Chińskie Go

Synopsis

Go jest jedną z czterech starożytnych chińskich sztuk, liczącą ponad cztery tysiące lat historii. Plansza ma 19 linii w pionie i poziomie, co daje 361 punktów przecięcia, a każda partia między czarnymi a białymi kamieniami jest niepowtarzalna. W 2008 roku go zostało wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a w 2021 roku technika wytwarzania kamieni go Yongzi z Yunnan również została uznana za krajowe niematerialne dziedzictwo kulturowe. Go odzwierciedla głębokie filozoficzne myślenie Chińczyków.

Przegląd

Go, znane również jako weiqi, jest jedną z czterech klasycznych chińskich sztuk (muzyka, gra planszowa, kaligrafia, malarstwo) i jedną z najstarszych oraz najbardziej złożonych intelektualnych gier strategicznych na świecie. Go wywodzi się z Chin i ma historię liczącą ponad cztery tysiące lat. Według legendy grę wymyślił Cesarz Yao, aby edukować swojego syna Danzhu. Plansza do go składa się z 19 poziomych i 19 pionowych linii, tworzących 361 punktów przecięcia. Gracze, używając czarnych i białych kamieni, na przemian stawiają je na punktach, a zwycięzcą zostaje ten, kto otoczy większy teren. Zmienność w go jest niezwykle złożona; liczba możliwych pozycji na 361 punktach przekracza całkowitą liczbę atomów we wszechświecie, stąd powiedzenie, że "żadna partia go nie powtórzyła się w ciągu tysięcy lat". W 2008 roku go zostało wpisane na drugą listę krajowego niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Go to nie tylko gra intelektualna, ale także nośnik głębokiej filozofii i treści kulturowych. Dwa kolory kamieni, czarny i biały, symbolizują jedność przeciwieństw yin i yang. Kwadratowa plansza reprezentuje ziemię, a okrągłe kamienie – niebo. Gra kładzie nacisk na trzy etapy: otwarcie (fuseki), środek gry (chuban) i końcówkę (yose), co przypomina planowanie życia i kariery. Go odzwierciedla głębokie chińskie zrozumienie równowagi, wyborów, perspektywy całościowego obrazu oraz myślenia dialektycznego, będąc jednym z najbardziej mądrych owoców tradycyjnej kultury chińskiej.

Rozwój historyczny

Historia go sięga okresu przed dynastią Qin. Starożytne księgi, takie jak "Zuo Zhuan", "Analekty Konfucjusza" i "Mencjusz", zawierają zapisy o go. Yiqiu, wspomniany w "Mencjuszu", jest pierwszym w historii Chin udokumentowanym mistrzem go, czczonym później jako "Święty Gracz". W okresie dynastii Wei, Jin oraz Południowych i Północnych, go stało się ważną aktywnością kulturalną uczonych i artystów. Cesarz Ming z dynastii Liu Song założył nawet na dworze instytucję "Weiqi Zhouyi", co było jednym z wcześniejszych oficjalnych organów zarządzających go w historii Chin.

Dynastia Tang była złotym wiekiem rozwoju go. Cesarz Xuanzong z Tang ustanowił system "qidai zhao", tworząc w Akademii Hanlin stanowiska dedykowanych towarzyszy do gry w go, co formalnie uczyniło go dworską aktywnością kulturalną. W tym okresie powstało również najwcześniejsze chińskie specjalistyczne dzieło o go, "Dziesięć Zasad Go" autorstwa Wang Jixina. Zasady takie jak "nie być chciwym wobec zwycięstwa" czy "wkraczając na terytorium przeciwnika, działaj powoli" są do dziś uznawane za strategiczne esencje go.

W okresie dynastii Ming i Qing go upowszechniło się wśród ludu, pojawiło się wielu mistrzów i dzieł o go. Fan Xiping i Shi Ding'an byli dwoma najsłynniejszymi graczami z dynastii Qing, a ich seria dziesięciu partii rozegranych w Danghu jest uznawana za szczytowe osiągnięcie starożytnego chińskiego go.

Zasady Go

Podstawowe zasady go są niezwykle proste – gracze na przemian stawiają czarne i białe kamienie na punktach przecięcia, a zwycięzcę określa ilość otoczonego terenu. Jednak z tych prostych zasad wyłaniają się nieskończone wariacje, co jest najbardziej fascynującym aspektem go. Każdy ruch może wpłynąć na całą grę, a pozornie niewielki wybór może prowadzić do zupełnie innych rezultatów. Ten efekt motyla czyni go grą planszową o największej liczbie możliwych wariantów na świecie.

Współczesne Go

Od XX wieku go zyskało szeroką międzynarodową popularność. Japonia i Korea Południowa kolejno stały się potęgami w go, tworząc trójstronną dominację, która trwa do dziś. Chińskie go, po okresie zastoju pod koniec XX wieku, od początku XXI wieku doświadczyło silnego odrodzenia. Nowa generacja chińskich graczy, tacy jak Ke Jie, Gu Zihao i Yang Dingxin, wielokrotnie odnosiła sukcesy na arenie międzynarodowej, przywracając chińskie go na szczyt świata.

W 2016 roku sztuczna inteligencja AlphaGo, opracowana przez Google DeepMind, pokonała mistrza świata Lee Sedola. To starcie człowieka z maszyną wstrząsnęło światem go i technologii. AlphaGo nie tylko udowodnił ogromny potencjał sztucznej inteligencji w dziedzinie złożonego podejmowania decyzji, ale także przyniósł go bezprecedensową uwagę na całym świecie. Od tego czasu narzędzia AI do go stały się ważnymi pomocnikami w treningu graczy, a poziom teorii i praktyki gry znacznie się podniósł dzięki pojawieniu się AI.

Kultura sprzętu do Go

Sam sprzęt do go jest pięknym dziełem sztuki. Tradycyjne plansze są często wykonane z drewna torreya, o drobnych słojach i ciepłym dotyku. Wśród kamieni najbardziej znane są "yunzi" i "yongzi". Yongzi z Yunnan wytwarza się z naturalnych kamieni szlachetnych, takich jak agat i bursztyn, które po stopieniu w wysokiej temperaturze są ręcznie formowane w kroplę. Białe kamienie są gładkie jak jadeit, a czarne – przejrzyste jak atrament, prezentując pod światłem unikalny, klejnotowy połysk. W 2021 roku technika wytwarzania kamieni yongzi do go została wpisana na piątą listę krajowego niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Źródła

1. Chińska strona niematerialnego dziedzictwa kulturowego: https://www.ihchina.cn/project_details/13812/
2. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/围棋
3. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/围棋
4. Chińska Federacja Go: https://www.intergofed.org