایالات متحده و ایران نتوانستند به هیچ توافقی برسند.[۵۰۶]

یادداشت‌ها

  1. ↑ عمدتا خلیج فارس و شام، و نیز قبرس (آکراتاری و داکیلیا) و قفقاز جنوبی
  2. ↑ شامل جزیره دیه‌گو گارسیا[۱]
  3. ↑ از ۲ مارس. برای اطلاعات بیشتر جنگ ۲۰۲۶ لبنان را ببینید.
  4. 1 2 For further information, see 2026 United States–Israeli conflict with pro-Iranian Iraqi militias.[۲][۳]
  5. ↑ از ۲۸ مارس. برای اطلاعات بیشتر حملات ۲۰۲۶ حوثی‌ها به اسرائیل را ببینید.[۴]
  6. ↑ 2026 Iranian strikes on the Kurdistan Region
  7. ↑ Disputed; Iran denied attacking the Diego Garcia military base.
  8. ↑ هویت هشت نفر، بنا بر گزارش ای‌بی‌سی، سی‌بی‌اس و رویترز، چنین اعلام شده است: کاپیتان کودی اِی. کورک، ۳۵ ساله، از وینتر هیون، فلوریدا؛ گروهبان یکم نوآ ال. تیتجنس، ۴۲ ساله، از بلویو، نبراسکا؛ گروهبان یکم نیکول ام. آمور، ۳۹ ساله، از وایت بیر لیک، مینه‌سوتا؛ اسپشیالیست دکلن جی. کوادی، ۲۰ ساله، از وست د موین، آیووا؛ سرگرد جفری آر. اوبراین، ۴۵ ساله، از ایندیانولا، آیووا؛ افسر ارشد رابرت مارزان، ۵۴ ساله، از ساکرامنتو، کالیفرنیا؛ سرگرد سورفلی داویوس از گارد ملی ایالات متحده؛ و گروهبان بنجامین ان. پنینگتون، ۲۶ ساله، از کنتاکی.[۱۶][۱۷]
  9. ↑ از این میان، ۱۰ تن به‌شدت زخمی شدند و حدود ۱۷۰ تن به خدمت بازگشتند.[۱۸]
  10. ↑ در غرق‌شدن ناوچه دنا، ۱۰۴ ملوان در نزدیکی سواحل سری‌لانکا کشته و ۳۲ تن زخمی شدند.[۲۷]
  11. ↑ These figures includes 180 civilians killed in the Minab school airstrike,[۳۵] and 1 Chinese national.[۳۶]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  2. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  3. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  4. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  5. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  6. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  7. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  8. ↑ AP (2026-03-09). "Iran state TV confirms new supreme leader Mojtaba Khamenei was wounded". The Times of Israel (به انگلیسی). ISSN 0040-7909. Retrieved 2026-03-09.
  9. ↑ Planas, Roque; Dunbar, Marina; Lowe, Yohannes; Datoo, Siraj; Ellis-Petersen, Hannah (8 March 2026). "Middle East crisis live: Israel warns it will pursue Iran's next supreme leader; black smoke smothers Tehran after missiles strike oil depots". the Guardian. Retrieved 8 March 2026.
  10. ↑ "Israel says 13 killed, nearly 2,000 injured in Iranian attacks". Al Jazeera. 9 March 2026.
  11. ↑ Krissi, Ron (9 March 2026). "Motorcyclist critically injured in Kiryat Motzkin crash during alert dies". Ynet. Yedioth Ahronoth. Retrieved 10 March 2026.
  12. ↑ Zanger-Nadis, Maya; Bob, Yonah Jeremy; Sela-Eitam, Miriam (9 March 2026). "Two killed, two seriously wounded by cluster munitions as Iranian attack targets central Israel". The Jerusalem Post. Retrieved 10 March 2026.
  13. ↑ "Teenage girl hit by car, killed en route to bomb shelter amid Iran missile volley".
  14. ↑ "Israeli injuries from Iran strikes reach 2,975, ministry reports".
  15. ↑ Holman, Tobias; Bob, Yonah Jeremy (7 March 2026). "Two IDF soldiers wounded by anti-tank missile fire during operations in southern Lebanon". Jerusalem Post. Retrieved 7 March 2026. The incident is the fourth of its kind in recent days, raising the total of IDF soldiers wounded in southern Lebanon to 14.
  16. ↑ Britzky, Haley (10 March 2026). "Seventh US service member killed in Iran war brought home in dignified transfer". CNN.
  17. ↑ "Iran live updates: US embassies 'under direct attack,' Rubio says". ABC News (به انگلیسی).
  18. 1 2 Holliday, Shelby (14 March 2026). "13 U.S. Servicemembers Dead, 10 Seriously Wounded After Two Weeks of Epic Fury". The Wall Street Journal. Retrieved 14 March 2026.
  19. ↑ "Guardsman who served as NYPD officer dies in Kuwait in non-combat incident". Military Times. 8 March 2026.
  20. ↑ "At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows". The New York Times (به انگلیسی). 11 March 2026. Retrieved 11 March 2026.
  21. ↑ Bordeaux, Thomas; Mezzofiore, Gianluca (2026-03-05). "Radar bases housing key US missile interceptor hit in Jordan and UAE, satellite images show". CNN. Retrieved 2026-03-06. The radar system for an American THAAD missile battery in Jordan was struck and apparently destroyed in the first days of the US-Israeli strikes on Iran, a satellite image taken on Monday shows.
  22. ↑ Amoah, Macdonald; Bazilian, Morgan; Matlsek, Jahara. "The First 36 Hours of War Consumed Over 3,000 U.S. -Israeli Munitions". Foreign Policy. Retrieved 6 March 2026. The destruction of two advanced U.S. radars, the AN/FPS-132 in Qatar and the AN/TPS-59 in Bahrain, highlights a problem where the total weight of the "mineral bill" is less of a concern than the extreme fragility of the supply chain and the extensive timelines for replacement.
  23. ↑ "US's Hegseth claims new Iran Supreme Leader Mojtaba Khamenei injured". Aljazeera. 1,444 people have been killed and 18,551 injured in US-Israeli attacks on Iran per Iranian Health Ministry
  24. 1 2 Bohbot, Amir (15 March 2026). "Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says". The Jerusalem Post. Retrieved 15 March 2026.
  25. ↑ "בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"" [Senior military official: 'The Americans did not believe we would succeed in the attack; Iran counts over 10,000 casualties'] (به عبری). Retrieved 2026-03-13.
  26. ↑ "U.S. Aviators Have Made Over 6,000 Combat Flights, Destroyed 100 Vessels".
  27. ↑ "Iranian army says at least 104 killed in US attack on Iranian warship last week". Reuters. 8 March 2026.
  28. ↑ "IDF strikes Hezbollah terrorists carrying rockets into south Lebanon weapons depot". The Jerusalem Post (به انگلیسی). 2026-03-14. Retrieved 2026-03-14.
  29. ↑ "Airstrike Targets PMF Base in Diyala, Drone Intercepted Near Baghdad Airport Amid Ongoing Strikes". Kurdistan 24. 4 March 2026.
  30. ↑ "Airstrike hits PMF in Kirkuk, six killed".
  31. ↑ "PMF: 27 members killed in 32 airstrikes on its sites across Iraq".
  32. ↑ "One killed, seven injured in attack on PMF site in Kirkuk".
  33. ↑ "Three Iraqi PMF fighters killed in strike in Baghdad, sources say".
  34. ↑ "Day 17 of the U.S. -Israeli War on Iran: Increase in Civilian Casualties". HRANA. 16 March 2026.
  35. ↑ Lizzie Porter [@lcmporter] (2 March 2026). "555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said" (Tweet). Retrieved 2 March 2026 – via Twitter.
  36. ↑ "China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated". Reuters. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  37. ↑ "6,900 killed, including 720 civilians, in first month of war: Hengaw's eighth report". Hengaw (hengaw.net) (به انگلیسی). 28 March 2026. Retrieved 1 April 2026.
  38. ↑ "Lebanon displacement crisis grows as death toll from Israeli attacks hits 850". Al Jazeera English.
  39. ↑ "Lebanese Health Ministry: Death toll from Israeli aggression rises to 773, including 103 children". Wafa. 13 March 2026.
  40. ↑ "Lebanon: Order of Malta staff member Chadi Ammar killed in airstrike". Order of Malta.
  41. ↑ Najm, Renwar (2026-03-08). "Iraqi Kurdistan Region Hit by 196 Drone and Missile Attacks Since War Began, monitor says". the Amargi. Retrieved 2026-03-08.
  42. ↑ "Drone attack kills two, injures four members of Iranian Kurdish opposition party".
  43. ↑ "3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6". Associated Press.
  44. ↑ "الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة علی خلفیة التطورات الراهنة فی المنطقة" [Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region]. Kuwait News. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  45. ↑ "11-Year-Old Child Dies; Four Family Members Undergoing Medical Evaluation After Shrapnel Incident". Times Kuwait (به انگلیسی). 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  46. ↑ "Two Kuwaiti border security personnel killed". Al Jazeera English.
  47. ↑ "Kuwait says two firefighters killed 'while performing duties'". Al Jazeera English.
  48. ↑ "Kuwait says 67 soldiers injured 'amid recent security developments' on Thursday". Amrah Online. 6 March 2026.
  49. ↑ "Fatalities in the UAE". Khaleej Times. 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  50. ↑ "UAE says it dealt with 6 missiles, 21 drones today". Al Jazeera. 16 March 2026. Retrieved 16 March 2026.
  51. ↑ Stepansky, Joseph; Sabah, Zaid (2 March 2026). "US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers". Al Jazeera English. Retrieved 28 February 2026.
  52. ↑ "At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media". BBC News (به انگلیسی). 2026-03-09. Retrieved 2026-03-09.
  53. ↑ "One killed, others injured in Iranian attack in Bahrain". The Times of Israel.
  54. ↑ "Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia". Reuters. 8 March 2026. Retrieved 8 March 2026.
  55. ↑ "Two killed in Oman by drones, several also fired at Saudi Arabia". Al Jazeera English.
  56. ↑ "3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia". Hindustan Times (به انگلیسی). 2 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  57. ↑ "French soldier killed in drone attack in Iraq's Kurdish region, Macron says". France24.
