Waols - Wikipedia
Naar inhoud springen
Uut Wikipedia, de vrye encyklopedy
't Waols noordoostelk tussen de
langues d'oïl
't
Waols
is een
Romaonse
taal die ze praot in
België
Fraankriek
en 't noordoosten van de
Amerikaanse
staot
Wisconsin
De
Fraanse Gemienschop van België
erkent 't Waols as endogene (daor ontstaone) regionaole taal. 't Wördt in België espreuken in 't grootste diel van 't
Waolenlaand
. D'r bint vier heufdindielings in de Waolse dialecten en een standaard (schrief)vörm. Naor de sprekers van 't Waols kuj verwiezen as
Waolen
, mar umdet dizze term in de eerste plaatse slat op alle inwoners van
Wallonië
, gebruukt ze meer en meer de term
wallonophone
walon-cåzant
in 't Waols).
Name
bewark
bronkode bewarken
De name
Waols
kump van
Walh
, een slim old
Germaons
woord daoras de
Germaonen
mit verwezen naor de
Keltischtaligen
. 't Woord wördden in aandere talen oavereneumen en verspreidden hum in verschillende betiekenissen (vergeliekt
Welsh
). 't Romaons naamp
Wallon
oaver, det al rap vergeliekbere woorden verdrung. De oldst bekende vermelding stamt uut 1465, in de
Mémoires de Jean, sire de Haynin et de Louvignies
deur
Jean de Haynin
, daorin hi'j de Romaonse volken van de
Bourgondische Nederlaanden
beschrif. De beduding veraandern nog wieder deur de Fraanse bezetting, 't Nederlaandse bestuur en de Belgische onofhaankelijkheid; toe wördden d'r allennig nog
Belgen
mit een Romaonse taalachtergrond mit bedoeld. De dialectologische onderzukings van de
19e eeuw
hebt staorigan de verschillen tussen de belgo-romaonse dialecten blootelegd, waordeur linguïsten mit
Waols
allennig naor de Waolse taal in strikte zin verwiest; niet naor aandere Romaonse talen in 't Waolenlaand zoas 't
Picardisch
Geschiedenis
bewark
bronkode bewarken
Waols op een bröd van een winkel in
Crupet
Ie kunt niet zeggen det krek toen en toen 't Waols ontstaon is: talen ontstaot niet van d'iene op d'aandere dag, en 't ontstaonsmement hangt ok of van oen uutgaangspunten. De taalkundige
Louis Remacle
hef an-etoond det een beste köppel van de as typisch Waols eziene taalkenmarken heur tussen de
8e
en
12e eeuw
ontwikkeld hebt. 't Waols
'had een dudelijk en definitief individueel kerakter vanof 1200 dan wal 't begun van de
13e eeuw
'.
Um 1600 wörtelden hum in 't Waolse taalgebied de
Fraanse
schrieftaal.
Vanof 't begun van de
17e eeuw
hadden de mèensen in de rèken det d'r een ofstaand was tussen de spreektaal ('t Waols) en de schrieftaal ('t Fraans), waordeur een
Waolse literetuur
kun ontstaon. De aord daorvan is - zoas de
Middelnederduutse literetuur
toen 't Hoogduuts en Nederlaands de bestuurstalen waren ewörden - satirisch en kluchtig. 't Fraans was en bleef de ienige taal veur de formele, officiële en oaverige schrieveri'je.
Töt begun
20e eeuw
bleef 't Waols de taal van de mieste bewoners in 't oosten van Romaons België; 't Fraans gebruukten ze allennig in de literetuur en in de sociaole boavenklassen. In berieken as beroep en politiek bestund Waols-Fraanse tweitaligheid. In de metaolbewarking en de mienbouw gebruukten ze vake 't Waols veur de opleiding van de warkers; in veul plaatsen wördden in raodsvergaderings beide talen gebruukt.
Waols en 't oaverige Romaons in België
bewark
bronkode bewarken
Op 't end van de
19e eeuw
maakten de
Duutse
taalkundige Altenburg onderscheid tussen de verschillende regionaole Romaonse talen in België; hi'j markten op det 't Waols meer umsleut as allennig 't
Luuks
, mar det 't
Picardisch
d'r niet bi'j heurden:
't Luukse dialect wördt eziene as dudelijk verschillender van 't Picardisch as de dialecten van de provincies
Namen
en
Henegouwen
. Al vörmt 't tègenwoordige dialect van de Fraanse grèensregio [...] in zekere zin een tussenschakel of oavergaank tussen 't Waols en 't Picardisch, en al koomt de zudelijke variaanten van 't Waols in de buurte van 't
Rouchi
[umgeving
Valenciennes
, toch wis de
fonetiek
, in 't besunder van de mitklinkers, op starke verschillen tussen 't Picardisch en 't Waols.
