Volapük nulik - Vükiped

Volapük nulik - Vükiped
Jump to content
Se Vükiped: sikloped libik
(Pelüodükon de pad:
Volapük perevidöl
Volapük nulik
Volapük nulik, Volapük
Datuvan:
Johann Martin Schleyer
Pejaföl ün:
1879, 1880
Pükans:
20
Penädasitot:
lafab latinik
[*]
Nomükan:
Kadäm Bevünetik Volapüka
ISO 639-1:
vo
ISO 639-2:
vol
ISO 639-3:
vol
Resodatoped
calöfik:
Volapük perevidöl
, ü
Volapük nulik
, jenöfo no pük nesekidik, ab fom nulik Volapüka, pos revid hiela
Arie de Jong
, äfiniköl ün 1929, päpüböl in
Gramat Volapüka
ed in el
Wörterbuch der Weltsprache
fa el de Jong ün 1931, e calöfiko päzepöl fa cifal
Albert Sleumer
me
büad omik
de 1934, yanul 1. Volapük perevidöl laibinon jünu fom calöfik püka at.
Bepenam valemik
redakön
redakön fonäti
Ma licin oka Volapük binon mekavapük, ma zeil ediseinon ad jäfidön as yufapük bevünetik. Volapük labon e rigavödis livätiko (‚a priori’) pefomölis (numavödis voik, pönopis pösodik, …), ed utis natapükes difik pedütülölis (rigavödis mödikün). As fonäts cifik dütüla pänemons püks Lingläna, Fransäna e Deutäna
. Ma ‚Sprague’, Linglänapük äbinon fonät cifikün, de vöds kela dötums 40 rigavödas ilicinons
. Ma nün vödabuka tümologik fa ‚Zhang Yutong’: kadäman Vpa < tefü vödastok nutimik fonäts cifik binons: latin (ko dötums 28,2 rigavödas tefik), Linglänapük (23,6%), Fransänapük (12,9%), Deutänapük (10,0%), Vöna⸗Grikänapük (6,5%), Litaliyänapük (3,0%), Spanyänapük (2,1%)
. Yümots anik i pedütülons natapükes (sams: el
be⸗
de el
be-
Deutänapükik (‚behauen’), el
⸗el
de el
-er
Lingläna⸗ e Deutänapükik).
Ma fomir Volapük duton lü püks kobioklebik (‚agglutinative’). Subsats e pönops pösodik labons gramatafomis numa (balnuma e plunuma) e deklinafomis lul (keninükamü vokatif, kel ye no labon gramatafinoti patik e no diston ma fom de deklinafom balid ü nominatif). Ladyeks, numavöds, pönops dalabik e partisips kanons lensumön deklinamali subsata (u pönopa), lü kel dutons. Ladyek e ladvärb labons gramatafomis leigoda (fümafomi, pluamafomi, muamafomi). Värb labon gramatafomis mödikün, sevabo lefomis (dunalefomi u sufalefomi), bidiris, värbatimis, gramatapösodis e numis gramatapösodas, stadis kil (jenöfa⸗, möga⸗ e säkastadi, kels ye sekidons de siäm seta dabinotik).
Patäds vödastoka Volapükik.
redakön
redakön fonäti
Volapük palecedon pük fikulik, bi suvo nemögos ad memosevön u suemön vödis ona pö logam balid nen lärn büik (leigodolsös vödis:
jenöfiman
yeged
bagaf
< tefädo lä leigätods sperantik: ‚realisto’, ‚artikolo’, ‚paragrafo’!). Atos pakodon dub dinäds sököl:
A. Buükoy koboädavödi bu nüdug rigavöda (sevabo stamäda nulik) pö nemam suemoda nulik.
Ä. Geboy votükami vokatas in stamäd ad fomön vödis pluuneplu siämaröletikis, leigätods tefü kels labons stamädis difik in natapüks
, a.s.:
mut
müt
kad
kaed
dog
doeg
reg
reig
kan
kaen.
Igo kanoy fomön ön mod sümik Volapükavödis difik pro sinifs anik vöda bal in natapüks, a.s.:
no
nö!
blibön
blebön
bleibön.
B. Vöds suvöfik (numavöds voik cifik, pönops pösodik, pönops jonik
) pefomons livätiko (‚a priori’) ad fasilükön vödimemi pö lärn.
C. Vöds leigasotik lü grup siämik ot dutöls suvo labons stukoti ot
, a.s.:
1⸗ido) nems mulas (silab bal +
⸗ul
),
2⸗ido) nems vigadelas (silab bal +
⸗del
),
3⸗ido) nems vienüdas (silab bal +
⸗üd
),
4⸗ido) nems kontinänas nutimik (silab bal +
⸗op)
5⸗ido) pönops pösodik sa pönop geik e rezipik (el
+ konsonat),
6⸗ido) pönops jonik (vokat + el
),
7⸗ido) pönops säkik (el
ki⸗
+ konsonat),
8⸗ido) numavöds voik cifik (konsonat + vokat + el
).
Atos fasilükon vödimemi, ab Volapükavöds tefik vemo distons de leigätods in natapüks benosevädik.
D. Primao pö datik stamädas Volapükans küpälons ad fasil pronovik rigavödas pro nets no⸗Yuropik. Sekü atos pö dütül de natapüks vöds mödik sufons votükamis ad fölön prinsipis sököl:
Bref vödas. Suvo vöds natapükas eperons tonis u silabis, a.s.: Lingl. e Frans. ‚religion’ →
rel
, Lingl. ‚revolution’ →
volut
, Lingl. ‚women’ →
vom
, Deut. ‚Schmuggel’ →
smug
, Rus. ‚pochti’ (‚почти’) →
ti
. Danädü bref somik defomamavöds i no vedons tu luniks. Ladvärbs, präpods, konyuns e linteleks rigavödiks i binons levemo brefiks, sevabo binädons me tonats nemödik (de bal jü kils
).
