Wikipedia:Berige Artikl – Boarische Wikipedia
Zum Inhalt springen
Aus Wikipedia
ERIGE
RTIKL
Berig = super, toll, leiwaund, bsundas, oamolig, außagwehnli, pfundi, übadurchschnittli, herausragend, stark wie ein Bär!
ALEXANDER GIRARDI
Alexander Girardi
Alexander Girardi
Alexander Girardi
(* 5. Dezemba 1850 in
Graz
; † 20. Aprü 1918 in
Wean
) woa a legendeara
östareichischer
Charaktadoastöla, Komediant,
Couplet
-Sänga und Operettntenor vau da Joahundatwende.
Da Voda vaum Girardi woa Schlossa, dea wos vau Cortina d’Ampezzo noch Graz zong is, sei Muada a Steirarin aus Neidau. Ea hod a Leah ois Schlossa gmochd, hod si owa zua Schauspülarei hinzong gfüht. Ea hod bei ana Lainspügruppm mitgmocht, wo sei Talent daun entdeckt wuan is. Nochn Dod vo seim Vodan hod a si gaunz em Theata zuagwendt und is in vaschiedanan Provizbühnen auftredn. ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
ALFRED BERNHARD NOBEL
Alfred Bernhard Nobel
Da Alfred Bernhard Nobel
Da
Alfred Bernhard Nobel
is am 21. Oktoba 1833 in
Stockholm
gebuan und am 10. Dezemba 1896 in San Remo
Italien
vaschtuam. Ea woa a Physika, Chemika und Eafinda. Im Oita vo 17 Joah hod a se weitabüd in
Deitschlaund
, de
USA
und a in
Paris
. Duach de Eafindung vom Dynamit und nu Mera meah, is a reich wuan. Do ea Kindalos woa, hod eam de
Bertha von Suttner
iwazeigt, das ea sei God zan Nutzn vo da gaunzn Menschheit schtiftn soi. Und so is mid sein Göd de
Nobelpreisschtiftung
eigricht wuan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
AZTEKISCHE HOZAD
Aztektische Hochzeit
Eaziahungsmethodn ausn Kodex Mendoza
Aztekische Hozad
oda
Aztekische Hochzeit
moant de traditionön Feian und Braich im Zammahang mit da Heiratarei bzw. Hozad bei de
Aztekn
oda bei de
Mexica
. Es hod drei Oatn vo Lebnsgmoaschoftn gebm. Im gsöschoftlich Ausegn woans a Wengl untaschidli. Owa olle hom vo de Zwoa Leid Treu valaungt. Ehebruach woa in eanana Gsöschoft ned eawinscht.
Und wia olle neichn Lebnsobschnitt gfeiad wuan san, so hod ma a de Hoazatn gfeiat. Owa jede Oat vo Hozad woa a Wengl aundas. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
BAIRISCHE ETHNOGENESE
Bairische Ethnogenese
Da Tassiloköch ausm Kloschta Kremsmünsta.
De
Bairische Genese
is de Gschicht,
wo de Baiern heakema san
. Nu bis in de 1990 Joah eini, woa de fiaheaschade Moanigung, das de
Baiern
ausm Nuadostn, ausm
Behmischn
zuagwaundat warn. Do de Text- und Growungsfund fias 5 Joahundat, wia a bei de aundan Schtämm a, ned grod recht vü heagebm hobm, hod se de Meaheid vo de Fuascha af des Heakema vo Behmen geinigt.
Nu 1988 af da gmoasauman Laundesausschtöllung vo
Bayern
und
Soizburg
is nu aso vazöht woan (
Die Bajuwaren. Von Severin bis Tassilo 488-788
). Owa vaschiedane neiche Schtudien hod de Moanigung ins Waunkn brocht. Und so hod ma im Meaz 2010 a Togung iwa des Thema in
Benediktbeuren
oghoitn und de vuatrogandn Schtudien san daun im Biachl "
Die Anfänge Bayerns, von Raetien und Noricum zur frühmittelalterlichen Baiovaria
" 2013 außagebm woan. Dahea wead in dem Atükö af de oanzalnan Schtudien vo dem Biachl eigaunga und zaumgfoßt. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
BAYERN
Bayern
das große Staatswappn
Da
Freistaat Bayern
(aa
Freistoot Boarn
), is a Lound im Sidostn vo da Bundesrepublik
Deitschlond
. Es is as flächngresste Bundeslond und stähd noch da Einwohnazoi hinta
Nordrhein-Westfalen
an zwoata Stej. De Haptstodt vo Bayern is
Minga
. Nochban vo Bayern san de Bundeslända
Badn-Württmberg
Hessn
Thüringen
Saggsn
sowia de Staatn
Estareich
Tschechische Republik
und im Bodnsee de
Schweiz
De Schreibweis vum Landesnama mim "y" gähd afn boarischn Kini
Ludwig I.
zruck, friacha hods "Baiern" ghoaßn. Ea hod an griachischn Buchstobm "Ypsilon" gnumma, ois Liab zu Griachaland und zu seim Buam (
Otto I.
), dea Kini von Griachaland worn is. ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
BOARISCHA DIPHTONG
Bairischer Diphtong (oa)
Diphtong
Boarischa Diphtong
nennt ma aa en Zwoalaut
oa
. Des is a charaktaristischa Diphtong in da
Boarischn Sproch
, den wo s im
Deitschn
nit gibt. Gmoant is dea Zwoalaut, wo ausn
ei
entschtandn is, nit dea wo vo
ar
oda
or
heakimmt (z.B. Joar, Moar, Hoar).
Im Boarischn gibts an Haufa Doppelaut (z.B. Liacht, Wejd, Spui, Woad, Huat) und an wissnschoftli belegtn Vokaireichtum, wo weit umfossenda is ois wia in da deitschn Sproch. Desweng is Boarisch vokaischa und so vii melodischa ois wia Deitsch. De Doppelaut mocha an bsundan Reiz vom Boarischn aus. ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
BOARISCHE FLUACHSAMMLUNG
Bairische Fluchsammlung
Boarischa Grantla: Alois Hingerl
De
Boarische Fluachsammlung
Boarische Schimpf- und Fluachsammlung
oda
Bairisch schimpfen und fluchen
is a Sammlung vo Fliach, Schimpfweatan und Beschimpfunga in
boarischa Sproch
Grantln
, Schimpfn und Fluachn ghead zua Boarischn Voikskuitua wias Soiz in da Suppm, wei freindli sei kau jeda, guad fluachn ned. ...
→ weidalesn
BOARISCHE HOZAD
Bairische Hochzeitsbräuche
Bairische Hochzeit
Boarische Hozad
, aa
Grousse Houzad
oda
Bairische Hochzeit
(neiadings aa
Bauernhochzeit
), moant de traditionejn Feian und Braich im Zammahang mit da Eheschliassung bzw.
Heirad
in
boarischn
Sprochraum.
De Hozat bschrenkt si in da traditionejn boarischn Kuitua, wia in vuin ondan Kuituan, ned af a kuaze, obgschlossane Zeremonie, sundan ziagt si iba an lengan Zeitraum. Ethnologn redn in am Zammahang vo ana "gradualistischn Oneharung an de Ehe". De Hozat is a Oart Passageritus fia de Braut und fian Braitigam vo oan Lemsobschnitt in an ondan und wor friara vo gressta Bedeitung fias Lebm ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
BOARISCHE OATNAMA
Bairische Ortsnamen
Gasteig
Boarische Oatsnama
san geographische Nama fia Siedlunga, Gwassa, Beag und Flurn. Siedlunga kina a Doaf oda a Stod sei, owa aa a Oanzlhof (Hausnam), a Oaeed, a Rottn, a Weila oda a Wiastung (= valossne Siedlung). A Oat ohne Siedlung hod an Fluanam.