Deur de laatheid van dizze vaststelling nuumt ze de oaverige vanolds veurkomende Romaonse talen in België mangs ok Waols - det doet de spèkers d'rvan mangs zölf - waordeur mèensen in de biester kunt komen.
Standaardisering van de (schrief)taal
bewark
bronkode bewarken
Vanof begun jaoren nègentig perbeerden liefhebbers en schrievers van 't Waols um een schriefwieze an te passen die begun 20e eeuw, nog véur de opkumst van de mederne taalkunde, ontwikkeld was deur de academicus
Jules Feller
. Feller zien schriefwieze was meer bedoeld um 't arfgoed van dialectliteretuur te bescharmen en de dialectologie töt steun te wèden, as umme 't Waols töt een mederne taal uut te bouwen. De ni'je inspannings richtten heur, uut symbolische en politieke oaverwègings, op 't ontwikkeln van een mandielige schriefnorm veur een taal mit een bulte onderling verstaonbere dialecten. De mandielige schriefnorm nuumt ze 't
rfondou walon
(Fraans:
wallon unifié
). In 2000 bint Pablo Sarachaga en Lucien Mahin begund mit een verklaorend Waols woordenboek.
De verschillende accenten van 't Waols bint bestudeerd deur de
Atlas linguistique de la Wallonie
, en bint betrokken in de ontwikkeling van 't
rfondou wallon
. 't Giet hier dus um een schrieftaal, waorin ien en dezölfde schriefwieze veur verschillende plaatselijke uutspraoken kan staon. Zo klinkt de schriftklaank
ea
(as in
vea
, kalf) westerd uut as
ia
via
) en oosterd uut as
vé
).
Alle sprekers van 't Waols accepteert dizze ni'je schrieftaal niet; de mieste bint d'r zölfs niet mit in de kunde. Ok speult mit det de schrieftaal weinig acht slat op de regionaole lexicale verschillen.
Verspreiding
bewark
bronkode bewarken
't Waolstalige Waolenlaand
bewark
bronkode bewarken
De taalvariaanten in Waolenlaand, mit de Waolse variaanten in 't rood
De vanolds Waolstalige gebieden nuumt ze in 't Fraans wal
Wallonie dialectale
of, minder vake,
Wallonie linguistique
, dus 't Waolenlaand in talig opzicht, det een diel is van 't Waolenlaand in poletiek opzicht. Ok 't
Wallonie de France
heurt bi'j 't
Wallonie dialectale
; 't bestiet uut een dozien dörpen en de plaats en gemiente
Givet
(Waols:
Djivet
) in de
Fraanse Ardennen
D'r wördt vier heufdvariaanten van 't Waols onderscheiden:
't Oost-Waols, ok Luuks enuumd, det ze praot in de
pervincie Luuk
(Waols
Lidje
) buten de
Duutstalige Gemienschop
en
Baelen
(Waols
Bailou
),
Plombières
Welkenraedt
(Waols
Welkenrote
) en plaatsen daor in de buurte (daoras ze ok
Ripuaorisch
praot), in 't noorden van de
pervincie Luxembörg
, in de
Val de Salm
en in de regio
Ourthe et Aisne
. 't Luuks kuj volgens de vier netuurlijke regio's verdielen in de
Ardennen
Condroz
Hesbaye
en 't
Laand van Herve
't Midden-Waols, ok Namens enuumd, det ze praot in 't oosten van de
pervincie Waols-Braobaant
, in Hesbaye en de Ardennen binnen Waols-Braobaant, in 't grootste diel van de
pervincie Namen
(niet in de
Fagne
, de Namense Ardennen en 't
Laand van Champagne
), en in 't noordelijkste diel van de Fraanse Ardennen.
't Oost-Waols of Waols-Picardisch
10
, een oavergaangsdialect tussen 't Picardisch en 't Namense Waols, mit inbegrip van 't oosten van de pervincie Waols-Braobaant (rond
Nivelles
), 't
Roman Païs
, de regio
Charleroi
Thudinie
, 't zuudwesten van de pervincie Namen (de
Fagne
) en een köppel dörpen van 't Fraanse
département du Nord
Cousolre
).
