وڪيميڊيا ڪامنز - وڪيپيڊيا

وڪيميڊيا ڪامنز

وڪيميڊيا ڪامنز جو مکيه صفحو (2024)
ويب سائيٽ جو قسم	ميڊيا ذخيرو
قيام	سيپٽمبر 7, 2004؛ 21 سال اَڳُ (2004-09-07)
مرڪزي دفتر
مالڪ	وڪيميڊيا فائونڊيشن
ٺاهيندڙ	وڪيميڊيا تحريڪ
ويب سائيٽ	commons.wikimedia.org
تجارتي	نه
رجسٽريشن	اختياري (فائيل اپلوڊ ڪرڻ لاءِ ضروري)
موجوده حيثيت	فعال
مواد جو لائسنس	کليل

وڪيميڊيا ڪامنز يا وڪيمیڊيا العام (انگريزي ٻولي: Wikimedia Commons) تصويرن، آوازن ۽ ٻين ملٽي ميڊيا  جي آنلائن ذخيرو آهي۔  هي ویڪيميڊيا فائونڊيشن جو هڪ منصوبو آهي جنهن جي وسيلي هتي  چاڙهيا (Upload) ويندڙ ملٽي ميڊيا فائيلن کي وڪيپيڊيا جي تمام منصوبن، جيئن وڪيپيڊيا، ویڪي ڪتاب، ویڪي اخبار وغيره ۾ سَوِلائيءَ سان استعمال ڪري سگھجي ٿو۔ هتي موجود مواد وڪيپيڊيا جي آئين جي تحت ڪُل حقَ کان آزاد آهي ۽ ان کي آف لائن استعمال جي لاء ڊائون لوڊ (Download) به ڪري سگھجي ٿو۔ هن ذخيري ۾ پنج ملين کان وڌيڪ فائيلن تي شامل مواد موجود آهي۔ هنن سمورين ويب سائيٽن کي ميڊيا وڪي سافٽويئر وسيلي ٽيڪنيڪل سهائتا ملندي آهي وڪيميڊيا ڪامنز، جنهن کي وڪي ڪامنز يا سادي لفظن ۾ ڪامنز پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ وڪي بنياد تي ٺهيل ڊجيٽل لائبريري آهي، جتي آزاد استعمال لائق تصويرون، آواز، وڊيو ۽ ٻيو ميڊيا مواد موجود آهي.^[1] هي وڪيميڊيا فائونڊيشن جو هڪ منصوبو آهي. وڪيميڊيا ڪامنز مان فائيلون سڀني وڪيميڊيا منصوبن ۾ استعمال ڪري سگهجن ٿيون^[2]، سڀني ٻولين ۾، جن ۾ وڪيپيڊيا، وڪي وويج، وڪي ذريعو، وڪي قول، وڪي لغت، وڪي نيوز، وڪي ڪتاب ۽ وڪي جنسون شامل آهن، ۽ انهن کي ٻاهرين استعمال لاءِ پڻ ڊائونلوڊ ڪري سگهجي ٿو. نومبر 2025 تائين هن ذخيره ۾ 13 ڪروڙ کان وڌيڪ آزاد استعمال لائق ميڊيا فائيل موجود آهن، جيڪي رجسٽرڊ رضاڪارن پاران سنڀاليا ۽ ترميم ڪيا وڃن ٿا.^[3]

هن منصوبي جو تصور مارچ 2004ع ۾ ايريڪ مولر طرفان پيش ڪيو ويو^[4] ۽ وڪيميڊيا ڪامنز 7 سيپٽمبر 2004ع تي شروع ڪيو ويو.^[5][6] جولاءِ 2013ع ۾ ڪامنز تي ترميمن جو انگ 100,000,000 تائين پهچي ويو.^[7] 2018ع ۾ هن سائيٽ تي 3-ڊي ماڊل ايس ٽي ايل فارميٽ ۾ اپلوڊ ڪرڻ ممڪن بڻيو. ڪامنز تي اپلوڊ ٿيندڙ پهرين ماڊلن مان هڪ اللات جو شير جي مجسمي جي ٻيهر تعمير هئي، جيڪا پالميرا، شام ۾ موجود هئي ۽ 2015ع ۾ داعش جي ويڙهاڪن پاران سخت نقصان پهچايو ويو هو.^[8] ڪيترين مشهور ادارن پڻ ڪامنز تي پنهنجا فائيل اپلوڊ ڪيا آهن. 2012ع ۾ نيشنل آرڪائيوز اينڊ ريڪارڊز ايڊمنسٽريشن پنهنجي ذخيرن مان 100,000 ڊجيٽل تصويرون اپلوڊ ڪيون.^[9] 2020ع ۾ ڊجيٽل پبلڪ لائبريري آف امريڪا (ڊي پي ايل اي) پنهنجا مجموعا ڪامنز تي اپلوڊ ڪرڻ شروع ڪيا.^[10] 2022ع ۾ ڊي پي ايل اي ٻه ملين کان وڌيڪ فائيل اپلوڊ ڪيا.^[11] ساڳي طرح يورپانا، جيڪو يورپي ثقافتي ورثي کي گڏ ڪندڙ هڪ ويب سائيٽ آهي، پنهنجون ڊجيٽل تصويرون ڪامنز ذريعي شيئر ڪري ٿو.^[12]