Boarische Oatsnama gem an kloan Eihblick in
bajuwarische
kejtische
slawische
remische
und voaremische Siedlungsgschicht. Damid sans a wichtiga Tei vo da boarischn Kuituagschicht. ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
BOARISCHE SPRUCHSAMMLUNG
Bairische Spruchsammlung
Boarischa Schmäh
De
Boarische Spruchsammlung
sammlt boarische Sprich, Phrasn, Sprichweata sowia Redewendunga (owa koane Bauernregln, koane Gstanzln) de typisch boarisch san und bschreibt kurz die Bedeitung.
Synonyme
: boarische Sprüch, boarische Schbrich, bairische Sprüche, bayerische Sprüche, Sprüch auf boarisch, bairische Redensarten, bairische Redewendungen, bairische Sprichwörter, österreichische Sprüche, österreichische Sprichwörter, österreichische Redewendungen ...
→ weidalesn
BOISCHPÜ IN MESOAMERICA
Ballspiele in Mesoamerika
Unta
Boischpü in Mesoamerica
vastähd ma Boispui in präkolumbischa Zeid in
Mesoamerica
, de wos sowoi a Spui wiar aa a Ritual gwen san.
Agfaungt hods mid de Boischpü bei de Oimekn. De woan vamuatle de Easchtn bei de ma Gummiboi gfundn hod. Boigschpü hods vom Nuadn Mexicos bis owi noch San Salvador ghobd. Es hod owa ned oa oanzige Boischpüoat gem, mid oana gitign Regl. De Plotzgräss und Schpüfödbroadn und Läng hom beispuisweis variiat. Af Büdln siagt ma, dass aa vaschiedne Spuioatn gem hod. Ma hod in Boi mid Schläga oda Steckn gschpüd. Ma wiads zua Untahoitung, iwa schpoatlige Wettbweab bis zu de rituön Boischpü gschpüt hom. De Rituön san stoak mid eanana Religion vabundn gwest. Se hom a Gschicht vo eanane Gedda nochgschpüd und moast an tedligs End gnumma ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
CHEAMSEE
Chiemsee
Cheamsee mit Oipn
An
Cheamsee
hoasst mar aa s „Boarische Meer”. Er ligd so um de 25 Kilometa estlich vo
Rosnham
, oiso im Sidosten vo
Obabayern
Ea is da grässde See in
Bayern
, und aa in ganz
Deitschland
san grod da
Bodensee
und da
Müritz
-See no grässa. Es is obar aso, dass vaglicha mim Cheamsee da
Starnberger See
des mehra Wossa hod, wei dea vui tiafa is ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
CHTHONISCHE UAVIACHA
Chthonische Tiere
Perchtenmaske
Chthonische Uaviacha
san
Viacha
, de wo in da
Mythologie
mid da Untawejd, da Finstaniss und da Nocht vabandlt san. Dazua ghean beispuisweis Schlanga, Grodna, Skorpion und Woif.
Aus mythologischa Sicht san des
Drackn
, Weawoif und de
Midgardschlang
(a
Lindwuam
), de
Kikimora
(uaspringle a slawische Geddin) und im Boarischn de
Howangoas
, de
Schiachbeachtn
und da
Dazzlwuam
Dass de chthonischn Viacha in da Untawejd hausn, hoasst nix andas, ois dass unta da
Eadn
bzw. in da Eadn wohna und so mid da Eadmuada vabundn san. ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
DA BASILISK IN DA SCHÖNLATERNGOSSN
Der Basilisk in der Schönlaterngasse
Basilisk
Da Basilisk in da Schönlaterngossn
is a bekaunnte
Sog
ausm oidn
Wean
. De Schönlaterngossn is a klaans Gassl in da Innaran Stod (1. Beziak). Und de Numma 7 haasst „Zum Basiliskn“, und duatn soi si im 13. Joahundat da gaunze Balawatsch oogspüüt haum.
Noch de öötasten Annaln vo Wean soi si do in dem Haus in da Schönlateangossn im Joa 1212 a
Basilisk
oda da sogenaunte Adaxlkenig zaagt haum. Des woa daumois a Muazbahöö und iwaroi haums a laungs und a braads driba gredt. De Leit woan domois noo owagläibischa ois wia heit, und wia wichtig eana des mit solchane
Viecha
woa, siacht ma an dem, doss da Vafossa vom berihmtn „Iter Alemannicum“ todeanst gschüüdat hod, doss unta de Söötnheitn vom
Maria-Einsiedln-Klosta
ar a echta Basilisk waa. ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
DA DROCHN VOM KOINBEAG
Der Drachen vom Kahlenberg
Da Drochn vom Koinbeag
is a
Sog
aus
Wean
. In aan klaan Gassl, da „Drachengasse“ steht a Haus, des „Drachenhaus“. Eignlich haasts a so, wäu da easchte Besitza da
Johann Martin Drach
woa. Oba sowos is natialich ned so intaressant, oissa is de Sogn vom „Drochn vom Koinbeag“ entstaundn.
Fria, ois am Koinbeag no a dichta Woid woa, hod in aana Höön duat a Muaztrumm
Drochn
glebt, dea des gaunze Laund umadum tyrannisiat hod. Kaa
Mensch
und aa kaa
Viech
woa vua eam sicha, und, nachdem dass si kaana gfundn hod, dea was de Schneid ghobt hod, si dem Drochn zum stöön, is de gaunze Umgebung imma mea vakumman. ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
DA LIAWE AUGUSTIN
Der liebe Augustin
Plakettn aun da Waund vom Griachnbeisl in Wean, im Staumbeisl vaum liam Augustin
Da liawe Augustin
, biagalich
Marx Augustin
(tauft auf
Markus Augustin
; * 1643 in
Wean
; † 11. Meaz 1685 emdo) woa a
Voikssänga
(„Bänklsänga“), Sockpfeifa und Stegreifdichta, dea wos aa zua Zeit vau da Pest und vau grässta Not in Wean de Leidln imma wieda mit seim
Weana Schmäh
und schwoazzn Hamua aufgheitat hod. Deshoib is a im Voiksmund nua „da liawe Augustin“ gnennt wuan.
Zua Legendn is da Augustin duach des Voiksliadl "O du liawa Augustin" wuan. De Balladn wiad bis heit gsunga, de Gschicht vaum liam Augustin bis heit dazöd. Ois Weana Stodoriginal is a bis heit a Sinnbüd dafia, dass ma mit Muadawitz sogoa Katastrophn duachsteh kaun. So hod a glebt, so hod a gsungan, so is a gstuam: Ois echta Weana mitn leichtn Sinn, dea wos si aus nix wos mocht, dea wos si iwa seine eignan Föhla lusti mocht, dea wos dena Leit an Spiagl vuas Gsicht hoit ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
DA NOKADE OFF
Der nackte Affe
A Bonobo, oana vo insan naxtn Vawandtn
Nokada Off
is a Charaktarisiarung vom
Homo sapiens
(heidiga Mensch) ois oanzign Primatn ohne Pöz oda an Fö.
Wos woa da Auloss, das ma insan Pöz valuan hom? Und wos hods brocht? Schtodn Fö haumma owa oan aundan Schutz fia de Untahaud braucht. Und wos warad, waun ma nu heid midn Pöz umadum kraxln dadn?