Vit tonas e tonatas ömikas. In rigavöds mödik timäda di ‚Schleyer’ el ‚r’ rigik ävedon el „
”. Sams: Lingl. ‚brother’ →
blod
, Lingl. ‚friend’ →
flen
. Atos flunon i yümotis ömik, sam: Lingl. e Deut. ‚-er’ →
⸗el
Vit konsonatas balposvotik, sevabo kumamas konsonatas. Atos flunon igo yümotis, sam: ‚ism(us)’ →
im
Subsats rigavödik mutons paprimükön e finikön me konsonats
(bi foyümots finikons me vokat, poyümots paprimükons me vokat, ed in defomots konsonats e vokats papladons turniko, kelos palecedon stuk dialik). Stukot gudikün stamäda subsatik binon:
konsonat + vokat + konsonat
. If vöd rigik natapüka labon primü ok vokati, täno: 1⸗ido) nüseidoy fo vokat tonati:
, a.s.: Lingl. ‚Alaska’ →
Lalaskän
, Lingl. ‚allegory’ →
lalegor
, u 2⸗ido) votükoy pladami tonatas ko pub vokatas balposvotik po konsonat primik, a.s.: lat. ‚abacus’ →
baakud
, Lingl. ‚isolation’ →
siol
, lat. ‚aloe’ →
laoäd
, u 3⸗ido) votükoy pladami tonatas: Lit. ‚accordo’ →
kakord
, u 4⸗ido) moükoy vokati primik, a.s.: Deut. ‚Opodeldok’ →
podeldok
, Fr. ‚aureole’ →
reol.
Ön mod ot nüseidoy konsonati po vokat lätik vöda, a.s.: lat. ‚rosa’ →
rosad
, lat. ‚asthma’ →
lasmat
. I kanoy moükön vokati lätik: el ‚cacao’ →
kak
, Fr. ‚café’ →
kaf
Ad fomön plunumi medü lenläg tonata:
⸗s
< subsats no dalons finikön me bal sijidatonatas lul:
Patäd siämik Volapüka.
redakön
redakön fonäti
Tapladü natapüks ed igo mekavapüks mödiks in Volapük gebäd nevoik vödas no palobülon; pö jenets mödik Volapük flagon kurati vemik notodamoda. Ad vitön metafori e lovenemami (‚metonymy’) mutoy gebön defomamavödis ko poyümots patik (samo els ⸗äl, ⸗öf, ⸗ät, ⸗ül pro sinifs metaforik, els ⸗et, ⸗ot pro sotüls suvöfik lovenemama). Sams:
ladäl
(„lad as kipian lana” ma sinif metaforik in natapüks mödik),
biedäl
cuköf
(ma püks mödik nemoy stupanis „cukis” ön siäm nevoik),
japöf
(patöf viena, kel kodon doli, äsvo yeg japik),
dibät
(nola),
mufät
(kölas, magäla, …),
brietül
(stad ad briet sümöl),
fladet
(bosa; ü flad labü bos),
bepenot
(vödem ä sek bepenama). Ye semikna prinsip at panefölon, samo tefü subsats ko poyümot: ⸗am. Sams:
Balatam Sovyätarepüblikas sogädimik
votükam.
Säkäd vödabidas in Volapük.
redakön
redakön fonäti
Vöds kanons padadilädön ad vödabids ma prinsips cifik sököl: 1
ido
ma sinif valemik (‚De Jong’ äbuükom prinsipi ebo ati, sekü kelos äträitom in el „Gramat Volapüka” okik vödis mödik asä pönopis u numavödis; atos äbaiädon ko „julagramat” bai vönaoloveikod lunüpik Yuropik, ab no öyufon-la lärnanis netas difik ad gebön verätiko pönopis e numavödis dotabikis), 2
ido
ma patöfs fomirik (deklina⸗ e konyugamals u fabin gramatafomas vöda ömik, poyümots vödabidik äs el ⸗ik pro ladyek ed el ⸗na pro numavöds naedik), 3
ido
ma süntag (jäfid in set u vödagrup). Tefü Volapük prinsips zuik läs veütiks binons mögiks: 4
ido
stuk pö fomam (samo stukot: „vokat sa ⸗t” pro pönops jonik), 5
ido
lenläg yümotas (samo kanoy lenlägön foyümotis: hi⸗, ji⸗ e poyümotis: ⸗an, ⸗os len ladyeks). ‚A. Cherpillod’ äbevobom dadilädi nulik vödabidas Volapükik ma patöfs fomirik (ädütedom pönopis dalabik demü poyümot: ⸗ik < ladyekes
, säkavödis mödik [sams:
kiöpo? kiöpio? kiüpo? liomödoto?
] demü poyümot: ⸗o < ladvärbes
10
), ab no ämobom dadilädi fomirik lölöfik. Sit vödabidas bai „Gramat Volapüka”
11
binon sököl.
1. Subsat.
Subsat sinifon dini, pösodi u suemodi neyegik. Nominatif (fom primik) primon e finikon me konsonat. Ye subsats timi malöls kanons labön foyümoti tima (sams:
ayel
udel
). Subsats ko yümots:
hi⸗
ji⸗
⸗an
⸗il
nomöfiko padefomons de numavöds voik (logolsös taibi donikumo!). Subsats ko yümots:
hi⸗
ji⸗
⸗an
nomöfiko padefomons de numavöds sökaleodik. Subsats ko yümots:
hi⸗
ji⸗
⸗an
⸗os
nomöfiko padefomons de pönops dalabik, pönops jonik, partisips. Subsats ko yümot:
⸗an
< nomöfiko padefomons de pönops nefümik voik. Dilanums (
teldil
kildil
) i dutons lü subsats. Numavöd po dilanum jäfidon as läod (sams:
teldil bal
= 1/2,
kildils tel
= 2/3,
ägetom foldilis kil suäma at
). Lü subsats i dutons: sotanums (
balsot
telsot
), dönuamanums (
balidnaed
telidnaed
), telamavöds (
balam
telam
).
