Vườn cảnh Tô Châu: Viên ngọc di sản văn hóa thế giới của vùng sông nước Giang Nam

Synopsis

Vườn cảnh Tô Châu là đại diện xuất sắc của nghệ thuật vườn cảnh cổ điển Trung Quốc, lần lượt được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1997 và 2000. Những khu vườn này kết hợp hài hòa các yếu tố kiến trúc, non nước, thực vật, phản ánh thẩm mỹ và tư tưởng triết học của các văn nhân, học giả Trung Quốc cổ đại. Hiện nay, Tô Châu có 9 khu vườn được liệt kê trong Danh sách Di sản Thế giới, bao gồm: Chuyết Chính Viên, Lưu Viên, Võng Sư Viên, Hoàn Tú Sơn Trang, Sư Tử Lâm, Thương Lãng Đình, Nghệ Phố, Ngẫu Viên và Thoái Tư Viên. Bài viết này sẽ đi sâu tìm hiểu nguồn gốc lịch sử, đặc điểm kiến trúc, giá trị nghệ thuật cũng như hiện trạng bảo tồn của vườn cảnh Tô Châu, nhằm mang đến cho độc giả cái nhìn toàn diện về vẻ đẹp độc đáo của báu vật văn minh nhân loại này.

Tổng quan về Vườn cảnh Tô Châu

Vườn cảnh Tô Châu, còn gọi là Vườn cổ điển Tô Châu, là đại diện xuất sắc của nghệ thuật vườn cảnh cổ điển Trung Quốc, được ca ngợi với danh hiệu "Trên có thiên đường, dưới có Tô Hàng". Tô Châu nằm ở khu vực trọng tâm của đồng bằng sông Dương Tử, từ xa xưa đã là vùng đất trù phú, nơi hội tụ nhân văn. Vào thời Minh Thanh, kinh tế Tô Châu phồn thịnh, văn hóa phát triển, xuất hiện một lượng lớn các khu vườn tư gia tinh xảo. Theo ghi chép tư liệu, trong thời kỳ Minh Thanh, trong thành Tô Châu từng có hơn 200 khu vườn các loại, hiện vẫn còn hàng chục khu được bảo tồn nguyên vẹn, trong đó có 9 khu được ghi vào Danh sách Di sản Thế giới.

Nguồn gốc lịch sử

Sự phát triển của vườn cảnh Tô Châu có thể truy ngược về thời Xuân Thu Chiến Quốc, nhưng thực sự trưởng thành và phồn thịnh là vào thời Tống, Nguyên, Minh, Thanh. Đặc biệt là từ cuối thời Minh đến thời Càn Long nhà Thanh, nghệ thuật vườn cảnh Tô Châu đạt đến đỉnh cao. Vườn cảnh thời kỳ này không chỉ nhiều về số lượng mà còn có trình độ nghệ thuật siêu việt, hình thành phong cách vườn cảnh Giang Nam độc đáo. Sự phát triển của vườn cảnh Tô Châu có mối quan hệ mật thiết với môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội địa phương, trở thành tập đại thành của nghệ thuật vườn cảnh cổ đại Trung Quốc.

Giới thiệu các vườn cảnh tiêu biểu

Đặc sắc kiến trúc

Vườn cảnh Tô Châu có phong cách và đặc điểm độc đáo trong nghệ thuật kiến trúc. Thứ nhất, bố cục vườn cảnh chú trọng "tuy do người tạo, như thể tự nhiên sinh", theo đuổi sự kết hợp hoàn hảo giữa tự nhiên và nhân tạo. Kiến trúc chủ yếu là kết cấu gỗ, chạm trổ tinh xảo, trang nhã đẹp mắt. Thứ hai, vườn cảnh khéo léo tận dụng không gian, thông qua các thủ pháp như mượn cảnh, đối cảnh, khung cảnh, tạo ra các tầng lớp cảnh quan phong phú trong không gian hạn chế. Thứ ba, vườn cảnh chú trọng vận dụng thủy cảnh, thường lấy mặt nước làm trung tâm, xung quanh bố trí đình đài lầu các, giả sơn kỳ thạch, hoa cỏ sum suê, tạo thành cảnh tượng đầy chất thơ và ý vị hội họa.

Giá trị nghệ thuật

Vườn cảnh Tô Châu là vật mang quan trọng của văn hóa truyền thống Trung Quốc, hàm chứa tư tưởng triết học, văn học nghệ thuật và lý niệm thẩm mỹ sâu sắc. Các yếu tố văn học trong vườn như câu đối, biển ngạch, bia khắc... tương hỗ với cảnh quan vườn, thể hiện chí thú và lý tưởng nhân sinh của chủ nhân. Đồng thời, vườn cảnh Tô Châu cũng là kết tinh của kỹ thuật kiến trúc cổ đại Trung Quốc, thể hiện kỹ thuật tạo vườn cao siêu và ý thức thẩm mỹ độc đáo, có ảnh hưởng sâu rộng đến kiến trúc vườn cảnh đời sau.

Bảo vệ và kế thừa

Vườn cảnh Tô Châu với tư cách là Di sản Văn hóa Thế giới, đã nhận được sự coi trọng cao độ của nhà nước và chính quyền địa phương. Năm 1985, vườn cảnh Tô Châu được đưa vào Danh sách Khu thắng cảnh trọng điểm quốc gia. Năm 1997 và 2000, Trác Chính Viên, Lưu Viên, Võng Sư Viên và 6 vườn khác lần lượt được ghi vào Danh sách Di sản Thế giới. Những năm gần đây, chính quyền thành phố Tô Châu tăng cường nỗ lực bảo vệ, thực hiện một loạt công trình tu bổ và bảo tồn, đồng thời tích cực thúc đẩy sự kế thừa và phát triển văn hóa vườn cảnh, để bảo vật văn minh nhân loại này tỏa sáng sức sống và sức mạnh mới trong thời đại mới.

Tài liệu tham khảo

1. Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO. Giới thiệu về Di sản Thế giới Vườn cổ điển Tô Châu [EB/OL]. https://whc.unesco.org/en/list/813.
2. Cục Quản lý Vườn cảnh và Cây xanh Thành phố Tô Châu. Tổng quan về Vườn cảnh Tô Châu [EB/OL]. http://www.szyl.gov.cn/szyllist/201710/t20171020_965937.html.
3. Bành Nhất Cương. Phân tích Vườn cảnh Cổ điển Trung Quốc [M]. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Công nghiệp Xây dựng Trung Quốc, 1986.
4. Lưu Tư Tư. Vườn cảnh Tô Châu [M]. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Công nghiệp Xây dựng Trung Quốc, 2005.