Do da Homo Sapiens unbstrittn zua de Menschnoffen (
Hominidae
oda
Hominiden
) ghead und de wida zua Gruppn vo de
Primatn
, zöhd da Mensch zua de
Spauviecha
Säugetiere
). Und bis af a boa Ausnaum hom Spauviecha a Fö. ..
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
DE SPINNARIN AM KREIZ
Die Spinnerin am Kreuz
De Spinnarin am Kreiz
De
Spinnarin am Kreiz
steht im 10.Hieb (
Favoritn
) aun da Triesta Stroßn, es is a oiz Woazeichn in an gotischn Stüü des a jeda kennt, der scho amoi durtn voabeikumman is, wauna in de Stod eine oda ausse hod miassn.
Gwiß is, doss an dera Stöö scho vuam Joa 1446 a „Staananes Kreiz“ gstaundn is. Es kaunn oba weda de Grenz vom Weana Burgfriedn auzaagt haum, de is goa ned soweit gaugan, no de Grenz vom Weana Laundesgrichtssprengl, wäu dea wor weida draußt.
Woascheinlich is de Säun durtn gstaundn, wäu glei danem de Hiirichtungsstättn gwesn is ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
DE STIAWOSCHA
Die Stierwascher
Soizburga Stiawoscha
Stiawoscha
sogt ma seit ewig und drei Dog scheazhoft zua de
Soizbuaga
. Da eignliche Grund is jo dea, doss de Fleischhocka durtn eanare Schlochtungan effentlich mochn haum miassn, damit ka schlechz Fleisch unta de Leit kumman kau. De Reinigung von de
Viecha
vuam Omaxln haums kloaraweis am flochn Ufa vo da
Soizach
gmocht, wos a jeda segn hod kennan. Und da „Woscha“ woa dea Schnoiza aufn Schedl mid an Prigl, mid dems de Viecha betäubt haum.
Es gibt owa kloaraweise an Haufn Sogn, wo dea Nauman heakummt ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
DIRRE WAUND
Dürre Wand
Dürre Wand
De
Dirre Waund
is a
Beag
in de
Guadnstoana Oipm
. Se liagt zwischn
Schneebeag
Großa Neikogl
und
Hocha Waund
in
Niedaöstareich
. De Dürre Waund is hecha wia de Hoche Waund, hod owa meah Quöön.
Da 9
km launge Hauptkaumm vo da Dian Waund ist in SW-NO-Richtung orientiat, am Kaumm ohm fiaht a Waundaweg entlaung. Ausgaungsuate san
Miesnboch
Waidmaunsföd
, Längapiaschting,
Puchbeag
und de Mamauwiesn. ...
→ weidalesn
(Artike af Niedaöstareichisch)
DON JUAN DE AUSTRIA
Johann von Österreich
Da Don Juan ois junga Beasch.
Da
Don Juan de Austria
woa da aussaehelige Suhn vom
Kaisa Koal V
. Ea woa des Eagebnis vo an Gschpusi des da scho ödare Kaisa mid oan jingan regnschbuaga Deandl ghobt hod. Sei Votta hod dem Buam a guade Ausbüdung zuakemma lossn und so is ea zan schpanischn Admireu afgschting.
Bei da
Seeschlocht vo Lepanto
woa ea da Owakomandant vo da Heilign Liga, de aun dem Tog de tiakische Armada gschlogn hod. Weu ea zweng dem in Eiropa iwaroi augseng woa, woit eam sei Hoibbruada da Kini Phillip II a wengl koitschtön und hodn zan Schtotthoita vo de schpanischn Niedalaunde eanaunnt. Duat is ea a vaschtuam, owa seine Boana san im
Escorial
beigsezt. Gbuan is a am 24. Febra
1547
und gstuam is a am 1.Oktowa
1578
. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
DRAHN
Drehen (Fertigungsverfahren)
S'
Drahn
is a
spanendes Fertigungsvafahrn
zum Hearstelln vo runde Teile aus
Metall
und
Kunststoff
. A vawandts Vafahrn is as
Draxln
, des macht ma mim
Hoiz
. Zum Drahn braacht ma a Drähbank.
Im Gengsatz zum Bohrn und Fräsn weard a Werkzeig vawendt, des se sejba ned draht, dafia draht se as Werkstück. S' Werkzeug nend ma Drehmeißl oda a Drehstoi. S' werd auf a Vorrichtung montiert, mit dera ma s' iaba Kurbln längs vo da Werkstück-Achsn oda a quer dazua beweng ko. De Kurbln keana a vo am Motor otriebn werdn, dann hod ma a Leit- und Zugspindl-Drahmaschin. Wenn de Motorn vo am Rechna ogsteiad wern, nennd ma des CNC-Drahn. S gibt a Maschina, de as Werkzeig sejba aus am Magazin eiwechsln kenna. ...
→ weidalesn
(Artike af Obaboarisch)
EASCHTE WEANA TIAKNBELOGARUNG
Erste Wiener Türkenbelagerung (1529)
Blick af Wean , de blogate Schtod 1529
De
Easchte Weana Tiaknbelogarung (1529)
bschreibt ned nua des Gscheng vua und innahob da Stod bei da Belogarung, sundan a wias dazua kema is. Und weu des jo ned nua a Belogarung vo oana gwenlign Stod woa, keman a de beteiligdn Heascha via. Des woa nemli a gsaummteiropäischa Konflikt dea vo
Schpanien
iwa
Fraunkreich
, Venedig, den Vatikan, iwa
Ungarn
Behmen
Poin
, Siebnbiagn, Seabien bis zan osmanisch Reich gaunga is. Und, wia so oft, middndrin
Östareich
mid de
Habsburga
, wo vua deran Haubtschtod se dea Konflikt in da Belogarung vo
Wean
1529, zuagschpizt hod.
"I moa kaum, das a Tiak so grausli is, Daß ea dene Kristn mera Beses winschn kau, ois se de Kristn gegnanaunda zuafign..."
Des und nu aundare Sätz hod da Humanist
Erasmus vo Rottadam
am Aufaung vo de 1520a Joa aun de beteiligtn Monarchn im schpanisch-franzeschin Kriag gschrim. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
FISCHAUA VUABEAG
Fischauer Vorberge
De Fischaua Vuabeag
De
Fischaua Vuaberg
san a Higlkettn in de
Guadnstoana Oipm
zwischn
Stoafööd
und
Neicha Wöd
in
Niedaöstareich
. Da hechste Gipfl is da Kienberg mit ana Hechn vo
650
ü.
A.
Je nachdem wosd hiwüsd, foahst noch Wöllaschduaf, Piaschting, Dreistedn, Muadmaunsduaf, Winznduaf,
Fischau
, Brunn, Emmerbeag, Dörfles oda Netting ...
→ weidalesn
(Artike af Niedaöstareichisch)
FLATZA WAUND
Flatzer Wand
Flatzer Wand
De
Flatza Waund
is a Beag in de
Guadnstoana Oipm
. Se liagt in da Higllaundschoft zwischn
Schneebeag
und Weana Beckn in
Niedaöstareich
. Aum Plateau owahoib vo de Föösohbrich hosd a scheene Aussicht.
„De Flatza Waund is a vaklaanats Ohbüüd vo da
Hochn Waund
“—Alois Wildenauer. ...