Gramatiko (ma gebäd poyümotas) subsats pösodis ü menis malöls distons de vöds nimis u planis nemöls. Balido poyümot patik grupa pro mens dabinons (
⸗ef
, sams:
menef
musigalef
yunanef
), tefü nims geboy poyümoti sümik yegas nenlifik (leigodolsös:
monem
bledem
florem
nimilem
bödem
!). Telido pönop nefümik meni teföl flagon poyümoti zuik:
⸗an
alan menes et
), ab tefü nim pagebon pönop nen yümots zuik (⸗an, ⸗af, …), äsif pamäniotons-la dins no lifiks (leigodolsös: „
al vödemas
Nedänapükik e Vpika binon sivovik de sekretan kluba”; „
al nimas fol
älabon flitämis mäl” [paokalüp: IV, 8]!). Ba kodü atos daloy-la distidön kladi vödas pösodik bevü subsats Volapükik no sekidöli de sinif gramatagena.
Ma süntag jäfidon as 1
ido
) subyet (nominatif, semikna in sets defik efe nen predikat, a.s.: „Gespik nonik”), 2
ido
) läyümod (nominatif), 3
ido
) lüspikot ad lintelek sümöl (vokatif), 4
ido
) läod (genitif, datif, nominatif po präpods; sams: „lit sola”, „legivot mote”, „bim at in gad”), 5
ido
) yegod (kusatif, semikna in set defik, a.s.: „Menefe bal, püki bal!”), 6
ido
) predikatod ü dil nedeteilovik predikata (nominatif, kusatif), 7
ido
) demod präpodik (nominatif po präpods ömik: pro, pö, ad, …), 8
ido
) malod (nominatif po präpods).
Subsats padeklinons (pavotükons ma nums e deklinafoms). Votükam gramatagena distükon subsatis difik, no fomis difik subsata ot.
2. Lartig (el).
Jäfidon ad malön deklinafomi subsatas foginik, notodotas (tiädas, saitotas, …), fomas patik (samo nenfümbidira) pö zesüd, vödadilas (silabas, yümotas, tonatas). Padeklinon äs subsat. Dub lenläg foyümota kanoy malön geni vöda (
hiel
jiel
). Lartigs ko poyümot:
⸗an
elan
hielan
jielan
) pagebons äs subsats ad nemön lödani topa semik (sam: „elans di ‚Andernach’”). Lartigs ko poyümots votik kanons kleilükön bastaravödi ön mods sököl:
elaf
(nim),
elep
(plan),
elän
(län),
eliän
(provin),
eleän
(nisul),
elel
(mel),
elil
(smalükamavöd),
elak
(lak),
eläd
(steläd),
eled
(bel),
elot
(yeg). De uts plago fa mastans gretik Volapüka pägebons te nemödiks:
elän
elil
eläd
3. Ladyek.
Labon poyümoti:
⸗ik.
Kanon labön gredis kil leigodama gramatik: fümafom, pluamafom (ko koboyumot poyümotas:
⸗ik⸗um
), muamafom (
⸗ik⸗ün
). Fo subsat, lü kel duton, e po vöds votik pläamü läods votik e subsat ot, lensumon deklinamali subsata okik. I padeklinön äs subsat if pägebon soeliko (sam: „Sumolöd penis gretik, e givolöd obe
smalikis
”). Ladyeks ko poyümot: ⸗ik < nomöfiko padefomons de numavöds naedik (
balnaik
), pönops nefümik voik (
alik
anik
somik
ömik
), pönops subsatik (
bosik
nekik
). Grupis patik ma sinif fomons: sotanums ladyekik (
balsotik
telsotik
), dönuamanums ladyekik (
balidnaedik
telidnaedik
), telamavöds ladyekik (
balik
telik
). De ladyek nomöfiko defomoy subsatis ko foyümots: hi⸗, ji⸗ (ho⸗, jo⸗) < e poyümots: ⸗an, ⸗os (sams:
ji⸗lejönik⸗an
bäldikum⸗an
yunikün⸗an
liegik⸗ans
gudik⸗os
). Ladyek jäfidon as läod u dil nedeteilovik predikata (predikatod; sams: „lecedoy omi
stupiki
”; „gud voma at binon levemo
gretik
”).
4. Numavöds.
4.1.
Numavöds voik
. Numävöds cifik (de 1 jü 9) labons stukoti ot (
konsonat + vokat +
). Numavöds suvöfik votik (
ser
deg
tum
mil
) i labons stukoti bal (
konsonat + vokat + konsonat
). Rigavöds ä nems frakas degnumatik i labons stukoti balfomik (
vokat +
⸗im
). Numavöds voik pagebons äs ladyeks, sevabo as läods u plaädot vödagrupa labü numavöd  (pö jenet lätik numavöd i kanon padeklinön, as sam: „Cils mödik äbinons-li in sälun? — Si! elogob us
tumis
.”)
12
. I pagebons as läyümod pö nunam tima e däta, as subyet in vödems matematik (sam: „Kilna kil binos
zül
.”). 4.2.
Numavöds sökaleodik
. Defomoy vödis at de numavöds voik dub lenläg poyümota:
⸗id
. Pagebons äs numavöds voik u ladyeks. 4.3.
Numavöds naedik
padefomons de numavöds voik dub lenläg poyümota:
⸗na
. Pagebons äs ladvärbs. 4.4.
Numavöds nefümik
. Ma sinif vöds anik, kels malons fomälodi numa, i kanonsöv padütedön numavödes nefümik, sevabo: a) subsats (
val
valod
möd
nemöd
löl
laf
plunaed
pluamanum
mödanaed
); ä) ladyeks (
valik
valodik
mödik
mödikum
nemödik
lölik
lafik
saidik
lätik
pluik
nonik
valasotik
mödasotik
); pönops (
bos
nos
al
alik
alan
alna
an
anik
anan
anna
öm
ömik
öman
ömna
ömnaik
ömsotik
); b) vöds difik (ladvärbs, pönops, ladyeks) ko poyümots patik numavödas (
mödikna
valikna
nonikna
kimid? kifid? kinid? kisid?
somödotid
).
Numavöds po präpod: a < palecedons dilädanums (a tel, a lulid; otos tefon subsati pö nunam numa, as sams: a kilat, a samäds fol).
5. Pönops.
Malons pösodis, yegis, mödotis, pladis e tefis, nendas nemons onis.
5.1.