  58. ↑ "Lebanon: Order of Malta staff member Chadi Ammar killed in airstrike". Order of Malta.
  59. ↑ "Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack". The Peninsula Newspaper (به انگلیسی). QNA. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  60. ↑ "Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan". Roya TV. 7 March 2026. Retrieved 8 March 2026.
  61. ↑ "Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people". Ynet. 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  62. ↑ Action, the Center for Preventive. "Iran's War With Israel and the United States". Global Conflict Tracker (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-07.
  63. ↑ Pourahmadi, Mostafa Salem, Jomana Karadsheh, Sarah Dean, Florence Davey-Attlee, Adam (2026-01-23). "The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran's internet blackout". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-07.
  64. 1 2 Elwelly, Elwely; Erickson, Bo (14 January 2026). "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  65. ↑ Lara Seligman, Michael R. Gordon,Alexander Ward and Shelby Holliday (۲۰۲۶-۰۲-۱۹). «U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion» (به انگلیسی). The Wall Street Journal. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۷.
  66. ↑ Brown, Paul; Sardarizadeh, Shayan; Murphy, Matt (6 March 2026). "Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes". BBC Verify. Retrieved 6 March 2026.
  67. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  68. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  69. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  70. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  71. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  72. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  73. ↑ Abushamala, Rania (11 April 2026). "Death toll from Israeli attacks on Lebanon since March 2 exceeds 2,000". Anadolu Agency.
  74. ↑ "Hezbollah claims responsibility for attack on Israel". Al Jazeera English. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  75. ↑ Sarovic, Alexander (11 March 2026). "(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt" [(S+) Trump and Iran: President confident of victory, war aim unknown]. Der Spiegel (به آلمانی).
  76. ↑ Stein, Chris (3 March 2026). "US strikes on Iran triggered by Israel's plan to launch attack, Rubio says". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 10 March 2026.
  77. ↑ "US House speaker: Israel's determination to strike Iran left Trump with a 'very difficult' decision". The Times of Israel (به انگلیسی). Associated Press. 3 March 2026. ISSN 0040-7909. Retrieved 10 March 2026.
  78. ↑ Mazzetti, Mark; Barnes, Julian E.; Pager, Tyler; Wong, Edward; Schmitt, Eric; Bergman, Ronen (2 March 2026). "How Trump Decided to Go to War". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 10 March 2026. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch.
  79. ↑ "For Israel's Netanyahu, Trump grants wishes, but his support carries risks". The Washington Post (به انگلیسی). 8 March 2026. ISSN 0190-8286. Retrieved 10 March 2026. Netanyahu made clear his desire to attack Iran's ballistic missile program in the coming weeks. The prime minister said Israel would be willing to strike Iran with or without U.S. involvement, though he wanted Trump to green-light the operation, the people said.
    Netanyahu's determination to initiate hostilities led Trump to believe an Israeli attack was inevitable and that the best course of action was to involve U.S. military power to ensure its success, said two people familiar with this thinking.
  80. ↑ "Read Trump's full statement on Iran attacks". PBS News. Associated Press. 28 February 2026.
  81. ↑ "Donald Trump says US could 'take the oil in Iran'". Financial Times (به انگلیسی). 30 March 2026. Retrieved 30 March 2026.
  82. ↑ "GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War". People. 9 March 2026. Retrieved 10 March 2026. "Venezuela and Iran have 31% of the world's oil reserves. We're going to have a partnership with 31% of the known reserves. This is China's nightmare. This is a good investment," he said.
  83. ↑ Magid, Jacob (28 February 2026). "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government'". The Times of Israel (به انگلیسی). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  84. ↑ Volz, Dustin; Ward, Alexander; Seligman, Lara (2 March 2026). "Trump's Case for War With Iran Faces Growing Scrutiny". The Wall Street Journal (به انگلیسی). Retrieved 4 March 2026.
  85. ↑ Glasser, Susan (2 March 2026). "Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It?". The New Yorker. Retrieved 5 March 2026.
  86. ↑ Haake, Garrett; Leavitt, Karoline (4 March 2026). "White House says Trump's 'feeling based on fact' that Iran posed an imminent threat led to strikes. White House press secretary Karoline Leavitt said President Donald Trump's decision to launch Operation Epic Fury was based on the 'cumulative effect' of threats and his feeling 'based on fact' that Iran posed an imminent and direct threat". Associated Press (Internet video). Retrieved 4 March 2026. [Total running time, 1:41 min.]
  87. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Scahill-2026 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  88. ↑ Stewart, Phil; Pamuk, Humeyra (1 March 2026). "Pentagon tells Congress no sign that Iran was going to attack US first, sources say". Reuters. Retrieved 11 March 2026.
  89. ↑ "Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says". The Wall Street Journal (به انگلیسی). Retrieved 12 March 2026.
  90. ↑ "How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran". BBC News (به انگلیسی). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  91. ↑ Schneid, Rebecca (28 February 2026). "How the World Is Reacting to the Attack on Iran". Time (به انگلیسی). Retrieved 1 March 2026.
  92. ↑ Chávez, Steff; Politi, James; Hauslohner, Abigail (1 March 2026). "Donald Trump tries to defy troubled history of US interventions in Middle East". Financial Times. Retrieved 5 March 2026. But the US president has been increasingly willing to take big gambles in foreign affairs, defying traditional diplomacy and the sovereignty of America's foes.
  93. 1 2 Siddique, Haroon (2 March 2026). "What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran?". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 10 March 2026.
  94. ↑ Lindner, Emmett (13 March 2026). "Echoes of the '70s in What's Now the Largest Oil Shock Ever". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 23 March 2026.
  95. ↑ Elliott, Rebecca F.; Eavis, Peter (28 February 2026). "Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack". The New York Times.
  96. ↑ Nevitt, Mark (15 March 2026). "Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire". Just Security (به انگلیسی). Retrieved 18 March 2026.
  97. ↑ "US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime'". Philstar.com. Retrieved 2 March 2026.
  98. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام guardianCost وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  99. ↑ "White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war". BBC News. 19 March 2026. Retrieved 23 March 2026.
  100. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام arabCountriesCost وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  101. ↑ "Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It". New York Times. 11 April 2026.
  102. ↑ "Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz". CBS News. 9 March 2026.
  103. ↑ "Trump says Iran made a major energy-related gift to the US". Reuters. 24 March 2026.
  104. ↑ "Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war". The Guardian. 4 April 2026.
  105. ↑ "With Threat to Wipe Out Iran's Civilization, Trump's Rhetoric Goes Beyond Bluster". The New York Times. 7 April 2026.
  106. ↑ "U.S. , Iran and Israel Agree to Cease-Fire". The New York Times (به انگلیسی). 7 April 2026. ISSN 0362-4331. Retrieved 7 April 2026.
  107. ↑ Hancock, Alice; John, Jamie; Harris, Lee (8 April 2026). "Shipping stalls as Tehran dictates terms in Strait of Hormuz". Financial Times.
  108. ↑ "Trump says he 'doesn't care' if Iran returns to peace talks after Islamabad negotiations collapse". The Independent. 13 April 2026.
  109. ↑ "Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail". The Guardian. 12 April 2026. Retrieved 12 April 2026.
  110. ↑ "Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest" (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-28.
  111. 1 2 "Inside an exiled prince's plan for regime change in Iran". POLITICO (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-25. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «:2» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  112. 1 2 3 4 5 Pourahmadi, Mostafa Salem, Jomana Karadsheh, Sarah Dean, Florence Davey-Attlee, Adam (2026-01-23). "The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran's internet blackout". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-28.
  113. 1 2 3 "Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-25. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «:4» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  114. ↑ «روایتی از بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در چند نسل اخیر؛ مقاومتی که با قتل‌عام پاسخ داده شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۹.
  115. ↑ «روایتی از بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در چند نسل اخیر؛ مقاومتی که با قتل‌عام پاسخ داده شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۹.
  116. ↑ Elwelly, Elwely; Erickson, Bo (14 January 2026). "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  117. ↑ «Trump keeps world waiting on his plans for Iran after State of the Union». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۲-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۷.
  118. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release». International Centre for Human Rights (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.
  119. ↑ Kay Armin Serjoie, Roxana Saberi, and Fatemeh Jamalpour. "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials" (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-28.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
  120. ↑ Ansari، Ali (۲۰۲۶-۰۱-۱۴). «How much longer can Iran's Islamic Republic survive?». New Statesman (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.
  121. ↑ Ansari، Ali (۲۰۲۶-۰۱-۱۴). «How much longer can Iran's Islamic Republic survive?». New Statesman (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.
  122. ↑ «What the collapse of Iran's regime would mean». The Economist. شاپا 0013-0613. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.
  123. ↑ «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۹.
  124. ↑ "Inside an exiled prince's plan for regime change in Iran". POLITICO (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-25.
  125. ↑ "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes". POLITICO (به انگلیسی). 2026-01-16. Retrieved 2026-01-28.
  126. ↑ Wintour، Patrick؛ editor، Patrick Wintour Diplomatic (۲۰۲۶-۰۱-۲۴). «Trump says US 'armada' heading to Middle East as Iran death toll put above 5,000» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.
  127. ↑ "Live - Trump warns of harsher strike on Iran as 'big, beautiful armada' arrives". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-28. Retrieved 2026-01-28.
  128. ↑ "Iran". Global Centre for the Responsibility to Protect (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-29.
  129. ↑ "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands". The New York Times. 28 January 2026.
  130. ↑ Sabbagh, Dan; Defence, Dan Sabbagh; editor, security (2026-02-13). "Trump sends second aircraft carrier to Middle East in effort to increase pressure on Iran". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 2026-02-14. {{cite news}}: |last3= has generic name (help)
  131. ↑ Gambrell, Jon (2026-02-11). "Iran commemorates 1979 revolution as nation is squeezed by anger over crackdown and tensions with US". AP News (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-14.
  132. ↑ "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen'". BBC (به انگلیسی). 2026-02-14. Retrieved 2026-02-14.
  133. ↑ Stewart, Phil; Ali, Idrees (14 February 2026). "Exclusive: US military preparing for potentially weeks-long Iran operations". Reuters.