→ weidalesn
(Artike af Niedaöstareichisch)
FOSANEGL
Fasenickl (Faschingsfigur)
Da Fosanegl
Da
Fosanegl
oda
Fasenickl
is a
boarische
Fosnochtsfigua
. Ea drogt a ästhetische Hoizmaskn und aufwendige, barocke
Gwanda
. Ea is a majestätische, prochtvolle Gschtoit, de wo a weng an an venezianischn Karnevai erinnad.
„Nigl/Negl“ (dt.
Nickel
) moant im Boarischn an Koboid (vgl. Bosnigl), „fosln“ (
faseln
) hoaßt unvaständle bzw. sinnlos dahearedn. ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardbairisch)
FRAU HOLLE
Frau Holle
Frau Holle
is a Meachn vo de Briada Grimm und a Sogngstoit aus da germanischn und slawischn Mythologie.
Bekannt is s im
Boarischn
aa ois
Frau Percht
, Perchta und Bertha bzw. Hertha. De Gstoit is aus da germanischen Geddin
Frija
fiara ganga, de wo unta andam de Beinama
Holda/Hulda
(de Huidvolle) und
Perchta
(de Glenzade) ghobt hod ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
GSCHICHT FUM BOARISCHN
Geschichte des Bairischen
Boarisch heit
Boarische
is a Schbroch mid ana 1500 Joa oidn Gschicht. Fu da Zeid noch n End fum Remischn Reich bis zan heitign Dog wiad in da Region um d Donau und de östlichn Oipn Boarisch gret. S Boarische hod si im Mitloita noch Noadn iwa d Donau und in Sidn und Ostn ausbroat und sogoa de ödastn schriflichn Dokument de ned auf Latein sondan in oana fu de faschidanen geamanischn Foiksschbrochn gschrim woan han, soan Boarisch. Schbeda hom si in da Mitn fum heiting Deitschlaund d easchdn Foamen fu ana iwaregionaln deitschn Schriftschbroch entwükit und s Boarische is oiwai mea zu am Dialekt woan, dea zwoa gret owa ned gschrim woan is. So richdig duachgsezt hod si s Hochdeitsch im 18. Joahundat und blos nu a boa Mundoat-Dichda haum wos in oana fu de fün Variantn fum Boarischn aufgschrim. Said deara Zeid gibt s a an grosn schbrochlichn Eiflus fu hochdeitsche Wöata und Redewendungen. Haid iss Boarische oane fu de grestn Dialektgrupn im deitschn Schbrochraum und wiad oiwai nu fu fü Leit in Boarn, Estareich und Siddiaroi gret. Es gibt seid a boa Joa a wida mea Fasuach Boarisch zan schreim, in da Schui, fu Schriftschdöla und a do in da Wikibedia. Gschbrochn s Boarisch head ma a maunchmoi im Feanseng, im Füm und es gibt a an Haufn Musi in de faschidan boarischn Dialekt. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
GUGARUZ
Mais
Da
Gugaruz
, aa
Kukuruz
, is a oide Kuituapflonzn, wo zan
Droad
zejd wead. Wia de ondan Droadsortn is a Siassgros. Gugaruz is scho in prehistorischa Zeit in Middlamerika obaut worn und noch da "Entdeckung" vo Amerika af
Eiropa
kema. Heit wead da Gugaruz wejdweit obaut. Ea wead vor oim ois Fuadamiddl gnutzt, owa aa zua Energiegwinnung (Biosprit, Biogas) und ois Noarungsmiddl.
Gugaruz (Kukuruz)
is iwas Serbo-
Krowodische
kukùruz
(kyrillisch: куку̀руз) meglichaweis ausm Tiakischn قوقوروز (kokoroz) ins
Boarische
kema. Vialleicht hod des aa mit aufständischn Bauan im ungarischn Kenigreich z duan, de „Kuruzen“ (Vabindate vo de Tiakn). Im Ostn vo da
Schteiamoak
wead a nu Heid os da
Woaz
oda goa da tiakische Woaz gnennd.
Mais
kimmt vom spanischn Wort
maize
, wo wiedarum aus oana oidn middlamerikanischn
Indiana
-Sproch (Arawakan bzw. Taino) kimmt und do
mahiz
ghoassn hod. ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
HALLSTATT UND DE GSCHICHT MID SEIN SOIZ
Hallstatt und die Geschichte mit seinem Salz
Hallstadt
Hallstatt und de Gschicht mid sein Soiz
bschreibd de wexlvoi Gschicht vom Soizobau in dera Region.
De ödastn Fund san uma 7.000 Joa oid. Es gehd daun iwa de
Köitn
weida und do hod de kloane Gmoa ana gaunzn Kuituazeit ian Nam gebn. Af de
Hallstattzeit
foign de
Rema
und vom
Middloita
und de Soizschtrossn gehts bis zan heitign Schaubeagweak.
Des Soiz (Natriumchlorid), do ois Stoasoiz, is nix aundas ois pressts Measoiz. Und des hod a launge Entstehungsgschicht. Seid se da afrikanische Plottn oiweu weida unta de eirasische Plottn schiabt, hom se in
Eiropa
de grossn Gbiag büd. Dabei hod se ned nua da Mearbodn afghom und gfoit, so san aa de
Oipn
in d`Häh gwoxn; und des dans nu oiweu. Dabei san aa de Mearsoizlogarungan vom ausdrickadn
Middlmeea
im Gbiag hochghom wuan. Weu ma woas, waun se de
Oipn
zbüdn agfaungt hom, vua uma 135 müllionan Joa, muaß des
Soiz
nu öda sei. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
H. C. ARTMANN
H. C. Artmann
H.C. Artmann
Da
H. C. Artmann
(* 12. Juni 1921 in
Wean
-Bradnsee; † 4. Dezemba 2000 in
Wean
) is a österreichischa Dichda, Schriftstöla und Iwasetza. Bekaunt woan is ea duach an Gedichtbaund auf
weanarisch
med ana schwoazzn dintn
" (1958).
Da Artmann woa a notorischa Querdenka, dea wos si in ka Schublodn eiordnen hod lossn. Ea güt ois Mitbegründa vo da surrealistischen Literatua und vo da avantgardistischen
Weana Gruppn
(Wiener Gruppe). In seine Orbatn mischt si barock ausufanda Sprochwitz mit skurriln, schwoazn Hamua ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
HEIRICHA
Heuriger
Heiricha in Pötzleinsdorf in
Wean
, 18.
Hieb
Heiricha
oda
Heiriga
is in
Östareich
a Ausdruck fiar an
Wiat
, dea wos in easchta Linie söwa gmochte
Drangln
– und zwoa
Wein
, Obstmost und söwabrenndn Schnops - aussschengd. Duat kriagd ma aa a koids Essn wia zum Beispü a
Brettljausn
. Eng zauman midn Heirichn hängt da Begriff
Buschnschaung
. De zwaa Weata kennan, owa miassn net fia des söwe steh. Do gibts sprochgeographische, owar aa rechtliche Deteus, de wos weida unt in dem Artikl ausanaunda dividiad wean.
Da Heiriche hod sein Naum vo dem hea, dass ma friara duatn nuar in Wei vom letztn Joah - in heirichn Wea, wia ma sogt – ausgschengt hod. Vom heirichn Wein kummt da Ausdruck Heiricha. Aa wauns uaspringlich nuar um an Wei gaunga is, hod ma in Begriff aa fia de „Mostheirichn“ heagnumma, wo mar an Öpfe-Birnanmost kriagt. ...