Pönops pösodik
. In set pladulons subsati. Pönops pösodik voik kanons pägebön as pösodafinots värba. Labons stukoti kaladik (el
sa konsonat). Pönop geik e rezipik (tefädo els
ok
od
) i dutons lü pösodiks, labons stukoti ot, ab no pagebons as finots värba. Zuo mödadilo jäfidons as yegod u demod.
5.2.
Pönops dalabik
. Pafomons de pönops pösodik yufü poyümot:
⸗ik
. Pagebons äs ladyeks.
5.3.
Pönops jonik
. Labons stukoti kaladik (vokat sa el
, sams:
at
et
it
ot
ut
). Pagebons äs ladyeks.
5.4.
Pönops säkik
. Ma süntag e vödidefomam padadilädons ad grups kil, sevabo: a) nesekidiks (
kim? kif? kin? kis?
). Äs pönops pösodik, in set pladulons subsati e no pagebons ko foyümots genik, bi labons gramatageni fümik; ä) ladyekiks (
kimik? kifik? kinik? kisik?
); b) sökaleodiks (
kimid? kifid? kinid?
). Pönops säkik ladyekik ed uts sökaleodik paträitons tefädo as ladyeks e numavöds sökaleodik.
Säkavöds votik i panemons pönops säkik. Labons limis primik:
ki⸗
(säkafoyümoti),
lio⸗
(säkavödi ladvärbik). Pagebons äs subsats (
kiöp?
), ladyeks (
liofagotik?
), ladvärbs (
kiüpo? kiöpio?
).
5.5.
Pönops vokädik
. Padadilädons ad grups kil: 1
ido)
pönops vokädik voik; pagebons äs subsat (
kios!
) u ladyek (
kiom! kiof! kion!
); 2
ido)
pönop lintelekik (
kio!
), kel to nem oka pagebon äs ladvärb; 3
ido)
vöds ko lim primik:
kio⸗
; pagebons äs ladyeks (
kiogretik!
) u ladvärbs (
kiobisariko!
). Pönops vokädik voik mödadilo (pläamü el
kios!
) binons läods, kels labons gramatageni fümik, äs pönops dalabik.
5.6.
Pönops tefik
. Jäfidons ad yümön dilis pluseta, klu sümons ma jäfid ad konyuns. Pönop tefik binon el
kel
. Ma sinif sümon ad ladyek, ab kanon jäfidön as subyet, yegod u demod näiseta, sevabo suvo pagebon äs subsat. I dabinon ladyek tefik (
kelik
), kel ma sinif sümon ad pönop jonik:
at
< u ladyek:
somik
Lü pönops tefik i dutons: a) ladvärbs tefik (
kö
kü
vio
), ä) vöds ko lim primik:
vio⸗
. Sümons ad ladvärbs (
viovemo
) u ladyeks (
viomödotik
).
5.7.
Pönops nefümik
. Ma jäfid süntagik sümons ad subsats. Padadilädons ad pönops nefümik voik (
al
an
som
öm
) e pönops subsatik (
ek
nek
bos
nos
).
Pönops säkik (säkavöds) in sets no säkiks i lüsumons kaladi pönopas nefümik
13
6. Värb
malon duni u jenädi, kels pakaladons ma pösod dunik, tim, fin u nefin, kodam u nendun, jenöf u luverat medü gramatafoms pösoda, värbatima, lefoma, bidira, stada jenöfik, mögik u säkika. Kösömo jäfidon as predikat. Partisip pagebon äs ladyek (läod), nenfümbidir kanon pagebön äs subsat (subyet u yegod). Finots kaladik binons pösodafinots, els
⸗ön
⸗öl(s)
(i
⸗öla(s)
⸗öli(s)
⸗öle(s)
),
⸗öv
⸗öd
⸗ös
⸗-la,
⸗-li.
Värbs loveädik nomöfiko padefomons de numavöds voik (
balön
telön
); värbs somik i panemons telamavöds.
7. Ladvärb
fümeton kuratikumo värbi, ladyeki, vödi votik seta u seti it
14
. Pagebon as malod. Labon gramatafomis leigoda (ko finots:
⸗umo
⸗üno)
. Ladvärbs rigavödik labons tonatis nemödik (de tonats tel jü fol). Ladvärbs votik pedefomons de vöds votik me lenläg poyümota:
⸗o
u koboyumotas:
⸗ao
⸗io
. Ladvärbs ko poyümot: ⸗o < nomöfiko padefomons de numavöds voik (
balo
), numavöds sökaleodik (
balido
), ladeks (finot:
⸗iko
), partisips (so edavedons partisips ladvärbik ko finot:
⸗ölo
). Grupis patik ma sinif fomons: sotanums ladvärbik (
balsotiko
telsotiko
), dönuamanums ladvärbik (
balidnaedo
telidnaedo
).
8. Präpods
malons tefi vü vöds difik u vü vödagrups difik seta. Rigavöds ä präpods binons brefiks (labons de tonats bal jü kil). Präpods votik pedefomons me lenläg poyümotas:
⸗ü
⸗i
disi
jüi
) < u koboyumotas poyümotas:
⸗aü
⸗iü
9. Konyuns
pagebons ad koboyümön setis u dilis seta
15
. Konyuns rigik labons tonatis nemödik, efe de bal jü kil. Konyuns votik pedefomons yufü poyümots:
⸗ä
büä
),
⸗s
plas
).
10. Linteleks
ma siäm pedadilädons ad grups kil
16
: 1
ido)
uts, kels notodons seni u senäli, 2
ido)
uts, kels binons züpäds tonas, 3
ido)
uts, kels binons vokäds ad notodön büdi, vipi, malediti, e reti. Linteleks ä rigavöds binons brefiks e suvo labons tonati kaladik:
⸗ö
. Linteleks votik pedefomons me lenläg poyümota:
⸗ö
< u koboyumota poyümotas:
⸗aö
⸗iö
. Pönop lintelekik:
kio!
< i kanon panemön lintelek
17
. Linteleks pagebons äs sets nesekidik.
Vödabids zuik mögik.