وڪيميڊيا ڪامنز جو اعلانيل مقصد هڪ اهڙو ميڊيا فائيل ذخيرو مهيا ڪرڻ آهي، "جيڪو عوامي ملڪيت ۽ آزاد لائسنس هيٺ تعليمي ميڊيا مواد سڀني لاءِ دستياب بڻائي، ۽ جيڪو وڪيميڊيا فائونڊيشن جي مختلف منصوبن لاءِ گڏيل ذخيرو طور ڪم ڪري."^[13] گهڻا وڪيميڊيا منصوبا اڃا تائين مقامي اپلوڊ جي اجازت ڏين ٿا، جيڪي ٻين منصوبن يا ٻولين ۾ نظر نٿا اچن، پر هي اختيار بنيادي طور اهڙي مواد لاءِ رکيو ويو آهي (جهڙوڪ منصفاڻي استعمال وارو مواد) جنهن جي اجازت مقامي منصوبي جون پاليسيون ڏين ٿيون، پر جيڪو ڪامنز جي حقِ تصنيف پاليسي موجب قبول نه هوندو. انهيءَ سبب وڪيميڊيا ڪامنز حقِ تصنيف جي ڀڃڪڙي ڪندڙ مواد کي حذف ڪري ٿو ۽ ڪوشش ڪري ٿو ته صرف آزاد لائسنس يافته ميڊيا ميزباني ڪري، جهڙوڪ ڪريئيٽو ڪامنز انتساب ۽ انتساب/ساڳئي شيئر لائسنس هيٺ مواد،^[14] ٻيو آزاد مواد ۽ آزاد سافٽويئر لائسنس، ۽ عوامي ملڪيت وارو ميڊيا.

هن سائيٽ تي وڏي مقدار ۾ غير پيشه ور فحش مواد ميزباني ڪرڻ بابت تنقيد ڪئي وئي آهي، جيڪو گهڻو ڪري نمائش پسندي سان لاڳاپيل ماڻهن طرفان ذاتي تسڪين لاءِ اپلوڊ ڪيو ويندو آهي، ۽ جن کي همدرد منتظمين جي سهولت حاصل هوندي آهي.^[15] 2012ع ۾ بز فيڊ وڪيميڊيا ڪامنز کي "انساني عضوي تناسل سان ڀريل" قرار ڏنو.^[16] 2010ع ۾ وڪيپيڊيا جي هم باني ليري سينگر وڪيميڊيا ڪامنز بابت ايف بي آءِ کي رپورٽ ڪئي، ڇاڪاڻ⁠ته هتي ٻارن جون جنسي نوعيت واريون تصويرون، جن کي "لوليڪون" سڏيو ويندو آهي، ميزباني ڪيون ويون هيون. جڏهن هي معاملو ميڊيا ۾ سامهون آيو، ته جمي ويلز، جيڪو وڪيميڊيا فائونڊيشن جو باني آهي ۽ جيڪو ڪامنز جي ميزباني ڪري ٿو، پنهنجي منتظم حيثيت استعمال ڪندي ڪامنز برادري سان بغير بحث جي ڪيترين تصويرن کي حذف ڪيو. ڪامنز برادري جي ردعمل کان پوءِ ويلز رضاکارانه طور ڪجهه اعليٰ درجي جي اختيارن کان دستبردار ٿيو، جن ۾ فائيل حذف ڪرڻ جي صلاحيت پڻ شامل هئي.^[17]