→ weidalesn
(Artike af Ostöstareichisch)
HOAMATGSANG
Heimatgesang
Hoamatgsang
is a Liad in
bairischa Sproch
, im obaöstareichischn Dialekt. Am 29. Novemba 1952 is vom Laundtag offiziö zua "Owaöstreichisch Laundeshymn" eakleat wuan. Es is de oanzige östareichische Laundeshymne in boarischa Sproch. Da Text is vom
Stelzhamer Franz
(1841), de Melodie vom
Schnopfhagen Hans
A Laund braucht a
Hymn
und wias dazua kema is, des is a interessante Gschicht. Eascht midm
Febapadent 1861
vom
Kaisa Franz Joseph I.
is dos Laund
Owaöstreich ob da Enns
zu an eigenen Eazheazogtum und dahea vuikomma vum Eazheazogtum Östareich trend wuan. 1861 is a easchtmois gwöht wuan und daun is a da da easchte Laundtag eigsezt wuan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
HUNNEN
Hunnen
Hunnen
Hunnen
is a Sammöbgriff vo ana Gruppn vo zentralasiatischn
Reitavöka
. In dem Artikl gehts nua um de eiropäischn Hunnen. Ned um de Hephtalitn, za de ma de weissn Hunnen sogt und aa ned um de, de untahoib vom Kaukasus ins Peasische Reich eigfoin san.
Im Foigendn wiad iwa de Hunnen in
Eiropa
gschriem, iwa eanan Fiara Attila, iwa sein Aufstieg und den Untagaung vom Hunnenreich noch sein Tod ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
INDUS KUITUA
Indus-Kultur
A Koatn mid de bkauntastn Fundschön vo dera Kuitua
De
Indus Kuitua
, aa
Harappa Kuitua
gnend, woa a bronzezeidige Zivilisazion aufm indischen Subkontinent. De zwoa bkauntastn Fundstön san Harappa und Mohendscho Daro. Oanige bzeichnans a ois Sindhu – Sarasvati Zivilisazion. De Indus Kuitua hod vo eppa 2600 v. Kr. bis uma 1800/1900 v. Kr. adauad. An de Rand im Ostn san nu bis ins 13 Joahundat v. Kr. Restln vo dera Kuitua zfindn.
De Leid san scho wirkli af oana hochn grossn Kuituaschtufn gschtaundn, und se haum mid de Sumera und a nu weida weg ghaundlt. Den eanane Sigln hod ma in Sumer und Bahrein gfundn. Vamuatli homs a bis in Oman hi ghaundlt.
Agfaungd hod ois im Hochlaund vo Belutschistan und do in de kloanan Flusstälan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
JOHANN NESTROY
Johann Nestroy
Johann Nepomuk Nestroy
Johann Nepomuk Eduard Ambrosius Nestroy
(* 7. Dezemba
1801
in
Wean
; † 25. Mai
1862
in
Graz
) woa'r a
östareichischa
Schauspüla, Sänga, Dramatika und Satirika. Da Nestroy güt ois da “östareichische Shakespeare”. Sei Weak is bis heit da Gipfe vaum
Oid-Weana Voikstheata
. Vaum
Biedermeier
iwan Vormärz bis zua Revoluteaun und aa no danåch håt a des Weana Theataleb'n dominiat.
Noch'n Gymnasium und an aug'faungt'n Jusstudium håt se da Nestroy
1822
liaba a Karrier' ois Sänga (Bassist) ausg'suacht. A Zeit'l woa'r a in
Amsterdam
, nocha im
Brünn
und daunn in
Graz
und
Preßburg
aungaschiert. Da Direkta Johann August Stöger (
1791
1861
) håt daumois nämli net nua des Städtische Schauspielhaus Graz, sundan z'gleich aa des Preßburger Theata g'füaht. ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
→ olle Stickln vom Nestroy
KEABHOIZ
Kerbholz
Keabhoiz
Keabhoiz
, aa
Keabstock
, is a Eainnarungshüfn aus da Fruahzeid, de wo bis ins Middloida und driwa ausse gnutzt woan is. Zöhkeabn hod ma auf Knochn, Stoana und Höza gfundn. Se woan ane de easchtn Afzeichnungssystem und woan ois Steiableg in Englaund bis ins 19. Joahundat in Brauch.
Ogfaungd hod ois scho fü fria, midn Zön mid de zehn Finga. Insare Oidvoadan haum nedamoi kompliziad Zöhn kena miassn, zun Iwalem in da Fruahzeid hod mas ned unbedingt brauchd. Im Amazonasdschungl lebd nu heid a kloana Indianstaumm vo ca 350 Leid, die haum iwahapt koan gnauen Begriff vo bestimmte Mengan. De kenan nua drei Begriff. "A kloane Meng", des kenan Oans bis Drei sei. "A bissl mea", des san so zwischn Drei und eppa uma Zehne. Und "Vü", des san daun olle driwa vo "a bissl mea". Bai aundan Leidln woa owa da Wunsch groß, es scho a bissal genaua zwissn. Waun eana oiso de eiganan 10 Finga zan Zön zweng woan san, haum se si mid Zöhstoandal bhoifn (Kislstoana oda a kloane Muschln) ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
LANDLA
Landler (Protestanten)
Cristian village, Sibiu County
De
Landla
oda a
Simbiaga Landla
san de Nochkomen fu de
Protesdantn
, de untam
Kaisa
Koal VI.
und da
Maria Theresia
in da Zeid fu 1734 bis 1756 aus
Estareich
zwaungswais ins oanzig efangelische Gebit fu da
Habsbuaga
-Monachi, nemli
Simbiagn
im heitign
Rumenien
, depoatiad woan san und si doat in da Nehe fu
Heamanschdod
aungsidlt haum.
Refoamazion
und d
Gegnrefoamazion
haum im 16., 17. und 18. Joahundat gewoitige Auswiakungen ghobt und des ned neta im kiachlichn und religiesn Bereich. Mocht und
Religion
woan domois eng midanaund fabundn und de hohaitliche Mocht woa duach d Religion ogsichat. Schbedastns seid n
Augschbuaga Religionsfridn
fu 1555 is de Konfession a zu am Inschdrument fum si ausbroatadn
Obsolutismus
woan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
LEDERHOSN
Lederhose
Knopflatz-Ledahosn
De
Ledahosn, aa Lederhosn oda Lederne
is a kuaze oda lange Hosn, de wo aus Leda gmmochd is.
De Lederhosn hod in
Bayern
und im gnazn Oipngebiet a lange Tradition, de ebba bis as friae
Middloita
zruckgähd. Se is scho fias 6.Jh. zum earschdn Moi nochgwiesn. Neba da ganz tradionejn Ledahosn gibts heit freili aa neie Forman: Lederhosn fia de Beika, fia de Ledaszene und fian Oidog.
Wos fia an Schottn da Kilt und an Japaner da Kimono, des is fia an Boarn sei Lederhosn. ...
→ weidalesn
(Artike af Obaboarisch)
MAIBAAM
Maibaum
Maibaam
Maibaam
is a gschmickta
Baam
bzw. Stamm, wo im Fruahjoar, um an easchtn Mai, am Doaf-, Moarkt- oda Stodplotz afgstejt wead. De Tradition is voa oim in
Estreich
und
Bayern
zfindn.