Nenfümbidir e partisip binons foms heterogenik värba, bi nenfümbidir sümon ad subsat (dü tim ela Schleyer igo pänemon „subsatabid(ir)”), e partisip ad ladyek (älabon nemi tefik evönädiköl: „ladyekabid(ir)”). Kanoy-la lecedön etis vödabidis patik. Ma disinät ela Oleg Temerov
18
partisip (fom ko finot: ⸗öl) e partisip ladvärbik (fom ko finot: ⸗ölo) binons-la vödabids soelöfik, kels no dutons-la lü foms värba. Partisip ma gebäd vemo sümon ad ladyek, partisip ladvärbik ad ladvärb, ab bofiks kanons labön gramatafomis tima e sufalefoma tefädo tapladü ladyeks e ladvärbs voiks. Zuo ma lenläg mögik yümotas: hi⸗, ji⸗, ⸗an, ⸗os, ⸗o < partisip sümon ad ladyek.
Nenfümbidir, äs subsat, kanon jäfidön as subyet seta („no binos bligäd kadäma Volapüka
ad kompenikön
pö feits tefü lotografasits”; „binos riskädik
ad penön
ladetis Tsyinänanas nen malats Tsyinänik”), as yegod („Äproibom manes oka
ad viodön
igo heri bal tävanas Brasilänanafa”; „no äsevof dunön bosi gudikum, kas
golön
ad pianodilön
in sälun”), i kanon pägebön po präpods (el „
Pla ad studön
ziliko, pledom dü soar lölik in süt” pla pluset „Plas studom ziliko, pledom dü soar lölik in süt”
19
).
Poyümots värbik: ⸗-li, ⸗-la < i binons bisariks. In gramatabuk fa ‚De Jong’ penemons „vödils”, e vemo sümons ad vöds patik (vödüls), bi no flunon silabi kazetik värba e vöda votik. In Volapük rigik „vödils” at igo päpenons fo e po vüspadüls äs vöds soelik. Leigodolsös: „li vilol?” (in tradutod fa jiel ‚E. Borggreve’ konota: „Bienalak”) / „Vilol-li?” (in tradutod fa hiel ‚J. Schmidt’ konota ot).
Mögs vödidefomamik vödabidas anik.
Vödabid.
Dil kaladik
Lenläg
elas hi⸗, ji⸗ (ho⸗, jo⸗), ⸗an (⸗al),
ela ⸗os,
ela ⸗il,
ela ⸗o,
ela ⸗na,
ela ⸗ik.
Ladyek.
⸗ik
Numavöd voik.
⸗l
+ (balan, hibalan, jibalan)
+ (balil, telil)
+ (balo, telo)
+ (balik, telik)
Numavöd sökaleodik.
⸗id
+ (balidan, balidal)
+ (balido, telido)
Numavöd naedik.
⸗na
+ (balnaik, telnaik)
Pönop pösodik.
o⸗
Pönop dalabik.
⸗ik
+ (jjiolikan, jiobikan, olsikan, omikan)
Pönop jonik.
⸗t
+ (atan, jiet, hiutan)
(atna)
Pönop tefik.
+ (hikel, jikel, kelan)
Pönop nefümik voik.
+ (te ⸗an, sam: alan)
(anna)
Pönop nefümik subsatik.
(bosil)
(boso)
Partisip.
⸗öl
Tef vü Volapük rigik e Volapük perevidöl
redakön
redakön fonäti
Hüpotets anik binons dö utos, ön mod kinik Volapük rigik (Volapük di ‚Schleyer’) e Volapük perevidöl (Volapük di ‚De Jong’) tefons odi.
Binons pük u dialegs mu distiks, „Volapük balid” („Volapük⸗1”) e „Volapük telid” („Volapük⸗2”). So äcedoms hiels ‚Reinhard Haupenthal’ un ‚André Cherpillod’.
Buäd
: tikädöp at yufon ad no migön fomis difik Volapüka ed ad lärnön te nomis tima ömik (el ‚Reinhard Haupenthal’ äbuükom „Volapüki veratik” ela ‚Schleyer’ it, sevabo pükasotüli jü yel: 1889).
Döfs
: tikädöp at nedemon vobotis fa ‚Schleyer’ it pos yel: 1889 < pepübölis, jenöfotis dö votikam Volapüka ün degyel zülid tumyela degzülid.
Volapük — to votükams ömik ün 1887 ed ün 1929 — no labon dialegis difik, Volapük perevidöl bleibon binön pük di ‚Schleyer’ (äsä el ‚A. de Jong’ epenom, „‚So there don’t exist several Volapük dialects; the revised Volapük remains Schleyer’s Volapük’”
20
). So äcedoms hiels ‚Arie de Jong’, ‚Johann Schmidt’ (kelan äpenom: „Ya sis 1920 ‚Dr. Arie De Jong’ in Nedän äbejäfom stilo revidi gramata e vödabuka Vpa. Medü vob vemöfik nentupik zülyelik eplöpom ad dunön, kelosi monadef e bäldot vemik äneletons ele ‚Schleyer’. Prinsips ela ‚Schleyer’ lölöfiko pedakipons e lölöfiko jü fin peledunons”
21
), ‚Albert Sleumer’. Limans anik Volapükakadäma timäda hielas Prof. Dr. ‚Karl Ludwig’, ‚A. A. Moll van Santbergen’, ‚Stefan Basilescu’) i no ätaspikoms menodi fa ‚De Jong’ asä datiki püka nulik.
Jenotem Volapükarevidas calöfik
redakön
redakön fonäti
Cifayeged
Mobs ad revidön Volapüki
Suvo palesagos, das Volapük rigik ela
Schleyer
pärevidon calöfiko te fa el de Jong, ibä revidamobs votik (fa, vü votikans, el
Kerckhoffs
, el
Rosenberger
e r.) neai päzepons fa cifal balid ä datuval Volapüka. No sötoy ye glömön, das votükams ömik, kels nu dutons lü Volapük nulik, pämobons fa mens votik, vü kels el Schleyer it äbinom, kel ya ün 1891 älecedom pötiki, samo, ad nüdugön tonati „r“ pla tonat „l“ in vöds mödik (a.s. el „gretik“ pla el „gletik“). I vöd „Fransän“, pla el „Flent“, ya pimobon fa el Schleyer bü revidavobod ela de Jong.