  134. ↑ "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union". Financial Times. 24 February 2026.
  135. ↑ Haberman, Maggie; Swan, Jonathan (2026-04-07). "6 Takeaways From the Story of Trump's Decision to Go to War With Iran". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2026-04-09.
  136. ↑ Magid, Jacob (28 February 2026). "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government'". The Times of Israel (به انگلیسی). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  137. ↑ "Explosions rock northern Israel as the country works to intercept incoming Iranian missiles". Longmont Times-Call (به انگلیسی). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  138. ↑ Staff, ToI (2026-02-28). "Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran". The Times of Israel (به انگلیسی). ISSN 0040-7909. Retrieved 2026-02-28.
  139. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :11 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  140. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :14 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  141. ↑ «پیام نتانیاهو به مردم ایران: در حال ایجاد شرایطی هستیم تا رژیم آیت‌الله را سرنگون کنید». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۲.
  142. ↑ قرائی، سمیرا (۲۰۲۶-۰۳-۲۳). «فرمانده سنتکام: ما مردم ایران را هدف قرار نمی‌دهیم، حکومت آنها را به خطر می‌اندازد». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۳.
  143. ↑ India, Today News (28 February 2026). [(https://www.indiatoday.in/world/story/explosions-rock-tehran-as-israel-launches-preventive-attack-on-iran-defence-minister-says-2875809-2026-02-28) "Explosions rock Tehran as Israel launches 'preventive attack' on Iran"]. India Today (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  144. 1 2 «Israel launches attack against Iran». www.telegraph.co.uk/.
  145. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); line feed character in |access-date= at position 3 (help)
  146. ↑ null (28 February 2026). [(https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/4b4cefc7-c909-59ae-a5ff-17a3742f68f3?smid=url-share) "Update from Erica Solomon and Farnaz Fassihi"]. The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026. {{cite news}}: Check |url= value (help)
  147. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). [(https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl) "Explosions were heard near Iran's Supreme Leader's residence and office"]. CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  148. ↑ [(https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump#c954c0a9-28cf-5238-9219-80b016e35130) "Live Updates: Israel Says It has Launched an Attack on Iran"]. The New York Times. Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  149. ↑ Liptak, Nadeen Ebrahim, Oren Liebermann, Tal Shalev, Eugenia Yosef, Jeremy Diamond, Kevin (28 February 2026). [(https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl) "Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN"]. CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  150. ↑ Marsi, Edna Mohamed,Federica. "ISRAEL ATTACKS IRAN". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); line feed character in |access-date= at position 3 (help)
  151. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "US Ambassador to Israel encourages US citizens to take "immediate action" at sound of sirens". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); line feed character in |access-date= at position 3 (help)
  152. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Trump warns US lives may be lost in mission in Iran". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); line feed character in |access-date= at position 3 (help)
  153. ↑ Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help); line feed character in |access-date= at position 3 (help)
  154. ↑ null (28 February 2026). "Update from Eric Schmitt". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  155. ↑ "Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike". 28 February 2026.
  156. ↑ null (28 February 2026). "Update from Erika Solomon". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  157. ↑ Staff, Al Jazeera. "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  158. ↑ Marsi, Edna Mohamed,Federica. "ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  159. ↑ «Iran defence minister, Guards commander killed in Israeli attacks, three sources say». www.reuters.com.
  160. ↑ "Live - Blasts heard in Tehran as Israel launches new wave of strikes". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-04. Retrieved 2026-03-04.
  161. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :9 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  162. ↑ Editor، Joe Walsh Senior؛ Forbes، Politics Joe Walsh is a senior editor for digital politics at CBS News Joe previously covered breaking news for؛ Walsh، local news in Boston Read Full Bio Joe؛ editor، Tucker Reals Editor Tucker Reals is CBSNews com's foreign؛ since 2006، based in the CBS News London bureau He has worked for CBS News؛ Washington، prior to which he worked for The Associated Press in؛ D.C.؛ Reals، London Read Full Bio Tucker (۲۰۲۶-۰۳-۰۱). «U.S. and Israel launch another round of strikes on Iran following Khamenei's killing». www.cbsnews.com (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۴.
  163. ↑ "Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-02-28.
  164. ↑ Lehmann، Noam (۲۰۲۶-۰۲-۲۸). «Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases» (به انگلیسی). The Times of Israel. شاپا 0040-7909. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.
  165. ↑ Walsh, Mostafa Salem, Kevin Liptak, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Oren Liebermann, CNN Staff, Charlotte Reck, Tal Shalev, Kaitlan Collins, Logan Schiciano, Angus Watson, Haley Britzky, Adam Pourahmadi, Teele Rebane, Isaac Yee, Avery Schmitz, Todd Symons, Zachary Cohen, Alayna Treene, Kit Maher, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Jeremy Diamond, Eugenia Yosef, Abbas Al Lawati, Nick Paton (2026-02-28). "Live updates: US, Israel attack Iran in 'preemptive strike,' Trump posts video on Truth Social". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  166. ↑ Gambrell, Jon; Toropin, Konstantin; Press, JOSH BOAK-Associated (2026-02-28). "Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom". WRAL.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  167. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :15 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  168. ↑ «Live Updates Iran Launches Wave of Missile Strikes on Israel, Across Gulf in Response to U.S. -Israel Strikes on Iran». www.haaretz.com.
  169. ↑ "Explosions reported in Kuwait and UAE". news.am (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-02-28.
  170. ↑ Walsh, Mostafa Salem, Kevin Liptak, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Oren Liebermann, CNN Staff, Charlotte Reck, Tal Shalev, Kaitlan Collins, Logan Schiciano, Angus Watson, Haley Britzky, Adam Pourahmadi, Teele Rebane, Isaac Yee, Avery Schmitz, Todd Symons, Zachary Cohen, Alayna Treene, Kit Maher, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Jeremy Diamond, Eugenia Yosef, Abbas Al Lawati, Nick Paton (2026-02-28). "Live updates: US, Israel attack Iran in 'preemptive strike,' Trump posts video on Truth Social". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  171. ↑ "AFP: Loud explosions heard in Saudi capital Riyadh". Middle East Eye (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  172. ↑ «Iran latest: US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes». BBC News (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.
  173. ↑ Walsh, Mostafa Salem, Kevin Liptak, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Oren Liebermann, CNN Staff, Charlotte Reck, Tal Shalev, Kaitlan Collins, Logan Schiciano, Angus Watson, Haley Britzky, Adam Pourahmadi, Teele Rebane, Isaac Yee, Avery Schmitz, Todd Symons, Zachary Cohen, Alayna Treene, Kit Maher, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Jeremy Diamond, Eugenia Yosef, Abbas Al Lawati, Nick Paton (2026-02-28). "Live updates: US, Israel attack Iran in 'preemptive strike,' Trump posts video on Truth Social". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  174. ↑ Siddiqui, Tamila Varshalomidze,Edna Mohamed,Federica Marsi,Usaid. "US AND ISRAEL ATTACK IRAN; TEHRAN FIRES BACK, EXPLOSIONS ACROSS REGION". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  175. ↑ Reuters (۲۰۲۶-۰۲-۲۸). «Jordan's military says it has downed two ballistic missiles targeting the country | MarketScreener». www.marketscreener.com (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.
  176. ↑ Bao, Emma Graham,Spriha Srivastava,Lee Ying Shan,Anniek (2026-03-01). "Live Updates: Israel says it has struck Tehran again, following death of Khamenei". CNBC (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  177. ↑ «زنده - موج گسترده‌ای از حملات علیه جمهوری اسلامی، یک روز پس از کشتن خامنه‌ای». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  178. ↑ "Live - Heavy bombing rocks Tehran a day after Khamenei killed as conflict widens". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  179. ↑ «انفجارهای متعدد در تهران یک روز بعد از کشته شدن خامنه‌ای». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  180. ↑ شاهد عینی
  181. ↑ «حمله به بیمارستان‌ها؛ عبور آشکار از قوانین بین‌المللی / کادر درمان در میدان». www.isna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  182. ↑ "Iran launches missiles at Israel, Israeli military launches defense system". AiCoin (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  183. ↑ "Daily World Briefing, March 1". english.news.cn (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  184. ↑ Gambrell, Jon; Lidman, Melanie; Boak, Josh; español, ERIC TUCKER Leer en (2026-03-01). "Iran vows revenge after the killing of its top leader and trades strikes with Israel in widening war". AP News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  185. ↑ «Iran launches missile strike on U.S. Fifth Fleet Headquarters in Bahrain». www.reutersconnect.com.
  186. ↑ «Israel hits Tehran again after killing Khamenei, leadership council takes over». www.reuters.com.
  187. ↑ «انفجارهای متعدد در تهران؛ ترامپ: عملیات جلوتر از برنامه پیش می‌رود». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  188. ↑ "Iran launched missiles at Cyprus, threatening UK troops | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  189. ↑ "Iran missiles fired towards UK military bases in Cyprus, defence minister says". The Independent (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  190. ↑ Hancock, Mariamne Everett,Umut Uras,Adam. "3 US soldiers killed, 5 wounded in Iran retaliation after deadly attacks". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  191. ↑ Brown, Bridget; Belanger, Lorian; Benassi, Ricardo; Hranjski, Hrvoje. "Live updates: Iran's 'potential new leadership' open to US talks, Trump is 'eventually' willing, AP source says". AP News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  192. ↑ Desk, India TV News; News, India TV (2026-03-01). "Iranian drone hits Crowne Plaza hotel in Bahrain's Manama". India TV News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01. {{cite web}}: |نام خانوادگی2= has generic name (help)
  193. ↑ Cheney, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish (2026-02-28). "Crowne Plaza in Bahrain confirms "incident" affected the hotel". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-01.
  194. ↑ Boxerman، Aaron؛ Fassihi، Farnaz؛ Cooper، Helene؛ Kanno-Youngs، Zolan؛ Pager، Tyler (۲۰۲۶-۰۳-۰۱). «Iran Live Updates: U.S. Reports American Casualties as Trump Says He's 'Willing to Talk' to Iran» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  195. ↑ "One killed, 32 injured in Iranian attacks on Kuwait, health ministry says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-01.