Da Maibaam ead fast iwaroi am erschtn Mai aufgstäid, manchmoi aa scho am End vom Aprui. Zum Afstejn gheat a
Blosmusi
Bia
und Wiaschtl. Nacha gibts an Maidanz. A recht wichtige Sach bei dem Brauch is das olle zsammhäifn ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
MATHIAS KNEISSL
Mathias Kneißl
Mathias Kneißl beim Prozess
Da
Mathias Kneißl
oda da
Raiba Kneißl
(Räuber Kneißl), vulgo
Kneißl Hias
oda
Schachenmüller-Hiasl
(* 4. August 1875 z
Untaweikatshofa
; † 21. Febaa 1902 z
Augschburg
) wor a legendära, boarischa Raiba in da Gegnd um
Dachau
Er hod an Privatkriag gegn de stootliche Obrigkeit gfiat. Mit an Großafgebot vo Schandarm is a bei seina Vahoftung ois Unbewoffneta schwaa vawundet woarn. Zerscht hod ma eam gsundpflegt, nacha is a in Augschburg afn Schafott kepft woarn. Wei ra vo vuin oarman Leid ois a obaboarischa Robin Hood ogsegn woar is, is sei Odenka bis heint lebendi bliem ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
MAURUS LINDEMAYR
Maurus Lindemayr
Pater Maurus Lindemayr, 1723-1783
Da
Maurus Lindemayr
(geboan 17. November 1723 in
Neikiacha bai Laumboch
; gschdoam 19. Juli 1783 a doat) woa
Benediktina
-Pater und
Schriftschdöla
, dea an Haufn
Deataschdikl
und
Gedichtl
in da domolign
owaestareichischn
Mundoat (
mittelbairisch
) gschrim hod. Seine Weake san a wichtig Beleg fia de Schbroch fum 18. Joahundat und in
Dialekt
fu deara Zeid. Ea woa a oana fu de easchdn bai da Faschriftlichung fum
Boarischen
, bzw. san uns fost koane ödan Beleg iwalifat.
Da Pater Maurus Lindemayr is am 17. Nofemba 1723 in Neikiacha bai
Laumboch
auf d Wöd kema und is auf n Naum Kajetan Benedikt Maximilian Lindemayr dauft woan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
MUADABUALI
Muttersöhnchen
Da Mosi und sei Hund
Muadabuali
oda
Mamabua
is a
Bua
oda a
Mo
, dea wo a bsondas engs Vahejtnis zua seina Muada hod.
Da Muada is des moast nit bewusst, dass ian Suhn damit schodd. Im Gegntei tendian Fraun dazua de Schwächn, de wo daduach entschtenga ois Tugadn vo eanan Buam z intapretian (z. B. Sensibilitet, Iwaempfindlichkeit). De Muadabualis sejm realisian aa nit, dass s Mamabuam san. ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
MUHAMMAD YUNUS
Muhammad Yunus
Da Fridnsnoböbraisdrega Muhammad Yunus
Da
Muhammad Yunus
(Bengalisch
মুহাম্মদ ইউনুস
, Muhāmmad Iunus; * 28dn Juni 1940 in Chittagong) is a Wiatschoftswissnschoftla und Bankbedraiwa aus
Bangladesch
Fu eam schdaumt de Ide und de Fawiaklichung fum Sisdem fu de Mikrokredit, bai dem si oame Leit, de sunst nia wo an Kredit griang dadn, si fia a konkrets Brojekt a Göd ausboang kinan und so a kloans Gscheft aufbaun kinan. Mid oft gauns kloane Gödsumen kau ma soiche Leit schau dabai höfn, wiatschoftlich söbschdendig zan wean und so a wiatschoftliche Entwiklung in recht oame Lenda in Gaung bringa. Fia sei Aungaschmau in dem Bereich hod a 2006 sogoa in
Fridnsnoböbrais
griagt. Da Yunus Muhammad is a da Gründa fu da Gameen Bank, de si auf soiche winzige Kredit schbezialisiad hod und ea is seid'n 1983ga Joa deara ia Diarekda. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
OIDBOARISCH
Altbairisch
Da Oidboarische Sprochramm (orange)
Oidboarisch
is de Bezeichnung fia de
boarische Sproch
in da Zeid vom 8. Joarhundat bis Mitte 11. Joarhundat n. Kr. Olle westgermanischn Idiome in dera Zeid, wo de Zwoate Lautvaschiabung stottgfundn hod, wern zum Oidhochdeitschn zejd. Des woa koa homogene Sproch, sundan hod aus mearan Varietaetn bstandn (Oidboarisch, Oidalemannisch, Oidfränkisch). Bedeitnde oidhochdeitsche Sprochdenkmoi san in Oidboarisch vafosst, meglichaweis aa de ejtasdn.
Oidboarische Sproch moant oisdann ned es moderne
Boarisch
vom heitign
Oidbayern
, sundan de Urform dovo.
→ weidalesn
(Artike af Obaboarisch)
OIDWEIBASUMMA
Altweibersommer
Altweibersommer
Da
Oidweibasumma
is a Zeid im
Hiachst
, wo de
Sun
no amoi a boar Dog scheint und de Luft bachalwoarm is. De Bladdln foarm si gejb und roud - und Spinnfodn fliagn duach de laue Luft, wia a suiban glenzads Hoor. Deshoib hod ma friacha aa „fliagada Summa“ gsogt.
Da Oidweibasumma is wia de Schofskejtn zeitli ned festglegt. De Scheewedaperiodn ko zwischn Middn Septemba und Middn Oktoba aftretn und wead aa no 5. Joareszeid oda „goidana Oktoba“ gnennt ...
→ weidalesn
(Artike af Standardboarisch)
ÖSTAREICHISCHE KAISAKRON
Österreichische Kaiserkrone
Kaisakron
Ois
östareichische Kaisakron
is bei da Ausruafung vom Kaisadum in
Östareich
anno 1804 de
Rudoifskron
, de Privatkron vom Kaisa Rudolf
II. festglegd woan. Se is bis 1918 de Kaisakron vom Kaisa vo Östareich bliem. Ob 1867 nua no fian cisleithanischn Reichsteu. Intressant is im Zammahang aa, warum ma de Kaisakron gmochd hod, wias dazua keman is und wems iazt wiakli keart.
Seidn Kaisa
Konrad II
san olle Kaisa mid da Reichskron kreent wuan (se is ausm 10. Joahundat). Obm 14. Joahundat is se mid de aundan Reichskloaodien in da Reichsstod
Niamberg
aufkom wuan. Und ma hods ned gern aussagrukt. Um bei bsundare Aunlos, wia zum Beispü an am Reichstog a respektirli aufztretn, hom se monche Kaisa a private Kron aufeadign lossn. Die Famüli vu de
Habsburga
hod aa a boa Kaisa vom
„heiligen römischen Reiches deutscher Nation“
gstöd. Da Kaisa
Rudolf II.
, dea wos in
Prag
residiad hod, woa ois grossa Kunstmäzen bekaunt. Er hod si aa midn
Tycho Brahe
gschrim und er hod aa in
Johannes Keppler
ois Hofmathematika und Astronom eigstöd. Aussadem hod ea mearare Kinstla ghobd, de wos fia ehm goabad hom. So aa in Buidlmola
Giuseppe Arcimboldo
, dea eahm des scheene Porträt gmoin hod. Ea hod aa ausgfoine Sochan und a fui Grafföweak zamkaft fia sei
Wundakaumma
(de Kunstkaumma) ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
OSTARRICHI
Ostarrichi
S Dokument fum Kaisa Otto III. wo a in Bischof Gottschalk fu Fraising im Joa 996 d Oatschoft "Niuuanhova" (Neihofn an da Ybbs) schenkt und des Woat ostarrichi zum easchdn Moi iwalifat is
S Dokument fum Kaisa Otto III. wo a in Bischof Gottschalk fu Fraising im Joa 996 d Oatschoft "Niuuanhova" (
Neihofn an da Ybbs
) schenkt und des Woat
ostarrichi
zum easchdn Moi iwalifat is
Ostarrichi
is de Iwasezung fum lateinischn Begrif „marcha orientalis”, mid dem zu deara Zeid s östliche Grenzgebit fum
Boarischn Heazugtum
untahoib fu da
Enns
gmoand woa. In da berümtn Uakundn fum Kaisa Otto III. fum Joa 996 noch Grisdus, wo a in Bischof Gottschalk fu Fraising im Joa 996 d Oatschoft "Niuuanhova" (Neihofn an da Ybbs) schenkt, is des Woat
ostarrichi
zum easchdn Moi iwalifat. S heitige Woat "
Estareich
" lait si fu dem o.