't Zuud-Waols of Waols-Lotharings, det ze praot in de pervincie Luxembörg (buten
Gaume
en 't arrondissement
Arlon
), in 't zuudoosten van de pervincie Namen (de Namense Ardennen) en in een köppel dörpen van de
Luxembörgse
staot (
Doncols
Harlange
Sonlez
Tarchamps
Watrange
), daoras 't now waorschienlijk uutestörven is.
Wisconsin
bewark
bronkode bewarken
In een klein diel van de Amerikaanse staot
Wisconsin
, rond
Green Bay
, praot ze 't Namens. In de 19e eeuw bint daor aordig wat sprekers van 't Namens hen etrökken.
Taalkundige aspecten
bewark
bronkode bewarken
Femilie
bewark
bronkode bewarken
't Waols heurt bi'j de
langues d'oïl
, mar is ok weer een beetien een butenbientien deur de van 't
Latien
ofkumstige archaïsche kenmarken en deur een flinke invloed van de Germaonse talen, die töt uutdrokking kump in de fonetiek, de woordenschat en de grammatica. 't Waols is fonetisch ok aorig conservatief eblèven, en stiet nog relatief dichte bi'j 't Waols van de
hoge middeleeuwen
Alfabet
bewark
bronkode bewarken
't Waols schrieft ze mit 't
Fraanse alfabet
daoras de
letter
bi'j edaone is. Dizze letter, die ze beveurbield gebruukt in 't woord
Årdene
, hef dezölfde weerde as de
veur wat de alfabetische woordvolgörde anbelangt. De namen van de letters bint dezölfde as in 't Fraans, behalve die van de
, die
wé
het (vrogger
double u
) en de
die
î gréc
of
yod
het.
Graofeem
Uutspraoke (
IK
Veurbield
Graofeem
Uutspraoke (
IK
Veurbield
A a
[a]
gade (geite)
L l
[l]
éle (vleugel)
 â
[a:]
diâle (duvel)
M m
[m]
mwin (haand)
Å å
[ɔ:/o:/ɑ:]
djåzer (praoten)
N n
[n]
nawe (lui)
AE ae
[a/ɛ]
glaece (ies)
O o
[ɔ]
soris (moes)
AI ai
[e:/ɛ:]
maisse (meister)
Ô ô
[o:/ɔ̃/ʊ:]
rôze (roze)
AN an
[ã/ɔ̃]
blanc (wit)
OE oe
[wɛ/ø/ɛ/œ]
moes (maond)
B b
[b]
bén (goed)
OI oi
[wa/wɛ]
moirt (dood)
C c
[k/s]
crole (gaspel)
ON on
[ɔ̃]
djondou (ereurd)
Ç ç
[s]
çoula (det)
OU ou
[u]
atouwer (tutoyeren)
CH ch
[ʃ]
chal (hier)
OÛ oû
[u:/y:]
noû/nû (nègen)
D d
[d]
wårder (opbewaoren)
P p
[p]
aprinde (leren)
DJ dj
[dʒ]
djin (persoon)
Q q
[k]
qwè (wat)
E e
[ɛ]
efant (kiend)
R r
[ʀ]
arester (stoppen)
É é
[e]
pés (slechter)
S s
[s]
sûner (vluuien)
EA ea
[ja/e:/ɛ:]
bea (mooi)
SS ss
[s]
dissu (boaven)
ÉN én
[ẽ/ɛ̃]
tchén (hond)
SCH sch
[h/ʃ/ç/sk]
scheter (breken)
EU eu
[œ/ø]
feume (vrouwe)
SH sh
[ʃ/s]
shîjh (zesse)
EY ey
[ɛj/ɛ:j/i:j/i:]
åjhey (makkelk)
T t
[t]
tins (tied)
F f
[f]
filozofe (filosoof)
TCH tch
[tʃ]
tchant (zang)
G g
[g]
gueuye (bek)
U u
[y]
pus (meer)
GN gn NY ny
[ɲ]
fignesse (raam)
Û û
[y:]
hût (achte)
H h
[h]
hoye (holtskool)
Un un
[œ̃]
djun (juni)
I i
[i/ɪ]
pitit (klein)
V v
[v]
vint (wiend)
Î î
[i:]
pîd (voet)
W w
[w]
walon (Waol)
IN in
[ɛ̃]
rinde (weerummedoen)
X x
[ks]
taxi (taxi)
J j
[ʒ]
jate (kop)
XH xh
[h/ʃ]
pexhon (vis)
JH jh
[h/ʒ]
prîjhon (gevangenis)
Y y
[j]
yebe (grös)
K k
[k]
stoumak (mage)
Z z
[z]
zûner (zoemen)
Fonetiek en fonologie
bewark
bronkode bewarken
De Latiense [ka] mit [g + e, i, a] gef in 't Waols
affricaten
die aj spelt as
tch
en
dj
vatche
(koe),
djambe
(bien), zoas in 't
Old-Fraans