  196. ↑ «اصابت موشک جمهوری اسلامی به غرب اورشلیم». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  197. ↑ parsi.euronews.com https://parsi.euronews.com/video/2026/03/02/missile-fire-from-iran-wounds-five-in-jerusalem. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  198. ↑ AP, Ghaith Alsayed- (2026-03-01). "Syria Iran". The Herald Journal (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-02.
  199. ↑ «Iran conflict widens to Lebanon, Kuwait mistakenly downs US jets». www.reuters.com.
  200. ↑ «Iran says Natanz nuclear site hit in US-Israeli strikes». www.reuters.com.
  201. ↑ Kleinbaum, Yair (2026-03-01). "BREAKING: Hezbollah Officially Declared War on Israel". JFeed (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-02.
  202. ↑ Kraus, Yair; Kraus, Yair; Glikman, Eitan; Shashua, Itamar (2026-03-01). "Israel hits senior Hezbollah figures after rockets on Haifa" (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-02.
  203. ↑ Boxerman، Aaron؛ Fassihi، Farnaz؛ Cooper، Helene؛ Kanno-Youngs، Zolan؛ Pager، Tyler؛ Zhuang، Yan (۲۰۲۶-۰۳-۰۱). «Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  204. ↑ «On Camera, US Destroys Iran's Parked Fighter Jets, Drones». www.ndtv.com.
  205. ↑ «Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters». www.reuters.com.
  206. ↑ «Trump says 'there will likely be more' US deaths as Iran strikes to continue until 'all' goals achieved». BBC News (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  207. ↑ "UK Cyprus base hit by drone". cyprus-mail.com (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-02.
  208. ↑ «Urgent: Explosions heard at Britain's air force base in Cyprus: British media». english.news.cn. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  209. ↑ Fulton، Adam؛ Dunbar، Marina؛ Richards، Serena؛ Lowe، Yohannes؛ Vernon، Hayden؛ Ratcliffe، Rebecca (۲۰۲۶-۰۳-۰۲). «Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  210. ↑ Fulton، Adam؛ Dunbar، Marina؛ Richards، Serena؛ Lowe، Yohannes؛ Vernon، Hayden؛ Ratcliffe، Rebecca (۲۰۲۶-۰۳-۰۲). «Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  211. ↑ Diamond, Hanna Ziady, Catherine Nicholls, Donald Judd, Kit Maher, Adam Cancryn, Billy Stockwell, Maureen Chowdhury, Samantha Waldenberg, Oren Liebermann, Sana Noor Haq, Mostafa Salem, Lauren Kent, Jake Tapper, Chris Isidore, Matt Egan, Tal Shalev, Charlotte Reck, Haley Britzky, Zachary Cohen, Muhammad Darwish, Kara Fox, Jennifer Hansler, Leila Gharagozlou, Becky Anderson, Kaanita Iyer, Michael Williams, Kevin Liptak, Bijan Hosseini, Antoinette Radford, Tim Lister, Zahra Ullah, Adam Pourahmadi, Tala Alrajjal, Logan Schiciano, Clay Voytek, Zahid Mahmood, Isabelle D’Antonio, Mitchell McCluskey, Pierre P. Bairin, Eyad Kourdi, Niamh Kennedy, Bijan Hosseini, Helen Regan, Lucas Lilieholm, Isaac Yee, Teele Rebane, Karina Tsui, Ally Barnard, Hilary Whiteman, Karla Cripps, Brad Lendon, Jomana Karadsheh, Rhea Mogul, Esha Mitra, John Liu, Martin Goillandeau, Ross Adkin, Laura Sharman, Todd Symons, Aleena Fayaz, Deva Lee, Dana Karni, Tamar Michaelis, Francesca Street, Nechirvan Mando, Hira Humayun, Arlette Saenz, Jennifer Hauser, Thomas Bordeaux, Lauren Fox, Sarah Ferris, Jeremy (2026-03-02). "Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-02.
  212. ↑ "UAE intercepts 9 Iranian ballistic missiles, 6 cruise missiles, ministry says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-02. Retrieved 2026-03-02.
  213. ↑ «Client Challenge». www.ft.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  214. ↑ «Qatar LNG, Saudi refinery, Israeli oil, gas fields down due to Mideast strikes». www.reuters.com.
  215. ↑ Judd, Kit Maher, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Hanna Ziady, Oren Liebermann, Sana Noor Haq, Mostafa Salem, Lauren Kent, Billy Stockwell, Jake Tapper, Chris Isidore, Matt Egan, Tal Shalev, Charlotte Reck, Haley Britzky, Zachary Cohen, Muhammad Darwish, Kara Fox, Jennifer Hansler, Leila Gharagozlou, Becky Anderson, Kaanita Iyer, Michael Williams, Kevin Liptak, Bijan Hosseini, Antoinette Radford, Tim Lister, Zahra Ullah, Adam Pourahmadi, Tala Alrajjal, Logan Schiciano, Clay Voytek, Zahid Mahmood, Isabelle D’Antonio, Mitchell McCluskey, Pierre P. Bairin, Eyad Kourdi, Niamh Kennedy, Bijan Hosseini, Helen Regan, Lucas Lilieholm, Isaac Yee, Teele Rebane, Karina Tsui, Ally Barnard, Hilary Whiteman, Karla Cripps, Brad Lendon, Jomana Karadsheh, Rhea Mogul, Esha Mitra, John Liu, Martin Goillandeau, Ross Adkin, Laura Sharman, Todd Symons, Aleena Fayaz, Deva Lee, Maureen Chowdhury, Adam Cancryn, Donald (2026-03-02). "Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-02.
  216. ↑ "Multiple Drones Strike Fuel Tank at Duqm Port in Oman". Qatar News Agency. 3 March 2026.
  217. ↑ "Another oil tanker hit by drone boat as Strait of Hormuz tensions rise". euronews (به انگلیسی). 2026-03-02. Retrieved 2026-03-03.
  218. ↑ "Drone hits fuel tank at Oman's Duqm port". Reuters. 3 March 2026.
  219. ↑ "Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (به انگلیسی). 2026-03-04. Retrieved 2026-03-05.
  220. ↑ Ali، Taz؛ Fulton، Adam؛ Ali (now)، Taz؛ Fulton (earlier)، Adam (۲۰۲۶-۰۳-۰۵). «Middle East crisis live: Israel launches fresh strikes on Tehran; Iran claims to have targeted Kurdish groups in Iraq» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  221. ↑ "Missile strike destroys 12,000-seat indoor arena at Tehran's Azadi complex". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-05. Retrieved 2026-03-05.
  222. ↑ Quillen, Urooba Jamal,Stephen. "Death toll rises as Israeli attacks continue across Iran and Lebanon". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-06.
  223. ↑ «سریلانکا کنترل یک ناو ایرانی را در دست گرفت». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۶.
  224. ↑ «سریلانکا ۲۰۸ خدمه کشتی جمهوری اسلامی را تخلیه کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۶.
  225. ↑ First, News. "Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew". english.newsfirst.lk (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-06. {{cite web}}: |نام= has generic name (help)
  226. ↑ Dautrich, Helen Regan, Paula Newton, Michael Rios, Aditi Sangal, Austin Culpepper, Nina Giraldo, Tamar Michaelis, Vasco Cotovio, Clarissa Ward, Nechirvan Mando, Mitchell McCluskey, Sharon Braithwaite, Max Saltman, Haley Britzky, Tori B. Powell, Maureen Chowdhury, Oren Liebermann, Samantha Waldenberg, Piper Hudspeth Blackburn, Adam Cancryn, Sarah Ferris, Annie Grayer, Matt Egan, John Towfighi, Thomas Bordeaux, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Sophie Tanno, Joseph Ataman, Alex Leeds Matthews, Soph Warnes, Rosa de Acosta, Rhyannon Bartlett-Imadegawa, Lou Robinson, Renée Rigdon, Yahya Salem, Jennifer Hansler, Zachary Cohen, Eyad Kourdi, Charbel Mallo, Nina Subkhanberdina, Sana Noor Haq, Alejandra Jaramillo, Zeena Saifi, Avery Schmitz, Mostafa Salem, Rebekah Riess, Charlotte Reck, Tala Alrajjal, Billy Stockwell, Kaanita Iyer, Logan Schiciano, Brian Stelter, Barbie Latza Nadeau, Chris Isidore, Leila Gharagozlou, Olesya Dmitracova, Eugenia Yosef, Jessie Yeung, Todd Symons, Antoinette Radford, Rhea Mogul, Laura Sharman, Yoonjung Seo, Karina Tsui, Will Ripley, Kareem El Damanhoury, Frederik Pleitgen, Ivan Watson, Yumi Asada, Katherine (2026-03-05). "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-06.
  227. ↑ Dautrich, Helen Regan, Paula Newton, Michael Rios, Aditi Sangal, Austin Culpepper, Nina Giraldo, Tamar Michaelis, Vasco Cotovio, Clarissa Ward, Nechirvan Mando, Mitchell McCluskey, Sharon Braithwaite, Max Saltman, Haley Britzky, Tori B. Powell, Maureen Chowdhury, Oren Liebermann, Samantha Waldenberg, Piper Hudspeth Blackburn, Adam Cancryn, Sarah Ferris, Annie Grayer, Matt Egan, John Towfighi, Thomas Bordeaux, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Sophie Tanno, Joseph Ataman, Alex Leeds Matthews, Soph Warnes, Rosa de Acosta, Rhyannon Bartlett-Imadegawa, Lou Robinson, Renée Rigdon, Yahya Salem, Jennifer Hansler, Zachary Cohen, Eyad Kourdi, Charbel Mallo, Nina Subkhanberdina, Sana Noor Haq, Alejandra Jaramillo, Zeena Saifi, Avery Schmitz, Mostafa Salem, Rebekah Riess, Charlotte Reck, Tala Alrajjal, Billy Stockwell, Kaanita Iyer, Logan Schiciano, Brian Stelter, Barbie Latza Nadeau, Chris Isidore, Leila Gharagozlou, Olesya Dmitracova, Eugenia Yosef, Jessie Yeung, Todd Symons, Antoinette Radford, Rhea Mogul, Laura Sharman, Yoonjung Seo, Karina Tsui, Will Ripley, Kareem El Damanhoury, Frederik Pleitgen, Ivan Watson, Yumi Asada, Katherine (2026-03-05). "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-06.