In deara Uakundn, de fum Kaisa Otto III. am 1. Nofemba 996 in Bruchsal bai Karlsruhe ausgschdöd woan is, schenkt a in Gottschalk fu Hagenau, Bischof fum boarischn
Fraising
, a Schdüki Laund bai da Oatschoft "
Niuuanhova
" (
Neihofn an da Ybbs
) ois Lehen. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
PFOAD
Pfeit (Hemd)
Pfoad
Pfoad
oda
Pfoat
(korrekt: „de Pfoad“ und nit „as Pfoad“) , deitschboarisch
Pfeit
oda
Pfait
, is a boarisches
Hemat
. „Pfoad“ hod ma uaspringli im
Boarischn
fia a jeds Hemat gsogt. Heit sogt mas in easchta Linie fia Trachtlahematn und Zunfthematn.
De Pfoad woa uaspringli a Orbadshemat. Es is desweng weit gschniddn und hod oft Quetschfoitn. Daduach is s recht bequem. De Knopfleistn endd mid an Riegl (Schteg) und desweng is a Pfoad a Schlupfhemat. ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
SCHMEI
Schnupftabak
Schmei
Schmei
is a fein zribna Tabak, den wo ma si in d'Nosn aufe schiabt (schnupft). Da Schmei wead z'
Bayern
aa
Bries
Schnupf
Schmeizla
Schmoizla
Dawak
oda
Nosnlega
gnennd. S Schnupfa vo Medikamentn und Tabak woa bei vuin Väikan af dera Wäid bekannt, scho bevoa da Tabak in
Eiropa
eigfiat woan is.
Nach Eiropa is da Schmei vo
Amerika
kemma. Hoffähig gmocht hod es Schnupfn de
franzesische
Kenigin Katharina von Medici, de an Schmei gegn Schädlwäh und Migräne vawendt hod. Im 19. Jh. hod dann s'
Raucha
s'Schnupfa zruckdrängt. In
Bayern
hod si da Schmalzla oba stärka ghoidn ois in ibrign Deitschland. In letzta Zeit hods in Deitschland und Eiropa aa Wiedaauflebm vom Schnupftabak gem ...
→ weidalesn
(Artike af Hochboarisch/Standardboarisch)
SCHUAHPLATTLER
Schuhplattler
Boarisch Tanzn (
Franz Völkl, Tanz im Wirtshaus
Da Schuahplattler
is a traditionella boarischa
Voikstanz
. Er is aus'm
Landler
entstandn. Da Nam kimmt davo, dass da Tänza s
Diandl
umspringt und dabei imma wieda im Takt mit de Händ af d Obaschenkln, Wadln und Schuahsoin schlogt.
Da Schuahplattler is ois Weabetanz und ois Oanzl-Poartanz entstandn, des hoaßt Buama woitn duach gschickte Tankzakrobatik und lebhofts Schlogn
Diandln
beeindrucka. Deshoib hod da Tänza urspringli aa a gwisse Ausdrucksfreiheit ghobt und si ned an enge Regln hoidn miassn. Er hod Figuan zoagn, in de Luft springen, schnaggln und plattln kenna, während si sei Diandl weida im Takt draaht hod. Eascht zum Rundtanz san se dann imma wieda zsammkemma. Des freie Plattln hod ma a
boarisch Tanzn
gnennt. Eascht Ende des 19. Johrhundat is da Schuahplattler ois Gruppntanz standardisiat worn. ...
→ weidalesn
(Artike af Obaboarisch)
SIEMGMOANA
Siebengemeinden
Ehemolige Synagogn vau
Kobaschdoaf
De
Siemgmoana
woa da Naum vau ana Gruppn vau 7 ehemolign
jidischn
Gmoandn im heiting
Burgenland
. Auf
Hebräisch
wiad de Gruppn
Schewa Kehillot
YIVO
: Sheva Kehillot) gnennd.
De siem orthodox-jidischn Kultus-Gmoandn woan in:
Eisnstod
Mattasdorf
Kobasdorf
Lacknboch
Frauenkirchen
Kittsee
und
Deitschkreitz
. Uaspringlich hods sogoa no a ochde Gmoa gem. Des is
Neiföd
gwen. De Neiföda Judngmoa is owa duach an heaschoftlichn Ealoss 1739 auflest wuan. Dageng woa kaa Widaspruch meglich. ...
→ weidalesn
(Artike af Ostöstareichisch)
SMS FREGATTN NOVARA
SMS Fregatte Novara
De SMS Novara noch 1862 in Venedig, A Öbüdl vom Joseph Püttner.
De
SMS Fregattn Novara
woa a Schiff mid ana wexlvoin Gschicht. Scho bevuas nu vom Schtapl glaffn is hods scho zwoa Moi den Bsitza gwexlt. In Dienst is nu ois Seglschiff gschtöd wuan. Daun is za an Fuaschungsschiff umbaut wuan. Mid ihra Fuaschungsfoaht hod praktisch de modeane Ozeanographie augfaungt. Owa mid Ihra Foaht hod a praktisch da Gdaunkn augfaungt, das jo a aa
Wödkuituaeab
gabad. Noch da Wödroas is valengat wuan und hod zwoa Daumpfmaschinan eibaut griagt. Daun woas a Schraubnfregattn. Se Hod a in
Eazheazog Maximilan
noch Veracrux gfiat. Und den daschossanen mexicanischn
Kaisa Maximilian
daun wida hoambrocht. Noch an Braundaunschlog is schnö wida zaumgflickt wuan. So daß eisotzfehig woa zua
Seeschlocht bei Lissa
. Wo de untalegane östareichische Marine de Italienische bsiagt hod. Gendt hods ois
Hulk
und daun ois a
Wohnschiff
, bevuas 1888/89 ogwrackt wuan is. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
SOIZBUAGA EXULANTN
Salzburger Exulanten
Soizbuaga Exulantn
De
Soizbuaga Exulantn
woan efangelische Leit de im 17dn und frian 18dn Joahundat aus'n Eazbisdum Soizbuag in mearane Wön fadrim und aus'n Laund gjogt woan san. Bedrofn woan foa oim protestantische Leit aus da Schdod
Soizbuag
söwa, Beaglaid aus Dianbeag bai
Hallein
und
Beachtsgodara
, owa a Bauan ausn Defereggendoi und ausn Zilladoi und kleeanen Grupn aus Rodschdod und
Gastain
Des Woat
Exulant
kimd ausn Ladainischn fum Partizip Presens fu
exulare
(eigentli
exsulare
) und hoast so fü wia Ausgjogta, Fadriwana ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
TASSILO III.
Tassilo III.
Tassilo III
Da Baiernheazog
Tassilo III.
(* eppa 742; † 11 Dezemba? 796), hod des bairische Heazogtum zua greßtn Ausbroatung brocht. Ea woit fia sei Heazogtum mea Unobhengigkeit eareichn, is owa aun sein machtign Gegnschpüla em Franknkini
Koarl em Grossn
gscheitat.