وقت سان گڏ، وڪيميڊيا ڪامنز کي ٻين وڪيميڊيا منصوبن سان ڳنڍڻ لاءِ وڌيڪ ڪارڪردگيون تيار ڪيون ويون آهن. مثال طور، برادري طرفان سنڀاليل ڪامنز جي هڪ موبائل ايپ موجود آهي، جيڪا دنيا جي تصويرن کي اپلوڊ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي، خاص ڪري اهڙيون نمايان شيون جيڪي ايپ ۾ "ويجهو فهرست" واري نقشي ۾ ڏسي سگهجن ٿيون (جتي هم‎آهنگن سان گڏ ويڪي ڊيٽا جون شيون ڏيکاريون وڃن ٿيون). هي ايپ 2012ع ۾ سرڪاري وڪيميڊيا ايپ طور شروع ٿي، ۽ مئي 2016ع کان سرڪاري وڪيميڊيا ڪامنز نالو ۽ لوگو استعمال ڪري ٿي.^{[حوالو گهربل]}

ڪامنز تي منظم ڊيٽا (ايس ڊي سي) هڪ ٽي سالن جو سافٽويئر ترقي منصوبو آهي، جنهن کي سلون فائونڊيشن جي مالي مدد حاصل آهي^{[حوالو گهربل]}، جنهن جو مقصد وڪيميڊيا ڪامنز جي رضاڪارن کي ميڊيا فائيلن بابت ڊيٽا کي هڪجهڙي نموني سان ترتيب ڏيڻ لاءِ ڍانچو فراهم ڪرڻ آهي. هي ڊيٽا وڌيڪ منظم بڻائي وڃي ٿي ۽ ان کي مشيني پڙهڻ لائق ڊيٽا بڻايو وڃي ٿو.^{[18][19][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]}

ھي سيڪشن ڪن بہ ذريعن جو حوالو نٿو رکي. مھرباني ڪري مناسب ذريعن جا حوالا وجھي ھن سيڪشن کي سنوارڻ ۾ مدد ڪريو. ذريعن کان بغير مواد کي سان مقابلو ڪري ختم ڪري سگھجي ٿو. جيڪڏهن توهانجي خيال ۾ هن مضمون جي ڪنهن به بيان جي فوري يا تڪڙي حذف شدگي (ڊانهن) گهربل آهي ته بحث صفحي تي ڳالھ ٻولھ ڪريو۔ (June 2010) (Learn how and when to remove this message)

سائيٽ تي اعليٰ معيار جي ڪم کي سڃاڻڻ لاءِ ٽي طريقا موجود آهن. انهن مان هڪ کي "نمايان تصويرون" چيو وڃي ٿو، جتي ڪم نامزد ڪيو ويندو آهي ۽ برادري جا ٻيا ميمبر ان نامزدگي کي قبول يا رد ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏيندا آهن. هي عمل نومبر 2004ع ۾ شروع ٿيو. ٻيو طريقو "معياري تصويرون" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جيڪو جون 2006ع ۾ شروع ٿيو، ۽ ان ۾ نامزدگي جو عمل "نمايان تصويرون" جي ڀيٽ ۾ سادو آهي. "معياري تصويرون" صرف اهي ڪم قبول ڪري ٿو جيڪي وڪيميڊيا استعمال ڪندڙن پاران تيار ڪيا ويا هجن، جڏهن⁠ته "نمايان تصويرون" ٽئين ڌر جهڙوڪ ناسا پاران تيار ڪيل ڪم جي نامزدگي پڻ قبول ڪري ٿو. ٽيون تصويري جائزي وارو منصوبو، جيڪو "قدرائتي تصويرون" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، 1 جون 2008ع تي شروع ٿيو، جنهن جو مقصد "پنهنجي قسم جي سڀ کان وڌيڪ قدرائتي تصوير" کي سڃاڻڻ آهي، جڏهن⁠ته ٻيا ٻه عمل گهڻو ڪري تصويرن کي فني معيار جي بنياد تي پرکين ٿا.

وڪيميڊيا ڪامنز سال جي تصوير

[سنواريو]

"ڪامنز سال جي تصوير" (پوٽي) هڪ مقابلو آهي جيڪو 2006ع کان هر سال منعقد ڪيو وڃي ٿو. هن جو مقصد ڪامنز تي جمع ڪرايل بهترين آزاد لائسنس هيٺ جاري ڪيل تصويرون سڃاڻڻ آهي، جن ۾ اهي به شامل آهن جيڪي سال دوران "نمايان تصوير" جو درجو حاصل ڪري چڪيون هجن.^[20][21]

• 
  جنوري 2015ع تائين، وڪيميڊيا ڪامنز ۾ لڳ ڀڳ 5.2 ملين جغرافيائي هم‎آهنگن سان لاڳاپيل تصويرون موجود هيون.
• 
  2004ع کان 2025ع تائين وڪيميڊيا ڪامنز جي واڌ کي ڏيکاريندڙ خاڪو