Votükams fa el de Jong pänüdugöls
redakön
redakön fonäti
Kösömo leigodoy sotülis cifik tel Volapüka (samo balflano ma buks fa els Wood, Sprague, Kerckhoffs e votaflano ma lebuks ün 1931 pedabüköls), nedemölo penädis datuvala de yels lätik lifüpa omik. Kodü atos ceds neverätik dö menod fa el Arie de Jong evedons benosevädiks. Jenöfo — näi menodots ömik — el Arie de Jong efinidom sludis mödik latik ela Schleyer, dat pegeblinons pats pükasita, kels ädabinons ün gloratim Volapüka (1887–1889). Pö menod Volapüka spiked ela A. de Jong ätononöv so: „Ge lü Volapük rigik!”. Donikumo pölaceds pöpedik mödikün pabespikons.
Fonet
redakön
redakön fonäti
Geb suvikum tonata „r“ älaibinon in revid ela de Jong. Vü vöds, kel te pos revid at äprimons ad papenön me el „r“ binons: ........ (Küpet: vöds valik labü „dl“ äcenons ad „dr“.)
blef -> bref
blek -> brek
glet -> gret
led -> red
dlan -> dran
dled -> dred
dlen -> dren
dlin -> drin
flol -> flor
glen -> gren
glün -> grün
klig -> krig
plepal -> prepar
plo -> pro
pläpod -> präpod
ployeg -> proyeg
(klöd -> kred)
Pron tonatas
äbinon no plu nenvögik, ab vögöfik: ....
Vödifomam
redakön
redakön fonäti
Po- e foyümots ko gebs nulik: -el, -an....; -lik e -nik änepubons (-öfik, -agik?)
Foms brefik ladyekas anik, kelis el Schleyer igebom as poyümots (a.s. vä-pük, mö-pükik...) änepubons.
Vöds semik päkoräkons: votön -> votükön....
Geb vödilas (a.s. ladvärbas, pläpodas, e r.) balsilabikas as vuls pro defomam: mo -> moik, moükön....; len -> lenükön.... (ma sams Sperantapükik, a.s. al-iĝo?)
Fomir
redakön
redakön fonäti
Pönops.
Datuval äcedom, das ma sam Fransänapüka te gramatagens tel äzesüdons, do fomis anik (ko finot: ⸗os) änemom „neudikis”. Luverato el A. de Jong äsludom ad distidön gramatagenis kil, sekü kelos pönops pösodik pösodas telid e kilida pävotükons ma sinif u fom (stamäd), sevabo: el
on
ävedon pönop gramatagena neudik (pro pönop nefümik büik:
on
< äpubon stamäd nulik:
oy
), el
ons
pönop plunumik tefik, el
om
äprimon ad tefön te manis, hinimis u hiplanis. Ya bü 1897 bai slud fa ‚Schleyer’ pla el
ons
primik el
*oal(s)
pägebon as pönop plütik pösoda telid (bi äsümonöv ad poyümot pösodas gretik: ⸗al). El Arie de Jong ägeblinom gramate fomi büik pönopa plütik:
or
(in balnum) ud
ors
(in plunum), fom kelik pizepon balidnaedo fa kadäm ettimik tü 1890, del 18id yulula. Notodots rezipik (
balim votimi
balvoto
) päplaädons dub geb pönopa nulik rezipik:
od
(in balnum) ud
ods
(in plunum). Tefü deklin päproibons foms mögik ko konsonats balposvotik no in nominatif (samo el *
obsa
pla el
obas
).
Foms vemöfik vokätik
pönopas änepubons (
öm
ebo om, om it
ät
ebo at
). Ya bü revid fa el De Jong vöds somik pälecedons fa Volapükans mödik töbo suemoviks e no labölis leigätodis in natapüks mödik. Pönops pösodik somik ya änepubons pos 1890 (samo el
öm
ävedon foyümot leigasinifik tefü el
ho⸗
nutimik). El
it
büikumo pägebon suvikumo, ka nu, bevü votikos as dil koboyümavödas:
itisev
(1888) →
oksev
itotid(am)
(1888) →
oktid
mekäd ta iti ok
(1898) →
mekäd ta ok it.
Nefümabidir no padeklinon:.....
Foms: ai-, ei-,... -> a-, e- + ladvärb ai.
Büdabidir nämik: -öz (ed i -öx) änepubons...
Foms spika nestedöfik: ö-, ü- äpübons....
Subsatafom in -u pämobon (ab no pägebon)....
Geb ela -la ävedon nesuvikum...
Numavöd nulik: deg äpladulon eli „bals“ („tels“ = teldeg, e r.); nu foms labü -s pagebons ad baiädön (äs foms labü -s ladyekas valik).
Süntag
redakön
redakön fonäti
Lartüg „el“ (e foms votik ona) äpubon:....
Geb suvikün präpoda „ad“ ko värbs in nefümabidir:....
Värbs sekidik:.....
Ladyeks e ladvärbs ai padistükons de ods baiädü jäfid süntagik. ‚Schleyer’ ädälom pö tikodayumät kleilik ad moädön poyümoti: ⸗o < vödas ko finot: ⸗iko. I timü ‚De Jong’ äprimoy ad gebön suvikumo partisipis ladvärbik (ko finot: ⸗ölo). Otos tefon i säkavödis, kels nog ün 1897 no älabons finotis ladvärbik (
kiüp? kiöp?
), ab nu labons (
kiöpo? kiüpo?
). ‚Arie de Jong’ älecedom zesüdiki ad distidön subsatis säkik tefik (kiöp?) e ladvärbis (kiöpo?).
Vödastok
redakön
redakön fonäti
Nemödükumam vödas padefomöl bai sams Deutänapükik: sesüm -> pläam, sepük -> pron.......
Länanems pävotükons: Nelij -> Linglän, Ägüptän -> Lägüptän...
Sinifs pevötüköl: mekön no kanon pagebön me sinif: jafön, u pla ladyekastamäd + -ükön.....