De Latiense [s] is bewaord eblèven:
spene
(doorn),
fistu
(gapse),
biesse
(biest). 't Waols kent dus niet de
prosthesis
die van 't Latiense
scola
't Fraanse
école
hef emeuken (Old-Fraans
escole
). Wiedere veurbielden (Latien-Fraans-Waols-Drèents):
spissus-épais-spès-dikke
stella-étoile-steûle-steern
sternutare-éternuer-stièrnî-proesten
stomachus-estomac-stoumak-mage
strictus-étroit-stroet-recht
scribere-écrire-scrire-schrieven
scabinus-échevin-scabin-wetholder
't Waols hef een hulpklinker die tègengiet det d'r een groot antal mitklinkers achter mekare mut wörden uutespreuken. Lu zult zeggen:
Dj'é stî à
scole
(ik bin naor schoele gaone), mar
ène belle
escole
of
sicole
of
sucole
(een mooie schoele), ofhaankelijk van de regio.
't Latiense [sc] gef, op wat uutzunderings nao,
sch
in 't Waols:
schame
(Lat. scabum),
schoûter
(auscultare),
scheure
(excutulare),
schåle
(scala),
dischåssî
(descalciare), ezw.
De
stemhebbende
mitklinkers wördt op 't end van een woord niet uutespreuken:
rodje
(rood) klinkt krek 't zölfde as
rotche
(rots).
De nasale klinkers wördt mangs evolgd deur nasale mitklinkers, zoas in
djonne
(uutspraoke
djon+ne
, jonk),
crinme
(crème),
branmint
(veule).
De klinkerlengte hef een fonologische weerde. Ie kunt d'r woorden mit onderscheiden as
cu
(konte) en
cût
(ekoakt),
i l' hosse
(hi'j wiegt heur) en
i l' hôsse
(hi'j tilt heur op),
messe
(misse) en
mêsse
(meister), etc.
Morfologie
bewark
bronkode bewarken
De vrouwelijke bi'jvoeglijke naamwoorden eindigt in 't meervold en veur 't zölfstaandig naamwoord op
-ès
zunder accent (behalve in 't Waols-Lotharings): vergeliekt
li djaene foye
('t gèle blad) en
les djaenès foyes
(de gèle bladen).
In de bepaolde lidwoorden en bezittelijke veurnaamwoorden maakt ze gien onderscheid in woordgeslacht (behalve in 't Waols-Lotharings): 't Waols hef
li vweture
(de auto) en
li cir
(de hemel), waor 't Fraans
la voiture
en
le ciel
hef. Zo ok hef 't Waols
si coir
(zien lief) en
si finiesse
(zien raam) veur 't Fraanse
son corps
en
sa fenêtre
Woordenschat
bewark
bronkode bewarken
D'r bint een groep Latiense woorden die uut de naobernde Romaonse talen verdwenen bint, zoas 't Waolse
dispierter
en 't
Spaanse
despertar
(wakker wörden); 't Waolse
sacwant(es)
en 't
Reto-Romaonse
insaquant(es)
(sommige, verscheiden); 't Waolse
moude
mulgere
, melken), 't
Italiaonse
mungere
en 't
Roemeense
mulge
; 't Waolse
ouxh
en 't Roemeense
uşă
(deure); of woorden die as mitiene uut 't
Vulgair Latien
koomt:
arincrin
araneae crinis
, spinnewebbe),
tier
of
tienne
termen
, grèenze die deur een bulte wördt an-egèven),
ay
(ay, woord det gedieltelijke instemming angef), ezw. (Uut de
Dictionnaire liégeois
deur Jean Haust)
D'r bint aordig wat woorden die uut Vlaamse en Duutse dialecten bint oavereneumen, zoas
flåw
(flauw),
dringuele
(drinkgeld oftewal tip),
crole
(krulle),
spiter
(spattern),
li sprewe
(sprao, Nederlaands spreeuw),
reye
in
Walonreye
(Waolenriek), ezw. Sommige van zokke lienwoorden bint ok in 't
Fraans van België
terechte komen as 'belgicismes'.
