Wiersze z dynastii Tang

Synopsis

Poezja Tang jest szczytowym osiągnięciem klasycznej poezji chińskiej. W ciągu blisko trzystu lat dynastii Tang pojawiło się wielu wielkich poetów, takich jak Li Bai, Du Fu, Wang Wei i Bai Juyi, a zachowanych utworów poetyckich z tego okresu jest ponad pięćdziesiąt tysięcy. Dzięki zwięzłemu językowi, bogatej wyobraźni i głębokiej uczuciowości, poezja Tang stała się klejnotem kultury chińskiej i wieczną dumą chińskiej literatury.

Przegląd

Poezja Tang jest szczytowym osiągnięciem klasycznej poezji chińskiej i jednym z najjaśniejszych klejnotów kultury chińskiej. W ciągu blisko trzystu lat panowania dynastii Tang (618-907 n.e.) twórczość poetycka osiągnęła bezprecedensowy rozkwit, wydając na świat wielu wielkich poetów, takich jak Li Bai, Du Fu, Wang Wei, Bai Juyi i Li Shangyin. Według statystyk z "Kompletnej Poezji Tang" (Quan Tangshi) zachowało się ponad 50 000 wierszy z tego okresu, a liczba poetów, których nazwiska są znane, przekracza dwa tysiące. Poezja Tang, dzięki zwięzłemu językowi, bogatej symbolice, pięknej rytmice i głębokiej emocjonalności, stała się wieczną dumą chińskiej literatury i wywarła głęboki wpływ na cały krąg kultury wschodnioazjatyckiej.

Dynastia Tang była jednym z najbardziej otwartych i tolerancyjnych okresów w historii Chin. Rozkwit gospodarczy, wymiana kulturalna oraz wprowadzenie systemu egzaminów urzędniczych wspólnie stworzyły złotą erę dla twórczości poetyckiej. Poezja była nie tylko środkiem wyrazu uczuć dla uczonych i artystów, ale także niezbędną ścieżką do kariery urzędniczej poprzez egzaminy, a także ważnym elementem życia towarzyskiego i kulturalnego.

Czterej Wielcy Poeci

Formy poetyckie

Główne formy poezji Tang dzielą się na dwie szerokie kategorie: poezję starożytną (gutishi) i poezję nowego stylu (jintishi). Poezja starożytna obejmuje wiersze pięciozgłoskowe (wuyan gushi) i siedmiozgłoskowe (qiyan gushi), o stosunkowo swobodnych regułach. Poezja nowego stylu, stworzona w okresie Tang, to wiersze o ścisłych regułach metrycznych, obejmujące czterowierszowe "jueju" i ośmiowierszowe "lüshi", które podlegają ścisłym zasadom dotyczącym tonów, paralelizmu i rymu.

Jueju, krótkie i zwięzłe, o głębokiej atmosferze, jest najbardziej popularną formą wśród ogółu. "Myśli w cichej nocy" Li Baia ma zaledwie dwadzieścia znaków, a jednak wyraża najgłębszą tęsknotę za domem podróżnika przez tysiąclecia: Przed łóżkiem jasny blask księżyca, Myślę, że to szron na ziemi. Podnoszę głowę, patrzę na jasny księżyc, Opuszczam głowę, myślę o domu.

Lüshi natomiast ukazuje kunszt i talent w ramach ścisłych reguł. "Wspinaczka na wzgórze" Du Fu została okrzyknięta najlepszym siedmiozgłoskowym lüshi wszech czasów: Wiatr gwałtowny, niebo wysokie, małpy zawodzą żałośnie, Woda czysta, piasek biały, ptaki krążą w locie. Bezbrzeżne opadające liście szeleszczą w dół, Niekończąca się Rzeka Jangcy toczy się, toczy się ku nam.

Złota Era Poezji Tang

Rozwój poezji Tang dzieli się zwykle na cztery etapy: wczesny Tang, szczytowy Tang, środkowy Tang i późny Tang.

W okresie wczesnego Tang, Wang Bo, Yang Jiong, Lu Zhaolin i Luo Binwang, znani jako "Czterej Mędrcy Wczesnego Tang", położyli podwaliny pod rozkwit poezji Tang. Wers Wang Bo Jeśli na tym świecie masz przyjaciela, to choćby na krańcu świata, jest jak bliski sąsiad stał się słynnym cytatem na wieki.

Szczytowy Tang to okres zenitu poezji Tang. Li Bai i Du Fu, niczym gwiazdy podwójne, rozświetlili całe niebo poezji okresu Tang. Li Bai reprezentuje szczyt romantyzmu, jego poezja cechuje się niepohamowaną wyobraźnią i monumentalnym rozmachem. Du Fu reprezentuje szczyt realizmu, jego poezja dokumentuje rzeczywistość społeczną przed i po Rebelii An Lushana, nazywana jest "poetycką historią". Obaj, znani jako "Li Du", stali się najjaśniejszymi klejnotami w historii chińskiej poezji.

W okresie środkowego Tang, Bai Juyi zainicjował ruch "Nowych Pieśni Balladowych" (Xin yuefu), głosząc, że eseje powinny być pisane dla swoich czasów, a pieśni i wiersze dla wydarzeń. Jego "Pieśń o wiecznej tęsknocie" i "Pieśń o lutni" są szczytowymi osiągnięciami poezji narracyjnej okresu Tang.

W okresie późnego Tang, Li Shangyin i Du Mu, znani jako "Mali Li Du". Poezja Li Shangyina jest mglista, wieloznaczna, o głębokiej atmosferze, jak w wersach Nić harfy brokatowej bez powodu pięćdziesiąt strun, Każda struna, każdy kołek wspomina lata świetności. Poezja Du Mu jest świeża, elegancka i pełna wdzięku, jak w wersach Zatrzymuję powóz, bo kocham zmierzch w klonowym gaju, Szronem pokryte liście są czerwieniejsze niż kwiaty w drugim miesiącu wiosny.

Wpływ globalny

Poezja Tang jest nie tylko skarbem kultury chińskiej, ale także ważną częścią światowej literatury. Już od czasów dynastii Tang, wraz z japońskimi wysłannikami do Tang (kentōshi), poezja ta trafiła do Japonii, wywierając głęboki wpływ na japońską literaturę. Japońskie formy poetyckie, takie jak waka i haiku, zostały zainspirowane poezją Tang. Klasyczna literatura Korei, Wietnamu i innych krajów Azji Wschodniej również w dużym stopniu czerpała z poezji Tang.

W świecie zachodnim tłumaczenia poezji Tang rozpoczęły się w XIX wieku. "Cathay" Ezry Pounda wprowadziło dzieła Li Baia i innych poetów do świata anglojęzycznego, wywierając głęboki wpływ na ruch poezji imagistycznej. Obecnie poezja Tang została przetłumaczona na dziesiątki języków i jest jednym z najważniejszych okien dla czytelników na całym świecie, przez które mogą poznawać kulturę chińską.

Źródła

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/唐诗
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/唐诗
3. Baza danych Quan Tangshi: https://sou-yun.cn/PoemIndex.aspx