Vöds pävotükons ad vitön otproni: lemel e remel,..., u misuems (fögetön -> glömön, fögivön -> pardön; l. fög)
Vöds pävotükons ad sevädovikön: lömib -> rein, liläd -> reid, Basilän -> Brasilän, Bodugän -> Portugän, plofed -> profäsoran, polel -> poldan... Ön jenet ela golüd -> gold, demolös i jenöfoti, das -üd binon poyümot.
Ab kikodo: pötüt -> faem, pölig -> riskäd, pöfüd -> frut, pölüdön -> perön? (pötet no pevotükon)? E pükön -> spikön? E sikod(o) -> tän(o), sibinön -> dabinön (mögo el si- 'sülik'?)
Volf Volapüka
redakön
redakön fonäti
Volapük nulik ävolfon e bleibon volfön, äsä pük pageböl alik. Kanoy fümükön stadädis anik dabina Volapüka nutimik.
Period mastanas.
redakön
redakön fonäti
Stadäd di ‚De Jong’ (1929–1957). Ün 1929 disin ko menod lätik Volapüka fa ‚A. de Jong’ pezepon fa kadäm Volapüka e pösodiko fa cifal: ‚Albert Sleumer’ e fa Volapükan famik: ‚Jakob Sprenger’. Ün 1931 päpübons lebuks cifik tel ä bepenots calöfik Volapüka nulik: balido, „Gramat Volapüka”, telido, dabükot mälid vödabuka gretik pro Deutänapükans. Ün 1932 dabük periodapenäda: „Volapükagased pro Nedänapükans” < päprimükon. Sis 1935 ma nuns calöfik kadäm Volapüka perevidöl äjäfidon. Too baläl in Volapükavol no ädabinon, jüä ün yel 1938id lelivükamafed bevünetik (üd el ‚Internationaler Befreiungsbund’ ko sekretan: ‚Jakob Sprenger’) in Jveizän istöpedon gebi pö spod Volapüka ma buks ela ‚Schleyer’ id iloveikon ad pükasit nulik perevidöl. Period at äbinon ut lauta vödemas dasamik (keninükamü tradutod diateka nulik), kels mögükons ad kleilükön nomis Volapüka. Id el ‚Arie de Jong’ älölöfükom vödastoki medü notükam vödalisedas in „Volapükagased pro Nedänapükans” e fövotas ad vödabuk calöfik. Mödadilo nulavöds at ätefons zänodatimädi (äbinädons samo me tituls, nems könädas, vödeds gitavik, mafanems evönädiköl, nems bumotas, nems vafas e yegas valasotik), reli, lifamodi in kolunäns, ed äbaiädons ko yegäds pübotas in „Volapükagased pro Nedänapükans”. I pädatikons vödeds nolavik mödik (biologa, matemata, sogädava). El ‚Arie de Jong’ (†1957) ed el ‚Albert Sleumer’ (†1964) dü stadäd at ästeifoms ad vedükön Volapüki yufapüki bevünetik voik balik menefa.
El ‚Arie de Jong’ ävilom vedükön Volapüki tikavikumi, ed ämenodom vödastoki, kel pigevon fa vödabuk calöfik. Kanoy küpön sotülis sököl menoda:
dönupub vödas „peglömöl”, a.s.:
cifal
(vöd at äfabinon in vödabuk calöfik!);
defomam vöda nulik pro sinif semik vöda dabinik: „mekön eki fleni oka” → „vedükön eki fleni oka”;
stum
musigöm
(leigodolsös subsatis:
bladastum
[1931],
flapamusigöm
[1942]!);
nüdug stamäda nulik pro sinif semik vöda plusinifik, a.s.:
tiäd
titul
stimatiäd
stimatitul
(el „tiäd” nu tefon te nemi buka, gaseda e reta);
nüdug stamäda nulik pla defomot dabinik pro suemod pöpedik:
motoravab
tood
nüdug stamäda nulik pla foginavöd pro suemod pöpedik:
‚jazz’
cäsd
harmonöm di ‚jazz’
cäsdaharmonöm
vemükam suemova dub vüpladam yümotas zuik:
flegastul
(1931) →
flegülastul
(1937),
telrüdagün
(1931) →
telrüdedagün
(1937),
tonatiseidan
(1931) →
tonatotiseidan
(1944). Ekö! sam sümik ko votükam stamäda in koboyümavöd:
degdilik
(1931) →
degnumatik
(1935)
2. Stadäd nebenikama (1958–1974). Volapük valemo pälecedon pük deadik. „Volapükagased pro Nedänapükans” ägeton tiädi: „Volapükagased. Zänagased pro Volapükanef”, ab dabük ona pistöpedon ün 1963. Volapükans äperons lanäli, bi äreafons ad suemön, das Volapük no örivon lezeili büikumo pinotüköli. Igo cifal: ‚Johann Schmidt’ < älesagom ettimo, das Volapük ömuton pakipedön, soäsä nolavans äkipedons pükis vönik („Vilobs kälön püki at leigoso äsä käloy Vöna⸗Grikänapüki u Vöna⸗Saxadapüki”
22
). Kadäm Volapüka no äjäfidon. Ye cifal: ‚F. Johann Krüger’ < äcedom, das äbinosös vipabik ad „nutimükön” Volapüki dub datik nulavödas pro dins nulädik
23
, kelosi ädunom fomü laut tidodemas Volapükik.
Period studanas (sis yel: 1974).
redakön
redakön fonäti
Volapük ädönulifikon e päspearükon bevüresodo danädü steifs fa ‚Ralph Midgley’, kel äbejäfom püki at sis yel 1974
id
24
. Sis 1991 päpübon gased almulik (nu tiädü „Vög Volapüka”). Äpubons vödabuks nulik (vödabuks fa ‚Ralph Midgley’ pro Linglänapükans, vödabuk fa ‚André Cherpillod’ pro sperantans, vödabuk fa ‚Oleg Temerov’ pro Rusänapükans), kels älabons pölis mödik, ad älanälükons mödikanis ad gebön Volapüki ün tumyel teldegbalid. Latikumo äpubon vödabuk gudikum fa ‚Zhang Yutong’ pro Tysinänapükans. Vödabuk pro Deutänapükans redakamü ‚Hermann Philipps’
25
i binon mäniotadigädik. Ün 2007 kadäm Volapüka pävotastidon, e limans ona äprimons ad zepön nulavödis, bekonsälön primanis medü resodatopeds difik, xamön bukis nulik dö Volapük; nu kadäm daküpedon volfi Volapüka. Volapükans zilik äprimons ad kleilükön nomis Volapüka (sam balid ba äbinon sökod yegedas fa ‚Ralph Midgley’ tiädü ‚Volapük in Use’).
