Thổ Lâu Phúc Kiến

Synopsis

Tổng quan

Thổ lâu Phúc Kiến là một loại hình kiến trúc dân cư bằng đất nện quy mô lớn độc đáo, phân bố ở khu vực miền núi phía Tây Nam tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, chủ yếu nằm tại khu Vĩnh Định của thành phố Long Nham, các huyện Nam Tĩnh, Hoa An thuộc thành phố Chương Châu và những nơi khác. Chúng nổi tiếng với quy mô đồ sộ, hình dáng kỳ lạ, kết cấu tinh xảo và hàm chứa văn hóa sâu sắc...

Tổng quan

Phúc Kiến Thổ Lâu là một loại hình kiến trúc dân cư lớn bằng đất nện độc đáo, phân bố ở khu vực miền núi phía Tây Nam tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, chủ yếu nằm tại khu Vĩnh Định của thành phố Long Nham, các huyện Nam Tĩnh, Hoa An của thành phố Chương Châu và các địa phương khác. Chúng nổi tiếng thế giới với quy mô hoành tráng, hình dáng kỳ lạ, kết cấu tinh xảo và hàm chứa văn hóa sâu sắc. Năm 2008, tổng cộng 46 tòa Thổ Lâu Phúc Kiến thuộc "lục quần tứ lâu" đã được UNESCO chính thức đưa vào Danh sách Di sản Thế giới, được mệnh danh là "thành cổ phương Đông", "kỳ quan kiến trúc thế giới".

Những thổ lâu này không chỉ được xây dựng để ngắm nhìn, trước hết chúng là ngôi nhà, nơi nhiều thế hệ người Khách Gia và người Mân Nam cùng sinh sống tập trung, sinh hoạt và phòng thủ. Hình thức kiến trúc chủ yếu có hình tròn, hình vuông, hình bầu dục, hình vòng cung, trong đó thổ lâu hình tròn (còn gọi là "viên trại") là kinh điển và gây ấn tượng mạnh nhất. Tường ngoài của thổ lâu dày trên một mét, được nện từ đất hoàng thổ, vôi, cát sỏi, cực kỳ kiên cố, có khả năng phòng thủ mạnh mẽ. Bên trong lâu là một xã hội vi mô hoàn chỉnh, các phòng được sắp xếp theo vòng tròn dọc theo tường trong, trung tâm là tòa tổ đường, thể hiện văn hóa gia tộc đoàn kết bình đẳng, sống quần tụ theo dòng họ.

Lịch sử

Nguồn gốc của Phúc Kiến Thổ Lâu có liên quan mật thiết đến các cuộc di cư lớn về phía nam của người Hán Trung Nguyên trong lịch sử (tức "y quan nam độ"). Để tránh chiến tranh loạn lạc, những người di cư từ Trung Nguyên đã di chuyển về phía nam đến vùng núi giao giới Phúc Kiến - Quảng Đông - Giang Tây, được gọi là "người Khách Gia". Đối mặt với môi trường xa lạ, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và cạnh tranh tài nguyên với cư dân bản địa, họ cần một hình thức cư trú vừa có thể quần tụ vừa có thể phòng thủ. Thổ lâu ra đời từ đó, lịch sử của nó có thể truy nguyên từ thời Tống Nguyên, đạt đến đỉnh cao vào cuối thời Minh đầu thời Thanh.

Việc xây dựng thổ lâu là một công trình gia tộc đồ sộ, thường mất nhiều năm thậm chí hàng chục năm mới hoàn thành. Chúng không chỉ là kết tinh của nghệ thuật kiến trúc, mà còn là vật mang văn hóa quan trọng của người Khách Gia, chứng kiến lịch sử di cư và phát triển với tinh thần kiên cường bất khuất, khai phóng tiến thủ, đoàn kết tương trợ của người Khách Gia. Mỗi tòa thổ lâu đều có một cái tên, gửi gắm nguyện vọng tốt đẹp của gia tộc, những câu đối, gia huấn trong lâu thì truyền thừa đạo lý Nho gia và triết lý trị gia.