  228. ↑ News, A. B. C. "As Iran retaliates, largest US military base in Middle East hit by ballistic missile, Qatar says". ABC News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-05. {{cite web}}: |نام خانوادگی= has generic name (help)
  229. ↑ «Iran latest: UK PM Keir Starmer giving update on Middle East war». BBC News (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  230. ↑ "Live - Heavy US and Israeli strikes hit Tehran". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-06. Retrieved 2026-03-06.
  231. ↑ "Live - Heavy US and Israeli strikes hit Tehran". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-06. Retrieved 2026-03-06.
  232. ↑ «زنده - ارتش اسرائیل: پناهگاه زیرزمینی خامنه‌ای را که همچنان استفاده می‌شد، نابود کردیم». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۶.
  233. ↑ «ارزیابی‌های اولیه در اسرائیل: مقامات ارشد جمهوری اسلامی در پناهگاه تخریب شده بودند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۶.
  234. ↑ "Did Iraqi Kurds Launch Massive Ground Offensive Against Iran Regime? What We Know So Far". Times Now (به انگلیسی). 2026-03-05. Retrieved 2026-03-04.
  235. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :18 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  236. ↑ «11-Year-Old Child Dies; Four Family Members Undergoing Medical Evaluation After Shrapnel Incident». timeskuwait.com.
  237. ↑ News, A. B. C. "Qatar says Al Udeid Air Base hit by ballistic missile". ABC News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-05. {{cite web}}: |نام خانوادگی= has generic name (help)
  238. ↑ «Saudi Aramco's Ras Tanura target of attempted drone attack, defence ministry says». www.reuters.com.
  239. ↑ Reuters (۲۰۲۶-۰۳-۰۴). «Turkey says Iranian ballistic missile entered its airspace, shot down by NATO» (به انگلیسی). The Times of Israel. شاپا 0040-7909. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  240. ↑ Hubbard، Ben؛ Jakes، Lara؛ Schmitt، Eric؛ Nikounazar، Leily (۲۰۲۶-۰۳-۰۴). «NATO Air Defenses Shoot Down Iranian Missile Headed Toward Turkey» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  241. ↑ Papadopoulos، Kosta (۲۰۲۶-۰۳-۰۴). «America Evacuates Non-Essential Workers from Cyprus Greek City Times». Greek City Times (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  242. ↑ Chen، Eve. «Reconsider visiting this European country, State Department says». USA TODAY (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  243. ↑ admin (2026-03-04). "Italian frigate mission to Cyprus on the table at emergency meeting convened by Meloni". ProtoThema English (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-05.
  244. ↑ «حمله پهپادی به فرودگاه نخجوان؛ ستاد کل نیروهای مسلح ایران: تکذیب می‌کنیم، کار اسرائیل است». euronews. ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  245. ↑ "Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured - STATEMENT". Apa.az (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-05.
  246. ↑ "Live - Azerbaijan summons Iran ambassador after strike injures two in Nakhchivan". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-05. Retrieved 2026-03-05.
  247. ↑ «Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack». The Wall Street Journal (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  248. ↑ "Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [VIDEO/UPDATED]". Azernews.Az (به انگلیسی). 2026-03-05. Retrieved 2026-03-05.
  249. ↑ "President Aliyev: Iranian officials must provide an explanation to the Azerbaijani side, and an apology must be offered". News.az (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-05.
  250. ↑ "Live - Beaten to hell, Iran apologized: President Trump". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-07. Retrieved 2026-03-07.
  251. ↑ "Broad wave of strikes begins in Tehran, Isfahan, IDF says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-07. Retrieved 2026-03-07.
  252. ↑ «Iran continues attacks on Gulf states as UAE officials say Dubai resident killed by falling shrapnel - follow live». BBC News (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۳-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۷.
  253. ↑ "Israel renews assault on Lebanon after Netanyahu promises 'many surprises' in next phase of war". AP News (به انگلیسی). 2026-03-07. Retrieved 2026-03-10.
  254. ↑ Staff, Al Jazeera. "Iran oil facilities hit for first time as war with US-Israel enters day 9". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-10.
  255. ↑ Fulton، Adam؛ Marcos، Coral Murphy؛ Campbell، Lucy؛ Badshah، Nadeem؛ Ho، Vivian؛ Ali، Taz؛ Corlett، Eva (۲۰۲۶-۰۳-۰۷). «Tehran warns Europe to stay out of conflict or face 'retaliation' – as it happened» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۷.
  256. ↑ "Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know". Free Press Journal (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-07.
  257. ↑ Shelbourne، Mallory (۲۰۲۶-۰۳-۰۶). «USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises». USNI News (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۷.
  258. ↑ «Drone attack on foreign oil compound in Iraq's Basra sets Halliburton and KBR facilities ablaze». in-cyprus.philenews.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۳-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۷.
  259. ↑ «Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV». www.ndtv.com.
  260. ↑ Schneid, Rebecca; Jamalpour, Fatemeh (2026-03-08). "Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots". TIME (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-10.
  261. ↑ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۳-۰۸). «'Dark, like our future': Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran's oil depots bombed» [تاریک، مثل آینده‌مان: ایرانیان صحنه‌های فاجعه‌بار پس از بمباران انبارهای نفت تهران را توصیف می‌کنند.] (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  262. ↑ "Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf" [همزمان با موج جدید حملات ایران در خلیج فارس، برج شهر کویت در آتش سوخت]. The Independent (به انگلیسی). 2026-03-08. Retrieved 2026-03-10.
  263. ↑ "Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties'" [دو افسر وزارت کشور کویت «در حین انجام وظیفه» کشته شدند] (به انگلیسی). رویترز. March 8, 2026.
  264. ↑ Kelliher, Ted Regencia,Virginia Pietromarchi,Alma Milisic,Caolán Magee,Fiona (8 Mar 2026). "UK forces engage drone launched towards Iraq" [نیروهای بریتانیایی با پهپادی که به سمت عراق پرتاب شده بود، درگیر شدند.]. الجزیره (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-10.
  265. ↑ «اسدالله بادفر، رئیس بسیج ستاد کل نیروهای مسلح، در حملات اسرائیل و آمریکا کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  266. ↑ «Trump says Iran war will be over 'pretty quickly' but US hasn't 'won enough' yet». BBC News (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  267. ↑ "Live - Iran says it is not seeking ceasefire as Trump threatens 'death, fire and fury'". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-10. Retrieved 2026-03-10.
  268. ↑ "Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader". AP News (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-10.
  269. ↑ «شمار کشته‌شدگان حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل به ۱۲ نفر رسید». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  270. ↑ «اردوغان: هشدارهای صمیمانه به ایران مؤثر نبوده است». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  271. ↑ «استرالیا با درخواست پناهندگی ۵ بازیکن تیم ملی فوتبال زنان ایران موافقت کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  272. ↑ «فرار دسته‌جمعی ستارگان فوتبال زنان ایران زیر سایه تهدیدهای جمهوری اسلامی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  273. ↑ «تخریب مقر نظامی در صفادشت تهران». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  274. 1 2 «حمله ارتش اسرائیل به یک مجتمع زیرزمینی تسلیحاتی در دانشگاه «امام حسین» سپاه». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  275. ↑ «روایت شهروندان از حمله به مواضع حکومت در کیش و قشم». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  276. ↑ «انفجار یک شناور در بندر لنگه». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  277. ↑ «US hits minelaying ships in Iran after warning of 'intense' day of bombs». BBC News (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  278. ↑ «خبرگزاری فارس اختلال در ارائه خدمات آنلاین بانک ملی را تأیید کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  279. ↑ «خبرگزاری سپاه از اختلال در خدمات اینترنتی بانک سپه خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۰.
  280. ↑ «روز یازدهم جنگ؛ آمریکا از افت چشمگیر توان موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  281. ↑ «The Revolutionary Guard: We targeted the US military headquarters at Harir base in the Kurdistan region of Iraq». MTV Lebanon. ۱۰ مارس ۲۰۲۶.
  282. ↑ «حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به امارات». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  283. ↑ «روز یازدهم جنگ؛ آمریکا از افت چشمگیر توان موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
  284. ↑ «هدف قرار گرفتن ایست‌های بازرسی سپاه پاسداران و بسیج در شهرهای مختلف در حملات پهپادی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۲.
  285. 1 2 «در روز چهاردهم جنگ چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۳.
  286. ↑ «یک ایست‌بازرسی در جنوب تهران و دو کلانتری در خیابان آزادی، روز جمعه هدف قرار گرفتند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۳.
  287. ↑ «در روز چهاردهم جنگ چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۳.
  288. 1 2 «در روز چهاردهم جنگ چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۳.
  289. ↑ «Iran's new supreme leader wounded, likely disfigured, Hegseth says». www.reuters.com.
  290. ↑ «ورود غیرمستقیم کشورهای اروپایی به جنگ با جمهوری اسلامی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۶.
  291. ↑ «زنده - وزیر دفاع اسرائیل: علی لاریجانی کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۷.
  292. ↑ «وزیر دفاع اسرائیل: لاریجانی در قعر جهنم به خامنه‌ای ملحق شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۷.
  293. ↑ «سعار: برای سر لاریجانی ۱۰ میلیون دلار جایزه گذاشته بودند؛ ما این کار را رایگان انجام دادیم». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۷.
  294. ↑ فردا، رادیو (۲۰۲۶-۰۳-۲۳). «ترامپ: اگر تنگهٔ هرمز ظرف ۴۸ ساعت باز نشود، نیروگاه‌های ایران را نابود می‌کنیم». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۴.
  295. ↑ «تهدید ترامپ به حمله به نیروگاه‌های ایران در صورت باز نشدن تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۴.
  296. ↑ «TRT فارسی - مهلت ۴۸ ساعته ترامپ به ایران برای بازگشایی تنگه هرمز؛ تهدید به نابودی نیروگاه‌های برق». www.trtfarsi.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۴.