Zinsbouw
bewark
bronkode bewarken
't Attributieve bi'jvoeglijk naamwoord kump vake véur 't zölfstaandig naamwoord te staon: vergeliekt Waols
on fwärt ome
en Fraans
un homme fort
(een starke keerl);
ene blanke måjhon
en
une maison blanche
(een wit huus).
Mangs Germaons erichte zinsbouw: Waols
Cwè-ç ki c'est di ça
po ene fleur
, Fraans
Qu'est-ce que cette fleur?
, Drèents
Wat is det
veur een bloem
Volgörde van de veurnaamwoorden:
dijhoz-m' el
(Zegt mi'j det), Fraans
Dites-le-moi
(Zegt det mi'j)
't Persoonlijk veurnaamwoord kump as veurwarp véur warkwoorden as
kunnen
en
wèten (te doen)
: Waols
Dj' el sai scrire
(Ik kan hum schrieven), Fraans
Je peux l'écrire
; Waols
Vos mi ploz houkî
(Ie kunt mi'j bellen), Fraans
Tu peux m'appeler
Schriefwieze
bewark
bronkode bewarken
Vanof 1100 wördden 't Waols op schrift gebruukt veur beveurbield plaatsnamen, legere vörms van rechtsspraoke en notariële aktes. Uut de schriefwieze kuj niet altied opmaken hoe of de uutspraoke west hef; zo kan
staon veur
of veur
oe
. Wat vörms bint typisch Waols, zoas
xh
(veur de
h aspiré
),
ea
eie
In de
18e eeuw
gebruukten ze nog aal bepaolde middeleeuwse conventies, zoas
xh
Villers
),
oi
(Luuks theater).
In de
19e eeuw
gebruukten veul mèensen veur 't Waols heur eigen schriefwieze. D'r wördden wal schriefwiezes ontworpen:
veur 't accent van Luuk (Henry Forir);
veur 't accent van
Prusisch Waolenlaand
(Toussaint, Nicolas Pietkin);
veur 't accent van Namen (Auguste Vierset, Léopold Godenne).
In de
20e eeuw
kwaamp 't
système Feller
, in 1900 deur
Jules Feller
epubliceerd, in meer algemien gebruuk. Kenmarkend daorveur bint de schrifttiekens
dj
en
tch
, de haalfvocalen
en
, 't schrifttieken
veur de lange
oû
veur de lange
ou
, en de schrifttiekens
en
Eerst in de
21e eeuw
kwaamp 't
rfondou walon
op as mandielige schriefwieze, mit iene spelling veur alle regionaole variaanten van een woord.
Veurbielden
bewark
bronkode bewarken
Waols
Drèents
Walon
Waols
Diè wåde
Töt ziens (letterlijk 'God bewaor [oe]')
Bondjoû
Gendag
Goedgaon (vake volgd deur een aandere uutdrokking)
Årvey
Töt ziens
Comint ça vos va ?
Hoe is 't?
Dji n' sai nén
Ik wete 't niet
Wallonismes
bewark
bronkode bewarken
De Fraanse taal bevat een antal
wallonismes
, lienwoorden uut 't Waols. Dizzend zit veural in 't jargon van de mienbouw en de metaolbewarking. Veurbielden bint
houille
(kool),
terril
(slak, in de metallurgie),
faille
(breuk),
fagne
(laagvene),
grisou
(miengas) en
estaminet
(een soortement café).
11
Een
wallonisme
kan ok slaon op
idiomaotisch
of grammaticaal deur 't Waols beïnvloed Fraans.