Da Merowinga Kini Chlothar II. und sei Suhn Dagobert I. hom mid de machtign austrasischn Zwoag vo de Agilolfinga Bresln ghobt. Da austrasische Agilolfinger Chrodoald, dea wos mid ana Tant vom fuarign austrasischn Merowingakini Theuderich II. vaheirat woa, is af Drenga vo de Karolinga Pippin dem Ödan und em Bischof Arnulf vo Metz beim Kini in Ungnod gfoin. Da
Pippin
und
Arnulf
götn ois de zwoa Staummvödda vo de Karolinga. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
TECUMSEH
Tecumseh (Indianer)
Tecumseh
Da
Tecumseh
(tɛˈkʌmsə)
oda a
Tecumtha
oda
Tikamthi
(Da zan Schprung ausetzade Beaglöwe oda Da duckade Puma), woa a
Indiana
ausm Schtaumm vo de Kispokota -
Shawnee
In seina Zeid san oiweu mera amerikanische Siedla ins Indianalaund zogn. Und zweng dem hods vü bluadige Ausanaundasetzungan gebm. Ea hod gneist, das de Schtämm alloani nixe dagegn ausrichtn kenan und so hod a vasuacht mera Indiana aus de Schtämm unta seina Fiahrung za vaeinan um so mea Kaumpfkroft zhobm ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
VENANTIUS FORTUNATUS
Venantius Fortunatus
Da Venantius Fortunatus lest da Radegundis und iara Adoptivdochda Agnes fia; Büd ausn Joa 1862 fum Sir Lawrence Alma-Tadema.
Da
Venantius Fortunatus
(* um 535 bai
Treviso
, † zwischn 600 und 610 in
Poitiers
; fola Naum:
Venantius Honorius Clementianus Fortunatus
) woa a
remischa
Schriftschdöla
und
katholischa
Geistlicha aus Oba
italien
, dea um 565 fu Ravenna iwa de
Oipn
und de Rhein-Gegend noch Aquitanien im heiting
Fraunkreich
zong is und doat schbeda Bischof woan is. Fia de Gschichtsfoaschung is a desweng wichdig, wai a umfaungreich ois aufgschrim hod wos a so gseng und dalebt hod, sowoi in Italien ois wia in
Galien
und a wiar a auf da Roas woa. Ea is a oane fu de wichdigsdn Beleg fu da frian Mearowingazeid im Fraunknreich. Fia de Religionsfoaschung san seine Biache iwa Heilige, wia in Sankt Martin fu Tours, und seine religiesn Himnen und Gedichtl wichdig. Da Venantius Fortunatus is aussadem de zwoate schriftliche Beleg, de a Infoamazion iwa de Bajuwarn lifat. De hod a nemli auf seina Roas fu Italien iwa de Oipn noch Galien drofn. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
VIAKANTHOF
Vierkanthof
A Viakanta im
Mostviadl
Viakanthof
, aa
Viakanta
is a bsundarne Fuam vo am Bauanhof. Se san im gaunz boarischn Raum auztreffn. Oba niagans so haiffi wia im
niedaöstarreichischn
Mostviatl
und in
Owaöstareich
im Traun- und im Hausruckviatl. Se san scho recht wuchtige Auwesn, mid bis 365 Fensta (Viajohreszeidnhof, St. Florian). Se hom a Seitnläng vo umma 30m bis üwa 60m. De Greßtn hom a Hofflechn vo foßt an Hekta, des san uma 5000m².
De Baufuam hod se eascht schpot entwückid . De Höf woan zeascht
Boahöf
oda
Hocknhöf
und de Moastn san eascht noch da Bauanbefreiung umbaut woan. De Ödan woan woascheinli de Meiahöf vo de Kleschta und de Schtift und san so vo umma 1770 umbaut woan. ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
VO DA PLAGA ORIENTALIS BIS OSTARRICHI
Von der Plaga Orientalis bis Ostarrichi
A growe Koatn, bevua de Awarn kema san.
Vo da Plaga Orientalis bis Ostarrichi
bschreibt de wexlvoi Gschicht in da sidestlign Gegend vom Franknreich.
Vo da Zeit vom Koal em Grossn und im Heazogtum Baiern. Iwa de Reichsteulung zan ostfrenkischn Reich. Und a de joazehntlaungan Miasoi, de wos ma mid de estlign Nochboan daleidn hod miassn. De reglmassign Plündarungszig vo de
Awarn
und da spodan
Ungarn
Und wia se am End do so weit weg aa kloans Landl ausbüt hod ...
→ weidalesn
(Artike af Owaöstareichisch)
WEANA KAFÄÄHAUS
Wiener Kaffeehaus
Hawelka
Kafäähaus an an ruhign Dunasdog in da Fruah
Des
Weana Kafäähaus
is de Bezeichnung fia Traditionscafés in
Wean
. Es is owa vü mea ois wia a Café, es is a tippische
Weana
Institution, de wos zum Kult wuan is. De tippische
Kafäähauskuitua
gheat seit 10. Novemba 2011 zum immateriön Kuituaeabe vau da
UNESCO
Wöche Bedeitung de Kafäähaustradition in Wean hod, sicht ma aa do draun, dass in Wean 50 vaschiedane Oatn vau da
Kafääzuabereitung
bekaunt san. Variiat wiad wos geht: De Gress vau de Schalal, de Glasln, mit oda ohne Zucka, Schlogobas, Müch, Müchschaum, Müchhaut, Schnops usw. ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
WEANALIAD
Wienerlied
Logo vom Weanaliad-Festival
Es
Weanaliad
is a Liadgenre, des wos aus da Stod
Wean
kummt. Des Thema is Wean oda s Weana Lemsgfüü, de Texte san meistns
weanarisch
. Des Weanaliad is a ziemlich anzigoatigs musikalisches und sozio-kuituarös Phänomen, a „Psychogramm“ vo da Weana Lemsoat, a Mischung aus Söbstvaklearung, Lemsfreid und Vafoi. Es gibt rund 60 - 70.000 Weanaliada. Davau wean heit no a boa hundat gsunga ...
→ weidalesn
(Artike af Weanarisch)
WECHSLKROD
Wechselkröte
Wechslkrod
De
Wechslkrod
Bufotes viridis
(LAURENTI 1786), aa
greane Krod
gnennd, is a
Froschluach
aus da Famülie vo de echtn Krodn (
Bufonidae
). Se is in Täu vo Eiropa und Vuadarasien dahaam und kummt meist in offane Laundschoftn vua, wia Fööda und Steppm. Meglichaeweis haundlt sa si bei da Wechslkrod um an Komplex vo meahrare, nauh vawaundte Oartn. Ois Synomyme fian wissonschoftlichn Nauman findt mar aa no
Bufo viridis
und (sötana)
Pseudepidalea viridis
Aum auffölligstn is de Foab vom Bugl: auf an höön, weißlatn odar a braunan Grund san greane Fleggn driwagschtrad. Zweng dem schaun de Viecha vo obmat gscheckat aus, ois wiar a Tarngwandl vom Mülitär. ...
→ weidalesn
(Artike af Ostöstareichisch)
Schau aa
Wikipedia:Hall of Fame
Wikipedia:Zimftige Artikl
Voh „
Kategorie
Wikipedia:Berig
Vastéggte Kategorie:
Seitn mid hinign Dateilinks
Wikipedia
Berige Artikl
An Obschnit dazua doah
US