Chińskie malarstwo tuszem

Synopsis

Chińskie malarstwo tuszem jest kluczową formą tradycyjnego malarstwa chińskiego, wykorzystującą wodę i tusz jako podstawowe materiały, aby poprzez zmiany w gęstości, suchości i wilgotności oddać duchowy charakter i nastrój przedstawianych obiektów. Od założenia tradycji malarstwa literackiego przez Wang Weia w dynastii Tang, przez licznych mistrzów z okresów Song, Yuan, Ming i Qing, malarstwo tuszem dąży do najwyższego ideału wyrażania ducha poprzez formę oraz ożywiania atmosfery i rytmu, stanowiąc skoncentrowane odzwierciedlenie estetyki Wschodu.

Przegląd

Chińskie malarstwo tuszem jest kluczową formą tradycyjnego malarstwa chińskiego i jednym z najbardziej reprezentatywnych gatunków sztuki orientalnej. Jako podstawowe materiały wykorzystuje wodę i tusz, a poprzez gradację, suchość i wilgotność, lekkość i ciężkość, szybkość i powolność pociągnięć pędzla wyraża duchowy charakter i nastrój przedstawianych obiektów. Malarstwo tuszem nie dąży do precyzyjnego odtworzenia natury, lecz kładzie nacisk na wyrażanie ducha poprzez formę, ożywioną energię i rytm, dążąc do artystycznego świata znaczeń wykraczających poza obraz i dźwięków poza strunami.

Historia malarstwa tuszem sięga okresu Wschodniej Dynastii Jin, ale jako samodzielny gatunek dojrzało dopiero w czasach Dynastii Tang. Wang Wei został przez potomnych uznany za prekursora pejzażu tuszem; wprowadzając poezję do malarstwa i wyrażając idee poprzez obrazy, zapoczątkował on malarstwo uczonych (wenrenhua). Następnie, dzięki dziedzictwu i innowacjom kolejnych mistrzów, takich jak Jing Hao i Guan Tong z Okresu Pięciu Dynastii, Fan Kuan i Guo Xi z Północnej Dynastii Song, Huang Gongwang i Ni Zan z Dynastii Yuan, czy Xu Wei i Ośmiu Ekscentryków z Yangzhou z Dynastii Ming i Qing, malarstwo tuszem rozwinęło bogate i zróżnicowane style oraz szkoły, stając się klejnotem kultury chińskiej.

Rozwój historyczny

Rozwój chińskiego malarstwa tuszem przeszedł przez kilka kluczowych etapów. W okresie Dynastii Wei, Jin oraz Południowych i Północnych Dynastii malarstwo zaczęło przekształcać się z narzędzia polityczno-edukacyjnego w samodzielną formę artystyczną; Gu Kaizhi sformułował teorię malarstwa skupiającą się na przekazywaniu ducha (chuanshen xiezhao). W okresie Sui i Tang pejzaż zaczął wyodrębniać się z tła malarstwa postaciowego, stając się samodzielną dyscypliną malarską. Ideał estetyczny "poezji w malarstwie i malarstwa w poezji" Wang Weia zapoczątkował estetyczny ideał malarstwa uczonych.

Okres od Pięciu Dynastii do Północnej Dynastii Song był złotym wiekiem pejzażu tuszem. Mistrzowie tacy jak Jing Hao, Guan Tong, Dong Yuan, Juran, Fan Kuan i Guo Xi stworzyli wiele słynnych dzieł przekazywanych przez pokolenia. Obraz Fan Kuana "Podróżnikami wśród gór i strumieni" (Xishan Xinglü Tu), dzięki monumentalnej i wspaniałej kompozycji, został okrzyknięty najwspanialszym dziełem pejzażowym Północnej Dynastii Song.

Dynastia Yuan była szczytowym okresem rozwoju malarstwa uczonych. Zhao Mengfu głosił wspólne źródło kaligrafii i malarstwa (shuhua tongyuan), włączając technikę pisma kaligraficznego do malarstwa. Obraz Huang Gongwanga "Mieszkanie w górach Fuchun" (Fuchun Shanju Tu) został nazwany "Lanting Xu" wśród malarstwa i jest jednym z dziesięciu najsłynniejszych tradycyjnych obrazów Chin. Ni Zan, swoim prostym, subtelnym i oszczędnym stylem, zapoczątkował estetykę kategorii "yi" (wolnego, naturalnego ducha).

W okresie Ming i Qing malarstwo tuszem nieustannie innowowało w ramach dziedzictwa. Czterej Mistrzowie z Ming (Shen Zhou, Wen Zhengming, Tang Yin, Qiu Ying) wynieśli malarstwo uczonych na nowy poziom, łącząc wyrafinowanie z popularnym gustem. Czterej Mnisi z wczesnej Dynastii Qing (Ośmiu Ekscentryków z Yangzhou, Shitao, Hongren, Kuncan) swoją silną ekspresją indywidualną przełamali tradycyjne ograniczenia. Kwiaty i ptaki w stylu "wielkiej pisanej idei" (daxieyi) Xu Weia, z ich swobodną i niepohamowaną techniką tuszu, zapoczątkowały nurt ekspresjonistyczny.

Kluczowe techniki

Cztery Skarby Gabinetu

Tworzenie malarstwa tuszem jest nierozerwalnie związane z Czterema Skarbami Gabinetu: pędzlem (bi), tuszem (mo), papierem (zhi) i kamieniem do rozcierania tuszu (yan). Wśród pędzieli najbardziej znane są pędzle hu, dzielące się na różne rodzaje, takie jak langhao (z włosia wilka), yanghao (z włosia kozy) i jianhao (mieszane), każdy o swoich specyficznych cechach. Reprezentatywny dla tuszu jest tusz huizhou; dobre kostki tuszu, po rozcieraniu, dają atrament o bogatej gradacji i ciepłym połysku. Najlepszym papierem jest papier xuan; surowy xuan (shengxuan) o silnej chłonności nadaje się do xieyi, a uszczelniony xuan (shuxuan) niechłonny - do gongbi. Najcenniejsze kamienie do tuszu to duanyan i sheyan.

Znaczenie kulturowe

Malarstwo tuszem to nie tylko forma malarska, ale także artystyczny wyraz chińskiej filozofii. Taoistyczne umiłowanie naturalności i działania poprzez nie-działanie (wuwei) wpłynęło na estetyczne dążenie malarstwa tuszem do naturalności pozbawionej sztucznego upiększania. Eteryczne realm buddyzmu chan (zen) zrodziły sztukę pustej przestrzeni (liubai) w malarstwie tuszem - puste miejsca na obrazie nie są pozbawione treści, lecz przepełnione nieskończonymi możliwościami i wyobraźnią. Qi Baishi powiedział, że "sekret malowania polega na podobieństwie i niepodobieństwie", co trafnie podsumowuje esencję estetyki malarstwa tuszem.

Współczesne malarstwo tuszem zyskuje coraz większe uznanie w globalnym świecie sztuki. Chińscy artyści tacy jak Zao Wou-Ki (Zhao Wuji) i Chu Teh-Chun (Zhu Dequn) włączyli ducha tuszu do malarstwa abstrakcyjnego, błyszcząc na międzynarodowej arenie artystycznej. Współcześni artyści tacy jak Xu Bing i Gu Wenda wykorzystują elementy tuszu w twórczości konceptualnej, poszerzając współczesne możliwości malarstwa tuszem.

Odniesienia

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/水墨画
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/水墨画
3. Muzeum Pałacowe (Zakazane Miasto): https://www.dpm.org.cn