Literetuur
bewark
bronkode bewarken
Schrievers in 't Waols
bewark
bronkode bewarken
Willy Bal
Gabrielle Bernard
Nicolas Defrêcheux
Chantal Denis
Arthur Masson
Édouard Remouchamps
Lucien Somme
Waolstalige pars
bewark
bronkode bewarken
De Waolstalige pars is beparkt töt een köppeltien tiedschriften, waorvan d'r een antal in meerdere of mindere maote ok Fraans bevat. Dizze tiedschriften hebt een klein budget en sommige wördt uutegèven as ekopieerde vellegies mit nieties d'r deur, zoas
Li Rantoele
Coutcouloudjoû
en
Académîye des Foyants
. Zo wördden ok vroggere tiedschriften as
Li pompe ås Ramons
uutegèven. Sommige literaire geneutschoppen kunt heur Waolstalige tiedschriften in een nuver jassien stikken deur de financiële steun van de
Conseil des Langues Régionales Endogènes
(Raod veur endogene regionaole talen) van de Fraanse Gemienschop. Det giet op veur
El Bourdon
(sinds 1983),
Djåzans walon
Singuliers
en de
Cahiers wallons
Vanof de vrogge 20e eeuw bint d'r wekelijks verschienende Waolstalige kraanten.
El tonnia d' Châlerwet
behaalden een oplage van 35.000 exemplaren en
Li Mârmite
wördden töt in
Londen
verkoft.
't Stripverhaal in 't Waols
bewark
bronkode bewarken
't
Kuifje
-album
De juwelen van Bianca Castafiore
is deur uutgeveri'je
Casterman
in verschillende variaanten van 't Waols uutebrocht, waordeur dizze variaanten goed te vergelieken bint. In 't
Luuks
kwaamp
L'èmerôde d'al Castafiore
uut, in 't Waols van
Ottignies
Lès pindants dèl Castafiore
, in 't Waols van
Nievel
Les berlokes del Castafiore
en in 't Waols van
Charleroi
Lès-ôr'rîyes dèl Castafiore
Album 10 van
Guust Flater
kwaamp in 2007 uut in
rfondou walon
12
D'r bint ok ni'je stripalbums in 't Waols verschenen, zoas
Li vî bleû
Le vieux bleu
, d'olde blauwe) deur
François Walthéry
, daoras ok een tenielstok op ebaseerd is.
Sociologische aspecten
bewark
bronkode bewarken
Fraanse en Waolse naambrödties veur 't Markplein van
Fosses-la-Ville
Töt begun 20e eeuw was 't Waols de oaverwègende taal van de Waolen, al had een beste köppel mèensen passieve kennis van 't Fraans. Deur verdringing van 't Waols deur 't Fraans prat now nog zo'n 30 töt 40% van de Waolse bevolking Waols. De percentages varieert van 70 töt 80% van de mèensen boaven de 60 töt zo'n 10% van de mèensen onder de 30. Veul meer mèensen hebt passieve kennis van 't Waols: onder jongeren zol det tussen de 36 en 58% wèden. De Fraanse Gemienschop erkent de taal sinds 1990 as 'endogene regionaole taal' die veur studie in anmarking kump en daoras 't gebruuk van mut wörden estimuleerd. De Waolse culturele beweging is mit ebundeld in de
Union culturelle wallonne
(UCW), de paraplu veur meer as 200 amateurtenielgroepen, schrieverskringen en comités veur Waols op schoelen. De
Société de langue et de littérature wallonnes
(op-ericht in 1856 as
Société liégeoise de Littérature wallonne
) fietert de Waolse literetuur en de studie van de Romaonse talen in Waolenlaand an.
De Luukse uutgeveri'je Noir Dessin produceert, naost Fraanstalig wark oaver de geschiedenis van de streek, ok gebruuksveurwarpen as paraplu's, T-shirts en plakplaoties mit Waolse uutspraoken.
De umroep van de Fraanse Gemienschop (Radio-Télévision belge de la Communauté française, RTBF) besteedt wat andacht veur 't Waols op de radio, mar is veurnamelk Fraanstalig.