  297. ↑ Mar 23, Kurt Cobb-; 2026; Cdt, 3:00 Pm. "Are Markets Underestimating the Risk of a Prolonged Energy Crisis?". OilPrice.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-23.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: فهرست نویسندگان (link)
  298. 1 2 «حمله اسرائيل به سایت تحقیق و توسعه دانشگاه مالک اشتر». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  299. ↑ «حمله اسرائيل به سایت تحقیق و توسعه دانشگاه مالک اشتر». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  300. ↑ «ونس: کار را تمام می‌کنیم و به‌زودی از ایران خارج می‌شویم». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۹.
  301. ↑ "Treasury Targets Major Iranian Metals Companies and Foreign Subsidiaries and Sales Agents". U.S. Department of the Treasury (به انگلیسی). 2025-12-23. Retrieved 2026-03-29.
  302. 1 2 Fabian، Emanuel؛ Agencies؛ Staff، ToI (۲۰۲۶-۰۳-۲۷). «Israel bombs 2 IRGC-linked steel plants, 2 nuclear facilities as Iran vows revenge» (به انگلیسی). The Times of Israel. شاپا 0040-7909. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۹.
  303. ↑ "Iranian media: IRGC commander Hassan Hassan Zadeh was killed in Greater Tehran". MTV Lebanon (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-30.
  304. ↑ «کشته شدن فرمانده سپاه تهران در حمله هوایی». komalah.org. ۲۰۲۶-۰۳-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  305. ↑ سرکوبگران، مدیریت سایت (۲۰۲۶-۰۱-۱۸). «حسن حسن‌زاده فرمانده میدانی سرکوب در تهران». سرکوبگران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  306. ↑ Bordeaux, Brad Lendon, Isaac Yee, Thomas (2026-03-30). "Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-30.
  307. ↑ «آغاز حملات شبانه به نقاط مختلف ایران؛ ترامپ: در حال گفت‌و‌گوهای جدی با «حکومت جدید و منطقی‌تر» ایران هستیم». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  308. ↑ Fulton، Adam؛ Campbell، Lucy؛ Gecsoyler، Sammy؛ Ambrose، Tom؛ Lowe، Yohannes؛ Graham، Vicky؛ Campbell، Adam Fulton (now); Lucy؛ Graham (earlier)، Vicky (۲۰۲۶-۰۳-۳۰). «Middle East crisis live: Kuwait issues oil spill warning after tanker attacked in Dubai port» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  309. ↑ «Missile hits fuel tanker at Israel's Oil Refineries». Reuters.
  310. ↑ «سپاه شرکت‌های فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی آمریکایی را تهدید به حمله کرد». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۱.
  311. ↑ Maher, Katrina Samaan, Elise Hammond, Adam Pourahmadi, Hira Humayun, Maureen Chowdhury, Max Saltman, Jennifer Hansler, Jeremy Diamond, Mohammed Tawfeeq, Christopher Lamb, David Goldman, Aqeel Najim, Billy Stockwell, Nina Subkhanberdina, Matthew Chance, Benjamin Brown, Sharon Braithwaite, Eugenia Yosef, Catherine Nicholls, Charlotte Reck, Eyad Kourdi, Anna Chernova, Ivana Kottasová, Sophia Saifi, Lauren Kent, Issy Ronald, Simone McCarthy, Sana Noor Haq, Aileen Graef, Michael Williams, Jordan Valinsky, Alayna Treene, Kaanita Iyer, Antonia Mortensen, Lauren Said-Moorhouse, Nadeen Ebrahim, Matt Egan, Todd Symons, Mustafa Qadri, Leila Gharagozlou, Olesya Dmitracova, Brian Stelter, Chris Lau, Ally Barnard, Brad Lendon, Lex Harvey, Ivan Watson, Zulfaqar Samra, Teele Rebane, John Liu, Yoonjung Seo, Mitchell McCluskey, Kristie Lu Stout, Jessie Yeung, Kit (2026-03-31). "Live updates: US gas hits $4 as Trump tells other nations to 'go get your own oil'". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-04-01.
  312. ↑ ایران، عصر (۲۰۲۶-۰۴-۰۱). «جنگ روز 33 : ادعای ترامپ: حتی اگر توافقی صورت نگیرد به جنگ خاتمه خواهیم داد/ حمله هوایی به به فولاد مبارکه اصفهان/ گاردین: ترامپ در جنگ با ایران شکست خورده است». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  313. ↑ «زنده - سفارت سابق آمریکا در تهران بمباران شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  314. ↑ «زنده - سفارت سابق آمریکا در تهران بمباران شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  315. ↑ ایران، عصر (۲۰۲۶-۰۴-۰۱). «حمله آمریکایی ـ صهیونی به کشتی‌سازی اروندان». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  316. ↑ «رادار اداره‌کل هواشناسی خوزستان مورد هدف موشکی و پهپادی دشمن صهیونیستی قرار گرفت». خبرگزاری ایلنا. ۲۰۲۶-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  317. ↑ «حمله موشکی و پهپادی دشمن به رادار هواشناسی خوزستان». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۲۶-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۱.
  318. ↑ ایران، عصر (۲۰۲۶-۰۴-۰۲). «پل B1 کرج پس از حمله (عکس)». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۲.
  319. ↑ ایران، عصر (۲۰۲۶-۰۴-۰۲). «8 شهید و 95 مجروح در دو حمله به پل B۱ کرج». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۲.
  320. ↑ «حمله به انستیتو پاستور و هشدار گرد و غبار آلوده در اطراف آن». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۲.
  321. 1 2 «واکنش‌ها به تهدید دونالد ترامپ به بازگرداندن ایران «به عصر حجر»». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۴-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۲.
  322. ↑ «تأیید سرنگونی جنگنده آمریکایی توسط پدافند ایران/ عملیات جست‌وجو و نجات دو خلبان از سوی آمریکا». اعتمادآنلاین. ۲۰۲۶-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۸.
  323. ↑ «تأیید سرنگونی جنگنده آمریکایی توسط پدافند ایران/ عملیات جست‌وجو و نجات دو خلبان از سوی آمریکا». اعتمادآنلاین. ۲۰۲۶-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۸.
  324. ↑ Helmore، Edward (۲۰۲۶-۰۴-۰۵). «A timeline of the two US military jets shot down by Iran forces» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۸.
  325. ↑ «U.S. rescues missing airman from Iranian mountains after fighter jet was shot down» (به انگلیسی). The Washington Post. ۲۰۲۶-۰۴-۰۵. شاپا 0190-8286. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۸.
  326. ↑ Sophie Brams, Filip Timotija (۲۰۲۶-۰۴-۰۳). «2 US helicopters hit during recovery efforts in Iran» (به انگلیسی). The Hill. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۸.
  327. ↑ https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news
  328. ↑ "Update from Shirin Hakim". The New York Times (به انگلیسی). 4 April 2026. ISSN 0362-4331. Retrieved 4 April 2026.
  329. ↑ "WATCH: IDF confirms Iranian missile fragments hit near Kirya, multiple cars ablaze in Ramat Gan". The Jerusalem Post (به انگلیسی). 4 April 2026. Retrieved 4 April 2026.
  330. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام wso-recovered وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  331. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام aviationist-wso-rescue وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  332. 1 2 Jaffe, Eric SchmittHelene CooperGreg; Schmitt, Julian E. BarnesEric; Cooper, Helene; Washington, Greg Jaffe cover the Pentagon Julian E. Barnes covers national security They all reported from (2026-04-05). "U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2026-04-05.
  333. 1 2 "Second airman in F-15E that was shot down over Iran rescued safely, U.S. officials say". NBC News (به انگلیسی). 2026-04-05. Retrieved 2026-04-05.
  334. ↑ فردا، رادیو (۲۰۲۶-۰۴-۰۵). «حمله به مجتمع‌های پتروشیمی در ماهشهر و بندر امام؛ نتانیاهو: کار اسرائیل بود». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۵.
  335. 1 2 www.iranintl.com https://www.iranintl.com/fa/liveblog/iran-war-april6. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۶. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  336. ↑ «رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در حمله اسرائیل کشته شد». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۶.
  337. 1 2 «ایران اینترنشنال». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۶.
  338. ↑ «Trump calls Iranians 'animals' as peace ceasefire deals fail». USA TODAY (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۷.
  339. ↑ «Trump threats against civilian targets put military in legal, moral quandary» (به انگلیسی). The Washington Post. ۲۰۲۶-۰۴-۰۷. شاپا 0190-8286. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۷.
  340. ↑ Harb, Ali. "Trump on Iran: 'A whole civilisation will die tonight'". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2026-04-07.
  341. ↑ Campbell، Lucy؛ Ambrose، Tom؛ Ho، Vivian؛ Fulton، Adam؛ Ambrose، Lucy Campbell (now); Tom؛ Fulton (earlier)، Adam (۲۰۲۶-۰۴-۰۷). «UN chief decries 'incendiary rhetoric' after Trump ramps up threats against Iran as deal deadline looms – Middle East crisis live» (به انگلیسی). the Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۷.
  342. ↑ "ترامپ: امشب «یک تمدن» از بین خواهد رفت". Anadolu (به ترکی استانبولی). 2026-04-07. Retrieved 2026-04-07.
  343. ↑ «Trump says a 'whole civilization will die tonight': Iran war live updates». USA TODAY (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۴-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۷.
  344. ↑ «نتانیاهو نقش اسرائیل در حمله به تاسیسات راه آهن ایران را تایید کرد». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۷.
  345. ↑ "Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks". NBC News. 7 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  346. 1 2 Wendler, Jacob; McLeary, Paul (7 April 2026). "Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline". Politico (به انگلیسی). Retrieved 8 April 2026.
  347. ↑ "What we know about the US and Iran's ceasefire deal". BBC News (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  348. ↑ "Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports". Reuters. 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  349. ↑ "S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce". Al Jazeera English (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  350. ↑ "Trump says Lebanon not included in US-Iran ceasefire amid Israeli assault". Al Jazeera English (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  351. ↑ Brennan, David; Haworth, Jon; El-Bawab, Nadine (9 April 2026). "Iran live updates: Iran says Hormuz is open to all ships that coordinate with Tehran". ABC. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu said there is not a ceasefire in Lebanon in a recorded statement Thursday, saying strikes on Lebanon will resume.