1. ↑ Endres, Joe (May 2006). "Wiki websites wealth of information". International News on Fats, Oils and Related Materials (شيمپين، ايليناءِ) 17 (5): 312. سانچو:ProQuest. ISSN 0897-8026. https://www.proquest.com/docview/223600210. Retrieved August 6, 2007. 
2. ↑ "Embedding Commons' media in Wikimedia projects". Wikimedia Commons. Archived from the original on December 26, 2018. Retrieved August 7, 2007.
3. ↑ انگ اکرن وارو صفحو وڪيميڊيا ڪامنز تي
4. ↑ Möller, Erik (March 19, 2004). "[Wikipedia-l] Proposal: commons.wikimedia.org". Archived from the original on December 9, 2013. Retrieved August 7, 2007.
5. ↑ "Main Page". Wikimedia Commons. September 7, 2004. Archived from the original on November 5, 2015. Retrieved August 7, 2007.
6. ↑ "Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme" (in جرمن). گولم.ڊي. May 25, 2005. Archived from the original on December 26, 2018. Retrieved August 7, 2007.
7. ↑ ÄŒesky (July 15, 2013). "100,000,000th edit". Commons.wikimedia.org. Archived from the original on June 8, 2023. Retrieved August 22, 2013.
8. ↑ "Wikipedia goes 3D allowing users to upload .stls for digital reference". 3D Printing Industry (in آمريڪي انگريزي). 2018-02-22. Archived from the original on March 8, 2022. Retrieved 2022-03-08.
9. ↑ Schultz, Colin. "The National Archives Wants to Put Its Whole Collection on Wikimedia Commons". Smithsonian Magazine (in انگريزي). Archived from the original on March 6, 2022. Retrieved 2022-03-06.
10. ↑ "DPLA cultural artifacts coming to Wikipedia through new collaboration with Wikimedia Foundation". Digital Public Library of America (in انگريزي). Archived from the original on March 31, 2022. Retrieved 2022-03-06.
11. ↑ "Commons:Digital Public Library of America - Wikimedia Commons". commons.wikimedia.org (in انگريزي). Archived from the original on November 24, 2022. Retrieved 2022-12-22.
12. ↑ "Europeana and Wikimedia partnership update". Europeana Pro (in برطانوي انگريزي). Archived from the original on August 12, 2022. Retrieved 2022-03-06.
13. ↑ "Commons:Project scope". Wikimedia Commons. Archived from the original on December 21, 2023. Retrieved 2021-11-15.
14. ↑ "About The Licenses - Creative Commons". creativecommons.org (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on July 26, 2015. Retrieved 2021-10-22.
15. ↑ "The Daily Dot – How Wikimedia Commons became a massive amateur porn hub". The Daily Dot. June 25, 2013. Archived from the original on September 19, 2013. Retrieved June 26, 2013.
16. ↑ "The Epic Battle For Wikipedia's Autofellatio Page". BuzzFeed. March 26, 2012. Archived from the original on September 30, 2017. Retrieved September 18, 2017.
17. ↑ "Wikimedia's Wales gives up some top-level controls". Archived from the original on October 25, 2012.
18. ↑ "Submissions/Structured Commons: what changes are coming?". Wikimania. Archived from the original on March 17, 2020. Retrieved January 14, 2020.
19. ↑ "Commons:Structured data". Wikimedia Commons. Archived from the original on January 18, 2020. Retrieved January 14, 2020.
20. ↑ "Commons:Picture of the Year". Wikimedia Commons (in انگريزي). Archived from the original on April 12, 2020. Retrieved 2020-04-08.
21. ↑ Morris, Kevin (28 February 2013). "Wikimedia's 12 best photos take you to the ends of the Earth". The Daily Dot. https://www.dailydot.com/unclick/wikimedia-commons-12-best-photos/. 

وڪيميڊيا ڪامنز بابت وڌيڪ ڏسو وڪيپيڊيا جي ڀينر رٿائن ۾:
	تصويرون ۽ وڊيو ڏسو وڪي ڪامنز تي
	تربيتي مواد ڏسو وڪي ورسٽي تي
	درسي ڪتاب وڪي ڪتاب تان

• Official website
• وڪيميڊيا ڪامنز جو آئيني نقل بذريعه وڪي ٽيم

سانچو:ڪريئيٽو ڪامنز موضوع

• سرڪاري ويب سائٽ (Mobile)
• Commons:Picture of the Year
• سانچو:F-Droid
• سانچو:Google Play
• Commonist – Java-based tool for uploading images to Wikimedia Commons
• Multimedia Usability Project – aims to improve multimedia uploading on Wikimedia Commons
• Mirror of Wikimedia Commons by WikiTeam