Rifferenties
bewark
bronkode bewarken
1,0
1,1
Universiteit van Wisconsin: verzameling documenten oaver de Waolse immigraotie naor Wisconsin en vastelegde mondelinge verklaorings in 't Engels en Waols, 1976:
University of Wisconsin Digital Collection: Belgian-American Research Collection
« L'acception linguistique […] respectivement belge et dialectologique » Albert Henry,
Histoire des mots Wallon et Wallonie
, Institut Jules Destrée, Coll. «Notre histoire», Mont-sur-Marchienne, 1990, 3e editie. (1e editie 1965), blz. 59
Université catholique de Louvain, Faculté de philosophie et lettres
Louis Remacle,
Problème de l'ancien wallon
, Les Belles Lettres, Bibliothèque de la Faculté de Philosophie et Lettres de l'Université de Liège, Fascicule CIX, Paries, 1948, blz. 93
Antony R. Lodge,
French : from Dialect to Standard
, Routledge, Londen, 1993
Yves Quairiaux,
L'image du Flamand en Wallonie
, Éd. Labor, Bruxelles, 2006
'Der Lütticher Dialekt steht freilich dem Picardischen weit fremder gegenüber als die Dialekte der Provinzen Namür und Hennegau. Wenn auch der jetzige Dialekt der französ. Grentzgebiete (...) eine Art Mittelglied oder Uebergang zwischen wallonisch und picardisch darstellt und sogar die südlichen Nuancen des Wallonischen sich dem Rouchi nähern, so zeigt doch der Lautbestand, zumal der Consonantismus, des Picardischen und des Wallonischen durchgreiffende Unterschiede.' W. Altenburg,
Versuch einer Darstellung der wallonischen Mundart nach ihren wichtigsten Lauterverhälnissen
, I, Eupen, Theil, 1880
Albert Henry,
op. cit.
, blz. 57
Commission « Langue » de l'Union culturelle wallonne,
Quelle planification linguistique pour le wallon ?
, Actes du colloque international de Charleroi, 23 meert 1996
'De term
zone wallo-picarde
hef de veurkeur boaven
ouest-wallon
[…] veur 't gebied daorvan ze vrogger, naor de kaorte van A. Maréchal, dochten det die veural Waolstalig was, mar det deur 't wark van Louis Remacle eerder as Picardisch kan wörden eziene.' Daniel Droixhe,
Lexique des littératures dialectales du Hainaut
, Université Libre de Bruxelles, 20 september 2000
Walther von Wartburg,
Französisches Etymologisches Wörterbuch. Eine darstellung des galloromanischensprachsatzes
, diel 15, 2, blz. 113
Gaston Lagaffe parle le rfondou walon
La Dernière Heure
, 11 september 2007
Schrieveri'je
bewark
bronkode bewarken
Joseph Dejardin,
Dictionnaire des spots ou proverbes wallons
, 2 dielen, Bulletin de la Société Liégeoise de Littérature Wallonne, Éd. H. Vaillant-Carmanne, Luuk, 1891
Chantal Denis,
Dictionnaire français-wallon d'après Nameur èt avaur-là
, Namen, 2001
Lein Geschiere,
Éléments néerlandais du wallon liégeois
, Noord-Hollandsche, Amsterdam, 1950
Hervé Hasquin,
La Wallonie, son histoire
, Éd. Luc Pire, Brussel, 1999
Rita Lejeune en Jacques Stiennon,
La Wallonie, le Pays et les Hommes : lettres, arts, culture
, 3 dielen, 1977-79
Jean-Marie Pierret, Jean-Jacques Gaziaux en Jean Germain,
Le wallon
in
Lîmês I. Les langues régionales romanes en Wallonie
, Éd. Traditions et parlers populaires, Brussel, 1992
Maurice Piron,
Les lettres wallonnes contemporaines
, Éd. Casterman, Tournai, 1944
Maurice Piron,
Anthologie de la littérature wallonne
, Éd. Mardaga, Luuk, 1978
Maurice Wilmotte,
Le Wallon : histoire et littérature dès origines à la fin du XVIIIe siècle
, 1893
Uutgaonde verwiezings
bewark
bronkode bewarken
Wikipedia
Waolse versy
van
Wikipedia
Socio-linguïstiek
Waals is niet dood
(Ervarings van een Vlaomse journalist die lange in Wallonië hef ewarkt (Nederlaands))
Tiedschrift op internet
Nederlaandstalige uutgaove van 't online Waolstalige magazine
L' Aberteke
Woordenboeken en grammatica's
Etymologisch woordenboek deur Charles Grandgagnage
(eschreven in 1860)
Waolse grammatica online
(veuresteld in 't Fraans, mit veurbielden in de verschillende dialecten en in de standaardvörm)
Körte Waolse Grammatica online
(veuresteld in de Waolse standaardvörm, mit veurbielden)
Lieste van meer as 500 Waols-Fraanse woordenboeken en lexica
(veuresteld in 't Fraans en in de Waolse standaardvörm)
Dit stok is eschreven in 't
Zuudwest-Zuud-Drèents
van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.
Commons: Waols
- plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden.
Van "
Kategoryen
Drèents artikel
Romaanse taal
Frankriek
Waalnlaand
Waols
Ny underwarp
US