  352. ↑ "Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon'". Al Jazeera English (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  353. ↑ "Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say". Reuters (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  354. ↑ Krisi, Ron (8 April 2026). "IDF: We launched Operation 'Eternal Darkness' in Lebanon; working assumption - fighting with Iran will resume". Ynet (به انگلیسی). Retrieved 8 April 2026.
  355. ↑ https://www.arabnews.com/node/2639476/middle-east
  356. ↑ "Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire". Al Jazeera (به انگلیسی). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  357. ↑ "Iran's IRGC warns of 'regret-inducing response' if attacks on Lebanon continue - state media". BBC News. 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  358. ↑ Alvarez, Artur (8 April 2026). "Irã ameaça romper cessar-fogo se Israel continuar atacando o Líbano". G1 (به پرتغالی).
  359. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  360. ↑ "Trump says U.S. forces are 'clearing' Strait of Hormuz". The Hindu (به انگلیسی). Reuters. 11 April 2026. ISSN 0971-751X. Retrieved 11 April 2026.
  361. ↑ Alam, Majid (April 11, 2026). "US military ship turns back from Hormuz route after Iran's 30-min warning". Hindustan Times (به انگلیسی).
  362. ↑ "U.S. Warships Transit Hormuz as U.S. -Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks". The Wall Street Journal (به انگلیسی). April 11, 2026.
  363. ↑ Ravid, Barak (April 11, 2026). "U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began". Axios (به انگلیسی).
  364. ↑ "US military 'setting conditions' to clear mines from Strait of Hormuz". Reuters. April 11, 2026.
  365. ↑ "No Deal: U.S. -Iran peace talks in Islamabad collapse". NPR News (به انگلیسی). April 12, 2026.
  366. ↑ "Trump says he 'doesn't care' if Iran returns to peace talks after Islamabad negotiations collapse". The Independent. 13 April 2026.
  367. ↑ "Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz and intercept ships that paid tolls to Iran". CBS News (به انگلیسی). 2026-04-12. Retrieved 2026-04-12.
  368. ↑ "Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal". The Washington Post (به انگلیسی). 2026-04-12. ISSN 0190-8286. Retrieved 2026-04-13.
  369. ↑ "Update by Parin Behrooz". The New York Times (به انگلیسی). 2026-04-12. ISSN 0362-4331. Retrieved 2026-04-12.
  370. ↑ null (۲۰۲۶-۰۲-۲۸). «Update from Tyler Pager» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.
  371. ↑ Treene, Samantha Waldenberg, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Eugenia Yosef, Oren Liebermann, Zachary Cohen, Satish Cheney, Kit Maher, Todd Symons, Isaac Yee, Teele Rebane, Alayna (2026-02-28). "Trump says military campaign is "massive and ongoing"". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  372. 1 2 Ebrahim, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen (28 February 2026). "Trump says military campaign is "massive and ongoing"". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  373. ↑ Treene, Samantha Waldenberg, Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Eugenia Yosef, Oren Liebermann, Zachary Cohen, Satish Cheney, Kit Maher, Todd Symons, Isaac Yee, Teele Rebane, Alayna (2026-02-28). "Trump confirms in video message that military campaign in Iran has begun". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  374. ↑ "Trump urges Iran's IRGC to lay down arms, warns of "certain death"". Apa.az (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-28.
  375. ↑ «Iran Vows to Avenge Khamenei's Death; Tehran Struck By New Explosions: Live Updates». The Wall Street Journal (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۱.
  376. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :16 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  377. ↑ «دونالد ترامپ: میهن‌پرستان ایرانی از این لحظه استفاده کنند و کشورشان را پس بگیرند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  378. ↑ «Iran decries attacks, vows response as it appeals to Security Council». www.iranintl.com. 28 February 2026.. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  379. ↑ «"US AND ISRAEL ATTACK IRAN; TEHRAN FIRES BACK, EXPLOSIONS ACROSS REGION». Al Jazeera. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  380. 1 2 «واکنش‌ها به ظریف درباره پیشنهادش برای پایان جنگ؛ «سه روز فرصت دارد بگوید غلط کردم»». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۴-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۵.
  381. ↑ "Video: Iranians laugh as they witness airstrikes". Iran International (به انگلیسی). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  382. ↑ «US-Israeli attack triggers fear and panic in Iran». www.reuters.com.
  383. ↑ «Panic in the streets, but relief for some: The mood in Iran». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.
  384. ↑ «"U.S. -Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow». The New York Times. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  385. ↑ «Gas Lines, Protests, And Heavy Traffic In Tehran After US And Israeli Strikes». Radio Free Europe. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  386. ↑ «Photos: Anti-US protest in Tehran». Al Jazeera English. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  387. ↑ "Iranians in Switzerland rally against the Islamic Republic". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  388. ↑ "Rally in Sweden calls for 'regime change in Iran". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  389. ↑ «Iran's supreme leader killed in Israeli-U.S. missile strikes». www.cbc.ca.
  390. ↑ "Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets". Iran International. 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026. {{cite web}}: line feed character in |title= at position 7 (help)
  391. ↑ "Iran's Prince Reza Pahlavi says "this is our chance" after Khamenei's death - CBS News" (به انگلیسی). CBS News. 1 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  392. ↑ "'Remain near shelters, avoid non-essential travel': India warns citizens in Israel after Tehran attack". The Indian Express (به انگلیسی). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  393. ↑ Al-Samarraie, Jawad (28 February 2026). "URGENT: Iraqi aiarspace closed following joint U.S. -Israeli strikes on Iran". Iraqi News (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  394. ↑ «وزرای خارجه اتحادیه اروپا از حمایت از تغییر رژیم در ایران خودداری کردند». euronews. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۲.
  395. ↑ Pager، Julian E. BarnesTyler؛ Washington، Eric SchmittReporting from (۲۰۲۶-۰۳-۲۴). «Saudi Leader Is Said to Push Trump to Continue Iran War in Recent Calls» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۵.
  396. ↑ Stewart, Phil; Hafezi, Parisa; Rose, Emily; Mills, Andrew (2026-02-28). "Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says". Reuters. Retrieved 2026-02-28.
  397. ↑ Rahman, Rema (2026-02-28). "Iranian president, supreme leader believed to be alive after US attack". The Hill.
  398. ↑ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
  399. ↑ "Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says". BBC (به انگلیسی). February 28, 2026. Retrieved February 28, 2026.
  400. ↑ "Iranian state media say country's supreme leader is dead". AP News (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  401. 1 2 3 4 5 https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود
  402. ↑ «علی لاریجانی که بود؟ دفاع تمام‌عیار سیاست‌های جمهوری اسلامی و مخالفت با احمدی‌نژاد». BBC News دری. ۲۰۲۶-۰۳-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  403. ↑ دوستدار، نعیمه (۲۰۲۶-۰۳-۱۸). «کشته‌شدن اسماعیل خطیب؛ حذف نقطه اتصال دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی چه معنایی دارد؟». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  404. ↑ «IranWire – Scheduled Maintenance». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  405. ↑ «علی‌محمد نائینی، سخنگوی سپاه پاسداران کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  406. ↑ «رسانه‌های اسرائیلی: علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  407. ↑ Fabian, Emanuel (26 March 2026). "IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy's intel chief and rest of the Navy leadership" – via www.timesofisrael.com.
  408. ↑ «رییس بسیج ستاد کل نیروهای مسلح کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  409. ↑ «غلامرضا سلیمانی، فرمانده بسیج که توسط اسرائیل کشته شد، کیست؟». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  410. ↑ «اسماعیل احمدی، مسئول اطلاعات سازمان بسیج کشته شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  411. ↑ «» غلامرضا رضاییان «رئیس سازمان اطلاعات فراجا به شهادت رسید». ابنا۲۴. ۱ مارس ۲۰۲۶.
  412. ↑ "Iranian media: IRGC commander Hassan Hassan Zadeh was killed in Greater Tehran". MTV Lebanon (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-30.
  413. ↑ staff، Los Angeles Times (۲۰۲۶-۰۳-۰۱). «Trump justifies Iran attack as Democrats raise doubt». Los Angeles Times (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  414. ↑ "Gauging the Impact of U.S.-Israeli Strikes on Iran | Council on Foreign Relations". www.cfr.org (به انگلیسی). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-30.
  415. ↑ Editor، Joe Walsh Senior؛ Forbes، Politics Joe Walsh is a senior editor for digital politics at CBS News Joe previously covered breaking news for؛ Walsh، local news in Boston Read Full Bio Joe؛ editor، Tucker Reals Editor Tucker Reals is CBSNews com's foreign؛ since 2006، based in the CBS News London bureau He has worked for CBS News؛ Washington، prior to which he worked for The Associated Press in؛ D.C.؛ Reals، London Read Full Bio Tucker (۲۰۲۶-۰۳-۰۱). «U.S. and Israel launch another round of strikes on Iran following Khamenei's killing». www.cbsnews.com (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  416. 1 2 «IranWire – Scheduled Maintenance». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۳۰.
  417. ↑ «Iran International». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۱۲.
  418. ↑ «Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran». Al Jazeera. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  419. ↑ «"Death toll at girls' school hit in strike rises to 148». ۱ مارس ۲۰۲۶.
  420. ↑ «Analysis suggests US behind school strike that killed at least 165: Report». Al Jazeera. ۴ مارس ۲۰۲۶.
  421. ↑ https://aje.news/wwomw4?update=4353612
  422. ↑ https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people
  423. ↑ https://www.corriere.it/esteri/diretta-live/26_febbraio_28/iran-usa-news-diretta-1.shtml
  424. ↑ Kurdistan24 (28 February 2026). "Israel Begins Attacks on Iran, Explosions Reported in Tehran Amid Preemptive Strike Declaration". Israel Begins Attacks on Iran, Explosions Reported in Tehran Amid Preemptive Strike Declaration (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  425. ↑ Liptak, Nadeen Ebrahim, Oren Liebermann, Tal Shalev, Eugenia Yosef, Jeremy Diamond, Kevin (28 February 2026). "Israel closes airspace after strikes on Iran". CNN (به انگلیسی). Retrieved 28 February 2026.