Các điểm tham quan chính

Phúc Kiến Thổ Lâu số lượng nhiều, phân bố rộng, dưới đây là những cụm mang tính đại diện và giá trị tham quan nhất:

1. Cụm Thổ Lâu Hồng Khanh, Vĩnh Định (Làng văn hóa dân gian): Nơi đây có loại hình thổ lâu phong phú, có "Thổ lâu vương tử" tráng lệ - Trấn Thành Lâu (hình tròn), có phương lâu kiểu cung điện Khuê Tụ Lâu, có viên lâu nhỏ nhắn Như Thăng Lâu, v.v. Trấn Thành Lâu được thiết kế theo tư tưởng bát quái, hai vòng trong ngoài, lâu trong lâu, là điển hình của sự kết hợp Đông Tây.
2. Cụm Thổ Lâu Cao Bắc, Vĩnh Định: Lấy "Thổ lâu vương" Thừa Khải Lâu làm trung tâm. Thừa Khải Lâu "cao bốn tầng, lâu bốn vòng, trên dưới bốn trăm gian; tròn trong tròn, vòng ngoài vòng, trải bao thăng trầm ba trăm năm", là một trong những viên lâu có số vòng nhiều nhất, dân cư đông nhất, quy mô hoành tráng, khí thế hùng vĩ.
3. Cụm Thổ Lâu Điền Loa Khanh, Nam Tĩnh: Thường gọi là "bốn món một canh", bao gồm một tòa phương lâu (Bộ Vân Lâu), ba tòa viên lâu (Hòa Xương Lâu, Trấn Xương Lâu, Thụy Vân Lâu) và một tòa lâu hình bầu dục (Văn Xương Lâu), bố trí so le theo địa thế núi. Nhìn từ đài ngắm cảnh xuống, đây là hình ảnh kinh điển nhất của Phúc Kiến Thổ Lâu.
4. Cổ trấn Vân Thủy Dao, Nam Tĩnh: Tên cũ là làng Trường Giáo, nổi tiếng nhờ bộ phim Vân Thủy Dao. Nơi đây có con đường cổ dài uốn lượn, cây đa trăm tuổi, non xanh nước biếc, cùng với Hòa Quý Lâu tinh xảo (phương lâu cao nhất xây trên đầm lầy) và Hoài Viễn Lâu (một trong những song hoàn viên lâu có kỹ thuật xây dựng tinh xảo nhất, bảo tồn tốt nhất), kết hợp hoàn hảo giữa cảnh quan tự nhiên và nhân văn.
5. Cụm Thổ Lâu Đại Địa, Hoa An: Đại diện là Nhị Nghi Lâu, ý nghĩa là "nghi sơn nghi thủy, nghi gia nghi thất". Nó là điển hình của Phúc Kiến Thổ Lâu hòa quyện nhiều yếu tố văn hóa ngoại lai hơn, các họa tiết trang trí như bích họa, thái họa, đồng hồ Tây phương rất độc đáo, được mệnh danh là "vua của thổ lâu", "thần châu đệ nhất lâu".

Thông tin thực tế

Tham quan Phúc Kiến Thổ Lâu thường lấy Vĩnh Định hoặc Nam Tĩnh làm căn cứ, các điểm tham quan ở hai nơi phân tán, đề nghị tự lái xe hoặc thuê xe riêng. Dưới đây là tổng hợp thông tin thực tế của một số điểm tham quan cốt lõi:

Lời nhắc nhở:
* Giá vé và giờ mở cửa có thể điều chỉnh theo mùa, trước khi xuất hành nhất định phải tra cứu thông tin mới nhất chính thức.
* Đường núi nhiều khúc cua, tự lái xe cần chú ý an toàn.
* Trong thổ lâu vẫn có cư dân sinh sống, khi tham quan xin tôn trọng phong tục địa phương, giữ yên tĩnh, không được phép tùy tiện vào phòng cư dân chụp ảnh.
* Có thể cân nhắc ở lại một đêm tại homestay thổ lâu địa phương, trải nghiệm đêm làng và buổi sáng yên tĩnh.

Tài liệu tham khảo

1. Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO - Trang giới thiệu Phúc Kiến Thổ Lâu:
   https://whc.unesco.org/en/list/1113/
2. Trang web chính thức của Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Phúc Kiến - Chuyên đề Thổ Lâu:
   http://wlt.fujian.gov.cn/ztzl/zt/fjtldyz/
3. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch huyện Nam Tĩnh, thành phố Chương Châu (Công bố thông tin chính thức):
   http://www.fjnj.gov.cn/zfxxgkzl/zfxxgkml/zfgzbm/wtlyj/