Leigüpo bos äprimon ad tädön baläli Volapükanas. Balido, anans äbejäfons Volapüki sonemiko rigiki (ma buks de yel: 1887 jü 1889 < pepüböls), a.s.: ‚Reinhard Haupenthal’, ‚Gleb Mal'cev’: kanitan musiganefa bevüpükavik: ‚Piĉismo’. Telido, anans älevüdons ad votükön nogna Volapüki, dat övedon pöpedikum ä fasilikum pö geb (disins pükas: „Volapük modernik”, „Volapük fasilik”).
Noets
redakön
redakön fonäti
Gramat Volapüka. 1931. Bagaf: 116.
Sprague Charles E.
Hand-Book of Volapük. New York, London, Chicago. 1888. P. V.
Vög Volapüka.
2022. Nüm: 8. Pads: 65, 72.
Gramat Volapüka.
1931. Bagaf: 117.
Gramat Volapüka.
1931. Bagaf: 116.
Gramat Volapüka.
1931. Bagafs: 121, 123, 124.
Gramat Volapüka.
Bagafs: 125–128.
Gramat Volapüka.
1931. Bagaf: 119.
Cherpillod A.
Volapuko en dek lecionoj. 2016. Lec. 2
Cherpillod A.
Volapuko en dek lecionoj. 2016. Lec. 8
Gramat Volapüka
. 1931. Pads: 20–40.
In vödems mödik numavöds voik no pädeklinons po ladvärbs e konyuns (jüo, zao, ze, ka, e, …), do jäfidons as läods. Atos ye no äbaiädon ko noms gramata.
Gramat Vpa
. 1931. Bagaf: 84.
Gramat Volapüka
. Bagaf: 105.
Gramat Volapüka
. 1931. Bagaf: 111.
Gramat Volapüka
. 1931. Bagaf: 113.
Gramat Volapüka
. 1931. Bagaf: 85.
L. padi:
Gramat Volapüka
. 1931. Bagaf: 226.
Vög Volapüka.
2016. N. 1. P. 2.
Volapükagased pro Nedänapükans.
1939. N. 5. P. 43.
Vög Volapüka.
2023. N. 2. Pad: 17.
Flenef bevünetik Volapüka.
Sirkülapenäd ad Volapükanef. 1993. N. 2. Pad: 10.
Volapük sis yel 1960.
// Vög Volapüka. 2013. N. 5. Pads: 36–39.
Fovaliseds fa ‚Arie de Jong’
sa vöds se „Volapükagased pro Nedänapükans” e vödems calöfik votik.
Fonäts pegeböl
redakön
redakön fonäti
Buks fol dö züp Kristusa / fa Tomad de Kempen, elovepolom in volapüki Pinth Yoh. Bapt. — Konstanz, 1898.
Cherpillod, A. Vortaro Volapük–Esperanto kaj Esperanto–Volapük~Vödabuk Volapük–Sperantapük e Sperantapük–Volapük. — Courgenard: Eldonejo La Blanchetière, 2003.
Jong, A. de. Gramat Volapüka. — Dabükot balid. — Leiden: E. J. Brill, 1931. — Pads 113.
Jong, A. de. Konsäls gramatik // Vög Volapüka. — 2016. — N. 1. — P. 2–4; N. 2. — P. 10–12; N. 3. — P. 18–20; N. 4. — P. 26–28.
Robertson Ed. An Introduction to Volapük. 1994.
Scherzinger, J. A. A complete English dictionary of the roots of the world-language Volapük, invent. by Mgr. Schleyer Johann Martin / comp. and transl. by J. Arnold Scherzinger, Senator and Academian of the International Academy of Vp. — Konstanz
: The Central Volapük Bureau, 1897.
Yüms plödik
redakön
redakön fonäti
Vükiped Volapükik
Geidian fa ‚Maria-Rosa Tommasi’ e ‚Oskar Kausch’
tefü votükams e menods valiks Vpa. Dabükot telid ko layüm leigätodas Rusänapükik e nünas votik. ‚Ekaterinburg’ (Rusän): „Divöp jodema”, 2020.
Yeged
Linglänapükik dö revid ela de Jong, fa hiel Ed Roberts
Yeged votik fa Ed Roberts dö Völapük, labü diläd dö revid ela de Jong
in Linglänapük
in Deutänapük
in Speräntapük
Flenef bevünetik Volapüka
Mekavapüks
Yufapüks bevünetik
Bolak
Globasa
Glosa
Idiom Neutral
Ido
Interlingua
Interlingue
Jitasama
Kotava
Lingua Franca Nova
Lojban
Mini
Novial
Pandunia
Solresol
Sperant
Spokil
Volapük
Yufapüks zonik
Afrihili
Bevüslav
Folkspraak
Lekanapüks
Brithenig
Doħrakiy
Klingon
Pük elas ,Na'vi’
Talosänapük
Toki pona
Venedänapük
Datuvans
Juraj Bauer
Cornelis George Boeree
Léon Bollack
Cyril Robert Brosch
Johann Hummler
Sonja Lang
Julius Lott
Vojtěch Merunka
Adolphe Nicolas
David J. Peterson
Waldemar Rosenberger
Johann Martin Schleyer
Jan van Steenbergen
Joseph Stempfl
J. R. R. Tolkien
Edgar de Wahl
Lejzer Ludwik Zamenhof
Pekopiedon se „
Klads
Yegeds gudik
Volapükagramat
Volapük nulik
Lüükön yegädi