  426. ↑ Boxerman, Aaron; Fassihi, Farnaz; Bergman, Ronen; Cooper, Helene (28 February 2026). "U.S. and Israel Strike Iran: Live Updates". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  427. ↑ «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد». Zoomit. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
  428. ↑ «افت ترافیک اینترنت بین‌الملل کشور به یک درصد». Zoomit. ۱ مارس ۲۰۲۶.
  429. ↑ https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657
  430. ↑ Guilfoil, Kyla (28 February 2026). "Ayatollah Ali Khamenei is dead, Iranian media confirms". NBC News. Retrieved 1 March 2026.
  431. ↑ "Iran Confirms Khamenei Killed In US-Israel Strikes, Announces 40-Day Mourning". News18. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  432. ↑ "Ayatollah Ali Khamenei: Supreme leader dead, Iran TV confirms as 40-day mourning declared". Gulf News. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  433. ↑ «Mojtaba Khamenei is uniting Iran against Trump – but he may not be alive». www.telegraph.co.uk.
  434. ↑ «Iran's new supreme leader wounded, likely disfigured, Hegseth says». www.reuters.com.
  435. ↑ parsi.euronews.com https://parsi.euronews.com/2026/03/16/al-jarida-claim-mojtaba-khamenei-secretly-transported-russia-medical-treatment-2026. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۰. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  436. ↑ Smith، Helena (۲۰۲۶-۰۳-۱۱). «Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran's Cyprus ambassador confirms» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۲.
  437. ↑ Habibinia، Omid (۲۰۲۶-۰۳-۱۲). «Errors in Mojtaba Khamenei's First Message Dictated by IRGC Raise Questions About His Condition». The Media Line (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۳.
  438. ↑ "Iran's unseen new leader issues first message in writing". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-12. Retrieved 2026-03-13.
  439. 1 2 «A look at who holds the reins of power in Iran since the country's top leaders were killed» (به انگلیسی). The Washington Post. ۲۰۲۶-۰۳-۲۰. شاپا 0190-8286. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۳.
  440. ↑ «ایران اینترنشنال». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۳.
  441. ↑ "Iran military units acting independently, Foreign Minister says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-01. Retrieved 2026-03-02.
  442. 1 2 3 "Conscripts say commanders abandoned them in bases after Khamenei's killing". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-03-06. Retrieved 2026-03-30.
  443. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :3 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  444. 1 2 3 4 "2026 defection and desertion of Iranian security forces: Difference between revisions - Wikipedia". en.wikipedia.org (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-12.
  445. ↑ Visegrad24 (2026-03-12). "The Beginning of the End for Iran's Regime?". Visegrad24 (به انگلیسی). Retrieved 2026-03-13.
  446. ↑ بهرنگ، کامیار (۲۰۲۶-۰۴-۰۱). «پایان جمهوری اسلامی، آغاز حکومت متزلزل پاسداران». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۵.
  447. ↑ «شکاف میان پزشکیان و وحیدی دربارهٔ مدیریت جنگ و پیامدهای اقتصادی آن شدت گرفته است». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۹.
  448. ↑ Luca Bindelli (March 2, 2026). "US-Israel-Iran conflict: macroeconomic and investment scenarios". Lombard Odier. Retrieved March 2, 2026.
  449. ↑ Editor2، كتبه (۲۰۲۶-۰۳-۲۰). «تأثیر جنگ بر اقتصاد ایران به سوی فروپاشی پیش می‌رود». https://variran.com/. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۹. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  450. ↑ «Iran's shattered economy means any success in war may be fleeting». reuters.com.
  451. ↑ «اقتصاد ایران در سایه جنگ؛ اینترنت خاموش و بازارهای نیمه‌تعطیل». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۹.
  452. ↑ Editor2، كتبه (۲۰۲۶-۰۳-۲۰). «تأثیر جنگ بر اقتصاد ایران به سوی فروپاشی پیش می‌رود». https://variran.com/. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۹. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  453. ↑ «اقتصاد ایران در سایه جنگ؛ اینترنت خاموش و بازارهای نیمه‌تعطیل». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۰۹.
  454. ↑ «هشدار بانک مرکزی به پزشکیان درباره فروپاشی اقتصادی: تورم ۱۸۰ درصدی در راه است». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۴-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۴-۱۳.
  455. ↑ «گزارش رسانه‌های بین‌المللی از رایزنی آمریکا با گروه‌های کرد دربارهٔ سناریوهای احتمالی در ایران». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  456. ↑ «دونالد ترامپ: از عملیات نظامی کردها در ایران حمایت می‌کنم». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  457. ↑ «اورشلیم پست: احزاب کُرد دربارهٔ حمله به نیروهای امنیتی در ایران با آمریکا مشورت کرده‌اند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۵.
  458. ↑ «Kurds backed by Mossad, CIA could lead next phase of war in Iran». Axios. ۵ مارس ۲۰۲۶.
  459. ↑ «Kurdish dissident groups say they are preparing to join the fight against Iran with US support». Halifax City News. ۴ مارس ۲۰۲۶.
  460. ↑ «Kurds backed by Mossad, CIA could lead next phase of war in Iran». Axios. ۵ مارس ۲۰۲۶.
  461. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  462. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  463. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام BBC Tehran response وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  464. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  465. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام bbc6april وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  466. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  467. ↑ Gol, Giar (2026-04-08). "«تنگه هرمز»، سلاحی بازدارنده تر از بمب هسته‌ای". BBC News فارسی. Retrieved 2026-04-11.
  468. ↑ Landay, Jonathan; Banco, Erin; Stewart, Phil (3 April 2026). "US intelligence warns Iran unlikely to ease Hormuz Strait chokehold soon, sources say". Reuters. Retrieved 4 April 2026.
  469. ↑ McCoy, Alfred W. (2026-03-21). "How the Iran War Gave Trump His Very Own Suez Crisis". Inkstick (به انگلیسی). Retrieved 2026-04-11.
  470. ↑ James, Harold (2026-03-30). "Donald Trump's Suez moment". The Japan Times (به انگلیسی). Retrieved 2026-04-11.
  471. ↑ Tharoor, Ishaan (2026-03-30). "Trump, Iran, and the Shadow of Suez". The New Yorker (به انگلیسی). ISSN 0028-792X. Retrieved 2026-04-11.
  472. ↑ Gardner, Frank (April 9, 2026). "Trump tells Iran to negotiate as Vance heads to Pakistan for peace talks". BBC News (به انگلیسی). Retrieved 2026-04-11.
  473. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  474. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  475. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  476. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام JustSecurity2April وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  477. ↑ "Trump says 'a whole civilization will die' as Iran freezes talks". The Washington Post (به انگلیسی). 7 April 2026. ISSN 0190-8286. Retrieved 7 April 2026.
  478. ↑ "What international law says about Trump's threats to bomb Iran's bridges and power plants". PBS News (به انگلیسی). 6 April 2026. Retrieved 7 April 2026.
  479. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام sbs1march وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  480. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  481. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  482. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  483. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  484. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  485. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  486. ↑ The International Military Tribunal for Germany (1946), "Judgment of the International Military Tribunal for the Trial of German Major War Criminals: The Nazi Regime in Germany", The Avalon Project, Yale University
  487. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  488. ↑ Chaisse, Julien (9 March 2026). "What crises in Iran, Panama, Venezuela and Greenland have in common". South China Morning Post. Retrieved 27 March 2026.
  489. ↑ Tait, Robert (1 March 2026). "Trump's current war on Iran picks up where a longstanding enmity left off". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 16 March 2026.
  490. ↑ Martin, Peter; Martin, Eric (1 March 2026). "Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power". Bloomberg News. 'Trump is clearly an imperialist president. He's clearly someone who is infatuated with his own power in terms of being able to deploy our military,' New Jersey Democratic Senator Andy Kim said
  491. ↑ "Mission accomplished? The 2003 boast that haunts today's Iran conflict". BBC News (به انگلیسی). 13 March 2026. Retrieved 16 March 2026.
  492. ↑ Jaffe, Greg; Dias, Elizabeth (20 March 2026). "Hegseth Invokes Divine Purpose to Justify Military Might". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 20 March 2026.
  493. ↑ Shamim, Sarah. "Why are the US and Israel framing the ongoing conflict as a religious war?". Al Jazeera English (به انگلیسی). Retrieved 20 March 2026.
  494. ↑ Ramirez, Marc (5 March 2026). "Faith and the Middle East: How religion could fuel a wider war". USA Today (به انگلیسی). Retrieved 20 March 2026.
  495. ↑ "Great Power Spillover from the Iran War: Implications for China, Russia, Turkey, and Europe". The Washington Institute (به انگلیسی). Retrieved 18 March 2026.
  496. ↑ "Iran conflict and China: How it is unsettling Beijing and its ambitions". BBC News (به انگلیسی). 5 March 2026. Retrieved 18 March 2026.
  497. ↑ Leahy, Joe; White, Edward; Lewis, Leo; Tudor, Daniel (24 March 2026). "China's leaders hunt for strategic gains from US quagmire in Iran". Financial Times.
  498. ↑ Brown, Bridget; Belanger, Lorian; Hannon, Brian P. D. "Live updates: Iran receives 15-point US ceasefire proposal from Trump administration, Pakistan officials say". Associated Press (به انگلیسی). Retrieved 25 March 2026.
  499. ↑ Ali, Faisal; Sharma, Yashraj. "Pakistan shares US demands with Tehran as attacks continue across Iran". Al Jazeera English (به انگلیسی). Retrieved 25 March 2026.
  500. ↑ "Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East". The Washington Post (به انگلیسی). 25 March 2026. ISSN 0190-8286. Retrieved 25 March 2026.
  501. ↑ "US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan". BBC News. 25 March 2026. Retrieved 25 March 2026.
  502. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  503. ↑ خطای لوآ در پودمان:Cite در خط 60: attempt to call field '_citation' (a nil value).
  504. ↑ "Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks". NBC News. 7 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  505. ↑ "US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations". www.bbc.com (به انگلیسی). 2026-04-10. Retrieved 2026-04-11.
  506. ↑ "Key takeaways from Vance's remarks". BBC News. Retrieved 12 April 2026.

پیوند به بیرون

برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=جنگ_آمریکا_و_اسرائیل_با_ایران&oldid=43691605»